قەڵای ھەولێر

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ckb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکیپیدیا</sitename>
    <dbname>ckbwiki</dbname>
    <base>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">تایبەت</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">وتووێژ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">لێدوانی بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">لێدوانی ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پەڕگە</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">وتووێژی پەڕگە</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">وتووێژی میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">داڕێژە</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">وتووێژی داڕێژە</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">یارمەتی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">وتووێژی یارمەتی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">پۆل</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">وتووێژی پۆل</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">دەروازە</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">لێدوانی دەروازە</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">لێدوانی ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">لێدوانی ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">لێدوانی مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>قەڵای ھەولێر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557</id>
    <revision>
      <id>1571591</id>
      <parentid>1565794</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yahya Ibrahim Arbilli</username>
        <id>75502</id>
      </contributor>
      <comment>زیادکردنی بەشی کەسایتیە ناسراوەکان</comment>
      <origin>1571591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34856" sha1="6p5s8zl1dvy4h3qyidma6zujwxtn25e" xml:space="preserve">{{نامەی ڕوونکردنەوە|قەڵای ھەولێر|قەڵا (ڕوونکردنەوە)}}
{{Short description|Citadel and archaeological settlement hill in Erbil, Iraqi Kurdistan}}

{{Infobox military installation
|name = قەڵای ھەولێر
|native_name = [[کوردیی باکووری|کرمانجی]]: Qelay Hewlêr, [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: قلعة أربیل
|location = [[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]]، [[ئێراق]]
|image = [[پەڕگە:Hawler Castle.jpg|300px|قەڵای ھەولێر بە ماڵەکانی چوار دەور]]
|caption = وێنە لە ئاسمانگەوە
|map_type = Iraq Arbil
|map_size = 300
|map_alt =
|map_caption =جێگای قەڵاکە لە ھەولێر
|type = [[قەڵا]]
|coordinates = {{coord|36.191|44.009|type:landmark|display=inline}}
|code =
|built =
|builder =
|materials =
|height =
|used =
|demolished =
|condition = نوێ کراوە |ownership =
|open_to_public = بەڵێ
|controlledby = حکوومەتی [[ھەرێمی کوردستان]]
|garrison =
|current_commander =
|commanders =
|occupants =
|battles = داگیرکردن بە دەس [[مەغۆل|مەغۆلەکان]] لە ١٢٥٨ زایینی
|events =
|image2 =
|caption2 =
{{designation list | embed=yes
  | designation1 = WHS
  | designation1_offname = Erbil Citadel
  | designation1_date = 2014 &lt;small&gt;(38th [[World Heritage Committee|session]])&lt;/small&gt;
  | designation1_type = Cultural
  | designation1_criteria = iv
  | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/1437 1437]
  | designation1_free1name = Region
  | designation1_free1value = [[List of World Heritage Sites in Iraq]]
 }}
 }}
[[پەڕگە:Siège d'Irbil 1258-1259.jpeg|وێنۆک|تابلۆی داگیرکاری مەنگۆلەکان لە ھەولێر بەرامبەر قەڵای ھەولێر لە سەدەی پازدەمی زایین]]
'''قەڵای ھەولێر'''، یان '''قەراتی ھەولێرێ''' (بە [[کوردیی باکووری|کرمانجی]]: Keleha Hewlêrê) ھەروەھا بە '''قەڵات''' ناسراوە. تەپۆڵکەیەکی بازنەیی ڕووتەختە بە ڕووبەری ١٠٢٫١٩٠ مەتری چوارگۆشە لە ناوەڕاستی شاری [[ھەولێر]]، کە لە کۆنەوە ناوەندی شاری ھەولێر بووە.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20191116211943/https://www.kurdistan24.net/so/news/2dd4f38b-6479-4ee9-9efb-acc173663540 ناسا: قەڵای هەولێر کۆنترین شوێنە لە جیهان تاکو ئێستا ژیانی تێدا بێت]&lt;/ref&gt;ئەم قەڵایە لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٤ەوە خراوەتە [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ|لیستی میراتی جیھانییەوە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای هەولێر بووە یەكێك لەشاكارە مرۆییەكانی جیهان|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/210620147|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt; شوێنەوارناسەکان مێژووی قەڵاکە بۆ سەردەمی [[سۆمەریەکان]] و ھەزاران ساڵ پێش زایین دەیگەڕێننەوە. بۆ یەکەمجار لە سەرچاوە مێژوویییەکان لە پارچە تابلۆی قوڕینی «ئیبلا» لە سووریا دەوروبەری ٢٣٠٠ پێش زایین ئاماژە بە قەڵای ھەولێر کراوە، و لە سەردەمی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] نوێدا گرنگییەکی تایبەتی بەدەستھێناوە. لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکان]] و [[خەلافەتی عەباسی|خەلافەتی عەباسیدا]]، ھەولێر ناوەندێکی گرنگ بوو بۆ [[مەسیحییەت|ئایینی مەسیحی]]. لە ساڵی ١٢٥٨ قەڵاکە لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکان]] داگیرکرا. لە ماوەی سەدەی بیستەمدا دەستکارییەکی بەرچاو لە پێکھاتەی شارەکاندا کرا، لە ئەنجامدا ژمارەیەک خانوو و بینا گشتییەکان ڕووخان. ساڵی ٢٠٠٧ کۆمیسیۆنی باڵای بووژاندنەوەی قەڵای ھەولێر (HCECR) بۆ سەرپەرشتیکردنی نۆژەنکردنەوەی قەڵاکە دامەزرا. لە ھەمان ساڵدا، سەرجەم دانیشتووانی قەڵاکە، جگە لە یەک خێزان وەک بەشێک لە پڕۆژەی نۆژەنکردنەوەکە، لە قەڵاکە ڕاگوێزران. لەو کاتەوە، توێژینەوە شوێنەوارییەکان و کارەکانی نۆژەنکردنەوە لە شوێن و دەوروبەری لەلایەن تیمە نێودەوڵەتییە جیاوازەکانەوە و بە ھاوکاری لەگەڵ پسپۆڕانی ناوخۆیی ئەنجامدراون. [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکوومەت]] پلانی ھەیە کاتێک قەڵاکە نۆژەن دەکرێتەوە، ٥٠ خێزان لە قەڵاکەدا بژین. ھەروەھا موتێل و چێشتخانە و کافتریای تێدادروست دەکرێت. بەگشتی قەڵاکە ڕووبەرێکی ھێلکەیی ھەیە و لە باری درێژییەوە ٤٣٠ مەتر و لە باری کورتییەوە ٣٤٠ مەترە (١٬٤١٠ پێ × ١٬١٢٠ پێ) کە ١٠٢ ھەزار مەتر چوارگۆشە (١٬١٠٠٬٠٠٠ پێی چوارگۆشە)یە. تاکە شوێنی ئایینی کە لە ئێستادا ماوەتەوە [[مەلا فەندی|مزگەوتی مەلا فەندییە]]. ئەو تەپۆڵکەیە لە نێوان ٢٥ بۆ ٣٢ مەتر (٨٢ بۆ ١٠٥ پێ) لە ڕووبەری دەشتی شارەکە بەرزترە، خاوەنی دوو دەروازەی سەرەکییە لە ئێستادا، بە ناوەکانی دەروازەی گەورەی باشوور و دەروازەی گەورەی باکوور، لەکۆندا دەرگایان ھەبووە. لە ناوەندیدا شەقامێکی ڕاست بە یەکیانەوە دەبەستێتەوە. ھەروەھا بەسەر سێ گەڕەکی فراوان لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژاوا دابەش بووە: ئەوانیش سەرا، تەکیە و تۆپخانە. سەرا شوێنی نیشتەجێ بوونی خێزانە فەرمانڕەوا و خانەدانەکان بووە؛ گەڕەکی تەکیە، شوێنی نیشتەجێ بوونی دەروێش و موریدەکانی تەریقەتی قادری و نەقشبەندی بووە؛ و لە تۆپخانە خەڵکی ئاسایی و پیشەوەر و جووتیارانی تێدا نیشتەجێ بووە.

== مێژوو ==
{{نوێکردنەوە|بەش=[[#بەش|مێژوو]]|ھۆکار=مێژوو|نوێکراوەتەوە=٢٠٢٣}}مێژووی قەڵای ھەولێر دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[سۆمەرییەکان]] و ھەزاران ساڵ پێش زایین. تەپۆلکەیەکی بازنەیی ڕووتەختە، ڕووبەرەکەی (١٠٢ ھەزار و ١٩٠) م٢ یە و لە ناوەڕاستی شاری ھەولێر ھەڵکەوتووە، ٤١٥م لە ئاستی ڕووی دەریا بەرزترە و بە بەرەنجامی ٢٦م و ٢٥سم لە ئاستی ڕووی شاری ھەولێر بەرزترە کە لە بەرزترین شوێن دەگاتە نزیکەی ٣٠م.
ھەندێک بیروڕا ھەیە دەڵێت قەڵای ھەولێر لەوەی ئێستا بەرزتر بووە، بەڵام لە ساڵی (٢١٦ز) ئیمپراتۆڕی [[ڕۆمانیا]] (کراکلا) لە کاتێ ھێرشی بۆ سەر [[تیسفۆن]] بە ھەولێردا ڕۆیشتووە و تەپۆلکەکەی قەڵا کە گۆڕستانی پاشا کوردیەکان بووە ڕووخاندوویەتی و ئێسک و پروسکی مردووەکانی دەرھێناوە. ئەم قەڵایە دێرینە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن [[یوونێسکۆ|ڕێکخراوەی یوونێسکۆ]]ە بە یەکێک لە گرنگترین ١٠٠ شوێنەواری جیھان دەستنیشانکراوە کە پێویستە وەک کەلتوورێکی مرۆڤایەتی پارێزگاری لێوەبکرێت.&lt;ref&gt;https://kurdistanmedia.com/so/news/ناسا-قەڵای-هەولێر-کۆنترین-شوێنە-لە-جیهان-کە-یستاش-ژیانی-تێدا-دەکرێت {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923103506/https://kurdistanmedia.com/so/news/ناسا-قەڵای-هەولێر-کۆنترین-شوێنە-لە-جیهان-کە-یستاش-ژیانی-تێدا-دەکرێت |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

زۆر بیر و بۆچوون سەبارەت بەم گردۆلکەیە ھەیە کە ناوەڕاستی دەشتایەکی پانوبەرین دەگرێت، ھەندێک ئەم گردە بە دەستکرد و تورەگە ڕێژ دەزانن کە لەلایەن [[ئاشوورییەکان]]ەوە بە زۆرەملێ بە دیلەکانی جەنگ دروست کراوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ھێرشی دوژمنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wishe.net/details.aspx?=hewal&amp;jmare=5050&amp;Jor=8قەڵای |سەردێڕ=هەولێر لە لیستی كەلەپووری جیهانی دەردەكرێت |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161209055412/http://wishe.net/details.aspx?=hewal&amp;jmare=5050&amp;Jor=8قەڵای |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

زانای ئەمریکی (ئەداورد کە بیرا) مامۆستای زانستی ئاشوورییەکان لە [[زانکۆی شیکاگۆ]] دەڵێت: لە عێراقی ئێستادا ھەندێک شار ھەن کە تا ئێستا خەڵکیان تێدا دەژی کەچی خۆی لەسەر گوند و شاری کۆن درو ستکراوە، لەوانەش شاری ھەولێر و شاری کەرکووک، ئەوەی لەسەر تەپۆلکەی ئەم گردە دێرینە بڕوات شوێنەواری چەندین شارستانی کۆن دەبینێت کە بریتییە لە گردێک کە حەوت شارستانی لە خۆ دەگرێت، سەرەتای دروستبوونی [[سۆمەر]]ی بووە و دواتر چاخەکانی (بابلی، میدیا، یۆنانی، فارسی، ساسانی، ئیسلامی) بینوە، واتا شارەکە و خەڵکەکەی ماون بەڵام دەسەڵاتەکان بەپێی کات گۆڕاون واتا ئەم شوێنە لە ئاکامی چەندین شارستانییەتی پێش خۆیەتی و ھەر جارێک بەھۆی ھەر کارەساتێک تێکچووە، دواتر خەڵکەکەی لەسەر شارستانییەتە کۆنەکەی یەکێکی نوێیان دروست کردووە.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190417040902/http://www.historyofkurd.com/2017/03/23/مێژووی-قەڵای-هەولێر-دەگەڕێتەوە-بۆ-سەر/ مێژووی قەڵای ھەولێر دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سۆمەریەکان]&lt;/ref&gt;بەڵام قەڵای ھەولێر تەنیا گردۆلکە نییە لە دەشتی ھەولێر و بەدەیەھا گردۆلکەی ھاوشێوە لەم دەشتە پان و بەرینە سەر دەردەخەن و باشترین بەڵگەش گردی (قالینج ئاغا)یە کە چەند کیلۆمەترێک لە قەڵا دوورە و نزیکەی ٧ مەتر لە شەقامی بەردەمی بەرزترە و بەپێی ئەو پشکنینەی لە ساڵی ١٩٦٥ بۆی ئەنجامدراوە، دەرکەوتووە ئەم گردۆلکەیە لە ھەزارەکانی(٥٠٠٠–٤٠٠٠)پ. ز، ئاوەدان بووە (لە چاخی حەلەف عوبید و وەرکا) و لە ھەزارەی سێیەم ژیانی لەسەر بڕاوتەوە.

ھەروەھا لەکاتی پشکنین بینراوە کە لە ٧ چین پێک دێت (ھەر چینێک گوزارشت لە شارستانییەتیێک دەکات و بە دەیەھا کەلوپەل و پارچەی گڵێنە و پەیکەری گیانلەبەر و سەرکەتەشی گڵێنە و جل و بەرگی جۆراوجۆری تێدا دۆزراوەتەوە کە ھەمووی گەواھیدەری ئەوەیە ئەم گردۆلکانە ھەبوونە و مرۆڤ زۆر ژیرانە بەکاری ھێناون و توانیویانە سوودیان لێ وەرگرن.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181124145534/http://www.historyofkurd.com/2016/06/23/پێوەندیی-نێوان-قەڵای-هەولێر-و-گردەكان/ پێوەندیی نێوان قەڵای ھەولێر و گەردەکانی دەروروبەری ناڕوونە]&lt;/ref&gt;تەمەنی قەڵای ھەولێر بە تەواوی دیار نییە، بەڵام لەسەروبەندی ساڵی ٢٠٠٠ پ. ز لە نووسراوەکانی پاشای سۆمەری ([[شولگی]]) بە ناوی (ئوربیلیم- urbilum) ھاتووە.&lt;ref&gt;[http://radionawa.com/NewsDetailN.aspx?id=46801&amp;LinkID=131 قەڵای ھەولێر - گەنجینەی زانیاریی ڕادیۆ نەوا]{{بەستەری مردوو|url=http://radionawa.com/NewsDetailN.aspx?id=46801&amp;LinkID=131 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}} - سەردانی ٢٢/٦/٢٠٠٩&lt;/ref&gt;بەڵام بەر لەوە و چاخی ئەکەدی(٣٣٥٠–٢١٥٠) پ. ز و لەسەردەمی یەکەم پاشایان (سەرجۆنی ئەکەدی) و لە ھەڵمەتەکەی بەرەو باکوور بۆ تەمێی کردنی گوتییەکان فراوانکردنی ئیپمراتۆرییەتەکەی بە ھەولێردا ڕۆیشتووە و باس لە ھەولێر کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=Erbil_Revealed |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241204202036/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=Erbil_Revealed |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;ئیتر لەم مێژووەوە بە دواوە و لە سەرجەم چاخەکان باس لە ھەولێر کراوە کە دەڵێین ھەولێر واتا (قەڵا) چونکە تا ساڵی ١١٩٠ ز کاتی [[سوڵتان موزەفەرەدین]] دەبێتە فەرمانڕەوایی ھەولێر و لەماوەی ٤٢ ساڵی فەرمانڕەوایەتی ھەولێر زۆر دەگەشێتەوە و لەم ماوەیەدا بەشی خوارووی ھەولێر (دەرەوەی قەڵا) دروست دەبێت (بەپێی نەخشەیەکی ساڵی ١٢٣٣ز (واتا دوایی ساڵێک لە کۆچی دوایی سوڵتان) لە خوارووی قەڵا دوو قوتابخانە و دوو مزگەوت و بازاڕی قەیسەری و بەشێکی گەڕەکی خانەقا ھەبوو و ئەم ھەمووەش بە شوورەیەکی درێژ دەورە دراوە کە سێ دەرگای ھەبووە، ئەوکات ڕووبەری ٣ کیلۆمەتر دووجا بووە و زۆربەی گەشەسەندنەکەی بەرەو باشوور و باشووری ڕۆژاوا بووە، و ئەم سێ دەرگایەش بەو ئاراستەیە بوونە.&lt;ref&gt;https://www.rachlaken.com/Default.aspx?page=Article&amp;id=31547&amp;l=3{{بەستەری مردوو|url=https://www.rachlaken.com/Default.aspx?page=Article&amp;id=31547&amp;l=3 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

== تەلار و نەخشەسازی ==
[[پەڕگە:Center of Hewler Castle.jpg|وێنۆک|254x254پیکسڵ|خانووەکانی ناو قەڵای ھەولێر، لەسەر شەقامی سەرەکی سەر قەڵاکە ئاڵای کوردستان دانراوە.]]
قەڵاکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی گەورە ھەڵکەوتووە کە شێوەیەکی ھێلکەیی ھەیە لە نێوان ٢٥ و ٣٢ مەتر (٨٢ و ١٠٥ پێ) بەرزە. ڕووبەری سەرەوەی تەپۆڵکەکە ٤٣٠ در ٣٤٠ مەتر (١٬٤١٠ × ١٬١٢٠ پێ) دەبێت و ١٠٢ ھەزار مەتر چوارگۆشەیە. لە قووڵایی ٣٦ مەتر (١١٨ پێ) لە خوار ڕووی ئێستای تەپۆڵکەکەوە خاکی سروشتی دۆزراوەتەوە. سێ ڕێڕەو، کە دەکەوێتە سەر لێوارەکانی باکوور و ڕۆژھەڵات و باشووری گردەکە، بەرەو دەروازەکان لە ئەڵقەی دەرەوەی خانووەکاندا دەڕۆن. دەروازەی باشوور کۆنترین دەروازە بووە و لانیکەم جارێک ئاوەدان کراوەتەوە، و لە ساڵی ١٩٦٠ ڕووخێنراوە، خانووی دەروازەی ئێستا لە ساڵی ١٩٧٩ دروست کراوە، بەڵام بەھۆکاری ژینگەی ڕووخاوە، ساڵی ٢٠٠٩ دووبارە لەسەر ھەمان شێوە دروست کراوەتەوە. ئەو خانووە پێشتر شوێنی موتەسەریف و فەرمانڕەواکانی قەڵاکە بووە. دەروازەی ڕۆژھەڵات ناوی دەروازەی حەرەم بووە و. زیاتر ژنان بەکاریان ھێناوە. پێدەچێت ڕوون نەبێتەوە کە دەروازەی باکوور کەی کرابێتەوە. سەرچاوەیەک بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە ساڵی ١٩٢٤ کراوەتەوە، لەکاتێکدا سەرچاوەیەکی دیکە تێبینی دەکات کە لە ساڵی ١٩٤٤دا تەنھا دوو دەروازە ھەبووە – دەروازەی باشوور و ڕۆژھەڵات؛ بەڵام لە ئێستادا تەنھا دوو دەروازە سەرەکی ھەیە بۆ گەیشتنە قەڵا ئەویش دەروازەی باشوور کە دەروازەی سەرەکییە لەگەڵ دەروازەی باکوور. [[پەڕگە:A_traditional_house_in_Erbil_Citadel._01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_traditional_house_in_Erbil_Citadel._01.jpg|وێنۆک|259x259پیکسڵ]]لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا سێ مزگەوت و دوو قوتابخانە و دوو تەکیە و حەمامێک لەسەر قەڵاکە ھەبووە. ھەروەھا قەڵاکە تا ساڵی ١٩٥٧ کەنیسەی تێدابوو. تاکە پێکھاتەی ئایینی کە لە ئێستادا ماوەتەوە مزگەوتی مەلا فەندییە کە لەسەر شوێنی مزگەوتێکی پێشووتری سەدەی نۆزدەھەم دروستکرایەوە و بە کۆنترین مزگەوتی شاری ھەولێر دادەنرێت و لەلایەن نەوەی ١٨ھەمینی بنەماڵەی [[مەلا فەندی]] بەڕێوەدەبرێت و نوێژی ڕۆژی ھەینی تێدا دەکرێت. لە نزیک مزگەوتەکە [[حەمامی کۆن|حەمامێک]] ھەیە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە ٤٠٠ بۆ ٣٠٠ ساڵ. لە سێ ھۆڵ پێکھاتووە و لە کۆتایی حەفتاکان وەک حەمامێکی کراوە بەکار نەھات بەھۆی خراپی و کۆنی شوێنەکە و لە ساڵی ١٩٧٩ نۆژەنکرایەوە، ھەرچەندە زۆرێک لە وردەکارییە ڕەسەنەکانی تەلارسازی تێدا تێکدرا. یەکێکە لەو شوێنانەیی بڕیاری نۆژەنکردنەوەی درا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 6,000-year saga of the Citadel of Erbil|ناونیشان=https://www.mei.edu/publications/6000-year-saga-citadel-erbil|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Middle East Institute|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
قەڵاکە بەسەر سێ گەڕەکی فراواندا دابەش بوو لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژاوا ئەوانیش گەڕەکەکانی سەرا، تەکیە و تۆپخانە بوون. سەرا شوێنی نیشتەجێ بوونی خێزانە فەرمانڕەوا و و خانەدانەکان بووە؛ گەڕەکی تەکیە، شوێنی نیشتەجێ بوونی دەروێش و موریدەکانی تەریقەتی قادری و نەقشبەندی بووە ھەروەھا بەھۆی بوونی تەکیە و مزگەوتەوە ئەو ناوەی لێ نراوە؛ و لە تۆپخانە خەڵکی ئاسایی و پیشەوەر و جووتیارانی تێدا نیشتەجێ بووە. لێکۆلێنەوەیەک ساڵی ١٩٢٠ دەری خست کە لەو کاتەدا قەڵاکە دابەش بووە بەسەر ٥٠٦ پارچە خانوودا. پاشان بەرە بەرە ژمارەی خانوو و دانیشتووانی کەمی کردووە. بۆ نموونە لە ساڵی ١٩٨٤دا ٤٤٦٦ کەس لە ٣٧٥ خانوودا ژیاون، لەکاتێکدا سەرژمێرییەکی ساڵی ١٩٩٥ دەری خستووە کە قەڵاکە تەنیا ١٦٣١ کەسی تێدایە کە لە ٢٤٧ خانوودا دەژین. تا کردنەوەی ڕێگای سەرەکی باکوور-باشوور، ڕێڕەوەکانی سەر قەڵاکە وەک لقەکانی دارێک لە دەروازەی باشوورەوە بەرەو دەرەوە دەدرەوشایەوە. شەقامەکان لە نێوان ١ بۆ ٢٫٥ مەتر (٣ پێ ٣ ئینج و ٨ پێ ٢ ئینج) پان بوون و درێژییان لە ٣٠٠ مەتر (٩٨٠ پێ) بۆ کۆڵانەکانی سەرەکی تا ٣٠–٥٠ مەتر (٩٨–١٦٤ پێ) بۆ [[بنبەست|بنبەستکان]] بوو.

== لێکۆڵینەوە و نۆژەنکردنەوە ==
[[پەڕگە:التنقيبات في قلعة أربيل.jpg|وێنۆک|خاڵی E]]
[[پەڕگە:Archaeological Erbil Citadel wall archaeological.jpg|وێنۆک|شوێنەواری دیواری قەڵای ھەولێر]]
لە ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠٠٧ تیمێک لە زانکۆی بۆھێمیای ڕۆژاوا بە ھاوبەشی لەگەڵ [[زانکۆی سەڵاحەدین]] لە [[ھەولێر]]، ھەڵسەنگاندنیان بۆ تەواوی قەڵاکە ئەنجامدا. وەک بەشێک لەم پڕۆژەیە، پێوانە [[جیۆدیزیا|جیۆدیزیاکانی]] قەڵاکە گیرا و ئەمانە لەگەڵ وێنەی مانگی دەستکرد، وێنەی فۆتۆگرافی ئاسایی تێکەڵکران بۆ دروستکردنی نەخشە و مۆدێلی سێ ڕەھەندی تەپۆڵکەی قەڵاکە و خانووەکانی سەرەوەی. گەڕانی جیۆفیزیکی لە ھەندێک ناوچەی قەڵاکەدا ئەنجامدرا بۆ دیاریکردنی شوێنەواری تەلارسازی کۆن کە لەژێر خانووەکانی ئێستادا ماونەتەوە. لێکۆڵینەوە شوێنەوارییەکان بریتی بوون لە ڕووپێوییەکی شوێنەواریی لەسەر لێواری ڕۆژاوای تەپۆڵکەی قەڵاکە، ھەروەھا ھەڵکەندنی خەندەقێکی بچووکی تاقیکردنەوە لە بەشی ڕۆژھەڵاتی قەڵاکە. لە ساڵی ٢٠١٢ لیژنەی باڵای پاراستن و نۆژەنکردنەوەی قەڵای ھەولێر بڕیاریدا بە دەستنیشانکردنی حەوت ناوچەی ناو قەڵاکە بۆ ئەنجامدانی ھەڵکەندن، ھەروەھا بۆ گەڕان بە دوای پاشماوەی شورا و دیواری قەڵاکە، بۆ ھەر شوێنێک پیتێکی ئینگلیزیان دیاریی کرد. لێژنەکە خاڵی E ی ھەڵبژارد، چونکە لە لێواری باکووری ڕۆژاوای قەڵاکەدایە، ڕۆژاوای دەروازەی سەرەکی (دەرگای ئەحمەدیە)یە، کە ئەمەش پرۆسەی دۆزینەوەی دیواری مێژوویی قەڵاکە ئاسانتر کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شورەی کۆنی قەڵای هەولێر دەدۆزرێتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2810201325|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt; پرۆسەی ھەڵکۆڵینەکان لە ماوەی چوار وەرز لە نێوان ساڵانی ٢٠١٣-٢٠١٤-٢٠١٥ ئەنجامدران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Contributor|یەکەم=Geographical|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Restoring Erbil's ancient citadel|ناونیشان=https://geographical.co.uk/culture/restoring-erbils-ancient-citadel|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Geographical|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; بە سەرپەرشتی د. عەبدوڵڵا خورشید قادر بەشێک لە دیواری کۆنی قەڵاکە دۆزرایەوە، کە ئاماژەی پێ کراوە زیاتر وەک شوێنی بەرگریکردن لە بەرامبەر ھێرشی دوژمنان و داگیرکەران سوودی لێ وەرگیراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil Revealed - Archaeology Magazine|ناونیشان=https://www.archaeology.org/exclusives/articles/2363-%20kurdistan-erbil-excavations|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.archaeology.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دۆزینەوەی شۆرایەکی کۆن لەناو قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/پەروەردەیی/دۆزینەوەی-شۆرایەکی-کۆن-لەناو-قەڵای-ھەولێر/208500|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt; ھەڵکۆلینەکان بەردەوام بوون، حەوت چین لەژێر زەوی قەڵاکە دیارکراوە ھەر چینێک ئاماژەیە بۆ سەردەمێکی جیاوازی مێژووی شارەکە.

پێشتر لە ساڵی ٢٠٠٨دا گۆڕێکی ژووری سەردەمی ئاشووری نوێ لە کاتی کارکردن لە قەڵا دۆزرایەوە. دواتر لەلایەن شوێنەوارناسانی ناوخۆ و شوێنەوارناسانی پەیمانگای ئەڵمانی (DAI) کنە و پشکنینیی بۆ ئەنجامدرا. گۆڕەکە لە کۆندا تاڵان کراوە بەڵام ھێشتا چەند پارچە شوێنەوارێکی تێدا دۆزرایەوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ٨ و حەوتەمی پێش زایین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Welcome! {{!}} Deutsches Archäologisches Institut|ناونیشان=http://www.dainst.org/index.php?id=852800d5bb1f14a199870017f0000011|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110607225312/http://www.dainst.org/index.php?id=852800d5bb1f14a199870017f0000011|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hausleiter|یەکەم=Arnulf|دوایین٢=Petiti|یەکەم٢=Emmanuele|دوایین٣=Tourtet|یەکەم٣=Francelin|دوایین٤=Ess|یەکەم٤=Margarete van|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Excavations in the City of Arbil, 2009-2011: The Neo-Assyrian Tomb (M. van Ess, A. Hausleiter, H.H. Hussein, N.B. Mohammed with contributions by F. Tourtet, E. Petiti 2012)|ناونیشان=https://www.academia.edu/10262586/Excavations_in_the_City_of_Arbil_2009_2011_The_Neo_Assyrian_Tomb_M_van_Ess_A_Hausleiter_H_H_Hussein_N_B_Mohammed_with_contributions_by_F_Tourtet_E_Petiti_2012_|journal=Zeitschrift für Orient-Archäologie}}&lt;/ref&gt;

=== تۆمارکردنی لە میراتی جیھانیی یوونێسکۆ ===
لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠، کۆمیسیۆنی باڵای بووژاندنەوەی قەڵای ھەولێر (HCECR)و دەستەی عێراق بۆ شوێنەوارە دێرین و کەلەپورییەکان (SBAH) قەڵای ھەولێریان وەک یەکێک لە شوێنەوارە دێرینەکانی عێراق کاندید کرد بۆ ئەو شوێنانەی وەک [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ|میراتی جیھانی]] ھەژمار دەکرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}&lt;/ref&gt;دوو ڕێککەوتنی دیکە لە نێوان کۆمیسیۆنی باڵای بووژاندنەوەی قەڵای ھەولێر و یوونێسکۆ لە مانگی ئازاری ٢٠١٠ بۆ ئەو مەبەستە واژوو کرا. ھەروەھا [[پارێزگای ھەولێر]] بە بڕی ١٣ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی پارەی پڕۆژەی نۆژەنکردنەوەی قەڵاکە دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کارەکانی نۆژەنکردنەوەی قەڵاکە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٠ دەستی پێکرد. قەڵاکە لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٤ لە لیستی میراتی جیھانیی یوونێسکۆ تۆمارکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای هەولێر بووە یەكێك لەشاكارە مرۆییەكانی جیهان|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/210620147|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=administracion|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Gobierno Regional del Kurdistán {{!}} یونیسكۆ قەڵای هەولێر وكو شوێنەوارێكى جیهانى ناساند – ڤیدیۆ|ناونیشان=http://www.krgspain.org/KU/unesco-adds-erbil-citadel-to-world-heritage-list-video/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٧ یوونێسکۆ ئاماژەی بەوەدا بەھۆی کەمتەرخەمی و خاوی لە نۆژەنکردنەوەی قەڵاکە، دەتوانرێت ئەو شوێنە لە لیستەکەدا لاببرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای هەولێر لە لیستی كەلەپووری جیهانی دەردەكرێت|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&amp;jmare=5050&amp;Jor=8|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.wishe.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff|یەکەم=Editorial|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Kurdistan's Erbil Citadel at risk of being removed from UNESCO World Heritage list|ناونیشان=https://ekurd.net/erbil-citadel-risk-unesco-2017-01-21|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurd Net - Ekurd.net Daily News|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231202030911/https://ekurd.net/erbil-citadel-risk-unesco-2017-01-21|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== کەسایەتییە ناسراوەکان ==
قەڵای هەولێر لە بەدرێژایی مێژوو لانکەی چەندین کەسایەتی دیار و داهێنەر بووە، لەوانە:

* [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=Yahya_Ibrahim_Arbilli&amp;wvprov=sticky-header یەحیا ئەربیلی]''':''' (لەدایکبووی ناو قەڵای هەولێر) هونەرمەند و خۆشنووسێکی جیهانییە. ئەو وەک یەکەمین داهێنەر دەناسرێت کە توانیویەتی هونەری خۆشنووسی کوردی و ئیسلامی لەگەڵ کەرەستە گرانبەهاکانی وەک زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زيوي ساف تێکەڵ بکات. یەحیا ئەربیلی لە زۆربەی پێشانگا نێودەوڵەتییەکاندا وەک نوێنەرێکی ڕەسەنی کلتوور و مێژووی قەڵای هەولێر بەشدار بووە و خاوەنی چەندین خەڵاتی داهێنان و دکتۆرای فەخرییە.

== پێشانگا ==
&lt;gallery&gt;
File:قلعة_أربيل.png|قەڵای ھەولێر ساڵی ٢٠٢٤
قەڵای ھەولێر 1.jpg|وێنەیەکی کۆنی قەڵای ھەولێر، ساڵی وێنەگرتن نەزانراوە
Arbil Citadel.jpg|دەروازەی پێشەوەی قەڵای ھەولێر، دوای نۆژەنکردنەوەی
File:entry_gate_of_Hewler_castle.jpg|دەرگای ئەحمەدییە
File:Center_of_Hewler_Castle.jpg|ناوەندی قەڵای ھەولێر
File:Entikexaney Qella.JPG|ئەنتیکەخانەی قەڵا
File:Kurdish_Textile_Museum_Hewler_Citadel.jpg|مۆزەخانەی ڕستن و چنینی کوردەواری
File:قه لاى ديرين هه ولير.jpg|قەڵای ھەولێر
&lt;/gallery&gt;
[[پەڕگە:قلعة_أربيل_عام_2022.jpg|وێنۆک|600px|ناوەڕاست|وێنە ی پانۆراما قەڵای ھەولێر]]

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
https://www.academia.edu/122463145/وينه_ى_خانووه_كانى_ده_وروبه_رى_قه_ڵای_ھەولێر {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240812115254/https://www.academia.edu/122463145/%D9%88%D9%8A%D9%86%D9%87_%D9%89_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%D9%87_%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%89_%D8%AF%D9%87_%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%87_%D8%B1%D9%89_%D9%82%D9%87_%DA%B5%D8%A7%DB%8C_%DA%BE%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1 |date=١٢ی ئابی ٢٠٢٤}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Citadel of Erbil}}

{{کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ لە کوردستان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|عێراق}}

[[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان]]
[[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر]]
[[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق]]
[[پۆل:قەڵاکانی کوردستان]]
[[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە عێراق]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>6p5s8zl1dvy4h3qyidma6zujwxtn25e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1038</id>
    <revision>
      <id>1571560</id>
      <parentid>1571350</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65239" sha1="h4287p4roydz3cgcpnohodapfze0sf3" xml:space="preserve">{{ئاماژەی زیاتر}}
{{خاوێنکردن}}
{{زانیاریدانی_وڵات
|ناو_خۆماڵی = United States of America
|ناو_فەرمی = ویلایەتە یەکگرتووەکان
|ناوی_باو =ویلایەتە یەکگرتووەکان
|ئاڵا_وێنە =Flag of the United States (Pantone).svg
|ئاڵا_جێگر =
|نیشانی_نەتەوەیی_وێنە =US-GreatSeal-Obverse.svg
|نیشانی_نەتەوەیی_جێگر =
|ھێما_جۆرە =
|دروشمی_نەتەوەیی =In God We Trust{{ھن}} «[[بڕوامان بە خوا ھەیە]]»
|سروودی_نیشتمانی = ئاڵای پڕ لە ئەستێرە
|سروودی_پاشایی =
|ھێمای دیکە_جۆرە =
|ھێمای دیکە =
|نەخشە_وێنە =United States (orthographic projection).svg
|نەخشە_جێگر =
|نەخشە_سەردێڕ =
|نەخشە٢_وێنە =
|نەخشە٢_جێگر =
|نەخشە٢_سەردێڕ =
|پایتەخت = [[واشینگتن دی سی]]
|شار_گەورەترین = [[نیوویۆرک]]
|ژینگە_گەورەترین =
|گەورەترین_ژینگە_جۆرە =
|زمانەکان_فەرمی = ئینگلیزی
|زمانەکان_ناوچەیی =
|جۆری_زمانەکان =
|زمانەکان =
|ڕەگەز_گرووپەکان = ٥٨٫١٪ ئەوروپییە-ئەمریکییەکان، ١٩٫١٪ لاتینییەکان (سپی پێستەکان)، ١٢٫٦٪ ئەفریقییە-ئەمریکییەکان (ڕەش پێستەکان)، ٤٫٨٪ ئاسیایییە-ئەمریکییەکان (ئاسیایی)، ٠٫٧٪ ئەمریکییە ھیندییەکان و ڕەسەنەکانی ئەلاسکا، ٠٫٤٪ ھاوایییە ڕەسەنەکان، ٣٫٢٪ ئەوانەی تر
|ethnic_groups_year =
|ناوی_ھاووڵاتی =
|جۆری_دەسەڵات = [[کۆماری فیدڕاڵ]]
|پلەی_سەرۆک١ = [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆک کۆمار]]
|ناوی_سەرۆک١ = [[دۆناڵد ترەمپ]]
|پلەی_سەرۆک٢ = [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|جێگری سەرۆککۆمار]]
|ناوی_سەرۆک٢ = [[جەی. دی. ڤانس]]
|پلەی_سەرۆک٣ = [[سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران]]
|ناوی_سەرۆک٣ =[[مایک جۆنسن (سیاسەتوان)|مایک جۆنسن]]
|پلەی_سەرۆک٤ = [[سەرۆکی دادوەریی ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی دادوەری]]
|ناوی_سەرۆک٤ =[[جۆن ڕۆبێرتز]]
|جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات = سەربەخۆیی
|زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات =
|ڕووداوی_سەربەخۆیی١ =جاڕنامەی سەربەخۆیی
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ =٤ تەممووزی ١٧٧٦
|ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ =کۆنفیدڕاڵی
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ =یەکەمی ئازاری ١٧٨١
|ڕووداوی_سەربەخۆیی٩ =پێزانین
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٩ =٣ی ئەیلوولی ١٧٨٣
|پلە_ڕووبەر =&lt;!--پلە لە نێو ولاتانی جیھان بەپێی قەبارەی ڕووبەر--&gt;
|area_magnitude =
|ڕووبەر_ک. م. ٤گ = ٩٨٢٦٦٣
|ڕووبەر_م. ٤گ =
|ئاو_ڕێژەی_سەد =%٧٫٠
|area_label =
|area_label2 =
|area_dabodyalign =
|مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان = ٣٤٧٬٢٤١٬٤٢٠ (٢٠٢٥).&lt;ref&gt;https://worldpopulationreview.com/countries/united-states&lt;/ref&gt;
|پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = ٢٣٫٥٪ی دانیشتووانی ئەمریکا ھەڵگری بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]] بوون وەک بەرزترین ئاستی خوێندن. دەرەنجامەکانی ئەم دواییانەی نووسینگەی سەرژمێریی ئاماژە بەوە دەدەن کە ٢٣٫٥٪ی دانیشتووانی ئەمریکا ھەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەک بەرزترین ئاستی خوێندنیان ھەیە.
|ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان = ٢٠٢٥
|سەرژمێریی_دانێشتوان =
|ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = ٢٠١٦
|چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش =
|چڕیی_دانیشتووان_م. ٤گۆش =
|پلە_چڕیی_دانیشتووان =چڕی دانیشتووانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٢٣ دا ٣٤٫٥٨ کەس بووە لە ھەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشەدا، کە بە بەراورد بە ساڵی ٢٠٢٢ بە ڕێژەی ٠٫٥٪ زیادی کردووە. چڕی دانیشتووانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٢٢ دا ٣٤٫٤١ کەس بووە بۆ ھەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشە کە بە بەراورد بە ساڵی ٢٠٢١ بە ڕێژەی ٠٫٣٨٪ زیادی کردووە.
|GDP_PPP =٢٩٫١٦٨ تریلیۆن دۆلار
|GDP_PPP_rank =دووەم
|GDP_PPP_year =
|GDP_PPP_per_capita =٨٦٬٦٠١ دۆلار
|GDP_PPP_per_capita_rank =ھەشتەم
|GDP_nominal =٢٩٫١٦٨ تریلیۆن دۆلار
|GDP_nominal_rank =یەکەم
|GDP_nominal_year =
|GDP_nominal_per_capita =٨٦٬٦٠١ دۆلار
|GDP_nominal_per_capita_rank =شەشەم
|Gini =٤١٫٦
نایەکسانی مامناوەند
|Gini_rank =٥٣
|Gini_year =٢٠٢٥
|Gini_category =
|HDI =٠٫٩٢٧
زۆر بەرز
|HDI_rank =بیستەم
|HDI_year =
|HDI_category =
|دراو = [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]]
|کۆدی_دراو = ٤٢١٧
|کاتی_ناوچەیی = ٥ ‏تا ١٠-
|قەرەبووی_کات =
|DST_note
|utc_offset_DST =
|لای_لێخوڕین =ڕاست
|جۆری_کارەبا =
|پاشگر_دۆمەین =[[.us]] [[.gov]] [[.edu]] [[.mil]] [[.um]]
|کۆدی_تەلەفوون = ١+
|نەخشە٣_وێنە =
|نەخشە٣_جێگر =
|پەراویزەکان =
|پەراویز١ =
|پەراوێز٢ =
|پەراوێز٣ =
|پەراوێز٦ =
}}
{{حکوومەتی ویلایەتی ئەمریکا}}
'''ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' یان '''ئەمریکا''' ([[زمانی ئینگلیزی|بەئینگلیزی]]: ''United States of America''، یونایتد ستەیتس ئۆف ئەمریکا) [[کۆمار]]ێکی دەستووریی [[حکوومەتی فێدراڵ|فیدراڵییە]] کە لە پەنجا [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەت]] و یەک [[ھەرێمی فێدراڵ|ھەرێمی فیدراڵ]] پێک ھاتووە. بە شێوەیەکی سەرەکی دەکەوێتە [[ئەمریکای باکوور]] و پایتەختەکەی [[واشینگتن دی سی|واشینگتن دی سییە]] لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[کەنەدا]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[مەکسیک]]، [[ئالاسکا]] لە باکووری ڕۆژاوا و [[کۆمەڵە دوورگە|دوورگەکانی]] [[ھاوایی]] لە [[ئۆقیانووسی ئارام]]. ھەروەھا ئەمریکا سەروەری خۆی لەسەر پێنج [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|خاکی دوورگەی سەرەکی]] و [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دوورگە جیاوازەکانی بێ دانیشتووان]] لە [[ئۆقیانووسیا]] و [[کاری بی]] دووپات دەکاتەوە. {{تێبینی|The five major territories outside the union of states are [[American Samoa]], [[Guam]], the [[Northern Mariana Islands]], [[Puerto Rico]], and the [[United States Virgin Islands|U.S. Virgin Islands]]. The seven undisputed island areas without permanent populations are [[Baker Island]], [[Howland Island]], [[Jarvis Island]], [[Johnston Atoll]], [[Kingman Reef]], [[Midway Atoll]], and [[Palmyra Atoll]]. U.S. sovereignty over the unpopulated [[Bajo Nuevo Bank]], [[Navassa Island]], [[Serranilla Bank]], and [[Wake Island]] is disputed.&lt;ref name=&quot;HRI-2012&quot;/&gt;}} ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕووی ڕووبەرەوە سێیەم وڵاتی گەورەیە (٣٫٧٩ ملیۆن میل چوارگۆشە یان ٩٫٨٣ ملیۆن کیلۆمەتر دووجا) و سێیەم وڵاتی زۆرترین ژمارەی دانیشتووانییە (٣٤٧ ملیۆن کەس). بەوە جیا دەکرێتەوە کە یەکێکە لە وڵاتە ھەمەچەشنەکانی جیھان لە ڕووی نەتەوەیی و کولتوورییەوە و ئەمەش لە ئەنجامی ئەو کۆچکردنە زۆرەیە کە لە وڵاتانی جیاوازەوە بۆی ھەیە.&lt;ref name=&quot;DD&quot;&gt;Adams, J.&lt;/ref&gt; [[پێوەری داو جۆنزی پیشەسازی|ئابووری ئەمریکا]] بە گەورەترین [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|ئابووری نیشتمانی دادەنرێت لە جیھاندا، بەرھەمی ناوخۆیی ساڵی ٢٠٢٠]] بە ٢٠٫٣ تریلیۆن [[دۆلاری ئەمریکی]] خەمڵێندراوە کە دەکاتە ١٥٫٩٣٪ی کۆی گشتی جیھانی ٢٠١٩.&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;&gt;{{استشهاد ويب/بسيط|مسار=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/index.aspx|ناشر=International Monetary Fund|عنوان=World Economic Outlook Database|تاريخ=October 2008|تاريخ الوصول=2008-10-27|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20190301013722/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/index.aspx|تاريخ أرشيف=1 مارس 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;يمتلك [[الاتحاد الأوروبي]] اقتصاد مجمع أكبر، لكنه ليس أمة واحدة.&lt;/ref&gt;

ئەو ناوچە جوگرافییەی کە ئێستا ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پێکدەھێنێت، بۆ یەکەمجار لە کۆتایی دوایین [[سەردەمی بەستەڵەک]] یان دوای ماوەیەکی کەم لەلایەن مرۆڤەکانەوە نیشتەجێکرا، دوای ئەوەی ھۆزەکانی سەر بە ڕەگەزی مۆنگۆلۆید، یان زەرد، لە [[باکووری ئاسیا]] لە ڕێگەی [[ئالاسکا|ئەلاسکاوە]] [[تەنگاوی برینگ|گەرووی بێرینگیان]] بەزاند و بەرەو باشوور ڕۆیشتن بۆ گەڕان بەدوای ئامرازەکانی ژیاندا. ئەم کەسانە باوباپیرانی ڕەسەنی [[سوورپێستەکان]] پێکھێنا.&lt;ref&gt;[[تاريخ الولايات المتحدة|تاريخ الولايات المتحدة الأمريكية الحديث]].&lt;/ref&gt; کۆلۆنیالیزمی مۆدێرن و ئەورووپا سەرەتا لە ئیسپانییەکان دەستی پێکرد، پاشان گواسترایەوە بۆ [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزەکان]]، کە دەستیان کرد بە بیرکردنەوە لە کۆلۆنیالیزمکردنی ئەو ناوچانەی کە ئەمڕۆ کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەمریکا پێکدەھێنن لە سەردەمی شاژن [[ئێلیزابێتی یەکەمی ئینگلتەرا|ئەلیزابێتی یەکەمدا]]، کە تەواوی نیوەی دووەمی [[سەدەی ١٦یەم|سەدەی شازدەھەمی]] داگیرکرد، بە تایبەت دوای لەناوچوونی بەھێزی ئیسپانیا لە ١٥٨٨&lt;ref&gt;[[تاريخ الولايات المتحدة|تاريخ الولايات المتحدة الأمريكية الحديث]].&lt;/ref&gt;ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٧٧٦ زایینی بە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و یەکگرتنی ١٣ داگیرکراوی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیای]] گەورە پێک ھاتووە.

== جوگرافیا ==
[[پەڕگە:Map of USA with state names.svg|وێنۆک|ناوەڕاست|lang=ckb|700px|[[ویلایەتەکانی ئەمریکا]]]]
ئەم وڵاتە ٩٬٨٢٦٬٩٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە پانتایییەکەیەتی و پاش [[ڕووسیا]] و [[کەنەدا]] سێھەمین وڵاتی گەورەی جیھانە. پێک ھاتووە لە ٥٠ ویلایەت کە ٤٨یان پێکەوە لکاون، [[ئالاسکا|ئەلاسکا]] و [[ھاوایی]] لەوانی دیکە دابڕاون. بەشێک لە [[زنجیرەچیاکانی ڕۆکی|زنجیرە شاخەکانی ڕاکی]] لە لای ڕۆژاواوە دێتە نێو ئەم وڵاتە و [[ڕووباری میسیسیپی|میسیسیپی]] درێژترین ڕووباری باکووری ئەمریکا لەم وڵاتەدایە.

لە باکوورەوە لکاوە بە [[کەنەدا]]وە کە لەسەر سنووری لەگەڵ ئەم وڵاتە، [[تاڤگەکانی نیاگارا|تاڤگەی نییاگارا]] ھەڵکەوتوە و ناودارترین تاڤگەی جیھانە. لە ڕۆژھەڵاتەوە بە [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک|ئەتلانتیک]] و لە ڕۆژاواوە دەگات بە [[زەریای ھێمن|ئوقیانووسی پاسیفیک]]. لە باشوورەوە دەگاتە [[کەنداوی مەکسیک]].

== مێژوو ==
=== دانیشتووانی ڕەسەنی ئەمریکا و ھاتنی ئەورووپییەکان ===
[[پەڕگە:Indians giving a talk to Bouquet.jpg|230px|وێنۆک|وێنەیەک لە پێکدادانی کلتوورەکان، لە نێوان ئەورووپییەکان و دانیشتووانی ڕەسەنی ئەمریکا]]
دانیشتووانی ڕەسەنی ئەمریکا پێیان وایە کە ١٢٠٠ تا ١٤٠٠ ساڵ پێش ئەمە لە کیشوەری [[ئاسیا]]وە ھاتوونەتە ئەم وڵاتە نوێیەوە. لە ڕاستیشدا نیشانەی شارستانییەتیێکی کۆن لە قەراخ [[ڕووباری میسیسیپی]] دۆزراوەتەوە کە پیشەیان [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] بووە. ئەگەرچی پاش ھاتنی ئەورووپییەکان بۆ ئەم وڵاتە، بەھۆی ھاتنی نەخۆشییە نوێیەکانەوە، ژمارەیەکی یەکجار زۆریان تێدا چوون.

لە ساڵی ١٤٩٢دا [[کریستۆفەر کۆڵومبس|کریستۆفەر کۆلۆمبس]]، گەشتیاری ناودار، کاتێ لەژێر فەرمانی پاشای [[ئیسپانیا]]دا بوو، گەیشتە [[کاریبی|دوورگەکانی کاریبی]] و لەوێدا بۆ یەکەم جار ئەورووپییەکان چاویان کەوت بە دانیشتووانی ڕەسەنی ئەو وڵاتە. بەھۆی ئەوەی کە مەبەست لەو گەشتە، گەیشتن بە وڵاتی [[ھیندستان|ھیند]] بوو، کاتێ گەیشتنە ئەو وڵاتە بە ھیندیان دەزانی و دانیشتووەکانی بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]] ناسران. پاش ئەوە ھەر یەک لە وڵاتانی دیکە بە سوپایەکەوە لە گۆشەیەکی ئەو وڵاتە دادەبەزین و پارچەیەکیان دەکرد بە بەشی وڵاتی خۆیان؛ وەک [[ئیسپانیا]]، [[ھۆڵەندا]] [[فەڕەنسا|و فەڕەنسا]].

لە ساڵی ١٧٣٢ ئەم وڵاتە بریتی بوو لە سێزدە ویلایەت کە موستەعمەرەی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیای گەورە]] بوون. ھەریەک یاسا و ھەڵبژاردنیان ھەبوو بەڵام لە کۆتاییدا ھەموو یاساکان لەژێر حوکمی بەریتانیادا بوون.

=== سەربەخۆیی ===
[[پەڕگە:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|وێنۆک|کیشراوەیەک لە کۆبوونەوە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی لە ٤ی ٧ی ١٧٧٦]]

ئەو خاکەی ئەمرۆ ناوی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدایە لە ڕابردوودا خاکی نەتەوەیەک بووە کە ناویان ھیندیی سوور (sioux indian) بوو.
ئەمریکا پێشتر ١٣ ھەرێم بووە کە لە نێوان ئەم ھێزانەدا دابەش کرابوو
(ئیمپراتۆرییەتی ڕووسی، بەریتانیا، ئیمپراتۆرییەتی فەڕەنسی، ھۆلەندا، دانیمارک، ئیتاڵیا، ساکۆنی، پۆلەندا، بەلجیکا، ئیسپانیا، پرتوگال و …)
و بەشێکی کەم ھی [[ڕەشپێست]]ەکان و ھیندییە سوورەکان بوو.

ئەم جەنگە لە ١٧٥٦ لەلایەن ١٣ کۆلۆنییەکەی بەریتانیا دژی سیاسەتی کۆنگرێس و پەرلەمانی بەریتانیا ھەڵگیرسا. سەرەتا پێشبینیی ئەوەیان نەدەکرد کە شۆڕشەکەیان جەنگی لێ بکەوێتەوە و لە وشکانی و دەریاوە ھێرش کرێتە سەر ئینگلیز.

لە ساڵی ١٧٦٨ بەرەی شۆڕش پێک ھێنرا و چەکیان ھەڵگرت و چەند شارێکیان گرت، بەتایبەت بۆستن و نیویۆرک
بەرەی شۆڕش لە ١٨ یەکەی سەربازی پێک ھاتبوو:

یەکەی بۆستن ھۆرم

بەدەست ئەلیکرۆس گریکۆی ئیسپانی بوو کە توانیی لە پەنەما دژی ئینگلیز لە دەریاوە [[شەڕ]] بکات و پاکی کاتەوە.

یەکەی دووەم

بەدەست ژەنڕاڵی فەرەنسی گرات فۆنس بوو کە تۆپخانە و ھێزی پیادەی لەبەردەست بوو، توانیی دەوروبەری بۆستن داگیر بکات.

یەکەی سێیەم

بە دەست بنیامین ئەمریکانۆ بوو کە ھێزی تۆپخانە و ئەسپسواری پێ بوو لە دەوروبەری نیوجێرسی شەڕی کرد و داگیری کردن.

یەکەی چوارەم

بە دەست پۆرتگس ھارۆل بوو کە ژەنڕاڵێکی پرتوگالی بوو، و لە دەریاوە ھێزی وشکانیی ئینگلیزی لاواز کرد.

یەکەی پێنجەم

بە دەست مانسۆن گریکۆی ئیسپانی بوو کە ھێزی شۆڕشی گەل بوو و پاڵپشتیان بوو.

یەکەی شەشەمی بۆستن

بە دەست ژنڕاڵ ماجۆر بنیامین بوو کە جوولەکە بوو و بنکە سەربازییەکانی ئینگلیزی داگیر کرد لە دەرەوەی نیویۆرک.

شۆڕش فراوان بوو تا لە ١٧٧٤ توانییان گشت بەرپرسانی ئینگلیز لە کۆنگرێس دەرکەن. بەریتانیا لە ١٧٧٥ جەنگی ڕاگەیاند کە پۆلندا و ھیندییە سوورەکان ھاوپەیمانی بوون؛ بەڵام لە ڕووی ھێزەوە بەریتانیا زۆر ناوچەی ستراتیژیی لەدەست دابوو؛ توانای ڕووبەڕووبوونەوەی نەمابوو. ھەروەھا بەریتانیا دەیزانی کە کۆتاییی دێ بەڵام دەیویست ھیندییە سوورەکان بە کوشت بدات.
لە ١٧٧٨ بەریتانیا ھێزی «دۆزەخی دەریا»یانژی (مارشاڵ)ی داوا کرد کە نیویۆرک بگرێتەوە، بەلام مارشاڵ تەنھا توانیی لە دووریی چەند میلێکەوە تۆپبارانی نیویۆرک بکات.
ھەر لەم جەنگانەدا بەریتانیا ٢ ملیۆن ھیندیی سووری کۆمەڵکوژ کرد
ھەر لەو ساڵەدا فەڕەنساش جەنگی ڕاگەیاند دژی بەریتانیا. لە ١٧٨١ بەریتانیا ٤٥ ھەزار سەربازی ھێزی تایبەت لەلایەن ژەنڕاڵ جۆرج واشنتۆنەوە بە دیل گیران.
لە ١٧٨٣ بەریتانیا پەیمانی ئاشتیی مۆر کرد. ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا سەرەتا کە دامەزرا ١٣ ویلایەت بوو، ئێستا ٥٠ ویلایەتە.
لەم جەنگەدا نابێ ڕۆڵی بنیامین فرانکلین لەیاد بکرێت کە ڕێکخراوی ماسۆنیی بەکارھێنا بۆ لاوازکردنی ئینگلیز.

=== شەڕی ناوخۆ ===
{{سەرەکی|شەڕی ناوخۆی ئەمریکا}}
لە کلتوری بڕێک لە ویلایەتەکانی باشووردا ڕاگرتنی کۆیلە باو بوو؛ بەڵام لە ویلایەتەکانی باکووردا وا نەبوو؛ بۆیە کاتێک [[ئەبراھام لینکن|ئەبراھام لینکۆڵن]]، نوێنەری زۆربەی ویلایەتەکانی باکوور و نوێنەری کۆمارییەکان، لە ساڵی ١٨٦٠دا بووە سەرۆککۆمار، بانگەوازی لابردنی ئەو یاسا و کلتوورەی دا و ھەموو بەندەکانی بەپێی یاسا ئازاد ژمارد. ئەوە بووە ھۆی ئاڵۆزیی نێوان ویلایەتەکانی باکوور و باشوور. لە ساڵی ١٨٦١ ئاگری [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆی ئەمریکا]] ساز بوو کە تا ١٨٨٦ درێژەی کێشا و تێیدا ٦٢٠ھەزار کەس کوژران، بۆیە بە خوێناویترین شەڕی مێژووی ئەم وڵاتە دەناسرێت. لە ئاکامدا باکوورییەکان سەرکەوتن و کۆیلەداری بەپێی یاسا نەما. ئەو [[ئەفریقی- ئەمریکی|ئەفریقی-ئەمریکییانەش]] کە بەپێی یاسا ئیتر کۆیلە نەبوون، بوونە خاوەن مافی شارومەندی و مافی دەنگدان.

=== [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، سستیی ئابووریی گەورە، جەنگی جیھانیی دووەم ===
لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، لە ساڵی ١٩١٤ ئەمریکا بێلایەن مایەوە ئەگەرچی زۆربەی خەڵک پاڵپشتیی [[فەڕەنسا]] یا [[ئینگەلترا|بەریتانیایان]] دەکرد. ئەمریکا لە ساڵی ١٩١٧ ھاوکاریی [[ھێزەکانی ھاوپەیمانی|ھێزەکانی ھاوپەیمانانی]] کرد بەڵام گرێبەستی کۆتایی جەنگ کە لە [[پاریس]] واژوو کرا پەسەند نەکرد.

لە ساڵانی ١٩٢٠دا چەرخی وڵاتەکە بە تایبەت دۆخی شارە گەورەکانی بە شێوەیەک پێش دەڕۆیشت کە ئابووری وڵاتی ڕۆژلەدواڕۆژ بێھێز دەکرد. ساڵی ١٩٢٩ سستی ئابووری ڕوویدا و تێیدا یەک لە چواری خەڵک کار و پیشەی خۆیان لە دەستبووەوە، بۆیە ئەو ڕووداوە بە [[سستی ئابووری گەورە]] دەناسن.

لە[[جەنگی جیھانیی دووەم|شەڕی جیھانیی دووەم]]، ئەمریکا دیسان بێلایەن بوو بەڵام پاش داگیرکرانی [[پۆڵەندا|پۆلەند]] لەلایەن [[حیزبی نازی|نازییەکانەوە]]، ئەمریکا بە ناردنی پێداویستییەکانی شەڕ بوو ھێزەکانی ھاوپەیمانی و دواتر، کە ژاپۆن ھێرشی کردە سەر شارێکی ئەمریکا، بە فەرمی بووە ئەندامی ھاوپەیمانان و تێکەڵ بە شەڕ بوو. ئەمریکا یەکەم وڵاتبوو کە دەستی گەیشتە [[چەکی ناوکی|چەکی ناوەکی]] و بۆ یەکەم جار لەسەر [[ھیرۆشیما]]ی ژاپۆندا تاقی کردەوە. شەڕەکە بە کۆڵدانی [[ژاپۆن]] کۆتایی ھات.

ئاکامی شەر ئەگەرچی بردنەوە بوو لە ئەورووپادا، بەڵام ئەمریکا دوورترین وڵات لە گەرمەی شەڕ بوو بۆیە بێ ئەوەی تووشی خاپووری و تێکچوونی ئابووری بێت بە درێژەی شەڕ گەشەی ئابووری ھەبوو. بە شێوەیەک کە پاش شەڕی جیھانی دووھەم، ئەمریکا بووە زلھێزی ئابووری دونیا.

=== شەڕی سارد و ململانێی ناوخۆ ===
پاش [[جەنگی جیھانیی دووەم]] و لە درێژەی ئەوەی بە [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]]ی دەناسن، ئەمریکا و [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] کێبڕکێیان بوو بۆ گرتنی نازناوی زلھێزی جیھان. ھەڵبەت ئەم شەڕە بەرکەوتنی ڕاستەوخۆی تێدا نەبوو. ئەمریکا لەگەڵ [[کۆریای باکوور]] و [[چین]] لە ساڵی ١٩٥٠ تاکوو ١٩٥٣ بە شەڕ ھات کە بە [[شەڕی کۆریا]] دەناسرێت. لە ناوخۆشدا بەرنگاری بزووتنەوە کۆمۆنیستییەکان دەبوونەوە.

لە ساڵی ١٩٦١دا سۆڤیەت یەکەمین [[کەشتیی ئاسمانی]] بە بنیادەمەوە نارد بۆ بۆشاییی ئاسمان و ئەمە بە جۆرێک نیشانەیەکی پیشکەوتنی سۆڤیەت بوو و ھەروەھا جێگەی مەترسی بۆ ئەمریکا، لەبەر ئەوەی تەکنەلۆجیای ئەو کەشتییە بۆ بۆردومانی ئەمریکاش دەکرا کەڵکی لێ وەربگیرێت. کێبڕکێی ناوەکیی دوو زلھێزەکە لەم سەردەمەدا گەیشتە بەرزترین ئاستی خۆی. ئەمریکا لە ناوخۆ بەرنگاری بزووتنەوە نەتەوەپرستەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی مافخواز بە سەرکردایەتیی [[مارتین لووتر کینگ جەی-ئاڕ.|مارتین لوسەر کینگ]] دەبووەوە.

[[جان ئێف. کێنیدی|جۆن ئێف کێنێدی]] سەرۆککۆماری ئەمریکا لە ساڵی ١٩٦٣دا تیرۆر کرا. کاتێ [[ڕیچارد نیکسۆن]] بووە سەرۆککۆمار، ئەمریکا دەستی بە شەڕێک کرد لە باشووری ئاسیادا ([[ڤیێتنام|ڤییەتنام]]) کە سەرکەوتنێکی نەبوو. پاش [[ڕیسواییەکەی واتێرگەیت]]، نیکسۆن یەکەمین سەرۆککۆماری ئەمریکا بوو کە دەستی لە کار کێشاوە.

ھاتنەسەرکاری [[جیمی کارتێر]] لە ساڵانی ٧٠دا ھاوچەرخ بوو لەگەڵ بەدیلگیرانی دیپلۆماتەکانی ئەمریکا لە باڵوێزخانەی ئەمریکا لە [[تاران]] لەلایەن چەکدارانی سەر بە [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە]]. بە لەیەکجیابوونەوەی کۆمارەکانی سۆڤیەت، شەڕی سارد کۆتاییی ھات.

=== سەردەمی ھاوچەرخ ===
لە کاتی دەسەڵاتداریی [[جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش|جۆرج بووش (باوک)]]، ئەمریکا لە [[شەڕی کەنداو]]دا بەشداریی کرد. ساڵی ١٩٩٨ [[بیڵ کڵینتن|کلینتۆن]]، سەرۆککۆمار، تووشی ڕیسوایییەکی سێکسی بوو بەڵام لە دەسەڵات مایەوە. ساڵی ٢٠٠٠ پاش ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی، کە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای ئەمریکا]] ڕای کۆتاییی سەبارەت بە ئاکامەکەی دەڕبڕی، [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بووش]] بووە سەرۆککۆمار.

[[ئەلقاعیدە|گرووپی ئەلقاعیدە]] لە ١١ی ٩ی ساڵی ٢٠٠١، زنجیرەیەک جووڵانەوەی تیرۆریستیی لە شارەکانی [[نیویۆرک]] و [[واشینگتن دی سی|واشینگتن]] ئەنجام دا کە نزیک بە ٣٠٠٠ کەس کوژراوی لێ کەوتەوە. ئەمریکا بە ھاوکاریی [[ناتۆ]] ھێرشی کردە سەر [[ئەفغانستان]] و [[تاڵیبان]]، دەوڵەتی ئەو کاتی ئەفغانستان، و پاڵپشتی فەرمیی ئەلقاعیدەی سەرەوخوارکرد. لە ساڵی ٢٠٠٣دا و ھەر لە کاتی بووشی کوڕدا ئەمریکا لە درێژەی کێشەکانی لەگەڵ [[سەددام حوسێن|سەدام حوسەین]] سەرۆککۆماری [[عێراق]]، بە ھاوکاریی زۆرێک لە وڵاتانی دیکەی جیھان ھێرشی کردە سەر ئەم وڵاتە و دەسەڵاتی سەدامی ڕووخاند.

== ئایین ==
٨٣٪ [[مەسیحی]]، ٢٪ [[جوو]]، ٢٪ [[ئیسلام]] ([[سوننە]])، ١٪ [[بوودیزم]]، ١٢٪ ئەوانی تر.{{ژێدەر}}

== سیاسەت ==
ویلایەتە یەکگرتووکان کۆنترین [[حکوومەتی فیدراڵ]]ە. حکوومەتێکی دەستوورییە کە لەسەر بنەماکانی [[دیموکراسی]] بنیات نراوە کە تێیدا تەنانەت مافی کەمینەکانیش لەلایەن دەستوور و یاساوە پارێزراوە. حکوومەت بەپێی [[یاسای بنچینەیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، کە سەرەکیترین یاسای وڵاتە، لەسەر بنەمای جوداییی ھێزەکان دانراوە.

لە سیستەمی فیدڕاڵی ئەمریکیدا، حکوومەت بە سێ بەشی ناوچەیی، فیدڕاڵی و ویلایەتی دابەش کراوە. بەشی ناوچەیی وەک شارەوانی ئەو ناوچە ئەرکەکانی خزمەتگوزاری لە ئەستۆیە.

بەشی فیدڕاڵی خۆی لە سێ ژێربەشی دیکە پێک ھاتووە:
* '''[[دەستووری]]''': پێک ھاتووە لە [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|مەجلیسی پیرانی ئەمریکا]] و [[ماڵی نوێنەرەکان(ئەمریکا)|ماڵی نوێنەرەکان]] و ئەم ئەرکانەیان لەئەستۆیە: پەسندکردنی یاسای فیدڕاڵی، [[ڕاگەیاندنی شەڕ]]، چاودێریی بەشەکانی دیکەی حکوومەت و لێپرسینەوە کە لە ئاکامی ئەمەدا دەتوانن کەسانێک لە حکوومەت لابەرن.
* ''' [[جێبەجێکار]]''': سەرۆککۆمار، سکرتێری گشتیی ھەموو ھێزە سەربازییەکانە، دەتوانێ پەسندکراوەکانی پەرلەمانەکان (پێش ئەوەی ببن بە یاسا) ھەڵوەشێنێتەوە. ھەروەھا دەتوانێ وەزیرەکانی کابینە ھەڵبژێرێت (پێویستی بە پەسندکران لەلایەن سەناوە ھەیە)
* '''[[دادوەری]]''': [[دادگای باڵا(ئەمریکا)|دادگای باڵا]] و دادگاکانی فیدڕاڵ کە سەرۆکەکانی لەلایەن سەرۆککۆمار و بە پەسەندی سەنا دادەنرێ، چاودێریی یاسا و چۆنێتیی جێبەجێکردنی دەکەن.

ماڵی نوێنەران ٤٣٥ نوێنەری ھەیە کە مافی دەنگدانیان ھەیە و ھەریەک نوێنەرایەتیی ویلایەتی خۆیان بۆ وادەی ٢ ساڵ دەکەن. ژمارەی نوێنەرانی ھەر ویلایەتەک بەپێی ژمارەی دانیشتووانی ئەو ویلایەتە دادەنرێت کە ھەر دەساڵ جارێک ژمارەی حەشیمەت مەزەندە دەکرێت. بۆ نموونە چەن ویلایەت کەمینەی ژمارەی نوێنەرەکان واتا ١ نوێنەریان ھەیە و [[کالیفۆڕنیا|ویلایەتی کالیفۆرنیا]] ٥٣ نوێنەری ھەیە.

[[سەنا]] ١٠٠ نوێنەری ھەیە واتە ھەر ویلایەتەک ٢ نوێنەری ھەیە. سیناتۆرەکان بۆ ماوەی لانی زۆر ٦ ساڵ ھەلدەبژێردرێن، ئەگەرچی ھەر ساڵناساڵێ یەک لەسەر سێی کورسییەکان دیسان ھەڵبژاردنی بۆ دەکرێت. وادەی خزمەتی سەرۆککۆمار ٤ ساڵە و دەتوانێ ھەتا دووجار سەرۆک بمێنێتەوە. سەرۆککۆمار بە ڕای ڕاستەوخۆی خەڵک پەسند ناکرێ بەڵکوو لەلایەن لێژنەی ھەڵبژاردنەوە دەستنیشان دەکرێت. دادگای باڵای ئەمریکا خاوەنی ٩ ئەندامە و ھەتاھەتاییشە.

=== حیزبەکان ===
ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ زۆربەی مێژووەکەی خاوەنی سیستەمێکی دوو حیزبی بووە. ئەو دوو حیزبە ئەمانەن: [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|حیزبی دیموکرات]] لە دامەزانی ١٨٢٤ و [[حیزبی کۆماری(ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆماری]] لە دامەزرانی ١٨٥٤. لە ھەلبژاردنەکانیشدا، نوێنەرانی ئەو دوو حیزبە وەک نوێنەرانی سەرەکیی جەماوەر لە قەڵەم دەدرێن. تەنھا لە ساڵی ١٩١٢دا بوو کە [[تیۆدور ڕۆزڤێڵت|تیۆدۆر ڕۆزڤێڵت]] بووە سەرۆککۆمار کە ئەندامی ھیچ یەک لەم دوو حیزبە سەرەکییە نەبوو و لە سەدا بیستی ڕای جەماوەری ھێنا. پاش ئەم دوو حیزبە گەورە، سێھەمین حیزب، [[حیزبی ئازادیخوازە(ویلایەتە یەکگرتووەکان)|حیزبی ئازادیخوازەکان]]ە.

لە کلتووری ڕامیاریی ئەمریکادا، کۆماریخوازەکان زیاتر بە [[خۆپارێز]] (لایەنی ڕاست) دەناسرێن و دیموکراتەکان بە [[لیبرالیزم|لیبەڕاڵ]] (لایەنی چەپ) بەناوبانگن. ویلایەتەکانی باکوور-ڕۆژھەڵات و کەناری ڕۆژاوا بە «شین» و پشتیوانی دیموکرات و ویلایەتەکانی باشوور و زۆربەی ویلایەتەکانی ڕۆژاوا «سوور» و پشتیوانی کۆماریخوازەکانن.

[[باراک ئۆباما]] نوێنەری دیموکراتەکان، سەرۆککۆماری پێشووی ئەمریکا کە ساڵی ٢٠٠٨ ھەڵبژێردرا، ٤٤ەمین سەرۆککۆماری وڵاتە (٤٣ کەس). لە ئێستادا مەجلیسی پیرانی ئەمریکا ٥١ ئەندامی دیموکراتی ھەیە، ٢ ئەندامی سەربەخۆ کە ھاوکاری دیموکراتەکان دەکەن و ٤٧ ئەندامی کۆمارخوازی ھەیە. [[ماڵی نوێنەرەکان]] ٢٤٢ ئەندامی کۆماریخواز و ١٩٢ دیموکراتی ھەیە (کورسییەک بەتاڵە).

=== سەرۆککۆمارەکانی ئەمریکا ===
{{سەرەکی|پێرستی سەرۆککۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان}}
تا ئێستا ٤٦ کەسایەتی بوونەتە [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆککۆماری ئەمریکا]] کە دووانیان کوڕ و باوکن کە ئەوانیش [[جۆرج دەبلیوو بوش]] و [[جۆرج .ھ.و.بۆش]] کە ھەردووکیان بەربژێری پارتی کۆمارییەکان بوونە. لەنێوان ٤٤ کەسایەتییەکە تەنیا یەکێکیان ڕەنگ پێستی ڕەشە، ئەویش [[باراک ئۆباما]]یە کە بەربژێری پارتی دیموکرات بووە.

=== پەیوەندییەکان لەگەڵ دەرەوە ===
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کاریگەریی ھەیە لەسەر دۆخی [[ئابوور]]ی، ڕامیاری و سەربازیی جیھان. ئەندامی ھەمیشەییی [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]ە و شاری [[نیویۆرک]] خاوەنماڵی بارگەی سەرۆکایەتیی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ە. ئەندامی ھەردوو [[جی-٨]] و [[گرووپی ٢٠|جی-٢٠]] و ھەروەھا [[ڕێکخراوی ھاوکاریی ئابووری و ئاوەدانی|ڕێکخراوی ھاوکاریی ئابووری و ئاوەدانییە]]. زۆربەی وڵاتانی جیھان لە [[واشینگتن دی سی|واشنگتن دی سی]] باڵوێزخانەیان ھەیە و بە ھەمان شێوە ئەمریکاش لەم وڵاتانە باڵوێزخانەی ھەیە. بێجگە لە [[ئێران]]، [[کووبا]]، [[کۆریای باکوور]]، و [[تایوان|کۆماری چین (تایوان)]].

ویلایەتە یەکگرتووەکان پەیوەندییەکی تایبەتی ھەیە لەگەڵ [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و پەیوەندییەکی قایمی ھەیە لەگەڵ [[کەنەدا]]، [[ئوسترالیا|ئۆسترالیا]]، [[نیووزیلاند]]، [[فلیپین|فیلیپین]]، [[ژاپۆن]]، [[کۆریای باشوور]] و [[ئیسرائیل]] و ھەروەھا چەن وڵاتێکی دیکەی ئەورووپی وەک [[فەڕەنسا]] و [[ئەڵمانیا]]. ھەروا ھاوکاریی تەواوی ئەندامانی [[ناتۆ]] لە ھەوڵە ئاسایشی و ئەمنییەکان دەکات. بەردەوام ھاوکاریی وڵاتانی کیشوەری ئەمریکا دەکات. بۆ نموونە، ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازادی ھەیە لەگەڵ [[کەنەدا]] و [[مەکسیک]]دا.

=== ھێزە سەربازییەکان ===
سەرۆککۆمار سەرۆکی ھەموو ھێزە سەربازییەکانە و، وەزیری بەرگری لەلایەن ئەوەوە دەستنیشان دەکرێت. [[پنتاگۆن|وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا]] ھەموو ھیزە سەربازییەکانی لەژێر فەرماندایە: [[سپا|ھێزی زەمینی]]، [[ھێزی دەریایی]]، [[ھێزی دەریایی|چەکدارانی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانی]]. پاسەوانیی کەنارئاوەکان لەژێر دەسەڵاتی [[وەزارەتی ناوخۆ|وەزارتی ناوخۆدایە]] لە کاتی ئاشتیدا، بەڵام لە کاتی شەڕ دەڕواتە ژێر چاودێریی ھێزی دەریایی.

لە ساڵی ٢٠٠٨دا ھێزە چەکدارەکان ١٫٤ ملیۆن کەس بوون. ھێزە پاشەکەوتکراوەکان و پاسەوانانی نەتەوەیی ژمارەکە تا ٢٫٣ ملیون کەس دەبات.

خزمەتگوزاریی سەربازی لە ئەمریکا بە دڵخوازییە، بەڵام لەوانەیە لە کاتی شەڕدا ژمارەیەکی نیشانکراو بخرێنە ژێر فەرمانی خزمەتی سەربازییەوە. ئەمریکا یازدە کەشتیی فڕۆکەھەڵگڕی ھەیە کە بە فڕۆکەکانی ھێزەکانی ئاسمانی، ھێزە سەربازییەکان بەئاسانی و لە ھەموو کاتەکانی شەو و ڕۆژدا دەگوازنەوە بۆ ئەم شوێنانە. ئەمریکا لە سەرانسەر دنیادا ٨٦٥ پێگەی سەربازیی ھەیە و ئەمەیە ھۆکاری ئەوەی بە «ئیمپڕاتۆری پێگەکان» ناوی لێ دەبەن.

== ئابووری ==
ویلایەتە یەکگرتووەکان سیستەمێکی ئابووریی [[سەرمایەداری]]ی تێکەڵی ھەیە کە بە سەرچاوەی سروشتیی فراوان و ژێرخانی بەھێز و کلتووری بەرھەمھێنەری دەوڵەمەند کراوە. بەپێی [[لێژنەی نێودەوڵەتی پارە]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان بە داھاتی ناپوختی ١٥٫١ تریلیون، لە سەدا ٢٢ی ھەموو داھاتی ناپوختی دونیای بەخۆی تەرخانکردووە. ئەم ژمارە بەپێی حەشیمەتی وڵاتەکە، پلەی ٩ی لە دونیادا بۆ بەدەست ھێناوە لە داھاتی ناپوختی ناوەکی. [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار،]] دراوی ئەمریکا، سەرەکیترین دراوی سەرتاسەری جیھانە.

ئەمریکا گەورەترین ھاوردەکاری شتومەکە و لە ھەناردندا پلەی دووەمی ھەیە. [[کەنەدا]]، [[چین]]، [[مەکسیک]]، [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]] گەورەترین ھاوکارانی بازرگانی و ئابووریی ئەمریکان. لە ساڵی ٢٠١٠دا [[نەوت]] زیاترین ھاوردەی ھەبوو و کەلوپەلی ماشین زیاترین ڕاژەی ھەناردنی ھەبوو. چین گەورەترین قەرزڕاگری ئەمریکایە.

بەرھەمە کیمایییەکان یەکێ لە گەورەترین کاروبارەکانی دروستکردنە لە ئەمریکا. ئەم وڵاتە سێھەمین بەرھەمھێنەری نەوتە لە دونیادا و ھاوکات گەورەترین ھاوردەکاری نەوتیشە. پلەی یەکەمی ھەیە لە بەرھەمھێنانی کارەبا و [[وزەی ناوەکی]] و ھەروەھا [[گازی سروشتی]]ی شلە، سولفور، فۆسفات و خوێ. لە ڕێژەی داھاتی ناپوختەی ناوەکی، [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] کەمتر لە یەک لە سەد بەشییەتی و لە ھەمان کاتدا ئەمریکا گەورەترین بەرھەمھێنەری [[گەنمەشامی]] و [[سۆیا]]یە. [[کۆکا کۆلا|کۆکاکۆلا]] و [[مەکدۆناڵدز]] دوو ناسراوترین نیشانەکانی دونیان.

ژمارەی کرێکارانی ئەم وڵاتە لە ٢٠١٠دا ١٥٤ ملیۆن کەس بوو. حکوومەت بە ٢١ ملیون کەس زیاترین ژمارەی کارلەدەستانی ھەیە. خزمەتگوزارییەکانی تەندروستی و کۆمەڵگایی بە ١٦٫٤ ملیون کەس گەورەترین کاروباری تایبەتی (غەیری حکوومەتی) ھەیە.

== زمان ==
تا ئەم کاتەش زمانی تایبەتی و فەرمی نییە بۆ ئەمریکییەکان سەرەڕای ئەوەش کۆنگرێسی ئەمریکا بەھۆی زۆری قسەکەران بە ئینگلیزی بەزمانی سەرەکی ئەمریکا ھەڵبژێردرا.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! زمان بەپێی ٢٠٠٧!! ژمارەی دانیشتووان
|-
|ئینگلیزی||٢٢٥٫٥ ملیۆن
|-
|ئیسپانی||٣٤٫٥ ملیۆن
|-
|چینی||٢٫٥ ملیۆن
|-
|فەڕەنسی||٢٫٠ ملیۆن
|-
|تاگالۆگ||١٫٥ ملیۆن
|-
|ڤییەتنامی||١٫٢ ملیۆن
|-
|ئاڵمانی||١٫١ ملیۆن
|-
|کۆری||١٫١ ملیۆن
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== کتێبنامە ==
{{refbegin|30em}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor1-last=Baym |editor1-first=Nina |editor2-last=Levine |editor2-first=Robert S. |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=The Norton Anthology of American Literature |بڵاوکەرەوە=W.W. Norton |شوێن=New York, New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٩١٨٨٥-٤|edition=Shorter eighth}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bianchine |یەکەم١=Peter J. |دوایین٢=Russo |یەکەم٢=Thomas A. |ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=The Role of Epidemic Infectious Diseases in the Discovery of America |بەرگ=١٣|issue=5 |پەڕەکان=٢٢٥–٢٣٢|ref=Bianchine |doi=10.2500/108854192778817040 |pmid=١٤٨٣٥٧٠|journal=Allergy and Asthma Proceedings}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Blackhawk |یەکەم١=Ned |بەستەری نووسەر١=Ned Blackhawk |chapter='The Centrality of Dispossession': Native American Genocide and Settler Colonialism |ساڵ=٢٠٢٣|پەڕەکان=٢٣–٤٥|doi=10.1017/9781108765480.002 |editor1-last=Blackhawk |editor1-first=Ned |editor2-last=Kiernan |editor2-first=Ben |editor2-link=Ben Kiernan |editor3-last=Madley |editor3-first=Benjamin |editor4-last=Taylor |editor4-first=Rebe |editor4-link=Rebe Taylor |سەردێڕ=The Cambridge World History of Genocide |بەرگ=٢: Genocide in the Indigenous, Early Modern and Imperial Worlds, from c.١٥٣٥ to World War One|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blakeley |یەکەم=Ruth |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=State Terrorism and Neoliberalism: The North in the South |ناونیشان=https://www.routledge.com/books/details/9780415462402/ |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٦٨٦١٧-٤|ref=Blakeley}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Boyer |یەکەم١=Paul S. |دوایین٢=Clark Jr. |یەکەم٢=Clifford E. |دوایین٣=Kett |یەکەم٣=Joseph F. |دوایین٤=Salisbury |یەکەم٤=Neal |دوایین٥=Sitkoff |یەکەم٥=Harvard |دوایین٦=Woloch |یەکەم٦=Nancy |سەردێڕ=The Enduring Vision: A History of the American People |ref=Boyer |ساڵ=٢٠٠٧|بەرگ=١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9KT3lI76-0cC |بڵاوکەرەوە=Cengage Learning |پەڕە=٥٨٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٦١٨-٨٠١٦١-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Colin G. |دوایین=Calloway |سەردێڕ=New Worlds for All: Indians, Europeans, and the Remaking of Early America |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=edYbAZ7ECEoC |بڵاوکەرەوە=[[Johns Hopkins University Press|JHU Press]] |ref=Calloway 1998 |پەڕە=٢٢٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٥٩٥٩-٥|ساڵ=١٩٩٨}}
* {{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Cohen |یەکەم=Eliot A. |ref=Cohen |شوێن=Washington, D.C. |ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/articles/59919/eliot-a-cohen/history-and-the-hyperpower |سەردێڕ=History and the Hyperpower |وێبگە=Foreign Affairs |ڕێکەوت=تەممووز–ئابی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ref={{sfnref|OpenStax2014}} |یەکەم١=P. Scott |دوایین١=Corbett |یەکەم٢=Volker |دوایین٢=Janssen |یەکەم٣=John M. |دوایین٣=Lund |یەکەم٤=Todd |دوایین٤=Pfannestiel |یەکەم٥=Sylvie |دوایین٥=Waskiewicz |یەکەم٦=Paul |دوایین٦=Vickery |بڵاوکەرەوە=OpenStax at Rice University |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=U.S. History |شوێن=Houston, Texas |ناونیشان=https://openstax.org/books/us-history/pages/1-introduction}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1217752.stm |سەردێڕ=Country Profile: United States of America |ref=BBC18may |ئیش=BBC News |شوێن=London |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٠٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Davis |یەکەم=Kenneth C. |سەردێڕ=Don't know much about the Civil War |ref=Davis96 |بڵاوکەرەوە=William Marrow and Company |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٦|ناونیشان=https://archive.org/details/dontknowmuchabou00davi_1/page/518 |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٨-١١٨١٤-٣|پەڕە=[https://archive.org/details/dontknowmuchabou٠٠davi_١/page/٥١٨ ٥١٨]}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Daynes |یەکەم١=Byron W. |دوایین٢=Sussman |یەکەم٢=Glen |سەردێڕ=White House Politics and the Environment: Franklin D. Roosevelt to George W. Bush |ref=Daynes |بڵاوکەرەوە=[[Texas A&amp;M University Press]] |ساڵ=٢٠١٠|پەڕە=٣٢٠|ناونیشان=https://archive.org/details/whitehousepoliti0000dayn |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٣٤٤-٢٥٤-١|oclc=٦٧٠٤١٩٤٣٢|وتەگێڕانەوە=Presidential environmental policies, 1933–2009}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dubois |یەکەم=W. E. B. |سەردێڕ=Black Reconstruction: an essay toward a history of the part which black folk played in the attempt to reconstruct democracy in America, 1860-1880 |ڕێکەوت=١٩٣٥|بڵاوکەرەوە=Harcourt, Brace and Co. |شوێن=New York |ناونیشان=https://archive.org/details/blackreconstruct00duborich}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Edmondson |یەکەم=Jacqueline |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dRfOEAAAQBAJ&amp;pg=PA556 |سەردێڕ=Music in American Life: An Encyclopedia of the Songs, Styles, Stars, and Stories that Shaped our Culture &amp;#91;4 volumes&amp;#93;: An Encyclopedia of the Songs, Styles, Stars, and Stories That Shaped Our Culture |ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٩٣٤٨-٨|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Jon M. |دوایین١=Erlandson |یەکەم٢=Torben C. |دوایین٢=Rick |یەکەم٣=Rene L. |دوایین٣=Vellanoweth |سەردێڕ=A Canyon Through Time: Archaeology, History, and Ecology of the Tecolote Canyon Area, Santa Barbara County |شوێن=California |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GeTv2lmb79UC&amp;pg=PA19 |ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=University of Utah Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤٨٠-٨٧٩-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Sylvan G. |دوایین١=Feldstein |یەکەم٢=Frank J. |دوایین٢=Fabozzi |سەردێڕ=The Handbook of Municipal Bonds |ref=Feldstein |بڵاوکەرەوە=[[John Wiley &amp; Sons]] |ساڵ=٢٠١١|پەڕە=١٣٧٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Juc4fb1Fx1cC |ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٠٤٤٩٤-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Tim |دوایین=Flannery |سەردێڕ=The Eternal Frontier: An Ecological History of North America and Its Peoples |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mkkyBgAAQBAJ |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Open Road + Grove/Atlantic |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٩١٠٩-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Foner |یەکەم=Eric |سەردێڕ=Give Me Liberty: An American History |ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=W.W. Norton |شوێن=New York, New York; London, England |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٤٤١٢٣-٩|edition=6th |بەرگ=١|ناونیشان=https://archive.org/details/give-me-liberty-an-american-history-eric-foner-z-lib.org_20220819}} Ebook.
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Foner |یەکەم=Eric |سەردێڕ=Reconstruction: America's Unfinished Revolution 1863-1877 |ڕێکەوت=١٩٨٨|بڵاوکەرەوە=Harper &amp; Row |شوێن= New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٢٣٥٤٥١-٨|oclc=٩١٥٨٢٦٩٠٩|ناونیشان=https://archive.org/details/reconstructionam0000fone_q8w6/page/n9/mode/2up}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fraser |یەکەم١=Steve |یەکەم٢=Gary |دوایین٢=Gerstle |بەستەری نووسەر٢=Gary Gerstle |ref=Fraser |سەردێڕ=The Rise and Fall of the New Deal Order: 1930–1980 |زنجیرە=American History: Political science |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yd4GqkP5XYgC&amp;pg=PA229 |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٠٦٠٧-٩|پەڕە=٣١١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gaddis |یەکەم=John Lewis |سەردێڕ=The United States and the Origins of the Cold War, 1941–1947 |ساڵ=١٩٧٢|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-١٢٢٣٩-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gordon |یەکەم=John Steele |بەستەری نووسەر=John Steele Gordon |ref=Gordon |سەردێڕ=An Empire of Wealth: The Epic History of American Economic Power |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=HarperCollins |ناونیشان=https://archive.org/details/empireofwealthth00gord |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٠٩٣٦٢-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Michael Robert |دوایین١=Haines |یەکەم٢=Michael R. |دوایین٢=Haines |یەکەم٣=Richard H. |دوایین٣=Steckel |سەردێڕ=A Population History of North America |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BPdgiysIVcgC&amp;pg=PA12 |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٤٩٦٦٦-٧}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Looking back 20 years: Who deserves credit for ending the Cold War? |یەکەم=Nick |دوایین=Hayes |ref=Hayes |ناونیشان=https://www.minnpost.com/politics-policy/2009/11/looking-back-20-years-who-deserves-credit-ending-cold-war |newspaper=MinnPost |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hoopes |یەکەم١=Townsend |دوایین٢=Brinkley |یەکەم٢=Douglas |سەردێڕ=FDR and the Creation of the U.N |ناونیشان=https://archive.org/details/fdrcreationofun00hoop |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٨٥٥٣-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howe |یەکەم=Daniel Walker |سەردێڕ=What Hath God Wrought: The Transformation of America, 1815–1848 |ڕێکەوت=٢٠٠٨|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٧٨٩٤-٧|ناونیشان=https://archive.org/details/whathathgodwroug00howe |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Johnson |یەکەم=Paul |سەردێڕ=A History of the American People |ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=HarperCollins |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RXSVQjz1_tMC |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-١٩٥٢١٣-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Paul |دوایین=Joseph |سەردێڕ=The Sage Encyclopedia of War: Social Science Perspectives |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=idw0DQAAQBAJ&amp;pg=PA590 |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Sage Publications |ژپنک=٩٧٨-١-٤٨٣٣-٥٩٨٨-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Lauter |editor-first=Paul |ساڵ=١٩٩٤a|بەرگ=١|edition=2nd |ناونیشان=https://archive.org/details/heathanthologyof00v1unse_e3d7 |سەردێڕ=The Heath Anthology of American Literature |بڵاوکەرەوە=D.C. Heath and Company |شوێن=Lexington, Massachusetts |ژپنک=٠-٦٦٩-٣٢٩٧٢-X}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Lauter |editor-first=Paul |ساڵ=١٩٩٤b|بەرگ=٢|edition=2nd |ناونیشان=https://archive.org/details/heathanthologyof02laut/page/n2/mode/1up |سەردێڕ=The Heath Anthology of American Literature |بڵاوکەرەوە=D.C. Heath and Company |شوێن=Lexington, Massachusetts |ژپنک=٠-٦٦٩-٣٢٩٧٣-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Craig |دوایین=Lockard |سەردێڕ=Societies, Networks, and Transitions, Volume B: From 600 to 1750 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=k91sCgAAQBAJ&amp;pg=PA315 |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning |ژپنک=٩٧٨-١-١١١-٧٩٠٨٣-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lien |یەکەم=Arnold Johnson |سەردێڕ=Studies in History, Economics, and Public Law |بەرگ=٥٤|ref=Lien |بڵاوکەرەوە=Columbia University |شوێن=New York |ساڵ=١٩١٣|پەڕە=٦٠٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=UYpVAAAAYAAJ}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Meyer |یەکەم١=M. |دوایین٢=Snow |یەکەم٢=D. |دوایین٣=Snow |یەکەم٣=D. |دوایین٤=Cohen |یەکەم٤=C. |دوایین٥=Meyer |یەکەم٥=M. |دوایین٦=Thornton |یەکەم٦=R. |دوایین٧=Grinde |یەکەم٧=D. |دوایین٨=Dilworth |یەکەم٨=L. |ساڵ=٢٠٠١|chapter=Indian History and Culture |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195082098.001.0001/acref-9780195082098-e-0758 |editor-last1=Boyer |editor-first1=Paul S. |سەردێڕ=The Oxford Companion to United States History |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |editor-link1=Paul Boyer (historian) |doi=10.1093/acref/9780195082098.001.0001 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٢٠٩-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Peter S. |دوایین=Onuf |سەردێڕ=The Origins of the Federal Republic: Jurisdictional Controversies in the United States, 1775–1787 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WcUgLPqmfuYC |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٢-٠٠٣٨-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Theda |دوایین١=Perdue |یەکەم٢=Michael D. |دوایین٢=Green |سەردێڕ=The Columbia Guide to American Indians of the Southeast |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-RBJCyp2bFIC&amp;pg=PA40 |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٥٠٦٠٢-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quirk |یەکەم=Joel |سەردێڕ=The Anti-Slavery Project: From the Slave Trade to Human Trafficking |ref=Quirk |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qqxK4KlqKYMC |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٢-٤٣٣٣-٨|پەڕە=٣٤٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Remini |یەکەم=Robert V. |سەردێڕ=The House: The History of the House of Representatives |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CAM6J6IoQFQC |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=HarperCollins |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-١٣٤١١١-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ripper |یەکەم=Jason |سەردێڕ=American Stories: To 1877 |ساڵ=٢٠٠٨|ref=Ripper2008 |بڵاوکەرەوە=M.E. Sharpe |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vX-fYvoAeHwC |پەڕە=٢٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٥٦-٢٩٠٣-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rodriguez |یەکەم=Junius |سەردێڕ=Encyclopedia of Emancipation and Abolition in the Transatlantic World |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] ([[Taylor &amp; Francis]]) |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٤٧١٨٠-٦|edition=Illustrated}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Candace |دوایین=Savage |سەردێڕ=Prairie: A Natural History |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X1u9BwAAQBAJ&amp;pg=PA55 |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Greystone Books |ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٣٦٥-٨٩٩-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schultz |یەکەم=David Andrew |سەردێڕ=Encyclopedia of the United States Constitution |ref=Schultz |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=f7m713xwK58C |پەڕە=٩٠٤|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٢٦٧٧-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shi |یەکەم=David Emory |سەردێڕ=America: A Narrative History |ڕێکەوت=٢٠١٦|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=W.W. Norton |بەرگ=١|edition=Brief 10th |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٢٦٥٩٤-١|ناونیشان=https://archive.org/details/americanarrative0001shid}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Smithers |یەکەم١=Gregory D. |بەستەری نووسەر=Gregory D. Smithers |chapter=Rethinking Genocide in North America |ساڵ=٢٠١٢|پەڕەکان=٣٢٢–٣٤٢|doi=10.1093/oxfordhb/9780199232116.013.0017 |editor-last1=Bloxham |editor-first1=Donald |editor-link1=Donald Bloxham |editor2-last=Moses |editor2-first=A. Dirk |editor-link2=A. Dirk Moses |سەردێڕ=The Oxford Handbook of Genocide Studies |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Soss |یەکەم=Joe |editor-last=Hacker |editor-first=Jacob S. |editor2-last=Mettler |editor2-first=Suzanne |ref=Soss |سەردێڕ=Remaking America: Democracy and Public Policy in an Age of Inequality |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Russell Sage Foundation |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JttyjBoyb3AC |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٤٤-٦٩٤-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Stannard |دوایین=Stannard |یەکەم=David E. |بەستەری نووسەر=David Stannard |سەردێڕ=American Holocaust: The Conquest of the New World |ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=New York |ناونیشان=https://archive.org/details/americanholocaus00stan |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٥٥٧-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The New York Times Guide to Essential Knowledge: A Desk Reference for the Curious Mind |edition=2nd |ناونیشان=https://archive.org/details/newyorktimesguid00 |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٣٧٦٥٩-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Russell |دوایین=Thornton |سەردێڕ=Studying Native America: Problems and Prospects |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_EA-UwvN_HUC&amp;pg=PA34 |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Univ of Wisconsin Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٩-١٦٠٦٤-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Walker Howe |یەکەم=Daniel |سەردێڕ=[[What Hath God Wrought: The Transformation of America, 1815–1848]] |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٢٦٥٧-٨|بەستەری نووسەر=Daniel Walker Howe}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Walton |یەکەم١=Gary M. |دوایین٢=Rockoff |یەکەم٢=Hugh |سەردێڕ=History of the American Economy |ساڵ=٢٠٠٩|ref=Walton |بڵاوکەرەوە=Cengage Learning |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lyhI1q_E4G0C |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٢٤-٧٨٦٦٢-٠}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Waters |یەکەم١=M. R. |دوایین٢=Stafford |یەکەم٢=T. W. |سەردێڕ=Redefining the Age of Clovis: Implications for the Peopling of the Americas |journal=Science |بەرگ=٣١٥|issue=5815 |ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=١١٢٢–١١٢٦|issn=0036-8075 |doi=10.1126/science.1137166 |pmid=١٧٣٢٢٠٦٠|bibcode=2007Sci...315.1122W |s2cid=23205379}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Winchester |یەکەم=Simon |سەردێڕ=The men who United the States |ناونیشان=https://archive.org/details/ISBN -9780062079602 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Harper Collins |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٢٠٧٩٦٠-٢|پەڕەکان=[https://archive.org/details/ISBN -٩٧٨٠٠٦٢٠٧٩٦٠٢/page/١٩٨ ١٩٨], ٢١٦, ٢٥١, ٢٥٣}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wright |یەکەم=Gavin |ساڵ=٢٠٢٢|سەردێڕ=Slavery and the Rise of the Nineteenth-Century American Economy |journal=[[Journal of Economic Perspectives]] |بەرگ=٣٦|issue=2 |پەڕەکان=١٢٣–١٤٨|doi=10.1257/jep.36.2.123 |s2cid=248716718|doi-access=free}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zinn |یەکەم=Howard |بەستەری نووسەر=Howard Zinn |سەردێڕ=A People's History of the United States |ref=Zinn |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] Modern Classics |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٨٣٨٦٥-٢|title-link=A People's History of the United States}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McPherson |یەکەم=James M. |بەستەری نووسەر=James M. McPherson |سەردێڕ=Battle Cry of Freedom: The Civil War Era |title-link=Battle Cry of Freedom: The Civil War Era |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٨٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٣٨٦٣-٧|شوێن=Oxford, England; New York, New York}}
* {{Free-content attribution
| title = World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2023
| author = FAO
| publisher = FAO
| documentURL = https://www.fao.org/documents/card/en?details=cc8166en
| license statement URL = https://commons.wikimedia.org/whttps://commons.wikimedia.org/wiki/File:World_Food_and_Agriculture_-_Statistical_Yearbook_2023.pdf
| license = CC BY-SA IGO 3.0
* کتێبی: پوختەی مێژووی ئەمریکا
}}{{refend}}

{{دابەشکاری سیاسی وڵاتە یەکگرتووەکان}}
{{ئەندامانی ناتۆ}}
{{وڵاتەکانی ئەمەریکاکان}}
{{سەرکردەکانی ئەمریکا}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وڵاتەکان|کالیفۆڕنیا|ئەمریکای باکوور|ھۆڵیوود|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States}}

[[پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]]
[[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]]
[[پۆل:کۆمارەکان]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٧٦]]
[[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٧٧٦ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور]]
[[پۆل:کۆمارە دەستوورییە فیدراڵییەکان]]
[[پۆل:ئەمریکاکان]]</text>
      <sha1>h4287p4roydz3cgcpnohodapfze0sf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مستەفا کەمال ئاتاتورک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3383</id>
    <revision>
      <id>1571559</id>
      <parentid>1563906</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20537-96</username>
        <id>75546</id>
      </contributor>
      <origin>1571559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46379" sha1="i7gsbu38yxvsn1e72oaocc83d6zm225" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''مستەفا کەمال ئاتاتورک''' ({{بە تورکی|Mustafa Kemal Atatürk}}؛ زۆر جار دەنووسرێت '''کەمال ئاتاتورک بە واتای باوکی تورک&lt;ref&gt;[[:پەڕگە:Atatürk'ün 993 814 seri numaralı nüfus cüzdanı.jpg|ID card from 1934]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:پەڕگە:Atatürk'ün 993 815 seri numaralı nüfus cüzdanı.jpg|ID card from 1935]]&lt;/ref&gt;''' یان '''مستەفا کەمال پاشا{{efn|{{lang-ota|مصطفی کمال پاشا}}{{ھن}}He was known for most of his lifetime as Mustafa Kemal, but is referred to in this article as Atatürk for readability reasons.}}'''؛ لەساڵی ١٨٨١ - ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٣٨) سەرباز، مارشال، پیاوی دەوڵەتی شۆڕشگێڕ، نووسەر، باوک و دامەزرێنەری [[تورکیا|کۆماری تورکیا]] بوو. یەکەمین سەرۆککۆماری تورکیا بوو لە ماوەی ١٩٢٣ تاکوو مردنی لە ساڵی ١٩٣٨. و کۆمەڵێک چاکسازی لە ناو دەوڵەت کرد، ئەمەش لە پێناو بە ھاوچەرخکردنی تورکیا بوو بەرەو [[سێکولاریزم]] و دەوڵەتێکی [[پیشەسازی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Atatürk, Kemal|ڕێکەوت=٢٠١٤|ناونیشان=https://archive.org/details/worldencyclopedi00oxfo|encyclopedia=World Encyclopedia|بڵاوکەرەوە=Philip's|زمان=en|doi=10.1093/acref/9780199546091.001.0001|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٥٤٦٠٩-١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Books|یەکەم=Market House Books Market House|سەردێڕ=Atatürk, Kemal|ڕێکەوت=٢٠٠٣|ناونیشان=https://archive.org/details/whoswhointwentie00brig|ئیش=Who's Who in the Twentieth Century|editor-last=Books|editor-first=Market House|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|زمان=en|doi=10.1093/acref/9780192800916.001.0001|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٠٠٩١-٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wolf&quot;&gt;Harold Courtenay Armstrong Gray Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator. page 225&lt;/ref&gt; ئەتاتورک کەسێکی سێکولار و نەتەوەپەرست بوو، سیاسەتەکانی ئەتاتورک بە کەمالیزم دەناسرێتەوە. بەھۆی دەستکەوتە سەربازی و سیاسییەکانییەوە، ئەتاتورک بەیەکێک لە کاریگەرترین کەسایەتییەکانی سەدەی بیستەم دادەنرێت.&lt;ref&gt;[https://blog.nationalgeographic.org/2012/05/16/einstein-and-ataturk-part-1/ EINSTEIN AND ATATURK (Part 1), National Geographic Society Newsroom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210522162629/https://blog.nationalgeographic.org/2012/05/16/einstein-and-ataturk-part-1/ |date=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

ئەتاتورک لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] و لە ساڵی ١٩١٥ بەھۆی سەرکەوتنەکەی لە [[شەڕی گالیپۆلی]] ناسرا، کە تێیدا وەک کەسایەتییەکی سەرەکی لە ناو تورکی عوسمانی دژ بە ھێزە ھاوپەیمانەکان بەشدار بوو.&lt;ref name=&quot;zurcher142&quot;&gt;Zürcher, ''Turkey: a modern history'', 142&lt;/ref&gt; دوای شکست و کەوتنی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] ئەوا ئەتاتورک ڕێبەرایەتی لە بزووتنەوەی نەتەوەپەرستیی تورکی کرد، ئەم بزووتنەوەی داکۆکی دەکرد لە مانەوەی سنووری تورکیا بەیەکپارچەیی. لەو دەمە ئەتاتورک حکوومەتێکی لە ئەنقەرە دامەزراند، ئەو ھێزە ھاوپەیمانەکانی بەزاند کە دواتر لەلایەن تورکەکان ناونرا جەنگی سەربەخۆیی تورک. دوابەدوای ئەوە، ئەتاتورک پڕۆسەی ھەڵوەشاندنەوەی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی دەستپێکرد و دامەزراندنی کۆماری تورکیای لەجێگای ئەودا ڕاگەیاند.

وەک یەکەم سەرۆکی تازەکار، کەمال ئەتاتورک دەستیکرد بە داڕشتنی پڕۆگرامێکی دەستپێشخەری بۆ چاکسازیکردن لە بوارەکانی سیاسەت، ئابووری و کەلتوور بەو ئامانجەی کە وڵاتێکی پێشکەوتوو و سێکولار دامەزرێنێت. لەم ھەنگاوەیدا، خوێندنی سەرەتایی کرایە خۆڕایی، [[ئەلفوبێی تورکیی عوسمانی|ئەلفووبێی زمانی تورکی عوسمانی]] گۆڕدرا بۆ [[ئەلفوبێی تورکی|تورکی لاتینی]]. مافی سیاسەتکردنی یەکسان درایە ژنان،&lt;ref&gt;''Mastering Modern World History'' by Norman Lowe, second edition&lt;/ref&gt; ھەروەھا مافی دەنگدانیش درایە ژنان.&lt;ref name=&quot;tempo&quot;&gt;''Türkiye'nin 75 yılı'', Tempo Yayıncılık, İstanbul, 1998, pp. 48, 59, 250&lt;/ref&gt;

حکوومەتەکەی ئەتاتورک پڕۆسەیەکی بە [[تورکاندن]]ی دەستپێکرد، ھەوڵیدا وڵات بکاتە وڵاتێکی یەک نەتەوە.&lt;ref name=&quot;Tormented by history: nationalism in Greece and Turkey&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sofos|یەکەم=Umut Özkırımlı &amp; Spyros A.|سەردێڕ=Tormented by history: nationalism in Greece and Turkey|ناونیشان=https://archive.org/details/tormentedbyhisto0000zkrm|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨٠٢٣١٧٠٠٥٢٨|شوێن=New York|پەڕە=[https://archive.org/details/tormentedbyhisto٠٠٠٠zkrm/page/١٦٧ ١٦٧]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Citizenship and Minorities: A Historical Overview of Turkey&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Toktaş|یەکەم=Şule|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Citizenship and Minorities: A Historical Overview of Turkey's Jewish Minority|ناونیشان=https://www.academia.edu/761586|journal=Journal of Historical Sociology|بەرگ=١٨|issue=4|پەڕەکان=٣٩٤–٤٢٩|doi=10.1111/j.1467-6443.2005.00262.x|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Social relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Social relations in Ottoman Diyarbekir, 1870–1915|ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Brill|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٢٥١٨-٣|editor-last=Jongerden|editor-first=Joost|شوێن=Leiden|پەڕە=٣٠٠|editor-last2=Verheij|editor-first2=Jelle}}&lt;/ref&gt; لەژێر دەسەڵاتی ئەتاتورکدا، [[کورد]]، کۆمەڵە و کەمایەتییە ناتورکەکان لەژێر زەبر و فشاردا دەبوو بە [[زمانی تورکی|تورکی]] قسە بکەن،&lt;ref name=&quot;Turkey beyond nationalism: towards post-nationalist identities&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=VKVSHjjUT2UC|سەردێڕ=Turkey beyond nationalism: towards post-nationalist identities|بڵاوکەرەوە=Tauris|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨١٨٤٥١١١٤١٠|editor-last=Kieser|editor-first=Hans-Lukas|edition=[Online-Ausg.]|شوێن=London|پەڕە=٤٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لەلایەکی دیکەش، پاشناو و ناوی شوێنی لەدایکبوونیان دەبوو بکرێتە تورکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Öktem|یەکەم=Kerem|ساڵ=٢٠٠٨|سەردێڕ=The Nation's Imprint: Demographic Engineering and the Change of Toponymes in Republican Turkey|ناونیشان=http://ejts.revues.org/index2243.html|journal=European Journal of Turkish Studies|issue=7|doi=10.4000/ejts.2243|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Aslan|یەکەم=Senem|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Incoherent State: The Controversy over Kurdish Naming in Turkey|ناونیشان=http://ejts.revues.org/index4142.html|journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey|issue=10|doi=10.4000/ejts.4142|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=the Surname Law was meant to foster a sense of Turkishness within society and prohibited surnames that were related to foreign ethnicities and nations|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ھەر لە سەردەمی سەرۆکایەتی ئەتاتورک [[کۆمەڵکوژیی دەرسیم|ڕەشەکووژیی دەرسیم]] ڕوویدا. لە ساڵی ١٩٣٤، [[پەرلەمانی تورکیا]] پاشناوی ئەتاتورکی بە مستەفا پاشا بەخشی کە بەمانای «باوکی تورکەکان» دێت، ئەمەش وەک ڕێزێک بوو لە کارەکانی بۆ دروستکردنی دەوڵەتی تورکیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mustafa Kemal Atatürk'ün Nüfus Hüviyet Cüzdanı. (24.11.1934)|ناونیشان=http://www.isteataturk.com/haber/print.php?haberno=19|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=www.isteataturk.com}}&lt;/ref&gt; ئەتاتورک لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٣٨ لە کۆشکی دۆلمەباخچە، [[ئەستەمبوڵ|ئەستەمبول]] لە تەمەنی ٥٧ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey commemorates Atatürk on 78th anniversary of his passing|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-commemorates-ataturk-on-78th-anniversary-of-his-passing-105951|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Hürriyet Daily News|زمان=en}}&lt;/ref&gt; سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی تورکیا، [[عیسمەت ئینۆنو]] شوێنی ئەوی گرتەوە. لە ساڵی ١٩٥٧ ئارامگەکەی لە ئەنقەرە بۆ دروست کرا، کە لە دەوریدا پارکی ئاشتی ھەیە کە ئەم پارکە لەژێر وتەیەکی ئەتاتورک ئەو ناوەی وەرگرتووە، «ئاشتی لە وڵات، سەقامگیرییە لە جیھان».

== سەرەتای ژیان ==
کەمال ئەتاتورک لە دایکبووی (لەژێر ناوی عەلی ڕەزا ئۆغلو مستەفا واتە مستەفای کوڕی عەلی ڕەزا) مانگە سەرەتاکانی ١٨٨١ بوو، یان ئەوەیە لە گەڕەکی فەرماندە ئەحمەد یانیش لە ماڵێک (ئێستا کراوەتە مۆزەخانە) لە شەقامی ئسلاحخانە (ئێستا پێی دەگوترێت ئەپۆستۆلو پاڤلۆو)، لە شاری [[سەلانیک]] لە دەوڵەتی عوسمانی، ئێستا ئەو شارە بەھەمان ناوەوە دەکەوێتە وڵاتی [[یۆنان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Méropi Anastassiadou|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71|سەردێڕ=Salonique, 1830–1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|دوایین٢=Méropi Anastassiadou-Dumont|بڵاوکەرەوە=BRILL|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٠٧٩٨-٤|پەڕە=٧١}}&lt;/ref&gt; باوکی ئەتاتورک، عەلی ڕەزا ئەفەندی ئەفسەرێکی سەربازی بوو کە لە بنەڕەتدا خەڵکی گوندی کۆجاجیک بوو، کە ئێستا ئەو گوندە دەکەوێتە [[مەقدوونیای باکوور|مەکدۆنیای باکوور]]. دایکی ئەتاتورک ناوی زوبەیدە خانم بوو. لە خێزانەکەیدا، تەنیا یەک خوشکی ئەتاتورک بە سەلامەتی مایەوە ئەویش ناوی [[مەقبولە ئەتادان|مەقبولە]] بوو، ناوبراو لە ساڵی ١٩٥٦ کۆچی دوایی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cemal Çelebi Granda|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=hFcwAQAAIAAJ|سەردێڕ=Cemal Granda anlatıyor|بڵاوکەرەوە=Pal Medya ve Organizasyon|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٩٩٤٤-٢٠٣-٠١-٢}} {{page needed|date=January 2016}}&lt;/ref&gt; بە قسەی قسەی نووسەر ئەندرو مانگەر، ئەوا خێزانەکەی ئەتاتورک موسڵمانێکی تورکزمان بوون و تاڕادەیەک بە چینی ناوەڕاستدا ھەژمار دەکران.&lt;ref&gt;[[Andrew Mango]] ''Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey'', Overlook Press, 2002, {{ISBN|978-1-58567-334-6}}, [https://books.google.com/books?ei=ZhvATKOVHcelcN3GoPkL&amp;ct=result&amp;id=nu68vd_AmuYC&amp;dq=Andrew+Mango&amp;q=Turkish+speaking+family+#search_anchor p. 25-27], p.27ff. – &quot;Feyzullah's family is said to have come from the country near Vodina (now Edhessa in western Greek Macedonia). The surname Sofuzade, meaning 'son of a pious man', suggests that the ancestors of Zübeyde and Ali Rıza had a similar background. Cemil Bozok, son of Salih Bozok, who was a distant cousin of Atatürk and, later, his ADC, claims to have been related to both Ali Rıza's and Zübeyde's families. This would mean that the families of Atatürk's parents were interrelated. Cemil Bozok also notes that his paternal grandfather, Safer Efendi, was of Albanian origin. This may have a bearing on the vexed question of Atatürk's ethnic origin. Atatürk's parents and relatives all used Turkish as their mother tongue. This suggests that some at least of their ancestors had originally come from Turkey, since local Muslims of Albanian and Slav origin who had no ethnic connection with Turkey spoke Albanian, Serbo-Croat or Bulgarian, at least so long as they remained in their native land.'' ''But in looks Atatürk resembled local Albanians and Slavs.[...] But there is no evidence that either Ali Riza or Zübeyde was descended from such Turkish nomads.&quot; page 28; &quot;It is much more likely that Atatürk inherited his looks from his Balkan ancestors.[...] But Albanians and Slavs are likely to have figured among his ancestors.&quot;&lt;/ref&gt; ھەندێ لە نووسەران ئاماژەیان بەوە کردووە کە باوکی ئەتاتورک لە بنچەدا [[ئەلبانیا|ئەلبانییە]].&lt;ref&gt;Mango, Andrew, ''Atatürk: the biography of the founder of modern Turkey'', (Overlook TP, 2002), p. 27.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com.tr&quot;&gt;Jackh, Ernest, ''The Rising Crescent'', (Goemaere Press, 2007), [https://books.google.com/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=The+Rising+Crescent&amp;hl=tr&amp;ei=bI7GTNu-J4i8vgPS0dzQDw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Turkish%20mother&amp;f=false p. 31, ''Turkish mother and Albanian father'']&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;p. 144&quot;&gt;Isaac Frederick Marcosson, ''Turbulent Years'', Ayer Publishing, 1969, [https://books.google.com/books?id=399LkTqBLdAC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=inauthor:%22Isaac+Frederick+Marcosson%22&amp;hl=tr&amp;ei=inXGTMnzJYSuvgPPvLTZDw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Ali%20Riza&amp;f=false p. 144.]&lt;/ref&gt; لەبەرامبەردا کۆمەڵێک نووسەر وەک فالیح ئەتایی، ڤامک دی ڤۆلکان و نۆرمان ئتزکۆویتز لەو بڕوایەدان کە عەلی ڕەزا تورک بووە، ھەروەھا خەڵکی سۆکە بووە لە [[پارێزگای ئایدین]].&lt;ref name=&quot;Çankaya17&quot;&gt;Falih Rıfkı Atay, ''Çankaya: Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar'', İstanbul: Betaş, 1984, p. 17. {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vamık D. Volkan &amp; Norman Itzkowitz, ''Ölümsüz Atatürk'' (''Immortal Atatürk''), Bağlam Yayınları, 1998, {{ISBN|975-7696-97-8}}, p. 37, dipnote no. 6 (Atay, 1980, s. 17)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Müjgân Cunbur|Cunbur, Müjgân]]. ''Türk dünyası edebiyatçıları ansiklopedisi, 2. cilt'' (2004), Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı: &quot;Babası Ali Rıza Efendi (doğ. 1839), annesi Zübeyde Hanımdır, baba dedesi Hafız Ahmet Efendi, 14–15. yy.da Anadolu'dan göç ederek Makedonya'ya yerleşen Kocacık Yörüklerindendir.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kartal, Numan. ''Atatürk ve Kocacık Türkleri'' (2002), T.C. Kültür Bakanlığı: &quot;Aile Selânik'e Manastır ilinin Debrei Bâlâ sancağına bağlı Kocacık bucağından gelmişti. Ali Rıza Efendi'nin doğum yeri olan Kocacık bucağı halkı da Anadolu'dan gitme ve tamamıyla Türk, Müslüman Oğuzların Türkmen boylarındandırlar.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dinamo, Hasan İzzettin. ''Kutsal İsyan: Millî Kurtuluş Savaşı'nın Gerçek Hikâyesi, 2. cilt'' (1986), Tekin Yayınevi.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Macedonia Travel Blog 2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|ناونیشان=https://whereismacedonia.org/mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=Macedonia Travel Blog|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141104163319/http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; توێژەران لەو بڕوایەدان کە زوبەیدە خانمی دایکی ئەتاتورک تورک بووە.&lt;ref name=&quot;books.google.com.tr2&quot;&gt;Jackh, Ernest, ''The Rising Crescent'', (Goemaere Press, 2007), [https://books.google.com/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=The+Rising+Crescent&amp;hl=tr&amp;ei=bI7GTNu-J4i8vgPS0dzQDw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Turkish%20mother&amp;f=false p. 31, ''Turkish mother and Albanian father'']&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;p. 1442&quot;&gt;Isaac Frederick Marcosson, ''Turbulent Years'', Ayer Publishing, 1969, [https://books.google.com/books?id=399LkTqBLdAC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=inauthor:%22Isaac+Frederick+Marcosson%22&amp;hl=tr&amp;ei=inXGTMnzJYSuvgPPvLTZDw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Ali%20Riza&amp;f=false p. 144.]&lt;/ref&gt;

ئەو ناوی یەکەمی مستەفا بوو، ھەروەھا ناوی دووەمی کەمال بوو (واتە کەسێکی تەواو یان پێگەیشتوو)، بەپێی سەرچاوەکان ئەو ناوە لەلایەن مامۆستای [[ماتماتیک|بیرکاری]] پێی درابوو. بە قسەی ژنە مێژوونووسی تورک، عفەت عنان ئەوا لەبەر پێگەیشتوویی و کارامەیی مستەفا بوو ئەوا مامۆستاکەی ناوی کەمالی لێ نابوو،&lt;ref&gt;[[Afet İnan]], ''Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler'', Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1959, [https://books.google.com/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+öğretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;dq=%22Matematik+öğretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;hl=tr&amp;ei=LC3ATIvwB4a8cM6EnewL&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CDsQ6AEwAw p. 8.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mustafa Kemal Atatürk|ناونیشان=http://www.turkishembassy.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=300&amp;Itemid=317|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070927211519/http://www.turkishembassy.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=300&amp;Itemid=317|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Turkish Embassy website|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەبەرامبەردا ھەندێ سەرچاوەی دیکە ھەن کە دەڵێن بۆئەوەبووە کە مامۆستاکە بتوانێت قوتابیانی پۆلەکەی لێک جیا بکاتەوە.&lt;ref&gt;[[Ali Fuat Cebesoy]], ''Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları'', İnkılâp ve Aka Kitabevleri, 1967, [https://books.google.com/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyalım%22&amp;dq=%22Kemal+koyalım%22&amp;hl=tr&amp;ei=kzHATNPbAYaHcdXrkJMM&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCcQ6AEwAA p. 6.] ''Benim adım Mustafa. Senin adın da Musfata. Arada bir fark olmalı, ne dersin, senin adının sonuna bir de Kemal koyalım.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Rustow|یەکەم=Dankwart A.|بەستەری نووسەر=Dankwart Rustow|ڕێکەوت=١٩٦٨|سەردێڕ=Atatürk as Founder of a State|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20023842|journal=Daedalus|بەرگ=٩٧|issue=3|پەڕەکان=٧٩٣–٨٢٨|issn=0011-5266|jstor=20023842|via=[[JSTOR]]}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ژیاننامەنووس ئەندرو مانگۆ ئەوەی ورووژاندووە کە مستەفا ناوی کەمالی لە خۆ نابێت لەبەر خۆشەویستی بۆ شاعیری نەتەوەیی تورک نامق کەمال.&lt;ref&gt;Mango, ''Atatürk'', p. 37.&lt;/ref&gt; لە تەمەنی منداڵیدا، دایکی ھانی داوە بۆ ئەوەی بچێتە حوجرە و مەکتبە ئایینییەکان، ئەتاتورک ماوەیەکی کەم لە قوتابخانە ئایینییەکان ماوەتەوە. دواتر لەسەر خواستی باوکی چووەتە قوتابخانەی شەمسی ئەفەندی (قوتابخانەیەکی ناحکومی بوو کە زیاتر مەیلیان بۆ سێکولاریزم ھەبوو). ئەتاتورک کاتێک تەمەنی گەیشتبوو بە حەوت ساڵان، باوکی مرد.&lt;ref&gt;Bernd Rill: Kemal Atatürk. Rowohlt, Reinbek 1985&lt;/ref&gt; دواتر دایکی حەزی بەوە بووە کە کوڕەکەی بچێتە ناو بواری بازرگانی، بەڵام ئەتاتورک بەبێ ڕاوێژکردن بە ماڵەوە ئەوا لە ساڵی ١٨٩٣ پەیوەندی کردووە بە قوتابخانەی سەربازیی سالۆنیکا. لە ساڵی ١٨٩٦، ئەتاتورک چووەتە ناو دواناوەندی سەربازیی مۆناستیر (لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا دەکەوێتە شاری بیتۆلا، [[مەقدوونیای باکوور|مەقدۆنیای باکوور]]). لە ١٤ی ئازاری ١٨٩٩،&lt;ref name=&quot;Genelkurmay1&quot;&gt;T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, ''Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri'', Ankara: Genkurmay Başkanlığı Basımevi, 1972, p. 1. {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt; ئەتاتورک بەھاوڕێیەتی لەگەڵ ھەریەکە لە [[عەلی فوئاد]] و [[لووتفی موفیت]] چوو بۆ ئەکادیمیای سەربازیی عوسمانی لە ناوچەیەک لە شاری [[قوستەنتینە]] (ئەمڕۆ: [[ئەستەمبوڵ]])، دواتر لە ساڵی ١٩٠٢ لە ئەکادیمیاکە دەردەچێت. ھەروەھا لە ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٠٥ لە کۆلێجی سەربازیی عوسمانی دەرچووە.&lt;ref name=&quot;Genelkurmay1&quot;/&gt;

== ژیانی سەربازی ==
=== دەستپێک ===
بەماوەیەکی کورت دوای تەواوکردنی خوێندن، بەھۆی بەشداریکردنی لە چەند چالاکی و ڕێپێوانێک دژی دەسەڵاتی شاھانە دەستگیرکرا. دوای چەند مانگێک بەھەوڵی بەڕێوبەری قوتابخانەکەی، ڕەزا پاشا ئازادکرا.&lt;ref name=&quot;Atay&quot;&gt;Falih Rıfkı Atay: Çankaya, Pozitif Yayınları, İstanbul, 2004 {{ISBN|975-6461-05-5}}&lt;/ref&gt; دوای ئازادبوونی، ئەتاتورک ئەرکی ئەوەی خرایە سەرشان کە بچێتە ناو سوپای پێنجەم لە [[دیمەشق]] ئەمەش وەک یەکێک لە ستافەکانی کاپتنێک بوو.&lt;ref name=&quot;Genelkurmay12&quot;&gt;T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, ''Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri'', Ankara: Genkurmay Başkanlığı Basımevi, 1972, p. 1. {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt; لەو دەمە ئەتاتورک چووە پاڵ کۆمەڵەیەکی شۆڕشگێریی بچووک کە بەنھێنی کاریان دەکرد بە سەرکردایەتی بازرگان مستەفا جانتەکین، ناوی کۆمەڵەکەش ئازادی و نیشتمان بوو. لە ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٠٧، پلەی کەمال ئەتاتورک بەرزکرایەوە بۆ کاپتنی باڵا ھەروەھا لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵ، گواسترایەوە بۆ بنکەی سەرەکی سوپای سێیەم لە ماناستر.&lt;ref name=&quot;Genelkurmay2&quot;&gt;T.C. Genelkurmay Başkanlığı Yayınları, ''ibid'', p. 2.&lt;/ref&gt; ئەتاتورک چووەتە ناو کۆمەڵەی ئیتحاد و تەرەقی ([[لیژنەی یەکگرتن و پێشکەوتن|یەکێتیی و پێشکەوتن]])، بەئەندامی ژمارە ٣٢٢، لەگەڵ ئەوەشدا دوای چەند ساڵێک ئەوا بۆچوونەکانی لەگەڵ پارتەکە بوونە دژییەک و بەکەسێکی ئۆپۆزسیۆنی ناو پارتەکە دادەنرا ئەمەش بەوەی بەردەوام ڕەخنەی ھەبوو لە سیاسەت و کارەکانی سەرکردایەتی کۆمەڵەکە. لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٠٨، بوو بە پشکنەر لە ھێڵی ئاسنینی دەوڵەتی عوسمانی لە ڕۆژھەڵاتی ڕومێلیا.&lt;ref name=&quot;Genelkurmay22&quot;&gt;T.C. Genelkurmay Başkanlığı Yayınları, ''ibid'', p. 2.&lt;/ref&gt; لە تەممووزی ١٩٠٨، ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە ناو [[شۆڕشی لاوانی تورک]] کە تێیدا دەسەڵاتیان لە [[عەبدولحەمیدی دووەم|سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم]] سەند و دەستووری وڵاتان بۆ دەستووری ساڵی ١٨٧٦ گەڕاندەوە.

کەمال پێشنیارێکی ئەوەی دا کە سوپا لەگەڵ دەسەڵاتی سیاسیی جیابکرێتەوە، ئەم پێشنیارە بەلای کۆمەڵەی ئیتحاد و تەرەقی پەسەند نەبوو ھەربۆیە ناوبراویان دوور خستەوە بۆ ویلایەتی تریپۆلیتانیا ([[لیبیا]]ی ئەمڕۆ، ئەوکاتە ناوچەیەک بوو لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی عوسمانی) ئەمەش بۆ ئەوەی کاربکات لەسەر سەرکوتکردنی یاخیبوونە خێلەکییەکانی ناوچەکە،&lt;ref name=&quot;Atay2&quot;&gt;Falih Rıfkı Atay: Çankaya, Pozitif Yayınları, İstanbul, 2004 {{ISBN|975-6461-05-5}}&lt;/ref&gt; ئەم دوورخستنەوەیە تاکوو ساڵی ١٩٠٨ بوو. بە قسەی میکوش ئەوا ئەتاتورک خۆبەخشانە ئەم ئەرکەی لەسەر بوو. کەمال لە سەرکوتکردنی ئەم شۆڕش و جووڵانەوە سەرکەوتوو بوو بەمەش لە کانوونی دووەمی ١٩٠٩ گەڕایەوە قوستەنتینییە. لە نیسانی ١٩٠٩ لە [[قوستەنتینە]] گرووپێکی دژە-شۆڕش دامەزرا. ئەتاتورک لە سەرکوتکردنی شۆڕشەکانی ئەو دەمە ڕۆڵێکی گرنگی گێڕا.&lt;ref&gt;Patrick Kinross: ''Rebirth of a Nation'' (translation Ayhan Tezel), Sander yayınları, İstanbul, 1972 p.68&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩١٠، کەمال بانگکرا بۆ ئەوەی بچێتە ھەرێمی ئەلبانیای عوسمانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1910, Albania broke a major uprising. Minister of War, Shefqet Mahmut Pasha, was personally involved in its printing. For this purpose decided to call his war headquarters Qemali Mustafa who was known as one of the generals prepared and laid him drafting the plan of operations. Mustafa at this time was in the Fifth Army Headquarters in Salonica.|ناونیشان=http://albania.dyndns.org/Presse/2004/01102004.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Albania.dyndns.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110726010303/http://albania.dyndns.org/Presse/2004/01102004.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mustafa Atatürk had assisted in the military operation in Albania in 1910|ناونیشان=http://www.zeriyt.com/mustafa-ataturku-krijuesi-i-turqise-moderne-t37510.0.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806013843/http://www.zeriyt.com/mustafa-ataturku-krijuesi-i-turqise-moderne-t37510.0.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Zeriyt.com}}&lt;/ref&gt; لەو دەمە عیسا بۆلەتینی ڕێبەرایەتی سەرھەڵدانەکانی ئەلبانیای دەکرد لە کۆسۆڤۆ، ھەروەھا لە شۆڕشی ئەلبانیش.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1912 &amp;#124; Aubrey Herbert: A Meeting with Isa Boletini|ناونیشان=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1912_3.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121022231544/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1912_3.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Albanianhistory.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Enstehung und Ausbau der Königsdiktatur in Albanien, 1912–1939 Von Michael Schmidt-Neke&lt;/ref&gt; ھەر لەو ساڵەدا، ئەتاتورک چاوی کەوت بە ئەکرەم ڤلۆرا دەسەڵاتداری ئەلبانی، سیاسی، نووسەر ھەروەھا یەکێکیش بوو لە پشتیوانە سەرەکییەکان بۆ سەربەخۆیی ئەلبانیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=I remember well the meeting very interesting, I had casually with Mustafa Qemali in 1910, at the time, still a mere lieutenant|ناونیشان=http://www.albislam.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1137:prezantim-per-librin-kujtime-&amp;catid=580:libri&amp;Itemid=774|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Albislam.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;KUJTIME nga: Eqrem Bej Vlora. Ekrem Bey Vlora, Lebenserinnerungen – Teilband II: 1912–1925&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩١١، بۆ ماوەیەکی کەم کەمال کرایە وەزیری جەنگ لە قوستەنتینە.

=== جەنگی تورک-ئیتالی (١٩١١–١٢) ===
لە ساڵی ١٩١١، کەمال ئەتاتورک خۆبەخشانە لە جەنگی ئیتالی-تورک بەشداری کرد،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Landau|یەکەم=Jacob M.|سەردێڕ=Atatürk and the Modernization of Turkey|ناونیشان=https://archive.org/details/atatrkmodernizat00land|بڵاوکەرەوە=Westview Press|ساڵ=١٩٨٤|ژپنک=٠٨٦٥٣١٩٨٦٣|شوێن=Boulder|پەڕەکان=[https://archive.org/details/atatrkmodernizat٠٠land/page/١٧ ١٧]|زمان=en}}&lt;/ref&gt; جەنگەکە لە ویلایەتی ترابلووس بوو (لیبای ئەمڕۆ).&lt;ref&gt;Jacob M. Landau, (1984), p. 48&lt;/ref&gt; ئەو لە ناوچەکانی نزیک دەرنا و تەبروق بەشدار بوو.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Landau|یەکەم=Jacob M.|سەردێڕ=Atatürk and the Modernization of Turkey|ناونیشان=https://archive.org/details/atatrkmodernizat00land|بڵاوکەرەوە=Westview Press|ساڵ=١٩٨٤|ژپنک=٠٨٦٥٣١٩٨٦٣|شوێن=Boulder|پەڕەکان=[https://archive.org/details/atatrkmodernizat٠٠land/page/١٧ ١٧]|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئیتالیا بە ھێزی ١٥٠ ھەزار پیاو؛&lt;ref name=&quot;Italian-Turkish War page 96&quot;&gt;William Henry Beehler, ''The History of the Italian-Turkish War'', page 96&lt;/ref&gt; بەرامبەر بە ٢٠ ھەزار لە تیرەی بەدەوییەکان و ٨٠٠٠ تورک جەنگا.&lt;ref name=&quot;Italian-Turkish War page 14&quot;&gt;Beehler, page 14&lt;/ref&gt; بەماوەیەکی کورت بەر لەوەی کە ئیتالیا ئەم جەنگە ڕابگەیەنێت، ئەوا دەوڵەتی عوسمانی بەشێکی زۆر لە ھێز و چەکەکانی لیبای بردە ویلایەتی یەمەن بۆ ئەوەی یاخیبووەکانی ئەوێ سەرکوت بکات، بەھۆی ئەمەشەوە عوسمانییەکان لە جەنگی بەرامبەر ئیتالیا دۆڕان. لەلایەکی دیکەشەوە ھێزەکانی بەریتانیا کە سنووری ھەرێمەکانی [[میسر]] و سوودانی عوسمانییان گرتبوو ئەوا ڕێگەیان نەدەدا لە سنووری ئەوانەوە ھێز و چەکی عوسمانی بگاتە [[لیبیا]]. سەربازە عوسمانییەکانی لەنێویاندا ئەتاتورک لەوانەیە بە جلوبەرگی عەرەبەوە چووبن بۆ لیبیا (سەرباری مەترسی زیندانیکردنیان لە ئەگەری گیرانیان لەلایەن دەسەڵاتی بەریتانییەوە)یانیش بەھۆی ئەو کەشتییە زۆر کەمانەی کە بەردەست بوون لەو کاتە (ئیتالییەکان کە ھێزی دەریایی باڵایان ھەبوو، بە چڕی ڕێگا دەریایییەکانیان بۆ تەرابلوس کۆنترۆڵ کرد بوو). بەڵام سەرەڕای ھەموو سەختییەکان، ھێزەکانی ئەتاتورک لە لیبیا لە چەندین بۆنەدا توانیان ئیتالییەکان بەرپەرچ بدەنەوە، وەک لە شەڕی تۆبروک لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩١١.

لە شەڕی دێرنا لە ١٦–١٧ی کانوونی دووەمی ١٩١٢، لەکاتێکدا ئەتاتورک ھێرشی دەکردە سەر قەڵای قەسری ھارون کە لەژێر کۆنترۆڵی ئیتالیادا بوو، دوو فڕۆکەی ئیتاڵی بۆمبیان خستە سەر ھێزەکانی عوسمانی؛ بەردێک لە باڵەخانەیەکی ڕووخاودا کەوت و بە چاوی چەپی ئەتاتورک کەوت، ئەمەش بووە ھۆی تێکچوونی ھەمیشەیی شانەکانی چاوی، بەڵام بینینی بەتەواوی لە دەست نەدا. دواتر نزیکەی مانگێک چارەسەری پزیشکی وەرگرت. لە ٦ی ئازاری ١٩١٢دا، ئەتاتورک بووە فەرماندەی ھێزەکانی عوسمانی لە دێرنە. تا کۆتایی جەنگی ئیتالیا-تورکیا لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩١٢دا توانی بەرگری لە شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری بکات. دواتر ئەتاتورک، ئەنوەر بەی و فەتحی بەی گەڕانەوە دەوڵەتی عوسمانی ئەمەش دوای ئەوەی لە کۆتاییدا بە ئیتالییەکان دۆڕان. لە ئەنجامی ئەم جەنگدا، دەوڵەتی عوسمانی ناوچە و شارەکانی [[تەرابلوس|تەڕابلووس]]، فیزان و بەرقەی لە دەستدا بۆ شانشینی ئیتالیا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Erik Goldstein|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KWWKAgAAQBAJ&amp;pg=PA37|سەردێڕ=Wars and Peace Treaties: 1816 to 1991|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨١١٣٤٨٩٩١٢٨|پەڕە=٣٧}}&lt;/ref&gt; دوای دە ڕۆژ پەیمانی ئۆوچی لە شاری لۆزان واژووکرا، ئەمەش دوای ئەوەھات کە ئیتالییەکان دەیان ویست سوود لە باروودۆخی ئەو سەرکەوتنەیان وەربگرن.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

=== جەنگی جیھانیی یەکەم (١٩١٤–١٩١٨) ===
لە ساڵی ١٩١٤، دەوڵەتی عوسمانی ھاتە ناو جەنگی جیھانیی یەکەم و لە شەڕەکانی ناوچە ئەورووپییەکان و ڕۆژھەڵاتی ناوین بەشداری کرد، لەو جەنگەدا عوسمانییەکان بوونە ھاوپەیمانی ھێزە ناوەندییەکان لە پاڵ [[ئیمپراتۆریەتیی ئاڵمانی]]، بولگاریا، نەمسا-ھەنگاریا. لەو کاتەدا، ئەتاتورک ئەرکی ڕێکخستن و فەرماندەیی فیرقەی نۆزدەھەمی پەیوەست بە سوپای پێنجەم لە کاتی [[شەڕی گالیپۆلی]] پێدرا. ئەو بوو بە فەرماندەی ھێزەکانی ھێڵی پێشەوە، ئەمەش دوای ئەوە بوو کە بە دروستی پێشبینی کرد کە ھاوپەیمانان لە کوێ ھێرش دەکەن، ئەتاتورک پێگەی خۆی گرت لەو پۆستە تا ئەو دەمەی کە پاشەکشەیان کرد. ئەتاتورک تا ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩١٦ لە [[پارێزگای ئێدیرنە|ئەدیرنە]] خزمەتی سەربازیی کردووە، دواتر بۆ فەرماندەیی فەیلەقی شازدەھەمی سوپای دووەم دەستنیشانکرا و دوای ئەوەی ھێرشە بەرفراوانەکەی ڕووسیا گەیشتە شارە سەرەکییەکانی ئەنادۆڵ، ڕەوانەی کەمپەینی قەفقاز کرا، ئەمەش دوای ھێرشە بەرفراوانەکەی ڕووسیا بوو کە گەیشتە شارە سەرەکییەکانی [[ئەنادۆڵ]]. لە ٧ی ئابدا، سەربازەکانی کۆکردەوە و ھێرشێکی بەرپەرچدانەوەی ئەنجامدا. دوو لە فیرقەکانی شارەکانی [[بدلیس|بیتلیس]] و [[مووش|مووشیان]] گرت.&lt;ref name=&quot;lengyel68&quot;&gt;Lengyel, ''They called him Atatürk'', 68&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kinross100&quot;&gt;Patrick Kinross, ''Atatürk: The Rebirth of a Nation'', 100&lt;/ref&gt;

دواتر حکوومەتی یەکێتیی و پێشکەوتن (CUP) لە [[قوستەنتینە|قوستەنتینییە]]، پێشنیازی دامەزراندنی سوپایەکی نوێ لە [[حیجاز]] و دانانی ئەتاتورک وەک فەرماندەی ئەو سوپایە کرد، بەڵام ئەتاتورک پێشنیازەکەی ڕەتکردەوە و دواتریش ھەرگیز ئەم سوپایە دانەمەزرا.&lt;ref name=&quot;AnaBritannica&quot;&gt;Ana Britannica (1987) Vol. 2 (Ami – Avr): ''Atatürk, Mustafa Kemal''. Page: 490.&lt;/ref&gt; بەڵکو لە ٧ی ئازاری ١٩١٧دا، ئەتاتورک لە فەرماندەیی فەیلەقی شازدەھەمەوە بەرزکرایەوە بۆ فەرماندەیی گشتی سوپای دووەم، لەو دەمە ھەر زوو سوپای ڕووس کشانەوە کاتێک [[شۆڕشی ڕووسیا]] سەریھەڵدا.&lt;ref name=&quot;AnaBritannica2&quot;&gt;Ana Britannica (1987) Vol. 2 (Ami – Avr): ''Atatürk, Mustafa Kemal''. Page: 490.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lengyel682&quot;&gt;Lengyel, ''They called him Atatürk'', 68&lt;/ref&gt;

لە تەممووزی ١٩١٧ وەک فەرماندەیی سوپای حەوتەم دامەزرا، لە ٧ی ئابی ١٩١٧دا جێگەی فەوزی پاشای گرتەوە، کە لەژێر فەرماندەیی گرووپی سوپای یڵدرم سەر بە ژەنەڕاڵی ئەڵمانی ئێریچ ڤۆن فالکنھاین بوو (بەڵام دوای ئەوەی ھێزەکانی ئینگلیز توانیان ئوورشەلیم بگرن، ئەوا ئۆتۆ لیمان ڤۆن ساندەرس شوێنی ئێرچی گرتەوە وەک فەرماندەی سوپای یڵدرم لە سەرەتاکانی ١٩١٨).&lt;ref name=&quot;AnaBritannica3&quot;&gt;Ana Britannica (1987) Vol. 2 (Ami – Avr): ''Atatürk, Mustafa Kemal''. Page: 490.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AnaBritannica4&quot;&gt;Ana Britannica (1987) Vol. 2 (Ami – Avr): ''Atatürk, Mustafa Kemal''. Page: 490.&lt;/ref&gt; دوای ڕەتکردنەوەی چەند پێشنیازێکی سەربازیی، ئەوا ئەتاتورک دەستی لە کار کێشانەوە و گەڕایەوە [[قوستەنتینە]].&lt;ref name=&quot;AnaBritannica4&quot;/&gt; لەوێدا ئەرکی یاوەریکردنی شازادەی جێنشین (سوڵتانی داھاتوو) محەممەد وەحیدەدین پێسپێردرا لە گەشتە شەمەندەفەرەکەیدا بۆ نەمسا-ھەنگاریا و ئەڵمانیا.&lt;ref name=&quot;AnaBritannica4&quot;/&gt;

کاتێک [[محەممەدی شەشەم]] لە تەممووزی ١٩١٨ بوو بە سوڵتانی نوێی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]]، ئەتاتورکی بانگ کرد بۆ [[قوستەنتینیە]] و دوای چەندین کۆبوونەوە لە مانگەکانی تەممووز و ئابی ١٩١٨، دووبارە بۆ فەرماندەیی سوپای حەوتەم لە [[فەلەستین]] ڕاسپێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jäschke|یەکەم=Gotthard|ڕێکەوت=١٩٧٥|سەردێڕ=Mustafa Kemal und England in Neuer Sicht|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/1569959|journal=Die Welt des Islams|بەرگ=١٦|issue=1/4|پەڕەکان=١٦٩|doi=10.2307/1569959|issn=0043-2539|jstor=1569959}}&lt;/ref&gt; ئەتاتورک لە ٢٦ی ئابی ١٩١٨ گەیشتە [[حەلەب]]، پاشان بەرەو باشوور بەردەوام بوو تا بنکەی سەرەکیی خۆی لە نابلوس. [[سوپای حەوتەم]] بەشی ناوەندیی ھێڵەکانی پێشەوەی بەدەستەوە بوو. لە ١٩ی ئەیلوولدا، لە سەرەتای شەڕی مەگیدۆدا، سوپای ھەشتەم لایەنی کەنار دەریاکانی گرتبوو بەڵام لەیەک کەوتن و لیمان پاشا فەرمانی بە سوپای حەوتەمی کرد کە بەرەو باکوور بکشێنەوە بۆ ئەوەی ڕێگری لە ھێزی بەریتانی بکەن لە گرتنی ڕووباری ئەردەن. دواتر ئەم پلانە لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩١٨، بەھۆی بۆردومانی ئاسمانی بەریتانیا لەناوچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=RAF History – Bomber Command 60th Anniversary|ناونیشان=http://www.raf.mod.uk/bombercommand/h144.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121012161627/http://www.raf.mod.uk/bombercommand/h144.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Raf.mod.uk}}&lt;/ref&gt; لەو دەمە، سوپای عوسمانی تەنیا توانی بەرگری لە [[حەلەب]] بکات.&lt;ref&gt;Patrick Kinross, ''Rebirth of a Nation'' (translation Ayhan Tezel), Sander yayınları, İstanbul, 1972 p.210&lt;/ref&gt;

دواتر، شەڕەکە لە لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩١٨ بە ئاگربەستی مودرۆس کۆتایی ھات. ھەموو سەربازانی ئەڵمانیا و نەمسا-ھەنگاریا لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا کاتێکی زۆریان پێدرا بۆ کشانەوە. لە ٣١ی تشرینی یەکەمدا ئەتاتورک بۆ فەرماندەیی گرووپی سوپای یڵدرم دەستنیشانکرا و جێگەی لیمان ڤۆن ساندەرز گرتەوە.&lt;ref name=&quot;AnaBritannica4&quot;/&gt;

== سەرۆکایەتی ==
لەگەڵ دامەزراندنی کۆماری تورکیا، ھەوڵەکان بۆ مۆدێرنکردنی ئەو وڵاتە دەستی پێکرد. حکوومەتی نوێ شیکاری بۆ دامەزراوە و دەستوورەکانی وڵاتە ڕۆژاواییەکانی وەک [[فەڕەنسا]]، [[سوید]]، [[ئیتالیا]] و [[سویس|سویسرا]] کرد و لەگەڵ پێداویستی و تایبەتمەندییەکانی نەتەوەی تورکدا گونجاندیان. بەھۆی کەم شارەزاییانەوە لە نیازەکانی ئەتاتورک، خەڵکی دڵخۆشبوون و پێیان وابوو کە دەگەڕێتەوە سەرەتاکانی سەردەمی [[خەلافەتی ڕاشدین]].&lt;ref&gt;Mango, ''Atatürk'', 394&lt;/ref&gt; ئەتاتورک پلەی سیاسیی بە ھەریەکە لە [[فەوزی چاکماک]]، [[کازم ئۆزلاپ]] و [[عیسمەت ئینۆنو]] بەخشی تاکوو دەست بکەن بە چاکسازییەکان. سوودی لە ناوبانگەکەی وەک سەرکردەیەکی سەربازی وەرگرت و ساڵانی دواتر تا مردنی لە ساڵی ١٩٣٨دا بە دامەزراندنی چاکسازی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی بەسەر برد. بەم کارە کۆمەڵگای تورکی لە ھەستکردن بەخۆی وەک بەشێکی موسڵمان لە ئیمپراتۆریەتێکی فراوان گۆڕی بۆ دەوڵەتێکی نەتەوەیی مۆدێرن و [[سێکۆلاریزم|سێکولاریزم]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baten, Jörg|سەردێڕ=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present.|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٥٠٧١٨٠|پەڕە=٢٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== سیاسەتی ناوخۆیی ===
== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|تورکیا|جەنگی جیھانیی یەکەم|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|مێژوو|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Mustafa Kemal Atatürk}}

[[پۆل:مستەفا کەمال ئاتاتورک|*]]
[[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨١]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٣٨]]
[[پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان]]
[[پۆل:تورکە عوسمانییەکان]]
[[پۆل:شۆڕشگێڕەکانی خەڵکی تورکیا]]
[[پۆل:ڕەخنەگرانی دینەکان]]</text>
      <sha1>i7gsbu38yxvsn1e72oaocc83d6zm225</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای ھورمزگان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8746</id>
    <revision>
      <id>1571903</id>
      <parentid>1405519</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7476" sha1="d7dpt5jceevuloa57lvlc3b4jv7f09a" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
[[پەڕگە:IranHormozgan.png|چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای ھورمزگان]]
'''پارێزگای ھورمزگان''' (بە [[فارسی]]:استان ھرمزگان)  یەکێک لە [[پارێزگاکانی ئێران]]ە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[بەندەر عەباس]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}&lt;/ref&gt; پارێزگای ھورمزگان لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵات‌دا لە گەڵ  [[پارێزگای کرمان]]، لە ڕۆژھەڵات‌دا لە گەڵ [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]] لە ڕۆژئاوا و باکووری ڕۆژئاوادا لە گەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای فارس|فارس]] و [[پارێزگای بووشەھر|بووشەھر]] و لە باکووردا بە درێژایی ٩٠٠ کیلۆمیتر لە گەڵ [[کەنداوی فارس]] و [[دەریای عومان]] ھاوسنوورە.

== مێژوو==
هەرچەندە دەزانرێت کە ھورمزگان لە سەردەمی ئەخمەنییەکاندا ئاوەدان بووە کاتێک [[نیارکۆس]] بە ناوچەکەدا تێپەڕیوە، بەڵام مێژووی تۆمارکراوی بەندەری سەرەکیی هورمزگان ([[گەرووی ھورمز|بەندەر ھورمز]]) بە [[ئەردەشێر بابەکان]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] دەست پێ دەکات.

دەوترێت پارێزگاکە لە نێوان ساڵانی ٢٤١ پێش زایین و ٢١١ پێش زاییندا بە تایبەتی گەشاوە بووە، بەڵام لەگەڵ دەستپێکردنی سەردەمی [[ئیسلام]]یدا گرنگییەکەی لەدەست داوە.

[[مارکۆ پۆلۆ]] لە ساڵانی ١٢٧٢ و ١٢٩٣دا سەردانی بەندەری [[بەندەر عەباس]]ی کردووە. ئەو باسی بازرگانیکردنی بە زێڕینگەی [[فارسی]]، [[عاج]] و [[ئاوریشم]]ی هیندۆچین، و [[مرواری]]ی [[بەحرەین]]ی کردووە لە بازاڕی بەندەری ھورمزدا.

لە ساڵی ١٤٩٧دا ئەورووپییەکان بۆ یەکەمجار بە سەرۆکایەتیی [[ڤاسکۆ دا گاما]] لە ناوچەکە دابەزین. لە ساڵی ١٥٠٨دا پورتووگالییەکان بە سەرۆکایەتیی [[ئەفۆنسۆ دی ئەلبوکێرک]] بە حەوت کەشتیی جەنگی لە ناوچەکەدا لەنگەریان گرت، وەک بەشێک لە پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان لە [[میسر]] و [[ڤینیسیا]]. بەندەری ماسیگریی هورمز لەو کاتەدا بە خاوەن پێگەیەکی ستراتیژی بۆ بەرژەوەندییە بازرگانییەکان لە [[کەنداوی فارس]]دا دادەنرا.

[[ئیسماعیلی یەکەم]] کە هەوڵی دەدا بەرەنگاری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ڕۆژئاوا ببێتەوە، نەیتوانی بەندەرەکە لە دەست پورتووگالییەکان ڕزگار بکات، تا دواجار [[شا عەباسی یەکەم]]ی [[سەفەوی]] توانی بە یارمەتیی بەریتانییەکان لە کەنداوی فارس دەریانبکات. ناوی [[بەندەر عەباس]] ڕاستەوخۆ لە ناوی شا عەباسی گەورەوە هاتووە.

بەریتانییەکان لەو نێوەندەدا کێبڕکێی هەژموونیان لە ناوچەکەدا دەکرد لەگەڵ کۆلۆنیالیستە هۆڵەندییەکان، کە دوورگەی قەشمیان گەشەپێدا و کەشتیی جەنگییان بۆ بەندەر عەباس نارد لە ساڵانی کۆتایی دەسەڵاتی شا عەباسدا. حکوومەتی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەریتانیا]] نەیتوانی بەرگری لە خۆی بکات بەرامبەر ئەم هێرشە. لەگەڵ تێکچوونی پەیوەندییەکانی بەریتانیا و [[هۆڵەندا]]، گرژییە سەربازییەکان لە ناوچەکەدا زیاتر گەشەیان کرد. دواجار هۆڵەندییەکان پەنایان بۆ گواستنەوەی بنکەکەیان بۆ [[دوورگەی خارگ]] برد.

میری خارگ، میر [[مەهنای بەلووچ]] و میر [[حەمەلی کەلمەتی]] لەگەڵ سوپای بەلووچ، ئەورووپییەکانیان لە [[بەندەر عەباس]]ەوە تا [[کەراچی]] تێکشکاند،&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sykes |first1= Jim |title=Sounding the Indian Ocean|date=2023 |pages=124|publisher=University of California Press |url=https://books.google.com/books?id=AejIEAAAQBAJ|isbn=9780520393196}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Subrahmanyam |first=Sanjay |date=March 19, 2024 |title=Across the Green Sea: Histories from the Western Indian Ocean, 1440-1640 |url=https://books.google.com/books?id=o5nsEAAAQBAJ |publisher=University of Texas Press |isbn=978-1477328798}}&lt;/ref&gt; بۆیە بەهۆی هۆڵەندییەکان و هێزەکانی تری نیشتەجێ لە خارگ، بەریتانییەکان بە توندی کۆنترۆڵی تەواوی ناوچەکەیان کرد. زۆری نەخایاند بەریتانیا لە ڕێگەی کۆمپانیای هیندی ڕۆژھەڵاتی بەریتانییەوە کۆنترۆڵی تەواوی [[کەنداوی فارس]]ی کرد. بەریتانییەکان سیاسەتێکیان گرتەبەر کە هانی سەربەخۆیی ناوخۆیی دەدا لە سەرانسەری کەنداوی فارسدا بەمەبەستی ڕێگریکردن لە دروستبوونی هێزێکی یەکگرتووی ترسناک کە هەڕەشە لە دامەزراوەکانیان بکات لە کەنداوەکەدا. دواتر میرنشینی عومانیی هورمز پەیوەندی بە فیدراسیۆنی فارسەوە کرد.

گرنگیی ستراتیژیی کەنداوی فارس دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] و بە دۆزینەوەی [[نەوت]] لە ناوچەکەدا زیاتر زیادی کرد.

== دانیشتووان ==
{{bar box
| title=گرووپە ڕەگەزییەکان لە پارێزگای ھورمزگان (٢٠١٦) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەسیری|یەکەم=موژگان|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ئەنجامی کتێب|ساڵ=١٣٩٥ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٤١٥-٢٠٦-١|شوێن=تاران}}&lt;/ref&gt;
| titlebar=#ddd
| left1='''گرووپە ڕەگەزییەکان'''
| right1='''ڕێژە'''
| float=left
| bars=
{{bar percent|فارس|black|٨٣٫٠}}
{{bar percent|بەلۆچ|orange|٧٫٠}}
{{bar percent|عەرەب|green|٥٫٠}}
{{bar percent|لور|yellow|٤٫٧}}
{{bar percent|تورک|blue|٠٫٣}}}}

== سەرچاوەکان ==

{{کورت}}
{{پارێزگاکانی ئێران}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Hormozgan Province}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}}

[[پۆل:پارێزگای ھورمزگان]]
[[پۆل:کەنداوی فارس]]
[[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|ھورمزگان]]</text>
      <sha1>d7dpt5jceevuloa57lvlc3b4jv7f09a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571904</id>
      <parentid>1571903</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1571904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7456" sha1="ok65fp17jj1gepgl6udi6nu1ac7tahq" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
[[پەڕگە:IranHormozgan.png|وێنۆک|200px|پارێزگای ھورمزگان]]
'''پارێزگای ھورمزگان''' (بە [[فارسی]]:استان ھرمزگان)یەکێک لە [[پارێزگاکانی ئێران]]ە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[بەندەر عەباس]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}&lt;/ref&gt; پارێزگای ھورمزگان لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ [[پارێزگای کرمان]]، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]] لە ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاوادا لەگەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای فارس|فارس]] و [[پارێزگای بووشەھر|بووشەھر]] و لە باکووردا بە درێژایی ٩٠٠ کیلۆمیتر لەگەڵ [[کەنداوی فارس]] و [[دەریای عومان]] ھاوسنوورە.

== مێژوو ==
ھەرچەندە دەزانرێت کە ھورمزگان لە سەردەمی ئەخمەنییەکاندا ئاوەدان بووە کاتێک [[نیارکۆس]] بە ناوچەکەدا تێپەڕیوە، بەڵام مێژووی تۆمارکراوی بەندەری سەرەکیی ھورمزگان ([[گەرووی ھورمز|بەندەر ھورمز]]) بە [[ئەردەشێر بابەکان]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] دەست پێ دەکات.

دەوترێت پارێزگاکە لە نێوان ساڵانی ٢٤١ پێش زایین و ٢١١ پێش زاییندا بە تایبەتی گەشاوە بووە، بەڵام لەگەڵ دەستپێکردنی سەردەمی [[ئیسلام]]یدا گرنگییەکەی لەدەست داوە.

[[مارکۆ پۆلۆ]] لە ساڵانی ١٢٧٢ و ١٢٩٣دا سەردانی بەندەری [[بەندەر عەباس]]ی کردووە. ئەو باسی بازرگانیکردنی بە زێڕینگەی [[فارسی]]، [[عاج]] و [[ئاوریشم]]ی ھیندۆچین، و [[مرواری]]ی [[بەحرەین]]ی کردووە لە بازاڕی بەندەری ھورمزدا.

لە ساڵی ١٤٩٧دا ئەورووپییەکان بۆ یەکەمجار بە سەرۆکایەتیی [[ڤاسکۆ دا گاما]] لە ناوچەکە دابەزین. لە ساڵی ١٥٠٨دا پورتووگالییەکان بە سەرۆکایەتیی [[ئەفۆنسۆ دی ئەلبوکێرک]] بە حەوت کەشتیی جەنگی لە ناوچەکەدا لەنگەریان گرت، وەک بەشێک لە پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان لە [[میسر]] و [[ڤینیسیا]]. بەندەری ماسیگریی ھورمز لەو کاتەدا بە خاوەن پێگەیەکی ستراتیژی بۆ بەرژەوەندییە بازرگانییەکان لە [[کەنداوی فارس]]دا دادەنرا.

[[ئیسماعیلی یەکەم]] کە ھەوڵی دەدا بەرەنگاری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ڕۆژاوا ببێتەوە، نەیتوانی بەندەرەکە لە دەست پورتووگالییەکان ڕزگار بکات، تا دواجار [[شا عەباسی یەکەم]]ی [[سەفەوی]] توانی بە یارمەتیی بەریتانییەکان لە کەنداوی فارس دەریانبکات. ناوی [[بەندەر عەباس]] ڕاستەوخۆ لە ناوی شا عەباسی گەورەوە ھاتووە.

بەریتانییەکان لەو نێوەندەدا کێبڕکێی ھەژموونیان لە ناوچەکەدا دەکرد لەگەڵ کۆلۆنیالیستە ھۆڵەندییەکان، کە دوورگەی قەشمیان گەشەپێدا و کەشتیی جەنگییان بۆ بەندەر عەباس نارد لە ساڵانی کۆتایی دەسەڵاتی شا عەباسدا. حکوومەتی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەریتانیا]] نەیتوانی بەرگری لە خۆی بکات بەرامبەر ئەم ھێرشە. لەگەڵ تێکچوونی پەیوەندییەکانی بەریتانیا و [[ھۆڵەندا]]، گرژییە سەربازییەکان لە ناوچەکەدا زیاتر گەشەیان کرد. دواجار ھۆڵەندییەکان پەنایان بۆ گواستنەوەی بنکەکەیان بۆ [[دوورگەی خارگ]] برد.

میری خارگ، میر [[مەھنای بەلووچ]] و میر [[حەمەلی کەلمەتی]] لەگەڵ سوپای بەلووچ، ئەورووپییەکانیان لە [[بەندەر عەباس]]ەوە تا [[کەراچی]] تێکشکاند،&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sykes |first1= Jim |title=Sounding the Indian Ocean|date=2023 |pages=124|publisher=University of California Press |url=https://books.google.com/books?id=AejIEAAAQBAJ|isbn=978-0-520-39319-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Subrahmanyam |first=Sanjay |date=March 19, 2024 |title=Across the Green Sea: Histories from the Western Indian Ocean, 1440-1640 |url=https://books.google.com/books?id=o5nsEAAAQBAJ |publisher=University of Texas Press |isbn=978-1-4773-2879-8}}&lt;/ref&gt; بۆیە بەھۆی ھۆڵەندییەکان و ھێزەکانی تری نیشتەجێ لە خارگ، بەریتانییەکان بە توندی کۆنترۆڵی تەواوی ناوچەکەیان کرد. زۆری نەخایاند بەریتانیا لە ڕێگەی کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی بەریتانییەوە کۆنترۆڵی تەواوی [[کەنداوی فارس]]ی کرد. بەریتانییەکان سیاسەتێکیان گرتەبەر کە ھانی سەربەخۆیی ناوخۆیی دەدا لە سەرانسەری کەنداوی فارسدا بەمەبەستی ڕێگریکردن لە دروستبوونی ھێزێکی یەکگرتووی ترسناک کە ھەڕەشە لە دامەزراوەکانیان بکات لە کەنداوەکەدا. دواتر میرنشینی عومانیی ھورمز پەیوەندی بە فیدراسیۆنی فارسەوە کرد.

گرنگیی ستراتیژیی کەنداوی فارس دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] و بە دۆزینەوەی [[نەوت]] لە ناوچەکەدا زیاتر زیادی کرد.

== دانیشتووان ==
{{bar box
| title=گرووپە ڕەگەزییەکان لە پارێزگای ھورمزگان (٢٠١٦)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەسیری|یەکەم=موژگان|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ئەنجامی کتێب|ساڵ=١٣٩٥ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٤١٥-٢٠٦-١|شوێن=تاران}}&lt;/ref&gt;
| titlebar=#ddd
| left1='''گرووپە ڕەگەزییەکان'''
| right1='''ڕێژە'''
| float=left
| bars=
{{bar percent|فارس|black|٨٣٫٠}}
{{bar percent|بەلۆچ|orange|٧٫٠}}
{{bar percent|عەرەب|green|٥٫٠}}
{{bar percent|لور|yellow|٤٫٧}}
{{bar percent|تورک|blue|٠٫٣}}}}

== سەرچاوەکان ==
{{کورت}}
{{پارێزگاکانی ئێران}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Hormozgan Province}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}}

[[پۆل:پارێزگای ھورمزگان]]
[[پۆل:کەنداوی فارس]]
[[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|ھورمزگان]]</text>
      <sha1>ok65fp17jj1gepgl6udi6nu1ac7tahq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571905</id>
      <parentid>1571904</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1571905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7443" sha1="82nr3uf5iwpb4rn2qlkjx30jf1bhxcz" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
[[پەڕگە:IranHormozgan.png|وێنۆک|200px|پارێزگای ھورمزگان]]
'''پارێزگای ھورمزگان''' (بە [[فارسی]]:استان ھرمزگان)یەکێک لە [[پارێزگاکانی ئێران]]ە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[بەندەر عەباس]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}&lt;/ref&gt; پارێزگای ھورمزگان لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ [[پارێزگای کرمان]]، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]] لە ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاوادا لەگەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای فارس|فارس]] و [[پارێزگای بووشەھر|بووشەھر]] و لە باکووردا بە درێژایی ٩٠٠ کیلۆمیتر لەگەڵ [[کەنداوی فارس]] و [[دەریای عومان]] ھاوسنوورە.

== مێژوو ==
ھەرچەندە دەزانرێت کە ھورمزگان لە سەردەمی ئەخمەنییەکاندا ئاوەدان بووە کاتێک [[نیارکۆس]] بە ناوچەکەدا تێپەڕیوە، بەڵام مێژووی تۆمارکراوی بەندەری سەرەکیی ھورمزگان ([[گەرووی ھورمز|بەندەر ھورمز]]) بە [[ئەردەشێر بابەکان]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] دەست پێ دەکات.

دەوترێت پارێزگاکە لە نێوان ساڵانی ٢٤١ پێش زایین و ٢١١ پێش زاییندا بە تایبەتی گەشاوە بووە، بەڵام لەگەڵ دەستپێکردنی سەردەمی [[ئیسلام]]یدا گرنگییەکەی لەدەست داوە.

[[مارکۆ پۆلۆ]] لە ساڵانی ١٢٧٢ و ١٢٩٣دا سەردانی بەندەری [[بەندەر عەباس]]ی کردووە. ئەو باسی بازرگانیکردنی بە زێڕینگەی [[فارسی]]، [[عاج]] و [[ئاوریشم]]ی ھیندۆچین، و [[مرواری]]ی [[بەحرەین]]ی کردووە لە بازاڕی بەندەری ھورمزدا.

لە ساڵی ١٤٩٧دا ئەورووپییەکان بۆ یەکەمجار بە سەرۆکایەتیی [[ڤاسکۆ دا گاما]] لە ناوچەکە دابەزین. لە ساڵی ١٥٠٨دا پورتووگالییەکان بە سەرۆکایەتیی [[ئەفۆنسۆ دی ئەلبوکێرک]] بە حەوت کەشتیی جەنگی لە ناوچەکەدا لەنگەریان گرت، وەک بەشێک لە پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان لە [[میسر]] و [[ڤینیسیا]]. بەندەری ماسیگریی ھورمز لەو کاتەدا بە خاوەن پێگەیەکی ستراتیژی بۆ بەرژەوەندییە بازرگانییەکان لە [[کەنداوی فارس]]دا دادەنرا.

[[ئیسماعیلی یەکەم]] کە ھەوڵی دەدا بەرەنگاری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ڕۆژاوا ببێتەوە، نەیتوانی بەندەرەکە لە دەست پورتووگالییەکان ڕزگار بکات، تا دواجار [[شا عەباسی یەکەم]]ی [[سەفەوی]] توانی بە یارمەتیی بەریتانییەکان لە کەنداوی فارس دەریانبکات. ناوی [[بەندەر عەباس]] ڕاستەوخۆ لە ناوی شا عەباسی گەورەوە ھاتووە.

بەریتانییەکان لەو نێوەندەدا کێبڕکێی ھەژموونیان لە ناوچەکەدا دەکرد لەگەڵ کۆلۆنیالیستە ھۆڵەندییەکان، کە دوورگەی قەشمیان گەشەپێدا و کەشتیی جەنگییان بۆ بەندەر عەباس نارد لە ساڵانی کۆتایی دەسەڵاتی شا عەباسدا. حکوومەتی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەریتانیا]] نەیتوانی بەرگری لە خۆی بکات بەرامبەر ئەم ھێرشە. لەگەڵ تێکچوونی پەیوەندییەکانی بەریتانیا و [[ھۆڵەندا]]، گرژییە سەربازییەکان لە ناوچەکەدا زیاتر گەشەیان کرد. دواجار ھۆڵەندییەکان پەنایان بۆ گواستنەوەی بنکەکەیان بۆ [[دوورگەی خارگ]] برد.

میری خارگ، میر [[مەھنای بەلووچ]] و میر [[حەمەلی کەلمەتی]] لەگەڵ سوپای بەلووچ، ئەورووپییەکانیان لە [[بەندەر عەباس]]ەوە تا [[کەراچی]] تێکشکاند،&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sykes |first1= Jim |title=Sounding the Indian Ocean|date=2023 |pages=124|publisher=University of California Press |url=https://books.google.com/books?id=AejIEAAAQBAJ|isbn=978-0-520-39319-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Subrahmanyam |first=Sanjay |date=March 19, 2024 |title=Across the Green Sea: Histories from the Western Indian Ocean, 1440-1640 |url=https://books.google.com/books?id=o5nsEAAAQBAJ |publisher=University of Texas Press |isbn=978-1-4773-2879-8}}&lt;/ref&gt; بۆیە بەھۆی ھۆڵەندییەکان و ھێزەکانی تری نیشتەجێ لە خارگ، بەریتانییەکان بە توندی کۆنترۆڵی تەواوی ناوچەکەیان کرد. زۆری نەخایاند بەریتانیا لە ڕێگەی کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی بەریتانییەوە کۆنترۆڵی تەواوی [[کەنداوی فارس]]ی کرد. بەریتانییەکان سیاسەتێکیان گرتەبەر کە ھانی سەربەخۆیی ناوخۆیی دەدا لە سەرانسەری کەنداوی فارسدا بەمەبەستی ڕێگریکردن لە دروستبوونی ھێزێکی یەکگرتووی ترسناک کە ھەڕەشە لە دامەزراوەکانیان بکات لە کەنداوەکەدا. دواتر میرنشینی عومانیی ھورمز پەیوەندی بە فیدراسیۆنی فارسەوە کرد.

گرنگیی ستراتیژیی کەنداوی فارس دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] و بە دۆزینەوەی [[نەوت]] لە ناوچەکەدا زیاتر زیادی کرد.

== دانیشتووان ==
{{bar box
| title=گرووپە ڕەگەزییەکان لە پارێزگای ھورمزگان (٢٠١٦)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەسیری|یەکەم=موژگان|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ئەنجامی کتێب|ساڵ=١٣٩٥ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٤١٥-٢٠٦-١|شوێن=تاران}}&lt;/ref&gt;
| titlebar=#ddd
| left1='''گرووپە ڕەگەزییەکان'''
| right1='''ڕێژە'''
| float=left
| bars=
{{bar percent|فارس|black|٨٣٫٠}}
{{bar percent|بەلۆچ|orange|٧٫٠}}
{{bar percent|عەرەب|green|٥٫٠}}
{{bar percent|لور|yellow|٤٫٧}}
{{bar percent|تورک|blue|٠٫٣}}}}

== سەرچاوەکان ==
{{پارێزگاکانی ئێران}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Hormozgan Province}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}}

[[پۆل:پارێزگای ھورمزگان]]
[[پۆل:کەنداوی فارس]]
[[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|ھورمزگان]]</text>
      <sha1>82nr3uf5iwpb4rn2qlkjx30jf1bhxcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:دیوەخان (تەکنیکی)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>15103</id>
    <revision>
      <id>1571646</id>
      <parentid>1570085</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>12292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1571646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="340813" sha1="lw4y45cldohpftv3vfh7wl81utvf9au" xml:space="preserve">{{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot
|archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (تەکنیکی)/ئەرشیڤی %(counter)s
|algo = old(60d)
|counter = 1
|maxarchivesize = 150K
|archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}
|minthreadsleft = 5
|minthreadstoarchive = 1
}}

&lt;noinclude&gt;
{{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=تەکنیکی|2= 
بەشی '''تەکنیکیی''' دیوەخان بۆ وتووێژ لەسەر کێشە تەکنیکییەکان ''سەبارەت بە'' '''ویکیپیدیا''' بەکاردەگیرێ. ئەگەر تووشی کێشەیەکی تەکنیکی لە داڕێژەکان، ئامرازەکان، بۆتەکان و … یان لە پەڕەکانی میدیاویکی، HTML ،CSS، JS و …  بوون، دەتوانن لێرەدا وتووێژی لەسەر بکەن.

بەگەکان و کەلێنەکانی نەرمامێری میدیاویکی دەبێ لە [[mw:Phabricator|فابریکەیتر]]دا ([[mw:How to report a bug|چۆنێتیی ڕاپۆرتی بەگێک]]) ڕاپۆرت بکرێ.
|3=وپ:دخت|4=وپ:دخ/ت}}
__NEWSECTIONLINK__
__TOC__
&lt;span id=&quot;below_toc&quot;/&gt;
{{clear}}
[[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]]
&lt;/noinclude&gt;

== ئامرازی ئاماژە بە سەرچاوە تێکچووە ==

&lt;!-- دەستپێکی دەمبوس --&gt;{{پەیامی دەمبوسدار|}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢١:٣١، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣١ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٩٦٠٧٠٦٢}}&lt;!-- کۆتاییی دەمبوس --&gt;

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]]، ئامرازی ئاماژە بە سەرچاوە تێکچووە، بە تایبەت بەشی ڕێکەوتەکەی. نم سەیری [[وردبوونە گەورەکە]] بکەن. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٦:٠٩، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC)
:سڵاو {{وب|Épine}} لە [[وتووێژی داڕێژە:بیرخستنەوەی وێب٢/doc]] بە کاک Muhammed tahaم وتووە گەر دەرفەتێکی ھەبوو، سەیرێکی بکات. مۆدیوولەکانی سەرچاوەکان کێشەیان زۆر بوو بۆیە، ناچار بووم کە لەڕێگەی ویکیی فارسییەوە ھەوڵێک بۆ نوێکردنەوەیان بدەم. ئێستاش چاوەڕێی کاک Muhammed tahaم و بزانم دەتوانێت کارێک بۆ فۆڕماتی ڕێکەوتەکە بکات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٢١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC)
::کاک ئاکام تکایەکی برایانە، لەمەودوا کێشەکان یەک یەک چارەسەر بکە، بە بەسەرتدا کەڵەکە نەبێت. ئێستا کۆمەڵێک نوێکردنەوەی زۆر کراون کە ڕەنگە باش نەبن بەو شێوەیەی ئێستایان، ھەرچەندە من دەستخۆشیت لێ دەکەم و دەزانم خەمخۆری بۆیە کردووتن، بەڵام پێویستە کێشەیەک چارەسەر بکەین ئینجا بچینە سەر کێشەیەکی تر. ئێستا ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی دوو ئامرازی زۆر بە کەڵکیان ڕاوەستاون و ناتوانین بە ھیچیشیان ڕابگەین. پێم باشە لەمەودوا بۆ کارکردن لەسەر ئەو پەڕانەی کە کاریگەری لەم شێوەیە دروست دەکەن، وتووێژ بکەین و ڕای کۆمەڵگە وەربگرین. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٣٠، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC)
::: کاک {{وب|Épine}} بۆ توینکڵ حەقی خۆتانە ھەرچی بڵێن. دەبووایە زووتر خەریکی بایەم، بەڵام بۆ سەرچاوەکان پێشتریش وتم کە Kushared ئاگادارە.  سەبارەت بە وتووێژیش، تا ئێوارە ئەم چوار بەکارھێنەرەین. ئەوەندەیشی من تێبینیم کردبێت، بەکاربەرانی نوێ بۆ زۆر شت ڕایان نییە و ھەر دەڵێن لەگەڵ؛ بەکارھێنەرە کۆنەکانیش زۆر بەدەگمەن دەبینم. مافی دەستکاریکەری ڕووکاریش تەنیا بە من، کاک Muhammed taha و کاک Calakە کە کاک چالاک کاری پێ ناکات و دەمێنێتەوە من کاک محەممەد! من خۆشم بە تەنیا فریای ئەو ھەموو کارانە ناکەوم. سێ ڕۆژ پێش ئێستا وتم خەریکی داوایەکی ساکوورا دەبم کەچی ئەم بەکارھێنەرە نوێیە نازڵ بوو؛ سێ دانە ڕۆژە نازانم خەریکی چیم و کاتەکەم بەس بەوەوە دەڕوات! بەخوا حەز دەکەم ئەم مافە بەڕێوەبەرییەم لێ بسەندرێتەوە و بۆ خۆم خەریکی دروستکردنی وتار بم و بحەسێمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٤٤، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC)
::::ڕێک خۆمم بیرکەوتەوە، لێت تێ دەگەم بەڵام بەڕاستی پێویستە چاکسازی لە چۆنییەتی کارکردنمان بکەین لەسەر شتە تەکنیکییەکان، ئەو ساڵەم لە ویکی ئینگلیزی بەسەر برد بینیم ھەمووشتێک بە testcase و لە خۆڵەپەتانێ ئەنجام دەدەن و تاکوو ١٠٠% شتەکان ڕێک نەخەنەوە وەشانە ڕەسەنەکە ناگۆڕن، ھیوادارم ئێمەش بتوانین وا کار بکەین. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٤٨، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC)
::::: {{وب|Épine}} من ڕانەھاتوومە کار بەو تێستکەیسانە بکەم. وەختی خۆی و لە ٢٠١٩ش کاک چالاک وتی لە ژێرپەڕەی خۆتدا کار لەسەر تووڵامراز بکە تا تەواوی دەکەیت. وتم من ئاوا ڕاستەوخۆ کار لەسەر ئامرازەکان نەکەم، لێم تێک دەچێت. حەز دەکەم، بەڵام ناتوانم. بۆ شتێکی وەک سەرچاوەکان کە مۆدیوول و داڕێژەیان زۆرن ئەستەمتریشە بۆم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:١٥، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC)
::::::بمبورن یەکسەر دێمە ناو باسەکە @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] نامەکانم خوێندەوە چەن تێبنییەکم ھاتە یاد لەسەر بابەتی کارەکانی ویکیپدییای سۆرانی، بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تۆ مرۆڤیت ماندوو دەبیت پێویستت بە پشوو دەبێت، ژیانی ڕۆژانەی خۆتت ھەیە، پلانی داھاتووی ژیانت ھەیە، دڵنیام خوێندنیش ھەیە، ئەوە ھەموومان دەگرێتەوە، لەسەر تۆ نییە ھەموو کارەکانی ویکی سۆرانی بگریتە ئەستۆ و بەتەنھا بیکەیت، ویکیپیدیا واتا بەیەکەوە کارکردن، مادام ئیش و کارەکان زۆرن و بەیەک کەسیش بەڕێوە ناچێت ئەم ھەموو ئیش و کارە; بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من خۆم ئاگاداری کارەکانی بەڕێز ئارامم زۆر ماندووە بەدەست ویکیپدییا وە زۆر زۆر چالاکە، بەڵام ئەوەمان لەبیر بێت [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە#ویکیپیدیا فەرمانگە یان ئەرک نییە|ویکیپیدیا فەرمانگە یان ئەرک نییە]] پێویستە کارەکان دابەش بکرێن لە حاڵەتێکی وەک ئێستا بەڕێوەبەرێک زیاد بکەن من پێشنیار دەکەم خۆت@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بێیتەوە لەگەل بەڕێز ئارام کارەکان بکەن دڵنیام ئەمە زۆر باشە و پێشکەوتنێکی باش و کارئاسانییەکی باش دەکات، تکایە با بەڕێوەبەرێک بپاڵێوین من پێشنیاری خۆت@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] دەکەم. {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٤٠، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
{{سھ|::::::}}
کاک ئارام ئێستا ڕووکاری ویکیپیدیا زۆر ناشرین بووە بە بۆنەی ئەم کێشەیە. بەچی گەیشت؟ ئەگەر ناتوانن بەو زووانە کاری تێدا بکەن، تکایە بیگەڕێننەوە سەر وەشانە کۆنەکان.--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٢:١١، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== توینکڵ بۆ ماوەیەک وەستاوە ==

&lt;!-- دەستپێکی دەمبوس --&gt;{{پەیامی دەمبوسدار|}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢١:٣٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣١ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٩٦٠٧٠٢٦}}&lt;!-- کۆتاییی دەمبوس --&gt;
سڵاو توینکڵ وادیارە بە لەچەن ویکییەک وەستاوە وابزانم ئێرەشی گرتۆتەوە. تکایە گەر ھەر کەسێکیش ھەمان کێشەی ھەیە ئەوە لێدوان لێرە بدات {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٩، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
: سڵاو {{وب|Sakura emad}} کێشەکە زانراوە. {{لەژێر کاردایە}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١١:١٨، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
:: {{وب|Sakura emad}} {{کرا|چارەسەر کرا}}. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٠٧، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
:::{{زۆر سپاس}}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:٣٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] چەن کێشەیەکی تر بەدیار کەوت، وەک ناتوانم دووگمەی ئاگادارکردنەوە بەکاربێنم و بەکارھێنەر ئاگاداربکەمەوە، یاخوود بەخێرھاتن کارناکات بێگومان کێشەی تریش ھەیە بەڵام ئەمانە کێشە گەورەکانن پێویستە گرنگی پێ بدرێت {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٥٢، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
::::: {{وب|Sakura emad}} دەبێت سەرتاپا نوێ بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٦:٥٣، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کێشەی InternetArchiveBot ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٣١ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٥٥٦٢٨٠٧}} {{Pin message|}}
{{tracked| T292102}}
سڵاو تکایە شتێک تێبینی بکەن، بۆتی [[user:InternetArchiveBot]] کێشەی بۆ ھەنێک وتار دروستکردووە و وێنەکانیان دەشێوێنێت و تاگی بەستەری مردوویان لێدەدات[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%D9%88_%D9%84%DB%8C&amp;diff=829102&amp;oldid=820887 &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D9%88_%D9%85%D9%88%D8%B3%DA%B5%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C_%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%D9%86%DB%86%D8%A8%DB%8E%DA%B5%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D9%88%DB%95%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%95&amp;diff=prev&amp;oldid=836784 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%86%D9%88%D8%A7%D8%B1_%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D8%A6%DB%8C%D9%85%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%86%D8%B1%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C_%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86&amp;diff=829277&amp;oldid=820752 &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] لەوانەشە بەردەوام بێت لە داھاتوو گەر چارەسەر نەکرێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٥٥، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:{{وب|Sakura emad}} ھیچ پێویست ناکات پارامەتری {{para|link}} بنووسن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٦:٣٤، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
::{{لەژێر کاردایە|ڕوونکردنەوەی زیاتر پێویستە}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٤، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەوە جگە لەوەی دەستکاری قەبارەی [[تایبەت:Diff/826721|وێنەی وتارەکانیش]] دەکات [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٥٢، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:::سڵاو بابەتەکە برایە Phab ([[m:User_talk:InternetArchiveBot/Archive/2021#Bot_Changes_image_parameters|مێتا ببینە]])--[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٣، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
::::{{وب|Sakura emad}} بژیت! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٤:٢٩، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== Save the Date: Coolest Tool Award 2021: this Friday, 17:00 UTC ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;languages /&gt;

Hello all,

The ceremony of the 2021 [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will take place virtually on [https://zonestamp.toolforge.org/1642179615 Friday 14 January 2022, 17:00 UTC]. 

This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools!

[[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]]

Thanks for joining! [[m:User:AKlapper (WMF)|andre]] ([[m:User talk:AKlapper (WMF)|talk]])
-08:02, 6 January 2022 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:SSethi (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=22528634 --&gt;

== نایەکگرتووییی شێواز لە داڕێژەی زمانەکاندا ==

{{Pin message|}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٣:٢٠، ٢١ی ئایاری ٢٠٣٢ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٦٨٧٢٢٤٠٢}}

سڵاو،

تێبینیی ئەوەم کرد کە لە داڕێژەی زمانەکاندا (بە زمان) نایەکگرتووییەک هەیە لە شێوازەکانیاندا. بۆ نموونە:

* پارامیتەرە دراوەکە بە {{tlx|بە ئینگلیزی}} یان {{tlx|بە عەرەبی}} لار نابن و ئاسایین، بەڵام
* پارامیتەرە دراوەکە بە {{tlx|بە ئیسپانی}} لار دەبێت.

دڵنیا نیم ئەگەر کێشەکە فراوان بێت و لە داڕێژەی زۆرتردا هەبێت، تکایە لەسەری بکۆڵکنەوە و ئەگەر کرا، چارەسەریان بکەن. زۆربەی داڕێژە هاوشێوەکانیان پارێزراون و بەکارهێنەری ئاسایی مافی دەستکاریکردنی نییە. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|&lt;b&gt;ڕۆژ&lt;/b&gt;]] ‏١٩:٣٦، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
:سڵاو {{وب|ڕۆژ سەربەست}} جارێک کاک سەرچیا وتی کە لارکردنی دەق بۆ ئێمە نابێت بۆیە لەسەر قسەی ئەو، دەقەکانم لەسەر چەند داڕێژەیەک (نەک ھەمووی) کردە دەقی ئاسایی. بەس زۆر گەڕام و وتووێژەکەم نەدۆزییەوە. ڕەنگە سڕابێتەوە. بیرم نایەت. [[وتووێژی داڕێژە:بە ئینگلیزی]]م دۆزییەوە، بەڵام ئەوە وتووێژەکەی ئێمە نەبوو. وا دیارە کاک مارمزۆکیش [[وتووێژی داڕێژە:نامەی ڕوونکردنەوە#دەقی لار / قەبارە|لێرە]] ھەمان قسەی کردووە، بەس پێم وا بێت قسەی ئەو تەنیا لەسەر زمانە ڕاست بۆ چەپەکان بووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٤٤، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
::ڕاستە، منیش دەڵێم ئەوانەی کە لار ماونەتەوە ڕێکیان بکەوە، وەک {{tlx|بە ئیسپانی}}. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|&lt;b&gt;ڕۆژ&lt;/b&gt;]] ‏١٨:٤٧، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
::: {{وب|ڕۆژ سەربەست}} من لە ئێستادا ڕاستی و دروستییەکەیان نازانم، بەس من لە ناوەڕۆکی وتاری ئەکتەر، گۆرانیبێژ، نووسەر و فیلمەکان بۆ ناوی فیلم، کتێب، ئەلبوومەکان و ئەو جۆرە بابەتانە دەقەکان لار دەکەمەوە. جارێ تا ئێستاش قسەیەکی پێچەوانەی قسەکانی کاک سەرچیا و مارمزۆکم نەبینیوە. دڵنیاش نیم کاک سەرچیا ئەو قسەیەی بۆ زمانە چەپ بۆ ڕاستەکانیش بووە یان بەس بۆ ڕاست بۆ چەپەکان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٥٨، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)

== پاککردنەوەی ویکیپیدیا ==

{{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە}}
&lt;!-- دەستپێکی دەمبوس --&gt;{{پەیامی دەمبوسدار|}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٤٦، ٢٥ی ئایاری ٢٠٣٢ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٦٩١٢٧٢٠٠}}&lt;!-- کۆتاییی دەمبوس --&gt;
سڵاو،


لە لێکۆڵینەوەیەک بۆم دەرکەوت کە لەناو ٨٥٨٨٥ پەڕەی ویکیپیدیای کوردی (بە هەموو بەشەکانەوە (namespace)، داڕێژە و هتد)، ٥٨٦٨٧ دانەیان لە ناوەکانیاندا یەکێک لەم نووسانەی تێدایە: ه ك ة آ ص ض ؤ.


ڕەنگە ئەگەر نووسەی ناکوردیی زۆرتر و نیومەودای فارسییش حساب بکەین، زۆرتر بکات. زۆربەی پەڕەکانیش (لە وتارەکان) کە ئەو نووسانەیان تێدا بووە، ڕەوانەکەر بوون بۆ پەڕەیەکی دیکە کە ڕاستی کردوونەتەوە. ئەنجامەکانی لێکۆڵینەوەکەم لە [https://github.com/roj1512/kuwikibot/raw/main/shots/titles-1653675401250.json ئێرە] داناوە. من وا بیر دەکەمەوە دەبێت ئەو پەڕانە (لانی کەم وتارەکان) بسڕدرێنەوە کە ئەو نووسە نامۆیانەیان بە کوردی تێدایە و تەنیا ڕەوانەکەرن. ئەگەر یەکێک ویستی ئەو کارە بکات، دەتوانم لیستی ئەو وتارانە بنێرم کە تەنیا ڕەوانەکەرن.


سپاس. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|&lt;b&gt;ڕۆژ&lt;/b&gt;]] ‏١٨:٢٢، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
:سڵاو {{وب|ڕۆژ سەربەست}} زۆر پێم خۆشە کە ئەو باسانە دەکەیتەوە. سەرەتا پێم سەیرە کە چۆن ئەنجامەکان لای تۆ ئاوا زۆرن. بڕوانە {{کواری|٦٤٨٦٤}} کە پیتی زۆر زیاترم نووسیوە و ئەنجامەکانیش (بێجگە لە پەڕەکانی وتووێژ و بەکارھێنەر) ٢٨٬٤٧١ دانەن. تۆ بڵێی کاممان ھەڵەمان کردبێت؟ بەڵێ، ڕەوانەکەری زۆرمان ھەن کە پیتە ناستانداردەکانیان تێدایە. بەشێکیان دەگەڕێتەوە بۆ ئەو کاتەی کە ھێشتا تەختەکلیلی کوردی دروست نەکرابوو و بەشێکیشیان بۆ کێشەی ھەندێ پیتە کە تا ئێستاش ھەن. بۆ سڕینەوەی ئەو ڕەوانەکەرانەش، ڕاستییەکەی ئەو کارە زۆر ھەستیارە و دەبێت کۆمەڵگە وتووێژێکی چڕی لەسەر بکەن تا بزانین کامانە و چەندیان بسڕینەوە. یان ھەر ئەسڵەن بیانسڕینەوە یان نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٩:٢١، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
::ھەنێک لە ڕەوانەکەرەکان بە ئەنقەست بە ناستانداردی درووستکراون تا خوێنەران بتوانن لە گەڕانی ویکیپیدیا ئاسانتر وتارەکان بدۆزنەوە بە سڕینەوەی ئەو ڕەوانەکەرانە پێم وایە ھیچ یارمەتییەکی خوێنەران نادەین. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٦، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: خوێنەر واتە ئەو کەسەی کە دەخوێنێتەوە و خوێنەوارە، نەک ئەو کەسەی کە بە پیتی ناکوردی گەڕان دەکات بۆ دەقی کوردی. باوەڕیش ناکەم هیچ کەسێک کە ئەنجامی کوردیی بوێت بگەڕێت بۆ دەقێکی هاوشێوەی [[آنگون]]، تۆ بڵێیت؟ — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|&lt;b&gt;ڕۆژ&lt;/b&gt;]] ‏١٧:٠٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: لە هەموو پەڕەکان گەڕاوم، تەنیا ڕەوانەکەرەکان نین ئەو ژمارەیە. هەروەها هەموو نەیسپەیسەکانیش وەک ئاماژەم پێ کردبوو. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|&lt;b&gt;ڕۆژ&lt;/b&gt;]] ‏١٦:٥٩، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: وا دیارە پەڕە سڕاوەکانیشی لەخۆ گرتووە، لە گەڕانەکانی ترمدا پاڵاوتنەکان دەگۆڕم. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|&lt;b&gt;ڕۆژ&lt;/b&gt;]] ‏١٧:٠٩، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ]] من نوێنەراییەتی گشت ڕەوانەکەرەکان ناکەم من وتم &quot;ھەنێک&quot; لە ڕەوانەکەرەکان سوود بەخشن بۆ خوێنەر و بە ئەنقەست وا درووستمان کردووە تا دۆزینەوە ئاسان بێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٥٦، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
:::::لە ماوەی بەشداریکردنم لێرە ئەوەم بۆ ڕوون بووە کە نەک خوێنەر بەکارھێنەرە تازەکارەکانیشمان کێشەیان لەگەڵ تەختە کلیلی ستاندارد ھەبووە جا چجای ئەوەی بگات بە خوێنەر کە کاری بە ویکیپیدیا نەبێت و تەنھا بۆ خوێندنەوە ھاتبێت بۆ ئێرە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٥٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]:
:::::{{وتە|نوێنەراییەتی گشت ڕەوانەکەرەکان ناکەم}}
:::::قسەیەکی جوانە. دەتوانین لانی کەم ڕەوانەکەرە زۆر نامۆکان بسڕینەوە، وەک ئەوانەی کە نیومەودا یان «آ» و «ص» و ئەمانەیان تێدایە. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|&lt;b&gt;ڕۆژ&lt;/b&gt;]] ‏١٨:١٤، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
:::::: {{وب|Sakura emad}} نیگەران مەبە و دڵنیا بە ئێمە ناچین ھەموو ڕەوانەکەرەکان بسڕینەوە. بۆ نموونە، سەردەمی ئەوە بەسەر چووە پیتی «ك» لای ئێمە بەکاربێت. دڵنیاش بە تا ڕای زۆرینە وەرنەگرین، قەت ئەو کارە ناکەین. جارێ سەرەتای وتووێژە. {{وب|ڕۆژ سەربەست}} پێم سەیر بوو کە ئامارەکەت لە ھەموو پەڕەکانی ویکیپیدیا ئەوەندە زۆرە. وتم جا ئەوەندە ناونیشانی ناستانداردمان ھەبێت، کەواتە ڕەوانەکەرمان لە وتارەکان و بۆشاییناوەکانی تریش زیاترە. بەھەرحاڵ، جارێ چاوەڕێ دەکەین تا بزانین برادەرانی تریش چی دەڵێن ئەوسا بەپێی وتووێژ کارەکان دەکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٣٩، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::لەگەڵ سڕینەوەی ڕەوانەکەرەکان نیم بە هیچ جۆرێک. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٣٤، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== بەکارھێنەرانی پاسدەر: پێویستییەکی زۆرمان بە ئێوە ھەیە ==

{{Pin message|}}
&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:٥٨، ١٨ی تەممووزی ٢٠٣٢ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٣٨٠٧٨٩١}}
=== ناساندن ===
سڵاو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا بە تایبەتی بەکارھێنەرانی خاوەن ماف، لە ئێستادا زۆرترین کارمان بەم بەکارھێنەرانەیە کە شارەزان لە مافەکە و خاوەنی مافەکەن یان ئەوانەشی خاوەنی نین، لە ئێستادا گەر سەیری [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95_%D9%86%D9%88%DB%8E%DA%A9%D8%A7%D9%86&amp;hidepatrolled=1 تۆمارەکان] بکەین زۆرترین پەڕە لەسەرمان کۆبۆتەوە پێویستە پێداچوونەوەی بۆ بکەین و بەتەنھاش ناتوانین ئەم کارە بکەین ھەربۆیە داوا دەکەین ئەو بەکارھێنەرانەی خاوەن مافن و توانا و کاتیان ھەیە بێنەوە ویکیپیدیا و دەست بە چالاکییەکانیان بکەنەوە، و ئەوانەشی ناتوانن چیتر مافەکە بگرنە دەست و بەڕێوەی بەرن من لێرەوە زۆر سپاسی بەشدارییەکانی پێشوویان دەکەم و بەڵام پێویستمانە ئێستا چالاک ببنەوە بەپێچەوانەوە داوا دەکەم واز لە مافەکە بێنن و بیدەین بە کەسانێک کە دەیانەوێت بەشداری پڕۆژەکە بکەن و لەگەڵمان بن لە بەرەو پێشبردنی پڕۆژەکە.
=== داواکاری ===
بەھۆی کۆبوونەوەی پەڕەیەکی زۆر لەسەرمان و نەتوانین بۆ کۆنتڕۆل کردنی گشت پەڕەکان داوای چالاکبوونەوەی بەکارھێنەرانی پێشوو دەکەم و داوا دەکەم مافەکەیان بەکاربێنن بە پێچەوانەوە سپاسی بەشدارییەکانی پێشوویان دەکەم و داوا دەکەم واز لە مافەکە بێنن بۆ بەکارھێنەری چالاکتر

پڕۆژەکە لە ئێستادا پێویستی بەوانە ھەیە کە دەیانەوێت خزمەت بکەن، و ھەرکەسێک دەیەوێت لە ئێستا و لە داھاتوو مافەکە وەرگرێت ئێمە ئاسانکاری لە وەرگرتنی دەکەین '''ئەو کەسەی داوای مافەکە دەکات''' پێشنیار دەکەم سەرەتا مافی [[ویکیپیدیا:پاسدراوی خۆگەڕ|پاسدراوی خۆگەر]] ھەبێت و [[ویکیپیدیا:پاسدەر#ڕێساکانی وەرگرتن و لێسەندنەوەی ماف|مەرجەکانی پاسدەری]] تێدا بێت، و من بەپێی توانای خۆم گشت کارئاسانییەک دەکەم بۆ ئەو بەکارھێنەرەی دەیەوێت ببێتە خاوەنی مافەکە.


=== داوای لێسەندنەوەی مافەکە ===
لەگەڵ ئەوەی مافەکە لەو بەکارھێنەرانە بسەندرێتەوە کە کار بە مافەکە ناکەن؟ ھەرخۆی ڕێسای مافەکە پشتگیری داواکارییەکە دەکات [[ویکیپیدیا:پاسدەر#لێسەندنەوە|(بینین)]] تکایە بۆ ھەر دەنگێک ڕوونکردنەوەی خۆت بدە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:٥٦، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC)
:سڵاو بۆ ھەموو لایەک، پێشنیارێکی باشە. من خۆم پێشداش لە وتووێژی ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکاندا بە کاک ئارامم ڕاگەیاند کە چیتر چالاکیم نابێت و ئێستاش تەنانەت لەبەر پڕۆژەکە ماومەوە و دەنا بەزووترین کات دەمھەوێ ویکیپیدیا بەجێبھێڵم. ئێستاش داوا دەکەم ھەر مافێکی کە پێتان وایە بۆ بەکارھێنەرێکی کەمچالاک یان ناچالاک نابێت، لێمی بستێننەوە. ھەتا ئێستاش کە مافی پاسدەر یان ھەر مافێکی ترم پێ بووە ھەموو ھەوڵیکم بۆ بەکارھێنانی داوە کە بەسوود بێت بۆ ویکیپیدیا. ھیوادارام لەمەبەدواش بەکارھێنەرانی بەئەزموونی پێشوو یان نوێیەکان ئەو مافانە بگرنە دەست و بۆ بەرەوپێشچوونی ویکیپیدیا بەکاریبێنن. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;&quot;&gt;AHR&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt; ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|&lt;span style=&quot;color:#ffd700; Background:White&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]])&lt;/sub&gt; ‏١٣:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)

=== داواکارییەکە چۆن کاردەکات؟ ===
* ھەر بەکارھێنەرێکی خاوەن ماف بۆ ماوەی سێ مانگ یان زیاتر ھیچ چالاکی نەبوو یان کەمتر لە نۆ چالاکی پاسدانی ھەبوو کە ئەمەش دابەش دەبێت بۆ سێ چالاکی بەسەر ھەر مانگێک لە سێ مانگەکەدا، ئەوا مافەکەی لێ دەسەندرێتەوە دوای ئەوەی مافەکەی لێ سەندرایەوە ئاگاداری بۆ دەنێردرێت لەلایەن بەڕێوەبەری پەیوەندیدارەوە و بارودۆخەکەی بۆ ڕوون دەکرێتەوە بە شێوەیەکی پوخت.


==== {{پشتگیری}} ====
{{لەگەڵ}} -دیارە پاس نەدانی وتارەکان دەبێتە هۆی ئەوەی کە وتارەکە وەک خۆی بمێنێتەوە بەتایبەتی ئەو وتارانەی کە پەیوەندی بە ڕووداوێکی هەنووکەی هەیە من لەگەڵ ئەوەدام ئەگەر بەکارهێنەرانی خاوەن ماف بۆ ماوەیەکی زۆر ناچالاک بوون پێویست بە بوونی مافەکە ناکات کە هەیان بێت . من خۆم ئامادەم ئەگەر بەگونجاوم دەزانن،لەگەڵ ڕێزدا [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٥٣، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC)
* {{لەگەڵ}} – لەخوارەوە ڕایەکەم نووسوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٦:٠٥، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
* {{لەگەڵ}} ئەگەر بەکارھێنەر مافەکە بەکار نەھێنێت ھیچ سوودێکی نابێت و تەنیا مەبەستی مافەکە دەشکێنێت. پێم باشە ئەوەی بەکاری نەھێنا، مافەکەی لێ بسەندرێتەوە. —[[:بەکارھێنەر:Halbast1|&lt;span style=&quot;color: #041721; text-decoration: inherit; -moz-text-decoration-color: #041721; text-decoration-color: #041721;&quot;&gt;'''ھەڵبەست'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;([[:لێدوانی بەکارھێنەر:Halbast1|&lt;span style=&quot;color: #A2D2FF; text-decoration: inherit; -moz-text-decoration-color: #A2D2FF; text-decoration-color: #A2D2FF;&quot;&gt;لێدوان&lt;/span&gt;]])&lt;/sub&gt; ‏٠٩: [[بەکارھێنەر:Ahrir|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;&quot;&gt;AHR&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt; ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|&lt;span style=&quot;color:#ffd700; Background:White&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]])&lt;/sub&gt; ‏١٣:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
١٧، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
* {{لەگەڵ}} — ھاندەرێکی باشە بۆ ئەوەی بەکارھێنەری خاوەن ماف بکەوێتە خۆی و کار بە مافەکە بکەن. [[بەکارھێنەر:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٣٩، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)

==== {{دژایەتی}} ====
==== {{بێلایەن}} ====
&lt;hr&gt;

=== لێدوان ===
{{Collapse top|لێدوانەکان (داواکارییەکە پەسەندکرا)}}
چاوەڕێی لێدوانەکانتانم {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:٥٦، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC)
: {{وب|Sakura emad}} ویکیپیدیا بووەتە شوێنێک بۆ کۆکردنەوەی دەسەڵات! کە توانا یان کاتت نییە کار بە مافەکەت بکەیت، وازی لێ بێنە یان ئەسڵەن بۆچی داوای دەکەیت؟! من خۆشم کارم بە مافەکەم نەکرد، لێم بسێننەوە. من ئەوەندەی پێم کرابێت بەسەر پەڕەکاندا چوومەتەوە و باشەکانم پاس داوە. بەکارھێنەری نوێ و پەڕەی نوێش زۆرن، و من وەک خۆم ھەر ئەوەندە فریا دەکەوم. ئیتر سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٦:٠٥، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر زیاتر لە پێویستت کردووە بەڕێز ئارام ئەم چەند تۆمارە شاھێدن
::* [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/ckb.wikipedia.org/2022-05-01/2022-06-30?actions=patrol|pc-accept|pc-reject مانگی پێنج تا تەواوی شەش].
::* [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/ckb.wikipedia.org/2022-06-01/2022-07-01?actions=patrol|pc-accept|pc-reject مانگی شەش تا حەوت]
::* [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/ckb.wikipedia.org/2022-06-01/2022-07-31?actions=patrol|pc-accept|pc-reject شەش و تەواوی مانگی حەوت].
::{{emoji|1F60A|size=28}} پێویستت بە نیشانێک ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٨، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)

: {{وب|kurd2021}} ئێوە یەکێکن لە گوونجاوترین بەکارھێنەرەکانمان لە ویکیپیدیای سۆرانی لەدوای وەرگرتنی مافی [[ویکیپیدیا:پاسدراوی خۆگەڕ|پاسدراوی خۆگەر]] کە من پێشنیار دەکەم ئەو مافەت ھەبێت دوودڵ مەبە لەوەی داوای مافی [[وپ:پاسدەر|پاسدەر]] بکەیت ھەرکاتێک بتەوێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٢، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
:: زۆر سپاس {{وب|Sakura emad}} بۆ ئەمە چی بە پێویست دەزانن، بیکەن. ڕەنگە ھەرکاتێک کاتێکی گونجاومان دەستکەوت، ئەو بەکارھێنەرانەی کە بۆ ماوەی ساڵێک ناچالاکن و خاوەنی ھەر مافێکن، سەرجەمیان لێ بسەنینەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٥٩، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سوپاست دەکەم، دیارە من لە ڕاستیدا تەنها لەنەبوونی کەس ئەو داواکاریەم کرد دەنا بەش بەحاڵی خۆم بە پێویستی نازانم، لەگەڵ ئەوەش دەکرێت ئەو مافە وەربگرم ئەوەی پێم کرا ئەنجامی دەدەم. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٠:٥٠، ٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
:::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تکایە با نەیکەین بە ساڵێک ئەمە زۆر زۆرە بۆ مافی پاسدەر و وەک مافی بەڕێوەبەڕایەتیی نییە نە لەڕووی زەحمەتی بەدەست ھێنانەوە کە پێویستمان بە ڕۆژ و ھەفتە بێت تا مافەکە بدەینەوە بە کەسەکە و پێویستی بە چوونە مێتا ھەبێت، تەنھا یەک کرتە کردنە لەلایەن بەڕێوەبەرێک بۆ ئەوەی دەیەوێت دووبارە وەری بگرێتەوە و ئەرکێکی قورس نییە بۆیە، من پێم باشە مانگانە بێت ھەر پاسدەرێک زیاتر لە سێ مانگ ھیچ چالاکییەکی نەبوو مافەکەی لێ دەسەندرێتەوە بە ئاگاداری یان بێ ئاگاداری ئەوە دەکەوێتە سەر بڕیاری بەڕێوەبەر کە کام بەکارھێنەر لێرەیە و ئاگای لێمانە و ئاگاداری پێدەگات و کامە بەکارھێنەریش لەگەڵمان نییە و لە ژیانی ڕۆژانە سەرقالە و ئاگادارییەکەی پێناگات، وە نە لەڕووی کۆبونەوەی ئەرکەوە بەڕێوەبەران وەک پاسدەرانن، ئەرکی پاسدەران زیاترە و وتار درووستکردن ڕۆژانەیە و کە پێویستە لەسەر پاسدەر بەپێی پێویست پێداچوونەوەیان بۆ بکات [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٠، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
::::'''پێشنیار دەکەم بەم شێوەیە بێت:'''
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]
::::* ھەر بەکارھێنەرێکی خاوەن ماف بۆ ماوەی سێ مانگ یان زیاتر ھیچ چالاکی نەبوو یان کەمتر لە نۆ چالاکی پاسدانی ھەبوو کە ئەمەش دابەش دەبێت بۆ سێ چالاکی بەسەر ھەر مانگێک لە سێ مانگەکەدا، ئەوا مافەکەی لێ دەسەندرێتەوە دوای ئەوەی مافەکەی لێ سەندرایەوە ئاگاداری بۆ دەنێردرێت لەلایەن بەڕێوەبەری پەیوەندیدارەوە و بارودۆخەکەی بۆ ڕوون دەکرێتەوە بە شێوەیەکی پوخت.
::::سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٦، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
::::: {{وب|Sakura emad}} مادام ڕوونکردنەوەکەت جوان بوو، با وا بێ کە وتت. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٠:٥٣، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::{{emoji|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٥٦، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
{{Collapse bottom|}}

'''ئەو بەکارھێنەرانەی لەژێر کاریگەری داواکارییەکە دەبن'''
: {{وب|Amine yousefi}}
: {{وب|Halbast1}}
: {{وب|Épine}}
'''ئەو بەکارھێنەرانەی پێویستە ئاگاداربن'''
: {{وب|Ahrir}}

سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٤٨، ٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)

* {{لێدوان}} سڵاوتان لێبێت! ئەوەی ڕاستی بێت من ماوەیەکی زۆرە لە ویکیپیدیا دابڕاوم، بەڵام خۆشحاڵم کە ڕایبگەیەنم کە بڕیارم داوە بگەڕێمەوە و چەنێک پێم بکرێت پەڕە نوێیەکان پاس ئەدەم. ماندوو نەبن! —[[:بەکارھێنەر:Halbast1|&lt;span style=&quot;color: #041721; text-decoration: inherit; -moz-text-decoration-color: #041721; text-decoration-color: #041721;&quot;&gt;'''ھەڵبەست'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;([[:لێدوانی بەکارھێنەر:Halbast1|&lt;span style=&quot;color: #A2D2FF; text-decoration: inherit; -moz-text-decoration-color: #A2D2FF; text-decoration-color: #A2D2FF;&quot;&gt;لێدوان&lt;/span&gt;]])&lt;/sub&gt; ‏٠٩:١٧، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
*:@[[بەکارھێنەر:Halbast1|Halbast1]] سپاس کاریگەریەکە لەسەر بەڕێزتان نەما بەڵام ئەوکاتە بەتەواوی ھەڵدەوەشێتەوە کە سێ چالاکی تەکنیکی تۆمار بکەن لەم مانگە و شەش دانەی تر لە دوو مانگەکەی تر سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٥٠، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)

== گۆڕینی قەدبڕی (پ) ==

&lt;!-- دەستپێکی دەمبوس --&gt;{{پەیامی دەمبوسدار|}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٤٣، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٩٢٦١٨٠٩}}&lt;!-- کۆتاییی دەمبوس --&gt;
=== داواکاری ===
بە پێویستی دەزانم لەجیاتی کورتکردنەوەی پۆل کە خۆی سێ پیتە و کورتە، پەڕگە شیاوترە و ئەو کورت بکەینەوە و قەدبڕی (پ) ڕەوانە بکەین بۆ پەڕگە و لەگەڵ ئەو بەستەرانەشی کە پۆلن و کەوتوونەتە ژێر قەدبڕی (پ) بیانگوازینەوە بۆ پۆل خۆی، و ئیتر کە نووسین پ:نموونە دەمان گوازێتەوە بۆ پەڕگە:نموونە لەجیاتی پۆل:نموونە.
=== قەدبڕ چییە؟===
سڵاو بەکارھێنەرە چالاکەکان بە پێویستم زانی کێشەیەک بخەمە ڕوو کە لە ویکیپیدیای سۆرانی دەمێکە ھەیە، قەدبڕی (پ) کە کورتکراوەی &lt;code&gt;پۆل&lt;/code&gt; بۆ نموونە لەجیاتی بنووسیت [[:پۆل:زیندووان]]، [[:پ:زیندووان]] یەکسەر دەتگوزاێتەوە سەر ھەمان شوێن ئەوەی ھەڵەیە لێرە کاتی خۆی ئەم قەدبڕەیان بۆ کورتکردنەوە بەکارھێناوە کە شتێکی زۆر درێژی پێ کورت بکەینەوە بۆ نموونە لەجیاتی بنووسین [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون]] دەنووسین [[وپ:سەلماندنیبوون]] دەتگوازێتەوە سەر ھەمان بابەت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

=== بانگھێشتنامە ===
@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]], @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]], @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]], @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]], @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]], @[[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]]، @[[بەکارھێنەر:RasberryPedia|RasberryPedia]]، @[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]، @[[بەکارھێنەر:ئاریا سالار|ئاریا سالار]]، @[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]]، @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ، @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، @[[بەکارھێنەر:Ferhad Mamosk|Ferhad Mamosk]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Mamozk|Mamozk]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣١، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::@‏[[بەکارھێنەر:Nskoalj|&lt;bdi&gt;Nskoalj&lt;/bdi&gt;]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

=== {{پشتگیری}} ===
&lt;!--- {{لەگەڵ}} + ھۆکارەکەت بنووسە ---&gt;
* {{لەگەڵ}} &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏١٥:٤٨، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
* {{لەگەڵ}} دەستان خۆشبێت، بەڕاستی شتێکی زۆر باشە، بۆ ویکیپیدیا.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٦:٤٧، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
* {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#123524&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;گێژەڵووک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|'''&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;وتووێژ🪐&lt;/span&gt;''']]&lt;/sup&gt; ‏١٧:٥٤، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
* {{لەگەڵ}} ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٧:٥٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
* {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٧:٥٨، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
* {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamaredha|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
* {{لەگەڵ}} پێموایە بۆ پەڕگە باشتر بێت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٢٠:١٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
* {{لەگەڵ}} و بڕوانە لێدوانەکەشم لە بەشی لێدوان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٣٤، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
*{{لەگەڵ}} کارێکی باش دەکەیت.[[User:Ferhad Mamosk|&lt;font color=&quot;#4e1b65&quot; face=&quot;comic sans ms&quot;&gt;&lt;strong&gt;مامۆزک&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#00008C&quot; face=&quot;Papyrus&quot;&gt; &lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Ferhad Mamosk|&lt;font COLOR=&quot;#14710f&quot;&gt;&lt;strong&gt;وتووێژ&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; ‏١٥:١٣، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
* {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٦:٣٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

=== {{دژایەتی}} ===
&lt;!--- {{دژ}} + ھۆکارەکەت بنووسە ---&gt;
* {{دژ}} هەردووک وشەکە کورتن. پۆلیش زیاتر بەکاردێت. لەبەر ئەوە پێم باشترە وا بمێنێتەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ‏١٦:٥٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

* {{دژ}} لەگەڵ سەرچیام. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٦:٠١، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

=== لێدوان ===
سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] ئێمە دەزانین ھەردوو وشەکە کورتن بەڵام کاتی خۆی قەدبڕتان درووست کردووە بۆ پۆل کە زۆر کورتە شیاوترە بۆ پەڕگە بەکاربھێنرێت، پێویستە لەسەر ڕابردوو نەڕۆین و زانستنامەکە پەرە پێبدەین ئەمەش یەکێکە لەوانەی پێویستە بکرێت سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٣٣، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:: {{وب|Sakura emad}} ڕاستییەکەی من لەگەڵ تۆم، بەڵام بە پێویستتری دەزانم کە داواکارییە بچووکەکانمان بخەینە پاڵ چەند داواکارییەک و کەمێک زۆر ببن ئینجا بە یەک جار پێشکەشیان بکەین. بۆ نموونە چ کێشەیەکی تری قەدبڕەکانمان ھەن؟ تا فابریکەیتر بە داواکاریی بچووک بچووکی ئێمە پڕ نەبێتەوە و ھەمیش خۆمان ئاسانتر داواکانمان بدۆزینەوە. وا بزانم ئەوکاتە تۆ لێرە نەبوویت کە داوام کرد بە یەک جار کۆمەڵێک وشەی سێحری بکەینەوە کوردی، بەڵام ئیشەکە گەرموگوڕ نەبوو و بێجگە لە وشەی {{کۆد|#REDIRECT}} کە کرایە {{کۆد|#ڕەوانەکەر}}، ئەوانی تر نەکران. [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی_٣#وشە_سێحرییەکان| لێرە]] بڕوانە داواکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٣١، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::بەرێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەگەڵ داواکەی بیروبۆچونەکەی بەرێزتم، بەڵام گەر سەیری بکەی جگە لە ڕەوانەکەر ھیچ یەکێکی تر نەکراوە بە کوردی؟ و کاتێکی باشی دەوێت تا ھەمووی بکرێتەوە کوردی، جگە لەوەش ئایا داواکارییەکە کۆمەک نابێت بەسەر یەک گەر ھەمووی بەسەر یەک کۆ بکەینەوە؟ چونکە جگە لەو دوو داواکارییەی کە ئێستا ھەیە، بەپێی ئەو وتووێژەی لەگەڵ بەڕێزت و @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] کردوومە بەم زوانە داوای ھەردوو مافی Template editor و Extended confirmed دەکرێت بۆ ئەوەی لە ویکیی سۆرانی زیاد بکرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٣٠، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::: {{وب|Sakura emad}} لە مەبەستەکەم تێنەگەیشتی. مەبەستم ڕێک ئەو وشە سێحرییانە نەبوو؛ تەنیا نموونەیەکم بۆت هێنایەوە. وتم بگەڕێ و بزانە چ کێشەیەکی تری قەدبڕمان ھەیە و ھەمووی بکە یەک داواکاری. بۆ ئەو دوو مافەش، بە ڕای من جارێ پێویستمان نین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٣:٥٠، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] بۆچی پێت وایە نابێت ھیچیان کورت بکرێنەوە؟ کە لە ئێستادا دانەیەکیان ھەر کورتکراونەتەوە، لە داواکارییەکەت تێنەگەیشتم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٠، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::{{وب|Sakura emad}} چۆن ھەر دووکیان، سەرتاکەیان بە «پ»یە پێموایە پێویست نییە کورت بکرێنەوە. بەڵام ئەگەر دەتوانن تەواوی ئەوانەی لەجیاتی پۆل بە پ نووسراون بکەنەوە پۆل و ئەوانەی بە پەڕگەش نووسراون بکەنە پ ئەو کات بۆچوونەکەم دەگۆڕم. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٦:٠٥، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]]: ئێمەش ھەر ئاوا دەکەین بە شێوەیەکی تەکنیکی کە قەدبڕی پ دەگۆڕین بۆ پەڕگە، ھەموو ئەو بەستەرانەی تایبەتن بە پۆل و لەژێر قەدبڕی &quot;پ&quot; دان دەیگۆڕین و دەیگوازینەوە بۆ &lt;code&gt;پۆل&lt;/code&gt; خۆی، خەمخۆرییەکەت درووستە و ئێمەش بیرمان لێی کردۆتەوە بیکەین. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٨، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::::زۆر باشە بەڕێز {{وب|Sakura emad}} بۆچوونی خۆم گۆڕی، سپاس. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٦:٣٨، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::::::{{وب|Sakura emad}} پێم وا بوو دەبێ لە ئینکیوبەیتر داوا بکەین، بەڵام چووم کۆدەکانی خۆمانم پشکنی و ئەسڵەن کورتکراوەیان تێدا نەبوو! دوای گەڕانێک، بۆم دەرکەوت ئەو کورتکراوانە ئامڕازی [[ویکیپیدیا:گەڕانی کورتکراوەکان]] بووە نەک لە پشتەوە تۆمار کرابێتن :/ خۆشم ھاوردەم کردووە، بەڵام لەبیرم نەمابوو. سەیرێکی بکەن و بزانن ھیچ کێشەیەکی تر ھەیە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٣٥، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەم داواکارییە لە جێبەجێبوون دایە بەپێی داواکاری کۆمەڵگا و ڕوونیش نییە بۆچی بەڕێزت دژایەتی دەکەیت جگە لە داواکەی بەڕێز سەرچیا کە داواکاری بەڕێزیان بە شێوەیەکی تەکنیکی وەڵام دراوەتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٣، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::::::: {{وب|Sakura emad}} ڕاستە ئەو ئامرازە دەستی ھەیە لەم ئیشە، بەڵام لە دۆخی سەلامەتیشدا «پ» ھەر ڕەوانەت دەکات بۆ «پۆل». ھەر دەبێ لە پشتەوە شتێک بکرێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٢٨، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::::::::مەبەستتان چییە لە پشتەوە؟ ئایا ئامرازکە ھۆکاری ئەوە نییە کە &quot;پ&quot; ڕەوانەمان دەکات بۆ پۆل؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٤٤، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ـ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٤٥، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::::::::::: {{وب|Sakura emad}} نەخێر، لە دۆخی سەلامەتدا ئەو ئامڕازە ناچالاکە، بەڵام ھەر ڕەوانەمان دەکات بۆ پۆل. لێرەدا یان دەبێت لە (سیستمی) پشتەوە یان دێڕێک لە جاڤاسکریپت بێت ئەو کارە بکات. ئممم... جارێ مێشکم ماندووە، بەڵام دەمبووسێکم لەم بەشە دا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٣، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
{{سھ}}
{{وب|Sakura emad}} ھممم... دۆزیمەوە! لە پشتەوەیە، بەڵام کۆمەڵگە دڵنیان لەم گۆڕانکارییە گەر بیکەین؟ وا دیارە دوو دەنگی دژ ھەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:١٥، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] دەنگی بەڕێز ئازا ھیچ ڕوونکردنەوەیەکی لەگەڵ نییە بیرمان نەچێت [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا دیموکراسی نییە]]، و پشت دەبەستێت بە دەنگی بەرێز سەرچیا کە من ماوەیەکی باشە وەڵامم داوەتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٩، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:: ڕاستە دیموکراسی نییە، و عادەتەن دەنگی دژ ھۆکاری دەبێ و دەبێ حیسابی بۆ بکرێت تا لە یەکتری تێ بگەین. ئەوەشمان لەبیر بێت لە ویکیفەرھەنگ توانای بارکردن چالاک ناکەین. من خۆشم ئێستا کەمێک دوودڵم لەسەر ئەمە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٢٣، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May.

'''Updates for editors'''
* For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released:
** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities.
** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who use the &lt;code dir=ltr&gt;moment&lt;/code&gt; library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the &lt;code dir=ltr&gt;Intl&lt;/code&gt; library or the new &lt;code dir=ltr&gt;mediawiki.DateFormatter&lt;/code&gt; library. The &lt;code dir=ltr&gt;moment&lt;/code&gt; library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]].
* Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (&lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;wbt_*&lt;/code&gt;) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٠٠:١١، ٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28665011 --&gt;

== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==

''(Apologies for posting in English)''

Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.

As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].

After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.

The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.

If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].

Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ١٥:٠٦، ٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28663781 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|&quot;Get shortened URL&quot;]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]].
* Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]].
* The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|&lt;code&gt;w:nup:&lt;/code&gt;]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references.
* The &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;/page/data-parsoid&lt;/code&gt; REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6.

'''Meetings and events'''
* The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]].
* The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٢:٣٤، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28714188 --&gt;

== Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition ==

Dear Wikipedia community,

(''Please help translate to your language'')

We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025.

Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years.

More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors!

We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may:

*Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles.
*Host edit-a-thons focused on improving visual content.
*Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia.

These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia.

Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025  edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis.

The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. 

We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. 

With kind regards,

[[User:Reading Beans]]
On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٢١:٥٣، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:T Cells@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&amp;oldid=28751075 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test.

'''Updates for editors'''

* From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]].
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]]  [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121]
* Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]].
* [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template.
* Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751]

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121]
* The &lt;code dir=ltr&gt;mw.title&lt;/code&gt; object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named &lt;code dir=ltr&gt;isDisambiguationPage&lt;/code&gt;. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with &lt;code dir=ltr&gt;mw.loader.load&lt;/code&gt;. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;gitlab.wikimedia.org&lt;/bdi&gt; without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٣:٠٩، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28724712 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

'''Updates for editors'''
* Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new &lt;code&gt;+&lt;/code&gt; toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]&lt;/code&gt; parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019]
* This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future.
* Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].
* Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The previously deprecated &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]&lt;/code&gt; views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]&lt;/code&gt; views instead.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٠١، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28788673 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]].

'''Updates for editors'''
* It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the &lt;code dir=ltr&gt;_default&lt;/code&gt; key in the local &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]&lt;/bdi&gt; page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting the week of June 2, bots logging in using &lt;code dir=ltr&gt;action=login&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;action=clientlogin&lt;/code&gt; will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using &lt;code dir=ltr&gt;action=login&lt;/code&gt; without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205]
* From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;async&lt;/code&gt;/&lt;code&gt;await&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٣:٥١، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28819186 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716]
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] (&quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121]
* Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492]
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]].
* Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named &lt;code dir=ltr&gt;pageImage&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;pageAssessments&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٠١:١٣، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28846858 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٣:٣٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]

'''Updates for editors'''
* Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001]
* Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519]
* A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023]

'''Updates for technical contributors'''
* Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates]
* The &lt;code dir=ltr&gt;all_links&lt;/code&gt; variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to &lt;code dir=ltr&gt;new_links&lt;/code&gt; for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the &quot;Add a Link&quot; Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٣:١٧، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]].

'''Updates for editors'''
* AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599]
* Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's &quot;Find in page&quot; function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special &quot;favourite list&quot;. The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٣:٣٧، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28917415 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts.

'''Updates for editors'''
* Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]].
* Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22]
* Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]].
* Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]].
* It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of &quot;Connecting People through Linked Open Data&quot;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٠٠:٠١، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28930584 --&gt;

== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==

''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''

Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.

The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]

These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.

Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.

Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].

Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٤٥، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=28981877 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the &quot;featured&quot; tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details.

'''Meetings and events'''
* [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now!
* [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٠٥، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28980963 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the &quot;[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=fi#/ ... More]&quot; category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new &quot;{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}&quot; filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257]
* Administrators can now limit &quot;Add a Link&quot; to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|&quot;Add a Link&quot;]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test &amp; &quot;Add a Link&quot; Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 &amp; 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmflabs.org&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmcloud.org&lt;/code&gt;. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٣:٣٨، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29005283 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598]
* On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council]
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٠٠:٢٢، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29051727 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439]
* Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035]
* Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account&lt;/code&gt; and use a value defined in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipboptions&lt;/code&gt;. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets can now include &lt;code dir=ltr&gt;.vue&lt;/code&gt; files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099]
* Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918]
* Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task.
* Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٠٣:٣٦، ٥ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29083927 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583]
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]].
* The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an &quot;X&quot; to a back arrow. This helps to distinguish it from the other &quot;X&quot; button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944]
* Editors on some wikis will see a new toggle for &quot;Group results by page&quot; on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of &quot;One common data source, multiple local wikis&quot;. Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons]
* Lua code can add warnings when something is wrong, by using the &lt;code dir=ltr&gt;mw.addWarning()&lt;/code&gt; function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٣:٢٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29106516 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Later this week, people who are logged-in and have the &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to &quot;Thank&quot; individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849]
* An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716]
* An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227]
* Five new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|&lt;code&gt;s:tl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|&lt;code&gt;s:mad:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|&lt;code&gt;w:rki:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490]
** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|&lt;code&gt;b:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452]
** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|&lt;code&gt;wikt:zgh:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٠٠:٣٣، ١٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29127690 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: &lt;code&gt;width: fit-content&lt;/code&gt;; &lt;code&gt;ruby-align&lt;/code&gt;; relative units such as &lt;code&gt;lh&lt;/code&gt;; and custom strings in &lt;code&gt;list-style-type&lt;/code&gt;. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619]
* On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455]
* Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240]
* Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] 
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|&lt;code&gt;wikt:bew:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. &lt;code&gt;rc_new&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;rc_type&lt;/code&gt; are being removed in favor of &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt;. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt; instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] 
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more.

'''Meetings and events'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٠٠:٠٨، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29175124 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki]
* The lists in the footer of the editing interface, such as &quot;Templates used on this page,&quot; will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066]
* On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the &lt;code&gt;Special:RecentChanges&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Special:Watchlist&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;Special:RelatedChanges&lt;/code&gt; pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Wikifunctions now has a new capability called &quot;lightweight enumeration types&quot;, an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more.
* The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more.

'''Meetings and events'''
* Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions:
** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&amp;t=15910s shared tools to help communities search for these].
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٤٥، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29196010 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]].

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like &lt;code dir=ltr&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an &quot;m&quot; domain (like &lt;code dir=ltr&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the &quot;Desktop view&quot; opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] 
* Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698]
* Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٠١:١٠، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29238161 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* References lists that are made using the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;references/&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941]
* Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]].
* Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including:
** for the &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;^&lt;/code&gt;) and end-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;$&lt;/code&gt;) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599]
** for both &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;insource:&lt;/code&gt; keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (&lt;code dir=ltr&gt;\d&lt;/code&gt;), whitespace (&lt;code dir=ltr&gt;\s&lt;/code&gt;), and word characters (&lt;code dir=ltr&gt;\w&lt;/code&gt;); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (&lt;code dir=ltr&gt;\r&lt;/code&gt;), newline (&lt;code dir=ltr&gt;\n&lt;/code&gt;), tab (&lt;code dir=ltr&gt;\t&lt;/code&gt;), and unicode (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;\uHHHH&lt;/code&gt;). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212]
* When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325]
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043]

'''Updates for technical contributors'''
* The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]].
* Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288]
* The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets.
* Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. 
* A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29263921 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ &quot;Listen to Wikipedia&quot;] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]].

'''Updates for editors'''
* Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator.
* A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#contentmodel}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254]
* Adding or editing a &lt;code&gt;DISPLAYTITLE&lt;/code&gt; for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DISPLAYTITLE}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; would no longer have the literal text &quot;DISPLAYTITLE&quot; or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. 
* Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٢:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29305556 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/]

'''Updates for editors'''
* The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]].
* As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]].
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]].
* On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563]
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test.
* The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with &lt;code&gt;sp-contributions-blocked-notice&lt;/code&gt;] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with &lt;code&gt;blocked-notice-logextract&lt;/code&gt;] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed.
* There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;[ ] |&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; after the fragment identifier (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|&lt;code&gt;q:ms:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128]

'''Updates for technical contributors'''
* Later this week, editors using Lua modules will be able to use the &lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]&lt;/code&gt; function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once.
* A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product &amp; Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٤٧، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29355230 --&gt;

== Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:Hello}} Wikimedians,

Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}.

The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025.

[[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]].
Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages.

Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates.

We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement.

If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support.

Thank you!
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; ٠٢:٠٨، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&amp;oldid=29358561 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects.
'''Updates for editors'''
* Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like &lt;code&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), instead of via a redirect to an &quot;m&quot; domain (like &lt;code&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the &quot;Desktop view&quot; opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], &lt;code dir=ltr&gt;creationdate:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;lasteditdate:&lt;/code&gt;, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;&gt;2024&lt;/code&gt;) and relative dates (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;today-1d&lt;/code&gt;), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593]
* [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402]
* An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957]
'''Updates for technical contributors'''
* The field &lt;code dir=ltr&gt;rev_sha1&lt;/code&gt; in the revision database table is being removed in favor of &lt;code dir=ltr&gt;content_sha1&lt;/code&gt; in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Starting on Monday, October 6, API endpoints under the &lt;code&gt;rest.php&lt;/code&gt; path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:١٩، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29400897 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. 

'''Updates for editors'''

* Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579]
* This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095]
* Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531]

'''Updates for technical contributors'''

* The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٨:٥٥، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29434481 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415]

'''Updates for technical contributors'''
* The work to reroute all traffic to API endpoints under the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;rest.php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]].
* Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٣١، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29478670 --&gt;

== دانان و لابردنی چەند تاگێک بە شێوەیەکی خۆگەڕ ==

سڵاو لە {{وب|Hivja|Pirehelokan|Tessla|Zemen|Épine|مامۆستا|هیوا}} (کە لە دوایین باس لێدوانتان دابوو) و ئەوانیش تریش، ماوەی دوو ساڵە سکریپتێکی نیوەچڵم بۆ بە خۆگەڕکردنی دانان و لابردنی چەند تاگێک (ئەوەندەی ڕێی تێ دەچێ) لەسەر وتارەکان ھەبوو، بەڵام شکور ئەم مانگەی دوایی ئیشەکانیم تەواو کرد و ئێستا ئامادەیە. لەم کاتەدا سکریپتەکە پشتگیری لە زیادکردنی و لابردنی حەوت تاگ دەکات کە ئەمانەن: 
* {{دا|بێسەرچاوە}}
* {{دا|ژکزی بێسەرچاوە}}
* {{دا|یەک سەرچاوە}}
* {{دا|ژکزی یەک سەرچاوە}}
* {{دا|بنبەست}}
* {{دا|ھەتیو}}
* {{دا|بێپۆل}}
ڕەنگە بتوانین لە داھاتوو تاگی زیاتریشی بۆ زیاد بکەین. ئەگەر ڕازین، لەم یەک دوو ڕۆژە زیادی دەکەم و لەمەودوا پێویست ناکات وزە و کات و بیری خۆتان بە زیادکردن و لابردنی ئەو تاگانەی کە سکریپتەکە پشتگیرییان لێ دەکات بە فیڕۆ بدەن و ئەو بەکارھێنەرانەشی کە تاگەکان بەبێ چارەسەرکردنی کێشەکان لادەبەن، بۆتەکە دووبارە زیادیان دەکاتەوە تا کێشەکەی چارە دەکرێت، و کە چارەسەر کرا، بۆتەکە خۆی تاگەکە لادەبات. سکریپتەکە بۆ ھەموو زمانێکی ویکیپیدیا کار دەکات. لەگەڵ ئەوەی ئیشێکی زۆر وردم لەسەری کردووە و زۆر ئاقڵانە دەستکاریی تاگەکان دەکات، بەڵام ڕەنگە منیش حسابی ھەموو شتێکم نەکردبێت و پێویست بێت ئێوە لەو ھەڵانەی کە دەیانکات، ئاگادارمان بکەنەوە تا چاکیان بکەین. چی دەڵێن؟ بە شتێکی باشی دەزانن بیخەینە گەڕ؟ سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٣٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:{{لەگەڵ}}، من پێم باشە هەبێ. دەستخۆش! &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:٢٩، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{لەگەڵ}}: هەر بژییی :) دڵنیام کەڵکی باشی لێ وەردەگیرێ. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:١٤، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{لەگەڵ}} شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٢١:٠٠، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::{{کرا}} سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:٢٠، ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::: ھەر بۆ مێژوو خۆشە ئەم ئامارە دانێم. سکریپتەکە لەسەر تەواوی وتارەکان بەڕێوە چوو و وا بزانم لە مێژووی بۆتەکەم ئەمە گەورەترین ڕێژەی دەستکاری بوو کردبێتی، کە بە نزیکەی حەفتەیەک و بەبێ ھیچ کێشەیەکیش بەڕێوە چوو.
{{Ltr}}
{{قت|
&lt;pre&gt;
79174 read operations
56579 write operations
Execution time: 6 days, 13 hours, 17 minutes, 22 seconds
Read operation time: 7.1 seconds
Write operation time: 10.0 seconds
Script terminated successfully.
&lt;/pre&gt;
}}
{{Ltr/end}}
::: لەمەودوا ڕۆژانە لە کاتێکی دیاریکراو (ڕەنگە سەعات ١١:٠٠ی شەو دانێم) ئەم سکریپتە کاری خۆی دەکات. سپاسی دووبارە! سپاس بۆ {{وب|مامۆستا}} کە ئاگام لێ بوو کێشەی چەند تاگێکی چارە کرد و تاگەکانی لابرد. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:٥١، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]].
* Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285]

'''Updates for technical contributors'''

* The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]].
* The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/]
* Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures.
* A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]].
* Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٢٧، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29513638 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958]
* For users with &quot;{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools &quot;{{int:Skin-action-addsection}}&quot; or &quot;{{int:Discussiontools-replybutton}}&quot; widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778]
* Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861]
* Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments.  [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318]
'''Updates for technical contributors'''
* Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as &quot;Get shortened URL&quot;. There are 30 wikis that also install an older &quot;ShortUrl&quot; extension. The old extension will soon be removed. This means &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will not be advertised under article titles via HTML &lt;code dir=ltr&gt;class=&quot;title-shortlink&quot;&lt;/code&gt;. The &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188]
* On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board.
* MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]]

'''In depth'''
* In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٣٠، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29552512 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in &quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T379264]
* MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347]
* Using the &quot;{{int:showpreview}}&quot; or &quot;{{int:showdiff}}&quot; buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097]
* Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454]
* The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment]
* The Reader Growth team is launching an experiment called &quot;Image browsing&quot; to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185]

'''Updates for technical contributors'''
* [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28.
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from &lt;code&gt;&lt;user id&gt;&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;mw:&lt;identity type&gt;:&lt;user id&gt;&lt;/code&gt;, where &lt;code&gt;&lt;identity type&gt;&lt;/code&gt; is typically &lt;code dir=ltr&gt;CentralAuth:&lt;/code&gt;&lt;!-- not a typo --&gt; (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;local:&lt;wiki id&gt;&lt;/code&gt; (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the &lt;code&gt;sessionJwt&lt;/code&gt; cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$9&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; or emailing other users &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;10&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612]
* A &lt;code&gt;REL1_45&lt;/code&gt; branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/]
* The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٣٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29606150 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November.
* Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]].
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|&lt;code&gt;s:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''&quot;Report Visual Bug&quot;'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
* Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;hackathon@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٢٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29627455 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the &quot;DWIM&quot; (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''&lt;span lang=&quot;und&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cxfcnmt&lt;/span&gt;'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''&lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;счастье&lt;/span&gt;'' (&quot;happiness&quot;) that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734]
* Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the &quot;{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}&quot; preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417]

'''Updates for technical contributors'''
*  Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/]
* The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for &lt;code dir=ltr&gt;format=xml'''&amp;xlst={stylesheet}'''&lt;/code&gt; will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/]
* The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (&lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Main graph or &lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query-scholarly.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٥:٥٤، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29702226 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]].
* The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476]
* Two new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|&lt;code&gt;w:tok:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457]
** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|&lt;code&gt;q:pcm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318]
'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٨:٥٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29732328 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.

'''Updates for editors'''
* Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either &lt;bdi lang=&quot;ka-Latn&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''bedniereba''&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;ka-Cyrl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''бедниереба''&lt;/bdi&gt; will now suggest the existing article about &lt;bdi lang=&quot;ka&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ბედნიერება&lt;/bdi&gt; (&quot;happiness&quot;). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development.
* Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new &quot;Edit full page&quot; button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.
* A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711]
* Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٤٢، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29738112 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927]

'''Updates for technical contributors'''
* To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the &lt;code dir=ltr&gt;externallinks&lt;/code&gt; table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٠٠، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29796010 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-52&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324]
* The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping &quot;First Steps&quot; in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546]

'''Updates for technical contributors'''
* Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute &lt;code dir=ltr&gt;data-mw=&quot;interface&quot;&lt;/code&gt; to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with &lt;code dir=ltr&gt;data-mw-interface=&quot;&quot;&lt;/code&gt;, to avoid potential conflicts with other &lt;code dir=ltr&gt;data-mw&lt;/code&gt; attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week.
'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢١:٤٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29831856 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٣١، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٢٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢١:١٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٤١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٣:٢٨، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٠١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|لێدوان]])&lt;/bdi&gt; ١١:١٥، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٧:٠٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ZI Jony@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29905755 --&gt;</text>
      <sha1>lw4y45cldohpftv3vfh7wl81utvf9au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیخوان موسلمین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20723</id>
    <revision>
      <id>1571881</id>
      <parentid>1568737</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T22:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1571881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21623" sha1="nlkwo79sfk0o4o5uv0ncsrnfuq4ger3" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو
| ناو                = ئیخوان موسلمین
| ناوی_خۆماڵی        =
| زمان١              = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]
| ناوی_زمان١         = الإخوان المسلمون
| زمان٢              = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
| ناوی_زمان٢         =Muslim Brotherhood
| زمان٣              =
| ناوی_زمان٣         =
| زمان٤              =
| ناوی_زمان٤         =
| لۆگۆ               =[[پەڕگە:Muslim Brotherhood Emblem.jpg|بێچوارچێوە|لۆگۆی ئیخوان موسلمین لە ساڵی ١٩٣٠]]
| ڕەنگکۆد            = #00A550
| سەرکردە            =[[محەممەد بەدیع]]{{ھن}}مەحموود عزەت ئیبراھیم{{ھن}}
محەممەد ڕیاز شەقفا{{ھن}}ئیبراھیم مونیر
| سەرۆک              =
| سەرۆک_ئەنجومەن    =
| سکرتێری_گشتی       =
| سکرتێری_یەکەم      =
| لجە                =
| سکرتارییەت         =
| وتەبێژ             =جیهاد حەداد (پێشتر){{هن}}محەممەد تەڵعەت
| دامەزرێنەر         = [[حەسەن بەننا|حەسەن بەنا]]
| ناونیشانی_سەرکردە١ =
| ناوی_سەرکردە١      =
| ناونیشانی_سەرکردە٢ =
| ناوی_سەرکردە٢      =
| ناونیشانی_سەرکردە٣ =
| ناوی_سەرکردە٣      =
| ناونیشانی_سەرکردە٤ =
| ناوی_سەرکردە٤      =
| ناونیشانی_سەرکردە٥ =
| ناوی_سەرکردە٥      =
| دروشم              =
| دامەزراندن         =٢٢ی ئازاری ١٩٢٨
| جیابوونەوە         =
| جیابووەتەوە_لە     =
| پێشینە             =
| یەکگرتن            =
| پاشینە             =
| شوێنگە             = [[قاھیرە]]، [[میسر]]
| ڕۆژنامە            =
| باڵی_خوێندکار      =
| باڵی_گەنج          =
| ناوی_باڵی١         =
| باڵی١              =
| ناوی_باڵی٢         =
| باڵی٢              =
| ناوی_باڵی٣         =
| باڵی٣              =
| ساڵی_ئەندامێتی     =
| ئەندامێتی          =
| ئایدۆلۆژیا         = ئیسلامیزمێکی سونیی&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/06/muslim-brotherhood-explained-170608091709865.html What is the Muslim Brotherhood?], [[Al Jazeera]], 18 June 2017&lt;/ref&gt;{{ھن}}
دژە کۆمۆنیزم&lt;ref&gt;[http://www.nybooks.com/daily/2011/02/05/washingtons-secret-history-muslim-brotherhood/ Washington's Secret History with the Muslim Brotherhood], Ian Johnson, 5 February 2011&lt;/ref&gt;{{ھن}} شۆپپارێزی {{ھن}} شۆپپارێزی کۆمەڵایەتی {{ھن}} ڕاستڕەو&lt;ref&gt;[http://english.alarabiya.net/en/views/news/middle-east/2013/05/01/The-Muslim-Brotherhood-s-right-wing-politics-game.html The Muslim Brotherhood's 'right-wing' politics game], Bassem Youssef, ''[[Al Arabiya English]]'', Wednesday, 1 May 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.motherjones.com/politics/2011/02/what-is-the-muslim-brotherhood/2/ What Is the Muslim Brotherhood, and Will It Take Over Egypt?], Robert Dreyfuss, ''[[Mother Jones (magazine)|Mother Jones]]'', 11 February 2011&lt;/ref&gt;{{ھن}} [[دژە زایۆنیزم]]
|شوێنی_سیاسی         =
| ڕوانگەی دەوڵەت مەداری =
| نیشتمانی           =
| نێودەوڵەتی         =
| ئەوروپی            =
| پەرلەمانی_ئەوروپی  =
| ناونیشانی_ئینتیما١ =
| ئینتیما١           =
| ڕەنگەکان           =[[سەوز]]
| ناوی_کورسییەکان١   =
| کورسییەکان١        =
| ناوی_کورسییەکان٢   =
| کورسییەکان٢        =
| ناوی_کورسییەکان٣   =
| کورسییەکان٣        =
| ناوی_کورسییەکان٤   =
| کورسییەکان٤        =
| سونبوول            =
| ئاڵا                =[[File:Flag of the Muslim Brotherhood.png]]
| ماڵپەر             =https://www.ikhwanonline.com/
| وڵات                =
| وڵات٢               =
| بەرپێنووس          =
}}
'''ئیخوان موسلمین''' یان '''کۆمەڵەی برایانی موسوڵمان''' کۆمەڵەیەکی [[ئیسلامەتی|ئیسلامی ڕامیاریی]] [[سوننە|سوننییە]] بنکەی لە بەشێک لە وڵاتانی عەرەبی و جیھان ھەیە، لە ساڵی [[١٩٢٨]] لەلایەن [[حەسەن بەننا|حەسەن بەنا]] لە [[میسر]] دامەزرا،&lt;ref name=&quot;BorgesonValeri2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Kevin Borgeson|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pERPR9lbHagC&amp;pg=PA23|سەردێڕ=Terrorism in America|نووسەر٢=Robin Valeri|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Jones and Bartlett Learning|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٣٧-٥٥٢٤-٩|پەڕە=٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; کاریگەری [[ئایدیۆلۆجی|ئایدۆلۆژیای]] بەننا و ئیخوان لە سنووری [[میسر]] تێپەڕیداوە و بەسەر چەندین ڕێکخراوی ئیسلامی خێرخوازیی و ڕامیاریی باڵی کێشاوە، ھەموویان لەژێر یەک ناودا کارناکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/04/30/world/middleeast/is-the-muslim-brotherhood-terrorist.html|سەردێڕ=Is the Muslim Brotherhood a Terrorist Group?|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

لە سەرەتادا کۆمەڵەکە کاری بڵاوکردنەوەی [[ئیسلام]]، نەھێشتنی نەخوێندەواری، دروستکردنی نەخۆشخانە و گەشەپێدانی بازرگانی بچووک بوو. دواتر ھاتە ناو گۆڕەپانی ڕامیارییەوە، ئامانجی ڕامیارییان وەدەرنانی [[کۆلۆنیالیزم]]ی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانی]] بوو لە [[میسر]]، لەپاشان دامەزراندنی وڵاتێک بوو بەپێی [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەتی ئیسلام]].&lt;ref name=&quot;BBC_profile&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Profile: Egypt's Muslim Brotherhood|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12313405|بڵاوکەرەوە=BBC|یەکەم=Kim|دوایین=Ghattas|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٠١}}&lt;/ref&gt;

گرووپی ئیخوان بەردەوام بووە لە گەشەکردن لە نێو وڵاتانی عەرەبی، ئەمەش وێڕای ئەو بەربەستانەی کە ھاتنە پێشییەوە لە سەرەتای ١٩٤٨ تاکوو ئەمڕۆ، کە پلانی کووشتن و تیرۆرکردنیان لەدژدا گێڕدراوە.&lt;ref&gt;Bruce Rutherford, ''Egypt After Mubarak'' (Princeton: Princeton UP, 2008), 99&lt;/ref&gt; دواتر بۆ ماوەیەک ئیخوان بەرەو لاوازی چوو تاکوو کۆتایی ھاتنی [[جەنگی ١٩٦٧|جەنگی شەش ڕۆژە]]ی ساڵی ١٩٦٧، کاتێک شەپۆڵی ئیسلامی بەرەبەرە زاڵ دەبوویەوە بەسەر [[ناسیۆنالیزم]]ی عەرەبی ئەمەش لە پاش شکستی [[عەرەب]] بوو لە بەرامبەر [[ئیسرائیل]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=The end of Nasserism: How the 1967 War opened new space for Islamism in the Arab world|ناونیشان=https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/06/05/the-end-of-nasserism-how-the-1967-war-opened-new-space-for-islamism-in-the-arab-world/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Brookings}}&lt;/ref&gt; لەوکاتەدا ئیخوان لەلایەن سعودیە پشتگیری دەکرا بەوەی ھەردووکیان لەدژی سیستمی [[کۆمۆنیزم]] بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saudi and the Brotherhood: From friends to foes|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2017/06/saudi-brotherhood-friends-foes-170623093039202.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

دوای ساڵانێک لە دژایەتیکردنی ئیخوان لەلایەن حکوومەتە عەرەبییەکان، لەگەڵ ھاتنی ناڕەزایییەکان و [[بەھاری عەرەبی]] ئەوا ئیخوان جارێکی دیکە توانی خۆی بەیاسایی بکاتەوە لەنێو چەند وڵاتێکی عەرەبی. لە ساڵی ٢٠١٢، [[محەممەد مورسی]] توانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی میسر بباتەوە و ببێتە سەرۆکی ئەو وڵاتە، بەمەش ناوبراو بوو بەیەکەمین سەرۆکی ھەڵبژێردراوی میسر لەڕێگای ھەڵبژاردنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/2012/06/26/world/meast/egypt-politics/index.html|سەردێڕ=Egypt's new president to pick woman, Christian VPs|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; دوای دروست بوونی چەند ناڕەزایییەکی دیکە لەسەر ئیخوان، ئەوا دەسەڵاتی ئیخوان لە میسر ھێنرایە خوارەوە لەڕێی کودەتایەکی سەربازییەوە لەلایەن [[عەبدولفەتاح ئەلسیسی|عەبدولفەتاح سیسی]]. دواتریش جارێکی دیکە ئیخوان لەو وڵاتە قەدەغەکرا و لە لیستی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان تۆمارکرا، ھەریەکە لە [[عەرەبستانی سعوودی|سعوودیە]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتیش]] ھەمان ڕێکاریان گرتەبەر بە قەدەغەکردنی ئیخوان لە وڵاتەکانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=President Morsi Ousted: First Democratically Elected Leader Under House Arrest|ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/president-morsi-ousted-democratically-elected-leader-house-arrest/story?id=19568447|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=ABC News}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵەی ئیخوان خۆیان وەک ڕێکخراوێکی ئاشتیخواز و [[دیموکراسی]] دەزانن.

لە ئەمڕۆدا کەسایەتییە دیارەکانی ئیخوان لە [[قەتەر]] و [[تورکیا]] نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[The National Interest]]|سەردێڕ=Why Turkey Chose Qatar|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=http://nationalinterest.org/feature/pakistans-support-the-haqqani-network-undermining-us-21300}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵێک وڵات کۆمەڵەکەیان وەک گرووپێکی تیرۆریستی ڕاگەیاندووە لەوانە [[عەرەبستانی سعوودی|سعوودیە]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saudi Arabia declares Muslim Brotherhood 'terrorist group'|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-26487092?print=true|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=BBC}}&lt;/ref&gt; [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]]،&lt;ref name=&quot;Alaa Shahine and Glen Carey, Bloomberg News&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2014-03-09/u-a-e-supports-saudi-arabia-against-qatar-backed-brotherhood.html|نووسەر١=Alaa Shahine|نووسەر٢=Glen Carey, Bloomberg News|name-list-style=amp|بڵاوکەرەوە=Bloomberg News|سەردێڕ=U.A.E. Supports Saudi Arabia Against Qatar-Backed Brotherhood|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; [[میسر]]،&lt;ref name=&quot;EgyptGovtDeclaresTerrorist&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25515932|سەردێڕ=Egypt's Muslim Brotherhood declared 'terrorist group'|ئیش=BBC News|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; [[ڕووسیا]]،&lt;ref name=&quot;base.consultant.ru&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution of the State Duma, 2 December 2003 N 3624-III GD &quot;on the Application of the State Duma of the Russian Federation&quot; on the suppression of the activities of terrorist organizations on the territory of the Russian Federation|ناونیشان=http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=EXP;n=257852|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160101081242/http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc%3Bbase%3DEXP%3Bn%3D257852|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Consultant Plus]]|زمان=ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101081242/http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc%3Bbase%3DEXP%3Bn%3D257852 |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; [[سووریا]]&lt;ref name=&quot;SyriaTerror&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Assad says 'factors not in place' for Syria peace talks|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/assad-says-factors-not-in-place-for-syria-peace-talks.aspx?pageID=238&amp;nID=56611&amp;NewsCatID=352|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Hurriyet]] (AFP)}}&lt;/ref&gt; و [[بەحرەین]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bahrain backs Saudi Arabia, UAE, Foreign Minister says|ناونیشان=http://www.bna.bh/portal/en/news/609752|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|agency=Bahrain News Agency|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006074045/http://www.bna.bh/portal/en/news/609752|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;[[پەڕگە:Hassan al-Banna.jpg|وێنۆک|[[حەسەن بەننا|حەسەن بەنا]] دامەزرینەری ئیخوان موسلمین]]

== دەستنیشانکردن وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی ==
[[File:Map of countries that ban Muslim Brotherhood.svg|thumb|300px|ئەو وڵاتانەی کە ئیخوان موسلمینیان قەدەغە کردووە، ئابی ۲۰۲۱. ]]وڵاتان و ڕێکخراوەکانی خوارەوە بە فەرمی ئیخوان موسلمینیان وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی دەستنیشان کردووە.

* {{ئاڵا|ڕووسیا}} – ١٢ی شوباتی ٢٠٠٣&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=EXP;n=257852|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160101081242/http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=EXP;n=257852|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|کازاخستان}} – ۱٥ی ئازاری ۲۰۰٥&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Republic of Kazakhstan -|ناونیشان=https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/206|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.eng.cisatc.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220906135835/https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/206|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|تاجیکستان}} – ۳۰ی ئازاری ۲۰۰٦&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Republic of Tajikistan -|ناونیشان=https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/1268|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.eng.cisatc.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220402123143/https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/1268|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Charges brought against 70 suspected Muslim Brotherhood members in Tajikistan|ناونیشان=https://en.fergana.news/news/114369/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=en.fergana.news|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|سووریا}} – ۲۱ی تشرینی یەکەمی ۲۰۱۳&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Assad says 'factors not in place' for Syria peace talks - World News|ناونیشان=https://www.hurriyetdailynews.com/assad-says-factors-not-in-place-for-syria-peace-talks-56611|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Hürriyet Daily News|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الوفد|سەردێڕ=7 دول اعتبرت الإخوان «جماعة إرهابية»|ناونیشان=https://alwafd.news/أخبار-وتقارير/1059666-7-دول-اعتبرت-الإخوان-«جماعة-إرهابية»|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=الوفد|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|بەحرەین}} – ۲۱ی ئازاری ۲۰۱٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عن بنا {{!}} وكالة أنباء البحرين|ناونیشان=https://www.bna.bh/AboutBNA.aspx?cms=iQRpheuphYtJ6pyXUGiNqladb1RZ0e3I|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.bna.bh|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822052301/http://bna.bh/portal/news/611252|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} – ۱٥ی تشرینی دووەمی ۲۰۱٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bloomberg - Are you a robot?|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/tosv2.html?vid=&amp;uuid=2eb13a46-4f94-11ed-b226-435061784553&amp;url=L25ld3MvYXJ0aWNsZXMvMjAxNC0wMy0wOS91LWEtZS1zdXBwb3J0cy1zYXVkaS1hcmFiaWEtYWdhaW5zdC1xYXRhci1iYWNrZWQtYnJvdGhlcmhvb2Q=|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.bloomberg.com}}&lt;/ref&gt;

ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی لیبیا كه‌ بنكه‌كه‌ له‌ تۆبروک، ھه‌روه‌ھا له‌ ۱٤ی ئایاری ۲۰۱۹، ئیخوان موسلیمینی وه‌ک گرووپێكی تیرۆریستی دەسنیشان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Libyan parl't votes to ban Muslim Brotherhood, designates it ‘terrorist group’|ناونیشان=https://www.egypttoday.com/Article/1/70401/Libyan-parl-t-votes-to-ban-Muslim-Brotherhood-designates-it|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=EgyptToday}}&lt;/ref&gt;

== سەرۆکی کۆمەڵەکە ==
* [[حەسەن بەننا]] ١٩٢٨–١٩٤٩
* حەسەنی حودەیبی ١٩٤٩–١٩٧٢
* عومەر تەلمسانی ١٩٧٢–١٩٨٦
* محەممەد حەمید عەبولناسڕ ١٩٨٦–١٩٩٦
* مستەفا مەشھور ١٩٩٦–٢٠٠٢
* مەئموون حودەیبی ٢٠٠٢–٢٠٠٤
* موحمەد مەھدی عاکف ٢٠٠٤–٢٠١٠
* موحمەد بەدیع ٢٠١٠-تائێستا

== ئیخوان لە کوردستان ==
لە [[باشووری کوردستان]]، حیزبی [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] لە سەرەتای دامەزراندنییەوە وەک حیزبێک بە ئایدۆلۆژیای ئیخوان موسلمین دەرکەوت، یەکگرتوو لە [[پەرلەمانی کوردستان]] و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمانی عێراق]] ئەندامی ھەیە و بەژدارە لە ھەڵبژاردنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/not_in_website/syndication/monitoring/media_reports/2588623.stm|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Kurdish Islamist movement|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[مێژووی ئیخوان موسلمین لە میسر]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{ئیسلامی سیاسی}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئیسلام|سووریا|عەرەبستانی سعوودی|ڕۆژھەڵاتی ناوین|دەیەی ٢٠١٠|میسر}}
{{پۆلی کۆمنز|Muslim Brotherhood}}

[[پۆل:کودەتای ٢٠١٣ی میسر]]
[[پۆل:شۆڕشی میسر (٢٠١١)]]
[[پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٢٨]]
[[پۆل:سیاسەتی میسر]]
[[پۆل:مێژووی ئیسلام]]
[[پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی]]
[[پۆل:گرووپە ئیسلامییەکان]]
[[پۆل:ئیخوان موسلمین]]
[[پۆل:ئیسلام لەسەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئیسلام لەسەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>nlkwo79sfk0o4o5uv0ncsrnfuq4ger3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37844</id>
    <revision>
      <id>1571645</id>
      <parentid>1568319</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81319" sha1="q89ktwi9c5m4t32asstxnh1ha3qanhb" xml:space="preserve">{{پاڵاوتنی وتاری باش|{{subst:٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}}}{{داتابۆکس}}
'''شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران'''، '''شۆڕشی ئیسلامیی ئێران'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |سەردێڕ=بەنوئەزیزی: شۆڕشی ئیسلامیی ئێران |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230127091700/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; یان '''شۆڕشی گەلانی ئێران'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ساڵەی-شۆڕشی-گەلانی-ێران-لە-ڕاگەیاندنە-اڵمانییەکان |سەردێڕ=٤٠ ساڵەی شۆڕشی گەلانی ئێران لە ڕاگەیاندنە ئاڵمانییەکان |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; ({{بە فارسی|انقلاب ۱۳۵۷{{تێبینی|ناوی باو لە کۆمەڵگادا}} / انقلاب اسلامی{{تێبینی|ناوی باو لە وێژەی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەت]]دا}}}}) [[شۆڕش|گۆڕانکارییەکی گەورەی]] سیاسی–کۆمەڵایەتی بوو کە لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ھەتا ١١ی شوباتی ١٩٧٩ ڕوویدا و بووبە ھۆی ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]] و پێکھاتنی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی کۆماری ئیسلامی]] بە ڕێبەرایەتیی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]].

کەسایەتییە خاوەن ئاراستە ئیسلامییەکان ڕۆڵێکی بەرچاو و ئامادەیییەکی گەورەیان ھەبوو لەم [[شۆڕش]]ەی دژ بە دەسەڵاتی پاشایەتی، کە خومەینی ناوی نابوو «شۆڕشی ئیسلامی». جیا لە [[ئیسلامی سیاسی]] یان ئیسلامیزم، [[ئایدۆلۆژیا]] جیاوازەکانی وەک [[سۆشیالیزم]]، [[لیبراڵیزم]] و [[ناسیۆنالیزم]] بەشدارییان لەم شۆڕشەدا کرد. شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران یەکەم شۆڕشی سەرکەوتوو بوو کە بووە ھۆی حوکمڕانیی ئیسلامی سیاسیی [[شیعە]] و بنچینەگەرایی لە ناوچەکەدا.&lt;ref&gt;Esposito, p.161&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190127205820/http://www.iran-emrooz.net/index.php/think/more/44737/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200113125938/https://books.google.com/books?id=pTVSPmyvtkAC&amp;printsec=frontcover&lt;/ref&gt;

خۆپیشاندانەکان دژ بە شا لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٧ دەستیان پێکرد و پەرەیان سەند بۆ ھەڵمەتێکی بەرگریی مەدەنی کە ھەردوو ڕەوتە [[عەلمانی]] و ئایینییەکانی دەگرتەوە و لە کانوونی دووەمی ١٩٧٨ توندتر بوون. مانگرتن و خۆپیشاندانەکان لە نێوان مانگەکانی ئاب و کانوونی یەکەمی ١٩٧٨دا وڵاتیان پەکخست. شا لە ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩ وەک کۆتا شای [[ئێران]] ئێرانی بەرەو مەنفا بەجێھێشت، و ئەرکەکانی بۆ ئەنجومەنی جێنشینی ([[ئەنجومەنی پاشایەتی]]) و سەرۆک وەزیرانی ئۆپۆزیسیۆنی جێھێشت. [[ئایەتوڵڵا خومەینی]] دوای ١٤ ساڵ دوورخرانەوە، لە ١ی شوباتی ١٩٧٩ گەڕایەوە [[تاران]] و لەلایەن چەندین ملیۆن ئێرانییەوە پێشوازی لێکرا. دەسەڵاتی پاشایەتی دوای ماوەیەکی کورت ([[دە ڕۆژ]]) لە ١١ی شوباتی ١٩٧٩ ھەرەسی ھێنا، کە لە ئێراندا بە «[[دەیەی فەجر|دە ڕۆژی فەجر]]» ناودەبرێت.&lt;ref&gt;Abrahamian, Ervand (2009) &quot;Mass Protests in the Islamic Revolution, 1977–79&quot;, in آدم ڕوبرتس and تيموثي غارتون آش (eds.), Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present. Oxford &amp; New York: Oxford University Press, pp. 162–78.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190502064424/http://www.fsmitha.com/h2/ch29ir.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20101223214459/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm&lt;/ref&gt;

== پێشینە ==
ئەو ھۆکارانەی بوونە ھۆی ڕوودانی شۆڕشەکە و دواتر وەرگرتنی سیفەتی جەماوەری و نەتەوەیی و ئیسلامی، بریتی بوون لە کاردانەوەیەکی پارێزگارانە دژ بە ھەوڵە ڕۆژاواییخواز و عەلمانییەکانی شای سەر بە [[وڵاتانی ڕۆژاوا|ڕۆژاوا]]، و بەرزبوونەوەی چاوەڕوانییەکان بەھۆی داھاتی [[نەوت]] لە ساڵی ١٩٧٣ و بەرنامەیەکی ئابووریی زۆر گەورەخوازانە، ھەروەھا توڕەیی بەھۆی پاشەکشەیەکی ئابووریی کورت و سەخت لە ساڵانی ١٩٧٧–٧٨، و کەموکوڕییەکانی تری ڕژێمی پێشوو.&lt;ref&gt;Del Giudice, Marguerite (ئاب 2008). &quot;Persia: Ancient Soul of Iran&quot;. National Geographic.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;According to Kurzman, scholars writing on the revolution who have mentioned this include:

Gary Sick;[16]

Michael M.J. Fischer;[17]

Nikkie R. Keddie[18]

.Shaul Bakhash[19]&lt;/ref&gt;

ڕژێمی شا زیاتر سەرکوتکار و دڕندە بوو، ھەروەھا [[گەندەڵی]] و دەستبڵاوی تێدا بڵاوبووەوە. ھەروەھا بەدەست کەموکوڕی لە کارکردنی بنەڕەتیدا دەیناڵاند کە بووە ھۆی [[تەنگژەی ئابووری]] و کەمیی کەلوپەل و [[ھەڵاوسان]]. لەلایەن زۆر کەسەوە وا دەبینرا کە شا قەرزاری ھێزێکی ڕۆژاوایی نائیسلامییە ([[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]) کە کولتوورەکەی کاریگەری لەسەر ئێران ھەبوو. لە ھەمان کاتدا، ڕەنگە پشتگیریی شا لەلایەن سیاسییەکان و میدیاکانی ڕۆژاواوە - بەتایبەتی لە سەردەمی جیمی کارتەردا - کەمی کردبێت، ئەمەش وەک ئەنجامی پشتگیریی شا بۆ زیادکردنی نرخی نەوتی ئۆپێک لە سەرەتای ئەو دەیەدا. کاتێک سەرۆک کارتەر سیاسەتی مافی مرۆڤی پەیڕەو کرد کە دەیگوت ئەو وڵاتانەی تاوانبارن بە پێشێلکردنی [[مافەکانی مرۆڤ]] لە چەک یان یارمەتییەکانی ئەمریکا بێبەش دەکرێن، ئەمە یارمەتیدەر بوو بۆ ئەوەی بوێری بداتە ھەندێک ئێرانی بۆ بڵاوکردنەوەی پەیام و داواکاری بەو ھیوایەی کە سەرکوتکردنی حکوومەت خاو ببێتەوە.&lt;ref&gt;Harney, pp. 37, 47, 67, 128, 155, 167.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian, Ervand (1982). Iran between two revolutions. Princeton University Press, p. 437. ISBN 0-691-00790-X.&lt;/ref&gt;

ئەو شۆڕشەی کە شوێنی سیستمی پاشایەتیی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] گرتەوە بە ئیسلامییەکان و خومەینی نەک [[ڕێبەر]] و ئایدۆلۆژیایەکی تر، دەگەڕێتەوە بۆ بڵاوبوونەوەی وەشانی شیعەیی لە بزووتنەوەی ئیسلامی کە دژی ڕۆژاوایی بوون وەستایەوە و [[ئایەتوڵڵا خومەینی]] وەک شوێنکەوتووی ئیمامی شیعە [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێنی کوڕی عەلی]] دەبینی و شای لە ڕۆڵی یەزیدی دووژمنی حوسێندا دەبینی. یەکێکی تر لە ھۆکارەکان بە کەم سەیرکردنی بزووتنەوە ئیسلامییەکەی خومەینی بوو، چ لەلایەن دەسەڵاتی شاوە - کە بە ھەڕەشەیەکی بچووکیان دەزانی بەراورد بە [[مارکسیزم|مارکسییەکان]] و [[سۆسیالیزمی ئیسلامی|سۆشیالیستە ئیسلامییەکان]] - و چ لەلایەن نەیارە عەلمانییەکانی حکوومەتەوە - کە پێیان وابوو دەتوانرێت خومەینییەکان پەراوێز بخرێن.&lt;ref&gt;Andrew Scott Cooper. The Oil Kings: How the U.S. , Iran, and Saudi Arabia Changed the Balance of Power in the Middle East. Simon &amp; Schuster, 2011. (ردمك 1439155178).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Keddie, p. 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schirazi, Asghar (1997). The Constitution of Iran. Tauris, pp. 293–34. ISBN 1-86064-253-5.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 533–34.&lt;/ref&gt;

== پێشینەی مێژوویی ==
=== شۆڕشی تووتن ===
{{سەرەکی|شۆڕشی تووتن}}
پیاوانی ئایینیی [[شیعە]] کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر کۆمەڵگەی ئێرانی ھەبوو. پیاوانی ئایینی لە سەرەتادا خۆیان وەک ھێزێکی سیاسیی بەھێز لە [[ئۆپۆزیسیۆن]]ی دەسەڵاتی [[پاشایەتی]]دا نیشان دا لەگەڵ [[شۆڕشی تووتن]]ی ساڵی ١٨٩١. لە ٢٠ی ئازاری ١٨٩٠، ناسرەدین شا ئیمتیازێکی بە مەیجەر [[جێراڵد تاڵبۆت]] بەخشی بۆ قۆرخکردنی تەواوەتی بەرھەمھێنان و فرۆشتن و ناردنە دەرەوەی [[تووتن]] بۆ ماوەی پەنجا ساڵ. لەو کاتەدا پیشەسازیی تووتنی فارسی زیاتر لە ٢٠٠ ھەزار کەسی تێدا کاریان دەکرد، بۆیە ئەم ئیمتیازە گورزێکی توند بوو بۆ جووتیاران و بازاڕییە [[فارسەکان]] کە بژێویی ژیانیان بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بازرگانیی پڕقازانجی تووتن بوو. بایکۆت و ناڕەزایەتییەکان دژی ئەم بڕیارە بەھۆی [[فەتوا]]ی [[میرزا شیرازی|میرزا حەسەنی شیرازی]] بە شێوەیەکی بەرفراوان بڵاوبووەوە. لە کۆتاییدا [[ناسرەدین شا|ناسرەددین شا]] خۆی بە دەستەوەستان بینی لەبەردەم وەستاندنی بزووتنەوە جەماوەرییەکە و ئیمتیازەکەی ھەڵوەشاندەوە. شۆڕشی تووتن یەکەم بەرگریی گەورەی ئێرانییەکان بوو دژ بە شا و بەرژەوەندییە بیانییەکان، و ھێزی گەل و کاریگەریی زانایانی لە نێوانیاندا دەرخست.&lt;ref&gt;Keddie, Nikki (1966). Religion and Rebellion in Iran: The Tobacco Protest of 1891–92. Frank Cass, p. 38.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://archive.org/details/sim_sociological-forum_1992-09_7_3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lambton, Ann (1987). Qajar Persia. University of Texas Press, p. 248&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mottahedeh, Roy (2000) The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran. Oneworld, p. 218&lt;/ref&gt;

=== شۆڕشی دەستووریی ئێران ===
{{سەرەکی|شۆڕشی دەستووری ئێران}}
ناڕەزایەتییەکان بەردەوام بوون تا [[شۆڕشی دەستووری ئێران|شۆڕشی دەستووری]] (١٩٠٥–١٩١١). شۆڕشەکە بووە ھۆی دامەزراندنی پەرلەمان ([[ئەنجومەنی شوورای نیشتمانی]]) و پەسەندکردنی یەکەم دەستوور. سەرەڕای سەرکەوتنی شۆڕشی دەستووری لە لاوازکردنی حوکمی ستەمکارانەی ڕژێمی [[قاجاڕ]]، بەڵام نەیتوانی حکوومەتێکی جێگرەوەی بەھێز دابین بکات. لە ئەنجامدا و لە ماوەی ئەو دەیان ساڵەی دوای دامەزراندنی پەرلەمانە نوێیەکە، چەندین ڕووداوی مەترسیدار ڕوویان دا. دەکرێت زۆرێک لەم ڕووداوانە وەک بەردەوامیی ململانێی نێوان دەستوورخوازان و شای فارس ببینرێن، کە زۆرێکیان لەلایەن ھێزە بیانییەکانەوە دژ بە پەرلەمان پشتگیری دەکران.

=== ڕەزا شا ===
{{سەرەکی|محەممەدڕەزا پەھلەوی}}
بێسەروبەری و پشێوییەک کە دوای شۆڕشی دەستووری دروست بوو، بووە ھۆی دەرکەوتنی ژەنەڕاڵ ڕەزا خان، فەرماندەی لیوای قەزاقی فارسی کە لە کوودەتایەکدا لە شوباتی ١٩٢١ دەسەڵاتی گرتە دەست. سیستمێکی پاشایەتیی دەستووریی دامەزراند و لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٥ [[ئەحمەد شا]] قاجاڕی کۆتا پاشای قاجاڕەکانی لە کار لادا و کۆتایی بە حوکمی [[قاجاڕەکان]] ھێنا و چەندین چاکسازیی کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی لە ماوەی حوکمڕانیدا ئەنجام دا. کۆمەڵێک لەم چاکسازییانە بوونە ھۆی ناڕەزایەتی گشتی کە زەمینەی بۆ شۆڕشی ئێران ڕەخساند. [[ڕەزا شا]]، باوکی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]، یاسا ئیسلامییەکانی بە یاسای ڕۆژاوایی گۆڕی، کە جلوبەرگی ئیسلامیی نەریتی قەدەغە کرد و ڕەگەزەکانی لە یەک جیاکردەوە و پۆشینی [[حیجاب]]ی تەواوی بۆ ژنان قەدەغە کرد. پۆلیس بە زەبروزەنگ حیجابی ئەو ژنانەیان دەدڕاند کە بەرەنگاری قەدەغەکردنی [[حیجاب]] دەبوونەوە. لە ساڵی ١٩٣٥دا دەیان کەس کوژران و سەدان کەسیش بریندار بوون لە ڕووداوەکەی مزگەوتی [[گەوھەرشاد]]دا. لە لایەکی ترەوە، لە سەرەتای سەرکەوتنی ڕەزا شا، [[عەبدولکەریم حائیری یەزدی]] [[حەوزەی زانستیی قوم]]-ی دامەزراند و گۆڕانکاری گرنگی لە [[حەوزە]] زانستییەکاندا دروست کرد؛ بەڵام ئەو وەک ڕێبەرە ئایینییەکانی تری دوای خۆی، خۆی لە دەستوەردان لە کاروباری سیاسی بەدوور گرت؛ بۆیە پیاوانی ئایینی لە سەردەمی حوکمی ڕەزا شادا ھەوڵی بەرفراوانی دژ بە حکوومەتیان ڕێکنەخست؛ بەڵام [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتوڵڵا خومەینی]] کە لە داھاتوودا دژی حکوومەتی ڕەزا شا وەستایەوە، قوتابیی شێخ [[عەبدولکەریم حائیری]] بوو.&lt;ref&gt;Mackey, p. 184&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bakhash, p. 22&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Taheri, pp. 94–5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090326213807/http://webstorage1.mcpa.virginia.edu/library/mc/forums/published/americanvalues13.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajaee, Farhang (2010). Islamism and Modernism: The Changing Discourse in Iran. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-77436-0.&lt;/ref&gt;

=== شۆڕشی سپی ===
{{سەرەکی|شۆڕشی سپی}}
شۆڕشی سپی زنجیرەیەک چاکسازیی گشتگیر بوو لە [[ئێران]] کە لە ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن شا [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]یەوە دەستی پێکرد و تا ساڵی ١٩٧٨ بەردەوام بوو. بەرنامەی چاکسازیی [[محەممەدڕەزا شا]] بەتایبەتی بۆ لاوازکردنی ئەو چینانە داڕژرابوو کە پشتگیرییان لە سیستمی نەریتی دەکرد. لە چەندین توخم پێکھاتبوو، لەوانە: چاکسازیی زەوی و زار؛ فرۆشتنی ھەندێک کارگەی دەوڵەتی بۆ دابینکردنی [[بوودجە]]ی چاکسازیی زەوی؛ [[مافی دەنگدان]]ی ژنان؛ نیشتمانیکردنی [[دارستان]] و [[لەوەڕگا]]کان؛ پێکھێنانی دەستەی نەھێشتنی [[نەخوێندەواری]]؛ و دانانی پلانی دابەشکردنی قازانج بۆ کرێکارانی کەرتی [[پیشەسازی]]. شا شۆڕشی سپی وەک ھەنگاوێک بەرەو مۆدێرنیتە ڕاگەیاند، بەڵام گومانی تێدا نییە کە پاڵنەری سیاسی ھەبووە؛ شۆڕشی سپی ھۆکارێک بوو بۆ ئەوەی ڕەوایی بداتە بنەماڵەی پەھلەوی. بەشێک لە ھۆکاری دەستپێکردنی [[شۆڕشی سپی]] ئەوە بوو کە شا ھیوای دەخواست لە دەسەڵاتی [[دەرەبەگ]]ەکان ڕزگاری بێت و بنکەیەکی نوێی پشتگیری لە نێوان جووتیاران و چینی کرێکاردا دروست بکات. بەم شێوەیە شۆڕشی سپی لە ئێران ھەوڵێکی نوێ بوو بۆ ناساندنی چاکسازی لە سەرەوە و پاراستنی شێوازە نەریتییەکانی دەسەڵات. لە ڕێگەی چاکسازیی زەوی و زارەوە، کە ناوەکی شۆڕشی سپی بوو، شا ھیوای دەخواست ھاوپەیمانی لەگەڵ جووتیارانی گوندەکاندا بکات و ھیوای دەخواست پەیوەندییان لەگەڵ [[ئەرستۆکراسی]] شاردا ببڕێت.&lt;ref&gt;Amir Arjomand, Said (1988). The Turban for the Crown: The Islamic Revolution in Iran. Oxford University Press. ص. 72–73. ISBN 978-0-19-504258-0. مؤرشف من الأصل في 2021-09-30.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130827194043/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,842491,00.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Siavoshi, Sussan (1990). Liberal Nationalism in Iran: The failure of a movement. Boulder, Colorado: Westview Press. ص. 23. ISBN 978-0-8133-7413-0.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bayar, Assef (1994). &quot;Historiography, class, and Iranian workers&quot;. في Lockman, Zachary (المحرر). Workers and Working Classes in the Middle East: Struggles, Histories, Historiographies. Albany, New York: State University of New York Press. ص. 198. ISBN 978-0-7914-1665-5. &quot;نسخة مؤرشفة&quot;. مؤرشف من الأصل في 2017-04-09. اطلع عليه بتاريخ 2018-01-23.&lt;/ref&gt;

بۆ ئەوەی ڕەوایی بداتە [[شۆڕشی سپی]]، شا لە سەرەتای ساڵی ١٩٦٣دا داوای [[گشتپرسی]]یەکی نیشتمانی کرد، کە تێدا ٥٬٥٩٨٬٧١١ کەس دەنگیان بە چاکسازییەکان دا و ٤٬١١٥ کەسیش دژی چاکسازییەکان دەنگیان دا. ئەوەی شا چاوەڕێی نەدەکرد ئەوە بوو کە شۆڕشی سپی ببێتە ھۆی دروستبوونی گرژییەکی کۆمەڵایەتیی نوێ کە یارمەتیدەر بوو لە دروستبوونی چەندین کێشە کە شا ھەوڵی دەدا خۆی لێ بەدوور بگرێت. چاکسازیی زەوی و زار لەبری ھاوپەیمانیی جووتیاران لەگەڵ حکوومەت، بووە ھۆی بەرھەمھێنانی ژمارەیەکی زۆر لە جووتیاری سەربەخۆ و کرێکاری بێزەوی کە بوونە وەک تۆپخانەیەکی سیاسیی ئامادە، بەبێ ھەستکردن بە دڵسۆزی بۆ شا. وەک [[ئێرڤاند ئەبراھامیان]] ئاماژەی پێکردووە: «شۆڕشی سپی بۆ ئەوە داڕژرابوو کە پێش بە شۆڕشی سوور بگرێت، بەڵام ڕێگەی بۆ شۆڕشێکی ئیسلامی خۆش کرد». ھەرچەندە شۆڕشی سپی بەشدار بوو لە پێشکەوتنی ئابووری و تەکنەلۆژیای [[ئێران]]، بەڵام شکستی ھەندێک بەرنامەی چاکسازیی زەوی و کەمیی چاکسازییە دیموکراتییەکان، ھەروەھا دوژمنایەتی توندی پیاوانی ئایینی و خاوەن موڵکەکان بەرەو شۆڕشی سپی، لە کۆتاییدا بەشدار دەبێت لە ڕووخانی شا و شۆڕشی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩دا. ھەروەھا ستراتیژی ئابووریی «شۆڕشی سپی» وەک ئەوەی مەبەست بوو سەرکەوتوو نەبوو. لە ڕووی [[تیۆری]]یەوە، بڕیار وابوو پارەی نەوت کە ئاراستەی نوخبەکان دەکرێت بۆ دروستکردنی ھەلی کار و کارگەکان بەکاربھێنرێت و لە کۆتاییدا پارەکان دابەش بکرێن، بەڵام لەبری ئەوە سەروەت و سامانەکە لە سەرەوە گیری خوارد و تەنھا لە دەستی ژمارەیەکی کەمدا کۆبووەوە.&lt;ref&gt;Milani, Moshen M. (1988). The Making of Iran’s Islamic Revolution. Boulder, Colorado: Westview Press. ص. 85. ISBN 978-0-8133-7293-8. مؤرشف من الأصل في 2019-12-16.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian 2008، لاپەڕەکان 139–140&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20191216032535/https://books.google.com/books?id=inIfxTWgfegC&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian 2008، لاپەڕە 140&lt;/ref&gt;

=== سەرکەوتنی ئایەتوڵڵا خومەینی ===
ڕێبەری دوای شۆڕش - پیاوی ئایینی شیعە ئایەتوڵڵا [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] - یەکەم کەس بوو کە پێگەی سیاسی بەدەستھێنا لە ساڵی ١٩٦٣ کاتێک ڕێبەرایەتی ئۆپۆزیسیۆنی دژی شا و شۆڕشی سپییەکەی کرد. خومەینی لە ساڵی ١٩٦٣دا دەستگیرکرا دوای ئەوەی ڕای گەیاند شا «پیاوێکی داماو و خراپە» کە «دەستی کردووە بە ڕێگەی لەناوبردنی [[ئیسلام]] لە [[ئێران]]دا». سێ ڕۆژ ئاژاوەی گەورە لە سەرانسەری ئێراندا بەدوای خۆیدا ھێنا، بە کوژرانی ١٥٬٠٠٠ کەس بە تەقەی پۆلیس وەک سەرچاوەکانی ئۆپۆزیسیۆن ڕایان گەیاندووە؛ بەڵام سەرچاوە دژە شۆڕشەکان مەزەندە دەکەن کە تەنھا ٣٢ کەس کوژراون. خومەینی دوای ھەشت مانگ لە مانەوە لەژێر چاودێری ماڵەوە ئازاد کرا و بەردەوام بوو لە ھاندانی خەڵک، و ھاوکاریی نزیکی ئێرانی لەگەڵ [[ئیسرائیل]] و پارێزبەندییە دادوەرییەکەی، یان درێژکردنەوەی پارێزبەندیی دیپلۆماسی بۆ کارمەندانی حکوومەتی [[ئەمریکا]] لە [[ئێران]] شەرمەزار کرد. لە تشرینی دووەمی ١٩٦٤دا خومەینی دووبارە دەستگیرکرایەوە و ڕەوانەی مەنفا کرا و لەوێ بۆ ماوەی ١٥ ساڵ مایەوە تا سەرکەوتنی شۆڕش.&lt;ref&gt;Nehzat by Ruhani vol. 1, p. 195, quoted in Moin, p. 75.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Islam and Revolution, p. 17.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180710102230/http://www.emadbaghi.com/en/archives/000592.php&lt;/ref&gt;

==== ئایدۆلۆژیای شۆڕشی ئێران ====
{{سەرەکی|ئایدۆلۆژیای شۆڕشی ئێران}}
لەم قۆناغە گواستنەوەیەی «بێدەنگیی ناڕازی» دا، ڕاپەڕینی نوێی ئێرانی دەستی کرد بە لاوازکردنی بیرۆکەی [[جیھانی ڕۆژاوا|ڕۆژاواییبوون]] وەک پێشکەوتن کە بنەمای دەسەڵاتی [[عەلمانی]]ی شا بوو، و پێکھێنانی ئایدۆلۆژیای شۆڕشی ١٩٧٩. بیرۆکەی [[جەلال ئال ئەحمەد]] دەربارەی مەیل بۆ ڕۆژاواییبوون (غەربزەدەگی) -وەک کۆمەڵێک نیشانەی ڕۆژاوایی کە دێنە ناو ژیان لە ڕەھەندە کولتووری و شارستانی و فکرییەکاندا بەبێ ئەوەی ھیچ ڕەگێکی لە میراتدا ھەبێت یان ھیچ قووڵایییەکی لە مێژوودا ھەبێت و بەبێ ئەوەی ھاتنەناوەوەی وردەوردە بێت کە ڕێگە بە خۆسازدان بدات- دیدگای [[عەلی شەریعەتی]] بۆ [[ئیسلام]] وەک ڕزگارکەری ڕاستەقینەی جیھانی سێیەم لە داگیرکاری سەرکوتکار، داگیرکاری نوێ، و [[سەرمایەداری]]، و گێڕانەوە باوەکەی [[مورتەزا موتەھەری]] لە باوەڕی [[شیعە]]دا، ھەموویان بڵاوبوونەوە و گوێگر و خوێنەر و لایەنگری زۆریان پەیدا کرد. لەوە گرنگتر، خومەینی مژدەی ئەوەی دا کە شۆڕش، بەتایبەتی شەھیدبوون، دژ بە ستەم و [[دیکتاتۆری]] بەشێکە لە ئیسلامی شیعە، و دەبێت موسڵمانان کاریگەریی [[سەرمایەداریی لیبراڵ]] و [[کۆمۆنیزم]] ڕەتبکەنەوە، ئەو بیرۆکانەی کە ئیلھامبەخشی دروشمی شۆڕش بوون: «نە ڕۆژھەڵاتی، نە ڕۆژاوایی - کۆماری ئیسلامی». دوور لە چاوی ڕای گشتی، خومەینی بیردۆزی «ویلایەتی فەقیھ»ی وەک [[حکوومەت]] پەرەپێدا، کە دەڵێت موسڵمانان -لە ڕاستیدا ھەمووان- پێویستیان بە «سەرپەرشتی» ھەیە، لە شێوەی حوکمڕانی یان سەرپەرشتیکردن لەلایەن فەقیھێکی ئیسلامی پێشەنگ یان فەقیھەکانەوە. ئەم دەسەڵاتە لە کۆتاییدا «تەنانەت لە [[نوێژ]] و [[ڕۆژوو]]ش پێویستر» بوو لە ئیسلامدا چونکە [[ئیسلام]] لە لادان لە شەریعەتی ئیسلامی نەریتی دەپارێزێت و [[ھەژاری]] و [[ستەم]] و «تاڵانکردنی» خاکی ئیسلامی لەلایەن بێگانە بێباوەڕەکانەوە ناھێڵێت. ئەم بیرۆکەیەی حوکمڕانیی فەقیھە ئیسلامییەکان لە ڕێگەی کتێبەکەی «حکوومەتی ئیسلامی و ویلایەتی فەقیھ»، وتارەکانی مزگەوت و قورسی [[کاسێت]]ی قاچاخ کە وتارەکانی خومەینی تێدابوو، لە نێوان تۆڕی قوتابییە ئۆپۆزیسیۆنەکانی خومەینی (قوتابیانی [[حەوزە]] زانستییەکان)، و قوتابیانی پێشوو (پیاوانی ئایینی کۆن وەک [[مورتەزا موتەھەری]]، [[محەممەد بەھەشتی]]، [[محەممەد جەواد باھنەر]]، [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] و [[محەممەد موفتیح]])، و بازرگانە نەریتییەکان (بازاڕییەکان) لە ناوەوەی ئێراندا بڵاوبووەوە.&lt;ref&gt;Mackey, pp. 215, 264–65.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Keddie, pp. 201–07&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mackey, pp. 215, 264–65.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dabashi, Theology of Discontent (1993), pp. 419, 443&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khomeini; Algar, Islam and Revolution, pp. 52, 54, 80&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Taheri, p. 196.&lt;/ref&gt;

==== گرووپ و ڕێکخراوە ئۆپۆزیسیۆنەکان ====
گرووپە ئۆپۆزیسیۆنەکانی تر بریتی بوون لە لیبراڵە دەستوورییەکان -بزووتنەوەی ئازادیی ئیسلامیی دیموکرات و چاکسازیخواز لە ئێران، بە سەرۆکایەتی [[مەھدی بازرگان]]، و [[بەرەی نیشتمانیی عەلمانی]]. ئەوان لە چینی ناوەندی شارەکاندا چڕببووەوە و دەیانویست شا پابەند بێت بە دەستووری ساڵی ١٩٠٦ی ئێران لەبری ئەوەی سیستمێکی [[تیۆکراسی]] جێگەی بگرێتەوە، بەڵام بێبەش بوون لەو یەکگرتوویی و ڕێکخستنەی کە ھێزەکانی خومەینی ھەیانبوو. گرووپە [[مارکسیزم|مارکسییەکان]] -بە پلەی یەکەم حیزبی توودەی [[کۆمۆنیست]] لە ئێران و ڕێکخراوی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|فیداییانی خەلق]]- بەھۆی سەرکوتی حکوومەتەوە زۆر لاواز ببوون. سەرەڕای ئەمە، چەکدارەکان ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو لە ڕووخاندنی کۆتایی شا لە شوباتی ١٩٧٩دا. بەھێزترین گرووپی گەریلایی -بزووتنەوەی موجاھیدینی خەلق- چەپی ئیسلامی بوو و دژی ھەژموونی پیاوانی ئایینی بوو وەک ڕەوتێکی دواکەوتوو. ھەندێک لە پیاوانی ئایینی گرنگ شوێن سەرکردایەتی خومەینی نەکەوتن. [[ئایەتوڵڵا مەحموود تالقانی]] پشتگیری [[چەپڕەوی|چەپی]] دەکرد، لەکاتێکدا گەورەترین و کاریگەرترین ئایەتوڵڵا لە [[ئێران]] -[[محەممەد کازم شەریعەتمەداری]]- لە سەرەتادا لە [[سیاسەت]] دوورکەوتەوە و پاشان ھاتە پێشەوە بۆ پشتگیریکردن لە شۆڕشی دیموکراتیک.&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 502–03.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kurzman, pp. 144–45&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fischer, Michael M.J. (2003). Iran: from religious dispute to revolution (ط. With a new introd.). Madison: University of Wisconsin Press. ص. 194–195. ISBN 0-299-18474-9. مؤرشف من الأصل في ٢٠٢١-٠٨-١٧. : صيانة الاستشهاد: التاريخ والسنة (link)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), p. 479&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mackey, p. 276.&lt;/ref&gt;

خومەینی کاری بۆ یەکخستنی ئەم ئۆپۆزیسیۆنانە لە پشت خۆیەوە کرد (جگە لە مارکسییە بێباوەڕە نەخوازراوەکان)، بە جەختکردنەوە لەسەر کێشە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی حکوومەتی شا (گەندەڵی، نایەکسانی لە داھات و گەشەپێدان)، لەگەڵ خۆبەدوورگرتن لە وردەکارییەکان لە ناو جەماوەردا کە ڕەنگە ببێتە ھۆی دابەشبوونی لایەنەکان، بەتایبەتی پلانی حوکمڕانیی پیاوانی ئایینی کە پێی وابوو زۆربەی ئێرانییەکان بەھۆی ھەڵمەتی پڕوپاگەندەی [[ئیمپریالیزم|ئیمپریالیست]]ە [[جیھانی ڕۆژاوا|ڕۆژاوایییەکانەوە]] بەرامبەری بەدگومان بوون. لە سەردەمی دوای شادا، ھەندێک لەو شۆڕشگێڕانەی کە لەگەڵ سیستمە [[تیۆکراسی]]یەکەی ئەودا تووشی پێکدادان بوون و لەلایەن بزووتنەوەکەیەوە سەرکوت کران، گازندەیان لەم شێوازی کارکردنەی کرد، بەڵام لە ھەمان کاتدا یەکگرتوویی دژی شا پارێزراو بوو.&lt;ref&gt;Abrahamian, Ervand (1993), Khomeinism: Essays on the Islamic Republic, Berkeley: University of California Press. p. 30&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khomeini and Algar, Islam and Revolution (1981), p. 34&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 478–79&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian, Ervand (1993) Khomeinism: Essays on the Islamic Republic. University of California Press, p. 30 [source: Liberation Movement, Velayat-e Motlaqah-e Faqih (The jurist's absolute guardianship) (Tehran: Liberation Movement Press, 1988)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Keddie, p. 240&lt;/ref&gt;

== شۆڕش ==
=== سەرھەڵدان ===
تا ساڵی ١٩٧٧، سیاسەتی شا بۆ کرانەوەی سیاسی لە ئارادا بوو. نەیارە [[عەلمانی]]یەکانی شا بە نھێنی دەستیان کرد بە کۆبوونەوە بۆ شەرمەزارکردنی حکوومەت. کۆمەڵەی نووسەرانی [[ئێران]] لە پەیمانگای گووەتە لە [[تاران]] بە سەرکردایەتی ڕۆشنبیری [[چەپڕەوی|چەپ]]، [[سەعید سوڵتانپوور]]، بۆ خوێندنەوەی شیعری دژە حکوومەت کۆبوونەوە. کۆچی دوایی [[عەلی شەریعەتی]] لە [[شانشینی یەکگرتوو]] دوای ماوەیەکی کورت بووە ھۆی خۆپیشاندانێکی تری گشتی، کە [[ئۆپۆزیسیۆن]] شایان بە کوشتنی تۆمەتبار کرد (ھەرچەندە دواتر بڕیار درا کە بە شێوەیەکی سروشتی بە [[جەڵدەی دڵ]] گیانی لەدەستداوە).&lt;ref&gt;Pahlavi, Farah (2004). An Enduring Love: My Life With The Shah. New York, NY: Hyperion Books. ISBN 1-4013-5209-X.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milani, Abbas (2008). Eminent Persians. ISBN 978-0-8156-0907-0.&lt;/ref&gt;

زنجیرە ڕووداوەکان بە کۆچی دوایی [[مستەفا خومەینی]]، یاریدەدەری باڵا و کوڕە گەورەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەستی پێکرد کە لە نیوەشەوی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧دا کۆچی دوایی کرد. [[ساواک]] و [[حکوومەتی عێراق]] جەڵدەی دڵیان وەک ھۆکاری مردنەکە ڕاگەیاند، ھەرچەندە ھەم شوێنکەوتوانی ئایەتوڵڵا خومەینی و ھەم گەلی ئێران مردنەکەیان بە گوماناوی دەزانی چونکە لەکاتی دەستبەسەرکردنی لەلایەن پۆلیسەوە ڕاگەیەندرا و ڕاپۆرتە جیاوازەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە کارمەندانی ساواک لە شوێنی ڕووداوەکەدا بوون؛ بۆیە مردنەکەی خرایە ئەستۆی پۆلیسی نھێنی شا، ساواک. خومەینی دوای ڕووداوەکە بێدەنگی ھەڵبژارد، بەڵام لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ھەواڵەکە لە ئێران، شەپۆلێکی ناڕەزایەتی لە چەندین شار و مەراسیمی شیوەن لە شارەکانی [[قوم]]، [[تاران]]، [[یەزد]]، [[مەشھەد]]، [[شیراز]] و [[تەورێز]] بەڕێوەچوو. شیوەنی مستەفا ڕەنگێکی سیاسی وەرگرت بەھۆی پێگەی سیاسیی خومەینی، دژایەتی بەردەوامی بۆ دەسەڵاتی پاشایەتی و دوورخراوەییان. بەم شێوەیە ڕەھەندەکانی مەراسیمەکان لە پێگەی ئایینیی خێزانەکە تێپەڕی.&lt;ref&gt;Harmon, Daniel E. (2004). Ayatollah Ruhollah Khomeini. New York: Infobase Pub. لاپەڕە. 47. ISBN 978-1-4381-0656-4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brumberg, Daniel (2001). Reinventing Khomeini: the struggle for reform in Iran. Chicago: University of Chicago Press. لاپەڕە. 92. ISBN 978-0-226-07758-1.&lt;/ref&gt;

=== سەرەتای خۆپیشاندانەکان ===
لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨دا، وتارێک بە ناونیشانی «ئێران و داگیرکاری سوور و ڕەش» لە ڕۆژنامەی ئیتیلاعاتی نیشتمانیی ڕۆژانەدا بڵاوکرایەوە، کە لەژێر ناوێکی خوازراودا لەلایەن کارمەندێکی حکوومەتەوە نووسرابوو؛ تێدا خومەینی وەک «بەکرێگیراوی [[بەریتانیا]]» و «شاعیرێکی ھیندیی شێت» وەسف کرا کە پیلان دەگێڕن بۆ فرۆشتنی ئێران بە داگیرکارییە نوێیەکان و [[کۆمۆنیست]]ەکان. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی وتارەکەدا، قوتابیانی قوتابخانە ئایینییەکانی شاری [[قوم]] کە بەھۆی سووکایەتیکردن بە خومەینی توڕە ببوون، لەگەڵ پۆلیسدا تێکھەڵچوون. بەگوێرەی حکوومەت، دوو کەس لە تێکھەڵچوونەکاندا کوژران. بەگوێرەی [[ئۆپۆزیسیۆن]]یش، حەفتا کەس کوژران و زیاتر لە پێنجسەد کەسیش بریندار بوون؛ بەڵام ئاماری قوربانییەکان لە سەرچاوە جیاوازەکاندا جیاوازن.&lt;ref&gt;Milani, Abbas (2008). Eminent Persians. ISBN 978-0-8156-0907-0.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milani, Abbas (22 مايو 2012). The Shah. ISBN 978-0-230-34038-1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171012054835/http://kurzman.unc.edu/files/2011/06/Kurzman_Qum_Protests.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), p. 505.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kurzman, p. 38&lt;/ref&gt;

=== یەکگرتنی ئۆپۆزیسیۆن ===
بەگوێرەی دابونەریتی [[شیعە]]، مەراسیمی یادکردنەوە (کە بە چلە ناسراوە) دوای چل ڕۆژ لە کۆچی دوایی کەسەکە ئەنجام دەدرێت. بە ھاندانی خومەینی (کە ڕای گەیاندبوو خوێنی شەھیدان دەبێت «داری ئیسلام» ئاو بدات)، مەراسیمەکان بۆ یادکردنەوەی کوژرانی قوتابییەکان بەڕێوەچوون و ئەم بۆنەیە بۆ دروستکردنی خۆپیشاندان بەکارھێنرا. بەم شێوەیە، تۆڕێکی نافەرمی لە [[مزگەوت]] و [[بازاڕ]]ەکان کە بۆ ساڵانێک بۆ ئەنجامدانی بۆنە ئایینییەکان بەکارھێنرابوون، تا دەھات وەک ڕێکخراوێکی خۆپیشاندانی ھەماھەنگ یەکدەخران. لە ١٨ی شوباتدا، چل ڕۆژ دوای تێکھەڵچوونەکانی قوم، خۆپیشاندان لە شارە جیاوازەکاندا سەریھەڵدا. گەورەترینیان لە [[تەورێز]] بوو کە گۆڕا بۆ ئاژاوەیەکی بەرفراوان. ھێما حکوومەتییەکان و «ڕۆژاوایییەکان» وەک [[سینەما]] و [[مەیخانە]] و [[بانک]]ە دەوڵەتییەکان و بنکەکانی پۆلیس ئاگریان تێبەردرا. یەکەکانی [[سوپای شاھانەی ئێران]] بۆ گەڕاندنەوەی باری ئاسایی ڕەوانەی شارەکە کران، و ژمارەی کوژراوان بەگوێرەی حکوومەت گەیشتە ٦ کەس، لەکاتێکدا خومەینی ئیدیعای دەکرد سەدان کەس شەھید بوون.&lt;ref&gt;Axworthy, Michael (2013). Revolutionary Iran: A History of the Islamic Republic. ISBN 978-0-19-932226-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rubin, Michael (27 نوفمبر 2005). Eternal Iran. لاپەڕە. 90. ISBN 978-1-4039-7710-6.&lt;/ref&gt;

دوای چل ڕۆژی تر (٢٩ی ئازار)، خۆپیشاندان لە لایەنی کەم ٥٥ شاردا، لەوانەش [[تاران]]، بۆ یادکردنەوەی کوژراوانی خۆپیشاندانەکانی تەورێز ڕێکخرا. لە شێوازێکی پێشبینیکراودا، ئاژاوەی خوێناوی لە شارە گەورەکاندا سەریھەڵدا، و دووبارە دوای چل ڕۆژ لە ١٠ی ئایاردا دووبارە بووەوە. ئەمەش بووە ھۆی ڕووداوێک کە تێدا کۆماندۆکانی سوپا تەقەیان لە ماڵی [[ئایەتوڵڵا شەریعەتمەداری]] کرد، کە بووە ھۆی کوژرانی یەکێک لە قوتابیانی. شەریعەتمەداری ڕاگەیەندراوێکی گشتی بڵاوکردەوە و تێدا پشتگیری خۆی بۆ «حکوومەتێکی دەستووری» و گەڕانەوە بۆ سیاسەتەکانی دەستووری ١٩٠٦ ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140427145920/http://www.newyorker.com/archive/1978/12/18/1978_12_18_134_TNY_CARDS_000322991?currentPage=all&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jervis، Robert (2011). Why Intelligence Fails: Lessons From the Iranian Revolution and the Iraq War. ISBN 0-8014-5761-0.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 510, 512, 513.&lt;/ref&gt;

=== کاردانەوەی حکوومەت ===
شا بەھۆی خۆپیشاندانەکانەوە تووشی شۆک بوو. ئەوەی دۆخەکەی خراپتر کرد ئەوە بوو کە ئەو لەکاتی قەیرانەکاندا زۆرجار بێبڕیار بوو. لە کردەوەدا، نزیکەی ھەر بڕیارێکی سەرەکی کە دەری دەکرد، ئەنجامی پێچەوانەی بۆ حکوومەتەکەی ھەبوو و شۆڕشگێڕانی زیاتر توڕە دەکرد. شا بڕیاری دا بەردەوام بێت لە پلانی کرانەوەی سیاسی و بڕیاری دا لەبری بەکارھێنانی ھێز دژ بە بزووتنەوەی خۆپیشاندان کە ھێشتا لە سەرەتادا بوو، گفتوگۆ بکات. بەڵێنی دا ھەڵبژاردنی [[دیموکراسی]]ی تەواو بۆ پەرلەمان لە ساڵی ١٩٧٩دا ئەنجام بدات. چاودێری (سانسۆر) کەمکرایەوە و بڕیارێک بۆ یارمەتیدان لە سنووردارکردنی [[گەندەڵی]] لە ناو خێزانی شاھانە و حکوومەتدا داڕژرا. خۆپیشاندەران لەبری دادگا سەربازییەکان، لە دادگا مەدەنییەکاندا دادگایی کران و بە خێرایی ئازاد کران. ھێزە ئەمنییەکانی ئێران لە ساڵی ١٩٦٣ەوە نە مەشقی بەرەنگاربوونەوەی ئاژاوە و نە کەلوپەلی پێویستیان پێدرابوو. ھێزەکانی پۆلیس نەیانتوانی کۆنترۆڵی خۆپیشاندانەکان بکەن، بۆیە زۆرجار سوپا بۆ ئەم مەبەستە بڵاوەپێدەکرا. وەک یەکەم سازشی نیشتمانی، ژەنەڕاڵ [[نیعمەتوڵڵا ناسیریی]] سەرۆکی [[ساواک]]ی توندڕەو بە ژەنەڕاڵ ناسر موقەدەم کە [[میانڕەو]]تر بوو گۆڕدرا. ھەروەھا حکوومەت لەگەڵ ھەندێک لە ڕێبەرە ئایینییەکانی وەک شەریعەتمەداری گفتوگۆی کرد (داوای لێبووردنی لە کۆتایییەکەیان کرد بەھۆی ھێرشکردنە سەر ماڵەکەی).

=== سەرەتای ھاوین ===
تا [[ھاوین]]، ئاستی خۆپیشاندانەکان دابەزیبوو - نزیکەی دە ھەزار بەشداربوو لە ھەر شارێکی گەورەدا (جگە لە [[ئەسفەھان]] کە خۆپیشاندانەکان گەورەتر بوون و [[تاران]] کە بچووکتر بوون، خۆپیشاندان لە ھەر ٤٠ ڕۆژێکدا ئەنجام دەدرا). سەرەڕای بەردەوامیی گرژییەکان، وەھا دیار بوو کە سیاسەتی شا کاری کردووە، ئەمەش وای لە جەمشید ئامۆزگار کرد ڕابگەیەنێت کە «قەیرانەکە کۆتایی ھاتووە». شیکارییەکی [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] (CIA) گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە [[ئێران]] «لە دۆخێکی شۆڕشگێڕی یان تەنانەت پێش شۆڕشدا نییە». لە ڕاستیدا، ئەم ڕووداوانەی دواتر لە ئێراندا زۆرجار وەک یەکێک لە کاریگەرترین سوپرایزە ستراتیژییەکان ناودەبرێن کە [[ئەمریکا]] لە دوای دامەزراندنی دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی لە ساڵی ١٩٤٧ەوە بینیوویەتی. وەک نیشانەیەک بۆ کەمکردنەوەی سنووردارکردنەکانی حکوومەت، ڕێگە بە سێ لە ڕێبەرە دیارەکانی ئۆپۆزیسیۆنی بەرەی نیشتمانیی [[عەلمانی]] درا: [[کەریم سەنجابی]]، [[شاپوور بەختیار]] و [[داریووش فرووھەر]] کە نامەیەکی کراوە بۆ شا بنووسن و داوای سەروەری بکەن بەگوێرەی [[دەستووری ئێران]].&lt;ref&gt;Kurzman, p. 117&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carter, Jimmy, Keeping the Faith: Memoirs of a president, Bantam, 1982, p.438&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See pages 80–101 in Jones, Milo L. and؛ Silberzahn, Philippe (2013). Constructing Cassandra, Reframing Intelligence Failure at the CIA, 1947–2001. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-9336-0.&lt;/ref&gt;

=== دەستپێکردنەوەی خۆپیشاندانەکان ===
==== ڕووداوی سینەما ڕێکسی ئابادان ====
لە ١٩ی ئابی ١٩٧٨دا، سینەما ڕێکس لە شاری [[ئابادان]] لە [[باشووری ڕۆژاوای ئێران]] ئاگری تێبەربوو، کە بووە ھۆی سووتانی ٤٢٢ کەس تا گیانیان لەدەستدا. ئەم ڕووداوە کاتێک دەستی پێکرد کە چوار پیاو بە مەبەست دەرگاکانیان بەست و شوێنەکەیان بە [[بەنزین]] تێقاند پێش ئەوەی [[ئاگر]]ی تێبەردەن. [[خومەینی]] [[محەممەدڕەزا شا|شای]] و [[ساواک]]ی بە بەرپرسیار زانی، ھەروەھا جەماوەریش شایان بە ئەنجامدانی ئەم کارە تۆمەتبار کرد و وەک ھەنگاوێکی لادەر بۆ تێکدانی ناوبانگی شۆڕشگێڕان سەیریان دەکرد، سەرەڕای سووربوونی حکوومەت لەسەر ئەوەی دەستی لەو کارەدا نەبووە. دەیان ھەزار کەس ڕژانە سەر شەقامەکان و ھاواریان دەکرد «سووتانی شا!» و «شا تاوانبارە!». لەکاتێکدا حکوومەتی ئێران لە سەرەتادا «[[مارکسیزم|مارکسیستە]] موسڵمانەکان»ی تۆمەتبار کرد و دواتر ڕای گەیاند کە ئەوان ئاگرەکەیان کردووەتەوە. ھێنری برێکت، ئەفسەری کاروباری سیاسی و سەربازی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە تاران لە نێوان ساڵانی ١٩٧٢ بۆ ١٩٧٦ و بەرپرسی مێزی [[ئێران]] لە وەزارەتی دەرەوەی [[ئەمریکا]] لە نێوان ساڵانی ١٩٧٨ بۆ ١٩٨١، وتی: «لەو کاتەدا، ڕاپۆرتێکی زۆر کورتمان لە ڕێگەی نێوەندگیری [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] لە [[ساواک]] بەدەست گەیشت کە ئەوەی دووەمیان بەرپرسیارە لە ڕووداوەکە.»&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170920044720/https://www.economist.com/news/books-and-arts/21565582-why-did-iran-favour-reactionary-shia-divine-over-wealth-creating-king&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Afkhami, R. Gholam (2009) The life and times of the Shah University of California Press, page 465 &amp; 459, (ردمك 0-520-25328-0)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180128132835/https://www.loc.gov/resource/mfdip.2004pre01/?sp=54&lt;/ref&gt;

==== دەستنیشانکردنی جەعفەر شەریف ئیمامی بە سەرۆک وەزیران ====
تا مانگی ئاب، خۆپیشاندانەکان چووبوونە قۆناغێکی زۆر بەھێزترەوە و ژمارەی خۆپیشاندەران بۆ سەدان ھەزار کەس زیادی کردبوو. لە ھەوڵێکدا بۆ کەمکردنەوەی توندیی ھەڵاوسان، ئیدارەی [[ئامۆزگار]] خەرجییەکانی کەمکردەوە و کارە بازرگانییەکانی سنووردار کرد، بەڵام ئەم کەمکردنەوانە بوونە ھۆی زیادبوونی بەرچاوی دەرکردنی کرێکاران - بەتایبەتی لە نێوان گەنجان، کەسانی بێ بەھرە و کرێکارانی نێر کە لە ناوچەکانی چینی کرێکاردا دەژیان. تا ھاوینی ١٩٧٨، چینی کرێکار بە ژمارەیەکی زۆرەوە پەیوەندییان بە خۆپیشاندانەکانی سەر شەقامەوە کرد. جگە لەوەش، مانگی [[ڕەمەزان]]ی پیرۆز بوو، کە بووە ھۆی زیادبوونی ھەستی ئایینی لە نێوان زۆرێک لە خەڵکدا.

زنجیرەیەک خۆپیشاندانی پەرەسەندوو لە شارە گەورەکاندا سەریھەڵدا، ئاژاوەی خوێناوی لە [[ئەسفەھان]] ڕوویدا کاتێک خۆپیشاندەران بۆ ئازادکردنی [[ئایەتوڵڵا جەلالەددین تاھیری]] جەنگان. لە ١١ی ئابدا باری نائاسایی لە شارەکەدا ڕاگەیەندرا و ھێماکانی کولتووری ڕۆژاوایی و باڵەخانە حکوومەتییەکان سوتێنران، ھەروەھا پاسێکی پڕ لە کرێکاری ئەمریکی بۆمبڕێژکرا. بەھۆی شکستھێنانی لە ڕاگرتنی خۆپیشاندانەکان، [[جەمشید ئامۆزگار]] دەستلەکارکێشانەوەی خۆی پێشکەش کرد. شا تا دەھات ھەستی دەکرد کۆنترۆڵی دۆخەکەی لەدەست دەدات و ھیوای دەخواست لە ڕێگەی سازشی تەواوەوە کۆنترۆڵی بکاتەوە. بڕیاری دا [[جەعفەر شەریف ئیمامی]] بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران دەستنیشان بکات، کە سەرۆک وەزیرانێکی دێرین بوو. ئیمامی بەھۆی پەیوەندییە خێزانییەکانی لەگەڵ پیاوانی ئایینی ھەڵبژێردرا، بەڵام لە سەردەمی سەرۆکایەتی پێشووتریدا ناوبانگی بە [[گەندەڵی]] دەرکردبوو. بە ڕێنمایی شا، شەریف ئیمامی بە شێوەیەکی کارا دەستی بە سیاسەتی «جێبەجێکردنی داواکارییەکانی ئۆپۆزیسیۆن پێش ئەوەی داوای بکەن» کرد. حکوومەت حیزبی [[ڕەستاخیزی]] ھەڵوەشاندەوە و ڕەوایی بە ھەموو حیزبە سیاسییەکان دا و زیندانییە سیاسییەکانی ئازاد کرد، ئازادی ڕادەربڕینی زیاد کرد، دەسەڵاتی ساواکی کەمکردەوە و ٣٤ لە سەرکردەکانی دوورخستەوە، [[گازینۆ]] و [[یانەی شەوانە|یانە شەوانەکانی]] داخست و ڕۆژژمێری ئیمپراتۆری ھەڵوەشاندەوە. حکوومەت ھەروەھا دەستی کرد بە دادگاییکردنی بەرپرسانی گەندەڵ و ئەندامانی خێزانی شاھانە. شەریف ئیمامی چووە ناو گفتوگۆ لەگەڵ [[ئایەتوڵڵا شەریعەتمەداری]] و [[کەریم سەنجابی]] ڕێبەری بەرەی نیشتمانی بۆ یارمەتیدان لە ڕێکخستنی ھەڵبژاردنەکانی داھاتوو. چاودێری بە کردەیی کۆتایی ھات و [[ڕۆژنامە]]کان دەستیان کرد بە بڵاوکردنەوەی ھەواڵی بەرفراوان دەربارەی خۆپیشاندانەکان کە زۆرجار زۆر مەترسیدار و نەرێنی بوون بۆ شا. ھەروەھا [[پەرلەمان]] دەستی کرد بە دەرکردنی بڕیار دژی [[حکوومەت]].&lt;ref&gt;Kurzman, p. 61&lt;/ref&gt;

==== ڕاگەیاندنی باری نائاسایی و ھەینیی ڕەش ====
{{سەرەکی|ھەینیی ڕەش (١٩٧٨)}}
٤ی ئەیلوول [[جەژنی ڕەمەزان]] بوو، کە پشووی جەژنی کۆتایی مانگی [[ڕەمەزان]]ە. مۆڵەتی نوێژی بەکۆمەڵ لە دەرەوە درا، کە ٢٠٠٬٠٠٠ تا ٥٠٠٬٠٠٠ کەس ئامادە بوون. پیاوانی ئایینی جەماوەرەکەیان لە ڕێپێوانێکی گەورەدا بە ناوەندی [[تاران]]دا ئاراستە کرد (شا لە [[ھەلیکۆپتەر]]ەکەیەوە سەیری ڕێپێوانەکەی دەکرد بە نیگەرانی و سەرسووڕمانەوە). لە ٧ی ئەیلوولدا خۆپیشاندانی گەورەتر لە تاران ڕوویدا کە زیاتر لە نیو ملیۆن کەس ئامادە بوون و گەورەترین گردبوونەوە بوو لە ئێران تا ئەو کاتە. خۆپیشاندەران دروشمی وەک «مەرگ بۆ پاشایەتی پەھلەوی»یان دەوتەوە و بۆ یەکەمجار داوای گەڕانەوەی [[خومەینی|ئایەتوڵڵا خومەینی]] و دامەزراندنی کۆماری ئیسلامییان کرد. لە نیوەشەوی ٨ی ئەیلوولدا، شا باری نائاسایی لە تاران و ١١ شاری سەرەکی تری وەک [[کەرەج]]، [[قوم]]، [[تەورێز]]، [[مەشھەد]]، [[ئەسفەھان]]، [[شیراز]]، [[ئابادان]]، [[ئەھواز]]، [[قەزوین]]، [[جەھرەم]] و [[کازروون]] لە سەرانسەری وڵات ڕاگەیاند. ھەموو جۆرە خۆپیشاندانێکی سەر شەقام قەدەغە کرا و باری قەدەغەی ھاتوچۆ لە شەودا سەپێنرا. فەرماندەی باری نائاسایی لە [[تاران]] ژەنەڕاڵ [[غوڵام عەلی ئۆوەیسی]] بوو کە بە «قەسابەکەی ئێران» دەناسرایەوە؛ بەڵام شا ڕوونی کردەوە کە ھەر کە باری نائاسایی ھەڵگیرا، بەنیازی بەردەوامبوونە لە کرانەوەی سیاسی و حکوومەتە مەدەنییەکەی شەریف ئیمامی ھێشتەوە، بەو ھیوایەی خۆپیشاندەران لە چوونە سەر شەقامەکان دوور بکەونەوە.

سەرەڕای ئەوەش، ٥٠٠٠ خۆپیشاندەر ڕژانە سەر شەقامەکان، یان وەک ئاڵنگارییەک یان چونکە گوێیان لە ڕاگەیەندراوەکە نەبوو، و لە مەیدانی ژاڵە ڕووبەڕووی سەربازەکان بوونەوە. دوای ئەوەی تەقەی ھۆشداری نەیتوانی جەماوەرەکە بڵاوە پێ بکات، ھێزەکان ڕاستەوخۆ تەقەیان لە خۆپیشاندەران کرد، کە بووە ھۆی کوژرانی ٦٤ کەس، ژەنەڕاڵ ئۆوەیسی ئیدیعای کرد کە ٣٠ سەرباز لەلایەن [[نیشانەشکێن]]ە چەکدارەکانەوە لە باڵەخانەکانی دەوروبەر کوژراون. پێکدادانەکانی تری درێژایی ڕۆژەکە (کە [[ئۆپۆزیسیۆن]] ناوی لێنابوو [[ھەینیی ڕەش (١٩٧٨)|ھەینیی ڕەش]]) ژمارەی کوژراوانی ئۆپۆزیسیۆنی گەیاندە ٨٩ کەس.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200308172748/http://www.bookna.com/vdcdko0x.yt0kj6a22y.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), 1982 pp. 635, 636&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ganji, Manouchehr (2002). Defying the Iranian Revolution. ISBN 978-0-275-97187-8. مؤرشف من الأصل في 2020-03-08.&lt;/ref&gt;

==== کاردانەوەکان بەرامبەر بە ھەینیی ڕەش ====
کوژراوەکان وڵاتیان تووشی شۆک کرد و زیانی گەورەیان بە ھەر ھەوڵێکی ئاشتەوایی نێوان [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شا]] و [[ئۆپۆزیسیۆن]] گەیاند. لە سەرەتادا، میدیاکانی ڕۆژاوا و ئۆپۆزیسیۆن ڕایان گەیاند کە ژمارەی قوربانییەکان گەیشتووەتە «١٥٬٠٠٠ کەس لە نێوان کوژراو و برینداردا»، ھەرچەندە ڕاپۆرتەکانی بەرپرسانی حکوومەتی ئێران ئاماژەیان بەوە کرد کە نزیکەی ٨٦ کەس لە [[تاران]] لە ماوەی ئەو ڕۆژەدا گیانیان لەدەستداوە. [[میشێل فوکۆ]]، ڕۆژنامەنووسی فەڕەنسی کە ھەمیشە سەرچاوەی تایبەتی ھەبوو، ڕای گەیاند کە ژمارەی کوژراوان لە نێوان ٢٠٠٠ تا ٣٠٠٠ کەس بووە لە [[مەیدانی ژاڵە]]، پاشان ژمارەکە بەرزبووەوە بۆ ٤٠٠٠ کۆچکردوو. [[ئەندرو وایتلی]] پەیامنێری [[بی بی سی]] لە [[ئێران]] ڕای گەیاند کە ژمارەی کوژراوان گەیشتووەتە ھەزاران کەس. ھەروەھا سەرکردایەتی ئایینی ڕای گەیاند کە «ھەزاران کەس لەلایەن ھێزە [[زایۆنیزم|زایۆنیستەکانەوە]] کوژراون.» ئەمەش بووە پاساوێک بۆ ڕەتکردنەوەی ھەر سازشێکی تر لەگەڵ حکوومەتدا.

شا خۆی بە ڕووداوەکانی ھەینیی ڕەش تۆقیبوو و بە توندی ڕەخنەی لە ڕووداوەکان گرت، ھەرچەندە ئەمە کاریگەرییەکی کەمی ھەبوو لەسەر دیدگای گشتی کە وەک بەرپرسیار لە تەقەکردنەکان سەیری دەکرد. لەکاتێکدا باری نائاسایی بەردەوام بوو، حکوومەت بڕیاری دا ھیچ خۆپیشاندان یان مانگرتنێکی تر بڵاوە پێ نەکات (بە وتەی شەریف ئیمامی «باری نائاسایی بەبێ بوونی یاسایەکی سەربازیی توند»)، لەبری ئەوە بەردەوام بوو لە گفتوگۆ لەگەڵ سەرکردەکانی خۆپیشاندانەکان. لە ئەنجامدا، زۆرجار گردبوونەوە ناڕەزایەتییەکان بەبێ دەستوەردانی ڕژدی لەلایەن سەربازەکانەوە ڕووی دەدا.&lt;ref&gt;Pahlavi, Mohammad Reza Shah (2003) Answer to History Irwin Pub, page 160, ISBN 978-0-7720-1296-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20151030124928/https://www.youtube.com/watch?v=r5755xzFSbY&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Taheri, 1985 p. 223&lt;/ref&gt;

=== مانگرتنی گشتی، ئۆپۆزیسیۆنی ڕوو لە زیادبوون، و حکوومەتی سەربازی ===
==== مانگرتنەکان لەسەر ئاستی نیشتمانی ====
لە ٩ی ئەیلوولدا، ٧٠٠ کرێکار لە پاڵاوگەی سەرەکیی [[نەوت]] لە [[تاران]] مانیان گرت، و لە ١١ی ئەیلوولدا ھەمان شت لە پاڵاوگەکانی ٥ شاری تر ڕوویدا. لە ١٣ی ئەیلوولدا، فەرمانبەرانی حکوومەتی ناوەندی لە تاران بە شێوەیەکی ھاوکات مانیان گرت. تا کۆتایی مانگی تشرینی یەکەم، مانگرتنێکی گشتی لە سەرانسەری وڵات ڕاگەیەندرا، بە جۆرێک کرێکاران لە نزیکەی ھەموو پیشەسازییە سەرەکییەکان وازیان لە کارەکانیان ھێنا و زۆرترین زیانیش بەر پیشەسازیی نەوت و [[میدیا]] چاپکراوەکان کەوت. «لێژنەی مانگرتن»ی تایبەت لە ھەموو پیشەسازییە سەرەکییەکان بۆ ڕێکخستن و ھەماھەنگی چالاکییەکان دامەزران. شا ھەوڵی نەدا مانگرتووەکان لەناو ببات، بەڵکو لەبری ئەوە زیادکردنی مووچەی بەرچاوی پێدان، و ڕێگەی دا بەو مانگرتووانەی لە خانوووە حکوومەتییەکاندا دەژین لە ماڵەکانیاندا بمێننەوە. تا سەرەتای تشرینی دووەم، زۆرێک لە بەرپرسانی گرنگ لە حکوومەتی شادا داوای گرتنەبەری ڕێوشوێنی توندیان لە شا دەکرد بۆ گەڕاندنەوەی مانگرتووەکان بۆ سەر کار.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171012055119/https://repositories.lib.utexas.edu/handle/2152/21097&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kurzman&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), p. 515&lt;/ref&gt;

=== خومەینی بەرەو ڕۆژاوا دەچێت ===
بەو ھیوایەی پەیوەندییەکانی [[خومەینی]] لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆن ببچڕێنێت، شا فشاری خستە سەر حکوومەتی [[عێراق]] بۆ دەرکردنی ئەو لە [[نەجەف]]. خومەینی عێراقی بەجێھێشت و چووە ناو خانوویەک کە لەلایەن ئێرانییە دوورخراوەکانەوە لە گوندی [[نوفل لۆشاتۆ]] لە نزیک [[پاریس]]ی [[فەڕەنسا]] کڕدرابوو. شا ھیوای دەخواست خومەینی لە [[حەوزە]] زانستییەکانی [[نەجەف]] و مزگەوتەکانی داببڕێت و لە بزووتنەوەی ناڕەزایەتی دوور بکەوێتەوە. لەکاتێکدا پلانەکە بە شێوەیەکی خراپ پێچەوانە بووەوە؛ بەھۆی پەیوەندییە تەلەفۆنی و پۆستییە نایابەکانی فەڕەنساوە (بەراورد بە عێراق)، لایەنگرانی ئێرانیان بە [[شریت]] و تۆماری وتارەکانی پڕکرد. لەوەش خراپتر بۆ شا، میدیاکانی ڕۆژاوا دەستبەجێ خومەینییان خستە ناو بازنەی بایەخەوە. زۆری نەخایاند ناوی خومەینی لە ڕۆژاوا بووە ناوێکی ئاشنا، و دەیگوت کە ئەو بەدوای دەسەڵاتدا ناگەڕێت، بەڵکو لەبری ئەوە ھەوڵ بۆ «ڕزگارکردنی» گەلەکەی لە «ستەم» دەدات.

لە تشرینی دووەمدا، کەریم سەنجابی ڕێبەری [[بەرەی نیشتمانیی عەلمانی]] بەرەو پاریس بەڕێکەوت بۆ دیداری [[خومەینی]]. ھەردوولا ڕێککەوتنێکیان بۆ پڕۆژەی دەستوورێک واژوو کرد کە «ئیسلامی و دیموکراتیک» بێت. ئەمە ئاماژە بوو بۆ ھاوپەیمانیی فەرمی ئێستای نێوان پیاوانی ئایینی و ئۆپۆزیسیۆنی عەلمانی. خومەینی کەسایەتییە ڕۆژاوایییەکانی (وەک [[سادق قوتبزادە]] و [[ئیبراھیم یەزدی]]) وەک وتەبێژی ئۆپۆزیسیۆنی گشتی دیاری کرد، و کاتێک ڕۆژنامەنووسە ئەورووپییەکان پرسیاریان لێکرد چی شوێنی ڕژێمی پاشایەتی دەگرێتەوە، خومەینی بۆ یەکەمجار زاراوەی «کۆماری ئیسلامی» بەکارھێنا، لەبری «حکوومەتی ئیسلامی» کە پێشتر باو بوو.&lt;ref&gt;Harney&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 641 - 642&lt;/ref&gt;

=== بەردەوامیی ململانێ و دامەزراندنی حکوومەتێکی سەربازی ===
خۆپیشاندانەکانی سەر شەقام بە ھەموو ھێزێکەوە بەبێ وەڵامێکی ئەوتۆی سوپا بەردەوام بوون؛ تا کۆتایی تشرینی یەکەم، بەرپرسانی حکوومەت بە کردەیی [[زانکۆی تاران]]یان بۆ قوتابیانی خۆپیشاندەر چۆڵکرد. لەوەش خراپتر ئەوە بوو کە ئۆپۆزیسیۆن تا دەھات پڕچەکتر دەبوو و تەقەیان لە سەربازەکان دەکرد و ھێرشیان دەکردە سەر بانک و باڵەخانە حکوومەتییەکان. لە ٥ی تشرینی دووەمدا، خۆپیشاندانەکانی زانکۆی تاران دوای ھەڵگیرسانی شەڕ لەگەڵ سەربازە چەکدارەکاندا کوژراوی لێکەوتەوە. لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا، تاران تووشی ئاژاوەیەکی بەرفراوان بوو. کۆمەڵێک لە ھێما ڕۆژاوایییەکان وەک [[سینەما]] و [[فرۆشگا]] گەورەکان، جگە لە باڵەخانە حکوومەتییەکان و بنکەکانی پۆلیس، دەستیان بەسەردا گیرا و تاڵان کران و سووتێنران. باڵیۆزخانەی [[بەریتانیا]] لە تاران بەشێکی سووتا و ڕووبەڕووی کاری تێکدەرانە بووەوە، باڵیۆزخانەی [[ئەمریکا]]ش خەریک بوو ھەمان چارەنووسی ھەبێت (ئەم ڕووداوە لای چاودێرانی بیانی بە «ڕۆژی سووتانی تاران» ناسرا).

لەگەڵ لەدەستدەرچوونی کۆنترۆڵی دۆخی شەقامەکان، زۆرێک لە کەسایەتییە ناسراو و خاوەن ناوبانگەکان لە ناوخۆی وڵاتدا دەستیان کرد بە نزیکبوونەوە لە شا، و تکایان لێدەکرد پشێوییەکان ڕابگرێت. لە ٦ی تشرینی دووەمدا، شا شەریف ئیمامی لە پۆستی سەرۆک وەزیران لادا، و بڕیاری دا حکوومەتێکی سەربازی لە شوێنی دابمەزرێنێت، و ژەنەڕاڵ [[غوڵامڕەزا ئەزھەری]] وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا بەھۆی شێوازە میانڕەوەکەی لە مامەڵەکردن لەگەڵ دۆخەکەدا. لە ھەمان ڕۆژدا، شا وتارێکی لە تەلەڤیزیۆنی ئێران پێشکەش کرد. وەک «پادشا» ئاماژەی بە خۆی کرد، لەبری «شاھنشاە» (پاشای پاشاکان) کە پێشتر سوور بوو لەسەر ئەوەی بەو ناوە بانگ بکرێت. لە وتارەکەیدا وتی «من دەنگی شۆڕشەکەتانم بیست»... «ئەم شۆڕشە تەنھا دەتوانێت لەلایەن منەوە، پاشای ئێران، پشتگیری بکرێت». داوای لێبووردنی کرد بۆ ئەو ھەڵانەی لە سەردەمی حوکمڕانیدا کرابوون، و بەڵێنی دا کە دەستەبەری نەبوونی گەندەڵی بکات. وتی کە دەست دەکات بە کارکردن لەگەڵ [[ئۆپۆزیسیۆن]] بۆ گەیشتن بە [[دیموکراسی]]، و حکوومەتێکی ھاوپەیمانی پێکدەھێنێت.

وتارەکە کاتێک دەرکەوت کە شۆڕشگێڕان ھەستیان بە لاوازیی شا کرد و «بۆنی خوێنیان کرد». [[خومەینی]] ڕای گەیاند کە ھیچ ئاشتەوایییەک لەگەڵ شا نابێت و داوای لە ھەموو ئێرانییەکان کرد بۆ ڕووخاندنی. دەسەڵاتە سەربازییەکان باری نائاسایییان لە [[پارێزگای خوزستان]] (پارێزگای سەرەکی بەرھەمھێنانی [[نەوت]] لە [[ئێران]]) ڕاگەیاند و ھێزەکانیان لە دامەزراوە نەوتییەکاندا بڵاوە پێکرد. ھەروەھا ئەندامانی ھێزی دەریایی وەک ھێزێکی لێدان لە پیشەسازیی نەوتدا بەکارھێنران. ڕێپێوانەکانی سەر شەقام کەمی کرد، و بەرھەمھێنانی نەوت دووبارە دەستی بە زیادبوون کردەوە و گەیشتە ئاستەکانی پێش شۆڕش. وەک گورزێکی سیمبوولی بۆ ئۆپۆزیسیۆن، [[کەریم سەنجابی]] کە لە [[پاریس]] سەردانی خومەینی کردبوو، لەکاتی گەڕانەوەی بۆ ئێران دەستگیرکرا. سەرەڕای ئەوەش، حکوومەت بەردەوام بوو لە سیاسەتی سازش و گفتوگۆ. شا فەرمانی دەستگیرکردنی ١٠٠ بەرپرسی حکوومەتەکەی بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] دا، لەوانە [[ئەمیر عەباس ھووەیدا]] سەرۆک وەزیرانی پێشوو و [[نیعمەتوڵڵا ناسیری]] سەرۆکی پێشووی [[ساواک]].

=== خۆپیشاندانەکانی موحەڕەم ===
خومەینی حکوومەتە سەربازییەکەی شەرمەزار کرد و داوای بەردەوامیی خۆپیشاندانەکانی کرد. ڕێکخەرانی خۆپیشاندانەکان پلانیان دانابوو بۆ زنجیرەیەک خۆپیشاندانی پەرەسەندوو لە ماوەی مانگی [[موحەڕەم]]ی ئیسلامیدا، کە لە ڕۆژانی [[تاسووعا]] و [[عاشوورا]]دا دەگاتە لووتکە بۆ یادکردنەوەی شەھیدبوونی ئیمام [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێنی کوڕی عەلی]] (د. خ)، ئیمامی سێیەمی [[شیعە]]کان. لەکاتێکدا دەسەڵاتە سەربازییەکان خۆپیشاندانەکانی سەر شەقامیان قەدەغە کرد و باری قەدەغەی ھاتوچۆیان درێژکردەوە، [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شا]] تووشی نیگەرانییەکی قووڵ بوو سەبارەت بە توندوتیژییە ئەگەرییەکان.

لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٨دا، [[خۆپیشاندانەکانی موحەڕەم]] دەستیان پێکرد و بەم ناوە ناونران چونکە لە مانگی موحەڕەمی ئیسلامیدا دەستیان پێکردبوو. خۆپیشاندانەکانی موحەڕەم بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش گەورە و چارەنووسساز بوون. زیاتر لە دوو ملیۆن خۆپیشاندەر ڕژانە سەر شەقامەکان، و لە [[مەیدانی شەھیاد]] ([[مەیدانی ئازادیی]] ئێستا) کۆبوونەوە. زۆرجار خۆپیشاندەران شەوانە دەھاتنە دەرەوە و باری سنوورداری قەدەغەی ھاتوچۆیان ڕەتدەکردەوە (زۆرجار دەچوونە سەر سەربانی ماڵەکان و ھاواریان دەکرد «اللە اکبر»)، و حکوومەت ھەواڵی گیانلەدەستدانی لایەنی کەم ١٢ کەسی ڕاگەیەندرا. لە [[قەزوین]]، ژمارەیەک خۆپیشاندەر لەژێر دەبڵەکاندا مانەوە و کوژران.

خۆپیشاندەران داوایان دەکرد [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەدڕەزا شا پەھلەوی]] لە دەسەڵات دوور بکەوێتەوە و ئایەتوڵڵای مەزن ڕووحوڵڵا خومەینی لە مەنفا بگەڕێتەوە. خۆپیشاندانەکان بە خێرایییەکی زۆر زیادیان کرد، بە جۆرێک لە ھەفتەی یەکەمدا ژمارەیان گەیشتە نێوان شەش ملیۆن بۆ نۆ ملیۆن کەس. نزیکەی ١٠٪ی کۆی دانیشتووان لە [[خۆپیشاندانەکانی موحەڕەم]]دا ڕژانە سەر شەقامەکان. خۆپیشاندانەکان ھەم لە سەرەتا و ھەم لە کۆتایی مانگی [[موحەڕەم]]دا سەرکەوتوو بوون، و شا دواتر لەو مانگەدا لە دەسەڵات دوورکەوتەوە.

دوای سەرکەوتنی ئەوەی دواتر بە شۆڕش ناسرا، ئایەتوڵڵای مەزن [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] وەک ڕێبەرێکی ئایینی و سیاسیی گەڕایەوە بۆ ئێران. خومەینی بۆ ساڵانێکی زۆر ڕێبەری ئۆپۆزیسیۆنی شا بوو، و ناوبانگی دوای کۆچی دوایی مامۆستاکەی، زانای ناسراو [[ئایەتوڵڵای مەزن]] [[عەبدولکەریم حائیری یەزدی|یەزدی حائیری]] لە ساڵانی سییەکانی سەدەی ڕابردوودا زیادی کرد. تەنانەت لە ساڵانی دوورخراوەییدا، خومەینی ھەر بە پەیوەستداری لە [[ئێران]]دا مابووەوە و لە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران پشتگیری لە خۆپیشاندانەکان دەکرد، و ڕای گەیاند کە «ئازادی و ڕزگاربوون لە کۆت و بەندەکانی [[ئیمپریالیزم]]» نزیکە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171227042904/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2080036_2080037_2080043,00.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 642-644.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180710133031/https://www.biography.com/people/ayatollah-ruhollah-khomeini-13680544&lt;/ref&gt;

=== ڕێپێوانەکانی تاسووعا و عاشوورا ===
لەگەڵ نزیکبوونەوەی ڕۆژانی [[تاسووعا]] و [[عاشوورا]] (١٠ و ١١ی [[کانوونی یەکەم]])، شا دەستی کرد بە پاشەکشە. لە دانوستانەکاندا لەگەڵ [[ئایەتوڵڵا شەریعەتمەداری]]، شا فەرمانی ئازادکردنی ١٢٠ زیندانی سیاسی و [[کەریم سەنجابی]] دا، و لە ٨ی کانوونی یەکەمدا قەدەغەی سەر خۆپیشاندانەکانی سەر شەقامی ھەڵوەشاندەوە. مۆڵەت بۆ خۆپیشاندەران دەرچوو، و ھێزەکان لە ڕێڕەوی ڕێپێوانەکان دوورخرانەوە. لە بەرامبەردا، شەریعەتمەداری بەڵێنی دا کە دڵنیایی بدات ھیچ توندوتیژییەک لەکاتی خۆپیشاندانەکاندا ڕوو نادات.

لە ١٠ و ١١ی کانوونی یەکەم، ڕۆژانی [[تاسووعا]] و [[عاشوورا]]، لە نێوان شەش بۆ نۆ ملیۆن نەیاری شا لە سەرانسەری [[ئێران]] خۆپیشاندانیان کرد. [[ئایەتوڵڵا تالقانی]] و کەریم سەنجابی ڕێبەری بەرەی نیشتمانی ڕێپێوانەکانیان بەڕێوەبرد، کە ئەمەش ھێمای «یەکگرتوویی» [[ئۆپۆزیسیۆنی عەلمانی]] و ئایینی بوو. پیاوانی ئایینی و بازرگانانی بازاڕ چاودێری ئەم گردبوونەوەیەیان دەکرد، و ئەو خۆپیشاندەرانەی ھەوڵیان دەدا توندوتیژی دەست پێ بکەن، کۆنترۆڵ کران.

=== دوورخرانەوەی شا و گەڕانەوەی خومەینی ===
لە ١٣ی کانوونی دووەمدا، نزیکەی دوو ملیۆن کەس لە سی شاردا خۆپیشاندانیان کرد و داوای گەڕانەوەی خومەینی و دەرکردنی شایان دەکرد. لە ١٦ی کانوونی دووەم کاتێک [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شا]] وڵاتی بەرەو [[قاھیرە]] بەجێھێشت (بەگوێرەی ئەوەی شا لە چاوپێکەوتنەکەیدا لە فڕۆکەخانە و پێش سواربوونی فڕۆکەکە وتی: «ھەست بە ماندووێتی دەکەم و پێویستم بە پشووە»)، سەدان ھەزار کەس بۆ ئاھەنگگێڕان بەم بۆنەیەوە ڕژانە سەر شەقامەکان. لە ١٩ی کانوونی دووەمدا، دوای ئەوەی [[خومەینی]] داوای «[[گشتپرسی]] سەر شەقام»ی کرد بۆ دیاریکردنی ئەرکی ڕژێمی پاشایەتی و حکوومەتی [[شاپوور بەختیار]]، تەنھا لە [[تاران]] زیاتر لە ملیۆنێک کەس ڕژانە سەر شەقامەکان. لە ٢٣ی کانوونی دووەمدا فڕۆکەخانەکان داخران بۆ ڕێگریکردن لە ھاتنە ناوەوەی خومەینی. لە ٢٧ و ٢٨ی کانوونی دووەمدا چەند کەسێک لەکاتی خۆپیشاندانەکان بۆ داخستنی [[فڕۆکەخانە]] کوژران. لە کۆتاییدا لە ١ی شوباتی ١٩٧٩دا زیاتر لە سێ ملیۆن کەس بۆ پێشوازیکردن لە گەڕانەوەی خومەینی ھاتنە سەر شەقامەکان. ئایەتوڵڵا ڕووحوڵڵا خومەینی دوای ١٤ ساڵ لە مەنفای سیاسی گەڕایەوە [[ئێران]].

زۆرێک لە کۆمەڵگەی ئێرانی ھەستیان بە خۆشی دەکرد بەرامبەر بەو شۆڕشەی کە لە ڕێدا بوو. سیاسییە عەلمانی و چەپەکان سەرنجیان خستبووە سەر بزووتنەوەکە بە ھیوای بەدەستھێنانی دەسەڵات لە پاشکۆیدا، بە پشتگوێخستنی ئەو ڕاستییەی کە خومەینی تەواو دژەبوو بۆ ئەو ھەڵوێستانەی ئەوان پشتگیرییان لێ دەکرد. لەکاتێکدا بۆ ئێرانییە عەلمانییەکان تا دەھات ڕوون دەبووەوە کە خومەینی [[لیبرالیزم|لیبراڵ]] نییە، بەڵام بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ڕەمزێک سەیری دەکرا و پێیان وابوو لە کۆتاییدا دەسەڵات ڕادەستی گرووپە [[عەلمانی|عەلمانییەکان]] دەکرێت.&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 648-649.&lt;/ref&gt;

== ھەناردەکردنی شۆڕش ==
دوای سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران، [[ئێران]] کاری کرد بۆ ھەناردەکردنی شۆڕش، کە ھەندێک کەس (وەک [[مەھدی شەکیبایی]] ڕۆژنامەنووسی ئێرانی) بەوە لێکی دەدەنەوە کە «مامەڵەکردنە بە فکری و کولتووری لەگەڵ ئەو لایەنانەی بە ئەرێنی مامەڵە لەگەڵ شۆڕشی ئێران دەکەن، و ھیچ پەیوەندییەکی بە ڕێکخستنی بزووتنەوە ناڕەزایەتییەکان و شۆڕشگێڕکردنی گەلانی تر دژ بە سیستمە سیاسییەکانی وڵاتەکانیان نییە».&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20241118014517/https://www.dw.com/ar/40-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%B9%D9%88%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A3%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%B5%D9%84%D8%AA-%D8%A3%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B5%D8%AF%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9/a-47324483&lt;/ref&gt;

لەکاتێکدا ھەندێک کەس ئێران تۆمەتبار دەکەن بەوەی ئامانجی تەشەنەکردنە لە ناوچەکەدا لە ڕێگەی میکانیزمە مەزھەبییەکان و فراوانکردنی دەسەڵاتی خۆی، ئەمەش ئەوەیە کە [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] ڕەتی کردەوە و وتی: «کاتێک دەڵێین: دەبێت شۆڕشەکەمان ھەناردە بکەین، نابێت ئەم چەمکە ھەڵەیە بێتە ناو مێشکەکانەوە، کە ئێمە دەمانەوێت وڵاتان داگیر بکەین…، مەبەستمان لە ھەناردەکردنی شۆڕشەکەمان ئەوەیە: کە گەلان و وڵاتان بەئاگا بێنەوە، و خۆیان لەو ناڵەناڵەی تێدا دەژین ڕزگار بکەن، و لەژێر ھەژموونی ئەوانی تر دەر بچن کە سامان و کۆگاکانیان تاڵان دەکەن، لەکاتێکدا خۆیان لە ھەژاری و بێبەشیدا دەژین».&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200219170533/http://ar.imam-khomeini.ir/ar/n15111/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D9%88-%D8%AA%D8%B5%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Abrahamian1982|مؤلف=Abrahamian, Ervand |عنوان=Iran between two revolutions|ناشر=Princeton University Press|ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٠-٦٩١-٠٠٧٩٠-X}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Milani, Abbas |عنوان=The Persian Sphinx: Amir Abbas Hoveyda and the Riddle of the Islamic Revolution|مسار=https://archive.org/details/persiansphinxami0000mila |ناشر=Mage Publishers|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٩٣٤٢١١-٦١-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Taheri|مؤلف=Taheri, Amir|عنوان=The Spirit of Allah |مسار= https://archive.org/details/spiritofallahkho0000tahe|ناشر=Adler &amp; Adler |سنة=1985 |ژپنک=٠-٠٩-١٦٠٣٢٠-X|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220327104643/https://archive.org/details/spiritofallahkho0000tahe|تاريخ أرشيف=2022-03-27}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Kurzman|مؤلف=Kurzman, Charles|عنوان=The Unthinkable Revolution in Iran|ناشر=Harvard University Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٠-٦٧٤-٠١٣٢٨-X}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Harney|مؤلف=Harney, Desmond|عنوان=The priest and the king: an eyewitness account of the Islamic revolution|مسار=https://archive.org/details/priestkingeyewit0000harn|ناشر=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٩٨}}
{{commons category|Iranian Revolution}}
{{ئیسلامی سیاسی}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|ئیسلام|مێژوو|شیعە|دەیەی ١٩٧٠}}

[[پۆل:شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]
[[پۆل:ئێران لە ١٩٧٩]]
[[پۆل:ناڕەزایییەکان]]
[[پۆل:مێژووی ئیسلام]]
[[پۆل:سیاسەت لە ١٩٧٩]]
[[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]]
[[پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]]
[[پۆل:مێژووی ئێران]]
[[پۆل:کۆمارە ئیسلامییەکان]]</text>
      <sha1>q89ktwi9c5m4t32asstxnh1ha3qanhb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571906</id>
      <parentid>1571645</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81309" sha1="4zyk9b964f3ha2envaoy0wmsjkl74sa" xml:space="preserve">{{پاڵاوتنی وتاری باش|٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}{{داتابۆکس}}
'''شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران'''، '''شۆڕشی ئیسلامیی ئێران'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |سەردێڕ=بەنوئەزیزی: شۆڕشی ئیسلامیی ئێران |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230127091700/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; یان '''شۆڕشی گەلانی ئێران'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ساڵەی-شۆڕشی-گەلانی-ێران-لە-ڕاگەیاندنە-اڵمانییەکان |سەردێڕ=٤٠ ساڵەی شۆڕشی گەلانی ئێران لە ڕاگەیاندنە ئاڵمانییەکان |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; ({{بە فارسی|انقلاب ۱۳۵۷{{تێبینی|ناوی باو لە کۆمەڵگادا}} / انقلاب اسلامی{{تێبینی|ناوی باو لە وێژەی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەت]]دا}}}}) [[شۆڕش|گۆڕانکارییەکی گەورەی]] سیاسی–کۆمەڵایەتی بوو کە لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ھەتا ١١ی شوباتی ١٩٧٩ ڕوویدا و بووبە ھۆی ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]] و پێکھاتنی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی کۆماری ئیسلامی]] بە ڕێبەرایەتیی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]].

کەسایەتییە خاوەن ئاراستە ئیسلامییەکان ڕۆڵێکی بەرچاو و ئامادەیییەکی گەورەیان ھەبوو لەم [[شۆڕش]]ەی دژ بە دەسەڵاتی پاشایەتی، کە خومەینی ناوی نابوو «شۆڕشی ئیسلامی». جیا لە [[ئیسلامی سیاسی]] یان ئیسلامیزم، [[ئایدۆلۆژیا]] جیاوازەکانی وەک [[سۆشیالیزم]]، [[لیبراڵیزم]] و [[ناسیۆنالیزم]] بەشدارییان لەم شۆڕشەدا کرد. شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران یەکەم شۆڕشی سەرکەوتوو بوو کە بووە ھۆی حوکمڕانیی ئیسلامی سیاسیی [[شیعە]] و بنچینەگەرایی لە ناوچەکەدا.&lt;ref&gt;Esposito, p.161&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190127205820/http://www.iran-emrooz.net/index.php/think/more/44737/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200113125938/https://books.google.com/books?id=pTVSPmyvtkAC&amp;printsec=frontcover&lt;/ref&gt;

خۆپیشاندانەکان دژ بە شا لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٧ دەستیان پێکرد و پەرەیان سەند بۆ ھەڵمەتێکی بەرگریی مەدەنی کە ھەردوو ڕەوتە [[عەلمانی]] و ئایینییەکانی دەگرتەوە و لە کانوونی دووەمی ١٩٧٨ توندتر بوون. مانگرتن و خۆپیشاندانەکان لە نێوان مانگەکانی ئاب و کانوونی یەکەمی ١٩٧٨دا وڵاتیان پەکخست. شا لە ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩ وەک کۆتا شای [[ئێران]] ئێرانی بەرەو مەنفا بەجێھێشت، و ئەرکەکانی بۆ ئەنجومەنی جێنشینی ([[ئەنجومەنی پاشایەتی]]) و سەرۆک وەزیرانی ئۆپۆزیسیۆنی جێھێشت. [[ئایەتوڵڵا خومەینی]] دوای ١٤ ساڵ دوورخرانەوە، لە ١ی شوباتی ١٩٧٩ گەڕایەوە [[تاران]] و لەلایەن چەندین ملیۆن ئێرانییەوە پێشوازی لێکرا. دەسەڵاتی پاشایەتی دوای ماوەیەکی کورت ([[دە ڕۆژ]]) لە ١١ی شوباتی ١٩٧٩ ھەرەسی ھێنا، کە لە ئێراندا بە «[[دەیەی فەجر|دە ڕۆژی فەجر]]» ناودەبرێت.&lt;ref&gt;Abrahamian, Ervand (2009) &quot;Mass Protests in the Islamic Revolution, 1977–79&quot;, in آدم ڕوبرتس and تيموثي غارتون آش (eds.), Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present. Oxford &amp; New York: Oxford University Press, pp. 162–78.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190502064424/http://www.fsmitha.com/h2/ch29ir.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20101223214459/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm&lt;/ref&gt;

== پێشینە ==
ئەو ھۆکارانەی بوونە ھۆی ڕوودانی شۆڕشەکە و دواتر وەرگرتنی سیفەتی جەماوەری و نەتەوەیی و ئیسلامی، بریتی بوون لە کاردانەوەیەکی پارێزگارانە دژ بە ھەوڵە ڕۆژاواییخواز و عەلمانییەکانی شای سەر بە [[وڵاتانی ڕۆژاوا|ڕۆژاوا]]، و بەرزبوونەوەی چاوەڕوانییەکان بەھۆی داھاتی [[نەوت]] لە ساڵی ١٩٧٣ و بەرنامەیەکی ئابووریی زۆر گەورەخوازانە، ھەروەھا توڕەیی بەھۆی پاشەکشەیەکی ئابووریی کورت و سەخت لە ساڵانی ١٩٧٧–٧٨، و کەموکوڕییەکانی تری ڕژێمی پێشوو.&lt;ref&gt;Del Giudice, Marguerite (ئاب 2008). &quot;Persia: Ancient Soul of Iran&quot;. National Geographic.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;According to Kurzman, scholars writing on the revolution who have mentioned this include:

Gary Sick;[16]

Michael M.J. Fischer;[17]

Nikkie R. Keddie[18]

.Shaul Bakhash[19]&lt;/ref&gt;

ڕژێمی شا زیاتر سەرکوتکار و دڕندە بوو، ھەروەھا [[گەندەڵی]] و دەستبڵاوی تێدا بڵاوبووەوە. ھەروەھا بەدەست کەموکوڕی لە کارکردنی بنەڕەتیدا دەیناڵاند کە بووە ھۆی [[تەنگژەی ئابووری]] و کەمیی کەلوپەل و [[ھەڵاوسان]]. لەلایەن زۆر کەسەوە وا دەبینرا کە شا قەرزاری ھێزێکی ڕۆژاوایی نائیسلامییە ([[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]) کە کولتوورەکەی کاریگەری لەسەر ئێران ھەبوو. لە ھەمان کاتدا، ڕەنگە پشتگیریی شا لەلایەن سیاسییەکان و میدیاکانی ڕۆژاواوە - بەتایبەتی لە سەردەمی جیمی کارتەردا - کەمی کردبێت، ئەمەش وەک ئەنجامی پشتگیریی شا بۆ زیادکردنی نرخی نەوتی ئۆپێک لە سەرەتای ئەو دەیەدا. کاتێک سەرۆک کارتەر سیاسەتی مافی مرۆڤی پەیڕەو کرد کە دەیگوت ئەو وڵاتانەی تاوانبارن بە پێشێلکردنی [[مافەکانی مرۆڤ]] لە چەک یان یارمەتییەکانی ئەمریکا بێبەش دەکرێن، ئەمە یارمەتیدەر بوو بۆ ئەوەی بوێری بداتە ھەندێک ئێرانی بۆ بڵاوکردنەوەی پەیام و داواکاری بەو ھیوایەی کە سەرکوتکردنی حکوومەت خاو ببێتەوە.&lt;ref&gt;Harney, pp. 37, 47, 67, 128, 155, 167.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian, Ervand (1982). Iran between two revolutions. Princeton University Press, p. 437. ISBN 0-691-00790-X.&lt;/ref&gt;

ئەو شۆڕشەی کە شوێنی سیستمی پاشایەتیی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] گرتەوە بە ئیسلامییەکان و خومەینی نەک [[ڕێبەر]] و ئایدۆلۆژیایەکی تر، دەگەڕێتەوە بۆ بڵاوبوونەوەی وەشانی شیعەیی لە بزووتنەوەی ئیسلامی کە دژی ڕۆژاوایی بوون وەستایەوە و [[ئایەتوڵڵا خومەینی]] وەک شوێنکەوتووی ئیمامی شیعە [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێنی کوڕی عەلی]] دەبینی و شای لە ڕۆڵی یەزیدی دووژمنی حوسێندا دەبینی. یەکێکی تر لە ھۆکارەکان بە کەم سەیرکردنی بزووتنەوە ئیسلامییەکەی خومەینی بوو، چ لەلایەن دەسەڵاتی شاوە - کە بە ھەڕەشەیەکی بچووکیان دەزانی بەراورد بە [[مارکسیزم|مارکسییەکان]] و [[سۆسیالیزمی ئیسلامی|سۆشیالیستە ئیسلامییەکان]] - و چ لەلایەن نەیارە عەلمانییەکانی حکوومەتەوە - کە پێیان وابوو دەتوانرێت خومەینییەکان پەراوێز بخرێن.&lt;ref&gt;Andrew Scott Cooper. The Oil Kings: How the U.S. , Iran, and Saudi Arabia Changed the Balance of Power in the Middle East. Simon &amp; Schuster, 2011. (ردمك 1439155178).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Keddie, p. 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schirazi, Asghar (1997). The Constitution of Iran. Tauris, pp. 293–34. ISBN 1-86064-253-5.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 533–34.&lt;/ref&gt;

== پێشینەی مێژوویی ==
=== شۆڕشی تووتن ===
{{سەرەکی|شۆڕشی تووتن}}
پیاوانی ئایینیی [[شیعە]] کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر کۆمەڵگەی ئێرانی ھەبوو. پیاوانی ئایینی لە سەرەتادا خۆیان وەک ھێزێکی سیاسیی بەھێز لە [[ئۆپۆزیسیۆن]]ی دەسەڵاتی [[پاشایەتی]]دا نیشان دا لەگەڵ [[شۆڕشی تووتن]]ی ساڵی ١٨٩١. لە ٢٠ی ئازاری ١٨٩٠، ناسرەدین شا ئیمتیازێکی بە مەیجەر [[جێراڵد تاڵبۆت]] بەخشی بۆ قۆرخکردنی تەواوەتی بەرھەمھێنان و فرۆشتن و ناردنە دەرەوەی [[تووتن]] بۆ ماوەی پەنجا ساڵ. لەو کاتەدا پیشەسازیی تووتنی فارسی زیاتر لە ٢٠٠ ھەزار کەسی تێدا کاریان دەکرد، بۆیە ئەم ئیمتیازە گورزێکی توند بوو بۆ جووتیاران و بازاڕییە [[فارسەکان]] کە بژێویی ژیانیان بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بازرگانیی پڕقازانجی تووتن بوو. بایکۆت و ناڕەزایەتییەکان دژی ئەم بڕیارە بەھۆی [[فەتوا]]ی [[میرزا شیرازی|میرزا حەسەنی شیرازی]] بە شێوەیەکی بەرفراوان بڵاوبووەوە. لە کۆتاییدا [[ناسرەدین شا|ناسرەددین شا]] خۆی بە دەستەوەستان بینی لەبەردەم وەستاندنی بزووتنەوە جەماوەرییەکە و ئیمتیازەکەی ھەڵوەشاندەوە. شۆڕشی تووتن یەکەم بەرگریی گەورەی ئێرانییەکان بوو دژ بە شا و بەرژەوەندییە بیانییەکان، و ھێزی گەل و کاریگەریی زانایانی لە نێوانیاندا دەرخست.&lt;ref&gt;Keddie, Nikki (1966). Religion and Rebellion in Iran: The Tobacco Protest of 1891–92. Frank Cass, p. 38.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://archive.org/details/sim_sociological-forum_1992-09_7_3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lambton, Ann (1987). Qajar Persia. University of Texas Press, p. 248&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mottahedeh, Roy (2000) The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran. Oneworld, p. 218&lt;/ref&gt;

=== شۆڕشی دەستووریی ئێران ===
{{سەرەکی|شۆڕشی دەستووری ئێران}}
ناڕەزایەتییەکان بەردەوام بوون تا [[شۆڕشی دەستووری ئێران|شۆڕشی دەستووری]] (١٩٠٥–١٩١١). شۆڕشەکە بووە ھۆی دامەزراندنی پەرلەمان ([[ئەنجومەنی شوورای نیشتمانی]]) و پەسەندکردنی یەکەم دەستوور. سەرەڕای سەرکەوتنی شۆڕشی دەستووری لە لاوازکردنی حوکمی ستەمکارانەی ڕژێمی [[قاجاڕ]]، بەڵام نەیتوانی حکوومەتێکی جێگرەوەی بەھێز دابین بکات. لە ئەنجامدا و لە ماوەی ئەو دەیان ساڵەی دوای دامەزراندنی پەرلەمانە نوێیەکە، چەندین ڕووداوی مەترسیدار ڕوویان دا. دەکرێت زۆرێک لەم ڕووداوانە وەک بەردەوامیی ململانێی نێوان دەستوورخوازان و شای فارس ببینرێن، کە زۆرێکیان لەلایەن ھێزە بیانییەکانەوە دژ بە پەرلەمان پشتگیری دەکران.

=== ڕەزا شا ===
{{سەرەکی|محەممەدڕەزا پەھلەوی}}
بێسەروبەری و پشێوییەک کە دوای شۆڕشی دەستووری دروست بوو، بووە ھۆی دەرکەوتنی ژەنەڕاڵ ڕەزا خان، فەرماندەی لیوای قەزاقی فارسی کە لە کوودەتایەکدا لە شوباتی ١٩٢١ دەسەڵاتی گرتە دەست. سیستمێکی پاشایەتیی دەستووریی دامەزراند و لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٥ [[ئەحمەد شا]] قاجاڕی کۆتا پاشای قاجاڕەکانی لە کار لادا و کۆتایی بە حوکمی [[قاجاڕەکان]] ھێنا و چەندین چاکسازیی کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی لە ماوەی حوکمڕانیدا ئەنجام دا. کۆمەڵێک لەم چاکسازییانە بوونە ھۆی ناڕەزایەتی گشتی کە زەمینەی بۆ شۆڕشی ئێران ڕەخساند. [[ڕەزا شا]]، باوکی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]، یاسا ئیسلامییەکانی بە یاسای ڕۆژاوایی گۆڕی، کە جلوبەرگی ئیسلامیی نەریتی قەدەغە کرد و ڕەگەزەکانی لە یەک جیاکردەوە و پۆشینی [[حیجاب]]ی تەواوی بۆ ژنان قەدەغە کرد. پۆلیس بە زەبروزەنگ حیجابی ئەو ژنانەیان دەدڕاند کە بەرەنگاری قەدەغەکردنی [[حیجاب]] دەبوونەوە. لە ساڵی ١٩٣٥دا دەیان کەس کوژران و سەدان کەسیش بریندار بوون لە ڕووداوەکەی مزگەوتی [[گەوھەرشاد]]دا. لە لایەکی ترەوە، لە سەرەتای سەرکەوتنی ڕەزا شا، [[عەبدولکەریم حائیری یەزدی]] [[حەوزەی زانستیی قوم]]-ی دامەزراند و گۆڕانکاری گرنگی لە [[حەوزە]] زانستییەکاندا دروست کرد؛ بەڵام ئەو وەک ڕێبەرە ئایینییەکانی تری دوای خۆی، خۆی لە دەستوەردان لە کاروباری سیاسی بەدوور گرت؛ بۆیە پیاوانی ئایینی لە سەردەمی حوکمی ڕەزا شادا ھەوڵی بەرفراوانی دژ بە حکوومەتیان ڕێکنەخست؛ بەڵام [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتوڵڵا خومەینی]] کە لە داھاتوودا دژی حکوومەتی ڕەزا شا وەستایەوە، قوتابیی شێخ [[عەبدولکەریم حائیری]] بوو.&lt;ref&gt;Mackey, p. 184&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bakhash, p. 22&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Taheri, pp. 94–5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090326213807/http://webstorage1.mcpa.virginia.edu/library/mc/forums/published/americanvalues13.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajaee, Farhang (2010). Islamism and Modernism: The Changing Discourse in Iran. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-77436-0.&lt;/ref&gt;

=== شۆڕشی سپی ===
{{سەرەکی|شۆڕشی سپی}}
شۆڕشی سپی زنجیرەیەک چاکسازیی گشتگیر بوو لە [[ئێران]] کە لە ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن شا [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]یەوە دەستی پێکرد و تا ساڵی ١٩٧٨ بەردەوام بوو. بەرنامەی چاکسازیی [[محەممەدڕەزا شا]] بەتایبەتی بۆ لاوازکردنی ئەو چینانە داڕژرابوو کە پشتگیرییان لە سیستمی نەریتی دەکرد. لە چەندین توخم پێکھاتبوو، لەوانە: چاکسازیی زەوی و زار؛ فرۆشتنی ھەندێک کارگەی دەوڵەتی بۆ دابینکردنی [[بوودجە]]ی چاکسازیی زەوی؛ [[مافی دەنگدان]]ی ژنان؛ نیشتمانیکردنی [[دارستان]] و [[لەوەڕگا]]کان؛ پێکھێنانی دەستەی نەھێشتنی [[نەخوێندەواری]]؛ و دانانی پلانی دابەشکردنی قازانج بۆ کرێکارانی کەرتی [[پیشەسازی]]. شا شۆڕشی سپی وەک ھەنگاوێک بەرەو مۆدێرنیتە ڕاگەیاند، بەڵام گومانی تێدا نییە کە پاڵنەری سیاسی ھەبووە؛ شۆڕشی سپی ھۆکارێک بوو بۆ ئەوەی ڕەوایی بداتە بنەماڵەی پەھلەوی. بەشێک لە ھۆکاری دەستپێکردنی [[شۆڕشی سپی]] ئەوە بوو کە شا ھیوای دەخواست لە دەسەڵاتی [[دەرەبەگ]]ەکان ڕزگاری بێت و بنکەیەکی نوێی پشتگیری لە نێوان جووتیاران و چینی کرێکاردا دروست بکات. بەم شێوەیە شۆڕشی سپی لە ئێران ھەوڵێکی نوێ بوو بۆ ناساندنی چاکسازی لە سەرەوە و پاراستنی شێوازە نەریتییەکانی دەسەڵات. لە ڕێگەی چاکسازیی زەوی و زارەوە، کە ناوەکی شۆڕشی سپی بوو، شا ھیوای دەخواست ھاوپەیمانی لەگەڵ جووتیارانی گوندەکاندا بکات و ھیوای دەخواست پەیوەندییان لەگەڵ [[ئەرستۆکراسی]] شاردا ببڕێت.&lt;ref&gt;Amir Arjomand, Said (1988). The Turban for the Crown: The Islamic Revolution in Iran. Oxford University Press. ص. 72–73. ISBN 978-0-19-504258-0. مؤرشف من الأصل في 2021-09-30.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130827194043/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,842491,00.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Siavoshi, Sussan (1990). Liberal Nationalism in Iran: The failure of a movement. Boulder, Colorado: Westview Press. ص. 23. ISBN 978-0-8133-7413-0.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bayar, Assef (1994). &quot;Historiography, class, and Iranian workers&quot;. في Lockman, Zachary (المحرر). Workers and Working Classes in the Middle East: Struggles, Histories, Historiographies. Albany, New York: State University of New York Press. ص. 198. ISBN 978-0-7914-1665-5. &quot;نسخة مؤرشفة&quot;. مؤرشف من الأصل في 2017-04-09. اطلع عليه بتاريخ 2018-01-23.&lt;/ref&gt;

بۆ ئەوەی ڕەوایی بداتە [[شۆڕشی سپی]]، شا لە سەرەتای ساڵی ١٩٦٣دا داوای [[گشتپرسی]]یەکی نیشتمانی کرد، کە تێدا ٥٬٥٩٨٬٧١١ کەس دەنگیان بە چاکسازییەکان دا و ٤٬١١٥ کەسیش دژی چاکسازییەکان دەنگیان دا. ئەوەی شا چاوەڕێی نەدەکرد ئەوە بوو کە شۆڕشی سپی ببێتە ھۆی دروستبوونی گرژییەکی کۆمەڵایەتیی نوێ کە یارمەتیدەر بوو لە دروستبوونی چەندین کێشە کە شا ھەوڵی دەدا خۆی لێ بەدوور بگرێت. چاکسازیی زەوی و زار لەبری ھاوپەیمانیی جووتیاران لەگەڵ حکوومەت، بووە ھۆی بەرھەمھێنانی ژمارەیەکی زۆر لە جووتیاری سەربەخۆ و کرێکاری بێزەوی کە بوونە وەک تۆپخانەیەکی سیاسیی ئامادە، بەبێ ھەستکردن بە دڵسۆزی بۆ شا. وەک [[ئێرڤاند ئەبراھامیان]] ئاماژەی پێکردووە: «شۆڕشی سپی بۆ ئەوە داڕژرابوو کە پێش بە شۆڕشی سوور بگرێت، بەڵام ڕێگەی بۆ شۆڕشێکی ئیسلامی خۆش کرد». ھەرچەندە شۆڕشی سپی بەشدار بوو لە پێشکەوتنی ئابووری و تەکنەلۆژیای [[ئێران]]، بەڵام شکستی ھەندێک بەرنامەی چاکسازیی زەوی و کەمیی چاکسازییە دیموکراتییەکان، ھەروەھا دوژمنایەتی توندی پیاوانی ئایینی و خاوەن موڵکەکان بەرەو شۆڕشی سپی، لە کۆتاییدا بەشدار دەبێت لە ڕووخانی شا و شۆڕشی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩دا. ھەروەھا ستراتیژی ئابووریی «شۆڕشی سپی» وەک ئەوەی مەبەست بوو سەرکەوتوو نەبوو. لە ڕووی [[تیۆری]]یەوە، بڕیار وابوو پارەی نەوت کە ئاراستەی نوخبەکان دەکرێت بۆ دروستکردنی ھەلی کار و کارگەکان بەکاربھێنرێت و لە کۆتاییدا پارەکان دابەش بکرێن، بەڵام لەبری ئەوە سەروەت و سامانەکە لە سەرەوە گیری خوارد و تەنھا لە دەستی ژمارەیەکی کەمدا کۆبووەوە.&lt;ref&gt;Milani, Moshen M. (1988). The Making of Iran’s Islamic Revolution. Boulder, Colorado: Westview Press. ص. 85. ISBN 978-0-8133-7293-8. مؤرشف من الأصل في 2019-12-16.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian 2008، لاپەڕەکان 139–140&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20191216032535/https://books.google.com/books?id=inIfxTWgfegC&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian 2008، لاپەڕە 140&lt;/ref&gt;

=== سەرکەوتنی ئایەتوڵڵا خومەینی ===
ڕێبەری دوای شۆڕش - پیاوی ئایینی شیعە ئایەتوڵڵا [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] - یەکەم کەس بوو کە پێگەی سیاسی بەدەستھێنا لە ساڵی ١٩٦٣ کاتێک ڕێبەرایەتی ئۆپۆزیسیۆنی دژی شا و شۆڕشی سپییەکەی کرد. خومەینی لە ساڵی ١٩٦٣دا دەستگیرکرا دوای ئەوەی ڕای گەیاند شا «پیاوێکی داماو و خراپە» کە «دەستی کردووە بە ڕێگەی لەناوبردنی [[ئیسلام]] لە [[ئێران]]دا». سێ ڕۆژ ئاژاوەی گەورە لە سەرانسەری ئێراندا بەدوای خۆیدا ھێنا، بە کوژرانی ١٥٬٠٠٠ کەس بە تەقەی پۆلیس وەک سەرچاوەکانی ئۆپۆزیسیۆن ڕایان گەیاندووە؛ بەڵام سەرچاوە دژە شۆڕشەکان مەزەندە دەکەن کە تەنھا ٣٢ کەس کوژراون. خومەینی دوای ھەشت مانگ لە مانەوە لەژێر چاودێری ماڵەوە ئازاد کرا و بەردەوام بوو لە ھاندانی خەڵک، و ھاوکاریی نزیکی ئێرانی لەگەڵ [[ئیسرائیل]] و پارێزبەندییە دادوەرییەکەی، یان درێژکردنەوەی پارێزبەندیی دیپلۆماسی بۆ کارمەندانی حکوومەتی [[ئەمریکا]] لە [[ئێران]] شەرمەزار کرد. لە تشرینی دووەمی ١٩٦٤دا خومەینی دووبارە دەستگیرکرایەوە و ڕەوانەی مەنفا کرا و لەوێ بۆ ماوەی ١٥ ساڵ مایەوە تا سەرکەوتنی شۆڕش.&lt;ref&gt;Nehzat by Ruhani vol. 1, p. 195, quoted in Moin, p. 75.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Islam and Revolution, p. 17.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180710102230/http://www.emadbaghi.com/en/archives/000592.php&lt;/ref&gt;

==== ئایدۆلۆژیای شۆڕشی ئێران ====
{{سەرەکی|ئایدۆلۆژیای شۆڕشی ئێران}}
لەم قۆناغە گواستنەوەیەی «بێدەنگیی ناڕازی» دا، ڕاپەڕینی نوێی ئێرانی دەستی کرد بە لاوازکردنی بیرۆکەی [[جیھانی ڕۆژاوا|ڕۆژاواییبوون]] وەک پێشکەوتن کە بنەمای دەسەڵاتی [[عەلمانی]]ی شا بوو، و پێکھێنانی ئایدۆلۆژیای شۆڕشی ١٩٧٩. بیرۆکەی [[جەلال ئال ئەحمەد]] دەربارەی مەیل بۆ ڕۆژاواییبوون (غەربزەدەگی) -وەک کۆمەڵێک نیشانەی ڕۆژاوایی کە دێنە ناو ژیان لە ڕەھەندە کولتووری و شارستانی و فکرییەکاندا بەبێ ئەوەی ھیچ ڕەگێکی لە میراتدا ھەبێت یان ھیچ قووڵایییەکی لە مێژوودا ھەبێت و بەبێ ئەوەی ھاتنەناوەوەی وردەوردە بێت کە ڕێگە بە خۆسازدان بدات- دیدگای [[عەلی شەریعەتی]] بۆ [[ئیسلام]] وەک ڕزگارکەری ڕاستەقینەی جیھانی سێیەم لە داگیرکاری سەرکوتکار، داگیرکاری نوێ، و [[سەرمایەداری]]، و گێڕانەوە باوەکەی [[مورتەزا موتەھەری]] لە باوەڕی [[شیعە]]دا، ھەموویان بڵاوبوونەوە و گوێگر و خوێنەر و لایەنگری زۆریان پەیدا کرد. لەوە گرنگتر، خومەینی مژدەی ئەوەی دا کە شۆڕش، بەتایبەتی شەھیدبوون، دژ بە ستەم و [[دیکتاتۆری]] بەشێکە لە ئیسلامی شیعە، و دەبێت موسڵمانان کاریگەریی [[سەرمایەداریی لیبراڵ]] و [[کۆمۆنیزم]] ڕەتبکەنەوە، ئەو بیرۆکانەی کە ئیلھامبەخشی دروشمی شۆڕش بوون: «نە ڕۆژھەڵاتی، نە ڕۆژاوایی - کۆماری ئیسلامی». دوور لە چاوی ڕای گشتی، خومەینی بیردۆزی «ویلایەتی فەقیھ»ی وەک [[حکوومەت]] پەرەپێدا، کە دەڵێت موسڵمانان -لە ڕاستیدا ھەمووان- پێویستیان بە «سەرپەرشتی» ھەیە، لە شێوەی حوکمڕانی یان سەرپەرشتیکردن لەلایەن فەقیھێکی ئیسلامی پێشەنگ یان فەقیھەکانەوە. ئەم دەسەڵاتە لە کۆتاییدا «تەنانەت لە [[نوێژ]] و [[ڕۆژوو]]ش پێویستر» بوو لە ئیسلامدا چونکە [[ئیسلام]] لە لادان لە شەریعەتی ئیسلامی نەریتی دەپارێزێت و [[ھەژاری]] و [[ستەم]] و «تاڵانکردنی» خاکی ئیسلامی لەلایەن بێگانە بێباوەڕەکانەوە ناھێڵێت. ئەم بیرۆکەیەی حوکمڕانیی فەقیھە ئیسلامییەکان لە ڕێگەی کتێبەکەی «حکوومەتی ئیسلامی و ویلایەتی فەقیھ»، وتارەکانی مزگەوت و قورسی [[کاسێت]]ی قاچاخ کە وتارەکانی خومەینی تێدابوو، لە نێوان تۆڕی قوتابییە ئۆپۆزیسیۆنەکانی خومەینی (قوتابیانی [[حەوزە]] زانستییەکان)، و قوتابیانی پێشوو (پیاوانی ئایینی کۆن وەک [[مورتەزا موتەھەری]]، [[محەممەد بەھەشتی]]، [[محەممەد جەواد باھنەر]]، [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] و [[محەممەد موفتیح]])، و بازرگانە نەریتییەکان (بازاڕییەکان) لە ناوەوەی ئێراندا بڵاوبووەوە.&lt;ref&gt;Mackey, pp. 215, 264–65.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Keddie, pp. 201–07&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mackey, pp. 215, 264–65.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dabashi, Theology of Discontent (1993), pp. 419, 443&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khomeini; Algar, Islam and Revolution, pp. 52, 54, 80&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Taheri, p. 196.&lt;/ref&gt;

==== گرووپ و ڕێکخراوە ئۆپۆزیسیۆنەکان ====
گرووپە ئۆپۆزیسیۆنەکانی تر بریتی بوون لە لیبراڵە دەستوورییەکان -بزووتنەوەی ئازادیی ئیسلامیی دیموکرات و چاکسازیخواز لە ئێران، بە سەرۆکایەتی [[مەھدی بازرگان]]، و [[بەرەی نیشتمانیی عەلمانی]]. ئەوان لە چینی ناوەندی شارەکاندا چڕببووەوە و دەیانویست شا پابەند بێت بە دەستووری ساڵی ١٩٠٦ی ئێران لەبری ئەوەی سیستمێکی [[تیۆکراسی]] جێگەی بگرێتەوە، بەڵام بێبەش بوون لەو یەکگرتوویی و ڕێکخستنەی کە ھێزەکانی خومەینی ھەیانبوو. گرووپە [[مارکسیزم|مارکسییەکان]] -بە پلەی یەکەم حیزبی توودەی [[کۆمۆنیست]] لە ئێران و ڕێکخراوی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|فیداییانی خەلق]]- بەھۆی سەرکوتی حکوومەتەوە زۆر لاواز ببوون. سەرەڕای ئەمە، چەکدارەکان ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو لە ڕووخاندنی کۆتایی شا لە شوباتی ١٩٧٩دا. بەھێزترین گرووپی گەریلایی -بزووتنەوەی موجاھیدینی خەلق- چەپی ئیسلامی بوو و دژی ھەژموونی پیاوانی ئایینی بوو وەک ڕەوتێکی دواکەوتوو. ھەندێک لە پیاوانی ئایینی گرنگ شوێن سەرکردایەتی خومەینی نەکەوتن. [[ئایەتوڵڵا مەحموود تالقانی]] پشتگیری [[چەپڕەوی|چەپی]] دەکرد، لەکاتێکدا گەورەترین و کاریگەرترین ئایەتوڵڵا لە [[ئێران]] -[[محەممەد کازم شەریعەتمەداری]]- لە سەرەتادا لە [[سیاسەت]] دوورکەوتەوە و پاشان ھاتە پێشەوە بۆ پشتگیریکردن لە شۆڕشی دیموکراتیک.&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 502–03.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kurzman, pp. 144–45&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fischer, Michael M.J. (2003). Iran: from religious dispute to revolution (ط. With a new introd.). Madison: University of Wisconsin Press. ص. 194–195. ISBN 0-299-18474-9. مؤرشف من الأصل في ٢٠٢١-٠٨-١٧. : صيانة الاستشهاد: التاريخ والسنة (link)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), p. 479&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mackey, p. 276.&lt;/ref&gt;

خومەینی کاری بۆ یەکخستنی ئەم ئۆپۆزیسیۆنانە لە پشت خۆیەوە کرد (جگە لە مارکسییە بێباوەڕە نەخوازراوەکان)، بە جەختکردنەوە لەسەر کێشە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی حکوومەتی شا (گەندەڵی، نایەکسانی لە داھات و گەشەپێدان)، لەگەڵ خۆبەدوورگرتن لە وردەکارییەکان لە ناو جەماوەردا کە ڕەنگە ببێتە ھۆی دابەشبوونی لایەنەکان، بەتایبەتی پلانی حوکمڕانیی پیاوانی ئایینی کە پێی وابوو زۆربەی ئێرانییەکان بەھۆی ھەڵمەتی پڕوپاگەندەی [[ئیمپریالیزم|ئیمپریالیست]]ە [[جیھانی ڕۆژاوا|ڕۆژاوایییەکانەوە]] بەرامبەری بەدگومان بوون. لە سەردەمی دوای شادا، ھەندێک لەو شۆڕشگێڕانەی کە لەگەڵ سیستمە [[تیۆکراسی]]یەکەی ئەودا تووشی پێکدادان بوون و لەلایەن بزووتنەوەکەیەوە سەرکوت کران، گازندەیان لەم شێوازی کارکردنەی کرد، بەڵام لە ھەمان کاتدا یەکگرتوویی دژی شا پارێزراو بوو.&lt;ref&gt;Abrahamian, Ervand (1993), Khomeinism: Essays on the Islamic Republic, Berkeley: University of California Press. p. 30&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khomeini and Algar, Islam and Revolution (1981), p. 34&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 478–79&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian, Ervand (1993) Khomeinism: Essays on the Islamic Republic. University of California Press, p. 30 [source: Liberation Movement, Velayat-e Motlaqah-e Faqih (The jurist's absolute guardianship) (Tehran: Liberation Movement Press, 1988)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Keddie, p. 240&lt;/ref&gt;

== شۆڕش ==
=== سەرھەڵدان ===
تا ساڵی ١٩٧٧، سیاسەتی شا بۆ کرانەوەی سیاسی لە ئارادا بوو. نەیارە [[عەلمانی]]یەکانی شا بە نھێنی دەستیان کرد بە کۆبوونەوە بۆ شەرمەزارکردنی حکوومەت. کۆمەڵەی نووسەرانی [[ئێران]] لە پەیمانگای گووەتە لە [[تاران]] بە سەرکردایەتی ڕۆشنبیری [[چەپڕەوی|چەپ]]، [[سەعید سوڵتانپوور]]، بۆ خوێندنەوەی شیعری دژە حکوومەت کۆبوونەوە. کۆچی دوایی [[عەلی شەریعەتی]] لە [[شانشینی یەکگرتوو]] دوای ماوەیەکی کورت بووە ھۆی خۆپیشاندانێکی تری گشتی، کە [[ئۆپۆزیسیۆن]] شایان بە کوشتنی تۆمەتبار کرد (ھەرچەندە دواتر بڕیار درا کە بە شێوەیەکی سروشتی بە [[جەڵدەی دڵ]] گیانی لەدەستداوە).&lt;ref&gt;Pahlavi, Farah (2004). An Enduring Love: My Life With The Shah. New York, NY: Hyperion Books. ISBN 1-4013-5209-X.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milani, Abbas (2008). Eminent Persians. ISBN 978-0-8156-0907-0.&lt;/ref&gt;

زنجیرە ڕووداوەکان بە کۆچی دوایی [[مستەفا خومەینی]]، یاریدەدەری باڵا و کوڕە گەورەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەستی پێکرد کە لە نیوەشەوی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧دا کۆچی دوایی کرد. [[ساواک]] و [[حکوومەتی عێراق]] جەڵدەی دڵیان وەک ھۆکاری مردنەکە ڕاگەیاند، ھەرچەندە ھەم شوێنکەوتوانی ئایەتوڵڵا خومەینی و ھەم گەلی ئێران مردنەکەیان بە گوماناوی دەزانی چونکە لەکاتی دەستبەسەرکردنی لەلایەن پۆلیسەوە ڕاگەیەندرا و ڕاپۆرتە جیاوازەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە کارمەندانی ساواک لە شوێنی ڕووداوەکەدا بوون؛ بۆیە مردنەکەی خرایە ئەستۆی پۆلیسی نھێنی شا، ساواک. خومەینی دوای ڕووداوەکە بێدەنگی ھەڵبژارد، بەڵام لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ھەواڵەکە لە ئێران، شەپۆلێکی ناڕەزایەتی لە چەندین شار و مەراسیمی شیوەن لە شارەکانی [[قوم]]، [[تاران]]، [[یەزد]]، [[مەشھەد]]، [[شیراز]] و [[تەورێز]] بەڕێوەچوو. شیوەنی مستەفا ڕەنگێکی سیاسی وەرگرت بەھۆی پێگەی سیاسیی خومەینی، دژایەتی بەردەوامی بۆ دەسەڵاتی پاشایەتی و دوورخراوەییان. بەم شێوەیە ڕەھەندەکانی مەراسیمەکان لە پێگەی ئایینیی خێزانەکە تێپەڕی.&lt;ref&gt;Harmon, Daniel E. (2004). Ayatollah Ruhollah Khomeini. New York: Infobase Pub. لاپەڕە. 47. ISBN 978-1-4381-0656-4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brumberg, Daniel (2001). Reinventing Khomeini: the struggle for reform in Iran. Chicago: University of Chicago Press. لاپەڕە. 92. ISBN 978-0-226-07758-1.&lt;/ref&gt;

=== سەرەتای خۆپیشاندانەکان ===
لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨دا، وتارێک بە ناونیشانی «ئێران و داگیرکاری سوور و ڕەش» لە ڕۆژنامەی ئیتیلاعاتی نیشتمانیی ڕۆژانەدا بڵاوکرایەوە، کە لەژێر ناوێکی خوازراودا لەلایەن کارمەندێکی حکوومەتەوە نووسرابوو؛ تێدا خومەینی وەک «بەکرێگیراوی [[بەریتانیا]]» و «شاعیرێکی ھیندیی شێت» وەسف کرا کە پیلان دەگێڕن بۆ فرۆشتنی ئێران بە داگیرکارییە نوێیەکان و [[کۆمۆنیست]]ەکان. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی وتارەکەدا، قوتابیانی قوتابخانە ئایینییەکانی شاری [[قوم]] کە بەھۆی سووکایەتیکردن بە خومەینی توڕە ببوون، لەگەڵ پۆلیسدا تێکھەڵچوون. بەگوێرەی حکوومەت، دوو کەس لە تێکھەڵچوونەکاندا کوژران. بەگوێرەی [[ئۆپۆزیسیۆن]]یش، حەفتا کەس کوژران و زیاتر لە پێنجسەد کەسیش بریندار بوون؛ بەڵام ئاماری قوربانییەکان لە سەرچاوە جیاوازەکاندا جیاوازن.&lt;ref&gt;Milani, Abbas (2008). Eminent Persians. ISBN 978-0-8156-0907-0.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milani, Abbas (22 مايو 2012). The Shah. ISBN 978-0-230-34038-1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171012054835/http://kurzman.unc.edu/files/2011/06/Kurzman_Qum_Protests.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), p. 505.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kurzman, p. 38&lt;/ref&gt;

=== یەکگرتنی ئۆپۆزیسیۆن ===
بەگوێرەی دابونەریتی [[شیعە]]، مەراسیمی یادکردنەوە (کە بە چلە ناسراوە) دوای چل ڕۆژ لە کۆچی دوایی کەسەکە ئەنجام دەدرێت. بە ھاندانی خومەینی (کە ڕای گەیاندبوو خوێنی شەھیدان دەبێت «داری ئیسلام» ئاو بدات)، مەراسیمەکان بۆ یادکردنەوەی کوژرانی قوتابییەکان بەڕێوەچوون و ئەم بۆنەیە بۆ دروستکردنی خۆپیشاندان بەکارھێنرا. بەم شێوەیە، تۆڕێکی نافەرمی لە [[مزگەوت]] و [[بازاڕ]]ەکان کە بۆ ساڵانێک بۆ ئەنجامدانی بۆنە ئایینییەکان بەکارھێنرابوون، تا دەھات وەک ڕێکخراوێکی خۆپیشاندانی ھەماھەنگ یەکدەخران. لە ١٨ی شوباتدا، چل ڕۆژ دوای تێکھەڵچوونەکانی قوم، خۆپیشاندان لە شارە جیاوازەکاندا سەریھەڵدا. گەورەترینیان لە [[تەورێز]] بوو کە گۆڕا بۆ ئاژاوەیەکی بەرفراوان. ھێما حکوومەتییەکان و «ڕۆژاوایییەکان» وەک [[سینەما]] و [[مەیخانە]] و [[بانک]]ە دەوڵەتییەکان و بنکەکانی پۆلیس ئاگریان تێبەردرا. یەکەکانی [[سوپای شاھانەی ئێران]] بۆ گەڕاندنەوەی باری ئاسایی ڕەوانەی شارەکە کران، و ژمارەی کوژراوان بەگوێرەی حکوومەت گەیشتە ٦ کەس، لەکاتێکدا خومەینی ئیدیعای دەکرد سەدان کەس شەھید بوون.&lt;ref&gt;Axworthy, Michael (2013). Revolutionary Iran: A History of the Islamic Republic. ISBN 978-0-19-932226-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rubin, Michael (27 نوفمبر 2005). Eternal Iran. لاپەڕە. 90. ISBN 978-1-4039-7710-6.&lt;/ref&gt;

دوای چل ڕۆژی تر (٢٩ی ئازار)، خۆپیشاندان لە لایەنی کەم ٥٥ شاردا، لەوانەش [[تاران]]، بۆ یادکردنەوەی کوژراوانی خۆپیشاندانەکانی تەورێز ڕێکخرا. لە شێوازێکی پێشبینیکراودا، ئاژاوەی خوێناوی لە شارە گەورەکاندا سەریھەڵدا، و دووبارە دوای چل ڕۆژ لە ١٠ی ئایاردا دووبارە بووەوە. ئەمەش بووە ھۆی ڕووداوێک کە تێدا کۆماندۆکانی سوپا تەقەیان لە ماڵی [[ئایەتوڵڵا شەریعەتمەداری]] کرد، کە بووە ھۆی کوژرانی یەکێک لە قوتابیانی. شەریعەتمەداری ڕاگەیەندراوێکی گشتی بڵاوکردەوە و تێدا پشتگیری خۆی بۆ «حکوومەتێکی دەستووری» و گەڕانەوە بۆ سیاسەتەکانی دەستووری ١٩٠٦ ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140427145920/http://www.newyorker.com/archive/1978/12/18/1978_12_18_134_TNY_CARDS_000322991?currentPage=all&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jervis، Robert (2011). Why Intelligence Fails: Lessons From the Iranian Revolution and the Iraq War. ISBN 0-8014-5761-0.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 510, 512, 513.&lt;/ref&gt;

=== کاردانەوەی حکوومەت ===
شا بەھۆی خۆپیشاندانەکانەوە تووشی شۆک بوو. ئەوەی دۆخەکەی خراپتر کرد ئەوە بوو کە ئەو لەکاتی قەیرانەکاندا زۆرجار بێبڕیار بوو. لە کردەوەدا، نزیکەی ھەر بڕیارێکی سەرەکی کە دەری دەکرد، ئەنجامی پێچەوانەی بۆ حکوومەتەکەی ھەبوو و شۆڕشگێڕانی زیاتر توڕە دەکرد. شا بڕیاری دا بەردەوام بێت لە پلانی کرانەوەی سیاسی و بڕیاری دا لەبری بەکارھێنانی ھێز دژ بە بزووتنەوەی خۆپیشاندان کە ھێشتا لە سەرەتادا بوو، گفتوگۆ بکات. بەڵێنی دا ھەڵبژاردنی [[دیموکراسی]]ی تەواو بۆ پەرلەمان لە ساڵی ١٩٧٩دا ئەنجام بدات. چاودێری (سانسۆر) کەمکرایەوە و بڕیارێک بۆ یارمەتیدان لە سنووردارکردنی [[گەندەڵی]] لە ناو خێزانی شاھانە و حکوومەتدا داڕژرا. خۆپیشاندەران لەبری دادگا سەربازییەکان، لە دادگا مەدەنییەکاندا دادگایی کران و بە خێرایی ئازاد کران. ھێزە ئەمنییەکانی ئێران لە ساڵی ١٩٦٣ەوە نە مەشقی بەرەنگاربوونەوەی ئاژاوە و نە کەلوپەلی پێویستیان پێدرابوو. ھێزەکانی پۆلیس نەیانتوانی کۆنترۆڵی خۆپیشاندانەکان بکەن، بۆیە زۆرجار سوپا بۆ ئەم مەبەستە بڵاوەپێدەکرا. وەک یەکەم سازشی نیشتمانی، ژەنەڕاڵ [[نیعمەتوڵڵا ناسیریی]] سەرۆکی [[ساواک]]ی توندڕەو بە ژەنەڕاڵ ناسر موقەدەم کە [[میانڕەو]]تر بوو گۆڕدرا. ھەروەھا حکوومەت لەگەڵ ھەندێک لە ڕێبەرە ئایینییەکانی وەک شەریعەتمەداری گفتوگۆی کرد (داوای لێبووردنی لە کۆتایییەکەیان کرد بەھۆی ھێرشکردنە سەر ماڵەکەی).

=== سەرەتای ھاوین ===
تا [[ھاوین]]، ئاستی خۆپیشاندانەکان دابەزیبوو - نزیکەی دە ھەزار بەشداربوو لە ھەر شارێکی گەورەدا (جگە لە [[ئەسفەھان]] کە خۆپیشاندانەکان گەورەتر بوون و [[تاران]] کە بچووکتر بوون، خۆپیشاندان لە ھەر ٤٠ ڕۆژێکدا ئەنجام دەدرا). سەرەڕای بەردەوامیی گرژییەکان، وەھا دیار بوو کە سیاسەتی شا کاری کردووە، ئەمەش وای لە جەمشید ئامۆزگار کرد ڕابگەیەنێت کە «قەیرانەکە کۆتایی ھاتووە». شیکارییەکی [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] (CIA) گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە [[ئێران]] «لە دۆخێکی شۆڕشگێڕی یان تەنانەت پێش شۆڕشدا نییە». لە ڕاستیدا، ئەم ڕووداوانەی دواتر لە ئێراندا زۆرجار وەک یەکێک لە کاریگەرترین سوپرایزە ستراتیژییەکان ناودەبرێن کە [[ئەمریکا]] لە دوای دامەزراندنی دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی لە ساڵی ١٩٤٧ەوە بینیوویەتی. وەک نیشانەیەک بۆ کەمکردنەوەی سنووردارکردنەکانی حکوومەت، ڕێگە بە سێ لە ڕێبەرە دیارەکانی ئۆپۆزیسیۆنی بەرەی نیشتمانیی [[عەلمانی]] درا: [[کەریم سەنجابی]]، [[شاپوور بەختیار]] و [[داریووش فرووھەر]] کە نامەیەکی کراوە بۆ شا بنووسن و داوای سەروەری بکەن بەگوێرەی [[دەستووری ئێران]].&lt;ref&gt;Kurzman, p. 117&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carter, Jimmy, Keeping the Faith: Memoirs of a president, Bantam, 1982, p.438&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See pages 80–101 in Jones, Milo L. and؛ Silberzahn, Philippe (2013). Constructing Cassandra, Reframing Intelligence Failure at the CIA, 1947–2001. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-9336-0.&lt;/ref&gt;

=== دەستپێکردنەوەی خۆپیشاندانەکان ===
==== ڕووداوی سینەما ڕێکسی ئابادان ====
لە ١٩ی ئابی ١٩٧٨دا، سینەما ڕێکس لە شاری [[ئابادان]] لە [[باشووری ڕۆژاوای ئێران]] ئاگری تێبەربوو، کە بووە ھۆی سووتانی ٤٢٢ کەس تا گیانیان لەدەستدا. ئەم ڕووداوە کاتێک دەستی پێکرد کە چوار پیاو بە مەبەست دەرگاکانیان بەست و شوێنەکەیان بە [[بەنزین]] تێقاند پێش ئەوەی [[ئاگر]]ی تێبەردەن. [[خومەینی]] [[محەممەدڕەزا شا|شای]] و [[ساواک]]ی بە بەرپرسیار زانی، ھەروەھا جەماوەریش شایان بە ئەنجامدانی ئەم کارە تۆمەتبار کرد و وەک ھەنگاوێکی لادەر بۆ تێکدانی ناوبانگی شۆڕشگێڕان سەیریان دەکرد، سەرەڕای سووربوونی حکوومەت لەسەر ئەوەی دەستی لەو کارەدا نەبووە. دەیان ھەزار کەس ڕژانە سەر شەقامەکان و ھاواریان دەکرد «سووتانی شا!» و «شا تاوانبارە!». لەکاتێکدا حکوومەتی ئێران لە سەرەتادا «[[مارکسیزم|مارکسیستە]] موسڵمانەکان»ی تۆمەتبار کرد و دواتر ڕای گەیاند کە ئەوان ئاگرەکەیان کردووەتەوە. ھێنری برێکت، ئەفسەری کاروباری سیاسی و سەربازی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە تاران لە نێوان ساڵانی ١٩٧٢ بۆ ١٩٧٦ و بەرپرسی مێزی [[ئێران]] لە وەزارەتی دەرەوەی [[ئەمریکا]] لە نێوان ساڵانی ١٩٧٨ بۆ ١٩٨١، وتی: «لەو کاتەدا، ڕاپۆرتێکی زۆر کورتمان لە ڕێگەی نێوەندگیری [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] لە [[ساواک]] بەدەست گەیشت کە ئەوەی دووەمیان بەرپرسیارە لە ڕووداوەکە.»&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170920044720/https://www.economist.com/news/books-and-arts/21565582-why-did-iran-favour-reactionary-shia-divine-over-wealth-creating-king&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Afkhami, R. Gholam (2009) The life and times of the Shah University of California Press, page 465 &amp; 459, (ردمك 0-520-25328-0)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180128132835/https://www.loc.gov/resource/mfdip.2004pre01/?sp=54&lt;/ref&gt;

==== دەستنیشانکردنی جەعفەر شەریف ئیمامی بە سەرۆک وەزیران ====
تا مانگی ئاب، خۆپیشاندانەکان چووبوونە قۆناغێکی زۆر بەھێزترەوە و ژمارەی خۆپیشاندەران بۆ سەدان ھەزار کەس زیادی کردبوو. لە ھەوڵێکدا بۆ کەمکردنەوەی توندیی ھەڵاوسان، ئیدارەی [[ئامۆزگار]] خەرجییەکانی کەمکردەوە و کارە بازرگانییەکانی سنووردار کرد، بەڵام ئەم کەمکردنەوانە بوونە ھۆی زیادبوونی بەرچاوی دەرکردنی کرێکاران - بەتایبەتی لە نێوان گەنجان، کەسانی بێ بەھرە و کرێکارانی نێر کە لە ناوچەکانی چینی کرێکاردا دەژیان. تا ھاوینی ١٩٧٨، چینی کرێکار بە ژمارەیەکی زۆرەوە پەیوەندییان بە خۆپیشاندانەکانی سەر شەقامەوە کرد. جگە لەوەش، مانگی [[ڕەمەزان]]ی پیرۆز بوو، کە بووە ھۆی زیادبوونی ھەستی ئایینی لە نێوان زۆرێک لە خەڵکدا.

زنجیرەیەک خۆپیشاندانی پەرەسەندوو لە شارە گەورەکاندا سەریھەڵدا، ئاژاوەی خوێناوی لە [[ئەسفەھان]] ڕوویدا کاتێک خۆپیشاندەران بۆ ئازادکردنی [[ئایەتوڵڵا جەلالەددین تاھیری]] جەنگان. لە ١١ی ئابدا باری نائاسایی لە شارەکەدا ڕاگەیەندرا و ھێماکانی کولتووری ڕۆژاوایی و باڵەخانە حکوومەتییەکان سوتێنران، ھەروەھا پاسێکی پڕ لە کرێکاری ئەمریکی بۆمبڕێژکرا. بەھۆی شکستھێنانی لە ڕاگرتنی خۆپیشاندانەکان، [[جەمشید ئامۆزگار]] دەستلەکارکێشانەوەی خۆی پێشکەش کرد. شا تا دەھات ھەستی دەکرد کۆنترۆڵی دۆخەکەی لەدەست دەدات و ھیوای دەخواست لە ڕێگەی سازشی تەواوەوە کۆنترۆڵی بکاتەوە. بڕیاری دا [[جەعفەر شەریف ئیمامی]] بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران دەستنیشان بکات، کە سەرۆک وەزیرانێکی دێرین بوو. ئیمامی بەھۆی پەیوەندییە خێزانییەکانی لەگەڵ پیاوانی ئایینی ھەڵبژێردرا، بەڵام لە سەردەمی سەرۆکایەتی پێشووتریدا ناوبانگی بە [[گەندەڵی]] دەرکردبوو. بە ڕێنمایی شا، شەریف ئیمامی بە شێوەیەکی کارا دەستی بە سیاسەتی «جێبەجێکردنی داواکارییەکانی ئۆپۆزیسیۆن پێش ئەوەی داوای بکەن» کرد. حکوومەت حیزبی [[ڕەستاخیزی]] ھەڵوەشاندەوە و ڕەوایی بە ھەموو حیزبە سیاسییەکان دا و زیندانییە سیاسییەکانی ئازاد کرد، ئازادی ڕادەربڕینی زیاد کرد، دەسەڵاتی ساواکی کەمکردەوە و ٣٤ لە سەرکردەکانی دوورخستەوە، [[گازینۆ]] و [[یانەی شەوانە|یانە شەوانەکانی]] داخست و ڕۆژژمێری ئیمپراتۆری ھەڵوەشاندەوە. حکوومەت ھەروەھا دەستی کرد بە دادگاییکردنی بەرپرسانی گەندەڵ و ئەندامانی خێزانی شاھانە. شەریف ئیمامی چووە ناو گفتوگۆ لەگەڵ [[ئایەتوڵڵا شەریعەتمەداری]] و [[کەریم سەنجابی]] ڕێبەری بەرەی نیشتمانی بۆ یارمەتیدان لە ڕێکخستنی ھەڵبژاردنەکانی داھاتوو. چاودێری بە کردەیی کۆتایی ھات و [[ڕۆژنامە]]کان دەستیان کرد بە بڵاوکردنەوەی ھەواڵی بەرفراوان دەربارەی خۆپیشاندانەکان کە زۆرجار زۆر مەترسیدار و نەرێنی بوون بۆ شا. ھەروەھا [[پەرلەمان]] دەستی کرد بە دەرکردنی بڕیار دژی [[حکوومەت]].&lt;ref&gt;Kurzman, p. 61&lt;/ref&gt;

==== ڕاگەیاندنی باری نائاسایی و ھەینیی ڕەش ====
{{سەرەکی|ھەینیی ڕەش (١٩٧٨)}}
٤ی ئەیلوول [[جەژنی ڕەمەزان]] بوو، کە پشووی جەژنی کۆتایی مانگی [[ڕەمەزان]]ە. مۆڵەتی نوێژی بەکۆمەڵ لە دەرەوە درا، کە ٢٠٠٬٠٠٠ تا ٥٠٠٬٠٠٠ کەس ئامادە بوون. پیاوانی ئایینی جەماوەرەکەیان لە ڕێپێوانێکی گەورەدا بە ناوەندی [[تاران]]دا ئاراستە کرد (شا لە [[ھەلیکۆپتەر]]ەکەیەوە سەیری ڕێپێوانەکەی دەکرد بە نیگەرانی و سەرسووڕمانەوە). لە ٧ی ئەیلوولدا خۆپیشاندانی گەورەتر لە تاران ڕوویدا کە زیاتر لە نیو ملیۆن کەس ئامادە بوون و گەورەترین گردبوونەوە بوو لە ئێران تا ئەو کاتە. خۆپیشاندەران دروشمی وەک «مەرگ بۆ پاشایەتی پەھلەوی»یان دەوتەوە و بۆ یەکەمجار داوای گەڕانەوەی [[خومەینی|ئایەتوڵڵا خومەینی]] و دامەزراندنی کۆماری ئیسلامییان کرد. لە نیوەشەوی ٨ی ئەیلوولدا، شا باری نائاسایی لە تاران و ١١ شاری سەرەکی تری وەک [[کەرەج]]، [[قوم]]، [[تەورێز]]، [[مەشھەد]]، [[ئەسفەھان]]، [[شیراز]]، [[ئابادان]]، [[ئەھواز]]، [[قەزوین]]، [[جەھرەم]] و [[کازروون]] لە سەرانسەری وڵات ڕاگەیاند. ھەموو جۆرە خۆپیشاندانێکی سەر شەقام قەدەغە کرا و باری قەدەغەی ھاتوچۆ لە شەودا سەپێنرا. فەرماندەی باری نائاسایی لە [[تاران]] ژەنەڕاڵ [[غوڵام عەلی ئۆوەیسی]] بوو کە بە «قەسابەکەی ئێران» دەناسرایەوە؛ بەڵام شا ڕوونی کردەوە کە ھەر کە باری نائاسایی ھەڵگیرا، بەنیازی بەردەوامبوونە لە کرانەوەی سیاسی و حکوومەتە مەدەنییەکەی شەریف ئیمامی ھێشتەوە، بەو ھیوایەی خۆپیشاندەران لە چوونە سەر شەقامەکان دوور بکەونەوە.

سەرەڕای ئەوەش، ٥٠٠٠ خۆپیشاندەر ڕژانە سەر شەقامەکان، یان وەک ئاڵنگارییەک یان چونکە گوێیان لە ڕاگەیەندراوەکە نەبوو، و لە مەیدانی ژاڵە ڕووبەڕووی سەربازەکان بوونەوە. دوای ئەوەی تەقەی ھۆشداری نەیتوانی جەماوەرەکە بڵاوە پێ بکات، ھێزەکان ڕاستەوخۆ تەقەیان لە خۆپیشاندەران کرد، کە بووە ھۆی کوژرانی ٦٤ کەس، ژەنەڕاڵ ئۆوەیسی ئیدیعای کرد کە ٣٠ سەرباز لەلایەن [[نیشانەشکێن]]ە چەکدارەکانەوە لە باڵەخانەکانی دەوروبەر کوژراون. پێکدادانەکانی تری درێژایی ڕۆژەکە (کە [[ئۆپۆزیسیۆن]] ناوی لێنابوو [[ھەینیی ڕەش (١٩٧٨)|ھەینیی ڕەش]]) ژمارەی کوژراوانی ئۆپۆزیسیۆنی گەیاندە ٨٩ کەس.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200308172748/http://www.bookna.com/vdcdko0x.yt0kj6a22y.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), 1982 pp. 635, 636&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ganji, Manouchehr (2002). Defying the Iranian Revolution. ISBN 978-0-275-97187-8. مؤرشف من الأصل في 2020-03-08.&lt;/ref&gt;

==== کاردانەوەکان بەرامبەر بە ھەینیی ڕەش ====
کوژراوەکان وڵاتیان تووشی شۆک کرد و زیانی گەورەیان بە ھەر ھەوڵێکی ئاشتەوایی نێوان [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شا]] و [[ئۆپۆزیسیۆن]] گەیاند. لە سەرەتادا، میدیاکانی ڕۆژاوا و ئۆپۆزیسیۆن ڕایان گەیاند کە ژمارەی قوربانییەکان گەیشتووەتە «١٥٬٠٠٠ کەس لە نێوان کوژراو و برینداردا»، ھەرچەندە ڕاپۆرتەکانی بەرپرسانی حکوومەتی ئێران ئاماژەیان بەوە کرد کە نزیکەی ٨٦ کەس لە [[تاران]] لە ماوەی ئەو ڕۆژەدا گیانیان لەدەستداوە. [[میشێل فوکۆ]]، ڕۆژنامەنووسی فەڕەنسی کە ھەمیشە سەرچاوەی تایبەتی ھەبوو، ڕای گەیاند کە ژمارەی کوژراوان لە نێوان ٢٠٠٠ تا ٣٠٠٠ کەس بووە لە [[مەیدانی ژاڵە]]، پاشان ژمارەکە بەرزبووەوە بۆ ٤٠٠٠ کۆچکردوو. [[ئەندرو وایتلی]] پەیامنێری [[بی بی سی]] لە [[ئێران]] ڕای گەیاند کە ژمارەی کوژراوان گەیشتووەتە ھەزاران کەس. ھەروەھا سەرکردایەتی ئایینی ڕای گەیاند کە «ھەزاران کەس لەلایەن ھێزە [[زایۆنیزم|زایۆنیستەکانەوە]] کوژراون.» ئەمەش بووە پاساوێک بۆ ڕەتکردنەوەی ھەر سازشێکی تر لەگەڵ حکوومەتدا.

شا خۆی بە ڕووداوەکانی ھەینیی ڕەش تۆقیبوو و بە توندی ڕەخنەی لە ڕووداوەکان گرت، ھەرچەندە ئەمە کاریگەرییەکی کەمی ھەبوو لەسەر دیدگای گشتی کە وەک بەرپرسیار لە تەقەکردنەکان سەیری دەکرد. لەکاتێکدا باری نائاسایی بەردەوام بوو، حکوومەت بڕیاری دا ھیچ خۆپیشاندان یان مانگرتنێکی تر بڵاوە پێ نەکات (بە وتەی شەریف ئیمامی «باری نائاسایی بەبێ بوونی یاسایەکی سەربازیی توند»)، لەبری ئەوە بەردەوام بوو لە گفتوگۆ لەگەڵ سەرکردەکانی خۆپیشاندانەکان. لە ئەنجامدا، زۆرجار گردبوونەوە ناڕەزایەتییەکان بەبێ دەستوەردانی ڕژدی لەلایەن سەربازەکانەوە ڕووی دەدا.&lt;ref&gt;Pahlavi, Mohammad Reza Shah (2003) Answer to History Irwin Pub, page 160, ISBN 978-0-7720-1296-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20151030124928/https://www.youtube.com/watch?v=r5755xzFSbY&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Taheri, 1985 p. 223&lt;/ref&gt;

=== مانگرتنی گشتی، ئۆپۆزیسیۆنی ڕوو لە زیادبوون، و حکوومەتی سەربازی ===
==== مانگرتنەکان لەسەر ئاستی نیشتمانی ====
لە ٩ی ئەیلوولدا، ٧٠٠ کرێکار لە پاڵاوگەی سەرەکیی [[نەوت]] لە [[تاران]] مانیان گرت، و لە ١١ی ئەیلوولدا ھەمان شت لە پاڵاوگەکانی ٥ شاری تر ڕوویدا. لە ١٣ی ئەیلوولدا، فەرمانبەرانی حکوومەتی ناوەندی لە تاران بە شێوەیەکی ھاوکات مانیان گرت. تا کۆتایی مانگی تشرینی یەکەم، مانگرتنێکی گشتی لە سەرانسەری وڵات ڕاگەیەندرا، بە جۆرێک کرێکاران لە نزیکەی ھەموو پیشەسازییە سەرەکییەکان وازیان لە کارەکانیان ھێنا و زۆرترین زیانیش بەر پیشەسازیی نەوت و [[میدیا]] چاپکراوەکان کەوت. «لێژنەی مانگرتن»ی تایبەت لە ھەموو پیشەسازییە سەرەکییەکان بۆ ڕێکخستن و ھەماھەنگی چالاکییەکان دامەزران. شا ھەوڵی نەدا مانگرتووەکان لەناو ببات، بەڵکو لەبری ئەوە زیادکردنی مووچەی بەرچاوی پێدان، و ڕێگەی دا بەو مانگرتووانەی لە خانوووە حکوومەتییەکاندا دەژین لە ماڵەکانیاندا بمێننەوە. تا سەرەتای تشرینی دووەم، زۆرێک لە بەرپرسانی گرنگ لە حکوومەتی شادا داوای گرتنەبەری ڕێوشوێنی توندیان لە شا دەکرد بۆ گەڕاندنەوەی مانگرتووەکان بۆ سەر کار.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171012055119/https://repositories.lib.utexas.edu/handle/2152/21097&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kurzman&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), p. 515&lt;/ref&gt;

=== خومەینی بەرەو ڕۆژاوا دەچێت ===
بەو ھیوایەی پەیوەندییەکانی [[خومەینی]] لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆن ببچڕێنێت، شا فشاری خستە سەر حکوومەتی [[عێراق]] بۆ دەرکردنی ئەو لە [[نەجەف]]. خومەینی عێراقی بەجێھێشت و چووە ناو خانوویەک کە لەلایەن ئێرانییە دوورخراوەکانەوە لە گوندی [[نوفل لۆشاتۆ]] لە نزیک [[پاریس]]ی [[فەڕەنسا]] کڕدرابوو. شا ھیوای دەخواست خومەینی لە [[حەوزە]] زانستییەکانی [[نەجەف]] و مزگەوتەکانی داببڕێت و لە بزووتنەوەی ناڕەزایەتی دوور بکەوێتەوە. لەکاتێکدا پلانەکە بە شێوەیەکی خراپ پێچەوانە بووەوە؛ بەھۆی پەیوەندییە تەلەفۆنی و پۆستییە نایابەکانی فەڕەنساوە (بەراورد بە عێراق)، لایەنگرانی ئێرانیان بە [[شریت]] و تۆماری وتارەکانی پڕکرد. لەوەش خراپتر بۆ شا، میدیاکانی ڕۆژاوا دەستبەجێ خومەینییان خستە ناو بازنەی بایەخەوە. زۆری نەخایاند ناوی خومەینی لە ڕۆژاوا بووە ناوێکی ئاشنا، و دەیگوت کە ئەو بەدوای دەسەڵاتدا ناگەڕێت، بەڵکو لەبری ئەوە ھەوڵ بۆ «ڕزگارکردنی» گەلەکەی لە «ستەم» دەدات.

لە تشرینی دووەمدا، کەریم سەنجابی ڕێبەری [[بەرەی نیشتمانیی عەلمانی]] بەرەو پاریس بەڕێکەوت بۆ دیداری [[خومەینی]]. ھەردوولا ڕێککەوتنێکیان بۆ پڕۆژەی دەستوورێک واژوو کرد کە «ئیسلامی و دیموکراتیک» بێت. ئەمە ئاماژە بوو بۆ ھاوپەیمانیی فەرمی ئێستای نێوان پیاوانی ئایینی و ئۆپۆزیسیۆنی عەلمانی. خومەینی کەسایەتییە ڕۆژاوایییەکانی (وەک [[سادق قوتبزادە]] و [[ئیبراھیم یەزدی]]) وەک وتەبێژی ئۆپۆزیسیۆنی گشتی دیاری کرد، و کاتێک ڕۆژنامەنووسە ئەورووپییەکان پرسیاریان لێکرد چی شوێنی ڕژێمی پاشایەتی دەگرێتەوە، خومەینی بۆ یەکەمجار زاراوەی «کۆماری ئیسلامی» بەکارھێنا، لەبری «حکوومەتی ئیسلامی» کە پێشتر باو بوو.&lt;ref&gt;Harney&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 641 - 642&lt;/ref&gt;

=== بەردەوامیی ململانێ و دامەزراندنی حکوومەتێکی سەربازی ===
خۆپیشاندانەکانی سەر شەقام بە ھەموو ھێزێکەوە بەبێ وەڵامێکی ئەوتۆی سوپا بەردەوام بوون؛ تا کۆتایی تشرینی یەکەم، بەرپرسانی حکوومەت بە کردەیی [[زانکۆی تاران]]یان بۆ قوتابیانی خۆپیشاندەر چۆڵکرد. لەوەش خراپتر ئەوە بوو کە ئۆپۆزیسیۆن تا دەھات پڕچەکتر دەبوو و تەقەیان لە سەربازەکان دەکرد و ھێرشیان دەکردە سەر بانک و باڵەخانە حکوومەتییەکان. لە ٥ی تشرینی دووەمدا، خۆپیشاندانەکانی زانکۆی تاران دوای ھەڵگیرسانی شەڕ لەگەڵ سەربازە چەکدارەکاندا کوژراوی لێکەوتەوە. لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا، تاران تووشی ئاژاوەیەکی بەرفراوان بوو. کۆمەڵێک لە ھێما ڕۆژاوایییەکان وەک [[سینەما]] و [[فرۆشگا]] گەورەکان، جگە لە باڵەخانە حکوومەتییەکان و بنکەکانی پۆلیس، دەستیان بەسەردا گیرا و تاڵان کران و سووتێنران. باڵیۆزخانەی [[بەریتانیا]] لە تاران بەشێکی سووتا و ڕووبەڕووی کاری تێکدەرانە بووەوە، باڵیۆزخانەی [[ئەمریکا]]ش خەریک بوو ھەمان چارەنووسی ھەبێت (ئەم ڕووداوە لای چاودێرانی بیانی بە «ڕۆژی سووتانی تاران» ناسرا).

لەگەڵ لەدەستدەرچوونی کۆنترۆڵی دۆخی شەقامەکان، زۆرێک لە کەسایەتییە ناسراو و خاوەن ناوبانگەکان لە ناوخۆی وڵاتدا دەستیان کرد بە نزیکبوونەوە لە شا، و تکایان لێدەکرد پشێوییەکان ڕابگرێت. لە ٦ی تشرینی دووەمدا، شا شەریف ئیمامی لە پۆستی سەرۆک وەزیران لادا، و بڕیاری دا حکوومەتێکی سەربازی لە شوێنی دابمەزرێنێت، و ژەنەڕاڵ [[غوڵامڕەزا ئەزھەری]] وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا بەھۆی شێوازە میانڕەوەکەی لە مامەڵەکردن لەگەڵ دۆخەکەدا. لە ھەمان ڕۆژدا، شا وتارێکی لە تەلەڤیزیۆنی ئێران پێشکەش کرد. وەک «پادشا» ئاماژەی بە خۆی کرد، لەبری «شاھنشاە» (پاشای پاشاکان) کە پێشتر سوور بوو لەسەر ئەوەی بەو ناوە بانگ بکرێت. لە وتارەکەیدا وتی «من دەنگی شۆڕشەکەتانم بیست»... «ئەم شۆڕشە تەنھا دەتوانێت لەلایەن منەوە، پاشای ئێران، پشتگیری بکرێت». داوای لێبووردنی کرد بۆ ئەو ھەڵانەی لە سەردەمی حوکمڕانیدا کرابوون، و بەڵێنی دا کە دەستەبەری نەبوونی گەندەڵی بکات. وتی کە دەست دەکات بە کارکردن لەگەڵ [[ئۆپۆزیسیۆن]] بۆ گەیشتن بە [[دیموکراسی]]، و حکوومەتێکی ھاوپەیمانی پێکدەھێنێت.

وتارەکە کاتێک دەرکەوت کە شۆڕشگێڕان ھەستیان بە لاوازیی شا کرد و «بۆنی خوێنیان کرد». [[خومەینی]] ڕای گەیاند کە ھیچ ئاشتەوایییەک لەگەڵ شا نابێت و داوای لە ھەموو ئێرانییەکان کرد بۆ ڕووخاندنی. دەسەڵاتە سەربازییەکان باری نائاسایییان لە [[پارێزگای خوزستان]] (پارێزگای سەرەکی بەرھەمھێنانی [[نەوت]] لە [[ئێران]]) ڕاگەیاند و ھێزەکانیان لە دامەزراوە نەوتییەکاندا بڵاوە پێکرد. ھەروەھا ئەندامانی ھێزی دەریایی وەک ھێزێکی لێدان لە پیشەسازیی نەوتدا بەکارھێنران. ڕێپێوانەکانی سەر شەقام کەمی کرد، و بەرھەمھێنانی نەوت دووبارە دەستی بە زیادبوون کردەوە و گەیشتە ئاستەکانی پێش شۆڕش. وەک گورزێکی سیمبوولی بۆ ئۆپۆزیسیۆن، [[کەریم سەنجابی]] کە لە [[پاریس]] سەردانی خومەینی کردبوو، لەکاتی گەڕانەوەی بۆ ئێران دەستگیرکرا. سەرەڕای ئەوەش، حکوومەت بەردەوام بوو لە سیاسەتی سازش و گفتوگۆ. شا فەرمانی دەستگیرکردنی ١٠٠ بەرپرسی حکوومەتەکەی بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] دا، لەوانە [[ئەمیر عەباس ھووەیدا]] سەرۆک وەزیرانی پێشوو و [[نیعمەتوڵڵا ناسیری]] سەرۆکی پێشووی [[ساواک]].

=== خۆپیشاندانەکانی موحەڕەم ===
خومەینی حکوومەتە سەربازییەکەی شەرمەزار کرد و داوای بەردەوامیی خۆپیشاندانەکانی کرد. ڕێکخەرانی خۆپیشاندانەکان پلانیان دانابوو بۆ زنجیرەیەک خۆپیشاندانی پەرەسەندوو لە ماوەی مانگی [[موحەڕەم]]ی ئیسلامیدا، کە لە ڕۆژانی [[تاسووعا]] و [[عاشوورا]]دا دەگاتە لووتکە بۆ یادکردنەوەی شەھیدبوونی ئیمام [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێنی کوڕی عەلی]] (د. خ)، ئیمامی سێیەمی [[شیعە]]کان. لەکاتێکدا دەسەڵاتە سەربازییەکان خۆپیشاندانەکانی سەر شەقامیان قەدەغە کرد و باری قەدەغەی ھاتوچۆیان درێژکردەوە، [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شا]] تووشی نیگەرانییەکی قووڵ بوو سەبارەت بە توندوتیژییە ئەگەرییەکان.

لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٨دا، [[خۆپیشاندانەکانی موحەڕەم]] دەستیان پێکرد و بەم ناوە ناونران چونکە لە مانگی موحەڕەمی ئیسلامیدا دەستیان پێکردبوو. خۆپیشاندانەکانی موحەڕەم بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش گەورە و چارەنووسساز بوون. زیاتر لە دوو ملیۆن خۆپیشاندەر ڕژانە سەر شەقامەکان، و لە [[مەیدانی شەھیاد]] ([[مەیدانی ئازادیی]] ئێستا) کۆبوونەوە. زۆرجار خۆپیشاندەران شەوانە دەھاتنە دەرەوە و باری سنوورداری قەدەغەی ھاتوچۆیان ڕەتدەکردەوە (زۆرجار دەچوونە سەر سەربانی ماڵەکان و ھاواریان دەکرد «اللە اکبر»)، و حکوومەت ھەواڵی گیانلەدەستدانی لایەنی کەم ١٢ کەسی ڕاگەیەندرا. لە [[قەزوین]]، ژمارەیەک خۆپیشاندەر لەژێر دەبڵەکاندا مانەوە و کوژران.

خۆپیشاندەران داوایان دەکرد [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەدڕەزا شا پەھلەوی]] لە دەسەڵات دوور بکەوێتەوە و ئایەتوڵڵای مەزن ڕووحوڵڵا خومەینی لە مەنفا بگەڕێتەوە. خۆپیشاندانەکان بە خێرایییەکی زۆر زیادیان کرد، بە جۆرێک لە ھەفتەی یەکەمدا ژمارەیان گەیشتە نێوان شەش ملیۆن بۆ نۆ ملیۆن کەس. نزیکەی ١٠٪ی کۆی دانیشتووان لە [[خۆپیشاندانەکانی موحەڕەم]]دا ڕژانە سەر شەقامەکان. خۆپیشاندانەکان ھەم لە سەرەتا و ھەم لە کۆتایی مانگی [[موحەڕەم]]دا سەرکەوتوو بوون، و شا دواتر لەو مانگەدا لە دەسەڵات دوورکەوتەوە.

دوای سەرکەوتنی ئەوەی دواتر بە شۆڕش ناسرا، ئایەتوڵڵای مەزن [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] وەک ڕێبەرێکی ئایینی و سیاسیی گەڕایەوە بۆ ئێران. خومەینی بۆ ساڵانێکی زۆر ڕێبەری ئۆپۆزیسیۆنی شا بوو، و ناوبانگی دوای کۆچی دوایی مامۆستاکەی، زانای ناسراو [[ئایەتوڵڵای مەزن]] [[عەبدولکەریم حائیری یەزدی|یەزدی حائیری]] لە ساڵانی سییەکانی سەدەی ڕابردوودا زیادی کرد. تەنانەت لە ساڵانی دوورخراوەییدا، خومەینی ھەر بە پەیوەستداری لە [[ئێران]]دا مابووەوە و لە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران پشتگیری لە خۆپیشاندانەکان دەکرد، و ڕای گەیاند کە «ئازادی و ڕزگاربوون لە کۆت و بەندەکانی [[ئیمپریالیزم]]» نزیکە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171227042904/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2080036_2080037_2080043,00.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 642-644.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180710133031/https://www.biography.com/people/ayatollah-ruhollah-khomeini-13680544&lt;/ref&gt;

=== ڕێپێوانەکانی تاسووعا و عاشوورا ===
لەگەڵ نزیکبوونەوەی ڕۆژانی [[تاسووعا]] و [[عاشوورا]] (١٠ و ١١ی [[کانوونی یەکەم]])، شا دەستی کرد بە پاشەکشە. لە دانوستانەکاندا لەگەڵ [[ئایەتوڵڵا شەریعەتمەداری]]، شا فەرمانی ئازادکردنی ١٢٠ زیندانی سیاسی و [[کەریم سەنجابی]] دا، و لە ٨ی کانوونی یەکەمدا قەدەغەی سەر خۆپیشاندانەکانی سەر شەقامی ھەڵوەشاندەوە. مۆڵەت بۆ خۆپیشاندەران دەرچوو، و ھێزەکان لە ڕێڕەوی ڕێپێوانەکان دوورخرانەوە. لە بەرامبەردا، شەریعەتمەداری بەڵێنی دا کە دڵنیایی بدات ھیچ توندوتیژییەک لەکاتی خۆپیشاندانەکاندا ڕوو نادات.

لە ١٠ و ١١ی کانوونی یەکەم، ڕۆژانی [[تاسووعا]] و [[عاشوورا]]، لە نێوان شەش بۆ نۆ ملیۆن نەیاری شا لە سەرانسەری [[ئێران]] خۆپیشاندانیان کرد. [[ئایەتوڵڵا تالقانی]] و کەریم سەنجابی ڕێبەری بەرەی نیشتمانی ڕێپێوانەکانیان بەڕێوەبرد، کە ئەمەش ھێمای «یەکگرتوویی» [[ئۆپۆزیسیۆنی عەلمانی]] و ئایینی بوو. پیاوانی ئایینی و بازرگانانی بازاڕ چاودێری ئەم گردبوونەوەیەیان دەکرد، و ئەو خۆپیشاندەرانەی ھەوڵیان دەدا توندوتیژی دەست پێ بکەن، کۆنترۆڵ کران.

=== دوورخرانەوەی شا و گەڕانەوەی خومەینی ===
لە ١٣ی کانوونی دووەمدا، نزیکەی دوو ملیۆن کەس لە سی شاردا خۆپیشاندانیان کرد و داوای گەڕانەوەی خومەینی و دەرکردنی شایان دەکرد. لە ١٦ی کانوونی دووەم کاتێک [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شا]] وڵاتی بەرەو [[قاھیرە]] بەجێھێشت (بەگوێرەی ئەوەی شا لە چاوپێکەوتنەکەیدا لە فڕۆکەخانە و پێش سواربوونی فڕۆکەکە وتی: «ھەست بە ماندووێتی دەکەم و پێویستم بە پشووە»)، سەدان ھەزار کەس بۆ ئاھەنگگێڕان بەم بۆنەیەوە ڕژانە سەر شەقامەکان. لە ١٩ی کانوونی دووەمدا، دوای ئەوەی [[خومەینی]] داوای «[[گشتپرسی]] سەر شەقام»ی کرد بۆ دیاریکردنی ئەرکی ڕژێمی پاشایەتی و حکوومەتی [[شاپوور بەختیار]]، تەنھا لە [[تاران]] زیاتر لە ملیۆنێک کەس ڕژانە سەر شەقامەکان. لە ٢٣ی کانوونی دووەمدا فڕۆکەخانەکان داخران بۆ ڕێگریکردن لە ھاتنە ناوەوەی خومەینی. لە ٢٧ و ٢٨ی کانوونی دووەمدا چەند کەسێک لەکاتی خۆپیشاندانەکان بۆ داخستنی [[فڕۆکەخانە]] کوژران. لە کۆتاییدا لە ١ی شوباتی ١٩٧٩دا زیاتر لە سێ ملیۆن کەس بۆ پێشوازیکردن لە گەڕانەوەی خومەینی ھاتنە سەر شەقامەکان. ئایەتوڵڵا ڕووحوڵڵا خومەینی دوای ١٤ ساڵ لە مەنفای سیاسی گەڕایەوە [[ئێران]].

زۆرێک لە کۆمەڵگەی ئێرانی ھەستیان بە خۆشی دەکرد بەرامبەر بەو شۆڕشەی کە لە ڕێدا بوو. سیاسییە عەلمانی و چەپەکان سەرنجیان خستبووە سەر بزووتنەوەکە بە ھیوای بەدەستھێنانی دەسەڵات لە پاشکۆیدا، بە پشتگوێخستنی ئەو ڕاستییەی کە خومەینی تەواو دژەبوو بۆ ئەو ھەڵوێستانەی ئەوان پشتگیرییان لێ دەکرد. لەکاتێکدا بۆ ئێرانییە عەلمانییەکان تا دەھات ڕوون دەبووەوە کە خومەینی [[لیبرالیزم|لیبراڵ]] نییە، بەڵام بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ڕەمزێک سەیری دەکرا و پێیان وابوو لە کۆتاییدا دەسەڵات ڕادەستی گرووپە [[عەلمانی|عەلمانییەکان]] دەکرێت.&lt;ref&gt;Abrahamian (1982), pp. 648-649.&lt;/ref&gt;

== ھەناردەکردنی شۆڕش ==
دوای سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران، [[ئێران]] کاری کرد بۆ ھەناردەکردنی شۆڕش، کە ھەندێک کەس (وەک [[مەھدی شەکیبایی]] ڕۆژنامەنووسی ئێرانی) بەوە لێکی دەدەنەوە کە «مامەڵەکردنە بە فکری و کولتووری لەگەڵ ئەو لایەنانەی بە ئەرێنی مامەڵە لەگەڵ شۆڕشی ئێران دەکەن، و ھیچ پەیوەندییەکی بە ڕێکخستنی بزووتنەوە ناڕەزایەتییەکان و شۆڕشگێڕکردنی گەلانی تر دژ بە سیستمە سیاسییەکانی وڵاتەکانیان نییە».&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20241118014517/https://www.dw.com/ar/40-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%B9%D9%88%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A3%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%B5%D9%84%D8%AA-%D8%A3%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B5%D8%AF%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9/a-47324483&lt;/ref&gt;

لەکاتێکدا ھەندێک کەس ئێران تۆمەتبار دەکەن بەوەی ئامانجی تەشەنەکردنە لە ناوچەکەدا لە ڕێگەی میکانیزمە مەزھەبییەکان و فراوانکردنی دەسەڵاتی خۆی، ئەمەش ئەوەیە کە [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] ڕەتی کردەوە و وتی: «کاتێک دەڵێین: دەبێت شۆڕشەکەمان ھەناردە بکەین، نابێت ئەم چەمکە ھەڵەیە بێتە ناو مێشکەکانەوە، کە ئێمە دەمانەوێت وڵاتان داگیر بکەین…، مەبەستمان لە ھەناردەکردنی شۆڕشەکەمان ئەوەیە: کە گەلان و وڵاتان بەئاگا بێنەوە، و خۆیان لەو ناڵەناڵەی تێدا دەژین ڕزگار بکەن، و لەژێر ھەژموونی ئەوانی تر دەر بچن کە سامان و کۆگاکانیان تاڵان دەکەن، لەکاتێکدا خۆیان لە ھەژاری و بێبەشیدا دەژین».&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200219170533/http://ar.imam-khomeini.ir/ar/n15111/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D9%88-%D8%AA%D8%B5%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Abrahamian1982|مؤلف=Abrahamian, Ervand |عنوان=Iran between two revolutions|ناشر=Princeton University Press|ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٠-٦٩١-٠٠٧٩٠-X}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Milani, Abbas |عنوان=The Persian Sphinx: Amir Abbas Hoveyda and the Riddle of the Islamic Revolution|مسار=https://archive.org/details/persiansphinxami0000mila |ناشر=Mage Publishers|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٩٣٤٢١١-٦١-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Taheri|مؤلف=Taheri, Amir|عنوان=The Spirit of Allah |مسار= https://archive.org/details/spiritofallahkho0000tahe|ناشر=Adler &amp; Adler |سنة=1985 |ژپنک=٠-٠٩-١٦٠٣٢٠-X|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220327104643/https://archive.org/details/spiritofallahkho0000tahe|تاريخ أرشيف=2022-03-27}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Kurzman|مؤلف=Kurzman, Charles|عنوان=The Unthinkable Revolution in Iran|ناشر=Harvard University Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٠-٦٧٤-٠١٣٢٨-X}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Harney|مؤلف=Harney, Desmond|عنوان=The priest and the king: an eyewitness account of the Islamic revolution|مسار=https://archive.org/details/priestkingeyewit0000harn|ناشر=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٩٨}}
{{commons category|Iranian Revolution}}
{{ئیسلامی سیاسی}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|ئیسلام|مێژوو|شیعە|دەیەی ١٩٧٠}}

[[پۆل:شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]
[[پۆل:ئێران لە ١٩٧٩]]
[[پۆل:ناڕەزایییەکان]]
[[پۆل:مێژووی ئیسلام]]
[[پۆل:سیاسەت لە ١٩٧٩]]
[[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]]
[[پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]]
[[پۆل:مێژووی ئێران]]
[[پۆل:کۆمارە ئیسلامییەکان]]</text>
      <sha1>4zyk9b964f3ha2envaoy0wmsjkl74sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میلان (ئێڵ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40283</id>
    <revision>
      <id>1571582</id>
      <parentid>1571110</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7778" sha1="ja1wmspa9wo80vv4tdsq6qkz9nxoqs8" xml:space="preserve">{{Databox}}'''میلان''' یەکێکە لە [[ھۆز]]ە [[کورد]]ەکان کە بە [[کورمانجی|زمانی کوردی کورمانجی]] دەدوێن و شوێنی ژیانی ئەوان [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]ی [[ئێران|ئێرانە]].

== مێژوو ==
زووترین ئاماژە بە میلان لە [[ماکۆ]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/35882840|سەردێڕ= Şâfiîliğin_Kuzey_Mezopotamyada_Yayılmasında_Mervânîlerin_Rolü|دوایین١= Baluken|یەکەم١= Yusuf}}&lt;/ref&gt; بەڵام تاوەکوو سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە سەدەی ١٦دا نەبووبوونە خاوەن ناوبانگ. ناویان لە تۆمارە باجییەکاندا ھاتووە کە لە [[دێرسیم]] بە ناوی میللی بچووک و گەورە بوونیان ھەبووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246 |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190105150411/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا کۆکەرەوەی باجی ناوچەی [[مێردین]] بوون.&lt;ref&gt;Winter, Stefan. &quot;Les Kurdes de Syrie dans les archives ottomanes (XVIIIe siècle).&quot; Études Kurdes 10 (2009)&lt;/ref&gt; لە سەرەتای سەدەی ١٧ەوە، عوسمانییەکان چەندین جار ھەوڵیان دا میلان نیشتەجێ بکەن، تەنانەت نازناوی «ئیسکان باشی»یان سەرۆکی نیشتەجێکردنیان پێبەخشین.&lt;ref&gt;Winter Stefan. &quot;The Province of Raqqa under Ottoman Rule, 1535-1800: A Preliminary Study.&quot; Journal of Near Eastern Studies 68, no. 4 (2009): 255. University of Chicago Press.|doi=https://doi.org/10.1086/649610|&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٧٥٨دا عوسمانییەکان ترسیان ھەبوو لەوەی کەلەش ئەڤدۆ (کەلەش عەبدی) سەرۆکی میللی ھەوڵی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ لە دۆڵی [[خابوور (فورات)|خابوور]] بدات، و لە ساڵی ١٨٠٠دا تەیموور پاشای میللی نەوەی ئەویان وەک پارێزگاری [[ڕەققە]] دەستنیشان کرد وەک ھەوڵێک بۆ سنووردارکردنی تەماحەکانی؛ بەڵام لە ماوەی سەدەی ١٩دا، میللییەکان وردە وردە پێگەکەیان لەدەست دا و لە کاتی چاکسازییەکانی [[تەنزیمات]]دا کەوتنە ژێر گوشاری حکوومەتی عوسمانییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Winter |یەکەم١=Stefan |سەردێڕ=The Other Nahdah: The Bedirxans, the Millîs, and the Tribal Roots of Kurdish Nationalism in Syria |journal=Oriente Moderno |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بەرگ=٨٦|issue=3 |پەڕەکان=٤٦١–٤٧٤|doi=10.1163/22138617-08603003}}|&lt;/ref&gt;

ھەندێکیان بۆ [[ڕەققە]] ڕاگوێزران، کە پێشتر ھەندێک لە سەرکردە خێڵەکییەکانی میلان بووبوونە دەسەڵاتداری [[دی فاکتۆ]]ی ناوچەکە. بەم شێوەیە، زۆرێک لە خێزانە ناودارەکانی ڕەققە دەتوانن ڕەچەڵەکی خۆیان بۆ میلان بگەڕێننەوە، ھەرچەندە ئەمانە زیاتر لە کۆتایی سەدەی ١٩دا تێکەڵ بووبوون.&lt;ref&gt;Ababsa, Myriam. &quot;Mise en Valeur Agricole et Contrôle Politique de la Vallée de l’Euphrate (1865-1946): étude des Relations Etat, Nomades et Citadins dans le Caza de Raqqa.&quot; Bulletin d’Etudes Orientales 53-54, no. 1-2 (2002): 459-488.&lt;/ref&gt;

بەناوبانگترین سەرۆکیان [[ئیبراھیم پاشای میللی|ئیبراھیم پاشا]] بوو، کە لە ساڵی ١٨٦٣ تا ١٩٠٨ سەرکردایەتی خێڵەکەی دەکرد. ئەو بەشداری کرد لە بونیادنانی [[وێرانشار]]، و سەرکردەی [[سوارەی حەمیدیە]] بوو، بەڵام لە کاتی کۆمەڵکوژیی مەسیحییەکان لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠دا، پەنای بۆ مەسیحییەکان دا و لە دژی عوسمانییەکان ڕاپەڕی.&lt;ref&gt;Joost Jongerden, &quot;Elite Encounters of a Violent Kind: Milli Ibrahim Paşa, Ziya Gökalp and Political Struggle in Diyarbekir at the Turn of the 20th Century,&quot; in Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915, eds. Joost Jongerden &amp; Jelly Verheij (Leiden: Brill, 2012), 64.&lt;/ref&gt;

== ئەفسانە ==
میلان، لەگەڵ زیلان، لەلایەن زۆرێک لە خێڵەکانەوە وەک خێڵی ئەفسانەیی دایک و باوک دادەنرێن. بەپێی وتەی [[مارک سایکس|سایکس]]،&lt;ref&gt;Sykes, Mark. &quot;The kurdish Tribes of the Ottoman Empire,&quot; The Journal of the england Anthropological Institute of Great Britain, no. 37 (2008): 537-564.&lt;/ref&gt; ڕوونکردنەوەکەی خودی ئیبراھیم پاشا بەم شێوەیە بووە: «ساڵان و ساڵان لەمەوپێش [[کوردەکان]] بۆ دوو لق دابەش ببوون، [[میلان، ماکۆ|میلان]] و [[زیلان]]؛ ١٢٠٠ خێڵی میلان ھەبوون، بەڵام خودا لێیان ناڕازی بوو و بە ھەموو لایەکدا بڵاوەیان پێکرا، ھەندێکیان نەمان، ھەندێکی تریان مانەوە؛ ئەوانەی ماونەتەوە وەک سەرۆکی میلان ڕێزم لێ دەگرن.»

گۆڕانکارییەک لقی سێیەم زیاد دەکات، کە بابە کوردییە. بەپێی وەشانێکی ئەفسانەکە، میلان لە دێرسیم نیشتەجێ بوون، بەڵام [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیم]] فەرمانی بە ھەندێکیان کرد نیشتەجێ بن و خانوو دروست بکەن، و ئەوانی تریش بەرەو باشوور کۆچ بکەن.&lt;ref&gt;Sykes, Mark. &quot;The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire,&quot; The Journal of the england Anthropological Institute of Great Britain, no. 37 (2008): 537-564.&lt;/ref&gt;

وەشانێکی تری ئەفسانەکە ھەیە، وەک ئەوەی [[جەلادەت عالی بەدرخان|جەلادەت بەدرخان]] گێڕاوییەتییەوە. تێیدا باپیری کوردەکان پیاوێک بووە بە ناوی «کورد» کە لەسەر چیاکان ژیاوە و لە کاتی بەفرێکی زۆردا گیانی لەدەستداوە؛ تەنیا دوو لە کوڕەکانی ڕزگاریان بووە، یەکیان ناوی میل بووە، ئەوی تریان زیل.&lt;ref&gt;Jason james, &quot;turks in history ,&quot; ata turk, sumer 2008, 23: 23-27&lt;/ref&gt;

کەسایەتییەکی نیمچە مێژوویی ناوداری [[ئێزیدی]] لە [[چاند]]ی کوردیدا، دەروێشی عەڤدی، لە خێڵی شەرقی سەر بە میلان بووە.&lt;ref&gt;Filiz, Mehmet Ş. &quot;Xebatek li ser Destana Dewrêşê Evdî.&quot; Thesis, Mardin Artuklu University, 2014.&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کورمانج]]

== سەرچاوەکان ==
[https://web.archive.org/web/20170511053256/https://fa.wikipedia.org/wiki/ایل_میلان ویکیپیدیای فارسی]

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}}
{{شریتی دەروازە|ئاسیا|سووریا|کوردستان}}

[[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]]</text>
      <sha1>ja1wmspa9wo80vv4tdsq6qkz9nxoqs8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571601</id>
      <parentid>1571582</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1571601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7804" sha1="4gjrau0kvzwluqq3xr8eby4aqsecnmu" xml:space="preserve">{{Databox}}'''میلان''' یەکێکە لە [[ھۆز]]ە [[کورد]]ەکان کە بە [[کورمانجی|زمانی کوردی کورمانجی]] دەدوێن و شوێنی ژیانی ئەوان [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]ی [[ئێران|ئێرانە]].

== مێژوو ==
زووترین ئاماژە بە میلان لە [[ماکۆ]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/35882840|سەردێڕ= Şâfiîliğin_Kuzey_Mezopotamyada_Yayılmasında_Mervânîlerin_Rolü|دوایین١= Baluken|یەکەم١= Yusuf}}&lt;/ref&gt; بەڵام تاوەکوو سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە سەدەی ١٦دا نەبووبوونە خاوەن ناوبانگ. ناویان لە تۆمارە باجییەکاندا ھاتووە کە لە [[دێرسیم]] بە ناوی میللی بچووک و گەورە بوونیان ھەبووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246 |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190105150411/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا کۆکەرەوەی باجی ناوچەی [[مێردین]] بوون.&lt;ref&gt;Winter, Stefan. &quot;Les Kurdes de Syrie dans les archives ottomanes (XVIIIe siècle).&quot; Études Kurdes 10 (2009)&lt;/ref&gt; لە سەرەتای سەدەی ١٧ەوە، عوسمانییەکان چەندین جار ھەوڵیان دا میلان نیشتەجێ بکەن، تەنانەت نازناوی «ئیسکان باشی»یان سەرۆکی نیشتەجێکردنیان پێبەخشین.&lt;ref&gt;Winter Stefan. &quot;The Province of Raqqa under Ottoman Rule, 1535-1800: A Preliminary Study.&quot; Journal of Near Eastern Studies 68, no. 4 (2009): 255. University of Chicago Press.|doi=https://doi.org/10.1086/649610|&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٧٥٨دا عوسمانییەکان ترسیان ھەبوو لەوەی کەلەش ئەڤدۆ (کەلەش عەبدی) سەرۆکی میللی ھەوڵی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ لە دۆڵی [[خابوور (فورات)|خابوور]] بدات، و لە ساڵی ١٨٠٠دا تەیموور پاشای میللی نەوەی ئەویان وەک پارێزگاری [[ڕەققە]] دەستنیشان کرد وەک ھەوڵێک بۆ سنووردارکردنی تەماحەکانی؛ بەڵام لە ماوەی سەدەی ١٩دا، میللییەکان وردە وردە پێگەکەیان لەدەست دا و لە کاتی چاکسازییەکانی [[تەنزیمات]]دا کەوتنە ژێر گوشاری حکوومەتی عوسمانییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Winter |یەکەم١=Stefan |سەردێڕ=The Other Nahdah: The Bedirxans, the Millîs, and the Tribal Roots of Kurdish Nationalism in Syria |journal=Oriente Moderno |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بەرگ=٨٦|issue=3 |پەڕەکان=٤٦١–٤٧٤|doi=10.1163/22138617-08603003}}|&lt;/ref&gt;

ھەندێکیان بۆ [[ڕەققە]] ڕاگوێزران، کە پێشتر ھەندێک لە سەرکردە خێڵەکییەکانی میلان بووبوونە دەسەڵاتداری [[دی فاکتۆ]]ی ناوچەکە. بەم شێوەیە، زۆرێک لە خێزانە ناودارەکانی ڕەققە دەتوانن ڕەچەڵەکی خۆیان بۆ میلان بگەڕێننەوە، ھەرچەندە ئەمانە زیاتر لە کۆتایی سەدەی ١٩دا تێکەڵ بووبوون.&lt;ref&gt;Ababsa, Myriam. &quot;Mise en Valeur Agricole et Contrôle Politique de la Vallée de l’Euphrate (1865-1946): étude des Relations Etat, Nomades et Citadins dans le Caza de Raqqa.&quot; Bulletin d’Etudes Orientales 53-54, no. 1-2 (2002): 459-488.&lt;/ref&gt;

بەناوبانگترین سەرۆکیان [[ئیبراھیم پاشای میللی|ئیبراھیم پاشا]] بوو، کە لە ساڵی ١٨٦٣ تا ١٩٠٨ سەرکردایەتی خێڵەکەی دەکرد. ئەو بەشداری کرد لە بونیادنانی [[وێرانشار]]، و سەرکردەی [[سوارەی حەمیدیە]] بوو، بەڵام لە کاتی کۆمەڵکوژیی مەسیحییەکان لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠دا، پەنای بۆ مەسیحییەکان دا و لە دژی عوسمانییەکان ڕاپەڕی.&lt;ref&gt;Joost Jongerden, &quot;Elite Encounters of a Violent Kind: Milli Ibrahim Paşa, Ziya Gökalp and Political Struggle in Diyarbekir at the Turn of the 20th Century,&quot; in Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915, eds. Joost Jongerden &amp; Jelly Verheij (Leiden: Brill, 2012), 64.&lt;/ref&gt;

== ئەفسانە ==
میلان، لەگەڵ زیلان، لەلایەن زۆرێک لە خێڵەکانەوە وەک خێڵی ئەفسانەیی دایک و باوک دادەنرێن. بەپێی وتەی [[مارک سایکس|سایکس]]،&lt;ref&gt;Sykes, Mark. &quot;The kurdish Tribes of the Ottoman Empire,&quot; The Journal of the england Anthropological Institute of Great Britain, no. 37 (2008): 537-564.&lt;/ref&gt; ڕوونکردنەوەکەی خودی ئیبراھیم پاشا بەم شێوەیە بووە: «ساڵان و ساڵان لەمەوپێش [[کوردەکان]] بۆ دوو لق دابەش ببوون، [[میلان، ماکۆ|میلان]] و [[زیلان]]؛ ١٢٠٠ خێڵی میلان ھەبوون، بەڵام خودا لێیان ناڕازی بوو و بە ھەموو لایەکدا بڵاوەیان پێکرا، ھەندێکیان نەمان، ھەندێکی تریان مانەوە؛ ئەوانەی ماونەتەوە وەک سەرۆکی میلان ڕێزم لێ دەگرن.»

گۆڕانکارییەک لقی سێیەم زیاد دەکات، کە بابە کوردییە. بەپێی وەشانێکی ئەفسانەکە، میلان لە دێرسیم نیشتەجێ بوون، بەڵام [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیم]] فەرمانی بە ھەندێکیان کرد نیشتەجێ بن و خانوو دروست بکەن، و ئەوانی تریش بەرەو باشوور کۆچ بکەن.&lt;ref&gt;Sykes, Mark. &quot;The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire,&quot; The Journal of the england Anthropological Institute of Great Britain, no. 37 (2008): 537-564.&lt;/ref&gt;

وەشانێکی تری ئەفسانەکە ھەیە، وەک ئەوەی [[جەلادەت عالی بەدرخان|جەلادەت بەدرخان]] گێڕاوییەتییەوە. تێیدا باپیری کوردەکان پیاوێک بووە بە ناوی «کورد» کە لەسەر چیاکان ژیاوە و لە کاتی بەفرێکی زۆردا گیانی لەدەستداوە؛ تەنیا دوو لە کوڕەکانی ڕزگاریان بووە، یەکیان ناوی میل بووە، ئەوی تریان زیل.&lt;ref&gt;Jason james, &quot;turks in history ,&quot; ata turk, sumer 2008, 23: 23-27&lt;/ref&gt;

کەسایەتییەکی نیمچە مێژوویی ناوداری [[ئێزیدی]] لە [[چاند]]ی کوردیدا، دەروێشی عەڤدی، لە خێڵی شەرقی سەر بە میلان بووە.&lt;ref&gt;Filiz, Mehmet Ş. &quot;Xebatek li ser Destana Dewrêşê Evdî.&quot; Thesis, Mardin Artuklu University, 2014.&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کورمانج]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[https://web.archive.org/web/20170511053256/https://fa.wikipedia.org/wiki/ایل_میلان ویکیپیدیای فارسی]

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}}
{{شریتی دەروازە|ئاسیا|سووریا|کوردستان}}

[[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]]</text>
      <sha1>4gjrau0kvzwluqq3xr8eby4aqsecnmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووحوڵڵا خومەینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43254</id>
    <revision>
      <id>1571586</id>
      <parentid>1571070</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73771" sha1="j4neyz8ryyr6t3089cacxvoeu2157s4" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                  = سەید ڕووحوڵڵا خومەینی
| ناوی_خۆماڵی          = سید ڕوحاللە مصطفوی موسوی خمینی
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    = فارسی
| وێنە                 =
| قەبارەی وێنە         = 230px
| جێگری_وێنە           =
| سەردێری وێنە         =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢
| شوێنی لەدایکبوون     = [[خومەین]]، [[ئێران]]
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         = ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩
| شوێنی مردن           = [[تاران]]، [[ئێران]]
| ھۆکاری مردن          = [[جەڵدەی دڵ]]
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            = مەزارگەی خومەینی
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               = [[فارس]]
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]]
| ساڵانی چالاکی          = ١٩٧٩–١٩٨٩
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناسراو_بەناوی        =
| کارە_دیارەکان        =
| شێواز                =
| کاریگەر_بووە         =
| کاریگەری_بووە        =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| کێش                  =
| تەلەڤیزیۆن            =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =پۆستەکە دامەزرا -[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] وەکوو شای ئێران
| جێگر                 =[[عەلی خامنەیی]]
| حیزب                 =
| بزاڤ                 =
| بەرامبەرەکان         =
| ئایین                = [[ئیسلام]] ([[شیعە]])
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               = خەدیجە سەقەفی
| یار                  =
| منداڵەکان            = ٧ لەوانە مستەفا ٬زەھرا، فەریدە و ئەحمەد
| دایک و باوک          =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             =
| واژوو                = Ruhollah Khomeini signature.png
| جێگری_واژوو          =
| قەبارەی_واژوو        =
| ماڵپەڕ               ={{URL|imam-khomeini.ir}}
}}

'''سەید ڕووحوڵڵا موستەفەوی خومەینی''' ({{بە فارسی|سید ڕوحاللە موسوی خمینی}}؛ ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢ لە [[خومەین]] – ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لە [[تاران]])، ناسراو بە '''ئایەتوڵڵا خومەینی''' یان '''ئیمام خومەینی'''، پێشەوا، نووسەر، شاعیر و مەرجەعێکی تەقلیدی [[شیعە]]ی ئێرانی بوو، کە وەکوو دامەزرێنەر و یەکەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] ھەتا دواڕۆژی ژیانی لەسەر کار بوو. خومەینی یەکێک لە ڕێبەرانی جەماوەری ئێران بوو کە لە ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]] و سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]دا ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو.&lt;ref&gt;http://www.iranchamber.com/history/rkhomeini/ayatollah_khomeini.php&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/eb/article-32981&lt;/ref&gt;

خومەینی لە مەدرەسە فیقە و [[فەلسەفەی ئیسلامی]] و [[عیرفان]]ی خوێندووە و لە ساڵی ١٣١٣دا گەیشتووەتە ئیجتیھاد. بە گوتەی [[ساواک]] مۆڵەتی ئیجتیھادەکەی لە عەبدولکەریم حائری یەزدی وەرگرتووە بەپێی وەشانێکی دیکە نەیکردووە ئیجتیھاد لە ھیچ کەسێک داوای مۆڵەتی نەکردووە و مۆڵەتی لەو شێوەیەی بە کەس نەداوە. دژی سیاسەتەکانی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بەتایبەت [[شۆڕشی سپی]] و پێدانی مافی دەنگدان بە ژنان لەلایەن شاوە خەباتی کردووە و بەھۆی تۆمەتبارکردنی شا بە پەیڕەوکردنی سیاسەتەکانی [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە ساڵی ١٣٤٢، بۆ ماوەی ١٠ مانگ زیندانی کرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=خبرگزاری باشگاە خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جھان ||دوایین١=YJC|سەردێڕ=از ماجرای دستگیری امام خمینی (ڕە) در 15 خرداد 42 تا قیامی کە ڕنگ خون گرفت|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/6115389/از-ماجرای-دستگیری-امام-خمینیرھ-در-15-خرداد-42-تا-قیامی-کھ-رنگ-خون-گرفت|وێبگە=yjc.ir/fa|شوێن=تاران|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; و ساڵی دواتر، بەھۆی وتارەکانی دژی تەسلیمبوون بە ڕاوێژکارە سەربازییەکانی ئەمریکا، دەربەدەر کرا، سەرکردایەتی ئیسلامییەکان و ئۆپۆزسیۆنی کرد و دەستی کرد بە داڕشتنی تیۆری دەسەڵاتی ئایینی - کە بنەماکانی تا شۆڕش بۆ خەڵک بە نادیاری مانەوە - لە ڕۆژانی کۆتاییدا کە بەرەو سەرکەوتنی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران، وەک ڕێبەرەکەی، شورای شۆڕشگێڕی و حکوومەتی کاتی پێکھێنا. لە ١٢ی ڕێبەندان ١٣٥٧، خومەینی گەڕایەوە بۆ ئێران و لە ٢٢ی ڕێبەندان شۆڕشەکە سەرکەوتنی بەدەستھێنا.

== ساڵانی سەرەتایی ==
=== پاشخان ===
ڕوحوڵڵا خومەینی لە ڕەچەڵەکی خاوەن زەوییە بچووکەکان و پیاوانی ئایینی و بازرگانەکانەوە ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Ervand |دوایین=Abrahamian |سەردێڕ=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |ناونیشان=https://archive.org/details/radicalislamiran0000abra |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=١-٨٥٠٤٣-٠٧٧-٢|پەڕەکان=[https://archive.org/details/radicalislamiran٠٠٠٠abra/page/٢٠ ٢٠]}}&lt;/ref&gt; باوباپیرانی بەرەو کۆتایی سەدەی ١٨ لە ماڵە ڕەسەنەکەیانەوە لە نیشاپور لە پارێزگای خۆراسان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران بۆ مانەوەیەکی کورت بۆ شانشینی ئاواد کە ناوچەیەکە لە ویلایەتی مۆدێرن ئۆتار پرادێش لە ھیندستان کە فەرمانڕەواکانی موسڵمانی [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعە دوازدە ئیمامی]] بە ڕەچەڵەک فارس بوون کۆچیان کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Algar|یەکەم١=Hamid|بەستەری نووسەر١=Hamid Algar|editor1-last=Koya|editor1-first=Abdar Rahman|سەردێڕ=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Islamic Book Trust|ژپنک=٩٧٨–٩٦٧٥٠٦٢٢٥٤|پەڕە=١٩|chapter=A short biography}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&amp;dq=awadh+persian&amp;pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] by Juan Ricardo Cole&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&amp;dq=awadh+origin&amp;pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Avadh&quot;&gt;''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i &quot;Avadh&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i |date=17 May 2017}}, E. Yarshater&lt;/ref&gt; لە ماوەی حوکمڕانییەکەیاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان بانگھێشتی ژمارەیەکی بەردەوام لە زانایانی فارسی، شاعیر، دادوەر، تەلارساز و وێنەکێشیان کرد.&lt;ref name=&quot;Avadh&quot;/&gt; لە کۆتاییدا خێزانەکەی لە شارۆچکەیەکی بچووک لە کینتور، نزیک لوکناو پایتەختی ئاوەد نیشتەجێ بوون.&lt;ref name=&quot;Hamid&quot;&gt;Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranian&quot;&gt;[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''], 14 June 1999, The Iranian&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&amp;dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&amp;pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] by Olivier Roy, Antoine Sfeir&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Moin1999&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&amp;dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&amp;pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] by Baqer Moin&lt;/ref&gt; باپیرەی خومەینی، سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی، لە کینتوور لەدایکبووە.&lt;ref name=&quot;Iranian&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Moin1999&quot;/&gt; لە ساڵی ١٨٣٠ لێنۆی بەجێھێشت بۆ سەردان کردنی گۆڕی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب]] لە نەجەف، عێراقی عوسمانی (عێراقی ئێستا) و ھەرگیز نەگەڕایەوە. بە گوتەی مۆین ئەم کۆچکردنە بۆ دەربازبوون بوون لە بڵاوبوونەوەی دەسەڵاتی بەریتانیا لە ھیندستان بوو. لە ساڵی ١٨٣٤ سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی سەردانی ئێرانی کرد و لە ساڵی ١٨٣٩ لە خومەین نیشتەجێ بوو. ھەرچەندە لە ئێران مایەوە و نیشتەجێ بوو، بەڵام بەردەوام بە ناوی ھیندی ناسراوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ مانەوەی لە ھیندستان و تەنانەت ڕوحوڵڵا خومەینی لە ھەندێک لە غەزەلەکانیدا زمانی ھیندی وەک ناوی قەڵەم بەکارھێناوە. باپیری خومەینی، میرزا ئەحمەد موجتەھید خونساری، ئەو پیاوە ئایینییە بوو کە لە کاتی ناڕەزایەتی تووتندا فەتوای قەدەغەکردنی بەکارھێنانی [[تووتن]]ی دەرکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff writer |سەردێڕ=Imam Khomeini's Biography |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin |یەکەم١=Baqer |سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٧٩٠-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC|orig-year=1999|ساڵ=٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;

=== منداڵی ===
بەپێی بەڵگەنامەی لەدایکبوونی، ڕوحوڵڵا موسەوی خومەینی کە ناوی یەکەمی بە واتای «ڕۆحی خوا» دێت، لە ١٧ی گوڵانی ١٩٠٠ لە خومەین سەر بە [[پارێزگای مەرکەزی]] لەدایک بووە ھەرچەندە مورتەزای برای (دواتر بە ئایەتوڵڵا پەسەندی دە ناسراوە) ڕۆژی لەدایکبوونی خۆی لە ٢٤ی ڕەزبەری ١٩٠٢ ساڵیادی لەدایکبوونی کچی محمد، فاتیمە دادەنێت .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Researcher's Note: Ruhollah Khomeini's birth date|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|وێبگە=[[Britannica.com]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230412021509/https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khomeini (1900–1989) |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/khomeini_ayatollah.shtml |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=BBC History}}&lt;/ref&gt; دوای کوژرانی باوکی، زیاتر لە دوو ساڵ دوای لەدایکبوونی لە ساڵی ١٩٠٣، لەلایەن خاڵۆزایییەوە پەروەردە کزا.
ڕووحوڵڵا لە تەمەنی شەش ساڵییەوە دەستی بە خوێندنی سەرەتایی قورئان و فارسی کرد. ساڵی دواتر دەستی کرد بە خوێندن لە قوتابخانەیەکی ناوچەکە، لەوێ فێری ئایین و نۆحە خانی (خوێندنەوەی ماتەمینی) و بابەتەکانی تری نەریتی بوو. بە درێژایی تەمەنی منداڵی بە ھاوکاری خزم و کەسوکاری لەوان جەعفەر ئامۆزای دایکی و مۆرتەزا پەسەندی دە برا گەورەکەی درێژە بە خوێندنی ئایینی دا.

=== پەروەردە و وانەوتنەوە ===
[[پەڕگە:خمینی و ھمدرسان.JPG|وێنۆک|خومەینی وەک خوێندکارێک لەگەڵ ھاوڕێکانی (دووەم لە ڕاستەوە)]]

لەدوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]]، ڕێکخستن کرا بۆ ئەوەی لە مەدرەسەی ئیسلامی لە [[ئەسفەھان]] بخوێنێت، بەڵام لەبری ئەوە چوو بۆ مەدرەسەی [[ئەراک]]. خرایە ژێر سەرکردایەتی ئایەتوڵڵا عەبدولکەریم حائری یەزدی. خومەینی لە ساڵی ١٩٢٠دا ڕووی لە شاری ئەراک کرد و دەستی بە خوێندن کرد. ساڵی دواتر ئایەتوڵڵا حانری یەزدی گواسترایەوە بۆ مەدرەسەی ئیسلامی لە شاری قوم لە باشووری ڕۆژاوای [[تاران]] و قوتابییەکانی بانگھێشت کرد بۆ شوێنکەوتن. خومەینی بانگھێشتەکەی قبوڵ کرد و لە قوتابخانەی دار ئەلشەفا لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو. لێکۆڵینەوەکانی خومەینی بریتی بوون لە شەریعەتی ئیسلامی ([[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]]) و فیقھی ([[فیقھی ئیسلامی|فیقھ]])، بەڵام تا ئەو کاتە خومەینی حەزێکی لە شیعر و [[فەلسەفە]] ([[عیرفان]])یشی بەدەستھێنابوو. کەواتە خومەینی لەگەڵ گەیشتن بە قوم داوای ڕێنوێنی لە میرزا عەلی ئەکبەر یەزدی زانای فەلسەفە و عیرفان دەکات. یەزدی لە ساڵی ١٩٢٤ کۆچی دوایی کرد، بەڵام خومەینی لەگەڵ دوو مامۆستای دیکە بە ناوەکانی جەواد عەقا مەلەکی تەبریزی و ڕافیعی [[قەزوین]] بەردەوام بوو لە پەیڕەوکردنی حەز و ئارەزووی [[فەلسەفە]]؛ بەڵام ڕەنگە گەورەترین کاریگەری لەسەر خومەینی مامۆستایەکی دیکە بووبێت بە ناوی میرزا محمد عەلی شەھابادی و عیرفانی مێژوویی سۆفی، لەوانە مەلا سەدرا و [[ئیبن عەرەبی]]. خومەینی فەلسەفەی یۆنانی کۆنی خوێندووە و ھەم لەژێر کاریگەری ھەردوو فەلسەفەی ئەرستۆ کە بە دامەزرێنەری [[ژیربێژی (مەنتیق)|ژیربێژی]] سەیری دەکرد&lt;ref name=&quot;imamreza&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Philosophy as Viewed by Ruhollah Khomeini |ناونیشان=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110614032732/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=www.imamreza.net}}&lt;/ref&gt; و ھەم [[ئەفلاتوون]] کە بۆچوونەکانی «لە بواری خودایی» دا بە «گۆڕ و پتەو» دەزانی بە شێوەیەکی سەرەکی لەژێر کاریگەری [[ئیبن سینا]] و [[مەلا سەدرا]] بوو.&lt;ref&gt;Kashful-Asrar, p. 33 by Ruhollah Khomeini.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;imamreza&quot;/&gt;

=== لایەنە سیاسییەکان ===
زۆرجار وانەوتنەوەکانی لە مەدرەسەدا لەسەر گرنگی ئایین بۆ پرسە کۆمەڵایەتی و سیاسییە پراکتیکییەکانی ئەو سەردەمە بوو، ھەروەھا لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا دژی سیکولاریزم کاری دەکرد.
خومەینی ھەروەھا بەھای دا بە ئامانجی ئیسلامییەکان وەک شێخ فەزلوڵڵا نوری و ئەبولقاسم کاشانی. خومەینی فەزلوڵڵا نوری وەک «کەسایەتییەکی پاڵەوان» دەبینی و ناڕەزایەتییەکانی خۆی بە دەستوور و دەسەڵاتی سیکولار لە ئەنجامی ناڕەزایەتییەکانی نوری دژی دەستووری ساڵی ١٩٠٧ دانا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=AJ6i2-s7hoQC&amp;q=khomeini+pepsi+roast+in+the+fires+of+hell&amp;pg=PT107 |سەردێڕ=Khomeini's Ghost: Iran since 1979|نووسەر=Con Coughlin |ڕێکەوت= ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Pan MacMillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٧٤٣١٠-٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TteJzQyDS5kC&amp;q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&amp;pg=PA45|سەردێڕ=Globalisation, Religion &amp; Development |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=International Journal of Politics &amp; Economics |پەڕە=٤٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٦٨٢٥٦-٠-٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=OeqHjo6JkUsC&amp;q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&amp;pg=PA159|سەردێڕ=A Social History of Iranian Cinema, Volume 3: The Islamicate Period, 1978–1984|نووسەر=Hamid Naficy |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Duke University Press Books |پەڕە=١٥٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٤٨٧٧-١}}&lt;/ref&gt;

== چالاکیی سیاسی سەرەتایی ==
=== پاشبنەما ===
لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، پیاوانی ئایینی خۆیان بە ھێزێکی سیاسی بەھێز لە ئێراندا نیشان دابوو کە دژی ئیمتیازێک بۆ بەرژەوەندییەکی بیانی (بەریتانی)، دەستپێشخەری ناڕەزایەتی تووتنیان کردبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fischer|یەکەم١=Michael M. J.|سەردێڕ=Iran: From Religious Dispute to Revolution|ڕێکەوت=ی ی 2003|بڵاوکەرەوە=Univ of Wisconsin Press|شوێن=Wisconsin|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٩-١٨٤٧٣-٥|پەڕە=٣١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Iran.html?id=QzDMzTWRnFIC&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; خومەینی لە تەمەنی ٦١ ساڵیدا دوای مردنی ئایەتوڵڵا سەید حوسێن بۆروجێردی (١٩٦١)، پێشەنگی ئایینی شیعەگۆڕەپانی سەرکردایەتی بە کراوەیی بینی، ھەرچەندە بێدەنگ بوو؛ چینی ڕۆحانیی ھەر لە بیستەکانی سەدەی ڕابردووەوە کە مۆدێرنیزەری [[سیکولاریزم|سێکۆلار]] و دژە ڕۆحانیی [[ڕەزا شا|ڕەزاشا پەھلەوی]] ھاتە سەر دەسەڵات، لە دۆخی بەرگریدا بوو. [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەد ڕەزاشا]] کوڕی ڕەزا [[شۆڕشی سپی]] ڕێکخست کە ئەمەش بەرەنگاربوونەوەکی دیکە بوو بۆ [[مەلا]]کان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Musavi Khomeini, Ayatollah Summary|ناونیشان=http://www.bookrags.com/biography/ruhollah-musavi-khomeini-ayatollah/|وێبگە=bookrags.com|بڵاوکەرەوە=BookRags, Inc.|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== دژایەتی شۆڕشی سپی ===
شا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٦٣ [[شۆڕشی سپی]] ڕاگەیاند، کە بەرنامەیەکی شەش خاڵیی چاکسازییە و داوای چاکسازی لە زەوی و زار و بە نیشتیمانیکردنی دارستانەکان و فرۆشتنی کارگە دەوڵەتییەکان بە بەرژەوەندییە تایبەتییەکان و گۆڕانکارییەکانی ھەڵبژاردن بۆ مافی مافی ژنان و ڕێگەدان بە غەیرە موسڵمانان دەکرد وەرگرتنی پۆست، ھاوبەشکردنی قازانج لە پیشەسازیدا، و ھەڵمەتێکی خوێندەواری لە قوتابخانەکانی وڵاتدا. ھەندێک لەو دەستپێشخەرییانە بە مەترسیدار سەیر دەکران، بەتایبەتی لەلایەن مەلا شیعەکانی (زانایانی ئایینی) بەھێز و ئیمتیازدارەوە، ھەروەھا وەک ڕەوتی ڕۆژاواییکردن لەلایەن نەریتخوازەکانەوە. خومەینی بە «ھێرشکردن بۆ سەر ئیسلام» سەیری ئەوانی دەکرد. خومەینی کۆبوونەوەی مەرجەعە باڵاکانی دیکەی [[قوم]] بانگھێشت کرد و ڕازییان کرد کە بڕیاری بایکۆتی ڕیفراندۆمی شۆڕشی سپی بدەن. خومەینی لە ٢٢ی ڕێبەندانی ١٩٦٣ بەیاننامەیەکی بە وشەی توند دەرکرد کە ھەم شا و ھەم پلانی چاکسازییەکەی شەرمەزار کرد. دوای دوو ڕۆژ شا ستوونێکی زرێپۆشی بردە قوم، وتارێکی پێشکەش کرد و بە توندی ھێرشی کردە سەر مەلاکان وەک چینێک.
خومەینی درێژەی بە ئیدانەکردنی بەرنامەکانی شا دا و مانیفێستێکی دەرکرد کە واژووی ھەشت زانای ئایینی باڵای شیعەی دیکەی لەسەر بوو. لە مانیفێستەکەی خومەینیدا ئاماژە بەوە کراوە کە شا بە شێوەی جۆراوجۆر دەستووری پێشێل کردووە، ئەو تەشەنەسەندنی گەندەڵی ئەخلاقی لەو وڵاتەدا شەرمەزار دەکات و شای بە ملکەچبوون بۆ ئەمریکا و ئیسرائیل تۆمەتبار کردووە. ھەروەھا فەرمانی دا کە ئاھەنگی نەورۆز بۆ ساڵی ١٣٤٢ی ئێران (کە کەوتە بەر ٢١ی ئازاری ١٩٦٣) وەک نیشانەی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سیاسەتەکانی حکوومەت ھەڵبوەشێتەوە.
پاشنیوەڕۆی ڕۆژی عاشورا (٣ی خەرمانانی ١٩٦٣) خومەینی لە مەدرەسەی فەیزییە وتارێکی پێشکەش کرد کە شای کێشا ھاوتەریبی خەلیفەی [[یەزید کوڕی معاویە|یەزید]] کە لەلایەن شیعەکانەوە وەک 'ستەمکار' ھەست پێدەکرێت و و شای بە &quot;بەدبەخت، &quot; پیاوی بەدبەخت&quot; و ئاگادارکردنەوەی ئەوەی کە ئەگەر ڕێگاکانی نەگۆڕێت ڕۆژێک دێت کە خەڵک سوپاسی ڕۆشتنی لە وڵات دەکەن. ڕێکەوتی ٥ی خەرمانانی ١٣٥٧ی ھەتاوی (١٥ی خورداد) کاتژمێر ٣:٠٠ی سەرلەبەیانی، دوو ڕۆژ دوای ئەم ئیدانەکردنی ئاشکرای شا، خومەینی لە شاری قوم ڕاگیرا و بۆ تاران ڕاگوێزرا. دوابەدوای ئەم چالاکییە، سێ ڕۆژ ئاژاوەی گەورە لە سەرتاسەری ئێران ڕوویدا و نزیکەی ٤٠٠ کەسیش گیانیان لەدەستدا. ئەو ڕووداوە ئێستا بە بزووتنەوەی ١٥ خورداد ناودەبرێت. خومەینی تا مانگی پووشپەڕ لەژێر دەستبەسەری ماڵەوەدا مایەوە.

== ژیان لە تاراوگەدا ==
[[پەڕگە:خمینی_در_ترکیه.JPG|وێنۆک|خومەینی لە دەربەدەری لە [[بورسا]]، تورکیا بەبێ جل و بەرگی مەلایەتی]]

خومەینی زیاتر لە ١٤ ساڵ لە تاراوگەدا بەسەر بردووە و زۆربەیان لە [[نەجەف|شاری نەجەف]]ی عێراق بووە. سەرەتا لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦٤ ڕەوانەی تورکیا کرا و لەوێ لە شاری [[بورسا]] لە ماڵی عەقید عەلی سێتینەری دەزگای زانیاری سەربازی [[تورکیا]] مایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Elaine|دوایین١=Sciolino|سەردێڕ=The People's Shah|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&amp;sec=&amp;pagewanted=all|وێبگە=The New York Times|زمان=en|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٦٥، دوای کەمتر لە ساڵێک، ڕێگەی پێدرا ڕوو لە نەجەف بکات، تا ساڵی ١٩٧٨ لەوێ مایەوە، دواتر لەلایەن [[سەددام حوسێن]] جێگری سەرۆکی ئەوکاتەوە دەرکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fisk|یەکەم١=Robert|سەردێڕ=The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Knopf Doubleday Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٧-٤٢٨٧١-٤|پەڕە=١٦٢|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Great_War_for_Civilisation.html?id=jp2mZr7BoGsC|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەم کاتەدا ناڕازیبوون لە شا خەریک بوو چڕتر بووەوە و خومەینی لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨ بە [[ڤیزە]]ی گەشتیاری سەردانی نۆفلی شاتۆی کرد کە یەکێکە لە گەڕەکەکانی [[پاریس]]ی فەرەنسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Revolution, &amp; Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=http://www.britannica.com/eb/article-9045329/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

تا کۆتایییەکانی شەستەکان، خومەینی یەکێک بوو لە شەش مەرجەعی تەقلید (نموونە بۆ لاساییکردنەوە) بوو لە جیھانی شیعەدا بۆ «سەدان ھەزار» شیعە یان زیاتر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mottahedeh|یەکەم١=Roy P.|سەردێڕ=The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran|ڕێکەوت=ی ی 1985|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧١-٥٥١٩٧-١|پەڕە=٢٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_mantle_of_the_Prophet.html?id=KvprAAAAIAAJ|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا خومەینی لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا بیرۆکەی دەسەڵاتی پاشایەتی سنوورداری لەژێر دەستووری ساڵی ١٩٠٦دا قبوڵ کرد – وەک لە کتێبەکەیدا کەشف ئەلئەسرار بەڵگەی لەسەرە – دوای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو ئەو بیرۆکەیەی ڕەتکردبووەوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٠ خومەینی زنجیرەیەک وتاری لە نەجەف سەبارەت بە حکوومەتی ئیسلامی پێشکەش کرد، دواتر وەک کتێبێک بە ناوی جۆراوجۆر حکوومەتی ئیسلامی یان حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقیھ (حوکمەتی ئیسلامی: وەڵایەت فەقییە) بڵاوکرایەوە. ئەم پرەنسیپە، پێش شۆڕش بۆ خەڵک نەناسرابوو، لە دوای شۆڕشەوە بە دەستووری نوێی ئێرانەوە لکێنرا.&lt;ref&gt;Hamid Algar, &quot;Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran&quot;, paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in &quot;The Rule of the Religious Jurist in Iran&quot; by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Nyulawglobal.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 218&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|150px|وێنۆک|alt=دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف|دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف]]

=== وەڵایەتی فەقییە (دەستەڵاتی زانای ئایینی) ===
ئەمە ناسراوترین و کاریگەرترین کاری خومەینی بوو، و بیرۆکەکانی خۆی لەسەر دەسەڵاتداری (لەو کاتەدا) داڕشت:
* یاساکانی کۆمەڵگا تەنھا دەبێت لە یاساکانی خودا (شەرع) پێک بھێنرێن، کە بەسە چونکە «ھەموو کاروباری مرۆڤایەتی» و «ڕێنمایی و دەستوور دابین دەکات ،» بۆ ھەر «بابەتێک» لە «ژیانی مرۆڤدا»&lt;ref&gt;''[[Islam and Revolution]]'' (1981), pp. 29–30.&lt;/ref&gt; دادەمەزرێنێت.
* لەبەر ئەوەی شەریعەت یاسایەکی گونجاوە، پێویستە ئەوانەی پۆستی حکومی دەگرن، زانیارییان لەسەر شەریعەت ھەبێت. بەو پێیەی زانایانی ئایینی ئیسلامی شارەزاترینن، فەرمانڕەوای وڵات دەبێ فەقیھێک بێت کە «لە زانست و دادپەروەری لە ھەموو ئەوانی تر بەرزتر بێت»،&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'' (1981), p. 59.&lt;/ref&gt; (کە بە مەرجەع ناسراوە)، ھەروەھا ھەبوونی زیرەکی و توانای کارگێڕی. حوکمڕانی پاشا و یان کۆبوونەوەکان «ئەوانەی کە نوێنەری زۆرینەی خەڵک دەکەن» (واتە [[پەرلەمان]] و دەسەڵاتی ھەڵبژێردراوی یاسادانان) لەلایەن ئیسلامەوە بە «ھەڵە» ناسێنراوە.&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'', (1981), pp. 31, 56.&lt;/ref&gt;
* ئەم سیستەمە دەسەڵاتدارییە بۆ ڕێگریکردن لە نادادپەروەری و گەندەڵی و چەوساندنەوەی دەسەڵاتداران بەسەر ھەژاران و لاوازەکان و کوفر و لادان لە ئیسلام و شەریعەت؛ ھەروەھا بۆ لەناوبردنی کاریگەری و پیلانەکانی دژە ئیسلام لەلایەن زلھێزە دەرەکییە غەیرە موسڵمانەکانەوە پێویستە.&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'' (1981), p. 54.&lt;/ref&gt;

=== چالاکی سیاسی پێش شۆڕش ===
فۆرمێکی دەستکاریکراوی سیستەمی ویلایەتی فەقیھ دوای دەستبەکاربوونی خومەینی و شوێنکەوتووانی وەرگیرا و خومەینی یەکەمین «پاسەوان»یان «ڕێبەری مەزن»ی کۆماری ئیسلامی بوو؛ بەڵام لەم نێوەندەدا خومەینی تەنیا باسی «حکوومەتی ئیسلامی»ی دەکرد، ھەرگیز بە ڕستەیی نەیخستەڕوو کە بەڕاستی مانای چییە.&lt;ref name=&quot;Schirazi&quot;/&gt; ڕەنگە ئەوانەی دەوروبەری ئاگاداری پێویستیی دەستەڵاتداری فەقیھ بووبن بەڵام «لە چاوپێکەوتن، وتارەکان، پەیام و فەتواکان لەو ماوەیەدا یەک ئاماژە بە ولایەتی فەقیھ نەکراوە.»&lt;ref name=&quot;Schirazi&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Schirazi|یەکەم١=Asghar|سەردێڕ=The Constitution of Iran: Politics and the State in the Islamic Republic: Asghar Schirazi Translated by John O&amp;#39;Kane|journal=Digest of Middle East Studies|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|ناونیشان=https://www.academia.edu/7644699|زمان=en|issn=1060-4367}}&lt;/ref&gt; خومەینی ئاگادار بوو کە بیروبۆچوونەکانی بۆ دەستەڵاتی زانای ئایینیلە دەرەوەی تۆڕی ئیسلامی دژ بە شاکەی بڵاو نەکاتەوە و چینی مامناوەندی سێکۆلار لە بزووتنەوەکەی نەترسێنێت.
بزووتنەوەکەی جەختی لە پۆپۆلیزم دەکرد، باسی لە شەڕکردن بۆ مۆستەزعەفین دەکرد، کە زاراوەیەکی قورئانییە بۆ چەوساوەکان یان بێبەشەکان، کە لەم چوارچێوەیەدا بە مانای «لە ئێران ھەمووان جگە لە شا و دیوانی شا» ھاتە ئاراوە.&lt;ref name=&quot;Kepel&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kepel|یەکەم١=Gilles|سەردێڕ=جیھاد: شوێنپێی ئیسلامی سیاسی: Jihad: the trail of political Islam|ڕێکەوت=ی ی 2002|بڵاوکەرەوە=Cambridge, Mass. : Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٠٨٧٧-٩|پەڕە=١١١|ناونیشان=https://www.hup.harvard.edu/books/9780674010901|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
لە ئێران، ژمارەیەک لە ھەنگاوە ھەڵەکانی شا، لەوانە سەرکوتکردنی ناڕەزایی دەربڕین، دژایەتی ڕژێمەکەی لێکەوتەوە.
کۆپی کاسێتی وتارەکانی، کە بە توندی ئیدانەی شا دەکرد، بۆ نموونە &quot;سیخوڕی جوولەکە، مارە ئەمریکییەکە کە دەبێت بە بەرد لە سەری بدرێت &quot; بوو بە کاڵایەکی باو لە ئێراندا و یارمەتیدەر بوو بۆ لابردنی ئەفسانەی شا و شکۆمەندی دەسەڵاتی لەبەرچاوی خەڵکدا.&lt;ref name=&quot;Kepel&quot;/&gt;

=== پەیوەندی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا ===
بەگوێرەی بی بی سی، پەیوەندییەکانی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا &quot;بەشێکە لە کۆکراوەی بەڵگەنامەکانی حکومەتی ئەمەریکا کە تازە ئاشکرا کراون، وەک بروسکەی دیپلۆماسی، تێبینی سیاسی، تۆماری کۆبوونەوەکان&quot;. بەڵگەنامەکان ئەوە دەردەخەن کە ئیدارەی [[جیمی کارتەر|کارتەر]] یارمەتی خومەینی داوە بۆ گەڕانەوە بۆ ئێران بە ڕێگریکردن لە کودەتای سەربازی لەلایەن سوپای ئێرانەوە و خومەینی بە ئەمریکییەکانی لە فەڕەنسا وتووە پەیامێک بە [[واشینگتن دی سی|واشینگتن]] بگەیەنێت کە نابێت ترسی نەوتیان ھەبێت. ئەم بابەتە ڕاست نییە کە ئێمە بە ئەمریکا نەوت نافرۆشین.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Two Weeks in January: America's secret engagement with Khomeini-دوو ھەفتەی مانگی ژانویە: پەیوەندییە نھێنییەکانی ئەمریکا لەگەڵ خومەینی|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-36431160|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=BBC News|agency=بی بی سی|بڵاوکەرەوە=bbc.com|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|زمان=En}}&lt;/ref&gt;

== ڕێبەری مەزنی ئێران ==
=== گەڕانەوە بۆ ئێران ===
[[پەڕگە:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|220px|وێنۆک|گەیشتنی خومەینی لە ١ی ڕەشەمەی ١٩٧٩ بە یاوەریی فڕۆکەوانێکی ئایر فرانس. کاتێک پرسیاری لەبارەی ھەستەکانی گەڕانەوەی لە دەربەدەری لە فڕۆکەکەدا لێکرا، وەڵامی ھیچ دایەوە؛ «ھیچ.»]]
شا لە ١٦ی ژانویەی ١٩٧٩ وڵاتی بەجێھێشت بۆ چارەسەری پزیشکی (بە ڕواڵەت &quot;لە پشوودا&quot;)، ھەرگیز نەگەڕایەوە. دوای دوو ھەفتە و لە ڕۆژی پێنجشەممە ١ی ڕەشەممەی ١٩٧٩ خومەینی بە سەرکەوتن گەڕایەوە بۆ ئێران و لەلایەن جەماوەرێکی دڵخۆشەوە پێشوازی لێکرا کە دەوترێت پێنج ملیۆن کەس بوون. لە گەشتە بەکرێگیراوەکەی ئایر فرانس بۆ گەڕانەوەی بۆ تاران، ١٢٠ ڕۆژنامەنووس یاوەری بوون کە سێیان ژن بوو.
یەکێک لە ڕۆژنامەنووسەکان بە ناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: یەکێک لە ڕۆژنامەنووسان بەناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: ئایەتوڵڵا، ئایا دەتوانیت پێمان بڵێیت ھەستت چۆنە سەبارەت بە گەڕانەوە بۆ ئێران؟
خومەینی لە ڕێگەی سادق قوتبزادەی یاریدەدەرییەوە وەڵامی دایەوە: &quot;ھیچی&quot; (ھیچ).
لێدوانەکەی - کە لەو کاتەدا زۆر باسی لێوەکرا و ھەروەھا لەو کاتەوە - لەلایەن ھەندێک کەسەوە بە ڕەنگدانەوەی بیروباوەڕە عیرفانییەکانی و وابەستەنەبوون بە خۆ دادەنرا.

=== شۆڕش ===
خومەینی بە توندی دژی حکوومەتی کاتی شاپوور بەختیار وەستایەوە و بەڵێنیدا «من بە دەمیاندا دەدەم، حکوومەت دادەمەزرێنم».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=متن، صوت و فیلم سخنرانی امام خمینی در 12 بھمن 57 - تسنیم|ناونیشان=https://tn.ai/650172|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم|شوێن=تاران|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/650172 |date=شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Taheri|یەکەم١=Amir|سەردێڕ=The Spirit of Allah: Khomeini and the Islamic Revolution|ڕێکەوت=ی ی 1986|بڵاوکەرەوە=Hutchinson|شوێن=Bethesda, Md|ژپنک=٩٧٨-٠-٩١٧٥٦١-٠٤-٧|پەڕە=٢٤١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/The_Spirit_of_Allah.html?id=SQYPAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; خومەینی لە ١١ی بەفرانبار (٢٢ی بەھمەن) دا، [[مەھدی بازرگان]]، سەرۆک وەزیرانی کاتیی ڕکابەری خۆی بۆ خۆی دەستنیشان کرد و داوای کرد «بەو پێیەی من ئەوم داناوە، دەبێت گوێڕایەڵی بن».
. ھۆشداریشی دا کە ئەوە «حکوومەتی خودایە»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin|یەکەم١=Baqer|سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah|ڕێکەوت=ی ی 1999|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|شوێن=England|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-١٢٨-٢|پەڕە=٢٠٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Khomeini.html?id=b2OL9IEXaAgC&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و نافەرمانی دژی ئەو یان بازرگان بە «یاخیبوون لە خودا» دادەنرێت، و «یاخیبوون لە خودا کوفرە». لەگەڵ پەرەسەندنی بزووتنەوەی خومەینی، سەربازەکان دەستیان کرد بە لادان بۆ لای ئەو و خومەینی بەختی ناخۆشی لەسەر ئەو سەربازانە ڕاگەیاند کە خۆیان ڕادەست نەدەکرد.
لە ١١ی ڕەشەممەدا لەگەڵ بڵاوبوونەوەی شۆڕش و دەستبەسەرداگرتنی چەکخانەکان، سوپا بێلایەنی ڕاگەیاند و ڕژێمی بەختیار ڕووخا.
لە ١٢ی خاکەلێوە ٢٦٧٩ (٣٠ و ٣١ی ئازاری ١٩٧٩)دا ڕیفراندۆمێک بۆ جێگرتنەوەی دەسەڵاتی پاشایەتی بە کۆماری ئیسلامی- بە پرسیارێکەوە: &quot;ئایا دەبێت دەسەڵاتی پاشایەتی لە بەرژەوەندی حکومەتێکی ئیسلامی ھەڵبوەشێتەوە؟&quot;- بە دەنگی ٩٨٪ بە بەڵێ بۆ جێگرەوە تێپەڕی.

=== سەرەتای پتەوکردنی دەسەڵات ===
کاتێک خومەینی لە پاریس بوو، بەڵێنی «سیستەمێکی سیاسی دیموکراتی» بۆ ئێران دا، بەڵام کاتێک گەییشتە دەسەڵات، داکۆکی لە دروستکردنی دەوڵەتی ئایینی کرد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC News {{!}} Middle East {{!}} Analysis: The forces for change|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/269799.stm|وێبگە=news.bbc.co.uk|بڵاوکەرەوە=British Broadcasting Corporation|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە لەسەر بنەمای پارێزگای فەقییە وەرگیراوە. ئەم پرۆسەیە دەستی کرد بە سەرکوتکردنی گرووپەکانی ناو ھاوپەیمانێتییە فراوانەکە بەڵام لە دەرەوەی تۆڕەکەی کە ھیوایان بە خومەینی بەستبوو بەڵام چیتر خومەینی پێویستی بە پشتیوانی ئەوان نەبوو.
ھەروەھا ئەمەش بووە ھۆی پاکتاوکردن یان گۆڕینی زۆرێک لە سیاسەتمەدارانی سێکۆلار لە ئێران و خومەینی و کەسە نزیکەکانی ئەم ھەنگاوانەی خوارەوەیان گرتەبەر:دامەزراندنی دادگاکانی شۆڕشی ئیسلامی؛ جێگرتنەوەی ھێزی سەربازی و پۆلیسی پێشوو؛ دانانی زانایانی باڵای دینی و ڕۆشنبیرانی ئیسلامی ئێران بە بەرپرسی نووسینی دەستوورێکی دینی، لەگەڵ ڕۆڵێکی ناوەندی بۆ دەسەڵاتی فەقییە؛ دروستکردنی پارتی کۆماری ئیسلامی لە ڕێگەی مۆتجاھیدەکانی خومەینی بە ئامانجی دامەزراندنی حکوومەتێکی دینی و ڕووخاندنی ھەر ئۆپۆزسیۆنێکی سێکۆلار؛ گۆڕینی ھەموو یاسا سێکۆلارەکان بە یاسای ئیسلامی؛ و بێلایەنکردن یان سزادانی ئیلاھیناسە باڵاکان (&quot;ڕکابەرەکانی خومەینی لە پلەبەندی ئایینیدا&quot;)، کە بیرۆکەکانی لەگەڵ بیرۆکەکانی خومەینی ناکۆکی ھەبوو، لەوانە محەممەد کازم شەریعەتمەداری، حەسەن تەباتەبایی قۆمی و [[حوسێنعەلی مونتەزیری]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cloninger|یەکەم١=Susan C.|دوایین٢=Leibo|یەکەم٢=Steven A.|سەردێڕ=Understanding Angry Groups: Multidisciplinary Perspectives on Their Motivations and Effects on Society|ڕێکەوت=ی ی 2017|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|شوێن=Santa Barbara, California|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٣٣٥١-٩|پەڕەکان=٣٤٢–٣٥٣|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Understanding_Angry_Groups_Multidiscipli.html?id=PiwRDgAAQBAJ&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەندێک ڕۆژنامەکان داخران، ئەوانەی ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە داخستنی ڕۆژنامەکان ھێرشیان کرایە سەر.&lt;ref&gt;Moin ''Khomeini'', (2000), p.219&lt;/ref&gt; گرووپە ئۆپۆزسیۆنەکانی وەک بەرەی دیموکراسی نیشتمانی و پارتی کۆماریخوازی گەلی موسڵمان ھێرشیان کرایە سەر و دواجار قەدەغە کران.&lt;ref&gt;Bakhash, Shaul, ''The Reign of the Ayatollahs'', p.68–69&lt;/ref&gt;

=== دەستووری ئیسلامی و بوون بە ڕێبەری مەزن ===
وەک بەشێک لە گواستنەوە لە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی سیاسی بەرفراوان بۆ حوکومەتی توندوتیژی ئایینی، خومەینی بۆ یەکەم جار ڕای گەیاند کە پشتگیری لە دەستووری کاتی کۆماری ئیسلامی دەکات کە ھیچ پۆستێکی بۆ حوکمی باڵای زانای ئیسلامی تێدا نەبوو. دوای ئەوەی لایەنگرانی زۆرینەی ڕەھای کورسییەکانی ئەو لیژنەیەیان بەدەستھێنا کە گۆڕانکاریی کۆتاییان لە ڕەشنووسەکەدا (ئەنجومەنی شارەزایان)&lt;ref&gt;Schirazi, ''Constitution of Iran'' Tauris, 1997 p.22–23&lt;/ref&gt; ئەنجامدا، دەستووری پێشنیارکراویان نووسییەوە بۆ ئەوەی [[شەرعزان]]ێکی باڵای ئیسلامی سەرکردایەتی وڵات بکات، ھەروەھا [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ی بەھێزتر بۆ [[ڤیتۆ]]کردنی یاسا نائیسلامییەکان و پشکنینی کاندیدەکان بۆ پۆستەکان و دوورخستنەوەی ناموسڵمانان.
ڕێبەری مەزنی ئینقلابی ئیسلامی لە کتێبەکەیدا بە ناوی حکوومەتی ئیسلامی: وەڵایەتی فەقییە (حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقییە) لە ساڵی ١٩٧٠دا کە بەسەر لایەنگرانیدا دابەشکرابوو و لە خەڵک ڕاگیرابوو، لە نزیکەوە بەدواداچوونی بۆ بیرۆکەکانی خومەینی دەکرد بەڵام نە بە تەواوی. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٧٩ دەستووری نوێی کۆماری ئیسلامی بە ڕیفراندۆمی نەتەوەیی پەسەند کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sial|یەکەم١=Omar|سەردێڕ=A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran|journal=GlobaLex {{!}} Foreign and International Law Research|ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm|بڵاوکەرەوە=New York University School of Law.|شوێن=New York|زمان=En}}&lt;/ref&gt;
خومەینی خۆی بە ڕێبەر دەستنیشان کرا و بە فەرمی بە «ڕێبەری شۆڕش» ناسێنرا. لە ٢ ی شوباتی ١٩٨١، [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]] وەک یەکەم سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا. ڕەخنەگران گلەییان لەوە دەکرد کە خومەینی بەڵێنەکەی بۆ ئامۆژگاریکردن لە جیاتی بەڕێوەبردنی وڵاتی شکاندووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Swenson|یەکەم١=Elmer|سەردێڕ=Khomeini's REVERSALS of Promises|journal=gemsofislamism.tripod.com|ناونیشان=http://gemsofislamism.tripod.com/khomeini_promises_kept.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THE IRANIAN: Khomeini before &amp; after revolution|ناونیشان=https://www.iranian.com/Opinion/2003/August/Khomeini/|وێبگە=www.iranian.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== قەیرانی دیل گرتن ===
[[پەڕگە:Iran hostage crisis - Iraninan students comes up U.S. embassy in Tehran.jpg|302px|وێنۆک|خوێندکارانی ئێرانی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا، تاران داگیر دەکەن]]
پێش پەسەندکردنی دەستوور، لە ٢٢ ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای]] دوورخراو و نەخۆشی ھێنا بۆ وڵاتەکە بۆ چارەسەری شێرپەنجە. لە ئێران دەستبەجێ خۆپیشاندان دەستی پێکرد و خومەینی و گرووپە چەپەکان داوایان کرد شا بۆ دادگاییکردن و لەسێدارەدان بگەڕێتەوە بۆ ئێران. لە ٤ ی تشرینی دووەمدا، گرووپێک لە خوێندکارانی ئێرانی کە خۆیان بە خوێندکارانی موسڵمانی شوێنگری ھێڵی ئیمام ناودەبرد، کۆنتڕۆڵی باڵیۆزخانەی ئەمریکایان لە تاران گرتە دەست و ٥٢ کارمەندی باڵیۆزخانەکەیان بۆ ماوەی ٤٤٤ ڕۆژ بە دیلی گرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠|سەردێڕ=The Mystic Who Lit The Fires of Hatred. 7 January 1980 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071023031644/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئەمریکا دیل گرتن وەک پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسای نێودەوڵەتی تەماشا دەکرا و توڕەیی توند و ھەستی دژە ئێرانی لێکەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bowden|یەکەم١=Mark|سەردێڕ=Guests of the Ayatollah: The Iran Hostage Crisis: The First Battle in America's War with Militant Islam|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Open Road + Grove/Atlantic|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٥٨٤-٦٠٨-٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Guests_of_the_Ayatollah.html?id=5m0kyPc18l4C&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی ئیسلامی ===
خومەینی باوەڕی بە یەکڕیزی موسڵمانان، بە ھەناردەکردنی شۆڕشەکەی بۆ سەرتاسەری جیھان و دواجاریش یەکێک لە «ئامانجە گەورەکانی شۆڕش» بە «دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی لەسەر ئاستی جیھان» بوو. ئەو پێیوابوو شیعە و موسڵمانانی سوننە کە ژمارەیان زیاترە، پێویستە «یەکگرتوو بن و بە توندی دژی [[زلھێز]]ە ڕۆژاوایی و خۆبەزلزانەکان بوەستن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Imam Emphasized Unity Between Shia and Sunni: Ayatollah Mousawi Jazayeri|ناونیشان=http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|وێبگە=Imam Khomeini|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208151025/http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
ھەفتەی لەدایکبوونی [[محەممەد]] (ھەفتەی نێوان ١٢ تا ١٧ی ڕەبیع الاول)ی وەک ھەفتەی یەکگرتوویی و کۆتا ھەینی ڕەمەزانی وەک [[ڕۆژی قودس]] لە ساڵی ١٩٨١ ناساند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |سەردێڕ=Iran's unfinished crisis Nazenin Ansari, 16–09–2009 |بڵاوکەرەوە=Opendemocracy.net |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141110165615/https://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== شەڕی ئێران و عێراق ===
شەڕی ئێران و عێراق دوای ماوەیەکی کورت لە گەیشتنە دەسەڵات، خومەینی داوای شۆڕشی ئیسلامی لە سەرانسەری جیھانی ئیسلامی، وەکوو عێراق دراوسێی عەرەبی ئێران کرد. عێراق تاکە وڵاتی گەورەی دراوسێی ئێران بوو کە زۆرینەی دانیشتووانەکەی شیعە بوون.&lt;ref&gt;1980 April 8 – Broadcast call by Khomeini for the pious of Iraq to overthrow Saddam Hussein and his regime. Al-Dawa al-Islamiya party in Iraqi is the hoped for catalyst to start rebellion. From: Mackey, ''The Iranians'', (1996), p.317&lt;/ref&gt;لە ھەمان کاتدا [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرکردەی [[بەعسیزم|بەعسی عەرەبی عێراقی]] بە پەرۆش بوو بۆ سوود وەرگرتن لە لاوازی سوپای ئێران و ئاژاوەی شۆڕشگێڕانە بەتایبەت بۆ داگیرکردنی [[پارێزگای خووزستان]] کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]] و لاوازکردنی ھەوڵەکانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران بۆ ھاندانی زۆرینەی شیعە لە وڵاتەکەیدا.
لە ئەیلوولی ١٩٨٠، عێراق ھێرشێکی تەواوی کردە سەر ئێران و سەرەتای جەنگی ئێران و عێراق (ئەیلوولی ١٩٨٠ - ئابی ١٩٨٨). تێکەڵەیەک لە بەرھەڵستکاری توند و ناکارامەیی سەربازی ھێزە عێراقییەکان زوو پێشڕەوی عێراقیان وەستاند و سەرەڕای ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی بۆ بەکارھێنانی گازی ژەھراوی لەلایەن سەدامەوە، ئێران لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٢ نزیکەی ھەموو ناوچە لەدەستچووەکانی لە ھێرشەکەدا بەدەست ھێنایەوە.

ئەم داگیرکارییە ئێرانییەکانی لە پشت ڕژێمی نوێوە کۆکردەوە، پێگەی خومەینی بەرز کردەوە و ڕێگەی دا سەرکردایەتی خۆی بەھێز بکات. دوای ئەم گۆڕانکارییە لە ھەڵوێستدا، خومەینی پێشنیاری ئاگربەستی عێراقی ڕەتکردەوە و لە جیاتی ئەوە داوای قەرەبووکردنەوە و لابردنی سەدام حوسێنی لە دەسەڵات کرد.&lt;ref&gt;Wright, ''In the Name of God'' (1989), p.126&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Smith |یەکەم=William E. |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071015110904/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The $150 Billion Question |magazine=Time |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ١٩٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٨٢، کودەتایەکی سەربازی سەرنەکەوتوو لە دژی خومەینی ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN SAYS AN ATTEMPTED COUP BY ARMY GROUP WAS FOILED|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1982/06/28/world/iran-says-an-attempted-coup-by-army-group-was-foiled.html|وێبگە=The New York Times|بڵاوکەرەوە=nytimes.com|شوێن=New York|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە ژمارەی دانیشتووان و ئابووری ئێران سێ ئەوەندەی عێراق بوو، بەڵام عێراق سوودی لە پشتیوانی وڵاتانی کەنداوی عەرەبی دراوسێ و بلۆکی سۆڤیەت و وڵاتانی ڕۆژاوا وەرگرت.
وڵاتانی عەرەبی [[کەنداوی فارس]] و ڕۆژاوا دەیانویست دڵنیا بن کە شۆڕشی ئیسلامی لە کەنداو بڵاو نەبێتەوە، لەکاتێکدا یەکێتی سۆڤیەت نیگەران بوو لە ھەڕەشەیەکی شاراوە کە ڕژێمەکەی لە ئاسیای ناوەڕاست لە باکوور دەخاتە مەترسییەوە. ھەرچەندە ئێران لە سەردەمی شادا بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنی ھەبوو کە لەلایەن ئەمریکاوە دابین دەکرا و سەرەڕای سیاسەتەکانی خومەینی دژ بە ڕۆژاوا ئەمریکا لە ساڵانی ھەشتاکان بە نھێنی و نایاسایی چەکی بۆ ئێران قاچاخ دەکرد.

لە کاتی جەنگدا، ئێرانییەکان ھێرشی شەپۆلی مرۆڤیان بەکارھێنا (ئەو کەسانەی کە بە پێ دەڕۆیشتن بۆ مردنێکی دیاریکراو، سەربازانی منداڵیشیان لەخۆگرتبوو) و خومەینی بەڵێنی دا کە ئەگەر لە جەنگدا بمرن، خۆکارانە دەچنە بەھەشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mohammadi|یەکەم١=Kamin|سەردێڕ=The Cypress Tree|ڕێکەوت=ی ی 2012|بڵاوکەرەوە=A&amp;C Black|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٨٨-٣٤٢٩-٩|ناونیشان=https://books.google.it/books?id=L_RqWaBZqLcC&amp;q=would+be+used+in+human—wave+attacks,+used+to+walk+over+minefields,+giving+their+lives+for+Khomeini,+brainwashed+into+thinking+that+it+was+sweeter+to+die,&amp;pg=PA205&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Carol|یەکەم١=Steven|سەردێڕ=Understanding the Volatile and Dangerous Middle East: A Comprehensive Analysis|ڕێکەوت=ی ی 2015|بڵاوکەرەوە=iUniverse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩١٧-٦٦٥٨-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=iIy5CgAAQBAJ&amp;q=khomeini+human+wave+attack+promise+walking+to+certain+death&amp;pg=PT872|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
بەدواداچوونەکانی خومەینی بۆ سەرکەوتن دواجار بێھودە بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Shane Harris and Matthew M.|دوایین١=Aid|سەردێڕ=Exclusive: CIA Files Prove America Helped Saddam as He Gassed Iran|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran|وێبگە=Foreign Policy|زمان=en|ڕێکەوت=18ی ئەیلوولی 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Iranian Revolution, Family, Ayatollah, &amp; Facts {{!}}|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316812/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|بڵاوکەرەوە=Britannica|زمان=en}}&lt;/ref&gt; تا مانگی ئازاری ساڵی ١٩٨٤ دوو ملیۆن لە خوێندەوارترین ھاووڵاتیانی ئێران وڵاتیان بەجێھێشتبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Ladan|دوایین١=Boroumand|سەردێڕ=Iranians Turn Away from the Islamic Republic|ناونیشان=https://www.journalofdemocracy.org/articles/iranians-turn-away-from-the-islamic-republic/|وێبگە=Journal of Democracy|بڵاوکەرەوە=journalofdemocracy.org|شوێن=Washington|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
خومەینی لە مانگی گەلاوێژی ساڵی ١٩٨٨، بە وتەی خۆی، «کوپەکەی ژەھری خواردەوە» و ئاگربەستێکی بە ناوبژیوانی نەتەوە یەکگرتووەکان قبوڵ کرد. سەرەڕای تێچووی زۆری شەڕەکە کە ٤٥٠ بۆ ٩٥٠ ھەزار قوربانیی ئێرانی و ٣٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بوو، بەڵام خومەینی پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە درێژکردنەوەی شەڕ بۆ ناو عێراق لە ھەوڵێکدا بۆ ڕووخاندنی سەدام ھەڵە نەبووە. لە &quot;نامەیەکدا بۆ پیاوانی ئایینی&quot; نووسیویەتی &quot;تەوبە ناکەین، تەنانەت بۆ یەک ساتیش پەشیمان نابینەوە بۆ ئەدای کارکردنمان لە کاتی شەڕدا. ئایا لەبیرمان چووە کە شەڕمان کردووە بۆ جێبەجێکردنی ئەرکی ئایینی خۆمان و ئەنجامەکەی پرسێکی پەراوێزییە؟&quot;.&lt;ref&gt;Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 285&lt;/ref&gt;

=== فەتوای دژی چەکی کیمیایی ===
موحسین ڕەفیقدۆست فەرماندەی سوپای پاسداران لە ساڵی ١٩٨٢ تا ١٩٨٩ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ گارێس پۆرتەر جەختی لەوە کردەوە کە خومەینی دژایەتی پێشنیازەکەی کردووە بۆ دەستپێکردنی کارکردن لەسەر [[چەکی ناوکی|چەکی ئەتۆمی]] و کیمیایی بە فەتوایەک کە وردەکارییەکانی سەبارەت بە کات و دەرکردنی ھەرگیز ئاشکرا نەکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Gareth|دوایین١=Porter|سەردێڕ=(کاتێک ئایەتوڵڵا وتی نەخێر بە ئەتۆم) When the Ayatollah Said No to Nukes|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2014/10/16/when-the-ayatollah-said-no-to-nukes/|وێبگە=Foreign Policy|بڵاوکەرەوە=Foreign Policy|شوێن=Washington|زمان=en|ڕێکەوت=2ی تشرینی یەکەمی 2025}}&lt;/ref&gt;

=== فەتوا لە دژی کوردەکان ===
لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، خومەینی فەتوایەکی (بڕیاری شەرعی) دەرکرد و تێیدا جیھادی (شەڕی) دژ بە گرووپە یاخیبووەکانی کورد ڕاگەیاند، بەتایبەتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (KDPI) و کۆمەڵە. ئەم بڕیارە دوای [[شەڕی پاوە]] ھات، کە تێیدا چەکدارانی کورد گەمارۆی پێگەکانی حکوومەتیان دابوو. خومەینی یاخیبووەکانی وەک موحاریب (ئەوانەی شەڕ لە دژی خودا دەکەن) ناساند. دوای بڕیارەکە، دادوەری شۆڕش [[سادق خەڵخاڵی]] دادگاییکردنی خێرا و کورتکراوەی لە سنە، پاوە، مەریوان، سەقز و مەھاباد ئەنجامدا، کە بووە ھۆی لەسێدارەدانی سەدان کەس بە تۆمەتی چالاکی دژە شۆڕش. بەپێی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس لە کاتی ململانێ فراوانەکەدا (١٩٧٩–١٩٨٣) کوژراون، و ھەزاران کەسیش لە دادگاییکردنە خێراکاندا سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=IHRDC |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979 |ناونیشان=https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Iran Human Rights Documentation Center |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
=== ئاماژەکان ===
{{سەرچاوەکان|٢}}

=== سەرچاوەکان ===
{{refbegin}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Ansari |یەکەم= Hamid |ناونیشان= http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |سەردێڕ= The Narrative of Awakening |بڵاوکەرەوە= The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Bakhash |یەکەم= Shaul |سەردێڕ= The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |بڵاوکەرەوە=Basic Books |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Brumberg |یەکەم= Daniel |سەردێڕ= Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |بڵاوکەرەوە= University of Chicago Press |ژپنک= ٠-٢٢٦-٠٧٧٥٨-٦|ساڵ= ٢٠٠١}}
* {{cite encyclopedia |title = Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last = Choksy |first = Jamsheed K. |author-link = Jamsheed Choksy |url = http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia  = Encyclopaedia Iranica |year = 2015}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&amp;q=intitle:%22Islamic+revolution%22  |دوایین= Dabashi |یەکەم= Hamid |سەردێڕ= Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran|ساڵ= ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers |ژپنک=١-٤١٢٨-٠٥١٦-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Daniel |یەکەم= Elton L. |سەردێڕ= The History of Iran |ناونیشان= https://archive.org/details/historyofiran0000dani |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٣٠٧٣١-٨|ساڵ=٢٠٠١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= DeFronzo |یەکەم=James |سەردێڕ= Revolutions And Revolutionary Movements |بڵاوکەرەوە=Westview Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٣٥٤-٩|ساڵ=٢٠٠٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان= https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Harney |یەکەم= Desmond |سەردێڕ= The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=١٩٩٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&amp;q=intitle:%22Islamic+revolution%22  |دوایین= Hoveyda |یەکەم= Fereydoun |سەردێڕ= The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Praeger/Greenwood|ژپنک=٠-٢٧٥-٩٧٨٥٨-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Karsh |یەکەم= Efraim |سەردێڕ=Islamic Imperialism: A History |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٠٠-١٢٢٦٣-٣|ساڵ=٢٠٠٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Keddie |یەکەم=Nikkie R. |سەردێڕ= Modern Iran: Roots and Results of Revolution |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٠-٣٠٠-٠٩٨٥٦-١|ساڵ=٢٠٠٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Khomeini |یەکەم١= Ruhollah |دوایین٢=Algar |یەکەم٢=Hamid |سەردێڕ= Islamic Government: Governance of the Jurist |بڵاوکەرەوە=Alhoda UK |ژپنک= ٩٦٤-٣٣٥-٤٩٩-٧|ساڵ=٢٠٠٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini |یەکەم= Ruhollah |editor = Algar, Hamid (translator and editor) |سەردێڕ= Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |ناونیشان= https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Mizan Press |شوێن=Berkeley, CA |ساڵ=١٩٨١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini, Ruhollah |سەردێڕ= Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |بڵاوکەرەوە=Bantam |ساڵ=١٩٨٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&amp;q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Lee |یەکەم= James |سەردێڕ= The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |ساڵ=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Philosophical Library|ژپنک=٠-٨٠٢٢-٢٤٦٥-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Mackey |یەکەم= Sandra |سەردێڕ= The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |بڵاوکەرەوە=Dutton |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک= ٠-٥٢٥-٩٤٠٠٥-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Milani |یەکەم= Mohsen M. |سەردێڕ=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |بڵاوکەرەوە=Westview Press|ژپنک=٠-٨١٣٣-٨٤٧٦-١|ساڵ=١٩٩٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Moin |یەکەم= Baqer |سەردێڕ= Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |ژپنک= ٠-٣١٢-٢٦٤٩٠-٩|ساڵ=٢٠٠٠|ناونیشان= https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Molavi, Afshin |سەردێڕ= The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |بڵاوکەرەوە= Norton paperbacks |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Rāhnamā |یەکەم= 'Ali |سەردێڕ= Pioneers of Islamic Revival |بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک= ١-٨٥٦٤٩-٢٥٤-٠|ساڵ=١٩٩٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Reich |یەکەم= Bernard |سەردێڕ=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٢٦٢١٣-٦|ساڵ=١٩٩٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Schirazi, Asghar |سەردێڕ= The Constitution of Iran |بڵاوکەرەوە=Tauris |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Taheri |یەکەم= Amir |سەردێڕ= The Spirit of Allah |بڵاوکەرەوە=Adler &amp; Adler |ساڵ=١٩٨٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&amp;q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Willett|یەکەم= Edward C. |سەردێڕ=Ayatollah Khomeini |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=The Rosen Publishing Group|ژپنک=٠-٨٢٣٩-٤٤٦٥-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= In the Name of God: The Khomeini Decade |ناونیشان= https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Simon &amp; Schuster |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧١-٦٧٢٣٥-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= The Last Revolution |بڵاوکەرەوە=Knopf |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٠}}
{{refend}}

{{S-start}}
{{S-off}}
{{S-bef|before = ناونیشانی نوێ}}
{{S-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=١٩٧٩–١٩٨٩}}
{{S-aft|after = [[عەلی خامنەیی]]}}
{{s-mil}}
{{S-bef|before=[[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]]}}
{{S-ttl|title=[[فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئێران]]|years=١٩٨١–١٩٨٩}}
{{S-aft|after=[[عەلی خامنەیی]]}}
{{S-end}}

{{ئیسلامی سیاسی}}
{{کەسایەتیی ساڵی گۆڤاری تایم}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|شەڕی سارد|ھیندستان|تۆپی پێ|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Ruhollah Khomeini}}

[[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕووحوڵڵا خومەینی]]
[[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]]
[[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠]]
[[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە]]
[[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]]</text>
      <sha1>j4neyz8ryyr6t3089cacxvoeu2157s4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571637</id>
      <parentid>1571586</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sorou6sh</username>
        <id>8711</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڕێبەری مەزنی ئێران */ پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار</comment>
      <origin>1571637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77095" sha1="73h2jwmxzy3gh4jgivzlwbapa6ls1ym" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                  = سەید ڕووحوڵڵا خومەینی
| ناوی_خۆماڵی          = سید ڕوحاللە مصطفوی موسوی خمینی
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    = فارسی
| وێنە                 =
| قەبارەی وێنە         = 230px
| جێگری_وێنە           =
| سەردێری وێنە         =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢
| شوێنی لەدایکبوون     = [[خومەین]]، [[ئێران]]
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         = ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩
| شوێنی مردن           = [[تاران]]، [[ئێران]]
| ھۆکاری مردن          = [[جەڵدەی دڵ]]
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            = مەزارگەی خومەینی
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               = [[فارس]]
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]]
| ساڵانی چالاکی          = ١٩٧٩–١٩٨٩
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناسراو_بەناوی        =
| کارە_دیارەکان        =
| شێواز                =
| کاریگەر_بووە         =
| کاریگەری_بووە        =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| کێش                  =
| تەلەڤیزیۆن            =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =پۆستەکە دامەزرا -[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] وەکوو شای ئێران
| جێگر                 =[[عەلی خامنەیی]]
| حیزب                 =
| بزاڤ                 =
| بەرامبەرەکان         =
| ئایین                = [[ئیسلام]] ([[شیعە]])
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               = خەدیجە سەقەفی
| یار                  =
| منداڵەکان            = ٧ لەوانە مستەفا ٬زەھرا، فەریدە و ئەحمەد
| دایک و باوک          =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             =
| واژوو                = Ruhollah Khomeini signature.png
| جێگری_واژوو          =
| قەبارەی_واژوو        =
| ماڵپەڕ               ={{URL|imam-khomeini.ir}}
}}

'''سەید ڕووحوڵڵا موستەفەوی خومەینی''' ({{بە فارسی|سید ڕوحاللە موسوی خمینی}}؛ ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢ لە [[خومەین]] – ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لە [[تاران]])، ناسراو بە '''ئایەتوڵڵا خومەینی''' یان '''ئیمام خومەینی'''، پێشەوا، نووسەر، شاعیر و مەرجەعێکی تەقلیدی [[شیعە]]ی ئێرانی بوو، کە وەکوو دامەزرێنەر و یەکەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] ھەتا دواڕۆژی ژیانی لەسەر کار بوو. خومەینی یەکێک لە ڕێبەرانی جەماوەری ئێران بوو کە لە ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]] و سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]دا ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو.&lt;ref&gt;http://www.iranchamber.com/history/rkhomeini/ayatollah_khomeini.php&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/eb/article-32981&lt;/ref&gt;

خومەینی لە مەدرەسە فیقە و [[فەلسەفەی ئیسلامی]] و [[عیرفان]]ی خوێندووە و لە ساڵی ١٣١٣دا گەیشتووەتە ئیجتیھاد. بە گوتەی [[ساواک]] مۆڵەتی ئیجتیھادەکەی لە عەبدولکەریم حائری یەزدی وەرگرتووە بەپێی وەشانێکی دیکە نەیکردووە ئیجتیھاد لە ھیچ کەسێک داوای مۆڵەتی نەکردووە و مۆڵەتی لەو شێوەیەی بە کەس نەداوە. دژی سیاسەتەکانی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بەتایبەت [[شۆڕشی سپی]] و پێدانی مافی دەنگدان بە ژنان لەلایەن شاوە خەباتی کردووە و بەھۆی تۆمەتبارکردنی شا بە پەیڕەوکردنی سیاسەتەکانی [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە ساڵی ١٣٤٢، بۆ ماوەی ١٠ مانگ زیندانی کرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=خبرگزاری باشگاە خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جھان ||دوایین١=YJC|سەردێڕ=از ماجرای دستگیری امام خمینی (ڕە) در 15 خرداد 42 تا قیامی کە ڕنگ خون گرفت|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/6115389/از-ماجرای-دستگیری-امام-خمینیرھ-در-15-خرداد-42-تا-قیامی-کھ-رنگ-خون-گرفت|وێبگە=yjc.ir/fa|شوێن=تاران|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; و ساڵی دواتر، بەھۆی وتارەکانی دژی تەسلیمبوون بە ڕاوێژکارە سەربازییەکانی ئەمریکا، دەربەدەر کرا، سەرکردایەتی ئیسلامییەکان و ئۆپۆزسیۆنی کرد و دەستی کرد بە داڕشتنی تیۆری دەسەڵاتی ئایینی - کە بنەماکانی تا شۆڕش بۆ خەڵک بە نادیاری مانەوە - لە ڕۆژانی کۆتاییدا کە بەرەو سەرکەوتنی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران، وەک ڕێبەرەکەی، شورای شۆڕشگێڕی و حکوومەتی کاتی پێکھێنا. لە ١٢ی ڕێبەندان ١٣٥٧، خومەینی گەڕایەوە بۆ ئێران و لە ٢٢ی ڕێبەندان شۆڕشەکە سەرکەوتنی بەدەستھێنا.

== ساڵانی سەرەتایی ==
=== پاشخان ===
ڕوحوڵڵا خومەینی لە ڕەچەڵەکی خاوەن زەوییە بچووکەکان و پیاوانی ئایینی و بازرگانەکانەوە ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Ervand |دوایین=Abrahamian |سەردێڕ=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |ناونیشان=https://archive.org/details/radicalislamiran0000abra |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=١-٨٥٠٤٣-٠٧٧-٢|پەڕەکان=[https://archive.org/details/radicalislamiran٠٠٠٠abra/page/٢٠ ٢٠]}}&lt;/ref&gt; باوباپیرانی بەرەو کۆتایی سەدەی ١٨ لە ماڵە ڕەسەنەکەیانەوە لە نیشاپور لە پارێزگای خۆراسان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران بۆ مانەوەیەکی کورت بۆ شانشینی ئاواد کە ناوچەیەکە لە ویلایەتی مۆدێرن ئۆتار پرادێش لە ھیندستان کە فەرمانڕەواکانی موسڵمانی [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعە دوازدە ئیمامی]] بە ڕەچەڵەک فارس بوون کۆچیان کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Algar|یەکەم١=Hamid|بەستەری نووسەر١=Hamid Algar|editor1-last=Koya|editor1-first=Abdar Rahman|سەردێڕ=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Islamic Book Trust|ژپنک=٩٧٨–٩٦٧٥٠٦٢٢٥٤|پەڕە=١٩|chapter=A short biography}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&amp;dq=awadh+persian&amp;pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] by Juan Ricardo Cole&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&amp;dq=awadh+origin&amp;pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Avadh&quot;&gt;''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i &quot;Avadh&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i |date=17 May 2017}}, E. Yarshater&lt;/ref&gt; لە ماوەی حوکمڕانییەکەیاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان بانگھێشتی ژمارەیەکی بەردەوام لە زانایانی فارسی، شاعیر، دادوەر، تەلارساز و وێنەکێشیان کرد.&lt;ref name=&quot;Avadh&quot;/&gt; لە کۆتاییدا خێزانەکەی لە شارۆچکەیەکی بچووک لە کینتور، نزیک لوکناو پایتەختی ئاوەد نیشتەجێ بوون.&lt;ref name=&quot;Hamid&quot;&gt;Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranian&quot;&gt;[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''], 14 June 1999, The Iranian&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&amp;dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&amp;pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] by Olivier Roy, Antoine Sfeir&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Moin1999&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&amp;dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&amp;pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] by Baqer Moin&lt;/ref&gt; باپیرەی خومەینی، سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی، لە کینتوور لەدایکبووە.&lt;ref name=&quot;Iranian&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Moin1999&quot;/&gt; لە ساڵی ١٨٣٠ لێنۆی بەجێھێشت بۆ سەردان کردنی گۆڕی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب]] لە نەجەف، عێراقی عوسمانی (عێراقی ئێستا) و ھەرگیز نەگەڕایەوە. بە گوتەی مۆین ئەم کۆچکردنە بۆ دەربازبوون بوون لە بڵاوبوونەوەی دەسەڵاتی بەریتانیا لە ھیندستان بوو. لە ساڵی ١٨٣٤ سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی سەردانی ئێرانی کرد و لە ساڵی ١٨٣٩ لە خومەین نیشتەجێ بوو. ھەرچەندە لە ئێران مایەوە و نیشتەجێ بوو، بەڵام بەردەوام بە ناوی ھیندی ناسراوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ مانەوەی لە ھیندستان و تەنانەت ڕوحوڵڵا خومەینی لە ھەندێک لە غەزەلەکانیدا زمانی ھیندی وەک ناوی قەڵەم بەکارھێناوە. باپیری خومەینی، میرزا ئەحمەد موجتەھید خونساری، ئەو پیاوە ئایینییە بوو کە لە کاتی ناڕەزایەتی تووتندا فەتوای قەدەغەکردنی بەکارھێنانی [[تووتن]]ی دەرکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff writer |سەردێڕ=Imam Khomeini's Biography |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin |یەکەم١=Baqer |سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٧٩٠-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC|orig-year=1999|ساڵ=٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;

=== منداڵی ===
بەپێی بەڵگەنامەی لەدایکبوونی، ڕوحوڵڵا موسەوی خومەینی کە ناوی یەکەمی بە واتای «ڕۆحی خوا» دێت، لە ١٧ی گوڵانی ١٩٠٠ لە خومەین سەر بە [[پارێزگای مەرکەزی]] لەدایک بووە ھەرچەندە مورتەزای برای (دواتر بە ئایەتوڵڵا پەسەندی دە ناسراوە) ڕۆژی لەدایکبوونی خۆی لە ٢٤ی ڕەزبەری ١٩٠٢ ساڵیادی لەدایکبوونی کچی محمد، فاتیمە دادەنێت .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Researcher's Note: Ruhollah Khomeini's birth date|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|وێبگە=[[Britannica.com]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230412021509/https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khomeini (1900–1989) |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/khomeini_ayatollah.shtml |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=BBC History}}&lt;/ref&gt; دوای کوژرانی باوکی، زیاتر لە دوو ساڵ دوای لەدایکبوونی لە ساڵی ١٩٠٣، لەلایەن خاڵۆزایییەوە پەروەردە کزا.
ڕووحوڵڵا لە تەمەنی شەش ساڵییەوە دەستی بە خوێندنی سەرەتایی قورئان و فارسی کرد. ساڵی دواتر دەستی کرد بە خوێندن لە قوتابخانەیەکی ناوچەکە، لەوێ فێری ئایین و نۆحە خانی (خوێندنەوەی ماتەمینی) و بابەتەکانی تری نەریتی بوو. بە درێژایی تەمەنی منداڵی بە ھاوکاری خزم و کەسوکاری لەوان جەعفەر ئامۆزای دایکی و مۆرتەزا پەسەندی دە برا گەورەکەی درێژە بە خوێندنی ئایینی دا.

=== پەروەردە و وانەوتنەوە ===
[[پەڕگە:خمینی و ھمدرسان.JPG|وێنۆک|خومەینی وەک خوێندکارێک لەگەڵ ھاوڕێکانی (دووەم لە ڕاستەوە)]]

لەدوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]]، ڕێکخستن کرا بۆ ئەوەی لە مەدرەسەی ئیسلامی لە [[ئەسفەھان]] بخوێنێت، بەڵام لەبری ئەوە چوو بۆ مەدرەسەی [[ئەراک]]. خرایە ژێر سەرکردایەتی ئایەتوڵڵا عەبدولکەریم حائری یەزدی. خومەینی لە ساڵی ١٩٢٠دا ڕووی لە شاری ئەراک کرد و دەستی بە خوێندن کرد. ساڵی دواتر ئایەتوڵڵا حانری یەزدی گواسترایەوە بۆ مەدرەسەی ئیسلامی لە شاری قوم لە باشووری ڕۆژاوای [[تاران]] و قوتابییەکانی بانگھێشت کرد بۆ شوێنکەوتن. خومەینی بانگھێشتەکەی قبوڵ کرد و لە قوتابخانەی دار ئەلشەفا لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو. لێکۆڵینەوەکانی خومەینی بریتی بوون لە شەریعەتی ئیسلامی ([[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]]) و فیقھی ([[فیقھی ئیسلامی|فیقھ]])، بەڵام تا ئەو کاتە خومەینی حەزێکی لە شیعر و [[فەلسەفە]] ([[عیرفان]])یشی بەدەستھێنابوو. کەواتە خومەینی لەگەڵ گەیشتن بە قوم داوای ڕێنوێنی لە میرزا عەلی ئەکبەر یەزدی زانای فەلسەفە و عیرفان دەکات. یەزدی لە ساڵی ١٩٢٤ کۆچی دوایی کرد، بەڵام خومەینی لەگەڵ دوو مامۆستای دیکە بە ناوەکانی جەواد عەقا مەلەکی تەبریزی و ڕافیعی [[قەزوین]] بەردەوام بوو لە پەیڕەوکردنی حەز و ئارەزووی [[فەلسەفە]]؛ بەڵام ڕەنگە گەورەترین کاریگەری لەسەر خومەینی مامۆستایەکی دیکە بووبێت بە ناوی میرزا محمد عەلی شەھابادی و عیرفانی مێژوویی سۆفی، لەوانە مەلا سەدرا و [[ئیبن عەرەبی]]. خومەینی فەلسەفەی یۆنانی کۆنی خوێندووە و ھەم لەژێر کاریگەری ھەردوو فەلسەفەی ئەرستۆ کە بە دامەزرێنەری [[ژیربێژی (مەنتیق)|ژیربێژی]] سەیری دەکرد&lt;ref name=&quot;imamreza&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Philosophy as Viewed by Ruhollah Khomeini |ناونیشان=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110614032732/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=www.imamreza.net}}&lt;/ref&gt; و ھەم [[ئەفلاتوون]] کە بۆچوونەکانی «لە بواری خودایی» دا بە «گۆڕ و پتەو» دەزانی بە شێوەیەکی سەرەکی لەژێر کاریگەری [[ئیبن سینا]] و [[مەلا سەدرا]] بوو.&lt;ref&gt;Kashful-Asrar, p. 33 by Ruhollah Khomeini.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;imamreza&quot;/&gt;

=== لایەنە سیاسییەکان ===
زۆرجار وانەوتنەوەکانی لە مەدرەسەدا لەسەر گرنگی ئایین بۆ پرسە کۆمەڵایەتی و سیاسییە پراکتیکییەکانی ئەو سەردەمە بوو، ھەروەھا لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا دژی سیکولاریزم کاری دەکرد.
خومەینی ھەروەھا بەھای دا بە ئامانجی ئیسلامییەکان وەک شێخ فەزلوڵڵا نوری و ئەبولقاسم کاشانی. خومەینی فەزلوڵڵا نوری وەک «کەسایەتییەکی پاڵەوان» دەبینی و ناڕەزایەتییەکانی خۆی بە دەستوور و دەسەڵاتی سیکولار لە ئەنجامی ناڕەزایەتییەکانی نوری دژی دەستووری ساڵی ١٩٠٧ دانا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=AJ6i2-s7hoQC&amp;q=khomeini+pepsi+roast+in+the+fires+of+hell&amp;pg=PT107 |سەردێڕ=Khomeini's Ghost: Iran since 1979|نووسەر=Con Coughlin |ڕێکەوت= ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Pan MacMillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٧٤٣١٠-٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TteJzQyDS5kC&amp;q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&amp;pg=PA45|سەردێڕ=Globalisation, Religion &amp; Development |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=International Journal of Politics &amp; Economics |پەڕە=٤٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٦٨٢٥٦-٠-٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=OeqHjo6JkUsC&amp;q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&amp;pg=PA159|سەردێڕ=A Social History of Iranian Cinema, Volume 3: The Islamicate Period, 1978–1984|نووسەر=Hamid Naficy |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Duke University Press Books |پەڕە=١٥٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٤٨٧٧-١}}&lt;/ref&gt;

== چالاکیی سیاسی سەرەتایی ==
=== پاشبنەما ===
لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، پیاوانی ئایینی خۆیان بە ھێزێکی سیاسی بەھێز لە ئێراندا نیشان دابوو کە دژی ئیمتیازێک بۆ بەرژەوەندییەکی بیانی (بەریتانی)، دەستپێشخەری ناڕەزایەتی تووتنیان کردبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fischer|یەکەم١=Michael M. J.|سەردێڕ=Iran: From Religious Dispute to Revolution|ڕێکەوت=ی ی 2003|بڵاوکەرەوە=Univ of Wisconsin Press|شوێن=Wisconsin|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٩-١٨٤٧٣-٥|پەڕە=٣١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Iran.html?id=QzDMzTWRnFIC&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; خومەینی لە تەمەنی ٦١ ساڵیدا دوای مردنی ئایەتوڵڵا سەید حوسێن بۆروجێردی (١٩٦١)، پێشەنگی ئایینی شیعەگۆڕەپانی سەرکردایەتی بە کراوەیی بینی، ھەرچەندە بێدەنگ بوو؛ چینی ڕۆحانیی ھەر لە بیستەکانی سەدەی ڕابردووەوە کە مۆدێرنیزەری [[سیکولاریزم|سێکۆلار]] و دژە ڕۆحانیی [[ڕەزا شا|ڕەزاشا پەھلەوی]] ھاتە سەر دەسەڵات، لە دۆخی بەرگریدا بوو. [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەد ڕەزاشا]] کوڕی ڕەزا [[شۆڕشی سپی]] ڕێکخست کە ئەمەش بەرەنگاربوونەوەکی دیکە بوو بۆ [[مەلا]]کان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Musavi Khomeini, Ayatollah Summary|ناونیشان=http://www.bookrags.com/biography/ruhollah-musavi-khomeini-ayatollah/|وێبگە=bookrags.com|بڵاوکەرەوە=BookRags, Inc.|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== دژایەتی شۆڕشی سپی ===
شا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٦٣ [[شۆڕشی سپی]] ڕاگەیاند، کە بەرنامەیەکی شەش خاڵیی چاکسازییە و داوای چاکسازی لە زەوی و زار و بە نیشتیمانیکردنی دارستانەکان و فرۆشتنی کارگە دەوڵەتییەکان بە بەرژەوەندییە تایبەتییەکان و گۆڕانکارییەکانی ھەڵبژاردن بۆ مافی مافی ژنان و ڕێگەدان بە غەیرە موسڵمانان دەکرد وەرگرتنی پۆست، ھاوبەشکردنی قازانج لە پیشەسازیدا، و ھەڵمەتێکی خوێندەواری لە قوتابخانەکانی وڵاتدا. ھەندێک لەو دەستپێشخەرییانە بە مەترسیدار سەیر دەکران، بەتایبەتی لەلایەن مەلا شیعەکانی (زانایانی ئایینی) بەھێز و ئیمتیازدارەوە، ھەروەھا وەک ڕەوتی ڕۆژاواییکردن لەلایەن نەریتخوازەکانەوە. خومەینی بە «ھێرشکردن بۆ سەر ئیسلام» سەیری ئەوانی دەکرد. خومەینی کۆبوونەوەی مەرجەعە باڵاکانی دیکەی [[قوم]] بانگھێشت کرد و ڕازییان کرد کە بڕیاری بایکۆتی ڕیفراندۆمی شۆڕشی سپی بدەن. خومەینی لە ٢٢ی ڕێبەندانی ١٩٦٣ بەیاننامەیەکی بە وشەی توند دەرکرد کە ھەم شا و ھەم پلانی چاکسازییەکەی شەرمەزار کرد. دوای دوو ڕۆژ شا ستوونێکی زرێپۆشی بردە قوم، وتارێکی پێشکەش کرد و بە توندی ھێرشی کردە سەر مەلاکان وەک چینێک.
خومەینی درێژەی بە ئیدانەکردنی بەرنامەکانی شا دا و مانیفێستێکی دەرکرد کە واژووی ھەشت زانای ئایینی باڵای شیعەی دیکەی لەسەر بوو. لە مانیفێستەکەی خومەینیدا ئاماژە بەوە کراوە کە شا بە شێوەی جۆراوجۆر دەستووری پێشێل کردووە، ئەو تەشەنەسەندنی گەندەڵی ئەخلاقی لەو وڵاتەدا شەرمەزار دەکات و شای بە ملکەچبوون بۆ ئەمریکا و ئیسرائیل تۆمەتبار کردووە. ھەروەھا فەرمانی دا کە ئاھەنگی نەورۆز بۆ ساڵی ١٣٤٢ی ئێران (کە کەوتە بەر ٢١ی ئازاری ١٩٦٣) وەک نیشانەی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سیاسەتەکانی حکوومەت ھەڵبوەشێتەوە.
پاشنیوەڕۆی ڕۆژی عاشورا (٣ی خەرمانانی ١٩٦٣) خومەینی لە مەدرەسەی فەیزییە وتارێکی پێشکەش کرد کە شای کێشا ھاوتەریبی خەلیفەی [[یەزید کوڕی معاویە|یەزید]] کە لەلایەن شیعەکانەوە وەک 'ستەمکار' ھەست پێدەکرێت و و شای بە &quot;بەدبەخت، &quot; پیاوی بەدبەخت&quot; و ئاگادارکردنەوەی ئەوەی کە ئەگەر ڕێگاکانی نەگۆڕێت ڕۆژێک دێت کە خەڵک سوپاسی ڕۆشتنی لە وڵات دەکەن. ڕێکەوتی ٥ی خەرمانانی ١٣٥٧ی ھەتاوی (١٥ی خورداد) کاتژمێر ٣:٠٠ی سەرلەبەیانی، دوو ڕۆژ دوای ئەم ئیدانەکردنی ئاشکرای شا، خومەینی لە شاری قوم ڕاگیرا و بۆ تاران ڕاگوێزرا. دوابەدوای ئەم چالاکییە، سێ ڕۆژ ئاژاوەی گەورە لە سەرتاسەری ئێران ڕوویدا و نزیکەی ٤٠٠ کەسیش گیانیان لەدەستدا. ئەو ڕووداوە ئێستا بە بزووتنەوەی ١٥ خورداد ناودەبرێت. خومەینی تا مانگی پووشپەڕ لەژێر دەستبەسەری ماڵەوەدا مایەوە.

== ژیان لە تاراوگەدا ==
[[پەڕگە:خمینی_در_ترکیه.JPG|وێنۆک|خومەینی لە دەربەدەری لە [[بورسا]]، تورکیا بەبێ جل و بەرگی مەلایەتی]]

خومەینی زیاتر لە ١٤ ساڵ لە تاراوگەدا بەسەر بردووە و زۆربەیان لە [[نەجەف|شاری نەجەف]]ی عێراق بووە. سەرەتا لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦٤ ڕەوانەی تورکیا کرا و لەوێ لە شاری [[بورسا]] لە ماڵی عەقید عەلی سێتینەری دەزگای زانیاری سەربازی [[تورکیا]] مایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Elaine|دوایین١=Sciolino|سەردێڕ=The People's Shah|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&amp;sec=&amp;pagewanted=all|وێبگە=The New York Times|زمان=en|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٦٥، دوای کەمتر لە ساڵێک، ڕێگەی پێدرا ڕوو لە نەجەف بکات، تا ساڵی ١٩٧٨ لەوێ مایەوە، دواتر لەلایەن [[سەددام حوسێن]] جێگری سەرۆکی ئەوکاتەوە دەرکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fisk|یەکەم١=Robert|سەردێڕ=The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Knopf Doubleday Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٧-٤٢٨٧١-٤|پەڕە=١٦٢|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Great_War_for_Civilisation.html?id=jp2mZr7BoGsC|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەم کاتەدا ناڕازیبوون لە شا خەریک بوو چڕتر بووەوە و خومەینی لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨ بە [[ڤیزە]]ی گەشتیاری سەردانی نۆفلی شاتۆی کرد کە یەکێکە لە گەڕەکەکانی [[پاریس]]ی فەرەنسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Revolution, &amp; Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=http://www.britannica.com/eb/article-9045329/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

تا کۆتایییەکانی شەستەکان، خومەینی یەکێک بوو لە شەش مەرجەعی تەقلید (نموونە بۆ لاساییکردنەوە) بوو لە جیھانی شیعەدا بۆ «سەدان ھەزار» شیعە یان زیاتر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mottahedeh|یەکەم١=Roy P.|سەردێڕ=The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran|ڕێکەوت=ی ی 1985|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧١-٥٥١٩٧-١|پەڕە=٢٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_mantle_of_the_Prophet.html?id=KvprAAAAIAAJ|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا خومەینی لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا بیرۆکەی دەسەڵاتی پاشایەتی سنوورداری لەژێر دەستووری ساڵی ١٩٠٦دا قبوڵ کرد – وەک لە کتێبەکەیدا کەشف ئەلئەسرار بەڵگەی لەسەرە – دوای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو ئەو بیرۆکەیەی ڕەتکردبووەوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٠ خومەینی زنجیرەیەک وتاری لە نەجەف سەبارەت بە حکوومەتی ئیسلامی پێشکەش کرد، دواتر وەک کتێبێک بە ناوی جۆراوجۆر حکوومەتی ئیسلامی یان حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقیھ (حوکمەتی ئیسلامی: وەڵایەت فەقییە) بڵاوکرایەوە. ئەم پرەنسیپە، پێش شۆڕش بۆ خەڵک نەناسرابوو، لە دوای شۆڕشەوە بە دەستووری نوێی ئێرانەوە لکێنرا.&lt;ref&gt;Hamid Algar, &quot;Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran&quot;, paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in &quot;The Rule of the Religious Jurist in Iran&quot; by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Nyulawglobal.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 218&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|150px|وێنۆک|alt=دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف|دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف]]

=== وەڵایەتی فەقییە (دەستەڵاتی زانای ئایینی) ===
ئەمە ناسراوترین و کاریگەرترین کاری خومەینی بوو، و بیرۆکەکانی خۆی لەسەر دەسەڵاتداری (لەو کاتەدا) داڕشت:
* یاساکانی کۆمەڵگا تەنھا دەبێت لە یاساکانی خودا (شەرع) پێک بھێنرێن، کە بەسە چونکە «ھەموو کاروباری مرۆڤایەتی» و «ڕێنمایی و دەستوور دابین دەکات ،» بۆ ھەر «بابەتێک» لە «ژیانی مرۆڤدا»&lt;ref&gt;''[[Islam and Revolution]]'' (1981), pp. 29–30.&lt;/ref&gt; دادەمەزرێنێت.
* لەبەر ئەوەی شەریعەت یاسایەکی گونجاوە، پێویستە ئەوانەی پۆستی حکومی دەگرن، زانیارییان لەسەر شەریعەت ھەبێت. بەو پێیەی زانایانی ئایینی ئیسلامی شارەزاترینن، فەرمانڕەوای وڵات دەبێ فەقیھێک بێت کە «لە زانست و دادپەروەری لە ھەموو ئەوانی تر بەرزتر بێت»،&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'' (1981), p. 59.&lt;/ref&gt; (کە بە مەرجەع ناسراوە)، ھەروەھا ھەبوونی زیرەکی و توانای کارگێڕی. حوکمڕانی پاشا و یان کۆبوونەوەکان «ئەوانەی کە نوێنەری زۆرینەی خەڵک دەکەن» (واتە [[پەرلەمان]] و دەسەڵاتی ھەڵبژێردراوی یاسادانان) لەلایەن ئیسلامەوە بە «ھەڵە» ناسێنراوە.&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'', (1981), pp. 31, 56.&lt;/ref&gt;
* ئەم سیستەمە دەسەڵاتدارییە بۆ ڕێگریکردن لە نادادپەروەری و گەندەڵی و چەوساندنەوەی دەسەڵاتداران بەسەر ھەژاران و لاوازەکان و کوفر و لادان لە ئیسلام و شەریعەت؛ ھەروەھا بۆ لەناوبردنی کاریگەری و پیلانەکانی دژە ئیسلام لەلایەن زلھێزە دەرەکییە غەیرە موسڵمانەکانەوە پێویستە.&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'' (1981), p. 54.&lt;/ref&gt;

=== چالاکی سیاسی پێش شۆڕش ===
فۆرمێکی دەستکاریکراوی سیستەمی ویلایەتی فەقیھ دوای دەستبەکاربوونی خومەینی و شوێنکەوتووانی وەرگیرا و خومەینی یەکەمین «پاسەوان»یان «ڕێبەری مەزن»ی کۆماری ئیسلامی بوو؛ بەڵام لەم نێوەندەدا خومەینی تەنیا باسی «حکوومەتی ئیسلامی»ی دەکرد، ھەرگیز بە ڕستەیی نەیخستەڕوو کە بەڕاستی مانای چییە.&lt;ref name=&quot;Schirazi&quot;/&gt; ڕەنگە ئەوانەی دەوروبەری ئاگاداری پێویستیی دەستەڵاتداری فەقیھ بووبن بەڵام «لە چاوپێکەوتن، وتارەکان، پەیام و فەتواکان لەو ماوەیەدا یەک ئاماژە بە ولایەتی فەقیھ نەکراوە.»&lt;ref name=&quot;Schirazi&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Schirazi|یەکەم١=Asghar|سەردێڕ=The Constitution of Iran: Politics and the State in the Islamic Republic: Asghar Schirazi Translated by John O&amp;#39;Kane|journal=Digest of Middle East Studies|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|ناونیشان=https://www.academia.edu/7644699|زمان=en|issn=1060-4367}}&lt;/ref&gt; خومەینی ئاگادار بوو کە بیروبۆچوونەکانی بۆ دەستەڵاتی زانای ئایینیلە دەرەوەی تۆڕی ئیسلامی دژ بە شاکەی بڵاو نەکاتەوە و چینی مامناوەندی سێکۆلار لە بزووتنەوەکەی نەترسێنێت.
بزووتنەوەکەی جەختی لە پۆپۆلیزم دەکرد، باسی لە شەڕکردن بۆ مۆستەزعەفین دەکرد، کە زاراوەیەکی قورئانییە بۆ چەوساوەکان یان بێبەشەکان، کە لەم چوارچێوەیەدا بە مانای «لە ئێران ھەمووان جگە لە شا و دیوانی شا» ھاتە ئاراوە.&lt;ref name=&quot;Kepel&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kepel|یەکەم١=Gilles|سەردێڕ=جیھاد: شوێنپێی ئیسلامی سیاسی: Jihad: the trail of political Islam|ڕێکەوت=ی ی 2002|بڵاوکەرەوە=Cambridge, Mass. : Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٠٨٧٧-٩|پەڕە=١١١|ناونیشان=https://www.hup.harvard.edu/books/9780674010901|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
لە ئێران، ژمارەیەک لە ھەنگاوە ھەڵەکانی شا، لەوانە سەرکوتکردنی ناڕەزایی دەربڕین، دژایەتی ڕژێمەکەی لێکەوتەوە.
کۆپی کاسێتی وتارەکانی، کە بە توندی ئیدانەی شا دەکرد، بۆ نموونە &quot;سیخوڕی جوولەکە، مارە ئەمریکییەکە کە دەبێت بە بەرد لە سەری بدرێت &quot; بوو بە کاڵایەکی باو لە ئێراندا و یارمەتیدەر بوو بۆ لابردنی ئەفسانەی شا و شکۆمەندی دەسەڵاتی لەبەرچاوی خەڵکدا.&lt;ref name=&quot;Kepel&quot;/&gt;

=== پەیوەندی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا ===
بەگوێرەی بی بی سی، پەیوەندییەکانی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا &quot;بەشێکە لە کۆکراوەی بەڵگەنامەکانی حکومەتی ئەمەریکا کە تازە ئاشکرا کراون، وەک بروسکەی دیپلۆماسی، تێبینی سیاسی، تۆماری کۆبوونەوەکان&quot;. بەڵگەنامەکان ئەوە دەردەخەن کە ئیدارەی [[جیمی کارتەر|کارتەر]] یارمەتی خومەینی داوە بۆ گەڕانەوە بۆ ئێران بە ڕێگریکردن لە کودەتای سەربازی لەلایەن سوپای ئێرانەوە و خومەینی بە ئەمریکییەکانی لە فەڕەنسا وتووە پەیامێک بە [[واشینگتن دی سی|واشینگتن]] بگەیەنێت کە نابێت ترسی نەوتیان ھەبێت. ئەم بابەتە ڕاست نییە کە ئێمە بە ئەمریکا نەوت نافرۆشین.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Two Weeks in January: America's secret engagement with Khomeini-دوو ھەفتەی مانگی ژانویە: پەیوەندییە نھێنییەکانی ئەمریکا لەگەڵ خومەینی|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-36431160|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=BBC News|agency=بی بی سی|بڵاوکەرەوە=bbc.com|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|زمان=En}}&lt;/ref&gt;

== ڕێبەری مەزنی ئێران ==
=== گەڕانەوە بۆ ئێران ===
[[پەڕگە:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|220px|وێنۆک|گەیشتنی خومەینی لە ١ی ڕەشەمەی ١٩٧٩ بە یاوەریی فڕۆکەوانێکی ئایر فرانس. کاتێک پرسیاری لەبارەی ھەستەکانی گەڕانەوەی لە دەربەدەری لە فڕۆکەکەدا لێکرا، وەڵامی ھیچ دایەوە؛ «ھیچ.»]]
شا لە ١٦ی ژانویەی ١٩٧٩ وڵاتی بەجێھێشت بۆ چارەسەری پزیشکی (بە ڕواڵەت &quot;لە پشوودا&quot;)، ھەرگیز نەگەڕایەوە. دوای دوو ھەفتە و لە ڕۆژی پێنجشەممە ١ی ڕەشەممەی ١٩٧٩ خومەینی بە سەرکەوتن گەڕایەوە بۆ ئێران و لەلایەن جەماوەرێکی دڵخۆشەوە پێشوازی لێکرا کە دەوترێت پێنج ملیۆن کەس بوون. لە گەشتە بەکرێگیراوەکەی ئایر فرانس بۆ گەڕانەوەی بۆ تاران، ١٢٠ ڕۆژنامەنووس یاوەری بوون کە سێیان ژن بوو.
یەکێک لە ڕۆژنامەنووسەکان بە ناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: یەکێک لە ڕۆژنامەنووسان بەناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: ئایەتوڵڵا، ئایا دەتوانیت پێمان بڵێیت ھەستت چۆنە سەبارەت بە گەڕانەوە بۆ ئێران؟
خومەینی لە ڕێگەی سادق قوتبزادەی یاریدەدەرییەوە وەڵامی دایەوە: &quot;ھیچی&quot; (ھیچ).
لێدوانەکەی - کە لەو کاتەدا زۆر باسی لێوەکرا و ھەروەھا لەو کاتەوە - لەلایەن ھەندێک کەسەوە بە ڕەنگدانەوەی بیروباوەڕە عیرفانییەکانی و وابەستەنەبوون بە خۆ دادەنرا.

=== شۆڕش ===
خومەینی بە توندی دژی حکوومەتی کاتی شاپوور بەختیار وەستایەوە و بەڵێنیدا «من بە دەمیاندا دەدەم، حکوومەت دادەمەزرێنم».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=متن، صوت و فیلم سخنرانی امام خمینی در 12 بھمن 57 - تسنیم|ناونیشان=https://tn.ai/650172|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم|شوێن=تاران|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/650172 |date=شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Taheri|یەکەم١=Amir|سەردێڕ=The Spirit of Allah: Khomeini and the Islamic Revolution|ڕێکەوت=ی ی 1986|بڵاوکەرەوە=Hutchinson|شوێن=Bethesda, Md|ژپنک=٩٧٨-٠-٩١٧٥٦١-٠٤-٧|پەڕە=٢٤١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/The_Spirit_of_Allah.html?id=SQYPAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; خومەینی لە ١١ی بەفرانبار (٢٢ی بەھمەن) دا، [[مەھدی بازرگان]]، سەرۆک وەزیرانی کاتیی ڕکابەری خۆی بۆ خۆی دەستنیشان کرد و داوای کرد «بەو پێیەی من ئەوم داناوە، دەبێت گوێڕایەڵی بن».
. ھۆشداریشی دا کە ئەوە «حکوومەتی خودایە»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin|یەکەم١=Baqer|سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah|ڕێکەوت=ی ی 1999|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|شوێن=England|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-١٢٨-٢|پەڕە=٢٠٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Khomeini.html?id=b2OL9IEXaAgC&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و نافەرمانی دژی ئەو یان بازرگان بە «یاخیبوون لە خودا» دادەنرێت، و «یاخیبوون لە خودا کوفرە». لەگەڵ پەرەسەندنی بزووتنەوەی خومەینی، سەربازەکان دەستیان کرد بە لادان بۆ لای ئەو و خومەینی بەختی ناخۆشی لەسەر ئەو سەربازانە ڕاگەیاند کە خۆیان ڕادەست نەدەکرد.
لە ١١ی ڕەشەممەدا لەگەڵ بڵاوبوونەوەی شۆڕش و دەستبەسەرداگرتنی چەکخانەکان، سوپا بێلایەنی ڕاگەیاند و ڕژێمی بەختیار ڕووخا.
لە ١٢ی خاکەلێوە ٢٦٧٩ (٣٠ و ٣١ی ئازاری ١٩٧٩)دا ڕیفراندۆمێک بۆ جێگرتنەوەی دەسەڵاتی پاشایەتی بە کۆماری ئیسلامی- بە پرسیارێکەوە: &quot;ئایا دەبێت دەسەڵاتی پاشایەتی لە بەرژەوەندی حکومەتێکی ئیسلامی ھەڵبوەشێتەوە؟&quot;- بە دەنگی ٩٨٪ بە بەڵێ بۆ جێگرەوە تێپەڕی.

=== سەرەتای پتەوکردنی دەسەڵات ===
کاتێک خومەینی لە پاریس بوو، بەڵێنی «سیستەمێکی سیاسی دیموکراتی» بۆ ئێران دا، بەڵام کاتێک گەییشتە دەسەڵات، داکۆکی لە دروستکردنی دەوڵەتی ئایینی کرد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC News {{!}} Middle East {{!}} Analysis: The forces for change|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/269799.stm|وێبگە=news.bbc.co.uk|بڵاوکەرەوە=British Broadcasting Corporation|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە لەسەر بنەمای پارێزگای فەقییە وەرگیراوە. ئەم پرۆسەیە دەستی کرد بە سەرکوتکردنی گرووپەکانی ناو ھاوپەیمانێتییە فراوانەکە بەڵام لە دەرەوەی تۆڕەکەی کە ھیوایان بە خومەینی بەستبوو بەڵام چیتر خومەینی پێویستی بە پشتیوانی ئەوان نەبوو.
ھەروەھا ئەمەش بووە ھۆی پاکتاوکردن یان گۆڕینی زۆرێک لە سیاسەتمەدارانی سێکۆلار لە ئێران و خومەینی و کەسە نزیکەکانی ئەم ھەنگاوانەی خوارەوەیان گرتەبەر:دامەزراندنی دادگاکانی شۆڕشی ئیسلامی؛ جێگرتنەوەی ھێزی سەربازی و پۆلیسی پێشوو؛ دانانی زانایانی باڵای دینی و ڕۆشنبیرانی ئیسلامی ئێران بە بەرپرسی نووسینی دەستوورێکی دینی، لەگەڵ ڕۆڵێکی ناوەندی بۆ دەسەڵاتی فەقییە؛ دروستکردنی پارتی کۆماری ئیسلامی لە ڕێگەی مۆتجاھیدەکانی خومەینی بە ئامانجی دامەزراندنی حکوومەتێکی دینی و ڕووخاندنی ھەر ئۆپۆزسیۆنێکی سێکۆلار؛ گۆڕینی ھەموو یاسا سێکۆلارەکان بە یاسای ئیسلامی؛ و بێلایەنکردن یان سزادانی ئیلاھیناسە باڵاکان (&quot;ڕکابەرەکانی خومەینی لە پلەبەندی ئایینیدا&quot;)، کە بیرۆکەکانی لەگەڵ بیرۆکەکانی خومەینی ناکۆکی ھەبوو، لەوانە محەممەد کازم شەریعەتمەداری، حەسەن تەباتەبایی قۆمی و [[حوسێنعەلی مونتەزیری]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cloninger|یەکەم١=Susan C.|دوایین٢=Leibo|یەکەم٢=Steven A.|سەردێڕ=Understanding Angry Groups: Multidisciplinary Perspectives on Their Motivations and Effects on Society|ڕێکەوت=ی ی 2017|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|شوێن=Santa Barbara, California|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٣٣٥١-٩|پەڕەکان=٣٤٢–٣٥٣|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Understanding_Angry_Groups_Multidiscipli.html?id=PiwRDgAAQBAJ&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەندێک ڕۆژنامەکان داخران، ئەوانەی ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە داخستنی ڕۆژنامەکان ھێرشیان کرایە سەر.&lt;ref&gt;Moin ''Khomeini'', (2000), p.219&lt;/ref&gt; گرووپە ئۆپۆزسیۆنەکانی وەک بەرەی دیموکراسی نیشتمانی و پارتی کۆماریخوازی گەلی موسڵمان ھێرشیان کرایە سەر و دواجار قەدەغە کران.&lt;ref&gt;Bakhash, Shaul, ''The Reign of the Ayatollahs'', p.68–69&lt;/ref&gt;

=== دەستووری ئیسلامی و بوون بە ڕێبەری مەزن ===
وەک بەشێک لە گواستنەوە لە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی سیاسی بەرفراوان بۆ حوکومەتی توندوتیژی ئایینی، خومەینی بۆ یەکەم جار ڕای گەیاند کە پشتگیری لە دەستووری کاتی کۆماری ئیسلامی دەکات کە ھیچ پۆستێکی بۆ حوکمی باڵای زانای ئیسلامی تێدا نەبوو. دوای ئەوەی لایەنگرانی زۆرینەی ڕەھای کورسییەکانی ئەو لیژنەیەیان بەدەستھێنا کە گۆڕانکاریی کۆتاییان لە ڕەشنووسەکەدا (ئەنجومەنی شارەزایان)&lt;ref&gt;Schirazi, ''Constitution of Iran'' Tauris, 1997 p.22–23&lt;/ref&gt; ئەنجامدا، دەستووری پێشنیارکراویان نووسییەوە بۆ ئەوەی [[شەرعزان]]ێکی باڵای ئیسلامی سەرکردایەتی وڵات بکات، ھەروەھا [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ی بەھێزتر بۆ [[ڤیتۆ]]کردنی یاسا نائیسلامییەکان و پشکنینی کاندیدەکان بۆ پۆستەکان و دوورخستنەوەی ناموسڵمانان.
ڕێبەری مەزنی ئینقلابی ئیسلامی لە کتێبەکەیدا بە ناوی حکوومەتی ئیسلامی: وەڵایەتی فەقییە (حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقییە) لە ساڵی ١٩٧٠دا کە بەسەر لایەنگرانیدا دابەشکرابوو و لە خەڵک ڕاگیرابوو، لە نزیکەوە بەدواداچوونی بۆ بیرۆکەکانی خومەینی دەکرد بەڵام نە بە تەواوی. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٧٩ دەستووری نوێی کۆماری ئیسلامی بە ڕیفراندۆمی نەتەوەیی پەسەند کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sial|یەکەم١=Omar|سەردێڕ=A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran|journal=GlobaLex {{!}} Foreign and International Law Research|ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm|بڵاوکەرەوە=New York University School of Law.|شوێن=New York|زمان=En}}&lt;/ref&gt;
خومەینی خۆی بە ڕێبەر دەستنیشان کرا و بە فەرمی بە «ڕێبەری شۆڕش» ناسێنرا. لە ٢ ی شوباتی ١٩٨١، [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]] وەک یەکەم سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا. ڕەخنەگران گلەییان لەوە دەکرد کە خومەینی بەڵێنەکەی بۆ ئامۆژگاریکردن لە جیاتی بەڕێوەبردنی وڵاتی شکاندووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Swenson|یەکەم١=Elmer|سەردێڕ=Khomeini's REVERSALS of Promises|journal=gemsofislamism.tripod.com|ناونیشان=http://gemsofislamism.tripod.com/khomeini_promises_kept.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THE IRANIAN: Khomeini before &amp; after revolution|ناونیشان=https://www.iranian.com/Opinion/2003/August/Khomeini/|وێبگە=www.iranian.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== قەیرانی دیل گرتن ===
[[پەڕگە:Iran hostage crisis - Iraninan students comes up U.S. embassy in Tehran.jpg|302px|وێنۆک|خوێندکارانی ئێرانی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا، تاران داگیر دەکەن]]
پێش پەسەندکردنی دەستوور، لە ٢٢ ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای]] دوورخراو و نەخۆشی ھێنا بۆ وڵاتەکە بۆ چارەسەری شێرپەنجە. لە ئێران دەستبەجێ خۆپیشاندان دەستی پێکرد و خومەینی و گرووپە چەپەکان داوایان کرد شا بۆ دادگاییکردن و لەسێدارەدان بگەڕێتەوە بۆ ئێران. لە ٤ ی تشرینی دووەمدا، گرووپێک لە خوێندکارانی ئێرانی کە خۆیان بە خوێندکارانی موسڵمانی شوێنگری ھێڵی ئیمام ناودەبرد، کۆنتڕۆڵی باڵیۆزخانەی ئەمریکایان لە تاران گرتە دەست و ٥٢ کارمەندی باڵیۆزخانەکەیان بۆ ماوەی ٤٤٤ ڕۆژ بە دیلی گرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠|سەردێڕ=The Mystic Who Lit The Fires of Hatred. 7 January 1980 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071023031644/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئەمریکا دیل گرتن وەک پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسای نێودەوڵەتی تەماشا دەکرا و توڕەیی توند و ھەستی دژە ئێرانی لێکەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bowden|یەکەم١=Mark|سەردێڕ=Guests of the Ayatollah: The Iran Hostage Crisis: The First Battle in America's War with Militant Islam|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Open Road + Grove/Atlantic|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٥٨٤-٦٠٨-٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Guests_of_the_Ayatollah.html?id=5m0kyPc18l4C&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی ئیسلامی ===
خومەینی باوەڕی بە یەکڕیزی موسڵمانان، بە ھەناردەکردنی شۆڕشەکەی بۆ سەرتاسەری جیھان و دواجاریش یەکێک لە «ئامانجە گەورەکانی شۆڕش» بە «دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی لەسەر ئاستی جیھان» بوو. ئەو پێیوابوو شیعە و موسڵمانانی سوننە کە ژمارەیان زیاترە، پێویستە «یەکگرتوو بن و بە توندی دژی [[زلھێز]]ە ڕۆژاوایی و خۆبەزلزانەکان بوەستن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Imam Emphasized Unity Between Shia and Sunni: Ayatollah Mousawi Jazayeri|ناونیشان=http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|وێبگە=Imam Khomeini|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208151025/http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
ھەفتەی لەدایکبوونی [[محەممەد]] (ھەفتەی نێوان ١٢ تا ١٧ی ڕەبیع الاول)ی وەک ھەفتەی یەکگرتوویی و کۆتا ھەینی ڕەمەزانی وەک [[ڕۆژی قودس]] لە ساڵی ١٩٨١ ناساند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |سەردێڕ=Iran's unfinished crisis Nazenin Ansari, 16–09–2009 |بڵاوکەرەوە=Opendemocracy.net |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141110165615/https://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== شەڕی ئێران و عێراق ===
شەڕی ئێران و عێراق دوای ماوەیەکی کورت لە گەیشتنە دەسەڵات، خومەینی داوای شۆڕشی ئیسلامی لە سەرانسەری جیھانی ئیسلامی، وەکوو عێراق دراوسێی عەرەبی ئێران کرد. عێراق تاکە وڵاتی گەورەی دراوسێی ئێران بوو کە زۆرینەی دانیشتووانەکەی شیعە بوون.&lt;ref&gt;1980 April 8 – Broadcast call by Khomeini for the pious of Iraq to overthrow Saddam Hussein and his regime. Al-Dawa al-Islamiya party in Iraqi is the hoped for catalyst to start rebellion. From: Mackey, ''The Iranians'', (1996), p.317&lt;/ref&gt;لە ھەمان کاتدا [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرکردەی [[بەعسیزم|بەعسی عەرەبی عێراقی]] بە پەرۆش بوو بۆ سوود وەرگرتن لە لاوازی سوپای ئێران و ئاژاوەی شۆڕشگێڕانە بەتایبەت بۆ داگیرکردنی [[پارێزگای خووزستان]] کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]] و لاوازکردنی ھەوڵەکانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران بۆ ھاندانی زۆرینەی شیعە لە وڵاتەکەیدا.
لە ئەیلوولی ١٩٨٠، عێراق ھێرشێکی تەواوی کردە سەر ئێران و سەرەتای جەنگی ئێران و عێراق (ئەیلوولی ١٩٨٠ - ئابی ١٩٨٨). تێکەڵەیەک لە بەرھەڵستکاری توند و ناکارامەیی سەربازی ھێزە عێراقییەکان زوو پێشڕەوی عێراقیان وەستاند و سەرەڕای ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی بۆ بەکارھێنانی گازی ژەھراوی لەلایەن سەدامەوە، ئێران لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٢ نزیکەی ھەموو ناوچە لەدەستچووەکانی لە ھێرشەکەدا بەدەست ھێنایەوە.

ئەم داگیرکارییە ئێرانییەکانی لە پشت ڕژێمی نوێوە کۆکردەوە، پێگەی خومەینی بەرز کردەوە و ڕێگەی دا سەرکردایەتی خۆی بەھێز بکات. دوای ئەم گۆڕانکارییە لە ھەڵوێستدا، خومەینی پێشنیاری ئاگربەستی عێراقی ڕەتکردەوە و لە جیاتی ئەوە داوای قەرەبووکردنەوە و لابردنی سەدام حوسێنی لە دەسەڵات کرد.&lt;ref&gt;Wright, ''In the Name of God'' (1989), p.126&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Smith |یەکەم=William E. |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071015110904/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The $150 Billion Question |magazine=Time |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ١٩٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٨٢، کودەتایەکی سەربازی سەرنەکەوتوو لە دژی خومەینی ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN SAYS AN ATTEMPTED COUP BY ARMY GROUP WAS FOILED|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1982/06/28/world/iran-says-an-attempted-coup-by-army-group-was-foiled.html|وێبگە=The New York Times|بڵاوکەرەوە=nytimes.com|شوێن=New York|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە ژمارەی دانیشتووان و ئابووری ئێران سێ ئەوەندەی عێراق بوو، بەڵام عێراق سوودی لە پشتیوانی وڵاتانی کەنداوی عەرەبی دراوسێ و بلۆکی سۆڤیەت و وڵاتانی ڕۆژاوا وەرگرت.
وڵاتانی عەرەبی [[کەنداوی فارس]] و ڕۆژاوا دەیانویست دڵنیا بن کە شۆڕشی ئیسلامی لە کەنداو بڵاو نەبێتەوە، لەکاتێکدا یەکێتی سۆڤیەت نیگەران بوو لە ھەڕەشەیەکی شاراوە کە ڕژێمەکەی لە ئاسیای ناوەڕاست لە باکوور دەخاتە مەترسییەوە. ھەرچەندە ئێران لە سەردەمی شادا بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنی ھەبوو کە لەلایەن ئەمریکاوە دابین دەکرا و سەرەڕای سیاسەتەکانی خومەینی دژ بە ڕۆژاوا ئەمریکا لە ساڵانی ھەشتاکان بە نھێنی و نایاسایی چەکی بۆ ئێران قاچاخ دەکرد.

لە کاتی جەنگدا، ئێرانییەکان ھێرشی شەپۆلی مرۆڤیان بەکارھێنا (ئەو کەسانەی کە بە پێ دەڕۆیشتن بۆ مردنێکی دیاریکراو، سەربازانی منداڵیشیان لەخۆگرتبوو) و خومەینی بەڵێنی دا کە ئەگەر لە جەنگدا بمرن، خۆکارانە دەچنە بەھەشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mohammadi|یەکەم١=Kamin|سەردێڕ=The Cypress Tree|ڕێکەوت=ی ی 2012|بڵاوکەرەوە=A&amp;C Black|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٨٨-٣٤٢٩-٩|ناونیشان=https://books.google.it/books?id=L_RqWaBZqLcC&amp;q=would+be+used+in+human—wave+attacks,+used+to+walk+over+minefields,+giving+their+lives+for+Khomeini,+brainwashed+into+thinking+that+it+was+sweeter+to+die,&amp;pg=PA205&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Carol|یەکەم١=Steven|سەردێڕ=Understanding the Volatile and Dangerous Middle East: A Comprehensive Analysis|ڕێکەوت=ی ی 2015|بڵاوکەرەوە=iUniverse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩١٧-٦٦٥٨-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=iIy5CgAAQBAJ&amp;q=khomeini+human+wave+attack+promise+walking+to+certain+death&amp;pg=PT872|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
بەدواداچوونەکانی خومەینی بۆ سەرکەوتن دواجار بێھودە بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Shane Harris and Matthew M.|دوایین١=Aid|سەردێڕ=Exclusive: CIA Files Prove America Helped Saddam as He Gassed Iran|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran|وێبگە=Foreign Policy|زمان=en|ڕێکەوت=18ی ئەیلوولی 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Iranian Revolution, Family, Ayatollah, &amp; Facts {{!}}|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316812/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|بڵاوکەرەوە=Britannica|زمان=en}}&lt;/ref&gt; تا مانگی ئازاری ساڵی ١٩٨٤ دوو ملیۆن لە خوێندەوارترین ھاووڵاتیانی ئێران وڵاتیان بەجێھێشتبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Ladan|دوایین١=Boroumand|سەردێڕ=Iranians Turn Away from the Islamic Republic|ناونیشان=https://www.journalofdemocracy.org/articles/iranians-turn-away-from-the-islamic-republic/|وێبگە=Journal of Democracy|بڵاوکەرەوە=journalofdemocracy.org|شوێن=Washington|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
خومەینی لە مانگی گەلاوێژی ساڵی ١٩٨٨، بە وتەی خۆی، «کوپەکەی ژەھری خواردەوە» و ئاگربەستێکی بە ناوبژیوانی نەتەوە یەکگرتووەکان قبوڵ کرد. سەرەڕای تێچووی زۆری شەڕەکە کە ٤٥٠ بۆ ٩٥٠ ھەزار قوربانیی ئێرانی و ٣٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بوو، بەڵام خومەینی پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە درێژکردنەوەی شەڕ بۆ ناو عێراق لە ھەوڵێکدا بۆ ڕووخاندنی سەدام ھەڵە نەبووە. لە &quot;نامەیەکدا بۆ پیاوانی ئایینی&quot; نووسیویەتی &quot;تەوبە ناکەین، تەنانەت بۆ یەک ساتیش پەشیمان نابینەوە بۆ ئەدای کارکردنمان لە کاتی شەڕدا. ئایا لەبیرمان چووە کە شەڕمان کردووە بۆ جێبەجێکردنی ئەرکی ئایینی خۆمان و ئەنجامەکەی پرسێکی پەراوێزییە؟&quot;.&lt;ref&gt;Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 285&lt;/ref&gt;

=== فەتوای دژی چەکی کیمیایی ===
موحسین ڕەفیقدۆست فەرماندەی سوپای پاسداران لە ساڵی ١٩٨٢ تا ١٩٨٩ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ گارێس پۆرتەر جەختی لەوە کردەوە کە خومەینی دژایەتی پێشنیازەکەی کردووە بۆ دەستپێکردنی کارکردن لەسەر [[چەکی ناوکی|چەکی ئەتۆمی]] و کیمیایی بە فەتوایەک کە وردەکارییەکانی سەبارەت بە کات و دەرکردنی ھەرگیز ئاشکرا نەکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Gareth|دوایین١=Porter|سەردێڕ=(کاتێک ئایەتوڵڵا وتی نەخێر بە ئەتۆم) When the Ayatollah Said No to Nukes|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2014/10/16/when-the-ayatollah-said-no-to-nukes/|وێبگە=Foreign Policy|بڵاوکەرەوە=Foreign Policy|شوێن=Washington|زمان=en|ڕێکەوت=2ی تشرینی یەکەمی 2025}}&lt;/ref&gt;

=== فەتوا لە دژی کوردەکان ===
لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، خومەینی فەتوایەکی (بڕیاری شەرعی) دەرکرد و تێیدا جیھادی (شەڕی) دژ بە گرووپە یاخیبووەکانی کورد ڕاگەیاند، بەتایبەتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (KDPI) و کۆمەڵە. ئەم بڕیارە دوای [[شەڕی پاوە]] ھات، کە تێیدا چەکدارانی کورد گەمارۆی پێگەکانی حکوومەتیان دابوو. خومەینی یاخیبووەکانی وەک موحاریب (ئەوانەی شەڕ لە دژی خودا دەکەن) ناساند. دوای بڕیارەکە، دادوەری شۆڕش [[سادق خەڵخاڵی]] دادگاییکردنی خێرا و کورتکراوەی لە سنە، پاوە، مەریوان، سەقز و مەھاباد ئەنجامدا، کە بووە ھۆی لەسێدارەدانی سەدان کەس بە تۆمەتی چالاکی دژە شۆڕش. بەپێی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس لە کاتی ململانێ فراوانەکەدا (١٩٧٩–١٩٨٣) کوژراون، و ھەزاران کەسیش لە دادگاییکردنە خێراکاندا سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=IHRDC |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979 |ناونیشان=https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Iran Human Rights Documentation Center |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ژیان لە سەردەمی خومەینیدا ===
لە وتارێکدا لە ١ی شوباتی ١٩٧٩، کە لەبەردەم ئاپۆرایەکی گەورەی جەماوەردا پاش گەڕانەوەی لە تاراوگە بۆ ئێران پێشکەشی کرد، خومەینی چەندین بەڵێنی بە ئێرانییەکان دا سەبارەت بە ڕژێمە ئیسلامییەکەی داھاتووی: حکوومەتێکی ھەڵبژێردراوی گەل کە نوێنەرایەتی خەڵکی ئێران بکات بێ ئەوەی پیاوانی ئایینی دەستوەردانی تێدا بکەن. ئەو بەڵێنیدا کە «نابێت ھیچ کەسێک لەم وڵاتەدا بێ ماڵ و حاڵ بمێنێتەوە»، ھەروەھا ئێرانییەکان لەبەردەم دەرگاکانیاندا خزمەتگوزارییەکانی تەلەفۆن، گەرمکەرەوە، کارەبا، پاس و نەوت بە بێبەرامبەر بەدەست دەھێنن.

لە سایەی دەسەڵاتی خومەینیدا، ئێران بەتەواوی بە ئیسلامی کرا. شەریعەتی ئیسلامی جێبەجێ کرا و پۆشاکی ئیسلامی بەسەر ژنان و پیاواندا لەلایەن سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی و گرووپە ئیسلامییەکانی دیکەوە سەپێندرا. ژنان ناچار کران قژیان دابپۆشن، و پۆشینی شۆرت بۆ پیاوان قەدەغە کرا. خواردنەوە کحولییەکان، زۆربەی فیلمە ڕۆژاوایییەکان، و تێکەڵاوبوونی ژنان و پیاوان لە کاتی مەلەکردن یان خۆدانە بەر ھەتاو قەدەغە کران. پرۆگرامی خوێندنی ئێران لە سەرجەم قۆناغەکاندا لە ڕێگەی «شۆڕشی ڕۆشنبیریی ئیسلامی»یەوە بە ئیسلامی کرا؛ ئەم پرۆسەیەش بەوردی لەلایەن «لیژنەی بەئیسلامیکردنی زانکۆکان»ەوە جێبەجێ کرا. لە تەممووزی ١٩٧٩، خومەینی پەخشکردنی ھەر جۆرە مۆسیقایەکی لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی ئێراندا قەدەغە کرد، جگە لە مۆسیقای سەربازی و ئایینی. ئەم قەدەغەکردنە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ (واتە نزیکەی تا کۆتایی تەمەنی خومەینی) بەردەوام بوو.

بە وتەی جانێت ئافاری: «ڕژێمە تازە دامەزراوەکەی ئایەتوڵڵا خومەینی، بە خێرایی دەستی کرد بە سەرکوتکردنی فێمینیستەکان، کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکان، لیبراڵەکان و چەپڕەوەکان – ھەموو ئەمانەش لەپێناو و بە ناوی ئیسلامەوە بوو.» بەڵام لە ڕووی ئابوورییەوە، ئەو خزمەتگوزارییە خۆڕاییانەی بەڵێنیان لەسەر درابوو جێبەجێ نەکرا. لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخەکاندا، داھاتی ڕاستەقینەی ئێرانییەکان بۆ خوار ئاستی بژێویی چینی ناوەڕاست دابەزی، ئەمەش وای کرد خەڵک بە کردەیی ڕووبەڕووی ھەژاری ببنەوە.

== سەرچاوەکان ==
=== ئاماژەکان ===
{{سەرچاوەکان|٢}}

=== سەرچاوەکان ===
{{refbegin}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Ansari |یەکەم= Hamid |ناونیشان= http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |سەردێڕ= The Narrative of Awakening |بڵاوکەرەوە= The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Bakhash |یەکەم= Shaul |سەردێڕ= The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |بڵاوکەرەوە=Basic Books |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Brumberg |یەکەم= Daniel |سەردێڕ= Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |بڵاوکەرەوە= University of Chicago Press |ژپنک= ٠-٢٢٦-٠٧٧٥٨-٦|ساڵ= ٢٠٠١}}
* {{cite encyclopedia |title = Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last = Choksy |first = Jamsheed K. |author-link = Jamsheed Choksy |url = http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia  = Encyclopaedia Iranica |year = 2015}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&amp;q=intitle:%22Islamic+revolution%22  |دوایین= Dabashi |یەکەم= Hamid |سەردێڕ= Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran|ساڵ= ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers |ژپنک=١-٤١٢٨-٠٥١٦-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Daniel |یەکەم= Elton L. |سەردێڕ= The History of Iran |ناونیشان= https://archive.org/details/historyofiran0000dani |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٣٠٧٣١-٨|ساڵ=٢٠٠١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= DeFronzo |یەکەم=James |سەردێڕ= Revolutions And Revolutionary Movements |بڵاوکەرەوە=Westview Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٣٥٤-٩|ساڵ=٢٠٠٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان= https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Harney |یەکەم= Desmond |سەردێڕ= The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=١٩٩٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&amp;q=intitle:%22Islamic+revolution%22  |دوایین= Hoveyda |یەکەم= Fereydoun |سەردێڕ= The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Praeger/Greenwood|ژپنک=٠-٢٧٥-٩٧٨٥٨-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Karsh |یەکەم= Efraim |سەردێڕ=Islamic Imperialism: A History |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٠٠-١٢٢٦٣-٣|ساڵ=٢٠٠٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Keddie |یەکەم=Nikkie R. |سەردێڕ= Modern Iran: Roots and Results of Revolution |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٠-٣٠٠-٠٩٨٥٦-١|ساڵ=٢٠٠٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Khomeini |یەکەم١= Ruhollah |دوایین٢=Algar |یەکەم٢=Hamid |سەردێڕ= Islamic Government: Governance of the Jurist |بڵاوکەرەوە=Alhoda UK |ژپنک= ٩٦٤-٣٣٥-٤٩٩-٧|ساڵ=٢٠٠٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini |یەکەم= Ruhollah |editor = Algar, Hamid (translator and editor) |سەردێڕ= Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |ناونیشان= https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Mizan Press |شوێن=Berkeley, CA |ساڵ=١٩٨١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini, Ruhollah |سەردێڕ= Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |بڵاوکەرەوە=Bantam |ساڵ=١٩٨٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&amp;q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Lee |یەکەم= James |سەردێڕ= The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |ساڵ=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Philosophical Library|ژپنک=٠-٨٠٢٢-٢٤٦٥-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Mackey |یەکەم= Sandra |سەردێڕ= The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |بڵاوکەرەوە=Dutton |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک= ٠-٥٢٥-٩٤٠٠٥-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Milani |یەکەم= Mohsen M. |سەردێڕ=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |بڵاوکەرەوە=Westview Press|ژپنک=٠-٨١٣٣-٨٤٧٦-١|ساڵ=١٩٩٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Moin |یەکەم= Baqer |سەردێڕ= Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |ژپنک= ٠-٣١٢-٢٦٤٩٠-٩|ساڵ=٢٠٠٠|ناونیشان= https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Molavi, Afshin |سەردێڕ= The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |بڵاوکەرەوە= Norton paperbacks |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Rāhnamā |یەکەم= 'Ali |سەردێڕ= Pioneers of Islamic Revival |بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک= ١-٨٥٦٤٩-٢٥٤-٠|ساڵ=١٩٩٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Reich |یەکەم= Bernard |سەردێڕ=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٢٦٢١٣-٦|ساڵ=١٩٩٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Schirazi, Asghar |سەردێڕ= The Constitution of Iran |بڵاوکەرەوە=Tauris |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Taheri |یەکەم= Amir |سەردێڕ= The Spirit of Allah |بڵاوکەرەوە=Adler &amp; Adler |ساڵ=١٩٨٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&amp;q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Willett|یەکەم= Edward C. |سەردێڕ=Ayatollah Khomeini |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=The Rosen Publishing Group|ژپنک=٠-٨٢٣٩-٤٤٦٥-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= In the Name of God: The Khomeini Decade |ناونیشان= https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Simon &amp; Schuster |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧١-٦٧٢٣٥-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= The Last Revolution |بڵاوکەرەوە=Knopf |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٠}}
{{refend}}

{{S-start}}
{{S-off}}
{{S-bef|before = ناونیشانی نوێ}}
{{S-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=١٩٧٩–١٩٨٩}}
{{S-aft|after = [[عەلی خامنەیی]]}}
{{s-mil}}
{{S-bef|before=[[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]]}}
{{S-ttl|title=[[فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئێران]]|years=١٩٨١–١٩٨٩}}
{{S-aft|after=[[عەلی خامنەیی]]}}
{{S-end}}

{{ئیسلامی سیاسی}}
{{کەسایەتیی ساڵی گۆڤاری تایم}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|شەڕی سارد|ھیندستان|تۆپی پێ|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Ruhollah Khomeini}}

[[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕووحوڵڵا خومەینی]]
[[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]]
[[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠]]
[[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە]]
[[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]]</text>
      <sha1>73h2jwmxzy3gh4jgivzlwbapa6ls1ym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571647</id>
      <parentid>1571637</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sorou6sh</username>
        <id>8711</id>
      </contributor>
      <comment>/* ژیان لە سەردەمی خومەینیدا */ پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار زیادکردن/چاککردنی سەرچاوە(کان)</comment>
      <origin>1571647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78638" sha1="8yg089vtoko7gk9ar9xt37hcdmnpydp" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                  = سەید ڕووحوڵڵا خومەینی
| ناوی_خۆماڵی          = سید ڕوحاللە مصطفوی موسوی خمینی
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    = فارسی
| وێنە                 =
| قەبارەی وێنە         = 230px
| جێگری_وێنە           =
| سەردێری وێنە         =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢
| شوێنی لەدایکبوون     = [[خومەین]]، [[ئێران]]
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         = ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩
| شوێنی مردن           = [[تاران]]، [[ئێران]]
| ھۆکاری مردن          = [[جەڵدەی دڵ]]
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            = مەزارگەی خومەینی
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               = [[فارس]]
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]]
| ساڵانی چالاکی          = ١٩٧٩–١٩٨٩
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناسراو_بەناوی        =
| کارە_دیارەکان        =
| شێواز                =
| کاریگەر_بووە         =
| کاریگەری_بووە        =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| کێش                  =
| تەلەڤیزیۆن            =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =پۆستەکە دامەزرا -[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] وەکوو شای ئێران
| جێگر                 =[[عەلی خامنەیی]]
| حیزب                 =
| بزاڤ                 =
| بەرامبەرەکان         =
| ئایین                = [[ئیسلام]] ([[شیعە]])
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               = خەدیجە سەقەفی
| یار                  =
| منداڵەکان            = ٧ لەوانە مستەفا ٬زەھرا، فەریدە و ئەحمەد
| دایک و باوک          =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             =
| واژوو                = Ruhollah Khomeini signature.png
| جێگری_واژوو          =
| قەبارەی_واژوو        =
| ماڵپەڕ               ={{URL|imam-khomeini.ir}}
}}

'''سەید ڕووحوڵڵا موستەفەوی خومەینی''' ({{بە فارسی|سید ڕوحاللە موسوی خمینی}}؛ ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢ لە [[خومەین]] – ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لە [[تاران]])، ناسراو بە '''ئایەتوڵڵا خومەینی''' یان '''ئیمام خومەینی'''، پێشەوا، نووسەر، شاعیر و مەرجەعێکی تەقلیدی [[شیعە]]ی ئێرانی بوو، کە وەکوو دامەزرێنەر و یەکەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] ھەتا دواڕۆژی ژیانی لەسەر کار بوو. خومەینی یەکێک لە ڕێبەرانی جەماوەری ئێران بوو کە لە ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]] و سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]دا ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو.&lt;ref&gt;http://www.iranchamber.com/history/rkhomeini/ayatollah_khomeini.php&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/eb/article-32981&lt;/ref&gt;

خومەینی لە مەدرەسە فیقە و [[فەلسەفەی ئیسلامی]] و [[عیرفان]]ی خوێندووە و لە ساڵی ١٣١٣دا گەیشتووەتە ئیجتیھاد. بە گوتەی [[ساواک]] مۆڵەتی ئیجتیھادەکەی لە عەبدولکەریم حائری یەزدی وەرگرتووە بەپێی وەشانێکی دیکە نەیکردووە ئیجتیھاد لە ھیچ کەسێک داوای مۆڵەتی نەکردووە و مۆڵەتی لەو شێوەیەی بە کەس نەداوە. دژی سیاسەتەکانی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بەتایبەت [[شۆڕشی سپی]] و پێدانی مافی دەنگدان بە ژنان لەلایەن شاوە خەباتی کردووە و بەھۆی تۆمەتبارکردنی شا بە پەیڕەوکردنی سیاسەتەکانی [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە ساڵی ١٣٤٢، بۆ ماوەی ١٠ مانگ زیندانی کرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=خبرگزاری باشگاە خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جھان ||دوایین١=YJC|سەردێڕ=از ماجرای دستگیری امام خمینی (ڕە) در 15 خرداد 42 تا قیامی کە ڕنگ خون گرفت|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/6115389/از-ماجرای-دستگیری-امام-خمینیرھ-در-15-خرداد-42-تا-قیامی-کھ-رنگ-خون-گرفت|وێبگە=yjc.ir/fa|شوێن=تاران|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; و ساڵی دواتر، بەھۆی وتارەکانی دژی تەسلیمبوون بە ڕاوێژکارە سەربازییەکانی ئەمریکا، دەربەدەر کرا، سەرکردایەتی ئیسلامییەکان و ئۆپۆزسیۆنی کرد و دەستی کرد بە داڕشتنی تیۆری دەسەڵاتی ئایینی - کە بنەماکانی تا شۆڕش بۆ خەڵک بە نادیاری مانەوە - لە ڕۆژانی کۆتاییدا کە بەرەو سەرکەوتنی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران، وەک ڕێبەرەکەی، شورای شۆڕشگێڕی و حکوومەتی کاتی پێکھێنا. لە ١٢ی ڕێبەندان ١٣٥٧، خومەینی گەڕایەوە بۆ ئێران و لە ٢٢ی ڕێبەندان شۆڕشەکە سەرکەوتنی بەدەستھێنا.

== ساڵانی سەرەتایی ==
=== پاشخان ===
ڕوحوڵڵا خومەینی لە ڕەچەڵەکی خاوەن زەوییە بچووکەکان و پیاوانی ئایینی و بازرگانەکانەوە ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Ervand |دوایین=Abrahamian |سەردێڕ=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |ناونیشان=https://archive.org/details/radicalislamiran0000abra |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=١-٨٥٠٤٣-٠٧٧-٢|پەڕەکان=[https://archive.org/details/radicalislamiran٠٠٠٠abra/page/٢٠ ٢٠]}}&lt;/ref&gt; باوباپیرانی بەرەو کۆتایی سەدەی ١٨ لە ماڵە ڕەسەنەکەیانەوە لە نیشاپور لە پارێزگای خۆراسان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران بۆ مانەوەیەکی کورت بۆ شانشینی ئاواد کە ناوچەیەکە لە ویلایەتی مۆدێرن ئۆتار پرادێش لە ھیندستان کە فەرمانڕەواکانی موسڵمانی [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعە دوازدە ئیمامی]] بە ڕەچەڵەک فارس بوون کۆچیان کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Algar|یەکەم١=Hamid|بەستەری نووسەر١=Hamid Algar|editor1-last=Koya|editor1-first=Abdar Rahman|سەردێڕ=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Islamic Book Trust|ژپنک=٩٧٨–٩٦٧٥٠٦٢٢٥٤|پەڕە=١٩|chapter=A short biography}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&amp;dq=awadh+persian&amp;pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] by Juan Ricardo Cole&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&amp;dq=awadh+origin&amp;pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Avadh&quot;&gt;''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i &quot;Avadh&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i |date=17 May 2017}}, E. Yarshater&lt;/ref&gt; لە ماوەی حوکمڕانییەکەیاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان بانگھێشتی ژمارەیەکی بەردەوام لە زانایانی فارسی، شاعیر، دادوەر، تەلارساز و وێنەکێشیان کرد.&lt;ref name=&quot;Avadh&quot;/&gt; لە کۆتاییدا خێزانەکەی لە شارۆچکەیەکی بچووک لە کینتور، نزیک لوکناو پایتەختی ئاوەد نیشتەجێ بوون.&lt;ref name=&quot;Hamid&quot;&gt;Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranian&quot;&gt;[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''], 14 June 1999, The Iranian&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&amp;dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&amp;pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] by Olivier Roy, Antoine Sfeir&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Moin1999&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&amp;dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&amp;pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] by Baqer Moin&lt;/ref&gt; باپیرەی خومەینی، سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی، لە کینتوور لەدایکبووە.&lt;ref name=&quot;Iranian&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Moin1999&quot;/&gt; لە ساڵی ١٨٣٠ لێنۆی بەجێھێشت بۆ سەردان کردنی گۆڕی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب]] لە نەجەف، عێراقی عوسمانی (عێراقی ئێستا) و ھەرگیز نەگەڕایەوە. بە گوتەی مۆین ئەم کۆچکردنە بۆ دەربازبوون بوون لە بڵاوبوونەوەی دەسەڵاتی بەریتانیا لە ھیندستان بوو. لە ساڵی ١٨٣٤ سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی سەردانی ئێرانی کرد و لە ساڵی ١٨٣٩ لە خومەین نیشتەجێ بوو. ھەرچەندە لە ئێران مایەوە و نیشتەجێ بوو، بەڵام بەردەوام بە ناوی ھیندی ناسراوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ مانەوەی لە ھیندستان و تەنانەت ڕوحوڵڵا خومەینی لە ھەندێک لە غەزەلەکانیدا زمانی ھیندی وەک ناوی قەڵەم بەکارھێناوە. باپیری خومەینی، میرزا ئەحمەد موجتەھید خونساری، ئەو پیاوە ئایینییە بوو کە لە کاتی ناڕەزایەتی تووتندا فەتوای قەدەغەکردنی بەکارھێنانی [[تووتن]]ی دەرکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff writer |سەردێڕ=Imam Khomeini's Biography |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin |یەکەم١=Baqer |سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٧٩٠-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC|orig-year=1999|ساڵ=٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;

=== منداڵی ===
بەپێی بەڵگەنامەی لەدایکبوونی، ڕوحوڵڵا موسەوی خومەینی کە ناوی یەکەمی بە واتای «ڕۆحی خوا» دێت، لە ١٧ی گوڵانی ١٩٠٠ لە خومەین سەر بە [[پارێزگای مەرکەزی]] لەدایک بووە ھەرچەندە مورتەزای برای (دواتر بە ئایەتوڵڵا پەسەندی دە ناسراوە) ڕۆژی لەدایکبوونی خۆی لە ٢٤ی ڕەزبەری ١٩٠٢ ساڵیادی لەدایکبوونی کچی محمد، فاتیمە دادەنێت .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Researcher's Note: Ruhollah Khomeini's birth date|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|وێبگە=[[Britannica.com]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230412021509/https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khomeini (1900–1989) |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/khomeini_ayatollah.shtml |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=BBC History}}&lt;/ref&gt; دوای کوژرانی باوکی، زیاتر لە دوو ساڵ دوای لەدایکبوونی لە ساڵی ١٩٠٣، لەلایەن خاڵۆزایییەوە پەروەردە کزا.
ڕووحوڵڵا لە تەمەنی شەش ساڵییەوە دەستی بە خوێندنی سەرەتایی قورئان و فارسی کرد. ساڵی دواتر دەستی کرد بە خوێندن لە قوتابخانەیەکی ناوچەکە، لەوێ فێری ئایین و نۆحە خانی (خوێندنەوەی ماتەمینی) و بابەتەکانی تری نەریتی بوو. بە درێژایی تەمەنی منداڵی بە ھاوکاری خزم و کەسوکاری لەوان جەعفەر ئامۆزای دایکی و مۆرتەزا پەسەندی دە برا گەورەکەی درێژە بە خوێندنی ئایینی دا.

=== پەروەردە و وانەوتنەوە ===
[[پەڕگە:خمینی و ھمدرسان.JPG|وێنۆک|خومەینی وەک خوێندکارێک لەگەڵ ھاوڕێکانی (دووەم لە ڕاستەوە)]]

لەدوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]]، ڕێکخستن کرا بۆ ئەوەی لە مەدرەسەی ئیسلامی لە [[ئەسفەھان]] بخوێنێت، بەڵام لەبری ئەوە چوو بۆ مەدرەسەی [[ئەراک]]. خرایە ژێر سەرکردایەتی ئایەتوڵڵا عەبدولکەریم حائری یەزدی. خومەینی لە ساڵی ١٩٢٠دا ڕووی لە شاری ئەراک کرد و دەستی بە خوێندن کرد. ساڵی دواتر ئایەتوڵڵا حانری یەزدی گواسترایەوە بۆ مەدرەسەی ئیسلامی لە شاری قوم لە باشووری ڕۆژاوای [[تاران]] و قوتابییەکانی بانگھێشت کرد بۆ شوێنکەوتن. خومەینی بانگھێشتەکەی قبوڵ کرد و لە قوتابخانەی دار ئەلشەفا لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو. لێکۆڵینەوەکانی خومەینی بریتی بوون لە شەریعەتی ئیسلامی ([[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]]) و فیقھی ([[فیقھی ئیسلامی|فیقھ]])، بەڵام تا ئەو کاتە خومەینی حەزێکی لە شیعر و [[فەلسەفە]] ([[عیرفان]])یشی بەدەستھێنابوو. کەواتە خومەینی لەگەڵ گەیشتن بە قوم داوای ڕێنوێنی لە میرزا عەلی ئەکبەر یەزدی زانای فەلسەفە و عیرفان دەکات. یەزدی لە ساڵی ١٩٢٤ کۆچی دوایی کرد، بەڵام خومەینی لەگەڵ دوو مامۆستای دیکە بە ناوەکانی جەواد عەقا مەلەکی تەبریزی و ڕافیعی [[قەزوین]] بەردەوام بوو لە پەیڕەوکردنی حەز و ئارەزووی [[فەلسەفە]]؛ بەڵام ڕەنگە گەورەترین کاریگەری لەسەر خومەینی مامۆستایەکی دیکە بووبێت بە ناوی میرزا محمد عەلی شەھابادی و عیرفانی مێژوویی سۆفی، لەوانە مەلا سەدرا و [[ئیبن عەرەبی]]. خومەینی فەلسەفەی یۆنانی کۆنی خوێندووە و ھەم لەژێر کاریگەری ھەردوو فەلسەفەی ئەرستۆ کە بە دامەزرێنەری [[ژیربێژی (مەنتیق)|ژیربێژی]] سەیری دەکرد&lt;ref name=&quot;imamreza&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Philosophy as Viewed by Ruhollah Khomeini |ناونیشان=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110614032732/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=www.imamreza.net}}&lt;/ref&gt; و ھەم [[ئەفلاتوون]] کە بۆچوونەکانی «لە بواری خودایی» دا بە «گۆڕ و پتەو» دەزانی بە شێوەیەکی سەرەکی لەژێر کاریگەری [[ئیبن سینا]] و [[مەلا سەدرا]] بوو.&lt;ref&gt;Kashful-Asrar, p. 33 by Ruhollah Khomeini.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;imamreza&quot;/&gt;

=== لایەنە سیاسییەکان ===
زۆرجار وانەوتنەوەکانی لە مەدرەسەدا لەسەر گرنگی ئایین بۆ پرسە کۆمەڵایەتی و سیاسییە پراکتیکییەکانی ئەو سەردەمە بوو، ھەروەھا لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا دژی سیکولاریزم کاری دەکرد.
خومەینی ھەروەھا بەھای دا بە ئامانجی ئیسلامییەکان وەک شێخ فەزلوڵڵا نوری و ئەبولقاسم کاشانی. خومەینی فەزلوڵڵا نوری وەک «کەسایەتییەکی پاڵەوان» دەبینی و ناڕەزایەتییەکانی خۆی بە دەستوور و دەسەڵاتی سیکولار لە ئەنجامی ناڕەزایەتییەکانی نوری دژی دەستووری ساڵی ١٩٠٧ دانا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=AJ6i2-s7hoQC&amp;q=khomeini+pepsi+roast+in+the+fires+of+hell&amp;pg=PT107 |سەردێڕ=Khomeini's Ghost: Iran since 1979|نووسەر=Con Coughlin |ڕێکەوت= ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Pan MacMillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٧٤٣١٠-٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TteJzQyDS5kC&amp;q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&amp;pg=PA45|سەردێڕ=Globalisation, Religion &amp; Development |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=International Journal of Politics &amp; Economics |پەڕە=٤٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٦٨٢٥٦-٠-٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=OeqHjo6JkUsC&amp;q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&amp;pg=PA159|سەردێڕ=A Social History of Iranian Cinema, Volume 3: The Islamicate Period, 1978–1984|نووسەر=Hamid Naficy |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Duke University Press Books |پەڕە=١٥٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٤٨٧٧-١}}&lt;/ref&gt;

== چالاکیی سیاسی سەرەتایی ==
=== پاشبنەما ===
لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، پیاوانی ئایینی خۆیان بە ھێزێکی سیاسی بەھێز لە ئێراندا نیشان دابوو کە دژی ئیمتیازێک بۆ بەرژەوەندییەکی بیانی (بەریتانی)، دەستپێشخەری ناڕەزایەتی تووتنیان کردبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fischer|یەکەم١=Michael M. J.|سەردێڕ=Iran: From Religious Dispute to Revolution|ڕێکەوت=ی ی 2003|بڵاوکەرەوە=Univ of Wisconsin Press|شوێن=Wisconsin|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٩-١٨٤٧٣-٥|پەڕە=٣١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Iran.html?id=QzDMzTWRnFIC&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; خومەینی لە تەمەنی ٦١ ساڵیدا دوای مردنی ئایەتوڵڵا سەید حوسێن بۆروجێردی (١٩٦١)، پێشەنگی ئایینی شیعەگۆڕەپانی سەرکردایەتی بە کراوەیی بینی، ھەرچەندە بێدەنگ بوو؛ چینی ڕۆحانیی ھەر لە بیستەکانی سەدەی ڕابردووەوە کە مۆدێرنیزەری [[سیکولاریزم|سێکۆلار]] و دژە ڕۆحانیی [[ڕەزا شا|ڕەزاشا پەھلەوی]] ھاتە سەر دەسەڵات، لە دۆخی بەرگریدا بوو. [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەد ڕەزاشا]] کوڕی ڕەزا [[شۆڕشی سپی]] ڕێکخست کە ئەمەش بەرەنگاربوونەوەکی دیکە بوو بۆ [[مەلا]]کان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Musavi Khomeini, Ayatollah Summary|ناونیشان=http://www.bookrags.com/biography/ruhollah-musavi-khomeini-ayatollah/|وێبگە=bookrags.com|بڵاوکەرەوە=BookRags, Inc.|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== دژایەتی شۆڕشی سپی ===
شا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٦٣ [[شۆڕشی سپی]] ڕاگەیاند، کە بەرنامەیەکی شەش خاڵیی چاکسازییە و داوای چاکسازی لە زەوی و زار و بە نیشتیمانیکردنی دارستانەکان و فرۆشتنی کارگە دەوڵەتییەکان بە بەرژەوەندییە تایبەتییەکان و گۆڕانکارییەکانی ھەڵبژاردن بۆ مافی مافی ژنان و ڕێگەدان بە غەیرە موسڵمانان دەکرد وەرگرتنی پۆست، ھاوبەشکردنی قازانج لە پیشەسازیدا، و ھەڵمەتێکی خوێندەواری لە قوتابخانەکانی وڵاتدا. ھەندێک لەو دەستپێشخەرییانە بە مەترسیدار سەیر دەکران، بەتایبەتی لەلایەن مەلا شیعەکانی (زانایانی ئایینی) بەھێز و ئیمتیازدارەوە، ھەروەھا وەک ڕەوتی ڕۆژاواییکردن لەلایەن نەریتخوازەکانەوە. خومەینی بە «ھێرشکردن بۆ سەر ئیسلام» سەیری ئەوانی دەکرد. خومەینی کۆبوونەوەی مەرجەعە باڵاکانی دیکەی [[قوم]] بانگھێشت کرد و ڕازییان کرد کە بڕیاری بایکۆتی ڕیفراندۆمی شۆڕشی سپی بدەن. خومەینی لە ٢٢ی ڕێبەندانی ١٩٦٣ بەیاننامەیەکی بە وشەی توند دەرکرد کە ھەم شا و ھەم پلانی چاکسازییەکەی شەرمەزار کرد. دوای دوو ڕۆژ شا ستوونێکی زرێپۆشی بردە قوم، وتارێکی پێشکەش کرد و بە توندی ھێرشی کردە سەر مەلاکان وەک چینێک.
خومەینی درێژەی بە ئیدانەکردنی بەرنامەکانی شا دا و مانیفێستێکی دەرکرد کە واژووی ھەشت زانای ئایینی باڵای شیعەی دیکەی لەسەر بوو. لە مانیفێستەکەی خومەینیدا ئاماژە بەوە کراوە کە شا بە شێوەی جۆراوجۆر دەستووری پێشێل کردووە، ئەو تەشەنەسەندنی گەندەڵی ئەخلاقی لەو وڵاتەدا شەرمەزار دەکات و شای بە ملکەچبوون بۆ ئەمریکا و ئیسرائیل تۆمەتبار کردووە. ھەروەھا فەرمانی دا کە ئاھەنگی نەورۆز بۆ ساڵی ١٣٤٢ی ئێران (کە کەوتە بەر ٢١ی ئازاری ١٩٦٣) وەک نیشانەی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سیاسەتەکانی حکوومەت ھەڵبوەشێتەوە.
پاشنیوەڕۆی ڕۆژی عاشورا (٣ی خەرمانانی ١٩٦٣) خومەینی لە مەدرەسەی فەیزییە وتارێکی پێشکەش کرد کە شای کێشا ھاوتەریبی خەلیفەی [[یەزید کوڕی معاویە|یەزید]] کە لەلایەن شیعەکانەوە وەک 'ستەمکار' ھەست پێدەکرێت و و شای بە &quot;بەدبەخت، &quot; پیاوی بەدبەخت&quot; و ئاگادارکردنەوەی ئەوەی کە ئەگەر ڕێگاکانی نەگۆڕێت ڕۆژێک دێت کە خەڵک سوپاسی ڕۆشتنی لە وڵات دەکەن. ڕێکەوتی ٥ی خەرمانانی ١٣٥٧ی ھەتاوی (١٥ی خورداد) کاتژمێر ٣:٠٠ی سەرلەبەیانی، دوو ڕۆژ دوای ئەم ئیدانەکردنی ئاشکرای شا، خومەینی لە شاری قوم ڕاگیرا و بۆ تاران ڕاگوێزرا. دوابەدوای ئەم چالاکییە، سێ ڕۆژ ئاژاوەی گەورە لە سەرتاسەری ئێران ڕوویدا و نزیکەی ٤٠٠ کەسیش گیانیان لەدەستدا. ئەو ڕووداوە ئێستا بە بزووتنەوەی ١٥ خورداد ناودەبرێت. خومەینی تا مانگی پووشپەڕ لەژێر دەستبەسەری ماڵەوەدا مایەوە.

== ژیان لە تاراوگەدا ==
[[پەڕگە:خمینی_در_ترکیه.JPG|وێنۆک|خومەینی لە دەربەدەری لە [[بورسا]]، تورکیا بەبێ جل و بەرگی مەلایەتی]]

خومەینی زیاتر لە ١٤ ساڵ لە تاراوگەدا بەسەر بردووە و زۆربەیان لە [[نەجەف|شاری نەجەف]]ی عێراق بووە. سەرەتا لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦٤ ڕەوانەی تورکیا کرا و لەوێ لە شاری [[بورسا]] لە ماڵی عەقید عەلی سێتینەری دەزگای زانیاری سەربازی [[تورکیا]] مایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Elaine|دوایین١=Sciolino|سەردێڕ=The People's Shah|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&amp;sec=&amp;pagewanted=all|وێبگە=The New York Times|زمان=en|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٦٥، دوای کەمتر لە ساڵێک، ڕێگەی پێدرا ڕوو لە نەجەف بکات، تا ساڵی ١٩٧٨ لەوێ مایەوە، دواتر لەلایەن [[سەددام حوسێن]] جێگری سەرۆکی ئەوکاتەوە دەرکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fisk|یەکەم١=Robert|سەردێڕ=The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Knopf Doubleday Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٧-٤٢٨٧١-٤|پەڕە=١٦٢|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Great_War_for_Civilisation.html?id=jp2mZr7BoGsC|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەم کاتەدا ناڕازیبوون لە شا خەریک بوو چڕتر بووەوە و خومەینی لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨ بە [[ڤیزە]]ی گەشتیاری سەردانی نۆفلی شاتۆی کرد کە یەکێکە لە گەڕەکەکانی [[پاریس]]ی فەرەنسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Revolution, &amp; Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=http://www.britannica.com/eb/article-9045329/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

تا کۆتایییەکانی شەستەکان، خومەینی یەکێک بوو لە شەش مەرجەعی تەقلید (نموونە بۆ لاساییکردنەوە) بوو لە جیھانی شیعەدا بۆ «سەدان ھەزار» شیعە یان زیاتر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mottahedeh|یەکەم١=Roy P.|سەردێڕ=The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran|ڕێکەوت=ی ی 1985|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧١-٥٥١٩٧-١|پەڕە=٢٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_mantle_of_the_Prophet.html?id=KvprAAAAIAAJ|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا خومەینی لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا بیرۆکەی دەسەڵاتی پاشایەتی سنوورداری لەژێر دەستووری ساڵی ١٩٠٦دا قبوڵ کرد – وەک لە کتێبەکەیدا کەشف ئەلئەسرار بەڵگەی لەسەرە – دوای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو ئەو بیرۆکەیەی ڕەتکردبووەوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٠ خومەینی زنجیرەیەک وتاری لە نەجەف سەبارەت بە حکوومەتی ئیسلامی پێشکەش کرد، دواتر وەک کتێبێک بە ناوی جۆراوجۆر حکوومەتی ئیسلامی یان حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقیھ (حوکمەتی ئیسلامی: وەڵایەت فەقییە) بڵاوکرایەوە. ئەم پرەنسیپە، پێش شۆڕش بۆ خەڵک نەناسرابوو، لە دوای شۆڕشەوە بە دەستووری نوێی ئێرانەوە لکێنرا.&lt;ref&gt;Hamid Algar, &quot;Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran&quot;, paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in &quot;The Rule of the Religious Jurist in Iran&quot; by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Nyulawglobal.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 218&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|150px|وێنۆک|alt=دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف|دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف]]

=== وەڵایەتی فەقییە (دەستەڵاتی زانای ئایینی) ===
ئەمە ناسراوترین و کاریگەرترین کاری خومەینی بوو، و بیرۆکەکانی خۆی لەسەر دەسەڵاتداری (لەو کاتەدا) داڕشت:
* یاساکانی کۆمەڵگا تەنھا دەبێت لە یاساکانی خودا (شەرع) پێک بھێنرێن، کە بەسە چونکە «ھەموو کاروباری مرۆڤایەتی» و «ڕێنمایی و دەستوور دابین دەکات ،» بۆ ھەر «بابەتێک» لە «ژیانی مرۆڤدا»&lt;ref&gt;''[[Islam and Revolution]]'' (1981), pp. 29–30.&lt;/ref&gt; دادەمەزرێنێت.
* لەبەر ئەوەی شەریعەت یاسایەکی گونجاوە، پێویستە ئەوانەی پۆستی حکومی دەگرن، زانیارییان لەسەر شەریعەت ھەبێت. بەو پێیەی زانایانی ئایینی ئیسلامی شارەزاترینن، فەرمانڕەوای وڵات دەبێ فەقیھێک بێت کە «لە زانست و دادپەروەری لە ھەموو ئەوانی تر بەرزتر بێت»،&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'' (1981), p. 59.&lt;/ref&gt; (کە بە مەرجەع ناسراوە)، ھەروەھا ھەبوونی زیرەکی و توانای کارگێڕی. حوکمڕانی پاشا و یان کۆبوونەوەکان «ئەوانەی کە نوێنەری زۆرینەی خەڵک دەکەن» (واتە [[پەرلەمان]] و دەسەڵاتی ھەڵبژێردراوی یاسادانان) لەلایەن ئیسلامەوە بە «ھەڵە» ناسێنراوە.&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'', (1981), pp. 31, 56.&lt;/ref&gt;
* ئەم سیستەمە دەسەڵاتدارییە بۆ ڕێگریکردن لە نادادپەروەری و گەندەڵی و چەوساندنەوەی دەسەڵاتداران بەسەر ھەژاران و لاوازەکان و کوفر و لادان لە ئیسلام و شەریعەت؛ ھەروەھا بۆ لەناوبردنی کاریگەری و پیلانەکانی دژە ئیسلام لەلایەن زلھێزە دەرەکییە غەیرە موسڵمانەکانەوە پێویستە.&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'' (1981), p. 54.&lt;/ref&gt;

=== چالاکی سیاسی پێش شۆڕش ===
فۆرمێکی دەستکاریکراوی سیستەمی ویلایەتی فەقیھ دوای دەستبەکاربوونی خومەینی و شوێنکەوتووانی وەرگیرا و خومەینی یەکەمین «پاسەوان»یان «ڕێبەری مەزن»ی کۆماری ئیسلامی بوو؛ بەڵام لەم نێوەندەدا خومەینی تەنیا باسی «حکوومەتی ئیسلامی»ی دەکرد، ھەرگیز بە ڕستەیی نەیخستەڕوو کە بەڕاستی مانای چییە.&lt;ref name=&quot;Schirazi&quot;/&gt; ڕەنگە ئەوانەی دەوروبەری ئاگاداری پێویستیی دەستەڵاتداری فەقیھ بووبن بەڵام «لە چاوپێکەوتن، وتارەکان، پەیام و فەتواکان لەو ماوەیەدا یەک ئاماژە بە ولایەتی فەقیھ نەکراوە.»&lt;ref name=&quot;Schirazi&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Schirazi|یەکەم١=Asghar|سەردێڕ=The Constitution of Iran: Politics and the State in the Islamic Republic: Asghar Schirazi Translated by John O&amp;#39;Kane|journal=Digest of Middle East Studies|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|ناونیشان=https://www.academia.edu/7644699|زمان=en|issn=1060-4367}}&lt;/ref&gt; خومەینی ئاگادار بوو کە بیروبۆچوونەکانی بۆ دەستەڵاتی زانای ئایینیلە دەرەوەی تۆڕی ئیسلامی دژ بە شاکەی بڵاو نەکاتەوە و چینی مامناوەندی سێکۆلار لە بزووتنەوەکەی نەترسێنێت.
بزووتنەوەکەی جەختی لە پۆپۆلیزم دەکرد، باسی لە شەڕکردن بۆ مۆستەزعەفین دەکرد، کە زاراوەیەکی قورئانییە بۆ چەوساوەکان یان بێبەشەکان، کە لەم چوارچێوەیەدا بە مانای «لە ئێران ھەمووان جگە لە شا و دیوانی شا» ھاتە ئاراوە.&lt;ref name=&quot;Kepel&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kepel|یەکەم١=Gilles|سەردێڕ=جیھاد: شوێنپێی ئیسلامی سیاسی: Jihad: the trail of political Islam|ڕێکەوت=ی ی 2002|بڵاوکەرەوە=Cambridge, Mass. : Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٠٨٧٧-٩|پەڕە=١١١|ناونیشان=https://www.hup.harvard.edu/books/9780674010901|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
لە ئێران، ژمارەیەک لە ھەنگاوە ھەڵەکانی شا، لەوانە سەرکوتکردنی ناڕەزایی دەربڕین، دژایەتی ڕژێمەکەی لێکەوتەوە.
کۆپی کاسێتی وتارەکانی، کە بە توندی ئیدانەی شا دەکرد، بۆ نموونە &quot;سیخوڕی جوولەکە، مارە ئەمریکییەکە کە دەبێت بە بەرد لە سەری بدرێت &quot; بوو بە کاڵایەکی باو لە ئێراندا و یارمەتیدەر بوو بۆ لابردنی ئەفسانەی شا و شکۆمەندی دەسەڵاتی لەبەرچاوی خەڵکدا.&lt;ref name=&quot;Kepel&quot;/&gt;

=== پەیوەندی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا ===
بەگوێرەی بی بی سی، پەیوەندییەکانی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا &quot;بەشێکە لە کۆکراوەی بەڵگەنامەکانی حکومەتی ئەمەریکا کە تازە ئاشکرا کراون، وەک بروسکەی دیپلۆماسی، تێبینی سیاسی، تۆماری کۆبوونەوەکان&quot;. بەڵگەنامەکان ئەوە دەردەخەن کە ئیدارەی [[جیمی کارتەر|کارتەر]] یارمەتی خومەینی داوە بۆ گەڕانەوە بۆ ئێران بە ڕێگریکردن لە کودەتای سەربازی لەلایەن سوپای ئێرانەوە و خومەینی بە ئەمریکییەکانی لە فەڕەنسا وتووە پەیامێک بە [[واشینگتن دی سی|واشینگتن]] بگەیەنێت کە نابێت ترسی نەوتیان ھەبێت. ئەم بابەتە ڕاست نییە کە ئێمە بە ئەمریکا نەوت نافرۆشین.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Two Weeks in January: America's secret engagement with Khomeini-دوو ھەفتەی مانگی ژانویە: پەیوەندییە نھێنییەکانی ئەمریکا لەگەڵ خومەینی|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-36431160|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=BBC News|agency=بی بی سی|بڵاوکەرەوە=bbc.com|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|زمان=En}}&lt;/ref&gt;

== ڕێبەری مەزنی ئێران ==
=== گەڕانەوە بۆ ئێران ===
[[پەڕگە:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|220px|وێنۆک|گەیشتنی خومەینی لە ١ی ڕەشەمەی ١٩٧٩ بە یاوەریی فڕۆکەوانێکی ئایر فرانس. کاتێک پرسیاری لەبارەی ھەستەکانی گەڕانەوەی لە دەربەدەری لە فڕۆکەکەدا لێکرا، وەڵامی ھیچ دایەوە؛ «ھیچ.»]]
شا لە ١٦ی ژانویەی ١٩٧٩ وڵاتی بەجێھێشت بۆ چارەسەری پزیشکی (بە ڕواڵەت &quot;لە پشوودا&quot;)، ھەرگیز نەگەڕایەوە. دوای دوو ھەفتە و لە ڕۆژی پێنجشەممە ١ی ڕەشەممەی ١٩٧٩ خومەینی بە سەرکەوتن گەڕایەوە بۆ ئێران و لەلایەن جەماوەرێکی دڵخۆشەوە پێشوازی لێکرا کە دەوترێت پێنج ملیۆن کەس بوون. لە گەشتە بەکرێگیراوەکەی ئایر فرانس بۆ گەڕانەوەی بۆ تاران، ١٢٠ ڕۆژنامەنووس یاوەری بوون کە سێیان ژن بوو.
یەکێک لە ڕۆژنامەنووسەکان بە ناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: یەکێک لە ڕۆژنامەنووسان بەناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: ئایەتوڵڵا، ئایا دەتوانیت پێمان بڵێیت ھەستت چۆنە سەبارەت بە گەڕانەوە بۆ ئێران؟
خومەینی لە ڕێگەی سادق قوتبزادەی یاریدەدەرییەوە وەڵامی دایەوە: &quot;ھیچی&quot; (ھیچ).
لێدوانەکەی - کە لەو کاتەدا زۆر باسی لێوەکرا و ھەروەھا لەو کاتەوە - لەلایەن ھەندێک کەسەوە بە ڕەنگدانەوەی بیروباوەڕە عیرفانییەکانی و وابەستەنەبوون بە خۆ دادەنرا.

=== شۆڕش ===
خومەینی بە توندی دژی حکوومەتی کاتی شاپوور بەختیار وەستایەوە و بەڵێنیدا «من بە دەمیاندا دەدەم، حکوومەت دادەمەزرێنم».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=متن، صوت و فیلم سخنرانی امام خمینی در 12 بھمن 57 - تسنیم|ناونیشان=https://tn.ai/650172|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم|شوێن=تاران|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/650172 |date=شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Taheri|یەکەم١=Amir|سەردێڕ=The Spirit of Allah: Khomeini and the Islamic Revolution|ڕێکەوت=ی ی 1986|بڵاوکەرەوە=Hutchinson|شوێن=Bethesda, Md|ژپنک=٩٧٨-٠-٩١٧٥٦١-٠٤-٧|پەڕە=٢٤١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/The_Spirit_of_Allah.html?id=SQYPAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; خومەینی لە ١١ی بەفرانبار (٢٢ی بەھمەن) دا، [[مەھدی بازرگان]]، سەرۆک وەزیرانی کاتیی ڕکابەری خۆی بۆ خۆی دەستنیشان کرد و داوای کرد «بەو پێیەی من ئەوم داناوە، دەبێت گوێڕایەڵی بن».
. ھۆشداریشی دا کە ئەوە «حکوومەتی خودایە»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin|یەکەم١=Baqer|سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah|ڕێکەوت=ی ی 1999|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|شوێن=England|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-١٢٨-٢|پەڕە=٢٠٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Khomeini.html?id=b2OL9IEXaAgC&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و نافەرمانی دژی ئەو یان بازرگان بە «یاخیبوون لە خودا» دادەنرێت، و «یاخیبوون لە خودا کوفرە». لەگەڵ پەرەسەندنی بزووتنەوەی خومەینی، سەربازەکان دەستیان کرد بە لادان بۆ لای ئەو و خومەینی بەختی ناخۆشی لەسەر ئەو سەربازانە ڕاگەیاند کە خۆیان ڕادەست نەدەکرد.
لە ١١ی ڕەشەممەدا لەگەڵ بڵاوبوونەوەی شۆڕش و دەستبەسەرداگرتنی چەکخانەکان، سوپا بێلایەنی ڕاگەیاند و ڕژێمی بەختیار ڕووخا.
لە ١٢ی خاکەلێوە ٢٦٧٩ (٣٠ و ٣١ی ئازاری ١٩٧٩)دا ڕیفراندۆمێک بۆ جێگرتنەوەی دەسەڵاتی پاشایەتی بە کۆماری ئیسلامی- بە پرسیارێکەوە: &quot;ئایا دەبێت دەسەڵاتی پاشایەتی لە بەرژەوەندی حکومەتێکی ئیسلامی ھەڵبوەشێتەوە؟&quot;- بە دەنگی ٩٨٪ بە بەڵێ بۆ جێگرەوە تێپەڕی.

=== سەرەتای پتەوکردنی دەسەڵات ===
کاتێک خومەینی لە پاریس بوو، بەڵێنی «سیستەمێکی سیاسی دیموکراتی» بۆ ئێران دا، بەڵام کاتێک گەییشتە دەسەڵات، داکۆکی لە دروستکردنی دەوڵەتی ئایینی کرد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC News {{!}} Middle East {{!}} Analysis: The forces for change|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/269799.stm|وێبگە=news.bbc.co.uk|بڵاوکەرەوە=British Broadcasting Corporation|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە لەسەر بنەمای پارێزگای فەقییە وەرگیراوە. ئەم پرۆسەیە دەستی کرد بە سەرکوتکردنی گرووپەکانی ناو ھاوپەیمانێتییە فراوانەکە بەڵام لە دەرەوەی تۆڕەکەی کە ھیوایان بە خومەینی بەستبوو بەڵام چیتر خومەینی پێویستی بە پشتیوانی ئەوان نەبوو.
ھەروەھا ئەمەش بووە ھۆی پاکتاوکردن یان گۆڕینی زۆرێک لە سیاسەتمەدارانی سێکۆلار لە ئێران و خومەینی و کەسە نزیکەکانی ئەم ھەنگاوانەی خوارەوەیان گرتەبەر:دامەزراندنی دادگاکانی شۆڕشی ئیسلامی؛ جێگرتنەوەی ھێزی سەربازی و پۆلیسی پێشوو؛ دانانی زانایانی باڵای دینی و ڕۆشنبیرانی ئیسلامی ئێران بە بەرپرسی نووسینی دەستوورێکی دینی، لەگەڵ ڕۆڵێکی ناوەندی بۆ دەسەڵاتی فەقییە؛ دروستکردنی پارتی کۆماری ئیسلامی لە ڕێگەی مۆتجاھیدەکانی خومەینی بە ئامانجی دامەزراندنی حکوومەتێکی دینی و ڕووخاندنی ھەر ئۆپۆزسیۆنێکی سێکۆلار؛ گۆڕینی ھەموو یاسا سێکۆلارەکان بە یاسای ئیسلامی؛ و بێلایەنکردن یان سزادانی ئیلاھیناسە باڵاکان (&quot;ڕکابەرەکانی خومەینی لە پلەبەندی ئایینیدا&quot;)، کە بیرۆکەکانی لەگەڵ بیرۆکەکانی خومەینی ناکۆکی ھەبوو، لەوانە محەممەد کازم شەریعەتمەداری، حەسەن تەباتەبایی قۆمی و [[حوسێنعەلی مونتەزیری]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cloninger|یەکەم١=Susan C.|دوایین٢=Leibo|یەکەم٢=Steven A.|سەردێڕ=Understanding Angry Groups: Multidisciplinary Perspectives on Their Motivations and Effects on Society|ڕێکەوت=ی ی 2017|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|شوێن=Santa Barbara, California|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٣٣٥١-٩|پەڕەکان=٣٤٢–٣٥٣|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Understanding_Angry_Groups_Multidiscipli.html?id=PiwRDgAAQBAJ&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەندێک ڕۆژنامەکان داخران، ئەوانەی ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە داخستنی ڕۆژنامەکان ھێرشیان کرایە سەر.&lt;ref&gt;Moin ''Khomeini'', (2000), p.219&lt;/ref&gt; گرووپە ئۆپۆزسیۆنەکانی وەک بەرەی دیموکراسی نیشتمانی و پارتی کۆماریخوازی گەلی موسڵمان ھێرشیان کرایە سەر و دواجار قەدەغە کران.&lt;ref&gt;Bakhash, Shaul, ''The Reign of the Ayatollahs'', p.68–69&lt;/ref&gt;

=== دەستووری ئیسلامی و بوون بە ڕێبەری مەزن ===
وەک بەشێک لە گواستنەوە لە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی سیاسی بەرفراوان بۆ حوکومەتی توندوتیژی ئایینی، خومەینی بۆ یەکەم جار ڕای گەیاند کە پشتگیری لە دەستووری کاتی کۆماری ئیسلامی دەکات کە ھیچ پۆستێکی بۆ حوکمی باڵای زانای ئیسلامی تێدا نەبوو. دوای ئەوەی لایەنگرانی زۆرینەی ڕەھای کورسییەکانی ئەو لیژنەیەیان بەدەستھێنا کە گۆڕانکاریی کۆتاییان لە ڕەشنووسەکەدا (ئەنجومەنی شارەزایان)&lt;ref&gt;Schirazi, ''Constitution of Iran'' Tauris, 1997 p.22–23&lt;/ref&gt; ئەنجامدا، دەستووری پێشنیارکراویان نووسییەوە بۆ ئەوەی [[شەرعزان]]ێکی باڵای ئیسلامی سەرکردایەتی وڵات بکات، ھەروەھا [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ی بەھێزتر بۆ [[ڤیتۆ]]کردنی یاسا نائیسلامییەکان و پشکنینی کاندیدەکان بۆ پۆستەکان و دوورخستنەوەی ناموسڵمانان.
ڕێبەری مەزنی ئینقلابی ئیسلامی لە کتێبەکەیدا بە ناوی حکوومەتی ئیسلامی: وەڵایەتی فەقییە (حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقییە) لە ساڵی ١٩٧٠دا کە بەسەر لایەنگرانیدا دابەشکرابوو و لە خەڵک ڕاگیرابوو، لە نزیکەوە بەدواداچوونی بۆ بیرۆکەکانی خومەینی دەکرد بەڵام نە بە تەواوی. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٧٩ دەستووری نوێی کۆماری ئیسلامی بە ڕیفراندۆمی نەتەوەیی پەسەند کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sial|یەکەم١=Omar|سەردێڕ=A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran|journal=GlobaLex {{!}} Foreign and International Law Research|ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm|بڵاوکەرەوە=New York University School of Law.|شوێن=New York|زمان=En}}&lt;/ref&gt;
خومەینی خۆی بە ڕێبەر دەستنیشان کرا و بە فەرمی بە «ڕێبەری شۆڕش» ناسێنرا. لە ٢ ی شوباتی ١٩٨١، [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]] وەک یەکەم سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا. ڕەخنەگران گلەییان لەوە دەکرد کە خومەینی بەڵێنەکەی بۆ ئامۆژگاریکردن لە جیاتی بەڕێوەبردنی وڵاتی شکاندووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Swenson|یەکەم١=Elmer|سەردێڕ=Khomeini's REVERSALS of Promises|journal=gemsofislamism.tripod.com|ناونیشان=http://gemsofislamism.tripod.com/khomeini_promises_kept.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THE IRANIAN: Khomeini before &amp; after revolution|ناونیشان=https://www.iranian.com/Opinion/2003/August/Khomeini/|وێبگە=www.iranian.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== قەیرانی دیل گرتن ===
[[پەڕگە:Iran hostage crisis - Iraninan students comes up U.S. embassy in Tehran.jpg|302px|وێنۆک|خوێندکارانی ئێرانی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا، تاران داگیر دەکەن]]
پێش پەسەندکردنی دەستوور، لە ٢٢ ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای]] دوورخراو و نەخۆشی ھێنا بۆ وڵاتەکە بۆ چارەسەری شێرپەنجە. لە ئێران دەستبەجێ خۆپیشاندان دەستی پێکرد و خومەینی و گرووپە چەپەکان داوایان کرد شا بۆ دادگاییکردن و لەسێدارەدان بگەڕێتەوە بۆ ئێران. لە ٤ ی تشرینی دووەمدا، گرووپێک لە خوێندکارانی ئێرانی کە خۆیان بە خوێندکارانی موسڵمانی شوێنگری ھێڵی ئیمام ناودەبرد، کۆنتڕۆڵی باڵیۆزخانەی ئەمریکایان لە تاران گرتە دەست و ٥٢ کارمەندی باڵیۆزخانەکەیان بۆ ماوەی ٤٤٤ ڕۆژ بە دیلی گرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠|سەردێڕ=The Mystic Who Lit The Fires of Hatred. 7 January 1980 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071023031644/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئەمریکا دیل گرتن وەک پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسای نێودەوڵەتی تەماشا دەکرا و توڕەیی توند و ھەستی دژە ئێرانی لێکەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bowden|یەکەم١=Mark|سەردێڕ=Guests of the Ayatollah: The Iran Hostage Crisis: The First Battle in America's War with Militant Islam|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Open Road + Grove/Atlantic|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٥٨٤-٦٠٨-٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Guests_of_the_Ayatollah.html?id=5m0kyPc18l4C&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی ئیسلامی ===
خومەینی باوەڕی بە یەکڕیزی موسڵمانان، بە ھەناردەکردنی شۆڕشەکەی بۆ سەرتاسەری جیھان و دواجاریش یەکێک لە «ئامانجە گەورەکانی شۆڕش» بە «دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی لەسەر ئاستی جیھان» بوو. ئەو پێیوابوو شیعە و موسڵمانانی سوننە کە ژمارەیان زیاترە، پێویستە «یەکگرتوو بن و بە توندی دژی [[زلھێز]]ە ڕۆژاوایی و خۆبەزلزانەکان بوەستن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Imam Emphasized Unity Between Shia and Sunni: Ayatollah Mousawi Jazayeri|ناونیشان=http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|وێبگە=Imam Khomeini|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208151025/http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
ھەفتەی لەدایکبوونی [[محەممەد]] (ھەفتەی نێوان ١٢ تا ١٧ی ڕەبیع الاول)ی وەک ھەفتەی یەکگرتوویی و کۆتا ھەینی ڕەمەزانی وەک [[ڕۆژی قودس]] لە ساڵی ١٩٨١ ناساند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |سەردێڕ=Iran's unfinished crisis Nazenin Ansari, 16–09–2009 |بڵاوکەرەوە=Opendemocracy.net |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141110165615/https://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== شەڕی ئێران و عێراق ===
شەڕی ئێران و عێراق دوای ماوەیەکی کورت لە گەیشتنە دەسەڵات، خومەینی داوای شۆڕشی ئیسلامی لە سەرانسەری جیھانی ئیسلامی، وەکوو عێراق دراوسێی عەرەبی ئێران کرد. عێراق تاکە وڵاتی گەورەی دراوسێی ئێران بوو کە زۆرینەی دانیشتووانەکەی شیعە بوون.&lt;ref&gt;1980 April 8 – Broadcast call by Khomeini for the pious of Iraq to overthrow Saddam Hussein and his regime. Al-Dawa al-Islamiya party in Iraqi is the hoped for catalyst to start rebellion. From: Mackey, ''The Iranians'', (1996), p.317&lt;/ref&gt;لە ھەمان کاتدا [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرکردەی [[بەعسیزم|بەعسی عەرەبی عێراقی]] بە پەرۆش بوو بۆ سوود وەرگرتن لە لاوازی سوپای ئێران و ئاژاوەی شۆڕشگێڕانە بەتایبەت بۆ داگیرکردنی [[پارێزگای خووزستان]] کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]] و لاوازکردنی ھەوڵەکانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران بۆ ھاندانی زۆرینەی شیعە لە وڵاتەکەیدا.
لە ئەیلوولی ١٩٨٠، عێراق ھێرشێکی تەواوی کردە سەر ئێران و سەرەتای جەنگی ئێران و عێراق (ئەیلوولی ١٩٨٠ - ئابی ١٩٨٨). تێکەڵەیەک لە بەرھەڵستکاری توند و ناکارامەیی سەربازی ھێزە عێراقییەکان زوو پێشڕەوی عێراقیان وەستاند و سەرەڕای ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی بۆ بەکارھێنانی گازی ژەھراوی لەلایەن سەدامەوە، ئێران لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٢ نزیکەی ھەموو ناوچە لەدەستچووەکانی لە ھێرشەکەدا بەدەست ھێنایەوە.

ئەم داگیرکارییە ئێرانییەکانی لە پشت ڕژێمی نوێوە کۆکردەوە، پێگەی خومەینی بەرز کردەوە و ڕێگەی دا سەرکردایەتی خۆی بەھێز بکات. دوای ئەم گۆڕانکارییە لە ھەڵوێستدا، خومەینی پێشنیاری ئاگربەستی عێراقی ڕەتکردەوە و لە جیاتی ئەوە داوای قەرەبووکردنەوە و لابردنی سەدام حوسێنی لە دەسەڵات کرد.&lt;ref&gt;Wright, ''In the Name of God'' (1989), p.126&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Smith |یەکەم=William E. |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071015110904/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The $150 Billion Question |magazine=Time |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ١٩٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٨٢، کودەتایەکی سەربازی سەرنەکەوتوو لە دژی خومەینی ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN SAYS AN ATTEMPTED COUP BY ARMY GROUP WAS FOILED|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1982/06/28/world/iran-says-an-attempted-coup-by-army-group-was-foiled.html|وێبگە=The New York Times|بڵاوکەرەوە=nytimes.com|شوێن=New York|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە ژمارەی دانیشتووان و ئابووری ئێران سێ ئەوەندەی عێراق بوو، بەڵام عێراق سوودی لە پشتیوانی وڵاتانی کەنداوی عەرەبی دراوسێ و بلۆکی سۆڤیەت و وڵاتانی ڕۆژاوا وەرگرت.
وڵاتانی عەرەبی [[کەنداوی فارس]] و ڕۆژاوا دەیانویست دڵنیا بن کە شۆڕشی ئیسلامی لە کەنداو بڵاو نەبێتەوە، لەکاتێکدا یەکێتی سۆڤیەت نیگەران بوو لە ھەڕەشەیەکی شاراوە کە ڕژێمەکەی لە ئاسیای ناوەڕاست لە باکوور دەخاتە مەترسییەوە. ھەرچەندە ئێران لە سەردەمی شادا بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنی ھەبوو کە لەلایەن ئەمریکاوە دابین دەکرا و سەرەڕای سیاسەتەکانی خومەینی دژ بە ڕۆژاوا ئەمریکا لە ساڵانی ھەشتاکان بە نھێنی و نایاسایی چەکی بۆ ئێران قاچاخ دەکرد.

لە کاتی جەنگدا، ئێرانییەکان ھێرشی شەپۆلی مرۆڤیان بەکارھێنا (ئەو کەسانەی کە بە پێ دەڕۆیشتن بۆ مردنێکی دیاریکراو، سەربازانی منداڵیشیان لەخۆگرتبوو) و خومەینی بەڵێنی دا کە ئەگەر لە جەنگدا بمرن، خۆکارانە دەچنە بەھەشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mohammadi|یەکەم١=Kamin|سەردێڕ=The Cypress Tree|ڕێکەوت=ی ی 2012|بڵاوکەرەوە=A&amp;C Black|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٨٨-٣٤٢٩-٩|ناونیشان=https://books.google.it/books?id=L_RqWaBZqLcC&amp;q=would+be+used+in+human—wave+attacks,+used+to+walk+over+minefields,+giving+their+lives+for+Khomeini,+brainwashed+into+thinking+that+it+was+sweeter+to+die,&amp;pg=PA205&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Carol|یەکەم١=Steven|سەردێڕ=Understanding the Volatile and Dangerous Middle East: A Comprehensive Analysis|ڕێکەوت=ی ی 2015|بڵاوکەرەوە=iUniverse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩١٧-٦٦٥٨-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=iIy5CgAAQBAJ&amp;q=khomeini+human+wave+attack+promise+walking+to+certain+death&amp;pg=PT872|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
بەدواداچوونەکانی خومەینی بۆ سەرکەوتن دواجار بێھودە بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Shane Harris and Matthew M.|دوایین١=Aid|سەردێڕ=Exclusive: CIA Files Prove America Helped Saddam as He Gassed Iran|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran|وێبگە=Foreign Policy|زمان=en|ڕێکەوت=18ی ئەیلوولی 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Iranian Revolution, Family, Ayatollah, &amp; Facts {{!}}|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316812/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|بڵاوکەرەوە=Britannica|زمان=en}}&lt;/ref&gt; تا مانگی ئازاری ساڵی ١٩٨٤ دوو ملیۆن لە خوێندەوارترین ھاووڵاتیانی ئێران وڵاتیان بەجێھێشتبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Ladan|دوایین١=Boroumand|سەردێڕ=Iranians Turn Away from the Islamic Republic|ناونیشان=https://www.journalofdemocracy.org/articles/iranians-turn-away-from-the-islamic-republic/|وێبگە=Journal of Democracy|بڵاوکەرەوە=journalofdemocracy.org|شوێن=Washington|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
خومەینی لە مانگی گەلاوێژی ساڵی ١٩٨٨، بە وتەی خۆی، «کوپەکەی ژەھری خواردەوە» و ئاگربەستێکی بە ناوبژیوانی نەتەوە یەکگرتووەکان قبوڵ کرد. سەرەڕای تێچووی زۆری شەڕەکە کە ٤٥٠ بۆ ٩٥٠ ھەزار قوربانیی ئێرانی و ٣٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بوو، بەڵام خومەینی پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە درێژکردنەوەی شەڕ بۆ ناو عێراق لە ھەوڵێکدا بۆ ڕووخاندنی سەدام ھەڵە نەبووە. لە &quot;نامەیەکدا بۆ پیاوانی ئایینی&quot; نووسیویەتی &quot;تەوبە ناکەین، تەنانەت بۆ یەک ساتیش پەشیمان نابینەوە بۆ ئەدای کارکردنمان لە کاتی شەڕدا. ئایا لەبیرمان چووە کە شەڕمان کردووە بۆ جێبەجێکردنی ئەرکی ئایینی خۆمان و ئەنجامەکەی پرسێکی پەراوێزییە؟&quot;.&lt;ref&gt;Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 285&lt;/ref&gt;

=== فەتوای دژی چەکی کیمیایی ===
موحسین ڕەفیقدۆست فەرماندەی سوپای پاسداران لە ساڵی ١٩٨٢ تا ١٩٨٩ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ گارێس پۆرتەر جەختی لەوە کردەوە کە خومەینی دژایەتی پێشنیازەکەی کردووە بۆ دەستپێکردنی کارکردن لەسەر [[چەکی ناوکی|چەکی ئەتۆمی]] و کیمیایی بە فەتوایەک کە وردەکارییەکانی سەبارەت بە کات و دەرکردنی ھەرگیز ئاشکرا نەکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Gareth|دوایین١=Porter|سەردێڕ=(کاتێک ئایەتوڵڵا وتی نەخێر بە ئەتۆم) When the Ayatollah Said No to Nukes|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2014/10/16/when-the-ayatollah-said-no-to-nukes/|وێبگە=Foreign Policy|بڵاوکەرەوە=Foreign Policy|شوێن=Washington|زمان=en|ڕێکەوت=2ی تشرینی یەکەمی 2025}}&lt;/ref&gt;

=== فەتوا لە دژی کوردەکان ===
لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، خومەینی فەتوایەکی (بڕیاری شەرعی) دەرکرد و تێیدا جیھادی (شەڕی) دژ بە گرووپە یاخیبووەکانی کورد ڕاگەیاند، بەتایبەتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (KDPI) و کۆمەڵە. ئەم بڕیارە دوای [[شەڕی پاوە]] ھات، کە تێیدا چەکدارانی کورد گەمارۆی پێگەکانی حکوومەتیان دابوو. خومەینی یاخیبووەکانی وەک موحاریب (ئەوانەی شەڕ لە دژی خودا دەکەن) ناساند. دوای بڕیارەکە، دادوەری شۆڕش [[سادق خەڵخاڵی]] دادگاییکردنی خێرا و کورتکراوەی لە سنە، پاوە، مەریوان، سەقز و مەھاباد ئەنجامدا، کە بووە ھۆی لەسێدارەدانی سەدان کەس بە تۆمەتی چالاکی دژە شۆڕش. بەپێی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس لە کاتی ململانێ فراوانەکەدا (١٩٧٩–١٩٨٣) کوژراون، و ھەزاران کەسیش لە دادگاییکردنە خێراکاندا سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=IHRDC |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979 |ناونیشان=https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Iran Human Rights Documentation Center |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ژیان لە سەردەمی خومەینیدا ===
لە وتارێکدا لە ١ی شوباتی ١٩٧٩، کە لەبەردەم ئاپۆرایەکی گەورەی جەماوەردا پاش گەڕانەوەی لە تاراوگە بۆ ئێران پێشکەشی کرد، خومەینی چەندین بەڵێنی بە ئێرانییەکان دا سەبارەت بە ڕژێمە ئیسلامییەکەی داھاتووی: حکوومەتێکی ھەڵبژێردراوی گەل کە نوێنەرایەتی خەڵکی ئێران بکات بێ ئەوەی پیاوانی ئایینی دەستوەردانی تێدا بکەن. ئەو بەڵێنیدا کە «نابێت ھیچ کەسێک لەم وڵاتەدا بێ ماڵ و حاڵ بمێنێتەوە»، ھەروەھا ئێرانییەکان لەبەردەم دەرگاکانیاندا خزمەتگوزارییەکانی تەلەفۆن، گەرمکەرەوە، کارەبا، پاس و نەوت بە بێبەرامبەر بەدەست دەھێنن.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: life of the Ayatollah |date=2000 |publisher=Thomas Dunne Books |location=New York |isbn=978-0-312-26490-1 |page=258 |edition=First U.S. |url=https://www.goodreads.com/book/show/216746.Khomeini |access-date=3 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

لە سایەی دەسەڵاتی خومەینیدا، ئێران بەتەواوی بە ئیسلامی کرا. شەریعەتی ئیسلامی جێبەجێ کرا و پۆشاکی ئیسلامی بەسەر ژنان و پیاواندا لەلایەن سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی و گرووپە ئیسلامییەکانی دیکەوە سەپێندرا. ژنان ناچار کران قژیان دابپۆشن، و پۆشینی شۆرت بۆ پیاوان قەدەغە کرا. خواردنەوە کحولییەکان، زۆربەی فیلمە ڕۆژاوایییەکان، و تێکەڵاوبوونی ژنان و پیاوان لە کاتی مەلەکردن یان خۆدانە بەر ھەتاو قەدەغە کران. پرۆگرامی خوێندنی ئێران لە سەرجەم قۆناغەکاندا لە ڕێگەی «شۆڕشی ڕۆشنبیریی ئیسلامی»یەوە بە ئیسلامی کرا؛ ئەم پرۆسەیەش بەوردی لەلایەن «لیژنەی بەئیسلامیکردنی زانکۆکان»ەوە جێبەجێ کرا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iranculture.org/en/about/tarikh.php |title=Secretariat of the Supreme Council of the Cultural Revolution. Brief history of the SCCR |publisher=Iranculture.org |access-date=19 March 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071230042759/http://www.iranculture.org/en/about/tarikh.php |archive-date = 30 December 2007}}&lt;/ref&gt; لە تەممووزی ١٩٧٩، خومەینی پەخشکردنی ھەر جۆرە مۆسیقایەکی لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی ئێراندا قەدەغە کرد،&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; جگە لە مۆسیقای سەربازی و ئایینی. ئەم قەدەغەکردنە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ (واتە نزیکەی تا کۆتایی تەمەنی خومەینی) بەردەوام بوو.&lt;ref&gt;قەدەغەکردنەکە لە شۆڕشەوە دەستی پێکرد و ١٠ ساڵی خایاند. [http://www.iranian.com/History/2001/September/BBC/ Hossein Shahidi. 'BBC Persian Service 60 years on.'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211214010513/http://www.iranian.com/History/2001/September/BBC/ |date=14 December 2021}} The Iranian. 24 September 2001&lt;/ref&gt;

بە وتەی جانێت ئافاری: «ڕژێمە تازە دامەزراوەکەی ئایەتوڵڵا خومەینی، بە خێرایی دەستی کرد بە سەرکوتکردنی فێمینیستەکان، کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکان، لیبراڵەکان و چەپڕەوەکان – ھەموو ئەمانەش لەپێناو و بە ناوی ئیسلامەوە بوو.»&lt;ref&gt;{{cite book |first=Janet |last=Afari|title=Foucault and the Iranian Revolution: Gender and the Seductions of Islamism|publisher=University of Chicago Press|year=2010|isbn=978-0-226-00786-1|page=163}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە ڕووی ئابوورییەوە، ئەو خزمەتگوزارییە خۆڕاییانەی بەڵێنیان لەسەر درابوو جێبەجێ نەکرا. لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخەکاندا، داھاتی ڕاستەقینەی ئێرانییەکان بۆ خوار ئاستی بژێویی چینی ناوەڕاست دابەزی، ئەمەش وای کرد خەڵک بە کردەیی ڕووبەڕووی ھەژاری ببنەوە.&lt;ref&gt;{{cite journal |first1=Tara |last1=Rahmani |title=Life on the Ground in Iran: From the View of the People |date=9 June 2021 |journal=Wilson Center. MENA360 |url=https://www.wilsoncenter.org/article/life-ground-iran-view-people |access-date=17 April 2025}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
=== ئاماژەکان ===
{{سەرچاوەکان|٢}}

=== سەرچاوەکان ===
{{refbegin}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Ansari |یەکەم= Hamid |ناونیشان= http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |سەردێڕ= The Narrative of Awakening |بڵاوکەرەوە= The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Bakhash |یەکەم= Shaul |سەردێڕ= The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |بڵاوکەرەوە=Basic Books |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Brumberg |یەکەم= Daniel |سەردێڕ= Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |بڵاوکەرەوە= University of Chicago Press |ژپنک= ٠-٢٢٦-٠٧٧٥٨-٦|ساڵ= ٢٠٠١}}
* {{cite encyclopedia |title = Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last = Choksy |first = Jamsheed K. |author-link = Jamsheed Choksy |url = http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia  = Encyclopaedia Iranica |year = 2015}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&amp;q=intitle:%22Islamic+revolution%22  |دوایین= Dabashi |یەکەم= Hamid |سەردێڕ= Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran|ساڵ= ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers |ژپنک=١-٤١٢٨-٠٥١٦-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Daniel |یەکەم= Elton L. |سەردێڕ= The History of Iran |ناونیشان= https://archive.org/details/historyofiran0000dani |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٣٠٧٣١-٨|ساڵ=٢٠٠١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= DeFronzo |یەکەم=James |سەردێڕ= Revolutions And Revolutionary Movements |بڵاوکەرەوە=Westview Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٣٥٤-٩|ساڵ=٢٠٠٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان= https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Harney |یەکەم= Desmond |سەردێڕ= The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=١٩٩٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&amp;q=intitle:%22Islamic+revolution%22  |دوایین= Hoveyda |یەکەم= Fereydoun |سەردێڕ= The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Praeger/Greenwood|ژپنک=٠-٢٧٥-٩٧٨٥٨-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Karsh |یەکەم= Efraim |سەردێڕ=Islamic Imperialism: A History |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٠٠-١٢٢٦٣-٣|ساڵ=٢٠٠٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Keddie |یەکەم=Nikkie R. |سەردێڕ= Modern Iran: Roots and Results of Revolution |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٠-٣٠٠-٠٩٨٥٦-١|ساڵ=٢٠٠٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Khomeini |یەکەم١= Ruhollah |دوایین٢=Algar |یەکەم٢=Hamid |سەردێڕ= Islamic Government: Governance of the Jurist |بڵاوکەرەوە=Alhoda UK |ژپنک= ٩٦٤-٣٣٥-٤٩٩-٧|ساڵ=٢٠٠٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini |یەکەم= Ruhollah |editor = Algar, Hamid (translator and editor) |سەردێڕ= Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |ناونیشان= https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Mizan Press |شوێن=Berkeley, CA |ساڵ=١٩٨١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini, Ruhollah |سەردێڕ= Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |بڵاوکەرەوە=Bantam |ساڵ=١٩٨٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&amp;q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Lee |یەکەم= James |سەردێڕ= The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |ساڵ=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Philosophical Library|ژپنک=٠-٨٠٢٢-٢٤٦٥-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Mackey |یەکەم= Sandra |سەردێڕ= The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |بڵاوکەرەوە=Dutton |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک= ٠-٥٢٥-٩٤٠٠٥-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Milani |یەکەم= Mohsen M. |سەردێڕ=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |بڵاوکەرەوە=Westview Press|ژپنک=٠-٨١٣٣-٨٤٧٦-١|ساڵ=١٩٩٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Moin |یەکەم= Baqer |سەردێڕ= Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |ژپنک= ٠-٣١٢-٢٦٤٩٠-٩|ساڵ=٢٠٠٠|ناونیشان= https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Molavi, Afshin |سەردێڕ= The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |بڵاوکەرەوە= Norton paperbacks |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Rāhnamā |یەکەم= 'Ali |سەردێڕ= Pioneers of Islamic Revival |بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک= ١-٨٥٦٤٩-٢٥٤-٠|ساڵ=١٩٩٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Reich |یەکەم= Bernard |سەردێڕ=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٢٦٢١٣-٦|ساڵ=١٩٩٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Schirazi, Asghar |سەردێڕ= The Constitution of Iran |بڵاوکەرەوە=Tauris |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Taheri |یەکەم= Amir |سەردێڕ= The Spirit of Allah |بڵاوکەرەوە=Adler &amp; Adler |ساڵ=١٩٨٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&amp;q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Willett|یەکەم= Edward C. |سەردێڕ=Ayatollah Khomeini |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=The Rosen Publishing Group|ژپنک=٠-٨٢٣٩-٤٤٦٥-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= In the Name of God: The Khomeini Decade |ناونیشان= https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Simon &amp; Schuster |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧١-٦٧٢٣٥-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= The Last Revolution |بڵاوکەرەوە=Knopf |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٠}}
{{refend}}

{{S-start}}
{{S-off}}
{{S-bef|before = ناونیشانی نوێ}}
{{S-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=١٩٧٩–١٩٨٩}}
{{S-aft|after = [[عەلی خامنەیی]]}}
{{s-mil}}
{{S-bef|before=[[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]]}}
{{S-ttl|title=[[فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئێران]]|years=١٩٨١–١٩٨٩}}
{{S-aft|after=[[عەلی خامنەیی]]}}
{{S-end}}

{{ئیسلامی سیاسی}}
{{کەسایەتیی ساڵی گۆڤاری تایم}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|شەڕی سارد|ھیندستان|تۆپی پێ|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Ruhollah Khomeini}}

[[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕووحوڵڵا خومەینی]]
[[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]]
[[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠]]
[[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە]]
[[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]]</text>
      <sha1>8yg089vtoko7gk9ar9xt37hcdmnpydp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571946</id>
      <parentid>1571647</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78699" sha1="23u33ekus0ekad4s5cpb05tr1x3csy7" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                  = سەید ڕووحوڵڵا خومەینی
| ناوی_خۆماڵی          = سید ڕوحاللە مصطفوی موسوی خمینی
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    = فارسی
| وێنە                 =[[پەڕگە:Ruhollah_Khomeini_by_Jamaran_1.jpg|وێنۆک]]

| قەبارەی وێنە         = 230px
| جێگری_وێنە           =
| سەردێری وێنە         =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢
| شوێنی لەدایکبوون     = [[خومەین]]، [[ئێران]]
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         = ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩
| شوێنی مردن           = [[تاران]]، [[ئێران]]
| ھۆکاری مردن          = [[جەڵدەی دڵ]]
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            = مەزارگەی خومەینی
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               = [[فارس]]
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]]
| ساڵانی چالاکی          = ١٩٧٩–١٩٨٩
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناسراو_بەناوی        =
| کارە_دیارەکان        =
| شێواز                =
| کاریگەر_بووە         =
| کاریگەری_بووە        =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| کێش                  =
| تەلەڤیزیۆن            =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =پۆستەکە دامەزرا -[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] وەکوو شای ئێران
| جێگر                 =[[عەلی خامنەیی]]
| حیزب                 =
| بزاڤ                 =
| بەرامبەرەکان         =
| ئایین                = [[ئیسلام]] ([[شیعە]])
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               = خەدیجە سەقەفی
| یار                  =
| منداڵەکان            = ٧ لەوانە مستەفا ٬زەھرا، فەریدە و ئەحمەد
| دایک و باوک          =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             =
| واژوو                = Ruhollah Khomeini signature.png
| جێگری_واژوو          =
| قەبارەی_واژوو        =
| ماڵپەڕ               ={{URL|imam-khomeini.ir}}
}}

'''سەید ڕووحوڵڵا موستەفەوی خومەینی''' ({{بە فارسی|سید ڕوحاللە موسوی خمینی}}؛ ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢ لە [[خومەین]] – ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لە [[تاران]])، ناسراو بە '''ئایەتوڵڵا خومەینی''' یان '''ئیمام خومەینی'''، پێشەوا، نووسەر، شاعیر و مەرجەعێکی تەقلیدی [[شیعە]]ی ئێرانی بوو، کە وەکوو دامەزرێنەر و یەکەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] ھەتا دواڕۆژی ژیانی لەسەر کار بوو. خومەینی یەکێک لە ڕێبەرانی جەماوەری ئێران بوو کە لە ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]] و سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]دا ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو.&lt;ref&gt;http://www.iranchamber.com/history/rkhomeini/ayatollah_khomeini.php&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/eb/article-32981&lt;/ref&gt;

خومەینی لە مەدرەسە فیقە و [[فەلسەفەی ئیسلامی]] و [[عیرفان]]ی خوێندووە و لە ساڵی ١٣١٣دا گەیشتووەتە ئیجتیھاد. بە گوتەی [[ساواک]] مۆڵەتی ئیجتیھادەکەی لە عەبدولکەریم حائری یەزدی وەرگرتووە بەپێی وەشانێکی دیکە نەیکردووە ئیجتیھاد لە ھیچ کەسێک داوای مۆڵەتی نەکردووە و مۆڵەتی لەو شێوەیەی بە کەس نەداوە. دژی سیاسەتەکانی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بەتایبەت [[شۆڕشی سپی]] و پێدانی مافی دەنگدان بە ژنان لەلایەن شاوە خەباتی کردووە و بەھۆی تۆمەتبارکردنی شا بە پەیڕەوکردنی سیاسەتەکانی [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە ساڵی ١٣٤٢، بۆ ماوەی ١٠ مانگ زیندانی کرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=خبرگزاری باشگاە خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جھان ||دوایین١=YJC|سەردێڕ=از ماجرای دستگیری امام خمینی (ڕە) در 15 خرداد 42 تا قیامی کە ڕنگ خون گرفت|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/6115389/از-ماجرای-دستگیری-امام-خمینیرھ-در-15-خرداد-42-تا-قیامی-کھ-رنگ-خون-گرفت|وێبگە=yjc.ir/fa|شوێن=تاران|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; و ساڵی دواتر، بەھۆی وتارەکانی دژی تەسلیمبوون بە ڕاوێژکارە سەربازییەکانی ئەمریکا، دەربەدەر کرا، سەرکردایەتی ئیسلامییەکان و ئۆپۆزسیۆنی کرد و دەستی کرد بە داڕشتنی تیۆری دەسەڵاتی ئایینی - کە بنەماکانی تا شۆڕش بۆ خەڵک بە نادیاری مانەوە - لە ڕۆژانی کۆتاییدا کە بەرەو سەرکەوتنی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران، وەک ڕێبەرەکەی، شورای شۆڕشگێڕی و حکوومەتی کاتی پێکھێنا. لە ١٢ی ڕێبەندان ١٣٥٧، خومەینی گەڕایەوە بۆ ئێران و لە ٢٢ی ڕێبەندان شۆڕشەکە سەرکەوتنی بەدەستھێنا.

== ساڵانی سەرەتایی ==
=== پاشخان ===
ڕوحوڵڵا خومەینی لە ڕەچەڵەکی خاوەن زەوییە بچووکەکان و پیاوانی ئایینی و بازرگانەکانەوە ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Ervand |دوایین=Abrahamian |سەردێڕ=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |ناونیشان=https://archive.org/details/radicalislamiran0000abra |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=١-٨٥٠٤٣-٠٧٧-٢|پەڕەکان=[https://archive.org/details/radicalislamiran٠٠٠٠abra/page/٢٠ ٢٠]}}&lt;/ref&gt; باوباپیرانی بەرەو کۆتایی سەدەی ١٨ لە ماڵە ڕەسەنەکەیانەوە لە نیشاپور لە پارێزگای خۆراسان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران بۆ مانەوەیەکی کورت بۆ شانشینی ئاواد کە ناوچەیەکە لە ویلایەتی مۆدێرن ئۆتار پرادێش لە ھیندستان کە فەرمانڕەواکانی موسڵمانی [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعە دوازدە ئیمامی]] بە ڕەچەڵەک فارس بوون کۆچیان کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Algar|یەکەم١=Hamid|بەستەری نووسەر١=Hamid Algar|editor1-last=Koya|editor1-first=Abdar Rahman|سەردێڕ=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Islamic Book Trust|ژپنک=٩٧٨–٩٦٧٥٠٦٢٢٥٤|پەڕە=١٩|chapter=A short biography}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&amp;dq=awadh+persian&amp;pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] by Juan Ricardo Cole&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&amp;dq=awadh+origin&amp;pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Avadh&quot;&gt;''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i &quot;Avadh&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i |date=17 May 2017}}, E. Yarshater&lt;/ref&gt; لە ماوەی حوکمڕانییەکەیاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان بانگھێشتی ژمارەیەکی بەردەوام لە زانایانی فارسی، شاعیر، دادوەر، تەلارساز و وێنەکێشیان کرد.&lt;ref name=&quot;Avadh&quot;/&gt; لە کۆتاییدا خێزانەکەی لە شارۆچکەیەکی بچووک لە کینتور، نزیک لوکناو پایتەختی ئاوەد نیشتەجێ بوون.&lt;ref name=&quot;Hamid&quot;&gt;Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranian&quot;&gt;[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''], 14 June 1999, The Iranian&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&amp;dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&amp;pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] by Olivier Roy, Antoine Sfeir&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Moin1999&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&amp;dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&amp;pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] by Baqer Moin&lt;/ref&gt; باپیرەی خومەینی، سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی، لە کینتوور لەدایکبووە.&lt;ref name=&quot;Iranian&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Moin1999&quot;/&gt; لە ساڵی ١٨٣٠ لێنۆی بەجێھێشت بۆ سەردان کردنی گۆڕی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب]] لە نەجەف، عێراقی عوسمانی (عێراقی ئێستا) و ھەرگیز نەگەڕایەوە. بە گوتەی مۆین ئەم کۆچکردنە بۆ دەربازبوون بوون لە بڵاوبوونەوەی دەسەڵاتی بەریتانیا لە ھیندستان بوو. لە ساڵی ١٨٣٤ سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی سەردانی ئێرانی کرد و لە ساڵی ١٨٣٩ لە خومەین نیشتەجێ بوو. ھەرچەندە لە ئێران مایەوە و نیشتەجێ بوو، بەڵام بەردەوام بە ناوی ھیندی ناسراوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ مانەوەی لە ھیندستان و تەنانەت ڕوحوڵڵا خومەینی لە ھەندێک لە غەزەلەکانیدا زمانی ھیندی وەک ناوی قەڵەم بەکارھێناوە. باپیری خومەینی، میرزا ئەحمەد موجتەھید خونساری، ئەو پیاوە ئایینییە بوو کە لە کاتی ناڕەزایەتی تووتندا فەتوای قەدەغەکردنی بەکارھێنانی [[تووتن]]ی دەرکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff writer |سەردێڕ=Imam Khomeini's Biography |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin |یەکەم١=Baqer |سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٧٩٠-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC|orig-year=1999|ساڵ=٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;

=== منداڵی ===
بەپێی بەڵگەنامەی لەدایکبوونی، ڕوحوڵڵا موسەوی خومەینی کە ناوی یەکەمی بە واتای «ڕۆحی خوا» دێت، لە ١٧ی گوڵانی ١٩٠٠ لە خومەین سەر بە [[پارێزگای مەرکەزی]] لەدایک بووە ھەرچەندە مورتەزای برای (دواتر بە ئایەتوڵڵا پەسەندی دە ناسراوە) ڕۆژی لەدایکبوونی خۆی لە ٢٤ی ڕەزبەری ١٩٠٢ ساڵیادی لەدایکبوونی کچی محمد، فاتیمە دادەنێت .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Researcher's Note: Ruhollah Khomeini's birth date|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|وێبگە=[[Britannica.com]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230412021509/https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khomeini (1900–1989) |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/khomeini_ayatollah.shtml |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=BBC History}}&lt;/ref&gt; دوای کوژرانی باوکی، زیاتر لە دوو ساڵ دوای لەدایکبوونی لە ساڵی ١٩٠٣، لەلایەن خاڵۆزایییەوە پەروەردە کزا.
ڕووحوڵڵا لە تەمەنی شەش ساڵییەوە دەستی بە خوێندنی سەرەتایی قورئان و فارسی کرد. ساڵی دواتر دەستی کرد بە خوێندن لە قوتابخانەیەکی ناوچەکە، لەوێ فێری ئایین و نۆحە خانی (خوێندنەوەی ماتەمینی) و بابەتەکانی تری نەریتی بوو. بە درێژایی تەمەنی منداڵی بە ھاوکاری خزم و کەسوکاری لەوان جەعفەر ئامۆزای دایکی و مۆرتەزا پەسەندی دە برا گەورەکەی درێژە بە خوێندنی ئایینی دا.

=== پەروەردە و وانەوتنەوە ===
[[پەڕگە:خمینی و ھمدرسان.JPG|وێنۆک|خومەینی وەک خوێندکارێک لەگەڵ ھاوڕێکانی (دووەم لە ڕاستەوە)]]

لەدوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]]، ڕێکخستن کرا بۆ ئەوەی لە مەدرەسەی ئیسلامی لە [[ئەسفەھان]] بخوێنێت، بەڵام لەبری ئەوە چوو بۆ مەدرەسەی [[ئەراک]]. خرایە ژێر سەرکردایەتی ئایەتوڵڵا عەبدولکەریم حائری یەزدی. خومەینی لە ساڵی ١٩٢٠دا ڕووی لە شاری ئەراک کرد و دەستی بە خوێندن کرد. ساڵی دواتر ئایەتوڵڵا حانری یەزدی گواسترایەوە بۆ مەدرەسەی ئیسلامی لە شاری قوم لە باشووری ڕۆژاوای [[تاران]] و قوتابییەکانی بانگھێشت کرد بۆ شوێنکەوتن. خومەینی بانگھێشتەکەی قبوڵ کرد و لە قوتابخانەی دار ئەلشەفا لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو. لێکۆڵینەوەکانی خومەینی بریتی بوون لە شەریعەتی ئیسلامی ([[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]]) و فیقھی ([[فیقھی ئیسلامی|فیقھ]])، بەڵام تا ئەو کاتە خومەینی حەزێکی لە شیعر و [[فەلسەفە]] ([[عیرفان]])یشی بەدەستھێنابوو. کەواتە خومەینی لەگەڵ گەیشتن بە قوم داوای ڕێنوێنی لە میرزا عەلی ئەکبەر یەزدی زانای فەلسەفە و عیرفان دەکات. یەزدی لە ساڵی ١٩٢٤ کۆچی دوایی کرد، بەڵام خومەینی لەگەڵ دوو مامۆستای دیکە بە ناوەکانی جەواد عەقا مەلەکی تەبریزی و ڕافیعی [[قەزوین]] بەردەوام بوو لە پەیڕەوکردنی حەز و ئارەزووی [[فەلسەفە]]؛ بەڵام ڕەنگە گەورەترین کاریگەری لەسەر خومەینی مامۆستایەکی دیکە بووبێت بە ناوی میرزا محمد عەلی شەھابادی و عیرفانی مێژوویی سۆفی، لەوانە مەلا سەدرا و [[ئیبن عەرەبی]]. خومەینی فەلسەفەی یۆنانی کۆنی خوێندووە و ھەم لەژێر کاریگەری ھەردوو فەلسەفەی ئەرستۆ کە بە دامەزرێنەری [[ژیربێژی (مەنتیق)|ژیربێژی]] سەیری دەکرد&lt;ref name=&quot;imamreza&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Philosophy as Viewed by Ruhollah Khomeini |ناونیشان=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110614032732/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=www.imamreza.net}}&lt;/ref&gt; و ھەم [[ئەفلاتوون]] کە بۆچوونەکانی «لە بواری خودایی» دا بە «گۆڕ و پتەو» دەزانی بە شێوەیەکی سەرەکی لەژێر کاریگەری [[ئیبن سینا]] و [[مەلا سەدرا]] بوو.&lt;ref&gt;Kashful-Asrar, p. 33 by Ruhollah Khomeini.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;imamreza&quot;/&gt;

=== لایەنە سیاسییەکان ===
زۆرجار وانەوتنەوەکانی لە مەدرەسەدا لەسەر گرنگی ئایین بۆ پرسە کۆمەڵایەتی و سیاسییە پراکتیکییەکانی ئەو سەردەمە بوو، ھەروەھا لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا دژی سیکولاریزم کاری دەکرد.
خومەینی ھەروەھا بەھای دا بە ئامانجی ئیسلامییەکان وەک شێخ فەزلوڵڵا نوری و ئەبولقاسم کاشانی. خومەینی فەزلوڵڵا نوری وەک «کەسایەتییەکی پاڵەوان» دەبینی و ناڕەزایەتییەکانی خۆی بە دەستوور و دەسەڵاتی سیکولار لە ئەنجامی ناڕەزایەتییەکانی نوری دژی دەستووری ساڵی ١٩٠٧ دانا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=AJ6i2-s7hoQC&amp;q=khomeini+pepsi+roast+in+the+fires+of+hell&amp;pg=PT107 |سەردێڕ=Khomeini's Ghost: Iran since 1979|نووسەر=Con Coughlin |ڕێکەوت= ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Pan MacMillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٧٤٣١٠-٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TteJzQyDS5kC&amp;q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&amp;pg=PA45|سەردێڕ=Globalisation, Religion &amp; Development |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=International Journal of Politics &amp; Economics |پەڕە=٤٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٦٨٢٥٦-٠-٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=OeqHjo6JkUsC&amp;q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&amp;pg=PA159|سەردێڕ=A Social History of Iranian Cinema, Volume 3: The Islamicate Period, 1978–1984|نووسەر=Hamid Naficy |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Duke University Press Books |پەڕە=١٥٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٤٨٧٧-١}}&lt;/ref&gt;

== چالاکیی سیاسی سەرەتایی ==
=== پاشبنەما ===
لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، پیاوانی ئایینی خۆیان بە ھێزێکی سیاسی بەھێز لە ئێراندا نیشان دابوو کە دژی ئیمتیازێک بۆ بەرژەوەندییەکی بیانی (بەریتانی)، دەستپێشخەری ناڕەزایەتی تووتنیان کردبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fischer|یەکەم١=Michael M. J.|سەردێڕ=Iran: From Religious Dispute to Revolution|ڕێکەوت=ی ی 2003|بڵاوکەرەوە=Univ of Wisconsin Press|شوێن=Wisconsin|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٩-١٨٤٧٣-٥|پەڕە=٣١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Iran.html?id=QzDMzTWRnFIC&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; خومەینی لە تەمەنی ٦١ ساڵیدا دوای مردنی ئایەتوڵڵا سەید حوسێن بۆروجێردی (١٩٦١)، پێشەنگی ئایینی شیعەگۆڕەپانی سەرکردایەتی بە کراوەیی بینی، ھەرچەندە بێدەنگ بوو؛ چینی ڕۆحانیی ھەر لە بیستەکانی سەدەی ڕابردووەوە کە مۆدێرنیزەری [[سیکولاریزم|سێکۆلار]] و دژە ڕۆحانیی [[ڕەزا شا|ڕەزاشا پەھلەوی]] ھاتە سەر دەسەڵات، لە دۆخی بەرگریدا بوو. [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەد ڕەزاشا]] کوڕی ڕەزا [[شۆڕشی سپی]] ڕێکخست کە ئەمەش بەرەنگاربوونەوەکی دیکە بوو بۆ [[مەلا]]کان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Musavi Khomeini, Ayatollah Summary|ناونیشان=http://www.bookrags.com/biography/ruhollah-musavi-khomeini-ayatollah/|وێبگە=bookrags.com|بڵاوکەرەوە=BookRags, Inc.|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== دژایەتی شۆڕشی سپی ===
شا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٦٣ [[شۆڕشی سپی]] ڕاگەیاند، کە بەرنامەیەکی شەش خاڵیی چاکسازییە و داوای چاکسازی لە زەوی و زار و بە نیشتیمانیکردنی دارستانەکان و فرۆشتنی کارگە دەوڵەتییەکان بە بەرژەوەندییە تایبەتییەکان و گۆڕانکارییەکانی ھەڵبژاردن بۆ مافی مافی ژنان و ڕێگەدان بە غەیرە موسڵمانان دەکرد وەرگرتنی پۆست، ھاوبەشکردنی قازانج لە پیشەسازیدا، و ھەڵمەتێکی خوێندەواری لە قوتابخانەکانی وڵاتدا. ھەندێک لەو دەستپێشخەرییانە بە مەترسیدار سەیر دەکران، بەتایبەتی لەلایەن مەلا شیعەکانی (زانایانی ئایینی) بەھێز و ئیمتیازدارەوە، ھەروەھا وەک ڕەوتی ڕۆژاواییکردن لەلایەن نەریتخوازەکانەوە. خومەینی بە «ھێرشکردن بۆ سەر ئیسلام» سەیری ئەوانی دەکرد. خومەینی کۆبوونەوەی مەرجەعە باڵاکانی دیکەی [[قوم]] بانگھێشت کرد و ڕازییان کرد کە بڕیاری بایکۆتی ڕیفراندۆمی شۆڕشی سپی بدەن. خومەینی لە ٢٢ی ڕێبەندانی ١٩٦٣ بەیاننامەیەکی بە وشەی توند دەرکرد کە ھەم شا و ھەم پلانی چاکسازییەکەی شەرمەزار کرد. دوای دوو ڕۆژ شا ستوونێکی زرێپۆشی بردە قوم، وتارێکی پێشکەش کرد و بە توندی ھێرشی کردە سەر مەلاکان وەک چینێک.
خومەینی درێژەی بە ئیدانەکردنی بەرنامەکانی شا دا و مانیفێستێکی دەرکرد کە واژووی ھەشت زانای ئایینی باڵای شیعەی دیکەی لەسەر بوو. لە مانیفێستەکەی خومەینیدا ئاماژە بەوە کراوە کە شا بە شێوەی جۆراوجۆر دەستووری پێشێل کردووە، ئەو تەشەنەسەندنی گەندەڵی ئەخلاقی لەو وڵاتەدا شەرمەزار دەکات و شای بە ملکەچبوون بۆ ئەمریکا و ئیسرائیل تۆمەتبار کردووە. ھەروەھا فەرمانی دا کە ئاھەنگی نەورۆز بۆ ساڵی ١٣٤٢ی ئێران (کە کەوتە بەر ٢١ی ئازاری ١٩٦٣) وەک نیشانەی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سیاسەتەکانی حکوومەت ھەڵبوەشێتەوە.
پاشنیوەڕۆی ڕۆژی عاشورا (٣ی خەرمانانی ١٩٦٣) خومەینی لە مەدرەسەی فەیزییە وتارێکی پێشکەش کرد کە شای کێشا ھاوتەریبی خەلیفەی [[یەزید کوڕی معاویە|یەزید]] کە لەلایەن شیعەکانەوە وەک 'ستەمکار' ھەست پێدەکرێت و و شای بە &quot;بەدبەخت، &quot; پیاوی بەدبەخت&quot; و ئاگادارکردنەوەی ئەوەی کە ئەگەر ڕێگاکانی نەگۆڕێت ڕۆژێک دێت کە خەڵک سوپاسی ڕۆشتنی لە وڵات دەکەن. ڕێکەوتی ٥ی خەرمانانی ١٣٥٧ی ھەتاوی (١٥ی خورداد) کاتژمێر ٣:٠٠ی سەرلەبەیانی، دوو ڕۆژ دوای ئەم ئیدانەکردنی ئاشکرای شا، خومەینی لە شاری قوم ڕاگیرا و بۆ تاران ڕاگوێزرا. دوابەدوای ئەم چالاکییە، سێ ڕۆژ ئاژاوەی گەورە لە سەرتاسەری ئێران ڕوویدا و نزیکەی ٤٠٠ کەسیش گیانیان لەدەستدا. ئەو ڕووداوە ئێستا بە بزووتنەوەی ١٥ خورداد ناودەبرێت. خومەینی تا مانگی پووشپەڕ لەژێر دەستبەسەری ماڵەوەدا مایەوە.

== ژیان لە تاراوگەدا ==
[[پەڕگە:خمینی_در_ترکیه.JPG|وێنۆک|خومەینی لە دەربەدەری لە [[بورسا]]، تورکیا بەبێ جل و بەرگی مەلایەتی]]

خومەینی زیاتر لە ١٤ ساڵ لە تاراوگەدا بەسەر بردووە و زۆربەیان لە [[نەجەف|شاری نەجەف]]ی عێراق بووە. سەرەتا لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦٤ ڕەوانەی تورکیا کرا و لەوێ لە شاری [[بورسا]] لە ماڵی عەقید عەلی سێتینەری دەزگای زانیاری سەربازی [[تورکیا]] مایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Elaine|دوایین١=Sciolino|سەردێڕ=The People's Shah|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&amp;sec=&amp;pagewanted=all|وێبگە=The New York Times|زمان=en|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٦٥، دوای کەمتر لە ساڵێک، ڕێگەی پێدرا ڕوو لە نەجەف بکات، تا ساڵی ١٩٧٨ لەوێ مایەوە، دواتر لەلایەن [[سەددام حوسێن]] جێگری سەرۆکی ئەوکاتەوە دەرکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fisk|یەکەم١=Robert|سەردێڕ=The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Knopf Doubleday Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٧-٤٢٨٧١-٤|پەڕە=١٦٢|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Great_War_for_Civilisation.html?id=jp2mZr7BoGsC|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەم کاتەدا ناڕازیبوون لە شا خەریک بوو چڕتر بووەوە و خومەینی لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨ بە [[ڤیزە]]ی گەشتیاری سەردانی نۆفلی شاتۆی کرد کە یەکێکە لە گەڕەکەکانی [[پاریس]]ی فەرەنسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Revolution, &amp; Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=http://www.britannica.com/eb/article-9045329/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

تا کۆتایییەکانی شەستەکان، خومەینی یەکێک بوو لە شەش مەرجەعی تەقلید (نموونە بۆ لاساییکردنەوە) بوو لە جیھانی شیعەدا بۆ «سەدان ھەزار» شیعە یان زیاتر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mottahedeh|یەکەم١=Roy P.|سەردێڕ=The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran|ڕێکەوت=ی ی 1985|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧١-٥٥١٩٧-١|پەڕە=٢٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_mantle_of_the_Prophet.html?id=KvprAAAAIAAJ|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا خومەینی لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا بیرۆکەی دەسەڵاتی پاشایەتی سنوورداری لەژێر دەستووری ساڵی ١٩٠٦دا قبوڵ کرد – وەک لە کتێبەکەیدا کەشف ئەلئەسرار بەڵگەی لەسەرە – دوای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو ئەو بیرۆکەیەی ڕەتکردبووەوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٠ خومەینی زنجیرەیەک وتاری لە نەجەف سەبارەت بە حکوومەتی ئیسلامی پێشکەش کرد، دواتر وەک کتێبێک بە ناوی جۆراوجۆر حکوومەتی ئیسلامی یان حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقیھ (حوکمەتی ئیسلامی: وەڵایەت فەقییە) بڵاوکرایەوە. ئەم پرەنسیپە، پێش شۆڕش بۆ خەڵک نەناسرابوو، لە دوای شۆڕشەوە بە دەستووری نوێی ئێرانەوە لکێنرا.&lt;ref&gt;Hamid Algar, &quot;Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran&quot;, paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in &quot;The Rule of the Religious Jurist in Iran&quot; by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Nyulawglobal.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 218&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|150px|وێنۆک|alt=دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف|دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف]]

=== وەڵایەتی فەقییە (دەستەڵاتی زانای ئایینی) ===
ئەمە ناسراوترین و کاریگەرترین کاری خومەینی بوو، و بیرۆکەکانی خۆی لەسەر دەسەڵاتداری (لەو کاتەدا) داڕشت:
* یاساکانی کۆمەڵگا تەنھا دەبێت لە یاساکانی خودا (شەرع) پێک بھێنرێن، کە بەسە چونکە «ھەموو کاروباری مرۆڤایەتی» و «ڕێنمایی و دەستوور دابین دەکات ،» بۆ ھەر «بابەتێک» لە «ژیانی مرۆڤدا»&lt;ref&gt;''[[Islam and Revolution]]'' (1981), pp. 29–30.&lt;/ref&gt; دادەمەزرێنێت.
* لەبەر ئەوەی شەریعەت یاسایەکی گونجاوە، پێویستە ئەوانەی پۆستی حکومی دەگرن، زانیارییان لەسەر شەریعەت ھەبێت. بەو پێیەی زانایانی ئایینی ئیسلامی شارەزاترینن، فەرمانڕەوای وڵات دەبێ فەقیھێک بێت کە «لە زانست و دادپەروەری لە ھەموو ئەوانی تر بەرزتر بێت»،&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'' (1981), p. 59.&lt;/ref&gt; (کە بە مەرجەع ناسراوە)، ھەروەھا ھەبوونی زیرەکی و توانای کارگێڕی. حوکمڕانی پاشا و یان کۆبوونەوەکان «ئەوانەی کە نوێنەری زۆرینەی خەڵک دەکەن» (واتە [[پەرلەمان]] و دەسەڵاتی ھەڵبژێردراوی یاسادانان) لەلایەن ئیسلامەوە بە «ھەڵە» ناسێنراوە.&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'', (1981), pp. 31, 56.&lt;/ref&gt;
* ئەم سیستەمە دەسەڵاتدارییە بۆ ڕێگریکردن لە نادادپەروەری و گەندەڵی و چەوساندنەوەی دەسەڵاتداران بەسەر ھەژاران و لاوازەکان و کوفر و لادان لە ئیسلام و شەریعەت؛ ھەروەھا بۆ لەناوبردنی کاریگەری و پیلانەکانی دژە ئیسلام لەلایەن زلھێزە دەرەکییە غەیرە موسڵمانەکانەوە پێویستە.&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'' (1981), p. 54.&lt;/ref&gt;

=== چالاکی سیاسی پێش شۆڕش ===
فۆرمێکی دەستکاریکراوی سیستەمی ویلایەتی فەقیھ دوای دەستبەکاربوونی خومەینی و شوێنکەوتووانی وەرگیرا و خومەینی یەکەمین «پاسەوان»یان «ڕێبەری مەزن»ی کۆماری ئیسلامی بوو؛ بەڵام لەم نێوەندەدا خومەینی تەنیا باسی «حکوومەتی ئیسلامی»ی دەکرد، ھەرگیز بە ڕستەیی نەیخستەڕوو کە بەڕاستی مانای چییە.&lt;ref name=&quot;Schirazi&quot;/&gt; ڕەنگە ئەوانەی دەوروبەری ئاگاداری پێویستیی دەستەڵاتداری فەقیھ بووبن بەڵام «لە چاوپێکەوتن، وتارەکان، پەیام و فەتواکان لەو ماوەیەدا یەک ئاماژە بە ولایەتی فەقیھ نەکراوە.»&lt;ref name=&quot;Schirazi&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Schirazi|یەکەم١=Asghar|سەردێڕ=The Constitution of Iran: Politics and the State in the Islamic Republic: Asghar Schirazi Translated by John O&amp;#39;Kane|journal=Digest of Middle East Studies|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|ناونیشان=https://www.academia.edu/7644699|زمان=en|issn=1060-4367}}&lt;/ref&gt; خومەینی ئاگادار بوو کە بیروبۆچوونەکانی بۆ دەستەڵاتی زانای ئایینیلە دەرەوەی تۆڕی ئیسلامی دژ بە شاکەی بڵاو نەکاتەوە و چینی مامناوەندی سێکۆلار لە بزووتنەوەکەی نەترسێنێت.
بزووتنەوەکەی جەختی لە پۆپۆلیزم دەکرد، باسی لە شەڕکردن بۆ مۆستەزعەفین دەکرد، کە زاراوەیەکی قورئانییە بۆ چەوساوەکان یان بێبەشەکان، کە لەم چوارچێوەیەدا بە مانای «لە ئێران ھەمووان جگە لە شا و دیوانی شا» ھاتە ئاراوە.&lt;ref name=&quot;Kepel&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kepel|یەکەم١=Gilles|سەردێڕ=جیھاد: شوێنپێی ئیسلامی سیاسی: Jihad: the trail of political Islam|ڕێکەوت=ی ی 2002|بڵاوکەرەوە=Cambridge, Mass. : Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٠٨٧٧-٩|پەڕە=١١١|ناونیشان=https://www.hup.harvard.edu/books/9780674010901|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
لە ئێران، ژمارەیەک لە ھەنگاوە ھەڵەکانی شا، لەوانە سەرکوتکردنی ناڕەزایی دەربڕین، دژایەتی ڕژێمەکەی لێکەوتەوە.
کۆپی کاسێتی وتارەکانی، کە بە توندی ئیدانەی شا دەکرد، بۆ نموونە &quot;سیخوڕی جوولەکە، مارە ئەمریکییەکە کە دەبێت بە بەرد لە سەری بدرێت &quot; بوو بە کاڵایەکی باو لە ئێراندا و یارمەتیدەر بوو بۆ لابردنی ئەفسانەی شا و شکۆمەندی دەسەڵاتی لەبەرچاوی خەڵکدا.&lt;ref name=&quot;Kepel&quot;/&gt;

=== پەیوەندی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا ===
بەگوێرەی بی بی سی، پەیوەندییەکانی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا &quot;بەشێکە لە کۆکراوەی بەڵگەنامەکانی حکومەتی ئەمەریکا کە تازە ئاشکرا کراون، وەک بروسکەی دیپلۆماسی، تێبینی سیاسی، تۆماری کۆبوونەوەکان&quot;. بەڵگەنامەکان ئەوە دەردەخەن کە ئیدارەی [[جیمی کارتەر|کارتەر]] یارمەتی خومەینی داوە بۆ گەڕانەوە بۆ ئێران بە ڕێگریکردن لە کودەتای سەربازی لەلایەن سوپای ئێرانەوە و خومەینی بە ئەمریکییەکانی لە فەڕەنسا وتووە پەیامێک بە [[واشینگتن دی سی|واشینگتن]] بگەیەنێت کە نابێت ترسی نەوتیان ھەبێت. ئەم بابەتە ڕاست نییە کە ئێمە بە ئەمریکا نەوت نافرۆشین.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Two Weeks in January: America's secret engagement with Khomeini-دوو ھەفتەی مانگی ژانویە: پەیوەندییە نھێنییەکانی ئەمریکا لەگەڵ خومەینی|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-36431160|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=BBC News|agency=بی بی سی|بڵاوکەرەوە=bbc.com|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|زمان=En}}&lt;/ref&gt;

== ڕێبەری مەزنی ئێران ==
=== گەڕانەوە بۆ ئێران ===
[[پەڕگە:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|220px|وێنۆک|گەیشتنی خومەینی لە ١ی ڕەشەمەی ١٩٧٩ بە یاوەریی فڕۆکەوانێکی ئایر فرانس. کاتێک پرسیاری لەبارەی ھەستەکانی گەڕانەوەی لە دەربەدەری لە فڕۆکەکەدا لێکرا، وەڵامی ھیچ دایەوە؛ «ھیچ.»]]
شا لە ١٦ی ژانویەی ١٩٧٩ وڵاتی بەجێھێشت بۆ چارەسەری پزیشکی (بە ڕواڵەت &quot;لە پشوودا&quot;)، ھەرگیز نەگەڕایەوە. دوای دوو ھەفتە و لە ڕۆژی پێنجشەممە ١ی ڕەشەممەی ١٩٧٩ خومەینی بە سەرکەوتن گەڕایەوە بۆ ئێران و لەلایەن جەماوەرێکی دڵخۆشەوە پێشوازی لێکرا کە دەوترێت پێنج ملیۆن کەس بوون. لە گەشتە بەکرێگیراوەکەی ئایر فرانس بۆ گەڕانەوەی بۆ تاران، ١٢٠ ڕۆژنامەنووس یاوەری بوون کە سێیان ژن بوو.
یەکێک لە ڕۆژنامەنووسەکان بە ناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: یەکێک لە ڕۆژنامەنووسان بەناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: ئایەتوڵڵا، ئایا دەتوانیت پێمان بڵێیت ھەستت چۆنە سەبارەت بە گەڕانەوە بۆ ئێران؟
خومەینی لە ڕێگەی سادق قوتبزادەی یاریدەدەرییەوە وەڵامی دایەوە: &quot;ھیچی&quot; (ھیچ).
لێدوانەکەی - کە لەو کاتەدا زۆر باسی لێوەکرا و ھەروەھا لەو کاتەوە - لەلایەن ھەندێک کەسەوە بە ڕەنگدانەوەی بیروباوەڕە عیرفانییەکانی و وابەستەنەبوون بە خۆ دادەنرا.

=== شۆڕش ===
خومەینی بە توندی دژی حکوومەتی کاتی شاپوور بەختیار وەستایەوە و بەڵێنیدا «من بە دەمیاندا دەدەم، حکوومەت دادەمەزرێنم».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=متن، صوت و فیلم سخنرانی امام خمینی در 12 بھمن 57 - تسنیم|ناونیشان=https://tn.ai/650172|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم|شوێن=تاران|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/650172 |date=شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Taheri|یەکەم١=Amir|سەردێڕ=The Spirit of Allah: Khomeini and the Islamic Revolution|ڕێکەوت=ی ی 1986|بڵاوکەرەوە=Hutchinson|شوێن=Bethesda, Md|ژپنک=٩٧٨-٠-٩١٧٥٦١-٠٤-٧|پەڕە=٢٤١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/The_Spirit_of_Allah.html?id=SQYPAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; خومەینی لە ١١ی بەفرانبار (٢٢ی بەھمەن) دا، [[مەھدی بازرگان]]، سەرۆک وەزیرانی کاتیی ڕکابەری خۆی بۆ خۆی دەستنیشان کرد و داوای کرد «بەو پێیەی من ئەوم داناوە، دەبێت گوێڕایەڵی بن».
. ھۆشداریشی دا کە ئەوە «حکوومەتی خودایە»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin|یەکەم١=Baqer|سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah|ڕێکەوت=ی ی 1999|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|شوێن=England|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-١٢٨-٢|پەڕە=٢٠٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Khomeini.html?id=b2OL9IEXaAgC&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و نافەرمانی دژی ئەو یان بازرگان بە «یاخیبوون لە خودا» دادەنرێت، و «یاخیبوون لە خودا کوفرە». لەگەڵ پەرەسەندنی بزووتنەوەی خومەینی، سەربازەکان دەستیان کرد بە لادان بۆ لای ئەو و خومەینی بەختی ناخۆشی لەسەر ئەو سەربازانە ڕاگەیاند کە خۆیان ڕادەست نەدەکرد.
لە ١١ی ڕەشەممەدا لەگەڵ بڵاوبوونەوەی شۆڕش و دەستبەسەرداگرتنی چەکخانەکان، سوپا بێلایەنی ڕاگەیاند و ڕژێمی بەختیار ڕووخا.
لە ١٢ی خاکەلێوە ٢٦٧٩ (٣٠ و ٣١ی ئازاری ١٩٧٩)دا ڕیفراندۆمێک بۆ جێگرتنەوەی دەسەڵاتی پاشایەتی بە کۆماری ئیسلامی- بە پرسیارێکەوە: &quot;ئایا دەبێت دەسەڵاتی پاشایەتی لە بەرژەوەندی حکومەتێکی ئیسلامی ھەڵبوەشێتەوە؟&quot;- بە دەنگی ٩٨٪ بە بەڵێ بۆ جێگرەوە تێپەڕی.

=== سەرەتای پتەوکردنی دەسەڵات ===
کاتێک خومەینی لە پاریس بوو، بەڵێنی «سیستەمێکی سیاسی دیموکراتی» بۆ ئێران دا، بەڵام کاتێک گەییشتە دەسەڵات، داکۆکی لە دروستکردنی دەوڵەتی ئایینی کرد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC News {{!}} Middle East {{!}} Analysis: The forces for change|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/269799.stm|وێبگە=news.bbc.co.uk|بڵاوکەرەوە=British Broadcasting Corporation|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە لەسەر بنەمای پارێزگای فەقییە وەرگیراوە. ئەم پرۆسەیە دەستی کرد بە سەرکوتکردنی گرووپەکانی ناو ھاوپەیمانێتییە فراوانەکە بەڵام لە دەرەوەی تۆڕەکەی کە ھیوایان بە خومەینی بەستبوو بەڵام چیتر خومەینی پێویستی بە پشتیوانی ئەوان نەبوو.
ھەروەھا ئەمەش بووە ھۆی پاکتاوکردن یان گۆڕینی زۆرێک لە سیاسەتمەدارانی سێکۆلار لە ئێران و خومەینی و کەسە نزیکەکانی ئەم ھەنگاوانەی خوارەوەیان گرتەبەر:دامەزراندنی دادگاکانی شۆڕشی ئیسلامی؛ جێگرتنەوەی ھێزی سەربازی و پۆلیسی پێشوو؛ دانانی زانایانی باڵای دینی و ڕۆشنبیرانی ئیسلامی ئێران بە بەرپرسی نووسینی دەستوورێکی دینی، لەگەڵ ڕۆڵێکی ناوەندی بۆ دەسەڵاتی فەقییە؛ دروستکردنی پارتی کۆماری ئیسلامی لە ڕێگەی مۆتجاھیدەکانی خومەینی بە ئامانجی دامەزراندنی حکوومەتێکی دینی و ڕووخاندنی ھەر ئۆپۆزسیۆنێکی سێکۆلار؛ گۆڕینی ھەموو یاسا سێکۆلارەکان بە یاسای ئیسلامی؛ و بێلایەنکردن یان سزادانی ئیلاھیناسە باڵاکان (&quot;ڕکابەرەکانی خومەینی لە پلەبەندی ئایینیدا&quot;)، کە بیرۆکەکانی لەگەڵ بیرۆکەکانی خومەینی ناکۆکی ھەبوو، لەوانە محەممەد کازم شەریعەتمەداری، حەسەن تەباتەبایی قۆمی و [[حوسێنعەلی مونتەزیری]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cloninger|یەکەم١=Susan C.|دوایین٢=Leibo|یەکەم٢=Steven A.|سەردێڕ=Understanding Angry Groups: Multidisciplinary Perspectives on Their Motivations and Effects on Society|ڕێکەوت=ی ی 2017|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|شوێن=Santa Barbara, California|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٣٣٥١-٩|پەڕەکان=٣٤٢–٣٥٣|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Understanding_Angry_Groups_Multidiscipli.html?id=PiwRDgAAQBAJ&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەندێک ڕۆژنامەکان داخران، ئەوانەی ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە داخستنی ڕۆژنامەکان ھێرشیان کرایە سەر.&lt;ref&gt;Moin ''Khomeini'', (2000), p.219&lt;/ref&gt; گرووپە ئۆپۆزسیۆنەکانی وەک بەرەی دیموکراسی نیشتمانی و پارتی کۆماریخوازی گەلی موسڵمان ھێرشیان کرایە سەر و دواجار قەدەغە کران.&lt;ref&gt;Bakhash, Shaul, ''The Reign of the Ayatollahs'', p.68–69&lt;/ref&gt;

=== دەستووری ئیسلامی و بوون بە ڕێبەری مەزن ===
وەک بەشێک لە گواستنەوە لە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی سیاسی بەرفراوان بۆ حوکومەتی توندوتیژی ئایینی، خومەینی بۆ یەکەم جار ڕای گەیاند کە پشتگیری لە دەستووری کاتی کۆماری ئیسلامی دەکات کە ھیچ پۆستێکی بۆ حوکمی باڵای زانای ئیسلامی تێدا نەبوو. دوای ئەوەی لایەنگرانی زۆرینەی ڕەھای کورسییەکانی ئەو لیژنەیەیان بەدەستھێنا کە گۆڕانکاریی کۆتاییان لە ڕەشنووسەکەدا (ئەنجومەنی شارەزایان)&lt;ref&gt;Schirazi, ''Constitution of Iran'' Tauris, 1997 p.22–23&lt;/ref&gt; ئەنجامدا، دەستووری پێشنیارکراویان نووسییەوە بۆ ئەوەی [[شەرعزان]]ێکی باڵای ئیسلامی سەرکردایەتی وڵات بکات، ھەروەھا [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ی بەھێزتر بۆ [[ڤیتۆ]]کردنی یاسا نائیسلامییەکان و پشکنینی کاندیدەکان بۆ پۆستەکان و دوورخستنەوەی ناموسڵمانان.
ڕێبەری مەزنی ئینقلابی ئیسلامی لە کتێبەکەیدا بە ناوی حکوومەتی ئیسلامی: وەڵایەتی فەقییە (حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقییە) لە ساڵی ١٩٧٠دا کە بەسەر لایەنگرانیدا دابەشکرابوو و لە خەڵک ڕاگیرابوو، لە نزیکەوە بەدواداچوونی بۆ بیرۆکەکانی خومەینی دەکرد بەڵام نە بە تەواوی. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٧٩ دەستووری نوێی کۆماری ئیسلامی بە ڕیفراندۆمی نەتەوەیی پەسەند کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sial|یەکەم١=Omar|سەردێڕ=A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran|journal=GlobaLex {{!}} Foreign and International Law Research|ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm|بڵاوکەرەوە=New York University School of Law.|شوێن=New York|زمان=En}}&lt;/ref&gt;
خومەینی خۆی بە ڕێبەر دەستنیشان کرا و بە فەرمی بە «ڕێبەری شۆڕش» ناسێنرا. لە ٢ ی شوباتی ١٩٨١، [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]] وەک یەکەم سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا. ڕەخنەگران گلەییان لەوە دەکرد کە خومەینی بەڵێنەکەی بۆ ئامۆژگاریکردن لە جیاتی بەڕێوەبردنی وڵاتی شکاندووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Swenson|یەکەم١=Elmer|سەردێڕ=Khomeini's REVERSALS of Promises|journal=gemsofislamism.tripod.com|ناونیشان=http://gemsofislamism.tripod.com/khomeini_promises_kept.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THE IRANIAN: Khomeini before &amp; after revolution|ناونیشان=https://www.iranian.com/Opinion/2003/August/Khomeini/|وێبگە=www.iranian.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== قەیرانی دیل گرتن ===
[[پەڕگە:Iran hostage crisis - Iraninan students comes up U.S. embassy in Tehran.jpg|302px|وێنۆک|خوێندکارانی ئێرانی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا، تاران داگیر دەکەن]]
پێش پەسەندکردنی دەستوور، لە ٢٢ ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای]] دوورخراو و نەخۆشی ھێنا بۆ وڵاتەکە بۆ چارەسەری شێرپەنجە. لە ئێران دەستبەجێ خۆپیشاندان دەستی پێکرد و خومەینی و گرووپە چەپەکان داوایان کرد شا بۆ دادگاییکردن و لەسێدارەدان بگەڕێتەوە بۆ ئێران. لە ٤ ی تشرینی دووەمدا، گرووپێک لە خوێندکارانی ئێرانی کە خۆیان بە خوێندکارانی موسڵمانی شوێنگری ھێڵی ئیمام ناودەبرد، کۆنتڕۆڵی باڵیۆزخانەی ئەمریکایان لە تاران گرتە دەست و ٥٢ کارمەندی باڵیۆزخانەکەیان بۆ ماوەی ٤٤٤ ڕۆژ بە دیلی گرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠|سەردێڕ=The Mystic Who Lit The Fires of Hatred. 7 January 1980 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071023031644/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئەمریکا دیل گرتن وەک پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسای نێودەوڵەتی تەماشا دەکرا و توڕەیی توند و ھەستی دژە ئێرانی لێکەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bowden|یەکەم١=Mark|سەردێڕ=Guests of the Ayatollah: The Iran Hostage Crisis: The First Battle in America's War with Militant Islam|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Open Road + Grove/Atlantic|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٥٨٤-٦٠٨-٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Guests_of_the_Ayatollah.html?id=5m0kyPc18l4C&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی ئیسلامی ===
خومەینی باوەڕی بە یەکڕیزی موسڵمانان، بە ھەناردەکردنی شۆڕشەکەی بۆ سەرتاسەری جیھان و دواجاریش یەکێک لە «ئامانجە گەورەکانی شۆڕش» بە «دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی لەسەر ئاستی جیھان» بوو. ئەو پێیوابوو شیعە و موسڵمانانی سوننە کە ژمارەیان زیاترە، پێویستە «یەکگرتوو بن و بە توندی دژی [[زلھێز]]ە ڕۆژاوایی و خۆبەزلزانەکان بوەستن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Imam Emphasized Unity Between Shia and Sunni: Ayatollah Mousawi Jazayeri|ناونیشان=http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|وێبگە=Imam Khomeini|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208151025/http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
ھەفتەی لەدایکبوونی [[محەممەد]] (ھەفتەی نێوان ١٢ تا ١٧ی ڕەبیع الاول)ی وەک ھەفتەی یەکگرتوویی و کۆتا ھەینی ڕەمەزانی وەک [[ڕۆژی قودس]] لە ساڵی ١٩٨١ ناساند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |سەردێڕ=Iran's unfinished crisis Nazenin Ansari, 16–09–2009 |بڵاوکەرەوە=Opendemocracy.net |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141110165615/https://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== شەڕی ئێران و عێراق ===
شەڕی ئێران و عێراق دوای ماوەیەکی کورت لە گەیشتنە دەسەڵات، خومەینی داوای شۆڕشی ئیسلامی لە سەرانسەری جیھانی ئیسلامی، وەکوو عێراق دراوسێی عەرەبی ئێران کرد. عێراق تاکە وڵاتی گەورەی دراوسێی ئێران بوو کە زۆرینەی دانیشتووانەکەی شیعە بوون.&lt;ref&gt;1980 April 8 – Broadcast call by Khomeini for the pious of Iraq to overthrow Saddam Hussein and his regime. Al-Dawa al-Islamiya party in Iraqi is the hoped for catalyst to start rebellion. From: Mackey, ''The Iranians'', (1996), p.317&lt;/ref&gt;لە ھەمان کاتدا [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرکردەی [[بەعسیزم|بەعسی عەرەبی عێراقی]] بە پەرۆش بوو بۆ سوود وەرگرتن لە لاوازی سوپای ئێران و ئاژاوەی شۆڕشگێڕانە بەتایبەت بۆ داگیرکردنی [[پارێزگای خووزستان]] کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]] و لاوازکردنی ھەوڵەکانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران بۆ ھاندانی زۆرینەی شیعە لە وڵاتەکەیدا.
لە ئەیلوولی ١٩٨٠، عێراق ھێرشێکی تەواوی کردە سەر ئێران و سەرەتای جەنگی ئێران و عێراق (ئەیلوولی ١٩٨٠ - ئابی ١٩٨٨). تێکەڵەیەک لە بەرھەڵستکاری توند و ناکارامەیی سەربازی ھێزە عێراقییەکان زوو پێشڕەوی عێراقیان وەستاند و سەرەڕای ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی بۆ بەکارھێنانی گازی ژەھراوی لەلایەن سەدامەوە، ئێران لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٢ نزیکەی ھەموو ناوچە لەدەستچووەکانی لە ھێرشەکەدا بەدەست ھێنایەوە.

ئەم داگیرکارییە ئێرانییەکانی لە پشت ڕژێمی نوێوە کۆکردەوە، پێگەی خومەینی بەرز کردەوە و ڕێگەی دا سەرکردایەتی خۆی بەھێز بکات. دوای ئەم گۆڕانکارییە لە ھەڵوێستدا، خومەینی پێشنیاری ئاگربەستی عێراقی ڕەتکردەوە و لە جیاتی ئەوە داوای قەرەبووکردنەوە و لابردنی سەدام حوسێنی لە دەسەڵات کرد.&lt;ref&gt;Wright, ''In the Name of God'' (1989), p.126&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Smith |یەکەم=William E. |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071015110904/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The $150 Billion Question |magazine=Time |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ١٩٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٨٢، کودەتایەکی سەربازی سەرنەکەوتوو لە دژی خومەینی ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN SAYS AN ATTEMPTED COUP BY ARMY GROUP WAS FOILED|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1982/06/28/world/iran-says-an-attempted-coup-by-army-group-was-foiled.html|وێبگە=The New York Times|بڵاوکەرەوە=nytimes.com|شوێن=New York|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە ژمارەی دانیشتووان و ئابووری ئێران سێ ئەوەندەی عێراق بوو، بەڵام عێراق سوودی لە پشتیوانی وڵاتانی کەنداوی عەرەبی دراوسێ و بلۆکی سۆڤیەت و وڵاتانی ڕۆژاوا وەرگرت.
وڵاتانی عەرەبی [[کەنداوی فارس]] و ڕۆژاوا دەیانویست دڵنیا بن کە شۆڕشی ئیسلامی لە کەنداو بڵاو نەبێتەوە، لەکاتێکدا یەکێتی سۆڤیەت نیگەران بوو لە ھەڕەشەیەکی شاراوە کە ڕژێمەکەی لە ئاسیای ناوەڕاست لە باکوور دەخاتە مەترسییەوە. ھەرچەندە ئێران لە سەردەمی شادا بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنی ھەبوو کە لەلایەن ئەمریکاوە دابین دەکرا و سەرەڕای سیاسەتەکانی خومەینی دژ بە ڕۆژاوا ئەمریکا لە ساڵانی ھەشتاکان بە نھێنی و نایاسایی چەکی بۆ ئێران قاچاخ دەکرد.

لە کاتی جەنگدا، ئێرانییەکان ھێرشی شەپۆلی مرۆڤیان بەکارھێنا (ئەو کەسانەی کە بە پێ دەڕۆیشتن بۆ مردنێکی دیاریکراو، سەربازانی منداڵیشیان لەخۆگرتبوو) و خومەینی بەڵێنی دا کە ئەگەر لە جەنگدا بمرن، خۆکارانە دەچنە بەھەشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mohammadi|یەکەم١=Kamin|سەردێڕ=The Cypress Tree|ڕێکەوت=ی ی 2012|بڵاوکەرەوە=A&amp;C Black|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٨٨-٣٤٢٩-٩|ناونیشان=https://books.google.it/books?id=L_RqWaBZqLcC&amp;q=would+be+used+in+human—wave+attacks,+used+to+walk+over+minefields,+giving+their+lives+for+Khomeini,+brainwashed+into+thinking+that+it+was+sweeter+to+die,&amp;pg=PA205&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Carol|یەکەم١=Steven|سەردێڕ=Understanding the Volatile and Dangerous Middle East: A Comprehensive Analysis|ڕێکەوت=ی ی 2015|بڵاوکەرەوە=iUniverse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩١٧-٦٦٥٨-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=iIy5CgAAQBAJ&amp;q=khomeini+human+wave+attack+promise+walking+to+certain+death&amp;pg=PT872|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
بەدواداچوونەکانی خومەینی بۆ سەرکەوتن دواجار بێھودە بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Shane Harris and Matthew M.|دوایین١=Aid|سەردێڕ=Exclusive: CIA Files Prove America Helped Saddam as He Gassed Iran|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran|وێبگە=Foreign Policy|زمان=en|ڕێکەوت=18ی ئەیلوولی 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Iranian Revolution, Family, Ayatollah, &amp; Facts {{!}}|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316812/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|بڵاوکەرەوە=Britannica|زمان=en}}&lt;/ref&gt; تا مانگی ئازاری ساڵی ١٩٨٤ دوو ملیۆن لە خوێندەوارترین ھاووڵاتیانی ئێران وڵاتیان بەجێھێشتبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Ladan|دوایین١=Boroumand|سەردێڕ=Iranians Turn Away from the Islamic Republic|ناونیشان=https://www.journalofdemocracy.org/articles/iranians-turn-away-from-the-islamic-republic/|وێبگە=Journal of Democracy|بڵاوکەرەوە=journalofdemocracy.org|شوێن=Washington|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
خومەینی لە مانگی گەلاوێژی ساڵی ١٩٨٨، بە وتەی خۆی، «کوپەکەی ژەھری خواردەوە» و ئاگربەستێکی بە ناوبژیوانی نەتەوە یەکگرتووەکان قبوڵ کرد. سەرەڕای تێچووی زۆری شەڕەکە کە ٤٥٠ بۆ ٩٥٠ ھەزار قوربانیی ئێرانی و ٣٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بوو، بەڵام خومەینی پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە درێژکردنەوەی شەڕ بۆ ناو عێراق لە ھەوڵێکدا بۆ ڕووخاندنی سەدام ھەڵە نەبووە. لە &quot;نامەیەکدا بۆ پیاوانی ئایینی&quot; نووسیویەتی &quot;تەوبە ناکەین، تەنانەت بۆ یەک ساتیش پەشیمان نابینەوە بۆ ئەدای کارکردنمان لە کاتی شەڕدا. ئایا لەبیرمان چووە کە شەڕمان کردووە بۆ جێبەجێکردنی ئەرکی ئایینی خۆمان و ئەنجامەکەی پرسێکی پەراوێزییە؟&quot;.&lt;ref&gt;Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 285&lt;/ref&gt;

=== فەتوای دژی چەکی کیمیایی ===
موحسین ڕەفیقدۆست فەرماندەی سوپای پاسداران لە ساڵی ١٩٨٢ تا ١٩٨٩ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ گارێس پۆرتەر جەختی لەوە کردەوە کە خومەینی دژایەتی پێشنیازەکەی کردووە بۆ دەستپێکردنی کارکردن لەسەر [[چەکی ناوکی|چەکی ئەتۆمی]] و کیمیایی بە فەتوایەک کە وردەکارییەکانی سەبارەت بە کات و دەرکردنی ھەرگیز ئاشکرا نەکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Gareth|دوایین١=Porter|سەردێڕ=(کاتێک ئایەتوڵڵا وتی نەخێر بە ئەتۆم) When the Ayatollah Said No to Nukes|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2014/10/16/when-the-ayatollah-said-no-to-nukes/|وێبگە=Foreign Policy|بڵاوکەرەوە=Foreign Policy|شوێن=Washington|زمان=en|ڕێکەوت=2ی تشرینی یەکەمی 2025}}&lt;/ref&gt;

=== فەتوا لە دژی کوردەکان ===
لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، خومەینی فەتوایەکی (بڕیاری شەرعی) دەرکرد و تێیدا جیھادی (شەڕی) دژ بە گرووپە یاخیبووەکانی کورد ڕاگەیاند، بەتایبەتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (KDPI) و کۆمەڵە. ئەم بڕیارە دوای [[شەڕی پاوە]] ھات، کە تێیدا چەکدارانی کورد گەمارۆی پێگەکانی حکوومەتیان دابوو. خومەینی یاخیبووەکانی وەک موحاریب (ئەوانەی شەڕ لە دژی خودا دەکەن) ناساند. دوای بڕیارەکە، دادوەری شۆڕش [[سادق خەڵخاڵی]] دادگاییکردنی خێرا و کورتکراوەی لە سنە، پاوە، مەریوان، سەقز و مەھاباد ئەنجامدا، کە بووە ھۆی لەسێدارەدانی سەدان کەس بە تۆمەتی چالاکی دژە شۆڕش. بەپێی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس لە کاتی ململانێ فراوانەکەدا (١٩٧٩–١٩٨٣) کوژراون، و ھەزاران کەسیش لە دادگاییکردنە خێراکاندا سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=IHRDC |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979 |ناونیشان=https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Iran Human Rights Documentation Center |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ژیان لە سەردەمی خومەینیدا ===
لە وتارێکدا لە ١ی شوباتی ١٩٧٩، کە لەبەردەم ئاپۆرایەکی گەورەی جەماوەردا پاش گەڕانەوەی لە تاراوگە بۆ ئێران پێشکەشی کرد، خومەینی چەندین بەڵێنی بە ئێرانییەکان دا سەبارەت بە ڕژێمە ئیسلامییەکەی داھاتووی: حکوومەتێکی ھەڵبژێردراوی گەل کە نوێنەرایەتی خەڵکی ئێران بکات بێ ئەوەی پیاوانی ئایینی دەستوەردانی تێدا بکەن. ئەو بەڵێنیدا کە «نابێت ھیچ کەسێک لەم وڵاتەدا بێ ماڵ و حاڵ بمێنێتەوە»، ھەروەھا ئێرانییەکان لەبەردەم دەرگاکانیاندا خزمەتگوزارییەکانی تەلەفۆن، گەرمکەرەوە، کارەبا، پاس و نەوت بە بێبەرامبەر بەدەست دەھێنن.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: life of the Ayatollah |date=2000 |publisher=Thomas Dunne Books |location=New York |isbn=978-0-312-26490-1 |page=258 |edition=First U.S. |url=https://www.goodreads.com/book/show/216746.Khomeini |access-date=3 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

لە سایەی دەسەڵاتی خومەینیدا، ئێران بەتەواوی بە ئیسلامی کرا. شەریعەتی ئیسلامی جێبەجێ کرا و پۆشاکی ئیسلامی بەسەر ژنان و پیاواندا لەلایەن سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی و گرووپە ئیسلامییەکانی دیکەوە سەپێندرا. ژنان ناچار کران قژیان دابپۆشن، و پۆشینی شۆرت بۆ پیاوان قەدەغە کرا. خواردنەوە کحولییەکان، زۆربەی فیلمە ڕۆژاوایییەکان، و تێکەڵاوبوونی ژنان و پیاوان لە کاتی مەلەکردن یان خۆدانە بەر ھەتاو قەدەغە کران. پرۆگرامی خوێندنی ئێران لە سەرجەم قۆناغەکاندا لە ڕێگەی «شۆڕشی ڕۆشنبیریی ئیسلامی»یەوە بە ئیسلامی کرا؛ ئەم پرۆسەیەش بەوردی لەلایەن «لیژنەی بەئیسلامیکردنی زانکۆکان»ەوە جێبەجێ کرا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iranculture.org/en/about/tarikh.php |title=Secretariat of the Supreme Council of the Cultural Revolution. Brief history of the SCCR |publisher=Iranculture.org |access-date=19 March 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071230042759/http://www.iranculture.org/en/about/tarikh.php |archive-date = 30 December 2007}}&lt;/ref&gt; لە تەممووزی ١٩٧٩، خومەینی پەخشکردنی ھەر جۆرە مۆسیقایەکی لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی ئێراندا قەدەغە کرد،&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; جگە لە مۆسیقای سەربازی و ئایینی. ئەم قەدەغەکردنە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ (واتە نزیکەی تا کۆتایی تەمەنی خومەینی) بەردەوام بوو.&lt;ref&gt;قەدەغەکردنەکە لە شۆڕشەوە دەستی پێکرد و ١٠ ساڵی خایاند. [http://www.iranian.com/History/2001/September/BBC/ Hossein Shahidi. 'BBC Persian Service 60 years on.'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211214010513/http://www.iranian.com/History/2001/September/BBC/ |date=14 December 2021}} The Iranian. 24 September 2001&lt;/ref&gt;

بە وتەی جانێت ئافاری: «ڕژێمە تازە دامەزراوەکەی ئایەتوڵڵا خومەینی، بە خێرایی دەستی کرد بە سەرکوتکردنی فێمینیستەکان، کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکان، لیبراڵەکان و چەپڕەوەکان – ھەموو ئەمانەش لەپێناو و بە ناوی ئیسلامەوە بوو.»&lt;ref&gt;{{cite book |first=Janet |last=Afari|title=Foucault and the Iranian Revolution: Gender and the Seductions of Islamism|publisher=University of Chicago Press|year=2010|isbn=978-0-226-00786-1|page=163}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە ڕووی ئابوورییەوە، ئەو خزمەتگوزارییە خۆڕاییانەی بەڵێنیان لەسەر درابوو جێبەجێ نەکرا. لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخەکاندا، داھاتی ڕاستەقینەی ئێرانییەکان بۆ خوار ئاستی بژێویی چینی ناوەڕاست دابەزی، ئەمەش وای کرد خەڵک بە کردەیی ڕووبەڕووی ھەژاری ببنەوە.&lt;ref&gt;{{cite journal |first1=Tara |last1=Rahmani |title=Life on the Ground in Iran: From the View of the People |date=9 June 2021 |journal=Wilson Center. MENA360 |url=https://www.wilsoncenter.org/article/life-ground-iran-view-people |access-date=17 April 2025}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
=== ئاماژەکان ===
{{سەرچاوەکان|٢}}

=== سەرچاوەکان ===
{{refbegin}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Ansari |یەکەم= Hamid |ناونیشان= http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |سەردێڕ= The Narrative of Awakening |بڵاوکەرەوە= The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Bakhash |یەکەم= Shaul |سەردێڕ= The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |بڵاوکەرەوە=Basic Books |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Brumberg |یەکەم= Daniel |سەردێڕ= Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |بڵاوکەرەوە= University of Chicago Press |ژپنک= ٠-٢٢٦-٠٧٧٥٨-٦|ساڵ= ٢٠٠١}}
* {{cite encyclopedia |title = Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last = Choksy |first = Jamsheed K. |author-link = Jamsheed Choksy |url = http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia  = Encyclopaedia Iranica |year = 2015}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&amp;q=intitle:%22Islamic+revolution%22  |دوایین= Dabashi |یەکەم= Hamid |سەردێڕ= Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran|ساڵ= ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers |ژپنک=١-٤١٢٨-٠٥١٦-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Daniel |یەکەم= Elton L. |سەردێڕ= The History of Iran |ناونیشان= https://archive.org/details/historyofiran0000dani |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٣٠٧٣١-٨|ساڵ=٢٠٠١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= DeFronzo |یەکەم=James |سەردێڕ= Revolutions And Revolutionary Movements |بڵاوکەرەوە=Westview Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٣٥٤-٩|ساڵ=٢٠٠٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان= https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Harney |یەکەم= Desmond |سەردێڕ= The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=١٩٩٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&amp;q=intitle:%22Islamic+revolution%22  |دوایین= Hoveyda |یەکەم= Fereydoun |سەردێڕ= The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Praeger/Greenwood|ژپنک=٠-٢٧٥-٩٧٨٥٨-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Karsh |یەکەم= Efraim |سەردێڕ=Islamic Imperialism: A History |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٠٠-١٢٢٦٣-٣|ساڵ=٢٠٠٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Keddie |یەکەم=Nikkie R. |سەردێڕ= Modern Iran: Roots and Results of Revolution |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٠-٣٠٠-٠٩٨٥٦-١|ساڵ=٢٠٠٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Khomeini |یەکەم١= Ruhollah |دوایین٢=Algar |یەکەم٢=Hamid |سەردێڕ= Islamic Government: Governance of the Jurist |بڵاوکەرەوە=Alhoda UK |ژپنک= ٩٦٤-٣٣٥-٤٩٩-٧|ساڵ=٢٠٠٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini |یەکەم= Ruhollah |editor = Algar, Hamid (translator and editor) |سەردێڕ= Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |ناونیشان= https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Mizan Press |شوێن=Berkeley, CA |ساڵ=١٩٨١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini, Ruhollah |سەردێڕ= Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |بڵاوکەرەوە=Bantam |ساڵ=١٩٨٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&amp;q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Lee |یەکەم= James |سەردێڕ= The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |ساڵ=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Philosophical Library|ژپنک=٠-٨٠٢٢-٢٤٦٥-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Mackey |یەکەم= Sandra |سەردێڕ= The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |بڵاوکەرەوە=Dutton |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک= ٠-٥٢٥-٩٤٠٠٥-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Milani |یەکەم= Mohsen M. |سەردێڕ=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |بڵاوکەرەوە=Westview Press|ژپنک=٠-٨١٣٣-٨٤٧٦-١|ساڵ=١٩٩٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Moin |یەکەم= Baqer |سەردێڕ= Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |ژپنک= ٠-٣١٢-٢٦٤٩٠-٩|ساڵ=٢٠٠٠|ناونیشان= https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Molavi, Afshin |سەردێڕ= The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |بڵاوکەرەوە= Norton paperbacks |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Rāhnamā |یەکەم= 'Ali |سەردێڕ= Pioneers of Islamic Revival |بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک= ١-٨٥٦٤٩-٢٥٤-٠|ساڵ=١٩٩٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Reich |یەکەم= Bernard |سەردێڕ=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٢٦٢١٣-٦|ساڵ=١٩٩٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Schirazi, Asghar |سەردێڕ= The Constitution of Iran |بڵاوکەرەوە=Tauris |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Taheri |یەکەم= Amir |سەردێڕ= The Spirit of Allah |بڵاوکەرەوە=Adler &amp; Adler |ساڵ=١٩٨٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&amp;q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Willett|یەکەم= Edward C. |سەردێڕ=Ayatollah Khomeini |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=The Rosen Publishing Group|ژپنک=٠-٨٢٣٩-٤٤٦٥-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= In the Name of God: The Khomeini Decade |ناونیشان= https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Simon &amp; Schuster |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧١-٦٧٢٣٥-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= The Last Revolution |بڵاوکەرەوە=Knopf |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٠}}
{{refend}}

{{S-start}}
{{S-off}}
{{S-bef|before = ناونیشانی نوێ}}
{{S-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=١٩٧٩–١٩٨٩}}
{{S-aft|after = [[عەلی خامنەیی]]}}
{{s-mil}}
{{S-bef|before=[[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]]}}
{{S-ttl|title=[[فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئێران]]|years=١٩٨١–١٩٨٩}}
{{S-aft|after=[[عەلی خامنەیی]]}}
{{S-end}}

{{ئیسلامی سیاسی}}
{{کەسایەتیی ساڵی گۆڤاری تایم}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|شەڕی سارد|ھیندستان|تۆپی پێ|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Ruhollah Khomeini}}

[[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕووحوڵڵا خومەینی]]
[[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]]
[[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠]]
[[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە]]
[[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]]</text>
      <sha1>23u33ekus0ekad4s5cpb05tr1x3csy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میرنشینی حەکاری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43535</id>
    <revision>
      <id>1571577</id>
      <parentid>1571195</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12835" sha1="o9tuuyvsumsspxm4f623u7ptmtdgz41" xml:space="preserve">{{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچە مێژوویییەکە|حەکاری (ناوچەی مێژوویی)}}
{{Infobox former subdivision
| native_name       = میرنشینی حەکاری
| common_name       =
| subdivision       = [[میرنشین]] لە
| nation            = [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]
| year_start        = ١١٣٣
| year_end          = ١٨٤٩
| date_start        =
| date_end          =
| event_start       =
| event_end         =
| p1                = خەلافەتی عەباسی
| flag_p1           = Black flag.svg
| s1                = ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
| flag_s1           = Ottoman flag alternative 2.svg
| image_flag        = Black flag.svg
| flag_type         = ئاڵای میرنشینی حەکاری
| image_coat        =
| image_map         = Kurdish states 1835.png
| image_map_caption = میرنشینە کوردییەکان لە ساڵی ١٨٣٥
| capital           = [[جۆلەمێرگ]];&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=John Macgregor|سەردێڕ=Commercial statistics: A digest of the productive resources, commercial legislation, customs tariffs, of all nations. Including all British commercial treaties with foreign states|ناونیشان=https://archive.org/details/commercialstatis01macg|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ساڵ=١٨٥٠|بڵاوکەرەوە=Whittaker and co.|پەڕە=[https://archive.org/details/commercialstatis٠١macg/page/١٢ ١٢]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[ئامێدی]]
| today             = [[ھەرێمی کوردستان]]{{ھن}}[[پارێزگای وان]]{{ھن}}[[پارێزگای حەکاری]]
&lt;!--- Area and population of a given year ---&gt;
| stat_year1        =
| stat_area1        =
| stat_pop1         =
| stat_year2        =
| stat_area2        =
| stat_pop2         =
| footnotes         =
}}
'''میرنشینی حەکاری''' [[میرنشین]]ێکی [[میرنشینە کوردییەکان|کورد]]ی بوو کە لە باشووری وڵاتی [[تورکیا]]ی ئەمڕۆ لە ھەرێمی [[جۆلەمێرگ]] ھەڵکەوتبوو و لەلایەن [[عیزەدین شێر]] دامەزرێندرابوو. میرنشینی حەکاری لە نێوان سەدەی ١٥ تا ١٩ بوونی ھەبووە.&lt;ref&gt;http://books.google.no/booksid=X_LmnA75Dt8C&amp;pg=PA255&amp;lpg=PA255&amp;dq=Emirate+of+Hakkâri&amp;source=bl&amp;ots=wFFfsOt5AP&amp;sig=lPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s&amp;hl=no&amp;sa=X&amp;ei=1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=hakkari&amp;f=false{{dead{{بەستەری مردوو|url=http://books.google.no/booksid%3DX_LmnA75Dt8C%26pg%3DPA255%26lpg%3DPA255%26dq%3DEmirate+of+Hakkâri%26source%3Dbl%26ots%3DwFFfsOt5AP%26sig%3DlPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s%26hl%3Dno%26sa%3DX%26ei%3D1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA%26redir_esc%3Dy |date=ئازاری ٢٠١٩}} link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{بەستەری مردوو|url=http://books.google.no/booksid%3DX_LmnA75Dt8C%26pg%3DPA255%26lpg%3DPA255%26dq%3DEmirate+of+Hakkâri%26source%3Dbl%26ots%3DwFFfsOt5AP%26sig%3DlPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s%26hl%3Dno%26sa%3DX%26ei%3D1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA%26redir_esc%3Dy |date=شوباتی ٢٠٢١}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; لە بەرزترین ئاستی خۆیدا ئەم میرنشینە ویلایەتی [[پارێزگای وان|وان]] و [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]] و بەشێک لە [[باشووری کوردستان]]ی ئەمڕۆی بەدەستەوە بووە؛ و لەبەشی ڕۆژھەڵاتدا، دەسەڵاتیان گەیشتووەتە [[سەڵماس]] و [[خۆی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kurds_history.enacademic.com/198/Hakkari |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160715060432/http://kurds_history.enacademic.com/198/Hakkari |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەو ناوچانەی کە دەسەڵاتیان ھەبووە کۆمەڵێک کاریان تێدا ئەنجامداوە، وەکو ئاوەدانکاری.

== مێژوو ==
=== بنەچەکان ===
میرنشینەکە لەلایەن نەوەیەکی شێر بە ناوی [[ئەسەدەددین زەڕین چەنگ]] دووبارە دامەزرایەوە. زەڕین چەنگ لەلایەن مەسیحییەکانی ناوچەکەوە لە شوێنی نیشتەجێبوونی لە [[میسر]] بانگێشت کرا، و خۆی و شوێنکەوتووانی ھێرشیان کردە سەر زەوییە باوباپیرانییەکانیان و دەستیان بەسەردا گرت. بەو پێیەی ئەم ھێرشە لە ڕۆژی شەممەدا ڕوویدا («شەمبە» لە زاراوەی کوردی ناوخۆیی)، بنەماڵەی فەرمانڕەوا ناویان گۆڕدرا بۆ بنەماڵەی شەمبۆ.&lt;ref&gt;M.Th. Houtsma, A.J. Wensinck, [[T.W. Arnold]], W. Heffening, E. Levi-Provencal, ''E.J Brill’s First Encyclopaedia of Islam 1913-1936, Vol. IV'' (1993), p. 1146&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvtxt|Khachatrian|2003|pp=51–2}}&lt;/ref&gt; عیزەددین شێری دووەم، کوڕی زەڕین چەنگ، دواتر کەوتە ململانێ لەگەڵ [[ئاق قۆینلۆ]]ەکان و لە ساڵی ١٤٩١ لەسەر فەرمانی فەرمانڕەواکەیان، سوڵتان یەعقووب، کوژرا.&lt;ref&gt;{{harvtxt|Khachatrian|2003|pp=54–6}}&lt;/ref&gt;

دڵسۆزی فەرمانڕەواکانی حەکاری لە ساڵانی دواتردا لە نێوان خاوەنشکۆ جیاوازەکاندا گۆڕانی بەسەردا دەھات. بەھۆی کەوتنیان لەسەر سنووری نێوان دوو ئیمپراتۆریەتیی بەھێزی شەڕکەر، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[سەفەوییەکان]]، میرەکان دەیانتوانی بەرژەوەندییەکانی یەکێک لە زلھێزەکان دژی ئەوی دیکە بەکاربھێنن تەنھا بە گۆڕینی لایەنگرییان، ئەمەش بە [[زاھید بەگ]]، کوڕی [[عیزەددین شێری دووەم]] دەستی پێکرد. قۆناغی دواتر پڕ لە نائارامی بوو، بە ململانێیەکی زۆری ناوخۆیی لە بنەماڵەی فەرمانڕەوادا. ئەندامە جیاوازەکان لایەنگری ئیمپراتۆریەتی جیاوازیان دەکرد و ڕاپەڕین لەلایەن میرزادەکانی شەمبۆوە دژی باوکیان دەستی پێکرد. لە ماوەی سەدەیەکدا سێزدە میری جیاواز تاجیان لەسەر نرا.&lt;ref&gt;Lale Yalçın-Heckmann, ''Tribe and kinship among the Kurds'' (1991), p. 50&lt;/ref&gt; دوای شەڕەکانی عوسمانی و سەفەوی، [[ھەکاری|حەکاری]] چیتر توانای ئەوەیان نەمابوو کە ئاغاکانی عوسمانی بۆ بەرژەوەندی خۆیان بەکاربھێنن و دەستی کرد بە لەدەستدانی دەسەڵات و پێگەیان.&lt;ref&gt;{{harvtxt|Eppel|2016|p=48}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:A portrait of a Kurdish fighter from the Hakkari region, Alexander Orłowski, St Petersburg, Russia, circa 1819 or after.jpg|وێنۆک|ڕاست|وێنەیەکی شەڕکەرێکی کورد لە ناوچەی حەکاری. [[ئەلێکساندەر ئۆرڵۆوسکی]]، [[سانت پترسبۆرگ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ١٨١٩ی زایینی یان دواتر.]]

لە دەیەی ١٨٢٠دا، میرنشینی حەکاری بەھۆی ململانێی نێوان [[نوورەڵڵا بەگ]] و [[سلێمان بەگ]]ەوە تووشی کێشە بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://lepzerin.wordpress.com/2012/04/15/the-downfal-of-bedrkhan/|سەردێڕ=The downfall of Bedrkhan and the end of Botan|دوایین=nzibari|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٢|وێبگە=Kurdish Musings|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ھۆزە [[ئاشوورییەکان]] لایەنگیریان کرد، و پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|مار شەمعوون]] پشتگیری خۆی بۆ سلێمان بەگ دەربڕی. کاریگەری مژدەدەرە ڕۆژاوایییەکان و حکوومەتە پەیوەندیدارەکانیان ھەروەھا ھاوسەنگی ئایینی نێوان ھۆزە [[مەسیحی]] و موسڵمانەکانی تێکدا لەکاتێکدا [[دەوڵەتی عوسمانی]] بەھۆی شەڕەکانی لەگەڵ ڕووسیا لە ١٨٢٨–٢٩ و فەرمانڕەوای میسر [[محەممەد عەلی پاشا|محەممەد عەلی]] لە ١٨٣١دا لاواز بوو.

میر نوورەڵڵا بەگی حەکاری و [[بەدرخان بەگ]] لە ساڵی ١٨٤٣دا ئاشوورییە نێستۆرییەکانی ناو زەوییەکانیان کۆمەڵکوژ کرد بەھۆی ھاندانی دەسەڵاتدارانی عوسمانی، کە ئەوانیان بە کاریگەری ڕو لە زیادبوونی مژدەدەرە ڕۆژاوایییەکان و [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] دەبەستەوە. دواتر، عوسمانییەکان ھەوڵیاندا دەسەڵاتی خۆیان بەسەر قەوارە کوردییەکاندا بسەپێنن، کە بووە ھۆی ڕووبەڕووبوونەوەی نێوان سوپای عوسمانی و ھاوپەیمانی کوردی بەدرخان لە ساڵی ١٨٤٧دا. ھۆزە کوردەکان تێشکان و بەدرخان بۆ تاراوگە نێردرا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== دانیشتووان ==
لە لووتکەی دەسەڵاتیدا، میرنشینەکە کۆنتڕۆڵی بەشێک لە پارێزگاکانی [[تورکیا]]ی حەکاری و وانی دەکرد، لەگەڵ ھەندێک ناوچە لە [[باشووری کوردستان]]. دانیشتووانەکەی ھەمەجۆر بوون، لە ھۆزە کوردە کۆچەرییەکان، مەسیحییە ئاشوورییە نێستۆرییەکان کە شوێنکەوتووی ھۆزە کوردەکان بوون، و جووتیارە ئەرمەنییە نیشتەجێبووەکان پێکھاتبوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-tuPDAAAQBAJ&amp;q=Emirate+of+Hakkâri&amp;pg=PA58|سەردێڕ=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism|دوایین=Eppel|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-١١٠٧-٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt; میرنشینەکە کۆنتڕۆڵ یان دەسەڵاتی بەسەر ھۆزە ئاشوورییە سەربەخۆکانی [[تیاری]]، [[باز (ھۆز)|باز]]، [[جیلوو (ھۆز)|جیلوو]]، [[تخوما|تەخوومە]]، و [[دیزدا (ھۆز)|دیزدا]] نەبوو کە بە عەشیرەت یان پیاوانی ئازاد ناسرابوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aboona|یەکەم=Hirmis|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AdZfWpd4YrYC|سەردێڕ=Assyrians, Kurds, and Ottomans: Intercommunal Relations on the Periphery of the Ottoman Empire|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Cambria Press|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٤٩٧-٥٨٣-٣|پەڕەکان=٢|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilmshurst|یەکەم=David|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jB8ir0ek8bgC|سەردێڕ=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Peeters Publishers|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٢٩-٠٨٧٦-٥|پەڕەکان=٢٨٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== بەناوبانگترین میرەکان ==
* میر ئەسەدەدین موسا کوڕی مەنگەلان: لەکاتی ھاتنی [[مەغۆل]]ەکان بۆ دەڤەرەکە، میری میرنشینەکە بووە.
* میر عیمادەدین موجلی: نەوەی میر ئەسەدەدین بووە، بەوە ناسراوە زۆر ئارەزووی لە زانست و زانیاری کردووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|مێژوو}}

[[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]]
[[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]]</text>
      <sha1>o9tuuyvsumsspxm4f623u7ptmtdgz41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاریان لو فۆر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74495</id>
    <revision>
      <id>1571547</id>
      <parentid>1571420</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3472" sha1="17c7sdfui53l2m2rqtczq27mdvkuwxk" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name          = ئاریان لو فۆر&lt;br /&gt;Ariane Le Fort 
| image_size    = 
| alt           = 
| caption       = 
| pseudonym     = 
| birth_name    = 
| birth_date    = ١٩٦٠
| death_date    = 
| death_place   = 
| resting_place = 
| occupation    = [[نووسەر]]
| language      = 
| nationality   = [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]]
| ethnicity     = 
| citizenship   = 
| education     = 
| alma_mater    = 
| period        = 
| genre         = 
| subject       = 
| movement      = 
| notableworks  = 
| spouse        = 
| partner       = 
| children      = 
| relatives     = 
| awards        = 
| signature     = 
| signature_alt = 
| module        =
| website       = 
| portaldisp    = 
}}

'''ئاریان لو فۆر''' ({{بە فەڕەنسی|Ariane Le Fort }}) [[نووسەر]]ی سەدەی بیستەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە.
==ژیاننامە==
کچی باوکێکی سویسری و دایکێکی بەلجیکییە، لە شاری [[مۆنس]] لەدایکبووە و لەوێ و لە [[برۆکسل]] گەورە بووە.  لە [[زانکۆی ئاتین ڕۆیاڵ دی ڕیکسنسارت]] زمانی [[لاتینی]] و [[یۆنانی]] خوێندووە، پاشان ساڵێک لە [[کۆلێژی گۆشن]] لە [[ھیندستان]] بەسەر بردووە و دواتر لە [[زانکۆی لیبرێ دی بروکسێل]] [[ڕۆژنامەگەری]] و پەیوەندییەکانی خوێندووە. لو فۆر وەک ڕۆژنامەنووس، و [[کتێبخانەوان]]، کارمەندی فرۆشتنی تاکەکەسی لە کتێبفرۆشێک و وەک مامۆستای ئەرکەکانی ماڵەوە کاری کردووە. ھەروەھا دایکی دوو منداڵە و وانە بە نووسین دەڵێتەوە. لو فۆر زۆر کاردەکات بۆ ھاوسەنگکردنی ئەم چالاکییانە لەگەڵ نووسینەکەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.servicedulivre.be/sll/fiches_auteurs/l/le-fort-ariane.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160418224926/http://www.servicedulivre.be/sll/fiches_auteurs/l/le-fort-ariane.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://archives.lesoir.be/portrait-ariane-le-fort-le-plaisir-d-etre-immorale-en-t_t-19990531-Z0GUQW.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.promotiondeslettres.cfwb.be/index.php?eID=tx_nawsecuredl&amp;u=0&amp;file=fileadmin/sites/pdl/upload/pdl_super_editor/pdl_editor/images/ariane_lefort_2013.pdf&amp;hash=0f7e7a5a93ed2fda0e2fdaed0acd4c85782de811&lt;/ref&gt;

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێڕستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی بەپێی سەدە|پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]]

== سەرچاوەکان ==
{{Ltr}}
{{سەرچاوەکان}}

* {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}}
{{Ltr/end}}

{{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>17c7sdfui53l2m2rqtczq27mdvkuwxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:میکانیکی کلاسیکی</title>
    <ns>14</ns>
    <id>91747</id>
    <revision>
      <id>1571853</id>
      <parentid>1111760</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1571853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="sav6rml2qihc82mmeye776e6txl0fw8" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|Classical mechanics|میکانیکی کلاسیکی}}
[[پۆل:چەمکە فیزیکییەکان]]
[[پۆل:میکانیک]]
[[پۆل:فیزیک]]
[[پۆل:لقەکانی فیزیک]]
[[پۆل:مێژووی فیزیک]]</text>
      <sha1>sav6rml2qihc82mmeye776e6txl0fw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عیزەت دووری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120639</id>
    <revision>
      <id>1571638</id>
      <parentid>1564488</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1564488|1564488]] لە لایەن [[Special:Contributions/~2026-15085-88|~2026-15085-88]] ([[User talk:~2026-15085-88|لێدوان]])</comment>
      <origin>1571638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9252" sha1="1q4yvp2fk9uciytoslks4tiiamznrdx" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                  = عیزەت ئیبراھیم دووری
| ناوی_خۆماڵی          = عزة إبراھیم الدوری
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    =
| وێنە                 = Ad-Duri.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| جێگری_وێنە           =
| سەردێری وێنە         =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ۱ی تەممووزی ۱۹٤۲
| شوێنی لەدایکبوون     = گوندی دوور سەر بە [[پارێزگای سەلاحەددین]]
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         ={{death date and age|٢٠٢٠|١٠|٢٦|١٩٤٢|٧|١}}
| شوێنی مردن           =
| ھۆکاری مردن          =
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            =
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               = [[عەرەب]]
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 = سەرکردایەتی حیزبی بەعس ھەڵوەشاوە
| ساڵانی چالاکی          =۱۹٦۲-۲۰۰۳
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناوبانگ              =
| کارە_دیارەکان        =
| شێواز                =
| کاریگەر_بووە         =
| کاریگەری_بووە        =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| کێش                  =
| تەلەڤیزیۆن            =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =
| جێگر                 =
| حیزب                 =[[پەڕگە:Flag of the Ba'ath Party.svg|20px]] [[حیزبی بەعس|حیزبی بەعسی شۆشالیزمی عەرەبی]]
| بزاڤ                 =
| بەرانبەرەکان         =
| ئایین                = [[ئیسلام]] [[سوننە]]
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               =
| یار                  =
| منداڵەکان            = ئەحەمەد - ئیبراھیم -عەلی -ھۆزان - عەبلە - حەمرا
| دایک و باوک          =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             =
| واژوو                 =
| جێگری_واژوو           =
| قەبارەی_واژوو         =
| ماڵپەڕ               =
| پەراوێزەکان          =}}
'''عیزەت ئیبراھیم دووری''' (١ی تەممووزی ١٩٤٢-٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠) لە [[ناوچەی دوور]]، [[پارێزگای سەلاحەددین]]) لە خێزانێکی ھەژار لەدایک بوە. ئەو لە تیرەی ئەلبوحەربەیە لە ھۆزی ئەلمەواشت. خوێندنی لە قەزای سامرا و [[بەغدا]] تەواوکرد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.moqatel.com/openshare/behoth/sirzatia17/iraq/sec001.doc_cvt.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305011122/http://www.moqatel.com/openshare/behoth/sirzatia17/iraq/sec001.doc_cvt.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سیاسی ==
ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن حکوومەتەکەی [[عەبدولکەریم قاسم]]ەوە دەستگیر دەکرێت‌و دەخرێتە زیندانەوە. یەکێک دەبێت لەو [[حیزبی بەعس|بەعسیانەی]] کە ڕۆڵی سەرەکی دەبێت لە کۆدەتایی١٧ی تەممووز ١٩٦٨ دژ بە [[عەبدولکەریم قاسم]]. بۆیە ساڵی ١٩٦٩ دا عیزەت دووری دەبێتە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی بەعس.&lt;ref&gt;http://archive.aawsat.com/leader.asp?article=253882&amp;issueno=9414#.VTFlPtKqqko&lt;/ref&gt; ساڵی ١٩٧٩ دەبێتە جێگری سەرۆکی حیزبی بەعسی عێراقی. لەکاتی ھێرشەکانی ئەمریکا بۆسەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ سەرکردەی ناوچەکانی باکووری عێراق بووە لەدوای کۆنترۆڵکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکاوە، ١٠ ملیۆن دۆلار لەلایەن سوپای ئەمریکاوە وەک دیارییەک ڕاگەیەنرا بۆ ئەو کەسەی زانیاری دروستی لەسەر شوێنی عیزەت دووری ھەبێت ناوی لەنێو لیستی ٥٥ داواکراوەکەی ئەمریکادا ھەبووە پاش ڕووخانی ڕژێمی بەعس، وەکو ئەمینداری گشتی حیزبی بەعس خۆی ناساند. لە ساڵی ٢٠٠٩ بەرەی جیھاد و ڕزگاری لە عێراق ڕاگەیاندا.&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;&gt;http://rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/170420156&lt;/ref&gt;

== ھەواڵی کوژران ==
لەدوای ڕووخانی ڕژێمی بەعسەوە چەندین جار دەنگۆی کوژرانی عیزە دووری بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;/&gt; دواجار ١٧ی نیسانی ٢٠١٥ تەلەفزیۆنی ئەلعێراقییە ھەواڵی کوژرانی عیزە دووری لە ھەڵمەتێکی سوپای عێراقدا بڵاوکردەوە&lt;ref&gt;http://www.imn.iq/news/view.64874/{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; بەڵام حیزبی بەعسی ھەڵوەشاوە ئەم ھەواڵەی ڕەتی کردەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=227201 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160314083623/http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=227201 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مردن ==
حیزبی بەعسی عێراقی ڕۆژی دووشەممە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ کۆچی دوایی عیززەت دووریی ڕاگەیاند کە لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە داواکراوە و حیزبی بەعسی قەدەغەکراویش لە عێراق لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند کە پرسە بۆ ئەمینداری گشتی خۆی عیزەت دووری دەگێڕن و گوتیشی دیاریکردنی کەسایەتی سەربازی جێگرەوە ڕادەگەیەنین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Saddam’s former right-hand man Izzat al-Douri dies|ناونیشان=https://thearabweekly.com/saddams-former-right-hand-man-izzat-al-douri-dies-0|وێبگە=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Iraq: Saddam Hussein’s right-hand man dies after years as fugitive|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/26/izzat-ibrahim-al-douri-saddam-hussein-right-hand-man-dies-at-78|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حزب البعث العراقي المحظور يعلن وفاة عزة الدوري|ناونیشان=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1386992-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=سكاي نيوز عربية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ظل صدام حسين يرحل.. وفاة عزة الدوري|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2020/10/26/ظل-صدام-حسين-يرحل-وفاة-عزت-الدوري|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=العربية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|عێراق|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Izzat Ibrahim ad-Duri}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:سەرکردەکانی حیزبی بەعسی عێراقی]]
[[پۆل:کەسایەتیە سیاسییە ونەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:ناسیۆنالیزمە عەرەبە عێراقیەکان]]
[[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق]]
[[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]]
[[پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق]]</text>
      <sha1>1q4yvp2fk9uciytoslks4tiiamznrdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571641</id>
      <parentid>1571638</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ژیانی سیاسی */</comment>
      <origin>1571641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9495" sha1="3ao29zta1ihgo7n6kd7o0xr4cikufha" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                  = عیزەت ئیبراھیم دووری
| ناوی_خۆماڵی          = عزة إبراھیم الدوری
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    =
| وێنە                 = Ad-Duri.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| جێگری_وێنە           =
| سەردێری وێنە         =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ۱ی تەممووزی ۱۹٤۲
| شوێنی لەدایکبوون     = گوندی دوور سەر بە [[پارێزگای سەلاحەددین]]
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         ={{death date and age|٢٠٢٠|١٠|٢٦|١٩٤٢|٧|١}}
| شوێنی مردن           =
| ھۆکاری مردن          =
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            =
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               = [[عەرەب]]
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 = سەرکردایەتی حیزبی بەعس ھەڵوەشاوە
| ساڵانی چالاکی          =۱۹٦۲-۲۰۰۳
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناوبانگ              =
| کارە_دیارەکان        =
| شێواز                =
| کاریگەر_بووە         =
| کاریگەری_بووە        =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| کێش                  =
| تەلەڤیزیۆن            =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =
| جێگر                 =
| حیزب                 =[[پەڕگە:Flag of the Ba'ath Party.svg|20px]] [[حیزبی بەعس|حیزبی بەعسی شۆشالیزمی عەرەبی]]
| بزاڤ                 =
| بەرانبەرەکان         =
| ئایین                = [[ئیسلام]] [[سوننە]]
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               =
| یار                  =
| منداڵەکان            = ئەحەمەد - ئیبراھیم -عەلی -ھۆزان - عەبلە - حەمرا
| دایک و باوک          =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             =
| واژوو                 =
| جێگری_واژوو           =
| قەبارەی_واژوو         =
| ماڵپەڕ               =
| پەراوێزەکان          =}}
'''عیزەت ئیبراھیم دووری''' (١ی تەممووزی ١٩٤٢-٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠) لە [[ناوچەی دوور]]، [[پارێزگای سەلاحەددین]]) لە خێزانێکی ھەژار لەدایک بوە. ئەو لە تیرەی ئەلبوحەربەیە لە ھۆزی ئەلمەواشت. خوێندنی لە قەزای سامرا و [[بەغدا]] تەواوکرد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.moqatel.com/openshare/behoth/sirzatia17/iraq/sec001.doc_cvt.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305011122/http://www.moqatel.com/openshare/behoth/sirzatia17/iraq/sec001.doc_cvt.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سیاسی ==
ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن حکوومەتەکەی [[عەبدولکەریم قاسم]]ەوە دەستگیر دەکرێت و دەخرێتە زیندانەوە. یەکێک دەبێت لەو [[حیزبی بەعس|بەعسییانەی]] کە ڕۆڵی سەرەکی دەبێت لە کودەتای [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨]] دژ بە [[عەبدولکەریم قاسم]]. بۆیە لە ساڵی ١٩٦٩دا عیزەت دووری دەبێتە ئەندامی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی]] بەعس.&lt;ref&gt;http://archive.aawsat.com/leader.asp?article=253882&amp;issueno=9414#.VTFlPtKqqko&lt;/ref&gt; ساڵی ١٩٧٩ دەبێتە جێگری سەرۆکی [[حیزبی بەعسی عێراق]]. لە کاتی ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] بۆ سەر عێراق [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|لە ساڵی ٢٠٠٣]] سەرکردەی ناوچەکانی باکووری [[عێراق]] بووە لەدوای کۆنترۆڵکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکاوە، ١٠ ملیۆن دۆلار لەلایەن سوپای ئەمریکاوە ڕاگەیەنرا بۆ ئەو کەسەی زانیاری دروستی لەسەر شوێنی عیزەت دووری ھەبێت. ناوی لەنێو [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|پێڕستی ٥٥ داواکراوەکەی ئەمریکادا]] ھەبووە پاش ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس]]، وەکو ئەمینداری گشتیی حیزبی بەعس خۆی ناساند. لە ساڵی ٢٠٠٩ [[بەرەی جیھاد و ڕزگاری لە عێراق]] ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;&gt;http://rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/170420156&lt;/ref&gt;

== ھەواڵی کوژران ==
لەدوای ڕووخانی ڕژێمی بەعسەوە چەندین جار دەنگۆی کوژرانی عیزە دووری بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;/&gt; دواجار ١٧ی نیسانی ٢٠١٥ تەلەفزیۆنی ئەلعێراقییە ھەواڵی کوژرانی عیزە دووری لە ھەڵمەتێکی سوپای عێراقدا بڵاوکردەوە&lt;ref&gt;http://www.imn.iq/news/view.64874/{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; بەڵام حیزبی بەعسی ھەڵوەشاوە ئەم ھەواڵەی ڕەتی کردەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=227201 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160314083623/http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=227201 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مردن ==
حیزبی بەعسی عێراقی ڕۆژی دووشەممە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ کۆچی دوایی عیززەت دووریی ڕاگەیاند کە لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە داواکراوە و حیزبی بەعسی قەدەغەکراویش لە عێراق لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند کە پرسە بۆ ئەمینداری گشتی خۆی عیزەت دووری دەگێڕن و گوتیشی دیاریکردنی کەسایەتی سەربازی جێگرەوە ڕادەگەیەنین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Saddam’s former right-hand man Izzat al-Douri dies|ناونیشان=https://thearabweekly.com/saddams-former-right-hand-man-izzat-al-douri-dies-0|وێبگە=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Iraq: Saddam Hussein’s right-hand man dies after years as fugitive|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/26/izzat-ibrahim-al-douri-saddam-hussein-right-hand-man-dies-at-78|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حزب البعث العراقي المحظور يعلن وفاة عزة الدوري|ناونیشان=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1386992-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=سكاي نيوز عربية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ظل صدام حسين يرحل.. وفاة عزة الدوري|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2020/10/26/ظل-صدام-حسين-يرحل-وفاة-عزت-الدوري|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=العربية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|عێراق|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Izzat Ibrahim ad-Duri}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:سەرکردەکانی حیزبی بەعسی عێراقی]]
[[پۆل:کەسایەتیە سیاسییە ونەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:ناسیۆنالیزمە عەرەبە عێراقیەکان]]
[[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق]]
[[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]]
[[پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق]]</text>
      <sha1>3ao29zta1ihgo7n6kd7o0xr4cikufha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571642</id>
      <parentid>1571641</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9513" sha1="t3oe4jrt2td1dozf6jmdn2mzv7oap0m" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                  = عیزەت ئیبراھیم دووری
| ناوی_خۆماڵی          = عزة إبراھیم الدوری
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    =
| وێنە                 = Ad-Duri.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| جێگری_وێنە           =
| سەردێری وێنە         =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ۱ی تەممووزی ۱۹٤۲
| شوێنی لەدایکبوون     = گوندی دوور سەر بە [[پارێزگای سەلاحەددین]]
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         ={{death date and age|٢٠٢٠|١٠|٢٦|١٩٤٢|٧|١}}
| شوێنی مردن           =
| ھۆکاری مردن          =
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            =
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               = [[عەرەب]]
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 = سەرکردایەتی [[حیزبی بەعس]] ھەڵوەشاوە
| ساڵانی چالاکی          =۱۹٦۲–۲۰۰۳
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناوبانگ              =
| کارە_دیارەکان        =
| شێواز                =
| کاریگەر_بووە         =
| کاریگەری_بووە        =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| کێش                  =
| تەلەڤیزیۆن            =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =
| جێگر                 =
| حیزب                 =[[پەڕگە:Flag of the Ba'ath Party.svg|20px]] [[حیزبی بەعس|حیزبی بەعسی سۆسالیزمی عەرەبی]]
| بزاڤ                 =
| بەرانبەرەکان         =
| ئایین                = [[ئیسلام]] [[سوننە]]
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               =
| یار                  =
| منداڵەکان            = ئەحمەد - ئیبراھیم -عەلی -ھۆزان - عەبلە - حەمرا
| دایک و باوک          =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             =
| واژوو                 =
| جێگری_واژوو           =
| قەبارەی_واژوو         =
| ماڵپەڕ               =
| پەراوێزەکان          =}}
'''عیزەت ئیبراھیم دووری''' (١ی تەممووزی ١٩٤٢ – ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠) لە [[ناوچەی دوور]]، [[پارێزگای سەلاحەددین]]) لە خێزانێکی ھەژار لەدایکبووە. ئەو لە تیرەی ئەلبووحەربەیە لە ھۆزی ئەلمەواشت. خوێندنی لە [[قەزای سامەڕا]] و [[بەغدا]] تەواوکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.moqatel.com/openshare/behoth/sirzatia17/iraq/sec001.doc_cvt.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305011122/http://www.moqatel.com/openshare/behoth/sirzatia17/iraq/sec001.doc_cvt.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سیاسی ==
ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن حکوومەتەکەی [[عەبدولکەریم قاسم]]ەوە دەستگیر دەکرێت و دەخرێتە زیندانەوە. یەکێک دەبێت لەو [[حیزبی بەعس|بەعسییانەی]] کە ڕۆڵی سەرەکی دەبێت لە کودەتای [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨]] دژ بە [[عەبدولکەریم قاسم]]. بۆیە لە ساڵی ١٩٦٩دا عیزەت دووری دەبێتە ئەندامی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی]] بەعس.&lt;ref&gt;http://archive.aawsat.com/leader.asp?article=253882&amp;issueno=9414#.VTFlPtKqqko&lt;/ref&gt; ساڵی ١٩٧٩ دەبێتە جێگری سەرۆکی [[حیزبی بەعسی عێراق]]. لە کاتی ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] بۆ سەر عێراق [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|لە ساڵی ٢٠٠٣]] سەرکردەی ناوچەکانی باکووری [[عێراق]] بووە لەدوای کۆنترۆڵکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکاوە، ١٠ ملیۆن دۆلار لەلایەن سوپای ئەمریکاوە ڕاگەیەنرا بۆ ئەو کەسەی زانیاری دروستی لەسەر شوێنی عیزەت دووری ھەبێت. ناوی لەنێو [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|پێڕستی ٥٥ داواکراوەکەی ئەمریکادا]] ھەبووە پاش ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس]]، وەکو ئەمینداری گشتیی حیزبی بەعس خۆی ناساند. لە ساڵی ٢٠٠٩ [[بەرەی جیھاد و ڕزگاری لە عێراق]] ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;&gt;http://rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/170420156&lt;/ref&gt;

== ھەواڵی کوژران ==
لەدوای ڕووخانی ڕژێمی بەعسەوە چەندین جار دەنگۆی کوژرانی عیزە دووری بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;/&gt; دواجار ١٧ی نیسانی ٢٠١٥ تەلەفزیۆنی ئەلعێراقییە ھەواڵی کوژرانی عیزە دووری لە ھەڵمەتێکی سوپای عێراقدا بڵاوکردەوە&lt;ref&gt;http://www.imn.iq/news/view.64874/{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; بەڵام حیزبی بەعسی ھەڵوەشاوە ئەم ھەواڵەی ڕەتی کردەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=227201 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160314083623/http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=227201 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مردن ==
حیزبی بەعسی عێراقی ڕۆژی دووشەممە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ کۆچی دوایی عیززەت دووریی ڕاگەیاند کە لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە داواکراوە و حیزبی بەعسی قەدەغەکراویش لە عێراق لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند کە پرسە بۆ ئەمینداری گشتی خۆی عیزەت دووری دەگێڕن و گوتیشی دیاریکردنی کەسایەتی سەربازی جێگرەوە ڕادەگەیەنین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Saddam’s former right-hand man Izzat al-Douri dies|ناونیشان=https://thearabweekly.com/saddams-former-right-hand-man-izzat-al-douri-dies-0|وێبگە=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Iraq: Saddam Hussein’s right-hand man dies after years as fugitive|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/26/izzat-ibrahim-al-douri-saddam-hussein-right-hand-man-dies-at-78|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حزب البعث العراقي المحظور يعلن وفاة عزة الدوري|ناونیشان=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1386992-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=سكاي نيوز عربية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ظل صدام حسين يرحل.. وفاة عزة الدوري|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2020/10/26/ظل-صدام-حسين-يرحل-وفاة-عزت-الدوري|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=العربية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|عێراق|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Izzat Ibrahim ad-Duri}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:سەرکردەکانی حیزبی بەعسی عێراقی]]
[[پۆل:کەسایەتیە سیاسییە ونەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:ناسیۆنالیزمە عەرەبە عێراقیەکان]]
[[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق]]
[[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]]
[[پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق]]</text>
      <sha1>t3oe4jrt2td1dozf6jmdn2mzv7oap0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571643</id>
      <parentid>1571642</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ھەواڵی کوژران */</comment>
      <origin>1571643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9566" sha1="ao4tnrapb4pvc9k9yfeqs4kdipzgftc" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                  = عیزەت ئیبراھیم دووری
| ناوی_خۆماڵی          = عزة إبراھیم الدوری
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    =
| وێنە                 = Ad-Duri.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| جێگری_وێنە           =
| سەردێری وێنە         =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ۱ی تەممووزی ۱۹٤۲
| شوێنی لەدایکبوون     = گوندی دوور سەر بە [[پارێزگای سەلاحەددین]]
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         ={{death date and age|٢٠٢٠|١٠|٢٦|١٩٤٢|٧|١}}
| شوێنی مردن           =
| ھۆکاری مردن          =
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            =
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               = [[عەرەب]]
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 = سەرکردایەتی [[حیزبی بەعس]] ھەڵوەشاوە
| ساڵانی چالاکی          =۱۹٦۲–۲۰۰۳
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناوبانگ              =
| کارە_دیارەکان        =
| شێواز                =
| کاریگەر_بووە         =
| کاریگەری_بووە        =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| کێش                  =
| تەلەڤیزیۆن            =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =
| جێگر                 =
| حیزب                 =[[پەڕگە:Flag of the Ba'ath Party.svg|20px]] [[حیزبی بەعس|حیزبی بەعسی سۆسالیزمی عەرەبی]]
| بزاڤ                 =
| بەرانبەرەکان         =
| ئایین                = [[ئیسلام]] [[سوننە]]
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               =
| یار                  =
| منداڵەکان            = ئەحمەد - ئیبراھیم -عەلی -ھۆزان - عەبلە - حەمرا
| دایک و باوک          =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             =
| واژوو                 =
| جێگری_واژوو           =
| قەبارەی_واژوو         =
| ماڵپەڕ               =
| پەراوێزەکان          =}}
'''عیزەت ئیبراھیم دووری''' (١ی تەممووزی ١٩٤٢ – ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠) لە [[ناوچەی دوور]]، [[پارێزگای سەلاحەددین]]) لە خێزانێکی ھەژار لەدایکبووە. ئەو لە تیرەی ئەلبووحەربەیە لە ھۆزی ئەلمەواشت. خوێندنی لە [[قەزای سامەڕا]] و [[بەغدا]] تەواوکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.moqatel.com/openshare/behoth/sirzatia17/iraq/sec001.doc_cvt.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305011122/http://www.moqatel.com/openshare/behoth/sirzatia17/iraq/sec001.doc_cvt.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سیاسی ==
ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن حکوومەتەکەی [[عەبدولکەریم قاسم]]ەوە دەستگیر دەکرێت و دەخرێتە زیندانەوە. یەکێک دەبێت لەو [[حیزبی بەعس|بەعسییانەی]] کە ڕۆڵی سەرەکی دەبێت لە کودەتای [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨]] دژ بە [[عەبدولکەریم قاسم]]. بۆیە لە ساڵی ١٩٦٩دا عیزەت دووری دەبێتە ئەندامی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی]] بەعس.&lt;ref&gt;http://archive.aawsat.com/leader.asp?article=253882&amp;issueno=9414#.VTFlPtKqqko&lt;/ref&gt; ساڵی ١٩٧٩ دەبێتە جێگری سەرۆکی [[حیزبی بەعسی عێراق]]. لە کاتی ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] بۆ سەر عێراق [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|لە ساڵی ٢٠٠٣]] سەرکردەی ناوچەکانی باکووری [[عێراق]] بووە لەدوای کۆنترۆڵکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکاوە، ١٠ ملیۆن دۆلار لەلایەن سوپای ئەمریکاوە ڕاگەیەنرا بۆ ئەو کەسەی زانیاری دروستی لەسەر شوێنی عیزەت دووری ھەبێت. ناوی لەنێو [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|پێڕستی ٥٥ داواکراوەکەی ئەمریکادا]] ھەبووە پاش ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس]]، وەکو ئەمینداری گشتیی حیزبی بەعس خۆی ناساند. لە ساڵی ٢٠٠٩ [[بەرەی جیھاد و ڕزگاری لە عێراق]] ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;&gt;http://rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/170420156&lt;/ref&gt;

== ھەواڵی کوژران ==
لەدوای ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس]]ەوە چەندین جار دەنگۆی کوژرانی عیزە دووری بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;/&gt; دواجار ١٧ی نیسانی ٢٠١٥ تەلەڤیزیۆنی [[کەناڵی ئاسمانیی عێراق|ئەلعێراقییە]] ھەواڵی کوژرانی عیزە دووری لە ھەڵمەتێکی [[سوپای عێراق]]دا بڵاوکردەوە&lt;ref&gt;http://www.imn.iq/news/view.64874/{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; بەڵام حیزبی بەعسی ھەڵوەشاوە ئەم ھەواڵەی ڕەتکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=227201 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160314083623/http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=227201 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مردن ==
حیزبی بەعسی عێراقی ڕۆژی دووشەممە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ کۆچی دوایی عیززەت دووریی ڕاگەیاند کە لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە داواکراوە و حیزبی بەعسی قەدەغەکراویش لە عێراق لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند کە پرسە بۆ ئەمینداری گشتی خۆی عیزەت دووری دەگێڕن و گوتیشی دیاریکردنی کەسایەتی سەربازی جێگرەوە ڕادەگەیەنین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Saddam’s former right-hand man Izzat al-Douri dies|ناونیشان=https://thearabweekly.com/saddams-former-right-hand-man-izzat-al-douri-dies-0|وێبگە=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Iraq: Saddam Hussein’s right-hand man dies after years as fugitive|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/26/izzat-ibrahim-al-douri-saddam-hussein-right-hand-man-dies-at-78|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حزب البعث العراقي المحظور يعلن وفاة عزة الدوري|ناونیشان=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1386992-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=سكاي نيوز عربية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ظل صدام حسين يرحل.. وفاة عزة الدوري|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2020/10/26/ظل-صدام-حسين-يرحل-وفاة-عزت-الدوري|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=العربية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|عێراق|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Izzat Ibrahim ad-Duri}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:سەرکردەکانی حیزبی بەعسی عێراقی]]
[[پۆل:کەسایەتیە سیاسییە ونەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:ناسیۆنالیزمە عەرەبە عێراقیەکان]]
[[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق]]
[[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]]
[[پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق]]</text>
      <sha1>ao4tnrapb4pvc9k9yfeqs4kdipzgftc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571644</id>
      <parentid>1571643</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* مردن */</comment>
      <origin>1571644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9569" sha1="mcwkbshmpvrdsv7rodbo5wujjpd68u2" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                  = عیزەت ئیبراھیم دووری
| ناوی_خۆماڵی          = عزة إبراھیم الدوری
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    =
| وێنە                 = Ad-Duri.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| جێگری_وێنە           =
| سەردێری وێنە         =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ۱ی تەممووزی ۱۹٤۲
| شوێنی لەدایکبوون     = گوندی دوور سەر بە [[پارێزگای سەلاحەددین]]
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         ={{death date and age|٢٠٢٠|١٠|٢٦|١٩٤٢|٧|١}}
| شوێنی مردن           =
| ھۆکاری مردن          =
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            =
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               = [[عەرەب]]
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 = سەرکردایەتی [[حیزبی بەعس]] ھەڵوەشاوە
| ساڵانی چالاکی          =۱۹٦۲–۲۰۰۳
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناوبانگ              =
| کارە_دیارەکان        =
| شێواز                =
| کاریگەر_بووە         =
| کاریگەری_بووە        =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| کێش                  =
| تەلەڤیزیۆن            =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =
| جێگر                 =
| حیزب                 =[[پەڕگە:Flag of the Ba'ath Party.svg|20px]] [[حیزبی بەعس|حیزبی بەعسی سۆسالیزمی عەرەبی]]
| بزاڤ                 =
| بەرانبەرەکان         =
| ئایین                = [[ئیسلام]] [[سوننە]]
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               =
| یار                  =
| منداڵەکان            = ئەحمەد - ئیبراھیم -عەلی -ھۆزان - عەبلە - حەمرا
| دایک و باوک          =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             =
| واژوو                 =
| جێگری_واژوو           =
| قەبارەی_واژوو         =
| ماڵپەڕ               =
| پەراوێزەکان          =}}
'''عیزەت ئیبراھیم دووری''' (١ی تەممووزی ١٩٤٢ – ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠) لە [[ناوچەی دوور]]، [[پارێزگای سەلاحەددین]]) لە خێزانێکی ھەژار لەدایکبووە. ئەو لە تیرەی ئەلبووحەربەیە لە ھۆزی ئەلمەواشت. خوێندنی لە [[قەزای سامەڕا]] و [[بەغدا]] تەواوکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.moqatel.com/openshare/behoth/sirzatia17/iraq/sec001.doc_cvt.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305011122/http://www.moqatel.com/openshare/behoth/sirzatia17/iraq/sec001.doc_cvt.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سیاسی ==
ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن حکوومەتەکەی [[عەبدولکەریم قاسم]]ەوە دەستگیر دەکرێت و دەخرێتە زیندانەوە. یەکێک دەبێت لەو [[حیزبی بەعس|بەعسییانەی]] کە ڕۆڵی سەرەکی دەبێت لە کودەتای [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨]] دژ بە [[عەبدولکەریم قاسم]]. بۆیە لە ساڵی ١٩٦٩دا عیزەت دووری دەبێتە ئەندامی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی]] بەعس.&lt;ref&gt;http://archive.aawsat.com/leader.asp?article=253882&amp;issueno=9414#.VTFlPtKqqko&lt;/ref&gt; ساڵی ١٩٧٩ دەبێتە جێگری سەرۆکی [[حیزبی بەعسی عێراق]]. لە کاتی ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] بۆ سەر عێراق [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|لە ساڵی ٢٠٠٣]] سەرکردەی ناوچەکانی باکووری [[عێراق]] بووە لەدوای کۆنترۆڵکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکاوە، ١٠ ملیۆن دۆلار لەلایەن سوپای ئەمریکاوە ڕاگەیەنرا بۆ ئەو کەسەی زانیاری دروستی لەسەر شوێنی عیزەت دووری ھەبێت. ناوی لەنێو [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|پێڕستی ٥٥ داواکراوەکەی ئەمریکادا]] ھەبووە پاش ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس]]، وەکو ئەمینداری گشتیی حیزبی بەعس خۆی ناساند. لە ساڵی ٢٠٠٩ [[بەرەی جیھاد و ڕزگاری لە عێراق]] ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;&gt;http://rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/170420156&lt;/ref&gt;

== ھەواڵی کوژران ==
لەدوای ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس]]ەوە چەندین جار دەنگۆی کوژرانی عیزە دووری بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;/&gt; دواجار ١٧ی نیسانی ٢٠١٥ تەلەڤیزیۆنی [[کەناڵی ئاسمانیی عێراق|ئەلعێراقییە]] ھەواڵی کوژرانی عیزە دووری لە ھەڵمەتێکی [[سوپای عێراق]]دا بڵاوکردەوە&lt;ref&gt;http://www.imn.iq/news/view.64874/{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; بەڵام حیزبی بەعسی ھەڵوەشاوە ئەم ھەواڵەی ڕەتکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=227201 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160314083623/http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=227201 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مردن ==
[[حیزبی بەعسی عێراق]] ڕۆژی دووشەممە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ کۆچی دوایی عیزەت دووری ڕاگەیاند کە لەلایەن [[حکوومەتی عێراق]]ەوە داواکراوە و حیزبی بەعسی قەدەغەکراویش لە عێراق لە بەیاننامەیەکدا ڕای گەیاند کە پرسە بۆ ئەمینداری گشتی خۆی عیزەت دووری دەگێڕن و گوتیشی دیاریکردنی کەسایەتی سەربازی جێگرەوە ڕادەگەیەنین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Saddam’s former right-hand man Izzat al-Douri dies|ناونیشان=https://thearabweekly.com/saddams-former-right-hand-man-izzat-al-douri-dies-0|وێبگە=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Iraq: Saddam Hussein’s right-hand man dies after years as fugitive|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/26/izzat-ibrahim-al-douri-saddam-hussein-right-hand-man-dies-at-78|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حزب البعث العراقي المحظور يعلن وفاة عزة الدوري|ناونیشان=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1386992-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=سكاي نيوز عربية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ظل صدام حسين يرحل.. وفاة عزة الدوري|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2020/10/26/ظل-صدام-حسين-يرحل-وفاة-عزت-الدوري|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=العربية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|عێراق|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Izzat Ibrahim ad-Duri}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:سەرکردەکانی حیزبی بەعسی عێراقی]]
[[پۆل:کەسایەتیە سیاسییە ونەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:ناسیۆنالیزمە عەرەبە عێراقیەکان]]
[[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق]]
[[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]]
[[پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق]]</text>
      <sha1>mcwkbshmpvrdsv7rodbo5wujjpd68u2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش</title>
    <ns>4</ns>
    <id>132758</id>
    <revision>
      <id>1571883</id>
      <parentid>1468163</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T22:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <comment>/* وتارە پاڵێوراوەکان */</comment>
      <origin>1571883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5467" sha1="9ybeerq9028yugv5fc0dov981fqtutu" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION____NOTOC__
{{سەری وتارە باشەکان}}
{{قەدبڕ|وپ:پوب}}
[[پەڕگە:Cscr-featured2-candidate.svg|ڕاست|60px]]
لەم پەڕەیەدا، ئەو وتارانەی کە ھەڵبژێردراون وەک وتاری باش دەربکەون بەراورد دەرکێن بە [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکانی وتاری باش|سیاسەتەکانی وتاری باش]] تاکو بزانرێت کە ئایا ''ئەو'' وتارە وەک وتاری باش شیاوە یاخود نا. کوالێتی وتاری باش دەبێت بەردەوام کەمتر بێت بەراورد بە [[ویکیپیدیا:وتاری ھەڵبژێردراو|وتاری ھەڵبژێردراو]]. ھەموو کەسێک دەتوانێت وتارێک '''بپاڵێوێت'''، وە ھەمووکەسێک کە سیاسەتە فەرمییەکانی ویکیپیدیا شارەزایە و زانیاری گشتی لەسەر ویکیپیدیا ھەیە، دەتوانێت بەسەر وتارەکەدا بچێتەوە، باشتر وایە بەڕێوەبەرەکان و بەکارھێنەرە کۆنەکان (ئەوانەی کە زیاتر لە یەک ساڵە چالاکن) ئەرکی بەسەرداچوونەوە بگرنە ئەستۆ. پێداچوونەوەی وتارەکان لەوانەیە یەک ھەفتە یان کەمتری بوێت، بەپێی درێژی و دەوڵەمەندی وتارەکە. دەنگدەر دەبێت بە شێوەیەکی باش وەڵامی ئەو ڕەخنانە بداتەوە کە لەلایەن تاووتوێکەر لە وتارەکە دەگیرێت کە ھەڵیبژاردووە و پێکەوە کار بکەن بۆ چاککردنەوەی کێشەکان (ئەگەر ھەبوون). کاتێک کە وتارەکە وەک وتاری باش دەستنیشان کرا، لە بەشی چەپی سەرەوەی پەڕەکە نیشانەی ئەستێرەیەکی سەوز دەردەکەوێت ([[پەڕگە:Symbol star3.svg|15px]]) کە وای نیشان دەدات کە ئەو وتارە '''وتارێکی باشە'''. ئەگەر وا پێویستە کە وتارێک بسڕدرێتەوە لە لیستی وتارە باشەکان، تکایە کرتە بکە لەسەر '''ھەڵسەنگاندنەوە'''.

&lt;center&gt;{{ombox
| type       = notice
| text ='''ئاگاداری بۆ کۆمەڵگە: تکایە سەرەتا [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش/ڕێنماییەکان|ڕێنماییەکان و ڕێنوێنییەکان]] بخوێننەوە'''}}&lt;/center&gt;

==وتارە پاڵێوراوەکان==
&lt;!-- لە خوار ئەم خەتەوە داڕێژەی (وپب) دابنێ لە سەروو ھەموو ئەوانی ترەوە چوونکە نوێترینە--&gt;
{{وپب|ململانێی ماد و پارس}}
{{وپب|لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری}}
{{وپب|کەمالیزم}}
{{وپب|شەڕی عێراق (٢٠١٤–٢٠١٧)}}
{{وپب|کالیفۆڕنیا ستی، کالیفۆڕنیا}}
{{وپب|دوورگەکانی ماریانای باکوور}}
{{وپب|چیرۆکی کایەکلێ ٣}}
{{وپب|بزاڤی ژینگەیی}}
{{وپب|نیسان مۆتۆرز}}
{{وپب|توخمی پێنجەم (فیلم)}}
{{وپب|بایۆشۆک}}
{{وپب|دووم (کایەی ڤیدیۆییی ٢٠١٦)}}
{{وپب|وەن پیس (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ٢٠٢٣)}}
{{وپب|کیلیان مورفی}}
{{وپب|لیمبۆ (کایەی ڤیدیۆیی)}}
{{وپب|گەورە دزی ئۆتۆمۆبیل}}
{{وپب|کیک بۆکسینگ}}
{{وپب|ڕەشەبای برووسکاویی}}
{{وپب|گووگڵ ئێرت}}
{{وپب|پێدرۆ پاسکاڵ}}
{{وپب|یەکەم جەنگی خاچپەرستانە}}
{{وپب|ئەنابێڵ دەگەڕێتەوە ماڵەوە}}
{{وپب|فەرمانڕەوایەتیی جیھانی جوراسی}}
{{وپب|ساکورا}}
{{وپب|بەکرێگیراوەکان ٢}}
{{وپب|بۆ شوێنێکی نادیار: دروستکردنی فرۆزن ٢}}
{{وپب|کوردانی باشووری کوردستان}}
{{وپب|مێژووی ژاپۆن}}
{{وپب|تریلەر (ئەلبوم)}}
{{وپب|وەحشی تاسمانی}}
{{وپب|بریکار کارتەر (فیلم)}}
{{وپب|پووسی پووت لەپێ: کۆتا خۆزگە}}
{{وپب|ئۆتۆمۆبیلەکان لەسەر ڕێگەکە}}
{{وپب|کۆمەڵەی ڕۆژنامەوانی بیانی ھۆڵیوود}}
{{وپب|ئەڤەتار: ڕێگەی ئاو}}
{{وپب|کاتۆ سڤانیدزێ}}
{{وپب|کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان}}
{{وپب|گۆڕەپانی کۆماری}}
{{وپب|مەمالیکی عێراق}}
{{وپب|چیای ئیڤرست}}
{{وپب|جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا}}
{{وپب|ڕێکخراوەی ڕاسان}}
{{وپب|زمانی تاڵشی}}
{{وپب|ئیلام}}
{{وپب|ماری سلیست}}
{{وپب|مارتا}}
{{وپب|ئەحمەد کایا}}
{{وپب|کۆتایی دونیای نەفرەتی}}
{{وپب|شینچی کودۆ}}
{{وپب|کشومات}}
{{وپب|کەوتوو}}
{{وپب|لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)}}
{{وپب|وەن پیس}}
{{وپب|ھەولێر}}
{{وپب|دەستپێک (فیلم)}}
{{وپب|ئەی دڵ، دژوارە}}
{{وپب|نایڵزم}}
{{وپب|ئێمیلی دیکینسۆن}}
{{وپب|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}
{{وپب|کوردستان}}
{{وپب|دەرگا کراوەکە}}</text>
      <sha1>9ybeerq9028yugv5fc0dov981fqtutu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Aram</title>
    <ns>3</ns>
    <id>134072</id>
    <revision>
      <id>1571888</id>
      <parentid>1571413</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T01:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dexbot</username>
        <id>6403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٣١ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی ١٤]]</comment>
      <origin>1571888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40892" sha1="pywl1chax2jymnosk0chv7dfhoqxe0d" xml:space="preserve">{{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot
|archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی %(counter)s
|algo = old(31d)
|counter = 14
|maxarchivesize = 200K
|archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}}
|minthreadsleft = 0
|minthreadstoarchive = 1
}}
{{سەرقاڵ}}
----
{{تۆخ|{{ناوەڕاست|{{دوایین جار دەستکاری کراوە لەلایەن}}}}}}
&lt;!--{{پەیامەکان بۆ کۆمەڵگە}}--&gt;
{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}}
{{ھن|٥}}

&lt;!-- تکایە دەستکاریی بەشی سەرەوە مەکە --&gt;

== چاکردنی ساڵە کۆچییەکان ==

&lt;!-- دەستپێکی دەمبوس --&gt;{{پەیامی دەمبوسدار|}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٧١٨١٩٨٩}}&lt;!-- کۆتاییی دەمبوس --&gt;
سڵاو بەڕێز ئارام، سپاس بۆ بەسەرداچوونەوەی وتارەکان، پێشنیارێکم ھەیوو، پێم وابێت ھەڵەیەک ھەبوو لە گۆڕینی ساڵە کۆچیەکان بۆ زاینی، کە بۆ نموونە ١٣٧٤کۆچی کرابوو لە ١٩٩٢ لەجیاتی ١٩٥٤. حەزم کرد ئاگادارتان بکەمەوە نەک کێشەیەک لە سیستەمەکە ھەبێت. زۆر سپاس[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:سڵاو لە ئێوەش {{وب|Daniel abdullah}} ساڵی زایینی = ساڵی کۆچی + ٦٢١. وا نییە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٣٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:: سڵاو، نا منیش جاران وام ئەزانی وایە، بەڵام ئەوە ھەڵەیە،&lt;br&gt;
::بەشێوەیەکی گشتی ئاوا ئەکرێت، بۆ کۆچی مانگی کە سوننەکان بەکاری ئەھێنن(جیاوازە لە کۆچی خۆریی کە شیعەکان بەکاری ئەبەن) بە ھەرحاڵ ئەمە یاساکەیە &lt;br&gt;
::زاینی= ((کۆچی*0.97)+622)، &lt;br&gt;
::کۆچی=((ساڵی زاینی-622)*1.03)&lt;br&gt;
::بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [https://jostrans.org/issue17/art_darani.php ئێرە]، ھەڵبەت مانگەکانیش کێشە دروست ئەکەن، بۆ ئەوەی وردتر گۆڕانکاریەکان بکەن بەتایبەت ئەگەر مانگ و ڕۆژی لەگەڵ بوو [https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/# ئەمە] بەکار ببەن زۆر بێ کێشەیە.&lt;br&gt;
::ڕێز و سڵاو[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:::{{وب|Daniel abdullah}} زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکانت! حەز دەکەم ڕای {{وب|Calak|Serchia}} وەرگرین و قسەیەک لەم بارەوە بکەن. من کەمێک سەرم لێ تێک چووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٤٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:::: شایەنی نییە براکەم، منیش تازە فێری ئەوە بووم، دەستی بەڕێزتان خۆش بێت ھۆکارەکەی ئێوە بوون، لەشتان ساخ بێت.[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:::::نازانم ئێستا بەدیاریکراوی کێشەکە لەکوێ دروست بووە. بۆ گۆڕینی ساڵی کۆچی بە زایینی، ئەوەی بزانم حسابێکی ئاسانی نییە و کێشە لە ئاڵوگۆڕ دروست دەبێت. ھەرچۆن بێت، باشترە ویکیی عەرەبی یان ئینگلیزی بکرێتە سەرچاوە لەم بابەتە. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ‏١٨:٢٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:::::: ئەرێ مام {{وب|Calak}} تۆ سەر لەم باسە دەردەکەی؟ زۆر دەمێکە ئەم بەشەم لە چوونە نێو ئەرشیڤەکان ڕاگرتووە. گەر ئێوەش نایزانن یان ناتانەوێت قسەی لێوە بکەن، بێزەحمەت قورنچکێ لە یەکێکی شارەزا بگرە و سپاسیش! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٨:١٧، ١٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::نەکنیکیەن ساڵنامەی کۆچی ١٠ ڕۆژی کەمترە لە زایینی بۆیەش ناتوانی بەو ڕێگایە ھەژماری بکەیت ,ئەشتوانی ئەم [[Https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/|وێبسایت]]ە بەکار بێنی بۆ ھەژمارکردنی دروست . [[بەکارھێنەر:KOJIN VIO|KOJIN VIO]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:KOJIN VIO|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٠، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::: {{وب|KOJIN VIO}} سپاس بۆ لێدوانەکەت، بەڵام لێرەدا باسەکە بەتایبەت لەسەر ساڵەکە بوو نەک ڕۆژ و مانگیش. دوگمەیەکی بچووکمان بۆ ئەوە دروست کردبوو تا ساڵی کۆچی بکاتە زایینی چونکە بەشێک لە بەکارھێنەرانمان لە ویکیپیدیای فارسییەوە وەرگێڕان دەکەن و لەوێش کار بە ساڵنامەی کۆچی دەکەن؛ وتمان با کاری گۆڕینی ساڵەکان ئاسانتر بکەین و ئیتر ئەم باسەی لێوە دروست بوو کە جارێ ئەوسەری دیار نییە. لەگەڵ سپاسی دووبارەی بەندە، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠١:٥٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC)

== فۆنتی سەربەشەکان ==

&lt;!-- دەستپێکی دەمبوس --&gt;{{پەیامی دەمبوسدار|}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٣٢، ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٨٨٠٧٥٢٢}}&lt;!-- کۆتاییی دەمبوس --&gt;
سڵاو کاک ئارام، تێبینیم کردووە فۆنتی سەردێڕی بەشەکان گۆڕاوە (کرۆمی دیسکتۆپ). ویستم بزانم لای ئێوەش وایە، تا ئەگەر وا بێت چارە بکرێت. ([https://ibb.co/gyJq60L وێنە]) [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ‏١٥:١٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:سڵاو کاک {{وب|Serchia}} من و کاک {{وب|Kushared}} ئاگادارین. منیش چاوەڕێی وەڵامێکم لە کاک محەممەدەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٧:٠٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== ساڵی ھەڵە ==

&lt;!-- دەستپێکی دەمبوس --&gt;{{پەیامی دەمبوسدار|}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٠٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٣٤ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٣٧٢١١٦٦١}}&lt;!-- کۆتاییی دەمبوس --&gt;

سڵاو کاک {{وب|Aram}} بڕوانە ئەم [[داڕێژە:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥|داڕێژەیە]] زۆربەی ساڵەکان ھەڵەیە ناوەڕۆک و ساڵەکان یەکناگرنەوە. پێشتر لە ڕێگای بۆتەوە درووست کراون، بۆئەوەی کاتێکی زیاترمان بۆ بگەڕێتەوە لە ڕێگای بۆتەوە چارەسەری بکە. بۆ نموونە؛ ئەم [[بڕیارنامەی ١٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|وتارە]] گەر سێرێکی وتارە ئینگلیزییەکە بکەی لە ناوەڕۆکەوە جیاوازی ھەیە. یاخود ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏١٧:٥٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:سڵاو {{وب|Arya sarhan}} ئەگەر مەبەستت ڕێکەوتی دەرچوونی بڕیارنامەکانە، بەڵێ، تێبینیی ڕێکەوتی نادروستم کرد، بەڵام ھەمووشیان ھەڵە نین. لەسەر ئەوەی وتتان «ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون.» دەتوانی نموونەم بۆ دانێیت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٠٦، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::ئەم وتارانە بە ھەڵە گرێدراون؛ ([[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٩٨٥]]، [[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٦]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٧]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٨]]) چەندانی تریش. وە [[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٣]]ش گرێنەدراوە، گەر سێری ناوی وتارەکە و سەردیڕی داڕێژەکەش بکەی جیاوازن. زۆربەیان وان ناوی وتار و سەردێڕی داڕێژەکە ساڵێکیان جیاوازە. چەند دانەیەکم چاک کرد و چەند وتارێکم گرێدا بەڵام زۆرن باشترە بە بۆت بکرێت. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢٢:٤٧، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:::{{وب|Arya sarhan}} زۆر سپاس بۆ وردبوونەوەت لێیان! ئەمانە ئەوانەن کە لێرە و لەوێ جیاوازن:
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 70]]|[[بڕیارنامەی ٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 570]]|[[بڕیارنامەی ٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1574]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1575]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1583]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1584]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1585]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1586]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1587]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1588]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1590]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1589]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::ئەمانەش ئەوانەن کە زمانەکانی تریان پێوە گرێ نەدراوە و بە لێکدانیان لەگەڵ بەندی ئینگلیزییەکە چارە دەبن نەک بە گواستنەوە کە ئیشەکە دەکاتە دوو ئیش:
:::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[بڕیارنامەی ٤٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[بڕیارنامەی ٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::لەسەر چاکسازیی ڕێکەوتەکانیش، کاتی دەوێ و ماوەیەک لێرە نابم. ئیشەڵڵا کە ھاتمەوە، خەریکیان دەبین. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠١:٢٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== بۆت ==

سەلام کاک ئارام. هیوادارم لە هەر جێیەکی و لە هەر کاتێک دا باش و تەندرووست بی. کاک ئارام هیوادارم هەژمارەکەت بکەیەوە و ئەو پەیامم ببینی. چۆنێتی چاککردنی بۆتم دەویست، بەس ئەو بەشەی کە تاگ لە وتارەکان دەدا، بۆ ویکیپیدیای فارسیمە لەسەر [[user:KordBot]]، ئەگەر پێم بڵێی چ کۆدێک لە کوێ دەبێ بەکاربێنم تا کارا بێ زۆر باش دەبێ و یارمەتیەکی زۆرت پێ داوم. یاحەق [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ١١:٢٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;</text>
      <sha1>pywl1chax2jymnosk0chv7dfhoqxe0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حەکاری (ناوچەی مێژوویی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137756</id>
    <revision>
      <id>1571568</id>
      <parentid>1571317</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19695" sha1="tkcga45qmo0teirlmq8zh0nnr2tkwol" xml:space="preserve">{{سەبارەت بە|ناوچە مێژووییەکە|میرنشینەکە|میرنشینی حەکاری}}
'''حەکاری''' ({{langx|syr|ܚܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Ḥakkāri}}، یان {{lang|syr|ܗܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Hakkāri}})، ناوچەیەکی شاخاوی مێژوویی بوو کە دەکەوتە باشووری [[دەریاچەی وان]]،&lt;ref name=&quot;Aboona2&quot;&gt;{{Harvnb|Aboona|2008|p=2}}&lt;/ref&gt; کە بەشێک لە پارێزگاکانی مۆدێرنی [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]]، [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]]، [[پارێزگای وان|وان]] لە [[تورکیا]] و [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] دەگرتەوە. لە کۆتایییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا [[سەنجەق]]ێک بوو لەناو [[ویلایەتی وان]]ی کۆندا.

[[پەڕگە:Hakkari Assyrians, c. 1900.jpg|وێنۆک|[[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]]

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Church of Saint John the Arab.jpg|وێنۆک|کڵێسایەکی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات|ئاشووری]] سەدەی شەشەم، مار یۆھانانی عەرەب، لە گوندی [[ئەنداچ|گێرامۆن]]ی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]]]
[[پەڕگە:Qudshanis-Hakkari Mar Shimon house.jpg|وێنۆک|نشینگەی پاتریارک لە قودشانیس، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] (١٦٩٢–١٩١٨)]]
[[پەڕگە:Semdinli Hakkari.jpg|وێنۆک|ڕاست|ناوچەی شاخاوی [[شەمزینان]]]]
[[پەڕگە:Basket woven bridge across the Zab in Hakkari, c. 1900.jpg|وێنۆک|پردی چنراو لەسەر زێ لە حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]]
ئەو ناوچەیەی لە [[توور عەبدین]]ەوە تا حەکاری درێژ دەبێتەوە، زەوییەکانی [[نایری]] پێکھێنابوو کە وەک سنووری باکووری ئاشووری و سنووری ڕکابەرەکانیان لە [[ئورارتوو]] کاری دەکرد. [[ئاشوورییەکان]]ی ئەم ناوچەیە مەسیحی بوون و شوێنکەوتووی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] بوون و تا ساڵی ١٩٢٤ لێرە دەژیان، کاتێک کۆتا [[ئاشوورییەکان]] کە لە [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]] و ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە ساڵی ١٩١٨دا ڕوویاندا ڕزگاریان ببوو، دەرکران. زۆربەیان دواتر ڕوویان لە دۆڵەکانی [[ڕووباری سپنە|سپنە]] و [[دەشتی نەھلێ|نەھلێ]] لە باکووری عێراق کرد. ئەوانەی چوونە [[سێمێل]] لە کۆتاییدا لە ماوەی دەیەی ١٩٣٠ بۆ [[ناوچەی تل تەمەر]] لە [[سووریا]] کۆچیان کرد.

لە ساڵی ٩٨٠ی زایینیدا، عەزوولدەولە ھێرشێکی بۆ سەر کوردانی حەکاری نارد و گوێڕایەڵی کردن.&lt;ref&gt;Houtsma, M. Th (1993). [https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&amp;pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936. BRILL. p. 1137. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٠٤١ی زایینیدا، دوای شکستی [[تورکە ئۆغوزەکان|ئۆغوزە تورکە]] داگیرکەرەکان و کۆمەڵکوژی دواتریان لە [[ورمێ]] لەلایەن ڕەوەندییەکانەوە، ئەوان بەرەو حەکاری ھەڵاتن و لەوێ وێرانیان کرد. لە کۆتاییدا لەلایەن کوردەکانەوە تێکشکان و ١٥٠٠ پیاوی ھۆزی ئۆغوز کوژران و ڕزگاربووەکانیش لەلایەن کوردەکانەوە کۆیلە کران.&lt;ref&gt;Peacock, Andrew (2017). [https://iranicaonline.org/articles/rawwadids &quot;Rawwadids&quot;]. Encyclopædia Iranica, online edition. New York.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Houtsma, M. Th (1993). ''[https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&amp;pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936''. BRILL. p. 1138. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}&lt;/ref&gt;

دوای وێرانکردنی ناوەندە شارییەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] لەسەر دەستی [[تەیمووری لەنگ]]، سەرکردەیەکی سەربازی تورک کە لەژێر پەردەی گێڕانەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی مەنگۆل]] کاری دەکرد و بە «شمشێری ئیسلام» ناسرابوو. داگیرکردنی [[بەغدا]] و ناوچەکە بەگشتی، بەتایبەتی وێرانکردنی [[تکریت]]، کاریگەری کردە سەر [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]] کە دوای لەناوبردنی مەسیحییەکانی ناوچەکە، [[ئیسماعیلییەکان]] و موسڵمانانی [[سوننە]] و [[شیعە]] بەبێ جیاوازی لەلایەن تەیموورەوە لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٤دا، لە نزیک نەینەوا لە [[دێری مار مەتای]] پەنایان گرتبوو. ئەو چەند ڕزگاربووەی مابوونەوە پەنایان بۆ ئاشوورییەکانی حەکاری و ناوچەکانی دەوروبەری برد. ئەم ناوچەیە ھەروەھا چەندین قەشە و پاتریارکی بەرھەمھێنا چونکە جێنشینی میراتی بەکاردەھێنرا بۆ ڕێگریکردن لە ھەرەسھێنانی تەواوی [[کڵێسا]]کە. تا سەدەی ١٦، ئاشوورییەکان لە زۆرێک لەو شارانە نەمان کە پێشتر تێیدا گەشەیان کردبوو، وەک [[تەورێز]] و [[نسێبین]]. سەرۆکی کڵێسای ڕۆژھەڵات تا ساڵی ١٥٥٣ لە بەغداوە بۆ [[مەراغە]] لە [[ورمێ]] گواسترایەوە.&lt;ref name=Alexander36&gt;{{Harvnb|Alexander|1994|p=36}}&lt;/ref&gt;

تا دەیەی ١٥٠٠، [[ئاشوورییەکان]] لە وەشانێکی کۆنتر لە سێگۆشەی ئاشووری چڕببوونەوە، کە خاڵەکانی لە [[ئامەد]] (ڕۆژاوا) و [[مەراغە]] (ڕۆژھەڵات) بوون. کڵێسای ڕۆژھەڵات ھەندێک لە ئەندامەکانی لە چەند سەدەی دوای «فیتنەی ١٥٥٢» بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لەدەستدا، بەتایبەتی لە ئامەد؛ بەڵام ئەوانەی لە حەکاری دەژیان، کاریگەر نەبوون بەو ناکۆکییانە تا ساڵی ١٦٩٢، کاتێک ئەسقەفە کلدانییەکەی ئامەد، شەمعوونی نۆیەمی دنخا، لە [[ڕۆما]] جیا بووەوە و گواسترایەوە بۆ [[قودشانیس]] لە حەکاری، لەوێ ھێڵی شەمعوونی بۆ جێنشینی میراتی پاتریارکی دووبارە ناساندەوە کە تا ساڵی ١٩٧٦ بەردەوام بوو.

پاتریارک [[شەمعوونی سێزدەھەم]] کورسییەکەی لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[قۆچانیس]] گواستەوە. دوای گەڕانەوەی کۆتایی بۆ باوەڕە نەریتییەکە، پاتریارکەکانی ھێڵی شەمعوون بڕیاریاندا سەربەخۆیی خۆیان بپارێزن و دوای ئەو کاتە دوو ھێڵی سەربەخۆی پاتریارکە نەریتییەکان ھەبوون: ھێڵی باڵای ئەلیا لە ئەلقۆش و ھێڵی خوارووی شەمعوون لە قۆچانیس.{{sfn|Murre van den Berg|1999a|p=٢٣٥–٢٦٤}} ئەم دابەشبوونە جگە لەوە بەھۆی پێکھاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگە ئاشوورییە ناوخۆییەکانەوە بوو، کە بە شێوەیەکی نەریتی وەک یەکێتیی ھۆزایەتی ڕێکخرابوون و ھەر ھۆزێک لەلایەن گەورەیەکی ناوخۆییەوە («مەلیک») سەرکردایەتی دەکرا، لەکاتێکدا ھەر مەلیکێک لە کۆتاییدا ملکەچی پاتریارک بوو، کە نێوەندگیری لە نێوان ئاشوورییە مەسیحییەکان و دەسەڵاتدارانی [[عوسمانی]]دا دەکرد.{{sfn|Wigram|1914}}

پاتریارک کە لە کڵێسای مار شەلیتا لە قودشانیس نیشتەجێ بوو، ھەم دەسەڵاتی ڕۆحی و ھەم سیاسی بەسەر ڕەعێتەکانیدا ھەبوو. بەوپێیەی [[قەشە]]کان داوایان لێدەکرا بە [[ڕەبەن]]ی بمێننەوە، پاتریارکایەتی لە مامەوە بۆ برازا دەگواسترایەوە.&lt;ref name=Alexander36/&gt; ئەم سیستەمە بە «ناتر کورسیا» ({{lang|syr|ܢܛܪ ܟܘܪܣܝܐ}} «پاسەوانی تەخت») ناسرا، و تا سەدەی ١٩ ئەم سیستمە بۆ ھەموو ئەسقەفنشینەکانی حەکاری جێبەجێ کرا.&lt;ref name=Wilmshurst277&gt;{{Harvnb|Wilmshurst|2000|p=277}}&lt;/ref&gt;
ئاشوورییەکان ھاوپەیمانی ئاڵۆزیان لەگەڵ ھۆزە کوردە دراوسێیەکان و ئاغاکانی عوسمانی پێکھێنابوو، و ھەر ھۆزێک لەلایەن «مەلیک» ێکەوە ({{lang|syr|ܡܠܟ}}) سەرکردایەتی دەکرا کە لە کاتی شەڕدا وەک سەرکردەیەکی سەربازیش کاری دەکرد.&lt;ref name=Aboona35&gt;{{Harvnb|Aboona|2008|p=35}}&lt;/ref&gt; ئاشوورییەکانی [[تیاری]] لە ٥١ گوندی جیاوازدا دەژیان و ٥٠٬٠٠٠ ئەندامیان ھەبوو - ئەمەش وای لێکردبوو کە بەھێزترین بن لە نێوان ھۆزە ئاشوورییە نیوە سەربەخۆکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khan|یەکەم=Geoffrey|سەردێڕ=Neo-Aramaic dialect studies|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٣٣٣-٤٢٣-٩|پەڕەکان=٣٩|oclc=٨٦٢١٣٩٣٠٤}}&lt;/ref&gt;

=== شەڕە کوردییەکان ===
{{سەرەکی|کۆمەڵکوژییەکانی بەدرخان بەگ}}
لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، چەندین ناوەندی کوردی ڕکابەر لە ناوچەکەدا دەستیان بە دەرکەوتن کرد. [[میر محەممەد]]، میری کوردی [[میرنشینی سۆران]]، کە ناوەندەکەی لە دەوروبەری [[ڕەواندز]] بوو، توانی ڕکابەرەکانی لابدات و ناوچەیەک لە [[مێردین]]ەوە تا [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ئێران]] کۆنتڕۆڵ بکات.&lt;ref name=Aboona173&gt;{{Harvnb|Aboona|2008|p=173}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە ساڵی ١٨٣٨دا کاتێک ویستی ئاشوورییەکانی حەکاری گوێڕایەڵ بکات، لە شەڕدا شکا. [[عوسمانییەکان]]، بەھۆی ھەوڵدانیان بۆ چەسپاندنی کۆنتڕۆڵیان بەسەر ناوچەکەدا، کەوتنە شەڕێکی پڕ تێچوو لەگەڵیدا کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی میرنشینەکەی.&lt;ref name=Aboona174&gt;{{Harvnb|Aboona|2008|p=174}}&lt;/ref&gt;

دوای ڕووخانی ڕکابەرە سەرەکییەکەی، [[بەدرخان بەگ]]ی [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] ھەوڵیدا دەسەڵاتی خۆی فراوان بکات بە لکاندنی ناوچە [[ئاشوورییەکان]] لە حەکاری.&lt;ref name=Aboona179&gt;{{Harvnb|Aboona|2008|p=179}}&lt;/ref&gt; ئەو سوودی لە درزێکی نێوان پاتریارک شەمعوونی حەڤدەیەم ئیبراھیم و [[نووروڵڵا بەگ]]، میری کوردی حەکاری وەرگرت. بەدیرخان ھاوپەیمانی لەگەڵ نووروڵڵا بەگ بەست و لە ھاوینی ساڵی ١٨٤٣دا ھێرشی کردە سەر ئاشوورییەکانی حەکاری و کۆمەڵکوژی کردن و ئەوانەشی ڕزگاریان بوو وەک کۆیلە بردن.&lt;ref name=McDowall47&gt;{{Harvnb|McDowall|2000|p=47}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵکوژییەکی تریش لە ساڵی ١٨٤٦دا بەسەر ئاشوورییەکانی تیاری ھێنرا کە ئەوانیش لە حەکاری نیشتەجێ بوون.&lt;ref name=McDowall47/&gt;
زلھێزە ڕۆژاوایییەکان کە بەھۆی [[کۆمەڵکوژی]]یەکانەوە نیگەران ببوون، فشاریان خستە سەر [[عوسمانییەکان]] بۆ دەستوەردان. بەدیرخان دواتر شکا و لە ساڵی ١٨٤٧دا بۆ کریت دوورخرایەوە.&lt;ref name=McDowall47/&gt;

=== کۆنتڕۆڵی ڕاستەوخۆی عوسمانی ===
[[پەڕگە:Armenian population of Van province in 1896.png|وێنۆک|ناوچە مەسیحییە چوارگۆشە ڕەنگکراوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی وان]] ئەو شوێنەیە کە [[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری تێیدا دەژیان، لەکاتێکدا ناوچە مەسیحییە ڕەنگ شینەکان نیشاندەری شوێنی نیشتەجێبوونی [[ئەرمەنییەکان]]ە.]]
ھەرچەندە ناوچەکە لە سەدەی ١٦ەوە بە ناو لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا بوو، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دانیشتووانە ئاشووری و کوردەکەی و ئاغاکانیانەوە بەڕێوە دەبرا. دۆخەکە دوای حوکمی بەدرخان بەگەکان و چاکسازییەکانی تەنزیمات گۆڕا، چونکە عوسمانییەکان ئێستا توانییان کۆنتڕۆڵی تەواوی خۆیان بەبێ بەرگری فراوان بکەن، و لە ساڵی ١٨٦٨دا [[سەنجەقی حەکاری]] دروست کرا.&lt;ref name=Aboona3&gt;{{Harvnb|Aboona|2008|p=3}}&lt;/ref&gt;

=== کۆمەڵکوژی و کۆچکردنی بەکۆمەڵ ===
{{سەرەکی|کۆمەڵکوژیی سەیفۆ}}
لە سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، بەڵێنی مامەڵەی تایبەت بە پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|شەمعوونی نۆزدەیەم بنیامین]] درابوو وەک پێشبینییەک بۆ جەنگەکە.&lt;ref name=Stafford23&gt;{{Harvnb|Stafford|2006|p=23}}&lt;/ref&gt; بەڵام کەمێک دوای دەستپێکردنی جەنگ، نیشتەجێگا [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنییەکان]]ی باکووری حەکاری لەلایەن ھێزە ناڕێکە کوردەکانی ھاوپەیمانی [[سوپای عوسمانی]] لە کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکاندا ھێرشیان کرایە سەر و تاڵان کران.&lt;ref name=Stafford24&gt;{{Harvnb|Stafford|2006|p=24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gaunt134&gt;{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=134}}&lt;/ref&gt; کەسانی تر بە زۆر بردرانە ناو لیواکانی کار و دواتر لەسێدارە دران.&lt;ref name=gaunt136&gt;{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=136}}&lt;/ref&gt;

خاڵی وەرچەرخان ئەو کاتە بوو کە برای پاتریارک لە کاتی خوێندنی لە [[ئەستەمبوڵ]] بە دیل گیرا. عوسمانییەکان داوای بێلایەنی ئاشوورییەکانیان کرد و وەک ئاگادارکردنەوەیەک ئەو پیاوەیان لەسێدارە دا.&lt;ref name=&quot;stafford25&quot;&gt;{{Harvnb|Stafford|2006|p=25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Assyrian Tragedy|ناونیشان=http://www.aina.org/books/tat.htm|دوایین=Yusuf|یەکەم=Malik|وێبگە=www.aina.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181010132238/http://www.aina.org/books/tat.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە بەرامبەردا، پاتریارک لە ١٠ی نیسانی ١٩١٥دا شەڕی دژی عوسمانییەکان ڕاگەیاند.&lt;ref name=stafford25/&gt;

ئاشوورییەکان دەستبەجێ لەلایەن ھێزە ناڕێکە کوردەکانەوە کە لەلایەن عوسمانییەکانەوە پشتگیری دەکران، ھێرشیان کرایە سەر، کە زۆربەی ئاشوورییەکانی حەکارییان بەرەو لووتکەی چیاکان ڕاونا، چونکە ئەوانەی لە گوندەکانیاندا مابوونەوە کوژران.&lt;ref name=stafford25/&gt; شەمعوون بنیامین توانی بەبێ ئەوەی ھەستی پێ بکرێت بچێتە [[ورمێ]]، کە لەو کاتەدا لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]]دا بوو، و ھەوڵیدا قەناعەتیان پێ بکات کە ھێزێکی فریاگوزاری بۆ ئاشوورییە گەمارۆدراوەکان بنێرن.&lt;ref name=&quot;stafford25&quot;/&gt; کاتێک [[ڕووسەکان]] وەڵامیان دایەوە کە داواکارییەکە نالۆژیکییە، ئەو گەڕایەوە حەکاری و ٥٠٬٠٠٠ ئاشووری ڕزگاربووی لە ڕێگەی چیاکانەوە بەرەو شوێنی سەلامەت لە ورمێ برد.&lt;ref name=&quot;stafford25&quot;/&gt; ھەزاران کەس لە کاتی ئەم ڕێپێوانەدا بەھۆی سەرما و برسییەتییەوە گیانیان لەدەستدا.&lt;ref name=&quot;stafford25&quot;/&gt;

=== دوای جەنگی جیھانیی یەکەم ===
لە کاتی کۆنفرانسەکانی ئاشتی لە [[پاریس]] لە ساڵی ١٩١٩دا، [[ئاشوورییەکان]] داوای دەوڵەتێکیان لە [[ئامەد]] و باکووری [[مێزۆپۆتامیا]] لە [[عێراق]] کرد؛ کەسانی تر داوای پارێزگاری بەریتانیایان بۆ باکووری مێزۆپۆتامیا، باکووری [[مووسڵ]] و [[ورمێ]] کرد.&lt;ref name=Nisan187&gt;{{Harvnb|Nisan|2002|p=187}}&lt;/ref&gt; ئاشوورییەکان ھەوڵیاندا ناوچەکە وەربگرنەوە، بەڵام تورک و کوردەکان دژایەتی ئارەزووی ئەوانیان کرد بۆ وەرگرتنەوەی زەوییە باوباپیرانییەکانیان لە حەکاری، و ھەوڵێکی ئاغا پترۆس بۆ داگیرکردنی ناوچەکە شکستی ھێنا. لە ساڵی ١٩٢٤دا، دوای ڕاپەڕینێک، [[تورکیا]] بە فەرمی باکووری حەکاری داگیر کرد و کۆتا دانیشتووانە مەسیحییەکانی کە ھێشتا لە ناوچەکەدا مابوون دەرکرد،&lt;ref name=Nisan188&gt;{{Harvnb|Nisan|2002|p=188}}&lt;/ref&gt; تەنھا گوندی [[گەزناخ]] نەبێت کە بەھۆی ھاوپەیمانییە کوردییەکان و گۆڕینی باوەڕیان بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لە دوورخستنەوە ڕزگاری بوو. ئاشوورییەکان تا ئێستاش لە ناوچەی باشووری حەکاری لە [[بەرواری]]، کە ئێستا لەسەر سنووری [[تورکیا]] و [[عێراق]]ە، و لە دۆڵەکانی [[ڕووباری سپنە|سپنە]] و [[دەشتی نەھلێ|نەھلێ]] لە ناوچەی نۆھەدرای [[پارێزگای دھۆک]] دەژین.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[میرنشینی حەکاری]]
* [[میرنشینە کوردییەکان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|تورکیا|عێراق}}

[[پۆل:بێ پۆل لە ئەیلوول ٢٠١٧]]
[[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]]
[[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی تورکیا]]
[[پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو]]</text>
      <sha1>tkcga45qmo0teirlmq8zh0nnr2tkwol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھالەی سەرچاوە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141196</id>
    <revision>
      <id>1571590</id>
      <parentid>1570930</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابراهیم احمد سەرچاەوە</username>
        <id>75547</id>
      </contributor>
      <origin>1571590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16615" sha1="s32txs1gs8tw162jhdpifprys44kd5p" xml:space="preserve">{{ احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }}
''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [[ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ]] . له سه رده می [[ پاشایه تی عێراق ]] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ]] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه .
'' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [[ گوند ]] ێکه که وتووه ته [[ قه زای بازیان ]] [[ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ]] .
([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٢:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC))

== ناو و شیکاری گوند ==

ناوی « هاڵه ی سه رچاوه » له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه کە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە  . ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٢:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC))

== میژووی ئاوه دانکردنه وه  ==

 *  « احمد حسین قادر » ناسراو به  احمد سه رچاوه خه ڵکی گوندی مه سۆ  سه ر به پێێنجوێن ساڵی ١٩٥٥ز له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر  زه وییه کانی ئه م گونده یان له - شێخ بابه علی حه فید - وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه کە ناحیەی دۆڵی بازیان بووە.
([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٢:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC))

== شوینه واره ديرێنه كان ==
 
کاتێک ئه م چوار برایه هاتوون بۆ ئاوەدانکردنەوەی گونده کە چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و  گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆن ( ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ ) بونیاد نراوه . 
مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا سه رچاوه یه کی  نووسراو له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدالر حمن) له م گونده بە ناوبانگ بوو. ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٢:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC))

== موختاری :گوند ==

* « عبدالقادر حسین » یه کێک له و چوار  برایە وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٢:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC))

==  نیشته جێبوون و گۆڕانکاری ==

* له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون وەک: 

* لە ساڵی 1955ز احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ بوون لەگوندی مەسۆ سەر بەپێنجوێن دێنە گوندەکە و ئاوەدانی دەکەنەوە کەبەیەکەم کەس دادەنرێن لەئاوەدانکردنەوەی گوندەکە و احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە.

* لەساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون دێنە گوندەکە و بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه  دوای ساڵێک گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان.

* لەساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە شیره مه ڕ لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان دێن و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و دوای ساڵێک دەکەڕێنە وه زیدی خویان .

* لە ساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕ  لە بەزەڕوو هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکەیان بەجێ هێشت.

* ساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی ( شێخ لطيفي شێخ محمودی حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تیی هاتن و بوون بە دراوسێ و برای ئەم چوار برایە تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە و نیشته جێن .

* ژمارەی دانیشتوان :
لەساڵی ١٩٨٧ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ ئۆردوزگای بازیان ١٦ ماڵ و ١١٦ کەس بوو
([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٢:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC))

== موئەسات و کاولکاری و قوربانی ==

*  سوتان و رووخاندن و ڕاگواستن :
له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه بۆسەر کورد توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە.

* گرتن و ئه شکه نجه : 
له ساڵی ١٩٨٦ز  احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ  فیرقه ی سلیمانی و  ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی  دوای ئه شکه نجه و هێشتنەوەیان لە زیندان بۆماوەی پێنج مانگ دواتر ئازاد کران.

* کوچی زۆره ملێ : 
له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداکرنتیهکوندەکانی کوردستان ناو ۆەبرا.

* شەهید و قوربانی و کۆچی دوایی:

*  « شەهید سەردار » لەساڵی ١٩٩١/٣/٢١ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو کە پێشمەرگەی کەرتی دووی بازیان تیپی 57ی سەگرمە بوو.

* « شەهید طالب » لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بوو لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو.

* « شەهید نادر » لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبوو لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو.

*  « شەهید کامەران » لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند  شەهید بوو.

*  « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ئه ڵایی به خاک سپێردرا.
 لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان  و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی  ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی تری کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری سلیمانی . ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٢:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC))

== کشتوکاڵ و ئاودێری ==

* له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ  دیاری کرا و لەگوندەکانی. ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٢:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC))

== خزمەتگوزاریەکان ==

*  « خویندن » له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می
سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی  هاڵه ی مام قادر  و  هاڵە ی حاجی ره شید و محموودی  و کانی شایه  و  زیەکە ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. 

*  « کاره با » له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٢:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC))

== سەرچاوەی وتار ==

* « احمد حسین قادر »  ناسراو بە احمد سەرچاوە. هەموو ئەم وتانە لەبەڕێزیان وەرگیراوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دور تری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی وتارەکە و هین تریش.
([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٢:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC))

{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>s32txs1gs8tw162jhdpifprys44kd5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571620</id>
      <parentid>1571590</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>پێداچوونەوەی 1570930 لەلایەن [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] ([[User talk:Tessla|talk]]) ھێنرایەوە</comment>
      <origin>1571620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4037" sha1="n86hpe7blau20arj13tl2lmfzuhhrjo" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>n86hpe7blau20arj13tl2lmfzuhhrjo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571844</id>
      <parentid>1571620</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابراهیم احمد سەرچاەوە</username>
        <id>75547</id>
      </contributor>
      <origin>1571844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="b3pov4gpo54fvrf2ii94bsk65739mi8" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[کتێبی/ بازیان مێژوو و گەشەسەندنی]]</text>
      <sha1>b3pov4gpo54fvrf2ii94bsk65739mi8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571845</id>
      <parentid>1571844</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابراهیم احمد سەرچاەوە</username>
        <id>75547</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1571845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4114" sha1="r5e93gxvkr156z8zwlvep67owyuajpy" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[کتێبی/ بازیان مێژوو و گەشەسەندنی]]&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>r5e93gxvkr156z8zwlvep67owyuajpy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571848</id>
      <parentid>1571845</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابراهیم احمد سەرچاەوە</username>
        <id>75547</id>
      </contributor>
      <origin>1571848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4234" sha1="p5rrjzvyqpgw2z76aqd4yfwgprevk52" xml:space="preserve">[[بەخوا بەزۆرییش ناتانەوێ]]
[[تکایە ئاکاونتەکەیشم بسڕنەوە من تۆیە]]
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[کتێبی/ بازیان مێژوو و گەشەسەندنی]]&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>p5rrjzvyqpgw2z76aqd4yfwgprevk52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571851</id>
      <parentid>1571848</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابراهیم احمد سەرچاەوە</username>
        <id>75547</id>
      </contributor>
      <origin>1571851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4334" sha1="dhion38jqvd1z5mjvpr0uwwfb2fnb0y" xml:space="preserve">[[بەخوا بەزۆرییش ناتانەوێ]]
[[تکایە ئاکاونتەکەیشم بسڕنەوە من تۆیە]]
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}
[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[کتێبی/ بازیان مێژوو و گەشەسەندنی]]&lt;references/&gt;
[[بەخوابەزۆریش ناتانەوێ ئاکاونتەکەیسم بسڕنەوە من تۆیە]]</text>
      <sha1>dhion38jqvd1z5mjvpr0uwwfb2fnb0y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571852</id>
      <parentid>1571851</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابراهیم احمد سەرچاەوە</username>
        <id>75547</id>
      </contributor>
      <origin>1571852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4334" sha1="r147yu2tufub24h7gl2gdmklf7vec68" xml:space="preserve">[[بەخوا بەزۆرییش ناتانەوێ]]
[[تکایە ئاکاونتەکەیشم بسڕنەوە من تۆیە]]
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}
[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[کتێبی/ بازیان مێژوو و گەشەسەندنی]]&lt;references/&gt;
[[بەخوابەزۆریش ناتانەوێ ئاکاونتەکەیشم بسڕنەوە من تۆیە]]</text>
      <sha1>r147yu2tufub24h7gl2gdmklf7vec68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571876</id>
      <parentid>1571852</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T22:14:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابراهیم احمد سەرچاەوە</username>
        <id>75547</id>
      </contributor>
      <origin>1571876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4334" sha1="pah7gupt9el09qbjasypy2v1in2edri" xml:space="preserve">[[بەخوا بەزۆرییش ناتانەوێ]]
[[تکایە ئاکاونتەکەیشم بسڕنەوە من تۆبە]]
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}
[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[کتێبی/ بازیان مێژوو و گەشەسەندنی]]&lt;references/&gt;
[[بەخوابەزۆریش ناتانەوێ ئاکاونتەکەیشم بسڕنەوە من تۆیە]]</text>
      <sha1>pah7gupt9el09qbjasypy2v1in2edri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571911</id>
      <parentid>1571876</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>پێداچوونەوەی 1571620 لەلایەن [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] ([[User talk:Tessla|talk]]) ھێنرایەوە</comment>
      <origin>1571911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4037" sha1="n86hpe7blau20arj13tl2lmfzuhhrjo" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>n86hpe7blau20arj13tl2lmfzuhhrjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئیخوان موسلمین</title>
    <ns>1</ns>
    <id>144532</id>
    <revision>
      <id>1571882</id>
      <parentid>1568577</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T22:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1571882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10911" sha1="1ljx462c7gmuprn740q9lhaclhg8ei8" xml:space="preserve">==ناو==
ناوی ئەم وتارە هەڵەیە، ئیخوان بەکوردی دەبێتە برایەتی نەک برایان (ئەخەوان). لە ئینگلیزییەکەشدا بە Muslim brotherhood مانا کراوەتەوە نەک Muslim brothers کەواتە ئیخوان موسلمین دەبێتە برایەتیی موسڵمانان وشەی کۆمەڵەش زێدەیە لە زمانەکانی تردا هەر ناوی کۆمەڵەکە بەتەنیا هاتووە فا: [https://fa.wikipedia.org/wiki/اخوان%20المسلمین اخوان المسلمین]، عەر: [https://ar.wikipedia.org/wiki/الإخوان%20المسلمون الإخوان المسلمون] ئین: [https://ar.wikipedia.org/wiki/Muslim_brotherhood Muslim brotherhood]. -- [[بەکارھێنەر:کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:کاردۆ جاف|لێدوان]]) ‏٢١:٣٠، ٩ی ئایاری ٢٠١٨ (UTC)
: ڕاستییەکەی ڕوونکرنەوەکەت جوانە و بزانین ھاوڕێیانی تریش چی دەڵێن. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٢١، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC)
:: هەرچەند خۆم بەو ناوە ئەم وتارەم دەستپێکردووە، بەس ئێستا پێماشترە ناوەکەی بکرێت بە ئیخوان موسلمین، بەوەی لە میدیای کوردی و لەنێو خەڵکیش هەر ئەوە باوترە -- [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٩:٤٦، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC)
::: کاک {{وب|Kushared}} دەبێت ئێمە دروستەکە دانێین جا ھەرچی بێت. کێ ناڵێ ئەو وشە باوەی ناو کۆمەڵگە ھەڵە نییە؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:١٧، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC)
:::: فارسیش هەمان شتیان نووسیوە، پێموایە دژ و لایەنگرانی ئیخوانیش لەکوردستان هەر ئەم وشەیە بەکاردەهێنن، کەئەڵێی ئیخوان ڕاستەوخۆ خەیاڵت بۆ ئەم باسە دەچێت بەڵام ناوە وەرگێڕدراوەکە ئەبێت لێی وردببیتەوە ئەوکاتە تێدەگەیت. لەگەڵ ئەوەم ناوی درووست بنووسین بەڵام لێرەش درووستەکە هەر ئیخوان موسلمینە. بەس پێموایە موسلمینەکەم بەهەڵە کردووە و بیگوازینەوە بۆ موسلیمین  -- [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC)
:::::کەس ناڵێ برایەتی موسڵمانان یا شتی وا بە کوردی. ھەر ئەڵێن ئیخوان. مەیگۆڕن. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٦:٤٣، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئیخوان موسلمین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1043330 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220906135835/https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/206 بۆ https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/206 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220402123143/https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/1268 بۆ https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/1268 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٤:٠١، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیخوان موسلمین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1072075 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160101081242/http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc%3Bbase%3DEXP%3Bn%3D257852 بۆ http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=EXP;n=257852 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٢:٢١، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئیخوان موسلمین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1321930 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220906135835/https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/206 بۆ https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/206 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220402123143/https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/1268 بۆ https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/1268 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٣:١١، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیخوان موسلمین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1568576 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141006074045/http://www.bna.bh/portal/en/news/609752 بۆ http://www.bna.bh/portal/en/news/609752 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٦:٠٥، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیخوان موسلمین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1571881 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160822052301/http://bna.bh/portal/news/611252 بۆ https://www.bna.bh/AboutBNA.aspx?cms=iQRpheuphYtJ6pyXUGiNqladb1RZ0e3I زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢٢:٣٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>1ljx462c7gmuprn740q9lhaclhg8ei8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163083</id>
    <revision>
      <id>1571843</id>
      <parentid>1568976</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71392" sha1="l2r755yfcywzw31j7nm0li1id8mx4jf" xml:space="preserve">{{شێواز}}
'''بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت''' (یان بزوێنەری ڕێڕەوی جێت) '''بزوێنەری جێتە''' پاڵدەنرێت بەھۆی '''گازە گەرمە دەرچوەکان''' کە دروستبووە لەو ھەوایەی چووەتە ناو بزوێنەر بە چەند ھەنگاوێکی '''دەرچوو لە ناوەند'''،'''تەوەرەیی''' یان '''ڕام پەستاوتن'''، کە دواتر گەرم دەکرێت و بەناو '''نۆزڵەکەدا''' کشاوە. ئەوانە بە شێوەیەکی ئاساییانە '''بزوێنەرە تۆڕبیندارە گازەکانن'''. زۆرایەتی لێشاوی بارستایی بە ناو بزوێنەری ھەواگۆڕێ فڕۆکە دا دەستەبەردەکرێت لە ڕێگەی ھێنانی ھەوا لە دەرەوەی بزوێنەرەکە و گەرمکردنی لە ناوەوە، بە بەکارھێنانی وزەی ھەڵگیراو بە شێوەی سووتەمەنی.

ھەموو بزوێنەرە ھەواگۆڕە جێتە کردەییەکان '''بزوێنەری سووتانی ناوەکیین''' کە ڕاستەوخۆ ھەواکە گەرم ئەکەن بە سووتاندنی سووتەمەنی، لە ئەنجامدا گازە گەرمەکان بەکاردێن بۆ دەرپەڕاندن لە ڕێگەی '''نۆزڵی دەرپەڕێنەرەوە'''، ھەروەھا تەکنیکەکانی تر بۆ گەرمکردنی ھەواکە تاقیکراونەتەوە بە (وەک بزوێنەرە '''جێتە ناوەکیەکان''') نوێتریین نەخشەکانی بزوێنەری فڕۆکە کە '''پانکە تۆڕبۆییەکانن'''، ئەویش کە بە شێوەیەکی گەورە لە شوێنی '''جێتە فڕۆکەییەکان''' (بزوێنەری جێتی پرژێنەر) بەکارھاتووە. ئەو بزوێنەرە نوێیانە گوورزەی بزوێنەری '''تۆڕبینداری گاز''' بەکاردێنن '''بە ڕێژەیەکی بەرزی پەستان''' بە شێوەیەکی گشتی (بە نزیکی ٤٠:١ لە ١٩٩٥) وە پلەیەکی بەرزی پلەی گەرمی چونەژوورەوەی تۆڕبین (بە نزیکی ١٨٠٠ کلڤن لە ١٩٩٥)،&lt;ref&gt;&quot;Gas Turbine Technology Evolution: A Designer's Perspective&quot; Bernard L.Koff Journal of Propulsion and Power Vol20 No4 July–August 2004 Fig.34/41&lt;/ref&gt; وە دەستەبەرکردنی بڕیکی گەورەی پاڵھێزەکەیان بە ھەنگاوی پانکە، کە بە تۆڕبین کار دەکات، لە جیاتی بە پاڵھێزی پوختی دەرچوو وەک لە جێتی تۆڕبۆیی. ئەو خاسیەتانە کۆ دەبنەوە بۆ بەخشینی چوستیێکی بەرز. ژمارەیێکی کەم لە بزوێنەری فڕۆکەکان کاریگەری پرژاندنی سادە بەکاردێنن ('''ڕامجێت''') یان سووتانی پرتە ('''بزوێنەری جێتی پرتە''') بۆ درووستکردنی پەستاوتن.

== پاشبنەما ==
بزوێنەری بنەڕەتی تۆڕبینگازی ھەواگۆڕی جێت بریتی بوو لە '''جێتی تۆڕبۆیی'''. چەمکێک بوو دروستکرابوو لەلایەن دوو ئەندازیار، '''فڕانک واییت''' لە '''بەریتانیا''' و '''ھانز ڤۆن ئۆھاین''' لە '''ئەڵمانیا.''' جێتە تۆڕبۆییەکە ھەوا دەپەستێوێ و گەرمی دەکات وە دواتر ھەواکە لێی دەردەچێت وەک خێراییێکی زۆر، بزوێنەری پلەی گەرمی بەرز بۆ درووستکردنی پاڵھێز. لە کاتێکدا ئەو بزوێنەرانە دەتوانن ئاستێکی بەرزی پاڵھێز درووستبکەن، زۆر بە توانان لە خێراییە زۆر بەرزەکان (زیاتر لە ١ ماخ)، بەھۆی نزمی لێشاوی بارستایی، خێرایی بەرز بەشێکە لە سرووشتی دەرچوونی جێت.

پانکە تۆڕبۆییە نوێیەکان بریتین لە گەشەکردنی جێتی تۆڕبۆیی؛ بە شێوەیەکی بنچینەیی ئەوان جێتی تۆڕبۆیین کە بەشێکی نوێی تێدایە پێی دەوترێت ھەنگاوی پانکە. لە جیاتی بەکارھێنانی ھەموو گازە دەرچووەکان بۆ بەرھەمھێنانی پاڵھێزی ڕاستەوخۆ وەک جێتی تۆڕبۆیی، بزوێنەری پانکەی تۆڕبۆیی ھەندێک لە توانایەکە پوخت دەکاتەوە لە گازە دەرچووەکان لە ناوەوەی بزوێنەر وە بەکاری دێنێت بۆ توانادان بە ھەنگاوی پانکە. ھەنگاوی پانکەکە قەبارەیەکی گەورە لە ھەوا تاودەدات بەناو ڕێڕەو دا، لادان لە گورزەی بزوێنەر (گازە ڕاستەقینەکەی تۆڕبین پێکھێنەری بزوێنەرەکە)، وە دەریدەکات لە دواوە وەک بزوێنەر، دروستکردنی پاڵھێز. ڕێژەی ئەو ھەوایەی کە دێت بەناو ھەنگاوی پانکە دەچێتە ناو گورزەی بزوێنەرەکە لە جیاتی ئەوەی بەرەو دواوە بگەڕێتەوە، وە بەم شێوەیە ھەوایەکە پەستێوراوە و گەرم بووە؛ ھەندێک لە وزەکە پوخت کراوەتەوە بۆ توانا دان بە پەستێنەرەکان و پانکەکان، کاتێک پاشماوەکە لە دواوە چۆتە دەرەوە. گازە گەرمە دەرچووەکە کە خێرایی بەرزە تێکەڵدەبێ لەگەڵ ئەو ھەوا ساردەی کە خێرایی نزمە لە ھەنگاوی پانکە، وە ھەردووکیان ھاوبەش دەبن بۆ پاڵھێزی بزوێنەرەکە. بە گوێرەی ئەوەی کە چی ڕێژەیەک لە ھەوای سارد '''لایداوە''' بەدەوری گورزەی بزوێنەرەکەدا، پانکەی تۆڕبۆیی دەتوانرێت بە ''بزوێنەرەکانی لاڕێڕەوی نزم، بەرز، یان بە لاڕێڕەوی زۆر بەرز'' بانگبکرێت.

''بزوێنەرە لاڕێڕەوە نزمەکان'' یەکەمیین بزوێنەری پانکەی تۆڕبۆیی بوون بەرھەمیان ھێنا، وە بڕێکی زۆر لە پاڵھێزیان بەخشی لە گازە دەرچووە گەرمەکانی گورزەی بزوێنەر، کاتێک ھەنگاوی پانکە تەنھا پاڵشتی ئەوە دەکات. ئەو بزوێنەرانە ھێشتا بینراون لە '''فڕۆکە جەنگییەکان'''، لەوەتەی کە پاڵھێزی چوستی بەرزتریان بەرھەمھێناوە لە '''سوپەرسۆنیک''' (لەو خێراییانەی زیاترن لە خێرایی دەنگ لە ھەوا دا) وە ڕووبەرێکی تەسکیان ھەیە لە پێشەوە، کە '''ھێزی ڕاکێشانی ھەوا بزووتن''' کەمدەکەنەوە. بەراوردی ئاستی بەرزی ژاوەژاو و بەکارھێنانی سووتەمەنی لە خێرایی سەبسۆنیک (خێرایی نزمتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا دا) لە ھەر بەکارھێنانێک پەسەندکراوە، لە کاتێکدا یەکەم نەوەی '''ھێڵە ئاسمانییەکانی''' پانکەی تۆڕبۆیی ''بزوێنەری لاڕێڕەوی نزمی'' بەکارھێناوە، ئاستی بەرزی ژاوەژاویان و بەکارھێنانی سووتەمانیان بەو مانایە دێت کە شکستیان ھێناوە بە سوودی فڕۆکە زەبەلاحەکان. بزوێنەرە لادەرە بەرزەکان (بایپاسە بەرزەکان) ھەنگاوی فانیان زۆر گەورەترە، وە زۆربەی پاڵھێزیان لە ھەوای دەکتبوو لە پانکەکە بەدەستدێنن؛ کڕۆکی بزوێنەرەکە توانا دەداتە ھەنگاوی پانکەکە، وە تەنھا ھاوڕێژەیی ھایە لە ھەموو پاڵھێزی ھاتوو لە ھەڵمی دەرچووی کڕۆکی بزوێنەر. کردارەکانی پانکەی تۆڕبۆیی لاڕێڕەوی بەرز (بایپاسی بەرز) زۆر ھاوشێوەیە لەگەڵ بزوێنەری '''کۆڵەکەی تۆڕبۆیی'''، جگە لەوەی کە لە پەروانەی پانکە بەکاردێت لە جیاتی '''پەروانەی''' چەند پەڕەیی، وە پشت دەبەستێ لەسەر کەناڵی ھەوا بۆ پاڵنان ھەوا بەشێوەیەکی درووست بۆ دروستکردنی پاڵھیز.

لە دوای چەندین دەیەی ڕابردوو، جوڵەیەک ھەبوە بەرەو بزوێنەری لاڕێڕەوی زۆر بەرز، کە لەلایەن ھەوادارنەوە زیاتر بەکاردێت وەک لە بزوێنەری گورزە خۆی، کە بە شێوەیەکی سەرەتاییانە نوێتر و چووستی بەرزتر نەخشەسازیێکی دوو یان سێ نەوەرە. ئەو چوستی و توانایە شتێکە ڕێگە بەو ھەموو ھەوادارە دەدات، وە پاڵھێزی بەرزبوەوە (بۆ زیاتر لە ٧٥٠٠٠ پاوەند لە بزوێنەرێکدا لە بزوێنەرەکان وەک '''ڕۆڵز- ڕۆیس ترێنت ئێکس دەبلیو بی''' یان '''جێنێڕاڵ ئێلکتریک جی ئی ئێن ئێکس''')، جوڵەیەک ڕێگە پێدراوە بۆ دوانە بزوێنەری فڕۆکە، وەکو '''ئێربەس ئەی''' '''٣٥٠''' یان '''بۆینگ''' '''٧٧٧'''، وە ھەروەھا '''ڕێگە پێدان بە فڕۆکەکانی دوانە بزوێنەر بۆ خستنە کار لە ڕێگای لەسەر ئاو'''، پێشتر لە بوارەکەی '''٣ بزوێنەر''' یان '''٤ بزوێنەر'''ی فڕۆکە دا.

بزوێنەرە جێتەکان وا دیزاین کرابوون بۆ توانادان بە فڕۆکە، بەڵام بەکارھاتوون بۆ توانادان بە '''بزوێنەری ئۆتۆمبێلەکان''' و ب'''زوێنەری بەلەمەکان''' بۆ تۆمارکردنی ھەوڵدانەکان، وە تەنانەت بۆ بەکارھێنانە بازرگانیەکان وەک ھێڵی ئاسنین بۆ پاککردنەوەی بەفر و [[سەھۆڵ]] لە '''سویچەکانی ھێڵە ئاسنینەکان''' (جێگیرکرابوو لە ھێڵی تایبەتی ئاسنینی ئۆتۆمبێل) وە لەلایەن ڕێڕەوەکانی پێشبڕکێ بۆ وشککردنەوەی ڕێڕەوەکە دوای باران بارین (لە بارھەڵگری تایبەت دانراوە لەگەڵ بوونی دەرچووی بزوێنەری جێت لەسەر ڕووی ڕێڕەوەکە).

== جۆرەکانی بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت ==
بزوێنەرە ھەواگۆڕە جێتەکان بە نزیکەیی ھەمیشە '''بزوێنەری سووتانی ناوەکیین''' کە دەرھاویشتن لە سووتانی سووتەمەنی ناو بزوێنەرەکە دەستەکەوێ. ھەبوونی '''ئۆکسجین''' لە کەش دا بەکارھات بۆ '''ئۆکساندنی''' سەرچاوەی سووتەمەنی، بە زۆری لە '''بزوێنەری سووتەمەنی''' ھایدرۆکاربۆن،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Angelo|یەکەم=Joseph A.|سەردێڕ=The Facts on File dictionary of space technology|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kEjNBGzDDfEC&amp;pg=PA14|edition=3|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing|ژپنک=٠-٨١٦٠-٥٢٢٢-٠|پەڕە=١٤}}&lt;/ref&gt; سووتاندنی تێکەڵەکە بە شێوەیەکی گەورە قەبارە زیاد دەکات، ھەوا گەرمبووەکە بەناو '''نۆزڵی پاڵنان''' دا دەڕوات.

بزوێنەرە '''تۆڕبینگازەکان''' (بزوێنەری بەگاز توانا پێدراو):
* جێتی تۆڕبۆیی
* پانکەی تۆڕبۆیی

بزوێنەری پڕژاندنی توانا پێدراو:
* ڕامجێت
* سکڕامجێت

بزوێنەری پرتە پڕووشکی سووتان:
* بزوێنەری پرتە تەقاندن
* بزوێنەری جێتی پرتە
* بزوێنەری فوارە

=== بزوێنەری جێتی تۆڕبۆیی ===
[[پەڕگە:Jet_engine.svg|چەپ|وێنۆک|ڕێکخستنی بزوێنەری جێتی تۆڕبۆیی]]
دوو ئەندازیار، '''فڕانک واییت''' لە بەریتانیا لەگەڵ '''ھانز ڤۆن ئۆھاین''' لە '''ئەڵمانیا'''، بە چەمکێکی سەربەخۆ گەشەیان بە جێتی تۆڕبۆیی دا بەرەو بزوێنەرە کردەییەکان لە کۆتایی١٩٣٠ەکان

جێتە تۆڕبۆییەکان پێکدێن لە بەشی تێچوو پەستێنەرێک، سووتێنەرێک، تۆڕبینێک (کە پاڵ بە کۆمپرێسەرەوە دەنێت) و نۆزڵێکی پاڵنەر. ھەوا پەستێوراوەکە گەرمدەکرێت لە ناو سووتێنەرەکە وە بە تۆڕبینەکە تێدەپەڕێت، پاشان بە ناو نۆزڵەکە دا دەکشێت بۆ بەرھەمھێنانی بزوێنەری پاڵنەری خێرایی بەرز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Turbojet Engine | بڵاوکەرەوە = NASA Glenn Research Center | ناونیشان = http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/aturbj.html | ڕێکەوتی سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20090508133809/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/aturbj.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی ئایاری ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508133809/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/aturbj.html |date= ٨ی ئایاری ٢٠٠٩ }}&lt;/ref&gt;

جێتە تۆڕبۆییەکان توانایێکی پاڵنانی نزمیان ھەیە لە خوار ماخی ٢{{ژێدەر پێویستە}} وە دەنگێکی زۆر لە بزوێنەرە جێتەکە دروست دەکات، ھەردووکیان لە ئەنجامی خێرایی زۆر بەرزی دەرچوونە. بزوێنەری نوێی جێتە پاڵنەرەکان توانایان پێدراوە لەلایەن '''پانکە تۆڕبۆییەکان'''. ئەو بزوێنەرانە لەگەڵ خێراییە دەرچوونە نزمەکەیان، کەمتر دەنگ بەرھەمدێنن لە بزوێنەردا و سووتەمەنی کەمتر بەکاردێنن. جێتە تۆڕبۆییەکان تا ئێستاش بەکاردێن بۆ بەرھەمھێنانی مەودایێکی توانای مامناوەندی '''موشەکی ھاتوچۆکەر'''، بەھۆی، خێرایی دەرکردنی ھەوایان، نزمی ڕووبەری پێشەوە و ڕێژەی ئاسان.

=== بزوێنەری پانکەی تۆڕبۆیی ===
[[پەڕگە:Turbofan3_Unlabelled.gif|چەپ|وێنۆک|بزوێنەرێکی پانکەی تۆڕبۆیی بزۆک]]
زۆربەی بزوێنەرە جێتە نوێیەکان پانکەی تۆڕبۆیین. پەستێنەرە پەستان نزمەکان (ئێڵ پی سی)، بە گشتی بە پانکە ناسراون، ھەواکە دەپەستێوێت بەناو دەکتێکی لاڕێ کاتێک بەشی ناوەوەی پەستێنەرەکە بارگاوی دەکات. پانکەکە بە گشتی بەشێکی بنەڕەتیە لە گورزەی چەند ھەنگاوی ئێڵ پی ئێس. لێشاوی ھەوا لاڕێیەکە لە نۆزڵە ساردە جیابووەوەکە تێدەپەڕێت یان تێکەڵدەبێت لەگەڵ گازە دەرچووە پەستان نزمەکانی تۆڕبین، پێش ئەوەی بەناو نۆزڵێ لێشاو تێکەڵدا بڵاوببێتەوە.

لە ساڵی ١٩٦٠ ەکان جیاوزیێکی بچووک ھەبوو لە نێوان بزوێنەری جێتی فڕۆکەی شارستانی و سەربازی، بە جیا لە بەکارھێنانی '''دواسووتان''' لە ھەندێک بەکارھێنانەکانی سوپەرسۆنیک (خێرایی زیاتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا). ئەمڕۆ، پانکە تۆڕبۆییەکان بەکارھاتوون بۆ '''ھێڵە ئاسمانییەکان''' لەبەر ئەوەی ئەوان خێرایی ھەوای دەرچوویان بەرزە ئەوەش باشتر دەگونجێت بۆ فڕینی خێریی سەبسۆنیک (خێرایی نزمتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا) بۆ ھێڵە ئاسمانییەکان. لە خێراییەکانی ھێڵە ئاسمانییەکان، خێرایی دەرچوونی ھەوا لە بزوێنەری جێتی تۆڕبۆیی زیاد لە ئەندازە بەرزە و [[وزە]] بەفیڕۆ دەدات. خێرایی نزمی دەرچوونی ھەوا لە پانکەی تۆڕبۆیی بەکارھاتنی باشتر بە سووتەمەنی دەبەخشێت. لێشاوی ھەوای بەرزبوو لە پانکەکە پاڵھێزی بەرزتر دەبەخشێت لە خێراییە نزمەکان دا. ھەروەھا خێرایی نزمی دەرچوونی ھەواکە ژاوەژاوی کەمتر دروست دەکات.

پانکە گەورەکەی پێشەوە چەند کاریگەریێکی ھەیە. بە بەراورد بە جێتی تۆڕبۆیی پاڵھێز چونیەک، پانکەی تۆڕبۆیی ڕێژەیەکی بەرزتری لێشاوی بارستایی ھەیە و لێشاو لە ڕێگەی دەکتی لاڕێ بەشێکی گرنگ لە پاڵھێز بەرھەم دەھێنێت. بەھۆی دەکتی زیادکراو ھەوا دانەگیرساوە ئەوەش کە خێرایێکی ھێواشی پێدەبەخشێت، بەڵام سووتەمەنی زیادەی پێویست نییە بۆ بەرھەمھێنانی ئەو پاڵھێزە. لە جیاتی ئەوە، وزەکە لە چەقی گورزەکە وەرگیراوە، کە خێرایی ھەوای دەرچوو کەمدەکاتەوە. بۆیە تێکڕای خێراییی تێکەڵە ھەوا دەرچووەکە کەمدەکات ('''پاڵھێزی دیاریکراوی''' نزم) کە کەمتر وزە بەفیڕۆدەرە بەڵام خێرایی لوتکە کەمدەکاتەوە. بە گشتی، پانکەی تۆڕبۆیی دەتوانێ زیاتر سووتەمەنیەکەی بەتوانا تر بێت و ھێواشتر بێت، و ھەروەھا ئاشکرایە کە پانکەکە ڕێدەدات کە پاڵھێزی پوخت بەردەست بێت لە خێراییە ھێواشەکاندا.

بە ھۆی ئەوە تۆڕبۆفانە شارستانییەکان ئەمڕۆ خێرایی دەرکردنی ھەوایان نزمە ('''پاڵھێزی دیاریکراوی''' نزم – پاڵھێزی پوختی بەشکراو لەلایەن لێشاوی ھەوا) بۆ ھێشتنەوەی دەنگی بزوێنەری جێت لە نزمترین و بۆ بەرەوپێشبردنی جوستی سووتەمەنیەکە. بەم شێوەیە، '''ڕێژەی لاڕێ''' (لێشاوی لاڕێ بەشکراو بە لێشاوی گورزە) ڕێژەییانە بەرزە (ڕێژە لە ١:٤ بەرەو ١:٨ باون)، لەگەڵ '''ئۆتۆمبێلی ڕۆلز ڕایسی ئێکس دابلیو بی''' نزیک دەبێتەوە لە ١٠:١&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.rolls-royce.com/customers/civil-aerospace/products/civil-large-engines/trent-xwb/trent-xwb-infographic.aspx |سەردێڕ=Trent XWB infographic |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151028225910/http://www.rolls-royce.com/customers/civil-aerospace/products/civil-large-engines/trent-xwb/trent-xwb-infographic.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; تەنھا تاک ھەنگاوی فان پێویستە، بە ھۆی پاڵھێزی دیاریکراوی نزم بە مانای ڕێژەی نزمی پەستانی پانکەیە.

پانکە تۆڕبۆییەکان لە فڕۆکە شارستانییەکان بە گشتی پێشە ڕووبەرێکی گەورەیان ھەیە بۆھاوکاریکردنی پانکەی زۆر گەورە، ھەروەک نەخشەکانیان بارستایێکی گەورەتر لە ھەوای لاڕێی گورزە دەگرێتە خۆ بۆیە دەتوانن سوود وەرگرن لەو کاریگەرییانە، لە کاتێکدا لە '''فڕۆکە سەربازییەکان''' دا، کە دەنگ و چوستی کەمتر گرنگن بە بەراورد بە توانا و ھێزی ڕاکێشان، بڕێکی کەم لە ھەوا لە گورزە لادەدات. پانکە تۆڕبۆییەکان نەخشەیان بۆ کێشراوە بۆ فڕۆکەی شارستانی خێرایی کەمتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا دا (سەبسۆنیک) ھەروەھا بە گشتی تەنھا پانکەیەکی پێشەوەیان ھەیە، لەبەر ئەوەی پاڵھێزی زیادکراو بەرھەمدێت لەلایەن بڕێکی گەورەی زیادکراوی بارستایی لە ھەوا کە تەنھا بە شێوەیەکی مامناوەندییانە پەستێوراوە، لە جیاتی ئەوە بڕێکی کەم لە ھەوا بەزۆری پەستێوراوە.

پانکەی تۆڕبۆیی فڕۆکە سەربازییەکان، ھەرچەندە، ڕێژەییانە '''پاڵھێزیکی دیاریکراویان''' ھەیە، بۆ بەرزکردنەوەی نرخی پاڵھێزەکە بۆ پێشە ڕووبەری دراو، ژاوەژاوی بزوێنەری جێت لە فڕۆکەی سەربازی نیگەرانی کەمترە بە بەراورد لە فڕۆکەی شارستانی. پانکە چەند ھەنگاوییەکان بە شێوەیەکی ئاساییانە پێویستە بگەن بە ڕێژەیەکی بەرزی پەستانی پانکە بۆ پاڵھێزی دیاریکراوی بەرز. ھەروەھا پلەی گەرمی بەرز لە بەشی ناوەوەی تۆڕبین بە گشتی دیاریکراو٫ ڕێژەی لاڕێ کەمدەکات، بە گشتی بۆ کەمتر لە ٢٫٠

=== کۆڵەکەی تۆڕبۆیی و ستوونی تۆڕبۆیی ===
[[پەڕگە:Turboprop_operation-en.svg|چەپ|وێنۆک|بزوێنەری کۆڵەکەی تۆڕبۆیی]]
بزوێنەرە کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان بریتین لە لێوەرگیراوەکانی بزوێنەری جێت، بەڵام ھێشتا تۆڕبینی گازین، کە ئیش بە دەستدێنن لە بزوێنەری دەرھاویشتووی گەرم بۆ سوڕاندنەوەی شەفتی خولاوە، کە دواتر بەکارھاتووە بۆ بەرھەمھێنانی پاڵھێز بە چەند ڕێگایێکی تر. ئەگەرچی بزوینەرە جێتەکان بە تەواوی توند نین کە بۆ بەرھەمھێنانی پاڵھێز پشت دەبەستن بە ئامێرگەری یاریدەدەر، کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان زۆر ھاوشێوەن لەگەڵ بزوێنەرە جێتەکانی تر کە پشت بەستوون بە تۆڕبین، و ئەوان بە گشتی بەو شێوەیە باس دەکرێن.

لە بزوێنەرە کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان، بەشی پاڵھێزی بزوێنەر بەرھەمدەھێندرێت بە خولاندنەوەی '''پەروانە'''، لە جیاتی بە تەنھا پشت بەستن بە خێرایی بەرزی بزوێنەری دەرھاویشتن. بە ھەردوو ڕێگا پاڵھێز بەرھەمدێت، جاروبار کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان وەک جۆرێک لە بزوێنەری جێتی دووڕەگ دادەنرێن. ئەوان جیاوازن لە پانکە تۆڕبۆییەکان لە پەروانە لاساییەکان، لە جیاتی پانکەی بە دەکت، بڕێکی گەورە لە پاڵھێز بەرھەم دەھێنێت. زۆربەی کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان '''ئاڕاستە کەمکەرەوە''' بەکاردەھێنن لە نێوان تۆڕبین و پەروانە. ('''پانکەی تۆڕبۆیی داندار''' ھەروەھا ڕەوشتی ئاڕاستە کەمکەرەوە)، بەڵام ئەوان کەمتر باون. بزوێنەری جێتی دەرھاویشتووی گەرم گرنگی کەمی ھەیە لە پاڵھێز، و گەورەترین بڕی پاڵھێز بەدەست دەھێنرێت بە گونجاندنی دوو ھاوبەشی پاڵھێزەکە.{{sfn |Hill|Peterson|1992| pp=190}} کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان بە گشتی توانای باشتریان ھەیە لە جێتی تۆڕبۆیی و پانکەی تۆڕبۆیی لە خێراییە نزمەکان دا کاتێک کە توانای پەروانە بەرزە، بەڵام زیاتر ژاوەژاو دروست دەکات و بێتوانا دەبێت لە خێراییە بەرزەکان دا.{{sfn |Mattingly|2006| pp=12–14}}

بزوێنەرە ستوون تۆڕبۆییەکان زۆر ھاوشێوەن لەگەڵ کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان، جیاوازن لەوەی کە ھەموو وزەی دەرچوو پوخت دەکرێت بۆ سوڕاندنی ستوونی خولاوە، کە بەکاردەھێندرێت بۆ بەکارخستنی ئامێرەکان لە جیاتی پەروانە، بۆیە ئەوان پاڵھێزی کەم بۆ بزوێنەی جێت بەرھەمناھێنن و بەزۆری بۆ بەکارخستنی '''ھەلیکۆپتەرەکان''' بەکاردێن.&lt;ref name=&quot;M12&quot;&gt;Mattingly, p. 12&lt;/ref&gt;

=== پانکەی کۆڵەکە ===
[[پەڕگە:Nasa_ge_udf.jpg|چەپ|وێنۆک|بزوێنەرێکی پانکەی کۆڵەکە]]
بزوێنەری '''پانکەی کۆڵەکە''' (ھەروەھا پێشی دەگووترێت &quot;بزوێنەری پانکەی بێ ڕێڕەو&quot;،&quot;خولێنەری کراوە&quot;، یان &quot; لاڕێی بەرز&quot;) بریتییە لە بزوێنەرێکی جێت کە بەرھەمھێنەری گاز بەکاردێنێت بۆ توانا دان بە پانکەی دەرکەوتوو، ھاوشێوە لەگەڵ بزوێنەرە کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان. ھەر وەک بزوێنەرە کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان، پانکەی کۆڵەکە زۆربەی پاڵھێزیان لە پەروانە بەرھەم دێنن و نەوەک لە بزوێنەری دەرھاویشتن. جیاوازی سەرەکی لە نێوان نەخشەی کۆڵەکەی تۆڕبۆیی و پانکەی کۆڵەکە ئەوەیە کە پەڕەکانی پەروانەی پانکەی کۆڵەکە بە ڕادەیەکی زۆر ڕێ بە وان دەدات کە کاربکەن لە خێراییەکانی دەورووبەری '''ماخ''' ٠٫٨، کە لە پیشبڕکی دایە لەگەڵ پانکە تۆڕبۆییە نوێیە بازرگانییەکان. ئەو بزوێنەرانە سوودی چوستی سووتەمەنیان ھەیە لە کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان لەگەڵ توانای شیاوی بازرگانی پانکە کۆڵەکەییەکان.&lt;ref&gt;Sweetman, Bill (2005). [http://www.airspacemag.com/history-of-flight/prop-fan.html The Short, Happy Life of the Prop-fan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014045550/http://www.airspacemag.com/history-of-flight/prop-fan.html |date=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}. ''Air &amp; Space Magazine''. 1 September 2005.&lt;/ref&gt; کاتێک لێکۆڵینەوەیەکی بە بایەخ و تاقیکردنەو (لە ناوی دا تاقیکردنەوەی فڕین) ئاڕاستەکراوە لەسەر پانکە تۆڕبۆییەکان، ھیچ لەوانە دەست بە دروستکردنیان نەکراوە.

== پێکھێنەرە سەرەکیەکان ==
[[پەڕگە:Turbofan_operation.svg|ناوەڕاست|وێنۆک|550x550پیکسڵ|پێکھێنەرە سەرەکییەکانی بزوێنەری پانکەی تۆڕبۆیی]]
پێکھێنەرە سەرەکییەکانی جێتی تۆڕبۆیی لەوانە نیشانەکان بۆ پانکە تۆڕبۆییەکان، کۆڵیکە تۆڕبۆییەکان و ستوونە تۆڕبۆییەکان:

=== بەشی سارد ===
* '''ھەوای ھاتوو (تێچوو)''' – بۆ فڕۆکەی سەبسۆنیک (خێرایی کەمتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا دا)، بەشی تێچوو دەکتێکە کە لێشاوێکی ھەوای پوخت دەستەبەردەکات بۆ ناو بزوێنەرەکە سەڕەڕای نزیکبوونەوەی ھەوا لە ئاڕاستەکانی جیا لە ئاڕاستە ڕاستەکەی پێشەوە. ئەوە لەسەر زەوی ڕوودەدات لە ھەوای تێپەڕ بوو لە باڵەکان ولەگەڵ فڕینی فڕۆکە وجووڵە لادەرەکان. درێژی دەکتەکە کەمدەکرێتەوە بۆ کە مکردنەوەی [[ڕاکێشان (فیزیک)|ھێزی ڕاکێشان]] و کێش. ھەوا دەچێتە ناو پەستێنەر بە نیوەی خێرایی دەنگ بۆیە لە خێراییەکانی فڕینی نزمتر لەو لێشاوە خێرا دەبێت بە درێژایی بەشی ناوەوە و لە خێراییە بەرزترەکانی فڕین ھێواشدەبێتەوە. بەم شێوەیە کەرتی ناوەوەی دەروازە دەبێت ھەردوو لێشاوی بڵاوبوونەوە و خێرابوون ڕێکبخات بەبێ بەفیڕۆچوونی زۆر. بۆ فڕۆکەی سوپەرسۆنیک، بەشی دەروازە چەند ڕەوشتێکی ھەیە وەک [[قووچەک]] و ڕامپ بۆ بەرھەمھێنانی باشترین زنجیرە توانا لە '''شەپۆلە ڕاتەکاندنەکان''' کە دروستدەبێت کاتێک لێشاوی سوپەرسۆنیک (خێرایی زیاتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا دا) ھێواشدەبێتەوە. ھەواکە دادەبەزێت لە خێرایی فڕین بۆ خێرایی سەبسۆنیک بەناو شەپۆلە ڕاتەکاندنەکان، دواتر بۆنزیکەی نیوەی خێرایی دەنگ لە پەستێنەردا بەناو بەشی سەبسۆنیکی دەروازە. سیستەمە تایبەتەکەی شەپۆلە ڕاتەکاندنەکان ھەڵبژێردراون، لەگەڵ پەڕەوکردنی زۆری تر وەک تێچوو و پێداویستەکانی بەکارخستن، بۆ کەمکردنەوەی لەدەستدان کە بە ھۆی سووڕانی گەڕاندنەوەی پەستان لە پەستێنەر.
* '''پەستێنەر''' یان '''پانکە''' - لە چەند ھەنگاوێک پێکدێت. ھەر ھەنگاوێک پێکدێت لە چەند خولانەوەیەکی پەڕەکان و ستێتەرە وەستاوەکان. کە ھەوا بەناو پەستێنەرەکە دا دەڕوات، پەستان و پلەی گەرمییەکەی بەرزدەبێتەوە. توانای پێویست بۆ سوڕاندنی پەستێنەرەکە لە '''تۆڕبین'''ەکەوە دێت (لە خوارەوە ببینە)، وەک زەبر و خێرایی '''ستوون'''.
* '''کەناڵەکانی لاڕێڕەو''' لێشاو دەگەیەنن لە پانکەکەوە لەگەڵ کەمترین لێشاوی بەفیڕۆچوو بۆ نۆزڵی لاڕێکردنی پاڵنەر. لە لایێکی ترەوە لێشاوی پانکەکە لەوانەیە تێکەڵ ببێت لەگەڵ ھەوای دەرچووی تۆڕبین پێش چوونی تاک نۆزڵی خولانەوە. لە ڕێکخستنێکی ترەوە لەوانەیە دواسووتێنەر لە نێوان تێکەڵکەر و نۆزڵ دابنرێت.
* '''ستوون''' – ستونەکە تۆڕبین بە '''پەستێنەرکە''' دەبەستێتەوە، و درێژدەبێتەوە بۆ زۆربەی درێژی بزوێنەرەکە. لەوانەیە بە ئەندازەی سێ شەفتی ھاوچەق، کە بە خێرایی ڕێک بخولێنەوە، لەگەل چەندین دەستەی تۆڕبین و پەستێنەرەکان. ھەوایە ساردکەرەوەکەی تۆڕبینەکان لەوانەیە ببێتە لێشاو لە * لە شەفتەکە لە ڕێگەی پەستێنەرەکە. '''بەشی بڵاوکردنەوە''': - بڵاوکەرەوەکە گەیاندنی ھەوای پەستێنەرەکە ھێواش دەکاتەوە بۆ کەمکردنەوەی بەفیڕۆچوونی لێشاو لە سووتێنەر. ھەروەھا ھەوای ھێواشبووەوە پێویستە بۆ یارمەتی جێگیرکردنی گڕی سووتێنەرەکە و پەستانی بەزرتر چوستی سووتان زیاددەکات.

=== بەشی گەرم ===
'''سووتێنەر''' یان '''ژووری سووتان''' - سووتەمەنی سووتاوە.

بە بەردەوامی لە دوای ئەوەی کە سەرەتا دادەگیرسێت لە کاتی پێبوونی بزوێنەر

'''تۆڕبین''' – تۆڕبین بریتیە لە زنجیرەیەک دیسکی پەڕدار کە وەک ئاشێکی ھەوایی کاردەکات، وزە پەیدادەکات لە گازە گەرمە دەرچووەکانی '''سووتێنەر'''. ھەندێک لەو وزەیە بەکاردێت بۆ خولاندنەوەی '''پەستێنەر'''. بزوێنەرەکانی کۆڵەکەی تۆڕبۆیی، ستونی تۆڕبۆیی پانکەی تۆڕبۆیی ھەنگاوی زیادکراوی تۆڕبینیان ھەیە بۆ خولاندنەوەی پەروانە، پانکەی لاڕێڕەو یان خولێنەری ھەلیکۆپتەر. لە '''تۆڕبینی ئازاد''' ئەو تۆڕبینە دەخولێتەوە کە پەستێنەرەکە سەربەخۆیانە دەسووڕێنێت و توانا دەدات بە پەروانە یان خولێنەری ھەلیکۆپتەر. لەوانەیە ھەوای ساردکردنەوە، دزەکردوو لە پەستێنەر، بەکاربێت بۆ ساردکردنەوەی لێوارەکانی تۆڕبین، پەڕەکان و پەپکەکان بۆ ڕێگەدان بە پلەی گەرمی بەرزتری گازی چووەژوور بۆ ناو تۆڕبین لە ھەمان پلەی گەرمی مادەکانی تۆڕبین.
{{ھن}}
[[پەڕگە:GaTurbineBlade.svg|وێنۆک|پەڕێک لەگەڵ ساردکردنەوەی ناوەوە کە دانراوە لە تۆڕبینی پەستان بەرز]]
'''یارمەتیدەری دوای سووتان''' یان '''گەرمکەرەوە''' (بەریتانی) –(بە تایبەت سەربازی) پاڵھێزی زیادە بەرھەمدێنێت بە سووتاندنی سووتەمەنی بۆڕی جێت. ئەو دووبارە گەرمکردنەوەی گازی دەرچووی تۆڕبین پلەی گەرمی چونەژوورەوەی نۆزڵی خولاوە و خێرایی دەرچوون زیاددەکات. ڕووبەری نۆزڵی زیاددەبێت بۆ گونجاندنی بەرزترین قەبارەی دیاریکراوی گازە دەرچووەکە. ئەو پاراستنە ھەمان لێشاوە بەناو بزوێنەردا بۆ دەستەبەرکردنی نەگۆڕان لە ڕەوشە جیاکەرەوەکانی بەکارخستن.

'''دەرچوو''' یان '''نۆزڵ''' - گازە دەرچووەکانی تۆڕبین بە نۆزڵی خولانەوە تێدەپەڕن بۆ بەرھەمھێنانی خێرایی بەرز بۆ بزوێنەری جێت. نۆزڵەکە ھەمیشە لەگەڵ لێشاوی تێکەڵی ڕووبەرەکە بەیەکدەگەن.

'''نۆزڵی سوپەرسۆنیک''' – بۆ ڕێژەی پەستانی بەرزی نۆزڵ (پەستانی ناوەوەی نۆزڵ/ پەستانی دەورووبەر) '''نۆزڵی پێکگەیشتوو-کراوە (دێ لاڤال)''' بەکارھات. کشانی [[پەستانی کەش]] و خێرایی گازی سوپەرسۆنیک بەردەوام دەبێت بە پێچەوانەی ڕێڕەوی بیین و پاڵھێز بەرھەمدێنێت.

جۆرە جیاوازەکانی ناوھاتوو لە سەرەوە دەوەستنە سەر ئەوەی کە چۆن پێکەوە دادەنرێن بۆ بەرھەمھێنانی باشترین چوستی یان توانا. توانا و چوستی بزوێنەر ھەرگیز ناتوارێن جیابکرێنەوە؛ بۆ نمونە سووتەمەنی/دووری چوستی بزوێنەرێکی جێتی سوپەرسۆنیک لە دەورووبەری ماخ ٢ دەگاتە بەرزترین نرخ، لە کاتێکدا ھێزی ڕاکێشانی ئەو بارھەڵگرەی ھەڵی گرتووە بەرزدەبێتەوە وەک یاسای دووجا و ھێزی ڕاکێشانی زیادەی ھەیە لە ناوچەی نزیک لە خێرایی دەنگ. بەرزترین چوستی بۆ ھەموو فڕۆکەکان بەھۆی ئەوە بە شێوەیەکی بنچینەیی لە ماخی ٠٫٨٥ دایە.

بۆ چاکسازی بزوێنەرەکە بۆ پێویستی بەکارھێنانی، نەخشەکێشانی دەروازەی ھەوا گرنگە، قەبارەی گشتی، ژمارەی ھەنگاوەکانی پەستێنەر (کۆمەڵە پەڕەکان)، جۆری سووتەمەنی، ژمارەی ھەنگاوەکانی دەرچوون، کانزازانی پێکھاتەکان، بڕی ھەوای لاڕێی بەکاربردوو، کە ھەوای لاڕێ بەرھەمدێت، و چەندین ھۆکاری تریش. نمونەیەکە لە نەخشەکێشانی دەروازەی ھەوا.

== بەکارخستن ==
=== سووڕی بزوێنەر ===
[[پەڕگە:Brayton_cycle.svg|چەپ|وێنۆک|سووڕی بڕایتۆن]]
گەرمی بزووتنی نموونەیی بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت دارێژرا بە نزیکەیی لەلایەن '''سووڕی برایتۆن''' کە خولێکی '''گەرمی بزووتن'''ە کە باس لە کارکردنەکانی '''تۆڕبینی گاز''' دەکات، کە بنەمای بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت و ئەوانی ترە. ناونراوە دوای ئەوەی '''جۆرج برایتۆن''' (١٨٣٠–١٨٩٢)، ئەندازیارە ئەمەریکیەکە کە گەشەی پێدا٫ لە سەرەتا پێشنیارکرا و ئاشکرا کرا لەلایەن ئنگلیزێک بە ناوی '''جۆن باربەر''' لە ساڵی ١٩٧١ کە ھەندێک جاریش بە خولی '''جوول''' ناسراوە.

=== کەمبوونی پاڵھێز ===
دەقی ناوی پاڵھێزی پوخت بۆ بزوێنەری جێت بە گشتی دەگەڕێتەوە بۆ مەرجەکانی ئاستی دەریای وەستاو ئێس ئێڵ ئێس (SLS)، بۆکەشی ستانداردی نێودەوڵەتی ئای ئێس ئەی(ISA) یان مەرجی ڕۆژی گەرم (e.g. ISA+10&amp;nbsp;°C). وەک نمونەیەک (GE90-76B)، پاڵھێزێکی وەستاوی فڕینی ھەیە بۆ ٧٦٠٠٠ پاوەند(٣٦٠ کیلۆ نیوتن) لە (SLS, ISA+15&amp;nbsp;°C).

بە شێوەیەکی ئاساییانە، پاڵھێزی پوخت دادەبەزێت لەگەل بەرزایی، بەھۆی نزمی چڕی ھەوا. لەگەڵ ئەوەشدا کاریگەری خێرایی فڕینیش ھەیە.

لە سەرەتادا لەگەڵ زیادبوونی خێرایی فڕۆکە لە ڕێڕەوی فڕۆکەخانە، کەمێک بەرزبوونەوە دروست ئەبێت لە پەستان و پلەی گەرمی نۆزڵەکە، چونکە بەرزبوونەوەی ڕامەکە (ئەو شوێنەی سیستەمی ئیشپێکردنی لەسەرە) لە ھاتنە ناوەوە زۆر بچوکە. وە ھەروەھا کەمێک گۆڕانکاریش لە لێشاوی بارستایی ڕوودەدات. دواتر، پاڵھێزی تێکڕای نۆزڵ لە سەرەتادا زیاددەکات بە شێوەیەکی کەنارگیر لەگەڵ خێرایی فڕین. ھەرچەندە بوونی بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت (جیاواز لە موشەکی ئاسایی) بۆ گرتنی ھەوای ناو کەش باجی ھەیە. ئەوە بە ھێزی ڕاکێشانی ڕام ناسراوە. ھەروەھا باجەکە سفرە لە مەرجە وەستاوەکان، لە ناکاو بەرزدەبێتەوە لەگەڵ خێرای فڕین دەبێتە ھۆی ئەوەی پاڵھێزی پوخت دابوخورێت.

لەگەڵ فڕۆکەکە بەرز دەبێتەوە خێرایی زیاددەکات، بەشی ڕام دەست بە بەرزبوونەوە دەکات لە ناوەوە بۆ بوونی کاریگەری بە شێوەیەکی گەورە لەسەر پەستان و پلەی گەرمی نۆزڵ و لێشاوی ھەوای ھاتوو، دەبێتە ھۆی ئەوەی کە تێکڕای پاڵھێزی نۆزڵ لەناکاو زیاتر بەرزببێتەوە. ئەو چەمکە دەست بە پارسەنگکردنی ھێزی ڕاکێشانی بەرزبووەبوو دەکات، لە کۆتاییدا دەبێتە ھۆی پاڵھێزی پوخت دەست بە بەرزبوونەوە بکات. لە ھەندێک بزوێنەردا، پاڵھێزی پوخت لە ماخی ١، ئاستی دەریا تەنانەت بە ڕێژەیەکی سووکتر گەورەترە لە پاڵھێزی وەستاو. سەروو ماخی ١، لەگەڵ نەخشەی بەشی ناوەوەی سوپەرسۆنیک، بەفیڕۆچوونەکانی ڕاتەکاندن دەبێتە ھۆی نزمبوونەوەی پاڵھێزی پوخت، ھەرچەندە نەخشەی گونجاوی بەشی ناوەوەی سوپەرسۆنیک دەتوانێت نزمبوونەوەیەکی کەم لە ڕێکخستنەوەی پەستانی ھاتوو ببەخشێت، ڕێدەدات بە پاڵھێزی پوخت بۆ ئەوەی بەردەوام بێت لە سیستەمی سوپەرسۆنیک.

== سەلامەتی و پشت پێبەستن ==
بزوێنەرە جێتەکان بە شێوەیەکی ئاسایی زۆر پشت پێبەستراون و تۆمارێکی باشی سەلامەتیان ھەیە، ھەرچەندە تێکشکان ھەندێ جار ڕوودەدات.

=== چارەسەری بزوێنەر ===
لە ھەندێ بارودۆخی بزوێنەرە جێتەکان ڕەوشتەکانی ھەبوو لە بزوێنەر بەھۆی لێشاوی ھەوا کە دێتە ناو بزوێنەرەکە یان ھەندێ گۆڕانکاری تر لەوانەیە ببێتە ھۆی '''وەستاندنی پەرەکانی پەستێنەر'''. کاتێک ئەوە ڕوودەدات پەستانی ناو بزوینەرەکە لە لای پەروانەکان دەچێتە دەرەوە، وە ژوورەوە سەلامەت دەمێنێتەوە تا پەستانەکە نزم دەبێتەوە، وە بزوێنەرەکە ھەموو پاڵھێزەکەی لە دەست داوە. پەروانەکانی پەستێنەر لە ژوورەکە دێنە دەرەوە، وە دووبارە پەستانی بزوێنەرەکە ڕێک دەخەنەوە. ئەگەر مەرجەکان راست نەکرابنەوە، سووڕەکە بە بەردەوام دووبارە دەبێتەوە. ئەوە پێی دەوترێت '''دەرپەڕینی بە گوژم (سێرج)'''. بە گوێرەی بزوێنەرەکە ئەوە دەتوانێت بە زیان بێت بۆ خۆی وە لەرینەوەی بێزارکەر بۆ دەستەکە درووست بکات.

=== پێکھاتەی پەروانە ===
تێکچوونیەکانی پەڕی پانکە، پەستێنەر یان تۆڕبین دەبێ ناو داپۆشەری بزوێنەر بگرێتەوە. بۆ ئەنجامدانی ئەوە پێویستە بزوێنەرەکە وەھا نەخشەی بۆ بکێشرێت کە لە تاقیکردنەوەکانی بەربەستکردنی پەروانە دەربچێت و بڕوانامەی باوەڕپێکراو وەربگرێت.

=== تێچوونی باڵندە ===
خۆلێدانی باڵندە چەمکێکە بەکاردێت کاتێک باڵندەکان دەچنە ناوەوەی [[بزوێنەری فڕۆکە]]. ئەوە سەلامەتیێکی مەرجە مەترسی باوی فڕۆکەیە وە ھۆکاری ڕووداوە کوشندەکان بووە. لە ساڵی ١٩٨٨ '''ھێڵی ئاسمانی بۆینگی ئەسییوپی ٧٣٧''' '''کۆتر''' چووبوونە ژوورەوەی ھەردوو بزوێنەرەکەی لە کاتی بەرزبوونەوەی و دواتر لە کاتی ھەوڵی بۆ گەڕانەوەی بۆ فڕگەی '''بەھیر دار''' تێکشکا؛ لە ١٠٤ سەرنشین ٣٥ کەس مردن و ٢١ کەسیش بریندار بوون. لە ڕووداوێکی تر دا لە ساڵێ ١٩٩٥، فڕۆکەیەکی '''داسوو فاڵکۆن٢٠''' تێکشکا لە فڕگەی '''پاریس''' لە کاتی ھەوڵی نیشتنەوەیەکی ناچاری بەھۆی چوونە ناوەوەی باڵندەی '''لابوات'''(لاپوینگ) بۆ ناو بزوێنەر، کە بووە ھۆی تێکچوونی بزوێنەرەکە و دروستبوونی ئاگر لە '''لاشەی فڕۆکە'''، ھەر ١٠ سەرنشینەکە گیانیان لەدەستدا.

دەبێت نەخشەسازی بزوێنەرە جێتەکان بە شێوەیەک بێت کە بەرگەی خۆلێدانی باڵندەکان بگرێت بە کێش و ژمارەیێکی دیاریکراو، و زیاتر لە بڕێکی دیاریکراوی پاڵھێز لەدەست نەدات. کێش و ژمارەی باڵندەکان کە دەکرێ بچنە ناو بزوێنەر بەبێ دروستکردنی مەترسی بۆ سەر فڕینەکە دەکەوێتە سەر ڕووبەری ناوەوەی بزوێنەرەکە. لە ساڵی ٢٠٠٩، فڕۆکەیەکی '''ئێربەسی ئەی٣٢٠'''، '''فڕینی ھێڵی ئاسمانی ١٥٤٩ فڕۆکەی ویلایەتە یەکگرتووەکان'''، ھەر '''قازێکی کەنەدی''' لەناو ھەر بزوێنەرێکی بوو. فڕۆکەکە لە ڕووباری ھۆدسۆن تێکشکا دوای ئەوەی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی لا گواردینا لە شاری نیویۆڕک دەستی بە فڕین کرد. ھیچ مردنێک ڕووینەدا. ئەوە کەوتنە مەترسی چوونە ناوەوەی باڵندەی بۆ ناو بزوێنەر ڕوونترکردەوە زیاتر لەوەی نەخشەی بۆ کێشرابوو.

بەرئەنجامی چوونەناوەوەی باڵندە بۆ ناو بزوێنەر ئەگەر بێتوو ببێتە ھۆی ڕووداویکی تێکشکان، دەخوازێت بە فڕۆکەیەکی بچووکی خێرا بێت، وەک '''فڕۆکە شەڕکەرەکانی سەربازی'''، یان گواستنەوەی بارێکی گەورە، دەکەوێتە سەر کێش و ژمارەی باڵندەکان وە ئەو شوێنەی کە خۆیان لە پەڕەکانی پانکە و نووکەکەی دەدەن. تێکشکانە سەرەکییەکان بە شێوەیەکی گشتی لە ئەنجامی بەریەککەوتنی نزیک لە ڕەگی پەروانە یان نووکەکەی ڕوودەدەن.

ژمارەیەکی کەم لە باڵندە لە بەرزی زۆر دەفڕن، بۆیە گەورەتریین مەترسی لە چوونە ناوەوەی باڵندەکان لە کاتی بەرزبوونەوە یان '''نیشتنەوە''' یان لە فڕینی نزم ڕوودەدات

=== سووتووی ئاگرپرژێن ===
ئەگەر بزوێنەرێکی فڕۆکە بە ھەوادا بفڕێت پیسبووبێت بە '''سووتووێکی ئاگرپرژێن'''، مەترسی ئەوە ھەیە کە سووتووی وردبوو ببێتە ھۆی داخوراندنی پەڕی پەستێنەر، ڕێگەگرتن لەدەرچەکانی ھەوای نۆزڵی سووتەمەنی وە ڕێگەگرتن لە ڕێڕەوەکانی ساردکردنەوەی تۆڕبین. ھەندێک لەو کاریگەرییانە لەوانەیە ببنە ھۆی ئەوەی کە بزوێنەرەکە لە کاتی فڕین زیاد لە پێویست گڕبگرێت. بە گشتی دووبارە ڕۆشەن کردنەوەکان سەرکەوتوون لە دوای ئەوەی گڕدەگرێت بەڵام بە وا دانانی ئەوەی کە بەرزبوونەوە کەمتر ببێتەوە. ئەوە بارێکی فڕینی '''ھێڵی ئاسمانی بریتیش٩''' بوو کە فڕی لەسەر تۆزێکی بوورکانی لەبەرزی ٣٧٬٠٠٠ پێ، ھەر چوار بزوێنەرەکانی گڕیان گرت و لە ھەوڵێکی نوێی دووبارە داگیرساندنەوە سەرکەوتوو بوو لەبەرزی ١٣٬٠٠٠ پێ.

=== تێکچوونە دیارینەکراوەکان(ڕێلێنەگیراوەکان) ===
پۆلێکی تێکچوون کە ھۆکاری ڕووداوی تێکچوونە ڕێلێنەگیراوەکانە، کاتێک پارچە سوڕاوەکانی بزوێنەر دەوەستن و لە بەرگەکە دێنە دەرەوە. ئەو پارچە وزە بەرزانە دەتوانن ھێڵە سووتەمەنیەکان و ھێڵە کۆنتڕۆڵکەرەکان بپچڕێنن، وە دەتوانێ کابینەکە ببڕێت. ھەروەھا سووتەمەنی وھێڵەکانی کۆنتڕۆڵکردن بە زۆری بۆدڵنیا بوونەوە لەبەردەگیرێنەوە، '''تێکشکانەکە'''ی '''ھێڵە ئاسمانیە یەکگرتووەکانی ٢٣٢''' ڕوویدا کاتێک '''ھێڵەکانی شلگازی ھایدرۆلیکی''' بۆ ھەر سێ سیستەمە ھایدرۆلیکیە سەربەخۆیەکان ھاوکات بە پریشک توند کران لە بزوێنەرێکی ڕێنەگیراو لە تێکچوون. پێش پێکداکەوتنی فڕۆکەی ھێڵی یەکگرتووی ٢٣٢، ئەگەری ڕوودانی تێکچوونی ھاوکات بۆ سێ سیستەمە ھایدرۆلیکیەکە بە ئەندازەی یەک میلیارد تا یەک دانرابوو. لەگەڵ ئەوەشدا، '''مۆدێلەکانی ئامار''' لەو ژمارەیە دا بە ئەژمارێکی دروست دانانرێت بەوەی کە بزوێنەری ژمارە دوو لە کاتێکی نزیکی ھێڵە ھایدرۆلیکیەکان داندرابوو، وە لەوانە نیە سەرنەکەوتنی بزوێنەر چەندین شکانێک دروستبکات لە چەندین ئاڕاستەدا، لەوە بەدواوە، زۆر لە نەخشە نوێیکانی بزوێنەری فڕۆکە سەرنجیان داوەتە سەر ڕێگەگرتن لە پریشک بۆ بڕینی '''کڵاوەی بزوێنەر''' یان شوینی کاری کەناڵی ھەوا، وە زۆر سوود وەرگیراوە لە بەرگەگرتنی '''مادە تێکەڵکراوەکان (کۆمپۆزت مەتریاڵ)''' بۆ دەستکەوتنی بەرگری پێویست دژی بڕین کاتێک کێشی مادەکان کەمدەکرێتەوە.

== بە ھەند وەرگرتنی ئابووری ==
لە ساڵی ٢٠٠٧ تێچووی سووتەمەنی '''بزوێنەری جێت'''، لە گەڵ ئەوەی بە شێوەیەکی گەورە دەگۆڕێ لە ھێڵێکی ئاسمانی بۆ یەکێکی دیکە، گەیشت بە ٢٦٫٥٪ تێکڕای تێچووی ھەموو خستنەکارەکان، ئەوە دەکەنە گەورەتریین تێچووی کارپێکردن بۆ گەورەتریین ھێڵە ئاسمانیەکان.

== بە ھەند وەرگرتنی ژینگەیی ==
بزوێنەرە جێتەکان بە گشتی لەسەر سووتەمەنیە فۆسیلیەکان (سووتەمەنیە بەبەردبوەکان) کاردەکەن ئەوەش دەبێتە سەرچاوەی کاربۆن دایۆکسید لە ھەوا دا. وە بزوێنەرە جێتەکان دەتوانن بە '''سووتەمەنیە ئۆڕگانیەکان''' و ھایدرۆجینیش کاربکەن، ھەروەھا ھایدرۆجین بە گشتی بەرھەمدەھێنرێت لە سووتەمنیە فۆسیلیەکان (سووتەمەنیە بەبەردبوەکان).

بە نزیکەیی ٧٫٢٪ نەوت لە ساڵی ٢٠٠٤ لەلایەن بزوێنەرە جێتەکان بەکارھات.

ھەندێک لە زاناکان باوەریان وایە بزوێنەرە جێتەکان سەرچاوەی '''تاریک داھاتنی جیھان'''یشن بەھۆی ھەڵمی ئاو لە ھەوای دەرچوو کە ھۆکارە بۆ پێکھاتنی ھەورەکان.

ھەروەھا پێکھاتەکانی نایترۆجین پێکدێن لە کاتی پڕۆسەی سووتان لە ئەنجامی کارلێککردن لەگەڵ [[نایترۆجین]]ی ھەوا دا. لە بەرزاییە نزمەکاندا (لە ئاستی ڕووی دەریا) وا پێناچێت بەشێوەیەکی تایبەت بە زیان بێت، بەڵام بۆ فڕۆکەی سووپەرسۆنیک کە لە بەرگەھەوای باڵادا دەفڕێت لەوانەیە چەند وێرانکارییێک لە چینی ئۆزۆن ڕووبدات.

ھەروەھا سولفاتەکانیش دەردەکات ئەگەر سووتەمەنیەکە سەلفۆری تێدابێت.

== نەخشە پێشکەوتووەکان ==
[[پەڕگە:Ramjet_operation.svg|چەپ|وێنۆک|نەخشەوێنەیێک بۆ بزوێنەری ڕامجێت، کە&quot;'''م'''&quot; بریتیە لە '''ژمارەی''' ماخ بۆ لێشاوی ھەوا]]
[[پەڕگە:Scramjet_operation.png|چەپ|وێنۆک|خستنەگەڕی بزوێنەری سکڕامجێت]]
ڕامجێت جۆرێکی بزوێنەری ھەواگۆڕی جێتە کە جووڵەی بەرەوپێشی بزوێنەر بەکاردێنێت بۆپەستاوتنی ئەوھەوایەی دێتە ژوورەوە، بەبێ پەستێنەری خولاوە. ڕامجێتەکان ناتوانن پاڵھێز بەرھەم بێنن لە خێرایی سفر دا و ئەوەش دەبێتە ھۆی ئەوەی فڕۆکەکە نەتوانێت لە وەستاندا دەست بە جووڵە بکات. ڕامجێتەکان پێویستیان بە خێرایێکی بەرەو پێشی زۆر گەورە ھەیە بۆ ئەوەی باش کاربکات، و چووستیەکەی زیاترە لەو خێراییانەی لە دەورووبەری ٣ '''ماخ''' دان. ئەو جۆرە لە جێت دەتوانێ لە خێراییەکانی ٦ ماخیش دا کاربکات.

ئەوان لە سێ بەش پێکدێن؛ بەشی ناوەوە بۆ پەستاوتنی ئەو ھەوایەی دێتە ژوورەوە، سووتێنەرێک بۆ پریشکە و سووتاندنی سووتەمەنی، و نۆزڵێک بۆ بردنە دەرەوەی گازە گەرمەکان و بەرھەمھێنانی پاڵھێز. ڕامجێت پێویستی بە ڕێژەیەک لە خێرایی بەرزھەیە بۆ ئەوەی توانای ھەبێت ھەوای ھاتووە ژووربپەستێوێت، بۆیە ڕامجێتەکان ناتوانن بکەونە کار لەکاتی وەستان وئەوان زۆربە توانان لە خێراییە '''سوپەرسۆنیکەکان'''. ڕەوشی بنەرەتی بزوێنەرە ڕامجێتەکان ئەوەیە کە سووتان تەواو دەبێت لە خێراییە سەبسۆنیکەکان (خێرایی کەمتر لە خێرایی دەنگ). ئەوھەوا سۆپەرسۆنیکەی ھاتووەتە ژوورەوە لە ڕێی بەشی ناوەوەوە ھێواشبووە، کە دواتر لە خێرایی کەمتر سووتاوە، خێراییە سەبسۆنیکەکان (خێرایی کەمتر لە خێرایی دەنگ)، ھاتنە زوورەوەی ھەوای خێراتترە، ھەرچەندە توانای کەمتر دەبێت بۆ ھێواشکردنەوەی بۆ خێراییە سەبسۆنیکەکان (خێرایی کەمتر لە خێرایی دەنگ). لەبەرئەوە بزوێنەرەکانی ڕامجێت خێراییان بە نزیکەیی لە سنووری ٥ ماخە.

بزوێنەرە ڕامجێتەکان بە تایبەتی لەو بەکارھێنانەکانە بەسوودن کە پێویستیان بە بزوێنەری بچووک و سادە ھەیە لە خێرایی بەرز، وەک '''موشەکەکان'''، کاتێک کە نەخشەسازەکانی چەک دەیانەوێت بزوێنەری ڕامجێت بەکاربێنن لە بەرگی دەرەوەی تۆپھاوێژ بۆ مەودایێکی زیادکراو: مەزەندەکرا لە بەرگی گولە ھاوەنی ١٢٠ ملم بەکاربێت ئەگەر بزوێنەری ڕامجێت بەکاربێت، دەتوانرا بۆ مەودای ٢٢مایل (٣٥کم) دەستەبەربکرێت. وە ھەروەھا ئەوان بە سەرکەوتوویی بەکار ھاتوون، ھەرچەندە بە توانای '''بزوێنەری تیپ''' نین کە لە خولێنەری ھەلیکۆپتەر دا ھەیە.

بزوێنەرە ڕامجێتەکان بەزۆری لەگەڵ '''بزوێنەرە پرتە تەقاندنەکان''' تێکەڵ دەکرێت، کە سووتانێکی پچڕ پچر بەکاردێنێت، بەڵام بزوێنەرە ڕامجێتەکان کردارێکی بەردەوام لە سووتاندن بەکاردێنێت ، و جۆرێکی ئاشکرایە لە بزوێنەری جێت (فڕۆکە).

=== سکڕامجێتەکان ===
سکڕامجێتەکان گەشەکردووی ڕامجێتەکانن کە لە توانایان دایە کاربکەن لە خێرایی بەرزتر لە ھەر جۆرێکی تر لە بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت (فڕۆکە). ئەوان ھەمان پێکھاتەیان ھەیە لەگەڵ ڕامجێتەکان، بۆڕیێکی تایبەتمەند کە ھەوا دەپەستێوێت بە بێ جوڵاندنی پارچەکان لە ڕێگەی پەستانی ھەوا. پێکھاتوون لە بەشی تێچوو، سووتێنەرێک، و نۆزڵێک. جیاوازی سەرەکی لە نێوان ڕامجێت و سکڕامجێتەکان ئەوەیە کە سکڕامجێتەکان لێشاوی ھەوای نزیکبووەوە ھێواش ناکەنەوە بۆ خێراییە سەبسۆنیکەکان (خێرایی نزمتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوادا) بۆ سووتاندن. بەھۆی ئەوە، سکڕامجێتەکان بڵاوکەرەوەیان پێویست نییە وەک ئەوەی کە ڕامجێتەکان دەیانەوێ بۆ نزمکردنەوەی لێشاوی ھەوای ھاتوو بۆ خێرایی سەبسۆنیک (خێرایی نزمتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوادا). ئەوان سووتاندنی خێرایی سوپەرسۆنیک بەکاردێنن لە جیاتی و ناوی &quot;سکڕامجێت&quot; ھاتووە لە &quot; ڕامجێتی سووتاندنی خێرایی بەرزتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوادا ('''ڕامجێتی'''سووتاندنی سوپەرسۆنیک)&quot;.

سکڕامجێتەکان بەلایەنی کەمەوە لە خێراییەکانی ماخ ٤ دا دەست بە کار دەکەن، و بەرزترین خێرایی بەسودیان لە لە نزیک ماخ ١٧ دا ھەیە. بە ھۆی '''گەرمای ھەوا بزووتن''' لەو خێراییە بەرزانە، ساردکردنەوە بەرەنگاریێک بۆ ئەندازیاران دروست دەکات.

لەوەتەی سکڕامجێتەکان سووتانی خێرایی بەرزتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا دا (سوپەرسۆنیک) بەکاردێنن ئەوان دەتوانن کاربکەن لە لە خێراییەکانی سەروو ماخ ٦ کە ڕامجێتە باوەکان زۆر ناچالاکن تێیدا. جیاوازیێکی تر لە نێوان ڕامجێت و سکڕامجێتەکان ئەوەیە کە چۆن ھەر جۆرێک لە بزوێنەر لێشاوی ھەوای نزیک بووەوە دەپەستێون: لە کاتێکدا بەشی دەروازە زۆرترین پەستاوتنی ھەوا بەرھەم دەھێنن بۆ ڕامجێتەکان، خێراییە بەرزەکان کە لەو سکڕامجێتانە کاردەکەن ڕێ بەوان دەدەن بۆ سوود وەرگرتن لە پەستاوتن لە ڕێگەی '''شەپۆلە ڕاتەکندنەکان''' (شۆک وەیڤ)، بە شێوەیەکی سەرەکی '''شەپۆلە لارەکان'''(ئۆبڵیک شۆک).

ژمارەیێکی کەم لە بزوێنەرە سکڕامجێتەکان دروستکراون و فڕیون. لە مانگی ٥ ی ٢٠١٠ '''بۆینگی ئێکس-٥١''' ژمارەی پێوانەیی تۆمارکرد بۆ درێژترین ماوەی سووتانی سکڕامجێت بۆ زیاتر لە ٢٠٠ چرکە.

=== پی&amp;دابلیو جەی٥٨ ماخ ٣+ جێتی تۆڕبۆیی دواسووتان ===
خستنەکاری جێتی تۆڕبۆیی بۆ فڕینێکی تەواو لە سفرەوە تا ماخ ٣+ ڕەوشتانێکی دەوێت بۆ ڕێگەدان بە کارکردنی دروست لە ۆلەی گەرمی بەرزی ناوەوە لەدوای ماخی ٢٫٥ ھەروەھا لە فڕینە خێراییە نزمەکانیش. ڕێگاچارەی پەستێنەری جەی٥٨ بۆ بەردانی لێشاوی ھەوا بوو لە ھەنگاوی چوارەمی پەستێنەرەوە لە خێرایی زیاتر لە ٢ ماخ. لێشاوی بەربوو ،٢٠٪ی لە ماخی٣، بۆ بزوێنەرەکە گەڕاوە لە ڕێگەی ٦ بۆڕی بۆ ساردکردنەوەی بڕی بزوێنی و نۆزڵی سەرەکی وە ھەروەھا بۆ بەرھەمھێنانی ھەوای زیادە بۆ سووتان. بزوێنەری جەی٥٨ تاکە بزوێنەری بەکارخستووی تۆڕبۆجێت بوو، نەخشەی بۆ کێشرابوو بۆ کارکردنی بەردەوام تەنانەت لە زۆرترین دواسووتان، بۆ ماخێک کە لەدەوری ٣٫٢ دێت و دەچێت.

یەک ڕێگا چارەسەری جێگرەوە دەبینرا لە بنیاتنانێکی ھاوچەرخ، کە نەگەیشتبووە بارودۆخێکی کارکردن، ماخی ٣ گی ئی وای جەی ٩٣/ئێکس ب-٧٠. لە بزوێنەرێکی گۆڕاوی ستاتۆر بەکارھات. لەگەڵ ئەوەشدا ڕێگاچارەێکی تر دیاریکرا وەک پێشنیارێک بۆ ماخی پێشپشکنینی فانتۆم٣. ئەوە پەستێنەرێکی پێش ساردکردنەوە بوو، ھەرچەندە بۆ ماوەیێکی کورت بەردەست بوو.

=== بزوێنەرە جێتە ھەواگۆڕەکانی سووتەمەنی ھایدرۆجین ===
بزوێنەرە جێتەکان بە نزیکەیی بە ھەموو سووتەمەنیەکان کار دەکات. ھایدرۆجین سووتەمەنیێکی زۆر خوازاوە، ھەروەھا وزەی لەھەر '''مۆڵ'''ێکدا بە گشتی زۆر بەرز نیە، گەردەکانی زۆر سووکترە لە گەردەکانی تر. لەھەر کگم ھایدرۆجینێکدا وزە دوو ئەوەندەی زۆربەی سووتەمەنیەکانی ترە و ئەوە وای لێ کردووە کە ھێزی بزاوتنی زیاتر بێت. سەڕەڕای ئەوەش، بزوێنەرە جێتەکان کە بە ھایدرۆجین ئیش دەکەن ئاسانتر درووست دەکرێن-یەکەمین تۆڕبۆجێت بە ھایدرۆجین کاری دەکرد. ھەروەھا، ئەگەرچی بزوێنەری شێوە دەکتی نین، بزوێنەرەکانی موشەک کە بە سووتەمەنی ھایدرۆجین کاردەکەن بەکارھێنانێکی فراوایان ھەیە.

لەگەڵ ئەوەشدا، بە نزیکەیی لە ھەر ڕیگایێکی تر دا، ھایدرۆجین بە کێشەیە. لایەنی خراپیەکەی ئەوەیە کە چڕیەکەی بەرزە. لە گازی تانکەکان بۆ فڕین جێبەجێ ناکرێت، بەڵام تەنانەت لە شێوەی '''ھایدرۆجینی شل'''یشدا چڕیەکەی یەک لە چواردەی ئاوە. ھەروەھا مادەیەکی زۆر کرایۆچینیە (لە پلەی گەرمی نزمیشدا کارلیک دەکات) و پێویستی بە دابڕێکی زۆر زانستی ھەیە کاتێک لە باڵەکاندا ھەڵدەگیرێت. لە کۆتاییدا ئامرازی گواستنەوەی زۆر گەورەی پێویستە و بۆ زۆربەی فڕۆکەخانەکان دژوارە کە بیگونجێنن، ھایدرۆجینی پاک لە ھەوادا نادۆزرێتەوە، و دەبێ کاری لەسەربکرێت لە ڕێگەی '''چاکسازی بە ھەڵم''' یان بە '''کارەبا شیکردنەوە''' کە تێچووی زۆرە. ژمارەیەکی کەم لە '''فڕۆکەی''' تاقیکاری '''بە ھایدرۆجین کارکردوو''' بە پەروانە فڕینیان کردووە، و بزوێنەرەکان پێشنیار کراون کە لەوانەیە پەسەندبن.

=== بزوێنەرە جێتە پێشساردبووەکان ===
بیرۆکەکە لەلایەن ڕۆبێرت پی کارمایکڵ سەرچاوەی گرت. لە ساڵی ١٩٥٥ ئەوە بوو کە بزوێنەرە ھایدرۆجینیەکان لە ڕووی بیردۆزییەوە دەیانتوانی توانای باشتریان ھەبێت لە بزوێنەرە ھایدرۆکاربۆنیەکان ئەگەر گەرمی گۆڕەرەوە بۆ ساردکردنەوەی ھەوا بەکاردەھاتن. پلەی گەرمیە نزمەکە ڕێگە دەدات کە مادە سووکترەکان بەکاربێن، لێشاوی بارستایی بەرزتر لە بزوێنەرەکان ھەبێت، و ڕێگە بە سووتێنەرەکان دەدات کە سووتەمەنی زیاتر بپرژێنن بەبێ ئەوەی بزوێنەرەکە زیاتر گەرم بکەن.

ئەوبیرۆکەیە بەرەونەخشەی شایستە دەچێت وەکو '''بزوێنەرەکانی کاردانەوەی سەیبە'''، کە لەوانەیە ڕێ بە ھۆکارە گوێزەرەوە ھاوێژەرەکانی '''تاک ھەنگاو بدات بۆ گەیشتن بە خولگە'''، و '''ئاڕتێکس''' کە دەتوانێ ڕێبدات بە بزوێنەرە جێتەکان کە بەکاربێت لە خێراییە ھایپەرسۆنیکەکان (خێرایی زۆر زیاتر لە خێریی دەنگ لە ھەوا دا) و بەرزیە زۆرەکان بۆ بەھێزکردنی ھۆکارە گوێزەرەوە ھاوێژەرەکان. ھەروھا بیرۆکەکە لێیکۆڵدراوەتەوە لەلایەن ئی یو (EU) بۆ چەمکێک بۆ بە دەستھێنانی گواستنەوەی سەرنشین بە خێرایی زیاتر لە خێرایی دەنگ (خێرایی سوپەرسۆنیک) لە ٥ ماخ دا (بزوێنەرەکانی کاردانەوەی ئەی ٢).

=== موشەکی تۆڕبۆیی ===
تۆڕبۆڕۆکێتی ھەوا جۆرێکە لە سووڕێکی تێکەڵی بزوێنەری جێت. ڕێکخستنی بنەڕەتی پێکدێت لە '''بەرھەمھێنەرێکی گاز'''، کە گازێکی پەستان بەرز بەرھەمدێنێت، کە کۆکراوەی پارچەکانی تۆڕبین/پەستێنەر دەجویڵێنێت ئەویش کە ھەوای کەشەکە دەپەستێوێت بۆ ناو ژووری سووتان. ئەو تێکەڵەیە دواتر سووتاوە پێش ئەوەی کە ئامێرەکە جێبێڵێت لەڕێی نۆزڵێک و پاڵھێز درووست بکات.

چەندین جۆری جیاواز لە موشەکە تۆڕبۆییەکان ھەیە، جۆرە جیاوازەکان بە گشتی جیاوازن لە شێوەی کاردکردنی بەشی بەرھەمھێنەری گازلە بزوێنەر.

موشەکە تۆڕبۆییەکانی ھەوا بە زۆری ئاماژەن بۆ '''ڕامجێتیە تۆڕبۆییەکان'''، '''موشەکە ڕامجێتە تۆڕبۆییەکان''' ،'''موشەکە تۆڕبۆییە گەورەکەرەکان'''، و چەندانی تر. لەوێ ھیچ کۆکبوونێک نییە لەوەی کە کام ناو بۆ کام پارچەی دیاریکراو بەکارببردرێت، سەرچاوە جیاوازەکان لەوانەیە ھەمان ناو بۆ دوو جۆر پارچەی جیاواز بەکارببەن

== زاراوەزانی ==
بۆ دیاریکردنی ('''خولانەوە لە ھەر خولەکێکدا''') یان خێرایی خولێنەر، لە بزوێنەری جێت، کورتکراوەکان بە گشتی بەکاردێن:

بۆ بزوێنەری کۆڵەکەی تۆڕبۆیی، (N&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) ئاماژەیە بۆ (خولانەوە لە ھەرخولەکێکدا) ی شەفتە پاڵنەرەکە. بۆ نمونە، (N&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;)ێکی ئاسایی لە دەوروبەری ٢٢٠٠ (خولانەوە لە ھەر خولەکێکدا) دەبێت بۆ '''پەروانەی خێرایی نەگۆڕ'''.(N1) یان (N&lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt;) ئاماژەیە بۆ(خولانەوە لە ھەر خولەکێکدا) ی بەشی بەرھەمھێنەری گاز. ھەر پیشەگەرێکی بزوێنەر لە نێوان ئەو دووانە دا ھەڵدەبژیرێت. (N1) بە ھەمان شێوە بەکاردێت بۆ خێرایی پانکەکە لە '''پانکەی تۆڕبۆیی'''، کە (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) بریتیە لەخێرایی بەرھەمھێنەری گاز(٢ ستوونی بزوێنەر). (N&lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt;) بە شێوەیەکی سەرەکی بەکاردێت بۆ بزوێنەرەکانی '''کۆڵەکەی تۆڕبۆیی''' یان '''ستونی تۆڕبۆیی'''. بۆ نمونە(N&lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt;)ێکی ئاسایی '''لە دەوروبەری''' ٣٠٠٠٠ (خولانەوە لە خولەکێکدا) دەبێت.

N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; یان (N1) ئاماژەن بۆ خێرایی توانای پارچەی تۆڕبینەکە. ھەر پیشەگەری بزوێنەرێک لە نێوان ئەو دوو کورتکراوانەدا ھەڵدەبژێرێت بەڵام (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) بە شێوەیەکی سەرەکی بەکاردێت بۆبزوێنەری پانکەی تۆڕبۆیی لە کاتێکدا (Nf) بە شێوەیەکی سەرەکی بەکاردێت بۆ بزوێنەری کۆڵەلەی تۆڕبۆیی یان ستوونی تۆڕبۆیی. لە زۆر باردا، تەنانەت بۆ بزوێنەری '''تۆڕبین ئازاد'''یش، (N1)ەکە وە (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) لەوانەیە زۆر لێکچوو بن. (N&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;) ئاماژەیە بۆ '''گێڕبۆکسی کەمکردنەوە''' (RGB) ستوونی دەرەوە بۆ بزوێنەری ستوونی تۆڕبۆیی.

لە چەندین باردا، لە جیاتی دەربڕینی خێرایی خولێنەر (N&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) وەک ('''خولانەوە لە ھەر خولەکێکدا''') پیشاندانی لە '''شوێنی فڕۆکەوانان'''، فڕۆکەوانان لەگەڵ خێرایی پێیدەدەن کە وەک ڕێژەی سەدی لە دیزاینی خاڵێکی خێرایی نیشان دەدرێت. بۆ نمونە، لە توانای تەواو دا، (N&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;)ەکە لەوانەیە ١٠١٫٥٪ یان ١٠٠٪ بێت. ئەو بڕیارەی '''بەستەری بەکارھێنەر''' وەک '''ھۆکارێکی مرۆیی''' لەچاو گیراوە. لەو کاتەوەی کە فڕۆکەوانەکان زیاتر حەز ئەکەن کە لە کێشەکان بڕوانن بە (ژمارەیەکی دوو یان سێ خانەیی) ڕێژەی سەدی (کە ١٠٠٪ بەھایێکی ڕووکەش دەردەخات) زیاتر لە خێرایی خولانەوەیەکی ٥ خانەیی.

== ئەمانە ببینە ==
* [[بزوێنەری مووشەک]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Jet engines}}</text>
      <sha1>l2r755yfcywzw31j7nm0li1id8mx4jf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گەیتن ماتەرازۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167198</id>
    <revision>
      <id>1571579</id>
      <parentid>1571186</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20745" sha1="b7w27tpyt67fmqf7mfqojzwu7u3bb9v" xml:space="preserve">{{وەسف|ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکی}}
{{Infobox person
| name               = گەیتن ماتەرازۆ
| image              = Gaten Matarazzo by Gage Skidmore.jpg
| caption            = گەیتن لە کۆمیک-کۆنی سان دیاگۆی ٢٠١٧
| birth_name         = گەیتانۆ جۆن ماتەرازۆی سێیەم
| birth_date         = {{birth date and age|٢٠٠٢|٩|٨}}
| birth_place        = کۆنێکتیکەت، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا&lt;ref&gt;https://bestofnj.com/features/entertainment/things-didnt-know-gaten-matarazzo-stranger-things/&lt;/ref&gt;
| home_town          = ڵیتڵ ئێگ ھاڕبەر تاونشیپ، نیو جێرزی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
| occupation         = ئەکتەر، گۆرانیبێژ
| years_active       = ٢٠١١–ئێستا
}}
'''گەیتانۆ جۆن 'گەیتن' ماتەرازۆی سێیەم'''&lt;ref&gt;Matarzzo at {{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=CEMeDw7dCb4|سەردێڕ=Stranger Things' Gaten Matarazzo Goes Undercover on Reddit, YouTube and Twitter|ئیش=[[GQ (magazine)|GQ]]|ڕێکەوت= ١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١ی تەممووزی ٢٠١٩|medium=www.youtube.com|کات=٠٠:٤٦|وتەگێڕانەوە=It's actually Gaetano John Matarazzo III.}}&lt;/ref&gt; ({{IPAc-en|ˈ|ɡ|eɪ|t|ən|_|ˌ|m|æ|t|ə|ˈ|r|æ|z|oʊ}}؛ {{IPA-it|ɡaeˈta:no mataˈrattso|lang}}؛ {{ئینگ|Gaten Matarazzo}})، (لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٢)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.upi.com/Top_News/2019/09/08/UPI-Almanac-for-Sunday-Sept-8-2019/2621567647013/|سەردێڕ= UPI Almanac for Sunday, Sept. 8, 2019|agency= [[United Press International]] | ڕێکەوت= ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190909031013/https://www.upi.com/Top_News/2019/09/08/UPI-Almanac-for-Sunday-Sept-8-2019/2621567647013/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وتەگێڕانەوە=…actor Gaten Matarazzo in 2002 (age 17)}}&lt;/ref&gt; ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە. یەکەم کاری ڕۆڵگێڕانی لە ستەیجی بڕۆدوەی بوو بەڕۆڵی بینجامین لە ''Priscilla, Queen of the Desert'' و ڕۆڵی گاڤرۆچی لە ''Les Misérables''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.playbill.com/personlistpage/person-list?production=00000150-aea8-d936-a7fd-eefc733d0003&amp;type=op#oc|سەردێڕ=Les Misérables|magazine=[[Playbill]]|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; ناوبراو ڕۆڵی [[دەستن ھێندرسن]] دەگێڕێت لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی  [[خەیاڵی زانستی]]ی [[فیلمی ترسێنەر|ترسناک]]ی ''[[شتە نامۆکان]]''، و پێشکەشکاری پڕۆگرامی کورتی ''Prank Encounters''ی نێتفلیکسە.

== ژیانی سەرەتایی ==
گەیتن لە کۆنێکتیکەت لەدایکبووە، بۆ گەیتانۆ و ھیذەر ماتەرازۆ، بەڵام لە ڵیتڵ ئێگ ھاڕبەر، نیوجێرزی گەورە بووە، و لە قوتابخانەی پاینڵاندی ئایینی ناوەندی لە تەکەڕتن، نیوجێرزی خوێندوویەتی.&lt;ref name=PromPhotos&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.nj.com/entertainment/2019/05/nj-stranger-things-star-gaten-matarazzo-shows-off-prom-photos.html|سەردێڕ=N.J. 'Stranger Things' star Gaten Matarazzo shows off prom photos|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|یەکەم=Amy|دوایین= Kuperinsky|بڵاوکەرەوە=[[New Jersey Advance Media]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20200130183401/https://www.nj.com/entertainment/2019/05/nj-stranger-things-star-gaten-matarazzo-shows-off-prom-photos.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.j-14.com/posts/gaten-matarazzo-heather-matarazzo-150838/|سەردێڕ=Gaten Matarazzo and Heather Matarazzo: Are They Related?|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=J-14|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230721162045/https://www.j-14.com/posts/gaten-matarazzo-heather-matarazzo-150838/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەو برا و خوشکێکی ھەیە، خوشکەکەی، سابرینا، کە لە خۆی گەورەترە و براکەشی، کاڕمێنا، کە لە خۆی بچووکترە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.looper.com/156982/the-untold-truth-of-gaten-matarazzo/|سەردێڕ=The untold truth of Gaten Matarazzo|دوایین=Santilli|یەکەم=Morgana|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Looper.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

بە منداڵی، گەیتن زۆر بەژداری لە ھونەردا کردووە، بە تایبەتی گۆرانی گووتن. ئەو ڕاھێنانی دەنگی لە سەنتەری نواندنی ھونەری ستارڵایت لە نیوجێرزی ئەنجام داوە. لە ٢٠١١ دا، لە پێشبڕکێیەکی گۆرانی گووتندا بەژداری کردوو بوو بە سێھەم بە گۆرانییە سۆڵۆکەی «بێن» لە پێشبڕکێی ھونەرەکانی ستارپاوەر لە ئەنکازڤیڵ، کۆنێکتیکەت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.starpowertalent.com/CompetitionResults/2011WorldChampionships/2011UncasvilleResults/tabid/912/Default.aspx|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111229081952/http://www.starpowertalent.com/CompetitionResults/2011WorldChampionships/2011UncasvilleResults/tabid/912/Default.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=2011 Uncasville Results|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی تایبەتی ==
گەیتن بە ڕەچەڵەک ئیتاڵییە.&lt;ref&gt;[http://247.libero.it/lfocus/39105018/1/gaten-matarazzo-il-dustin-di-stranger-things-ha-famiglia-originaria-di-avellino/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801011738/http://247.libero.it/lfocus/39105018/1/gaten-matarazzo-il-dustin-di-stranger-things-ha-famiglia-originaria-di-avellino/ |date= ١ی ئابی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/tv/2019/07/05/stranger-things-amicizia-batte-paura_ac7df6be-2e17-41ce-8ffc-9d7ee816074d.html]&lt;/ref&gt;

گەیتن بە نەخۆشیی cleidocranial dysostosis (CCD)ەوە لەدایکبووە، کە نەخۆشییەکە کە بە زۆری کار لە ئێسقان و ددان دەکات، کە وایان لێدەکات کە بەجوانی گەشە نەکەن و تێکبچن، کە خۆشی باسی کردووە، و باسی یەکێک لە نەشتەرگەرییەکانیشی کردووە، لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، ددانە تێکچووەکانی لابران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://metro.co.uk/2020/02/02/stranger-things-star-gaten-matarazzo-gives-thumbs-successful-fourth-surgery-fourth-surgery-rare-bone-condition-complete-success-12168587/|سەردێڕ=Stranger Things star Gaten Matarazzo's surgery is a complete success|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=Metro|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ro|یەکەم=Crystal|ناونیشان=http://hellogiggles.com/dustin-stranger-things-loves-showing-off-fake-teeth-real-life-obviously-adorable|سەردێڕ=Dustin from &quot;Stranger Things&quot; loves showing off his fake teeth in real life, and obviously it's adorable|بڵاوکەرەوە=HelloGiggles.com|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809070514/http://hellogiggles.com/dustin-stranger-things-loves-showing-off-fake-teeth-real-life-obviously-adorable|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی کە ھەڵبژێردرا بۆ ''[[شتە نامۆکان]]'' بۆ ڕۆڵی [[دەستن ھێندرسن]]، نەخۆشییەکەی لەگەڵ چیرۆکی کارەکتەرەکەدا تێکەڵکرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.inverse.com/article/20121-dustin-stranger-things-missing-teeth|سەردێڕ=Stranger Things: What Happened to Gaten Matarazzo's Teeth?|وێبگە=Inverse|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; ئەو ددانی دەستکرد بەکارئەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.huffingtonpost.ca/2016/09/28/gaten-matarazzo-disorder_n_12232838.html|سەردێڕ=Gaten Matarazzo Of 'Stranger Things' Talks About His Genetic Disorder|magazine=[[Huffington Post]]|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
ناوبراو ڕوەکییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bestofnj.com/features/entertainment/things-didnt-know-gaten-matarazzo-stranger-things/|سەردێڕ=9 Things You Didn't Know About Gaten Matarazzo (Stranger Things)|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Best of NJ|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== کاری خێرخوازی ==
گەیتن پلاتفۆرمەکانی بۆ ھۆشدارکردنەوەی نەخۆشیی CCD و بۆ کاری خێرخوازیی ڕێکخراوی CCD Smiles بەکاردێنێت، کە ڕێکخراوێکە پارەی نەشتەرگەری ددانی CCD بۆ کەمدەرامەتەکان دەدات. ھەروەھا گەیتن دەستیکردووە بە بەرھەمھێنانی زنجیرە تی شێرتێک کە داھاتەکەی بۆ CCD Smiles دەڕوات. لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیدا، گەیتن بە فۆڵۆوەرەکانی دەڵێت کە چۆن پارە ببەخشن ڤە CCD Smiles و ھەندێک ئیڤێنت ڕێکدەخات کە خۆیشی تێیدا بەشداردەبێت. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧دا، خوشکەکەی کەمپینێکی لە [[فەیسبووک]]دا دەستپێکرد بۆ پەیداکردنی پارە بۆ ڕێکخراوەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://startsomegood.com/ccd-smiles|سەردێڕ=Donate to CCD Smiles!|بڵاوکەرەوە=StartSomeGood|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825143409/https://startsomegood.com/ccd-smiles|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ksl.com/?sid=46188187&amp;nid=148&amp;title=stranger-things-star-brings-smiles-to-utahns-with-rare-genetic-disorder|سەردێڕ='Stranger Things' star brings smiles to Utahns with rare genetic disorder|بڵاوکەرەوە=[[KSL-TV]]|شوێن=Salt Lake City, Utah|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ فیلم و تەلەڤیزیۆن
! ساڵ
! ناو
! ڕۆڵ
! class=&quot;unsortable&quot; | تێبینییەکان
|-
| ٢٠١٥
| ''The Blacklist''
| فین
| زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی (ئەڵقەی: &quot;The Kenyon Family (No. 71)&quot;)
|-
| ٢٠١٦–ئێستا
| ''[[شتە نامۆکان]]''
| [[دەستن ھێندرسن]]
|زنجیرەی تەلەڤزیۆنی؛ ڕۆڵی سەرەکی
|-
| ٢٠١٧
| ''Ridiculousness''
| خۆی
| زنجیرەی تەلەڤزیۆنی (ئەڵقەی: &quot;Scarediculousness&quot;)
|-
| ٢٠١٧
| ''Lip Sync Battle''
| خۆی
| زنجیرەی تەلەڤزیۆنی (ئەڵقەی: &quot;The Cast of ''Stranger Things''&quot;)
|-
| ٢٠١٩
| ''The Angry Birds Movie 2''
| بەبا
| دەنگ
|-
| ٢٠١٩
| ''Prank Encounters''
| خۆی / پێشکەشکار
| زنجیرەی تەلەڤزیۆنی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین=Squires | یەکەم=John | سەردێڕ=[Trailer] Gaten Matarazzo Hosts New Scare-Based Prank Show &quot;Prank Encounters&quot; for Netflix | وێبگە=Bloody Disgusting | ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩| ناونیشان=https://bloody-disgusting.com/tv/3588389/trailer-gaten-matarazzo-hosts-new-scare-based-prank-show-prank-encounters-netflix/ | ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== موزیک ڤیدیۆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ساڵ
! ناو
! گۆرانیبێژ
|-
| rowspan=3|٢٠١٧
| &quot;Swish Swish&quot;
| [[کەیتی پێری]] &lt;small&gt;(لەگەڵ نیکی میناج)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین١=Bell|یەکەم١=Sadie|سەردێڕ=Here Are All the Cameos From Katy Perry's 'Swish Swish' Music Video|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/7941788/katy-perry-swish-swish-video-cameos|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Lost Boys Life&quot;
|&quot;Computer Games&quot; (دارن و چەک کریس)
|-
|&quot;Jimmy Fallon's Golden Globes 2017 Opening&quot;
| جیمی فاڵن
|-
|٢٠٢٠
|&quot;Meet Me On The Roof&quot;
|گرین دەی
|}

=== ستەیج ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ساڵ
! ناو
! ڕۆڵ
! ناونیشان
|-
| ٢٠١١
| ''Priscilla, Queen of the Desert''
| بینجامین
| سینەمای پاڵاس (نیویۆرک ستی)، بڕۆدوەی
|-
| ٢٠١٤
| ''Les Misérables''
| گاڤرۆچێ / پێتیت گێرڤایس
| سینەمای ئیمپێڕیاڵ، بڕۆدوەی
|-
|٢٠١٨
| ''Cinderella''
| جین-مایکڵ
| قوتابخانەی پاینلاندی ئایینی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://thesandpaper.villagesoup.com/p/1728167|سەردێڕ=Pinelands' 'Cinderella' Not Your Grandfather's 'Cinderella'|newspaper=The SandPaper}}&lt;/ref&gt;
|-
| ٢٠١٩
| ''Into the Woods''
| جاک
| ھۆڵیوود بۆوڵ، لۆس ئەنجلس
|}

== خەڵات و پاڵێوراوەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ساڵ
! خەڵات
! بابەت
! کاری پاڵێوراو
! ئەنجام
! {{Abbr|سەرچاوە|References}}
|-
| rowspan=3|٢٠١٧
| خەڵاتەکانی ھونەرمەندە گەنجەکان
| باشترین نواند لە فیلم یان زنجیرەیەکی دیجیتاڵ - ئەکتەری ھەرزەکار
| rowspan=&quot;6&quot;| ''[[شتە نامۆکان]]''
| {{nom}}
|&lt;ref name=&quot;2016YAA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=38th Annual Awards |ناونیشان=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm |بڵاوکەرەوە=[[Young Artist Association]] |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees |date= ٢ی شوباتی ٢٠١٧ }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]]
| باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2017: See the full list|magazine=[[Entertainment Weekly]]|یەکەم=Joely|دوایین=Nolfi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|-
| خەڵاتەکانی شۆڕتی
| باشترین ئەکتەر
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://shortyawards.com/9th/gatenm123|سەردێڕ=9th Annual Shorty Awards|بڵاوکەرەوە=[[Shorty Awards]]|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2|٢٠١٨
| خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە
| باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی
| {{nom}}
|&lt;ref name=&quot;SAG Awards 2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gonzalez|یەکەم١=Sandra|سەردێڕ=The full list of the 2018 SAG Awards nominees|ناونیشان=http://edition.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;
|-
| خەڵاتەکانی ئێم تی ڤی بۆ فیلم و تەلەڤیزیۆن
| باشترین تیمی سەر شاشە {{small|(لەگەڵ [[فین وۆڵفھارد|فین وۆڵفھاڕد]]، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین|کەیڵەب مەکڵاکڵین]]، [[نۆوا شناپ]] و [[سەیدی سینک]])}}
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100 |سەردێڕ=MTV Movie &amp; TV Awards: 'Black Panther,' 'Stranger Things' Top Nominations |دوایین=Nordyke |یەکەم=Kimberly |magazine=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503235147/https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;
|-
| ٢٠١٩
| خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکاران
| ئەکتەری ھەڵبژێردراو بۆ تەلەڤزیۆنی ھاوین
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین١=Swift |یەکەم١=Andy |سەردێڕ=Teen Choice Awards: Stranger Things Leads Final Wave of 2019 Nominations |ناونیشان=https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |magazine=TVLine |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|زمان=en |ڕێکەوت=July 8, 019 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|7140802}}
* {{IBDB name|491509}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Gaten Matarazzo}}

[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی]]
[[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>b7w27tpyt67fmqf7mfqojzwu7u3bb9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاڵای فەڕەنسا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173064</id>
    <revision>
      <id>1571544</id>
      <parentid>1571446</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7384" sha1="al5mon8yswwrvrejq426s376qh33oee" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ئاڵای فەڕەنسا''' لە سێ ڕەنگی [[شین]]، [[سپی]] و [[سوور]] کە لە باری ڕاوەستاو و بە یەک ئەندازە لە پاڵ یەکدان، پێکھاتووە. لە ١٥ی شوباتی ١٧٩٤وە ئاڵای فەرمیی کۆماری [[فەڕەنسا]]یە.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Flag of France |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|author-last=Smith |author-first=Whitney |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-France |access-date=7 November 2017 |location=Chicago}}&lt;/ref&gt;

حکوومەتی [[پاشایەتی]] ئاماژەی زۆری بەکاردەھێنا، دیارترینیان قەڵغانی شین و زەردی «فلۆر دی لی» بوو لەسەر پاشبنەمایەکی سپی، یان ئاڵای دەوڵەت. لە سەرەتای [[شۆڕشی فەڕەنسا]]دا، [[میلیشیا]]ی پاریس کە ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە گرتنی قەڵای باستیلدا، نیشانەیەکی (کۆکارد) لە ھەردوو ڕەنگی [[شین]] و [[سوور]]ی شارەکە پۆشی کە ڕەنگە نەریتییەکان بوون. بەپێی وتەی [[مۆتیێ دوو جێلبێرت]] و [[لافایێت]]، ڕەنگی [[سپی]] کە «ڕەنگی فەڕەنسای کۆن» بوو، بۆ نیشانەی سەر کڵاوەکە زیادکرا بۆ دروستکردنی نیشانەی سێ ڕەنگی میلیشیا، یان نیشانەی نیشتمانی. ئەم نیشانەیە بەشێک بوو لە جلی فەرمی پاسەوانی نیشتمانی کە جێگرەوەی میلیشیاکان بوو و لەلایەن لافایێتەوە فەرماندەیی دەکرا. ڕەنگەکان و دیزاینی ئەم نیشانەیە بوونە بنەمای ئاڵای فەڕەنسا کە لە ساڵی ١٧٩٠دا پەسەندکرا. دیزاینێکی دەستکاریکراو لەلایەن [[جاک لویس دەیڤد]] لە ساڵی ١٧٩٤دا پەسەندکرا. ئاڵای سپی بێ وێنە لە سەردەمی گەڕانەوەی بۆربۆنەکان لە ساڵانی ١٨١٥–١٨٣٠ بەکارھات، بەڵام لەو کاتەوە ئاڵای سێ ڕەنگی بەکاردەھێنرێت.&lt;ref&gt;ماري جوزيف بول إيف دوو ڕوش جيلبرت موتير لافاييت (المركيز دي)، «مذكرات والمراسلات والمخطوطات من لافاييت العامة»، المجلد. 2 ص وأصبح 252.&lt;/ref&gt;

== دیزاین ==
ماددەی ٢ی [[دەستووری فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٩٥٨دا دەڵێت: «دروشمی نیشتمانی بریتییە لە ئاڵای سێ ڕەنگی شین، سپی و سوور». ھیچ یاسایەک تۆخی و کاڵیی ئەم ڕەنگە فەرمییانەی دیاری نەکردووە.

شریتی شینەکە بەزۆری شینی تۆخ بوو؛ بەڵام سەرۆک [[ڤالێری جیسکار دیستان]] لە ساڵی ١٩٧٦دا وەشانێکی بە شینی کاڵ (و سوورێکی کەمێک کاڵتر) ناساند. لەو کاتەوە ھەردوو وەشانەکە بەکاردەھێنرێن. بەزۆری شارەوانییەکان، باڵەخانە گشتییەکان و سەربازگەکان وەشانی تۆخی ئاڵاکە ھەڵدەدەن، بەڵام وەشانی کاڵتر ھەندێک جار تەنانەت لە باڵەخانە فەرمییەکانی دەوڵەتیشدا بەکارھاتووە.

لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠، سەرۆک [[ئیمانوێل ماکرۆن]]، بێ ھیچ لێدوانێک و بێ ئەوەی فەرمان بە دامەزراوەکانی دیکە بکات بۆ بەکارھێنانی وەشانێکی دیاریکراو، گەڕایەوە بۆ ڕەنگە تۆخەکە بۆ کۆشکی سەرۆکایەتی ئەلیزێ، وەک ھێمایەک بۆ [[شۆڕشی فەڕەنسا]]. ئەم ھەنگاوە لەگەڵ کۆمێنت و ڕای جیاوازی لایەنگر و دژبەری گۆڕانکارییەکە بەرەوڕوو بووەوە، بەڵام تێبینی کرا کە ھەردوو ئاڵا تۆخ و کاڵەکە بۆ چەندین دەیەیە لە بەکارھێناندا بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.france24.com/ar/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7/20211115-%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%83%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B2%D8%B1%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%87 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251006155604/https://www.france24.com/ar/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7/20211115-%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%83%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B2%D8%B1%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%87 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://arabicpost.live/أخبار/2021/11/16/ماكرون-يغير-لون-علم-فرنسا/&lt;/ref&gt;

ئێستا ئاڵاکە پانییەکەی یەک جار و نیو ھێندەی بەرزییەکەیەتی (واتە بە ڕێژەی ٢:٣)، و جگە لە [[ھێزی دەریایی فەڕەنسا]]، شریتەکانی پانییان یەکسانە. لە سەرەتادا سێ شریتەکەی ئاڵاکە پانییان یەکسان نەبوو، بە شێوەیەک کە بە ڕێژەی ٣٠ (شین)، ٣٣ (سپی) و ٣٧ (سوور) بوون. لە سەردەمی [[ناپۆلیۆنی یەکەم]]دا، ڕێژەکان گۆڕدران بۆ ئەوەی پانی شریتەکان یەکسان بن، بەڵام بەپێی بڕیارێکی ڕێککەوتی ١٧ی ئایاری ١٨٥٣، ھێزی دەریایی گەڕایەوە سەر بەکارھێنانی ڕێژەی ٣٠:٣٣:٣٧، کە ئێستاش بەردەوامە لە بەکارھێنانی، چونکە شەکایەوەی ئاڵاکە لەسەر کەشتییەکان وادەکات بەشە دوورەکانی ئاڵاکە بچووکتر دەربکەون.

ئاڵاکە وەک پاشبنەمایەک بۆ وێنەگرتن بەکاردێت کاتێک چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی [[فەڕەنسا]] لە بۆنەیەکی فەرمی یان تەلەڤیزیۆنیدا دەربکەوێت، زۆرجار ئەو ئاڵایەی کە شریتە سپییەکەی تەسکترە وەک پاشبنەما بەکاردێت؛ چونکە لە وێنەی نزیکدا، ئاڵا ستانداردەکە تەنھا بە ڕەنگی سپی دەردەکەوێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|National flag of France|ئاڵای فەڕەنسا}}
{{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|سیاسەت}}

[[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]]
[[پۆل:چاندی فەڕەنسی]]
[[پۆل:سیاسەت لە ١٧٩٤]]</text>
      <sha1>al5mon8yswwrvrejq426s376qh33oee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەندیخانەی ئامەد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174480</id>
    <revision>
      <id>1571949</id>
      <parentid>1399163</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1787" sha1="m0np31k1t9xka9zfxorn5huyyoo0wew" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''بەندینخانەی ئامەد''' یان '''زیندانی ئامەد''' زیاندانێکە دەکەوێتە [[ئامەد]]، [[باکووری کوردستان]]. لە ساڵی ١٩٨٠ ھەروەک بەندیخانەی تیپێ E لەلایەن [[وەزارەتی دادوەری تورکیا]] دامەزرێنرا.
لەدوای کۆدەتای دیئێتات لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٠ تورکیا، شوێنەکە گوازرایەوە بۆ بەڕێوبەرایەتی سەربازی وی بوو بەندیخانە جەنگی یاسای سەربازی. لە ٨ی ئایاری ١٩٨٨ کۆنترۆڵی بەندیخانە ھێنرایەوە بۆ وەزارەتی دادوەری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Diyarbakır Cezaevi Raporu|ناونیشان=http://www.tbmm.gov.tr/komisyon/insanhaklari/belge/kr_20DiyarbakirCezaevi.pdf|وێبگە=The Grand National Assembly of Turkey|بڵاوکەرەوە=www.tbmm.gov.tr|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=tr}}&lt;/ref&gt;
ڕادەی وەرگرتنی بەندینخانەی ئامەد ٧٤٤ کەسە. لەگەڵ ئەوەشدا، بەندیخانەکە ھەندێک جار زۆر قەرەباڵغ دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|تورکیا|مافەکانی مرۆڤ}}
{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Diyarbakır Prison}}

[[پۆل:مافی مرۆڤ لە تورکیا]]
[[پۆل:بەندیخانەکانی تورکیا]]
[[پۆل:پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە تورکیا]]
[[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ئامەد]]</text>
      <sha1>m0np31k1t9xka9zfxorn5huyyoo0wew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باشووری ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175819</id>
    <revision>
      <id>1571901</id>
      <parentid>865924</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5026" sha1="0yt7yjjp46hppw44nr7ua5h8x0t93z8" xml:space="preserve">[[پەڕگە:South of Iran.svg|وێنۆک|پارێزگاکانی ھەڵکەوتوو لە باشووری ئێران]]
'''باشووری ئێران''' ناوچەیەکە لە باشووری زنجیرەچیاکانی [[زاگرۆس]] و باکووری [[کەنداوی فارس]] ھەڵکەوتووە، ئەم ناوچەیە لە پارێزگاکانی [[پارێزگای فارس|فارس]]، [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]، [[پارێزگای ھورمزگان|ھورمزگان]] و [[پارێزگای بووشێھر|بووشێھر]] پێکھاتووە. لە ھەندێک لە سەرچاوەکاندا پارێزگاکانی [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] و [[پارێزگای کرمان|کرمان]]یش وەکوو بەشێک لەم ناوچەیە دەناسرێن. بەشێکی گەورەی باشووری ئێران کەشوھەوایەکی گەرم و وشکی ھەیە.

شارەکانی [[شیراز]]، [[بەندەر عەباس]]، [[بووشێھر]]، [[مەرودەشت]]، [[جەھروم]] و [[یاسووج]] لە شارە پڕ لە دانیشتووانەکانی ئەم ناوچەیەن.&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/english&lt;/ref&gt;

باشووری ئێران ناوچەی ژیانی نەتەوەکانی جۆراوجۆر وەکوو [[خەڵکی فارس|فارسەکان]]، [[لوڕ]]ەکان، [[باسری]]یەکان، [[خەڵکی قەشقایی|قەشقایییەکان]]، [[خەڵکی سیستانی|سیستانییەکان]]، [[خەڵکی ئەچۆمی|ئەچۆمییەکان]]، [[خەڵکی بەلۆچ|بەلۆچەکان]]، [[عەرەبەکان]] و [[ئێرانە ئەفریقایییەکان]]ە. باشووری ئێران ناوچەی خەڵکی فارسە و زیاتری دانیشتووانی ئەم ناوچەیە لە فارسەکان پێکدێن.

== دیمۆگرافیا ==
باشووری ئێران لە ڕووی نەتەوەیییەوە زۆر جۆراوجۆرە، کە [[فارسەکان]] (لەوانەش کۆھمەرە، باسێری، ئاچۆمی، ھتد)، [[عەرەبەکان]] و [[ئێرانییە ئەفریقییەکان|ئێرانییەکانی بە ڕەچەڵەک ئەفریقی]] لەخۆ دەگرێت. جگە لەوەش، کەمایەتییە نەتەوەیییەکانی تری ئێران بە ھۆکاری جۆراوجۆر کۆچیان بۆ ئەم ناوچەیە کردووە؛ لەوانە [[ئازەربایجانییەکان]]، [[خەڵکی مازەندەرانی|مازەندەرانییەکان]]، [[گیلەکەکان|گیلەکییەکان]]، [[تەقڵیشەکان]]، [[گەلی تات|تاتەکان]]، [[کوردەکان]]، و [[لوڕەکان]]، کە لە ناوچەکانی تری [[ئێران]]ەوە کۆچیان کردووە.

== گەورەترین شارەکان ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ڕێزبەندی !! ناوی شار!! پارێزگا!! ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٦)&lt;ref&gt;[https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_07.xlsx سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦]&lt;/ref&gt;!! جێگەی لە پارێزگادا
|-
!١
|[[شیراز]]||[[پارێزگای فارس|فارس]]||١٬٥٦٥٬٥٧٢||١
|-
!٢
|[[بەندەر عەباس]]||[[پارێزگای ھورمزگان|ھورمزگان]]||٥٢٦٬٦٤٨||١
|-
!٣
| [[بووشێھر]] || [[پارێزگای بووشێھر|بووشێھر]]||٢٢٣٬٥٠٤|| ١
|-
!٤
| [[مەرودەشت]] || [[پارێزگای فارس|فارس]] ||١٤٨٬٨٥٨|| ٢
|-
!٥
| [[جەھروم]] || [[پارێزگای فارس|فارس]] ||١٤١٬٦٣٤|| ٣
|-
!٦
| [[یاسووج]] || [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] ||١٣٤٬٥٣٢|| ١
|-
!٧
| [[فەسا]] || [[پارێزگای فارس|فارس]] ||١١٠٬٨٢٥|| ٤
|-
!٨
| [[بۆرازجان]] || [[پارێزگای بووشێھر|بووشێھر]] ||١١٠٬٥٦٧|| ٢
|-
!٩
| [[دووگۆنبەدان]] || [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] ||٩٦٬٧٢٨|| ٢
|-
!١٠
| [[کازێروون]] || [[پارێزگای فارس|فارس]] ||٩٦٬٦٨٣|| ٥
|}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[باکووری ئێران]]
* [[ناوەندی ئێران]]
* [[ڕۆژھەڵاتی ئێران]]
* [[ڕۆژاوای ئێران]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پارێزگاکانی ئێران}}
{{ئێران-کۆلکە}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}}

[[پۆل:پارێزگاکانی ئێران]]
[[پۆل:پارێزگای فارس]]
[[پۆل:پارێزگای ھورمزگان]]
[[پۆل:پارێزگای بووشێھر]]
[[پۆل:پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]
[[پۆل:پارێزگای خووزستان]]
[[پۆل:پارێزگای کرمان]]</text>
      <sha1>0yt7yjjp46hppw44nr7ua5h8x0t93z8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571902</id>
      <parentid>1571901</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1571902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5000" sha1="oqg43m1kvo0g8capxeif3fsmq71a5zw" xml:space="preserve">[[پەڕگە:South of Iran.svg|وێنۆک|پارێزگاکانی ھەڵکەوتوو لە باشووری ئێران]]
'''باشووری ئێران''' ناوچەیەکە لە باشووری زنجیرەچیاکانی [[زاگرۆس]] و باکووری [[کەنداوی فارس]] ھەڵکەوتووە، ئەم ناوچەیە لە پارێزگاکانی [[پارێزگای فارس|فارس]]، [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]، [[پارێزگای ھورمزگان|ھورمزگان]] و [[پارێزگای بووشێھر|بووشێھر]] پێکھاتووە. لە ھەندێک لە سەرچاوەکاندا پارێزگاکانی [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] و [[پارێزگای کرمان|کرمان]]یش وەکوو بەشێک لەم ناوچەیە دەناسرێن. بەشێکی گەورەی باشووری ئێران کەشوھەوایەکی گەرم و وشکی ھەیە.

شارەکانی [[شیراز]]، [[بەندەر عەباس]]، [[بووشێھر]]، [[مەرودەشت]]، [[جەھروم]] و [[یاسووج]] لە شارە پڕ لە دانیشتووانەکانی ئەم ناوچەیەن.&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/english&lt;/ref&gt;

باشووری ئێران ناوچەی ژیانی نەتەوەکانی جۆراوجۆر وەکوو [[خەڵکی فارس|فارسەکان]]، [[لوڕ]]ەکان، [[باسری]]یەکان، [[خەڵکی قەشقایی|قەشقایییەکان]]، [[خەڵکی سیستانی|سیستانییەکان]]، [[خەڵکی ئەچۆمی|ئەچۆمییەکان]]، [[خەڵکی بەلۆچ|بەلۆچەکان]]، [[عەرەبەکان]] و [[ئێرانە ئەفریقایییەکان]]ە. باشووری ئێران ناوچەی خەڵکی فارسە و زیاتری دانیشتووانی ئەم ناوچەیە لە فارسەکان پێکدێن.

== دیمۆگرافیا ==
باشووری ئێران لە ڕووی نەتەوەیییەوە زۆر جۆراوجۆرە، کە [[فارسەکان]] (لەوانەش کۆھمەرە، باسێری، ئاچۆمی، ھتد)، [[عەرەبەکان]] و [[ئێرانییە ئەفریقییەکان|ئێرانییەکانی بە ڕەچەڵەک ئەفریقی]] لەخۆ دەگرێت. جگە لەوەش، کەمایەتییە نەتەوەیییەکانی تری ئێران بە ھۆکاری جۆراوجۆر کۆچیان بۆ ئەم ناوچەیە کردووە؛ لەوانە [[ئازەربایجانییەکان]]، [[خەڵکی مازەندەرانی|مازەندەرانییەکان]]، [[گیلەکەکان|گیلەکییەکان]]، [[تەقڵیشەکان]]، [[گەلی تات|تاتەکان]]، [[کوردەکان]]، و [[لوڕەکان]]، کە لە ناوچەکانی تری [[ئێران]]ەوە کۆچیان کردووە.

== گەورەترین شارەکان ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ڕێزبەندی !! ناوی شار!! پارێزگا!! ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٦)&lt;ref&gt;[https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_07.xlsx سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦]&lt;/ref&gt;!! جێگەی لە پارێزگادا
|-
!١
|[[شیراز]]||[[پارێزگای فارس|فارس]]||١٬٥٦٥٬٥٧٢||١
|-
!٢
|[[بەندەر عەباس]]||[[پارێزگای ھورمزگان|ھورمزگان]]||٥٢٦٬٦٤٨||١
|-
!٣
| [[بووشێھر]] || [[پارێزگای بووشێھر|بووشێھر]]||٢٢٣٬٥٠٤|| ١
|-
!٤
| [[مەرودەشت]] || [[پارێزگای فارس|فارس]] ||١٤٨٬٨٥٨|| ٢
|-
!٥
| [[جەھروم]] || [[پارێزگای فارس|فارس]] ||١٤١٬٦٣٤|| ٣
|-
!٦
| [[یاسووج]] || [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] ||١٣٤٬٥٣٢|| ١
|-
!٧
| [[فەسا]] || [[پارێزگای فارس|فارس]] ||١١٠٬٨٢٥|| ٤
|-
!٨
| [[بۆرازجان]] || [[پارێزگای بووشێھر|بووشێھر]] ||١١٠٬٥٦٧|| ٢
|-
!٩
| [[دووگۆنبەدان]] || [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] ||٩٦٬٧٢٨|| ٢
|-
!١٠
| [[کازێروون]] || [[پارێزگای فارس|فارس]] ||٩٦٬٦٨٣|| ٥
|}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[باکووری ئێران]]
* [[ناوەندی ئێران]]
* [[ڕۆژھەڵاتی ئێران]]
* [[ڕۆژاوای ئێران]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پارێزگاکانی ئێران}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}}

[[پۆل:پارێزگاکانی ئێران]]
[[پۆل:پارێزگای فارس]]
[[پۆل:پارێزگای ھورمزگان]]
[[پۆل:پارێزگای بووشێھر]]
[[پۆل:پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]
[[پۆل:پارێزگای خووزستان]]
[[پۆل:پارێزگای کرمان]]</text>
      <sha1>oqg43m1kvo0g8capxeif3fsmq71a5zw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گەرووی ھورمز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178895</id>
    <revision>
      <id>1571857</id>
      <parentid>1496965</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1silent scientist پەڕەی [[تەنگاوی ھورمز]]ی گواستەوە بۆ [[گەرووی ھورمز]]: ناوی شیاوتر</comment>
      <origin>1496965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6468" sha1="o21hzh73teli8r5nbxolrtedaydeg29" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox body of water
| name = تەنگاوی ھورمز
| native_name = {{lang|fa|{{nq|تنگه هرمز}}}}{{ھن}}{{lang|ar|مضيق هرمز}}
| native_name_lang = 
| other_name = 
| image = Straße von Hormuz.jpg
| alt = 
| caption = وێنەی مانگی دەستکردی
| image_bathymetry = 
| alt_bathymetry = 
| caption_bathymetry = 
| location = [[کەنداوی فارس]]–[[کەنداوی عومان]]
| group = 
| coordinates = {{coord|26|34|N|56|15|E|scale:1000000|display=title,inline}}
| type = [[تەنگاو]]
| etymology = 
| part_of = 
| inflow = 
| rivers = 
| outflow = 
| oceans = 
| catchment = 
| basin_countries = [[عومان]]، [[ئێران]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]
| agency = 
| designation = 
| date-built = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --&gt;
| engineer = 
| date-flooded = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --&gt;
| length = 
| width = 
| min_width = {{convert|21|nmi|km}}
| area = 
| depth = 
| max-depth = 
| volume = 
| residence_time = 
| salinity = 
| shore = 
| elevation = 
| temperature_high = 
| temperature_low = 
| frozen = 
| islands = [[دوورگەی ھورمز]]{{ھن}}[[دوورگەی قەشم]]
| islands_category = 
| sections = 
| trenches = 
| benches = 
| cities = [[بەندەر عەباس]]{{ھن}}[[خەسەب]]
| pushpin_map = Iran
| pushpin_label_position = &lt;!-- left, right, top or bottom --&gt;
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| website = 
| reference = 
}}

[[پەڕگە:Strait of hormuz.jpg|وێنۆک|362x362px|تەنگاوی ھورمز لە باشووری ئێران ئێران و باکووری دوورگەی موسەندەم ھەڵکەوتووە.]]
[[پەڕگە:Strait of Hormuz from 35,000 Feet.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی تەنگاوی ھورمز کە لە فڕۆکەوە گیراوە و ھەروەھا دوورگەی موسەندەمی لێدیارە.]]

[[پەڕگە:Strait of hormuz full.jpg|وێنۆک|250px|نەخشەی تەنگاوی ھورمز لەگەڵ سنوورە سیاسییە دەریایییەکان (٢٠٠٤)]]

'''تەنگاوی ھورمز''' ({{IPAc-en|h|ɔr|ˈ|m|uː|z}} {{بە فارسی|تنگه هرمز}}، {{audio|Tangehye Hormuz.ogg|گوێ بگرە}}، {{بە عەرەبی|مَضيق هُرمُز}}) [[تەنگاو]]ێکە لە نێوان [[کەنداوی فارس]] و [[کەنداوی عومان]] ھەڵکەوتووە. ئەم تەنگاوە یەکێک لە گرنگترین ناوچە دەریایییەکان لە جیھاندایە.&lt;ref name=oilpricecom01&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html
|سەردێڕ=How Iran Plans To Bypass The World's Main Oil Chokepoint
|بڵاوکەرەوە=Oilprice.com
|نووسەر=Viktor Katona
|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911081557/https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە باشووری [[ئێران]] و [[پارێزگای ھورمزگان]] و باکووری [[عومان]] و [[پارێزگای موسەندەم]] ھەڵکەوتووە.&lt;ref name=dyke-20081002&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|پەڕە=٢١٦|chapter-url=https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf |chapter=Transit Passage Through International Straits |نووسەر=Jon M. Van Dyke |سەردێڕ=The Future of Ocean Regime-Building |بڵاوکەرەوە=University of Hawaii |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|doi=10.1163/ej.9789004172678.i-786.50 |ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١٧٢٦٧٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807123128/https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=eia-20120104/&gt;

یەک لە سێی [[گازی سروشتی]]ی شلە لە جیھاندا و نزیکەی ٢٥٪ لە ھەموو بەکارھێنانی جیھانیی [[نەوت]] لە ئەم تەنگاوە تێپەڕدەبێت و ئەم تەنگاوەی کردووە بە شوێنێکی زۆر گرنگ بە دانوستانی نێودەوڵەتی.&lt;ref name=eia-20120104&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430 |سەردێڕ=The Strait of Hormuz is the world's most important oil transit chokepoint |بڵاوکەرەوە=U.S. Energy Information Administration |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911152226/https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=2 oil tankers were damaged in possible attacks in the Gulf of Oman |ناونیشان=https://www.vox.com/2019/6/13/18677289/oil-tankers-iran-gulf-oman-attack |ئیش=Vox |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[باشووری ئێران]]
* [[پارێزگای ھورمزگان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Strait of Hormuz}}

{{تووڵی دەروازە|ئێران|عومان|جوگرافیا|ئاسیا|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}

[[پۆل:تەنگاوی ھورمز| ]]
[[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی عوممان]]
[[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی میرنشینی یەکگرتووی عەرەبی]]
[[پۆل:تەنگاوەکان]]
[[پۆل:کۆما ئاوییەکانی ئێران]]
[[پۆل:سنوورەکانی ئێران]]
[[پۆل:تەنگاوە نێودەوڵەتییەکان|ھورمز]]
[[پۆل:دەربەندەکانی ئاسیا|ھورمز]]
[[پۆل:تەنگاوەکانی ئۆقیانووسی ھیند|ھورمز]]</text>
      <sha1>o21hzh73teli8r5nbxolrtedaydeg29</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571898</id>
      <parentid>1571857</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17557" sha1="do04u032z4jsxlazwhwrh56u5xq4qpg" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
| name = تەنگاوی ھورمز
| native_name = {{lang|fa|{{nq|تنگه هرمز}}}}{{ھن}}{{lang|ar|مضيق هرمز}}
| native_name_lang = 
| other_name = 
| image = Straße von Hormuz.jpg
| alt = 
| caption = وێنەی [[مانگی دەستکرد]]
| image_bathymetry = 
| alt_bathymetry = 
| caption_bathymetry = 
| location = [[کەنداوی فارس]]–[[کەنداوی عومان]]
| group = 
| coordinates = {{coord|26|34|N|56|15|E|scale:1000000|display=title,inline}}
| type = [[تەنگاو]]
| etymology = 
| part_of = 
| inflow = 
| rivers = 
| outflow = 
| oceans = 
| catchment = 
| basin_countries = [[عومان]]، [[ئێران]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]
| agency = 
| designation = 
| date-built = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --&gt;
| engineer = 
| date-flooded = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --&gt;
| length = 
| width = 
| min_width = {{convert|21|nmi|km}}
| area = 
| depth = 
| max-depth = 
| volume = 
| residence_time = 
| salinity = 
| shore = 
| elevation = 
| temperature_high = 
| temperature_low = 
| frozen = 
| islands = [[دوورگەی ھورمز]]{{ھن}}[[دوورگەی قەشم]]
| islands_category = 
| sections = 
| trenches = 
| benches = 
| cities = [[بەندەر عەباس]]{{ھن}}[[خەسەب]]
| pushpin_map = Iran
| pushpin_label_position = &lt;!-- left, right, top or bottom --&gt;
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| website = 
| reference = 
}}

'''تەنگاوی ھورمز''' ({{IPAc-en|h|ɔr|ˈ|m|uː|z}} {{بە فارسی|تنگه هرمز}}، {{audio|Tangehye Hormuz.ogg|گوێ بگرە}}، {{بە عەرەبی|مَضيق هُرمُز}}) [[تەنگاو]]ێکە لە نێوان [[کەنداوی فارس]] و [[کەنداوی عومان]] ھەڵکەوتووە. ئەم تەنگاوە یەکێک لە گرنگترین ناوچە دەریایییەکان لە جیھاندایە.&lt;ref name=oilpricecom01&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html
|سەردێڕ=How Iran Plans To Bypass The World's Main Oil Chokepoint
|بڵاوکەرەوە=Oilprice.com
|نووسەر=Viktor Katona
|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911081557/https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە باشووری [[ئێران]] و [[پارێزگای ھورمزگان]] و باکووری [[عومان]] و [[پارێزگای موسەندەم]] ھەڵکەوتووە.&lt;ref name=dyke-20081002&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|پەڕە=٢١٦|chapter-url=https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf |chapter=Transit Passage Through International Straits |نووسەر=Jon M. Van Dyke |سەردێڕ=The Future of Ocean Regime-Building |بڵاوکەرەوە=University of Hawaii |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|doi=10.1163/ej.9789004172678.i-786.50 |ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١٧٢٦٧٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807123128/https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=eia-20120104/&gt; یەک لە سێی [[گازی سروشتی]]ی شلە لە جیھاندا و نزیکەی ٢٥٪ لە ھەموو بەکارھێنانی جیھانیی [[نەوت]] لە ئەم تەنگاوە تێپەڕدەبێت و ئەم تەنگاوەی کردووە بە شوێنێکی زۆر گرنگ بە دانوستانی نێونەتەوەیی.&lt;ref name=eia-20120104&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430 |سەردێڕ=The Strait of Hormuz is the world's most important oil transit chokepoint |بڵاوکەرەوە=U.S. Energy Information Administration |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911152226/https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=2 oil tankers were damaged in possible attacks in the Gulf of Oman |ناونیشان=https://www.vox.com/2019/6/13/18677289/oil-tankers-iran-gulf-oman-attack |ئیش=Vox |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

== کەشتیوانی ==
بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی پێکدادان، ئەو کەشتییانەی بە ناو
گەرووی هورمزدا دەڕۆن پەیڕەوی پلانی جیاکردنەوەی هاتووچۆ (TSS) دەکەن: کەشتییە هاتووەکان یەک ڕێڕەو بەکاردەهێنن، کەشتییە دەرچووەکان ڕێڕەوێکی تر، هەر ڕێڕەوێک پانییەکەی دوو [[میل]]ە. ڕێڕەوەکان بە «ناوەندێکی» دوو میلی لە یەکتر جیاکراونەتەوە.&lt;ref name=eia-20190717&gt;{{cite web |url=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf |title=World Oil Transit Chokepoints |publisher=U.S. Energy Information Administration |date=25 July 2017 |access-date=13 June 2019 |archive-date=21 May 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190521134300/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

بۆ تێپەڕبوون لە تەنگەکە، کەشتییەکان بە ناو ئاوە هەرێمییەکانی [[ئێران]] و [[عومان]]دا تێپەڕ دەبن. هەرچەندە ئێران [[ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان]] (UNCLOS)ی پەسەند نەکردووە،&lt;ref name=UNCLOS-ratification&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/Depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm |title=Chronological lists of ratifications of, accessions and successions to the Convention and the related Agreements as at 26 October 2007 |publisher=UN |work=Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea |access-date=29 June 2017 |archive-date=14 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090414043900/http://www.un.org/depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; زۆربەی وڵاتان، لەوانەش [[ئەمریکا]] کە ئەویش پەسەندی نەکردووە،&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[U.S. President]] |title=Presidential Proclamation 5030 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf |url-status=live |date=10 March 1983 |access-date=21 January 2008 |publisher=[[United States Department of State]] |archive-url= https://web.archive.org/web/20210325045208/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf |archive-date=25 March 2021}}&lt;/ref&gt; داوای مافی تێپەڕبوون دەکەن وەک ئەوەی لە ڕێککەوتننامەکەدا جێگیرکراوە.

لە ساڵی ١٩٥٩، ئێران پێگەی یاسایی تەنگەکەی گۆڕی بە فراوانکردنی دەریای هەرێمیی خۆی بۆ ١٢ میلی دەریایی و ڕای گەیاند کە تەنها تێپەڕبوون بە «تێپەڕبوونی بێوەی» لەو ناوچە نوێیە فراوانکراوەدا دەناسێت. لە ساڵی ١٩٧٢، عومانیش بە مەرسوومێک دەریای هەرێمیی خۆی بۆ ١٢ میلی دەریایی فراوان کرد.&lt;ref name=&quot;Groves 2011&quot;&gt;{{cite web |last=Groves |first=Steven |title=Accession to the U.N. Convention on the Law of the Sea Is Unnecessary to Secure U.S. Navigational Rights and Freedoms |website=The Heritage Foundation |url=http://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational |date=24 August 2011 |access-date=9 April 2017 |archive-date=17 May 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210517153730/https://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational |url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە، تا ساڵی ١٩٧٢، تەنگەی هورمز بە تەواوی بەهۆی ئاوە هەرێمییە تێکەڵبووەکانی ئێران و عومانەوە «داخرا». لە ساڵی ١٩٧١، ئێران دەستی بەسەر دوورگەکانی [[توونبی گەورە]] و [[توونبی بچووک|بچووکدا]] گرت لە ڕۆژئاوای هورمز بە پێچەوانەی ئارەزووی [[عەرەبەکان]]، بەوەش کۆنترۆڵی ڕێڕەوەکانی کەشتیووانی فراوانتر کرد.&lt;ref&gt;{{cite web | last = Henderson | first = Simon | title = Unwanted Guest: The Gulf Summit and Iran | publisher = The Washington Institute For Near East Policy | date = 7 December 2007 | url = http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2691 | accessdate = 15 June 2009 }}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی ساڵانی حەفتاکاندا، نە ئێران و نە [[عومان]] هەوڵیان نەدا ڕێگری لە تێپەڕبوونی [[کەشتیی جەنگی|کەشتییە جەنگییەکان]] بکەن، بەڵام لە ساڵانی هەشتاکاندا، هەردوو وڵات داواکارییەکانیان خستەڕوو کە جیاواز بوو لە [[یاسای عورفی]] (کۆن). لە کاتی پەسەندکردنی ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان لە ساڵی ١٩٨٩، عومان ڕاگەیەندراوێکی پێشکەش کرد کە [[مەرسووم]]ی شاهانەی ساڵی ١٩٨١ی پشتڕاستکردەوە کە تەنها تێپەڕبوونی بێوەی لە ئاوە هەرێمییەکانیدا ڕێگەپێدراوە. ڕاگەیەندراوەکان زیاتر جەختیان لەوە کردەوە کە پێویستە مۆڵەتی پێشوەختە وەربگیرێت پێش ئەوەی کەشتییە جەنگییە بیانییەکان بە ناو ئاوە هەرێمییەکانی عوماندا تێپەڕ بن.&lt;ref name=&quot;Groves 2011&quot;/&gt;

لە کاتی واژووکردنی ڕێککەوتننامەکە لە ساڵی ١٩٨٢، ئێران ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا ڕای گەیاند «تەنها ئەو وڵاتانەی ئەندامی ڕێککەوتننامەی یاسای دەریاکانن مافی سوودمەندبوونیان لەو مافە گرێبەستییانە دەبێت کە تێیدا دروستکراون»، لەوانەش «مافی تێپەڕبوونی ترانزێت بە ناو ئەو تەنگانەی بۆ کەشتیوانی نێونەتەوەیی بەکاردێن». لە ساڵی ١٩٩٣، ئێران یاسایەکی گشتگیری سەبارەت بە ناوچە دەریاییەکان دەرکرد، کە بڕگەکانی لەگەڵ بڕگەکانی ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان ناکۆک بوون، لەوانەش مەرجی ئەوەی کە کەشتییە جەنگییەکان، ژێردەریاکان و ئەو کەشتیانەی بە وزەی ناوەکی کاردەکەن مۆڵەت وەربگرن پێش ئەوەی تێپەڕبوونی بێوەی لە ئاوە هەرێمییەکانی ئێراندا ئەنجام بدەن. [[ئەمریکا]] هیچ کام لە داواکارییەکانی [[عومان]] و [[ئێران]] ناناسێت و تانەی لە هەر یەکێکیان داوە.&lt;ref name=&quot;Groves 2011&quot;/&gt;

==ڕەوتی بازرگانی نەوت==
لە ماوەی ٢٠٢٣–٢٠٢٥، ٢٠٪ی [[گازی سروشتی]]ی شلکراوی جیهان و ٢٥٪ی بازرگانیی [[نەوت]]ی دەریایی بە ناو [[تەنگەڵان|تەنگەکە]]دا تێپەڕیوە، ئەمەش پێگەی گرنگی تەنگەکە بۆ بازرگانی نیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;eia-20120104&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=World Oil Transit Chokepoints|url=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723221931/http://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|archive-date=23 July 2015|access-date=13 June 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|title=Iran Releases Tanker It Seized From the Strait of Hormuz|url=https://www.nytimes.com/2025/11/19/world/middleeast/iran-tanker-strait-of-hormuz.html|date=19 November 2025|access-date=28 November 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;

بەپێی ئیدارەی زانیاریی وزەی ئەمریکا، لە ساڵی ٢٠١١دا، ڕۆژانە بە تێکڕا ١٤ تانکەر بە ناو تەنگەکەدا لە [[کەنداوی فارس]]ەوە دەرچوون کە ١٧ ملیۆن [[بەرمیل]] نەوتی خاویان هەڵگرتبوو. زیاتر لە ٨٥٪ی ئەم هەناردەی نەوتە خاوە ڕۆژانە بۆ بازاڕەکانی [[ئاسیا]] چووە، کە [[ژاپۆن]]، [[هیندستان]]، [[کۆریای باشوور]] و [[چین]] گەورەترین شوێنی مەبەست بوون.&lt;ref name=USEIA01&gt;{{cite web |url=http://www.eoearth.org/view/article/156265/ |title=Strait of Hormuz |publisher=The Encyclopedia of Earth |author=Alejandra Roman &amp; Administration |access-date=2 June 2015 |archive-date=5 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405131935/http://www.eoearth.org/view/article/156265/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٨دا، ٢١ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا بە ناو تەنگەکەدا تێپەڕیوە، کە بە نرخەکانی ساڵی ٢٠١٩ بە ١.٢ ملیار دۆلار دەخەمڵێندرێت.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=R2shPOThjIQ |archive-url= https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211117/R2shPOThjIQ |archive-date=17 November 2021 |url-status=live |title=The Strait of Hormuz Explained |website=[[YouTube]]|date=31 October 2019 }}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

ئەگەر کەشتیوانی بە ناو تەنگەی هورمزدا بۆ ماوەیەکی درێژ بە شێوەیەکی بەرچاو پەکبکەوێت، دەتوانێت ببێتە هۆی قەیرانێکی گەورەی دابینکردنی نەوت بۆ هاوردەکارانی سەرەکی ئاسیا وەک هیندستان و چین.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/israel-iran-usa-war-asian-countries-most-at-risk-from-oil-gas-supply-disruptions-in-strait-of-hormuz-research-group/articleshow/128947545.cms?utm_source=chatgpt.com |work=Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Le Monde. (3 March 2026). Asian oil imports threatened as traffic halts in the Strait of Hormuz. https://www.lemonde.fr/en/economy/article/2026/03/03/asian-oil-imports-threatened-as-traffic-halts-in-the-strait-of-hormuz_6751055_19.html&lt;/ref&gt;

کەنداوی فارس هەروەها ناوەندێکی سەرەکییە بۆ بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی [[پەیین]]ی جیهانی. وڵاتانی وەک [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، [[قەتەر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[عومان]] لە وڵاتە پێشەنگەکانی هەناردەکردنی پەیینە نایترۆجینییەکاندن لە جیهاندا، لەوانەش [[یۆریا]] و [[ئەمۆنیا]]. لە ساڵانی ٢٠٢٠ەکاندا ئەم ناوچەیە نزیکەی ٣٠–٣٥ لەسەدی هەناردەی یۆریای جیهانی و نزیکەی ٢٠٪ - ٣٠٪ی هەناردەی ئەمۆنیای پێکهێناوە. بەگشتی، تا ٣٠٪ی ئەو پەیینانەی لە ئاستی نێونەتەوەیییدا بازرگانییان پێوە دەکرێت بە شێوەیەکی ئاسایی بە ناو تەنگەی هورمزدا تێپەڕ دەبن.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal |date=2026|title=Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East|url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd8875en|language=English}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[باشووری ئێران]]
* [[پارێزگای ھورمزگان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Strait of Hormuz}}

{{تووڵی دەروازە|ئێران|عومان|جوگرافیا|ئاسیا|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}

[[پۆل:تەنگاوی ھورمز| ]]
[[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی عوممان]]
[[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی میرنشینی یەکگرتووی عەرەبی]]
[[پۆل:تەنگاوەکان]]
[[پۆل:کۆما ئاوییەکانی ئێران]]
[[پۆل:سنوورەکانی ئێران]]
[[پۆل:تەنگاوە نێودەوڵەتییەکان|ھورمز]]
[[پۆل:دەربەندەکانی ئاسیا|ھورمز]]
[[پۆل:تەنگاوەکانی ئۆقیانووسی ھیند|ھورمز]]</text>
      <sha1>do04u032z4jsxlazwhwrh56u5xq4qpg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571899</id>
      <parentid>1571898</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1571899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17555" sha1="q686e07klllnnlpvf6k7ekb6xrvvwzs" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
| name = تەنگاوی ھورمز
| native_name = {{lang|fa|{{nq|تنگه هرمز}}}}{{ھن}}{{lang|ar|مضيق هرمز}}
| native_name_lang = 
| other_name = 
| image = Straße von Hormuz.jpg
| alt = 
| caption = وێنەی [[مانگی دەستکرد]]
| image_bathymetry = 
| alt_bathymetry = 
| caption_bathymetry = 
| location = [[کەنداوی فارس]]–[[کەنداوی عومان]]
| group = 
| coordinates = {{coord|26|34|N|56|15|E|scale:1000000|display=title,inline}}
| type = [[تەنگاو]]
| etymology = 
| part_of = 
| inflow = 
| rivers = 
| outflow = 
| oceans = 
| catchment = 
| basin_countries = [[عومان]]، [[ئێران]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]
| agency = 
| designation = 
| date-built = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --&gt;
| engineer = 
| date-flooded = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --&gt;
| length = 
| width = 
| min_width = {{convert|21|nmi|km}}
| area = 
| depth = 
| max-depth = 
| volume = 
| residence_time = 
| salinity = 
| shore = 
| elevation = 
| temperature_high = 
| temperature_low = 
| frozen = 
| islands = [[دوورگەی ھورمز]]{{ھن}}[[دوورگەی قەشم]]
| islands_category = 
| sections = 
| trenches = 
| benches = 
| cities = [[بەندەر عەباس]]{{ھن}}[[خەسەب]]
| pushpin_map = Iran
| pushpin_label_position = &lt;!-- left, right, top or bottom --&gt;
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| website = 
| reference = 
}}

'''تەنگاوی ھورمز''' ({{IPAc-en|h|ɔr|ˈ|m|uː|z}} {{بە فارسی|تنگه هرمز}}، {{audio|Tangehye Hormuz.ogg|گوێ بگرە}}، {{بە عەرەبی|مَضيق هُرمُز}}) [[تەنگاو]]ێکە لە نێوان [[کەنداوی فارس]] و [[کەنداوی عومان]] ھەڵکەوتووە. ئەم تەنگاوە یەکێک لە گرنگترین ناوچە دەریایییەکان لە جیھاندایە.&lt;ref name=oilpricecom01&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html
|سەردێڕ=How Iran Plans To Bypass The World's Main Oil Chokepoint
|بڵاوکەرەوە=Oilprice.com
|نووسەر=Viktor Katona
|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911081557/https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە باشووری [[ئێران]] و [[پارێزگای ھورمزگان]] و باکووری [[عومان]] و [[پارێزگای موسەندەم]] ھەڵکەوتووە.&lt;ref name=dyke-20081002&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|پەڕە=٢١٦|chapter-url=https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf |chapter=Transit Passage Through International Straits |نووسەر=Jon M. Van Dyke |سەردێڕ=The Future of Ocean Regime-Building |بڵاوکەرەوە=University of Hawaii |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|doi=10.1163/ej.9789004172678.i-786.50 |ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١٧٢٦٧٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807123128/https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=eia-20120104/&gt; یەک لە سێی [[گازی سروشتی]]ی شلە لە جیھاندا و نزیکەی ٢٥٪ لە ھەموو بەکارھێنانی جیھانیی [[نەوت]] لە ئەم تەنگاوە تێپەڕدەبێت و ئەم تەنگاوەی کردووە بە شوێنێکی زۆر گرنگ بە دانوستانی نێونەتەوەیی.&lt;ref name=eia-20120104&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430 |سەردێڕ=The Strait of Hormuz is the world's most important oil transit chokepoint |بڵاوکەرەوە=U.S. Energy Information Administration |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911152226/https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=2 oil tankers were damaged in possible attacks in the Gulf of Oman |ناونیشان=https://www.vox.com/2019/6/13/18677289/oil-tankers-iran-gulf-oman-attack |ئیش=Vox |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

== کەشتیوانی ==
بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی پێکدادان، ئەو کەشتییانەی بە ناو
گەرووی هورمزدا دەڕۆن پەیڕەوی پلانی جیاکردنەوەی هاتووچۆ (TSS) دەکەن: کەشتییە هاتووەکان یەک ڕێڕەو بەکاردەهێنن، کەشتییە دەرچووەکان ڕێڕەوێکی تر، هەر ڕێڕەوێک پانییەکەی دوو [[میل]]ە. ڕێڕەوەکان بە «ناوەندێکی» دوو میلی لە یەکتر جیاکراونەتەوە.&lt;ref name=eia-20190717&gt;{{cite web |url=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf |title=World Oil Transit Chokepoints |publisher=U.S. Energy Information Administration |date=25 July 2017 |access-date=13 June 2019 |archive-date=21 May 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190521134300/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

بۆ تێپەڕبوون لە تەنگەکە، کەشتییەکان بە ناو ئاوە هەرێمییەکانی [[ئێران]] و [[عومان]]دا تێپەڕ دەبن. هەرچەندە ئێران [[ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان]] (UNCLOS)ی پەسەند نەکردووە،&lt;ref name=UNCLOS-ratification&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/Depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm |title=Chronological lists of ratifications of, accessions and successions to the Convention and the related Agreements as at 26 October 2007 |publisher=UN |work=Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea |access-date=29 June 2017 |archive-date=14 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090414043900/http://www.un.org/depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; زۆربەی وڵاتان، لەوانەش [[ئەمریکا]] کە ئەویش پەسەندی نەکردووە،&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[U.S. President]] |title=Presidential Proclamation 5030 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf |url-status=live |date=10 March 1983 |access-date=21 January 2008 |publisher=[[United States Department of State]] |archive-url= https://web.archive.org/web/20210325045208/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf |archive-date=25 March 2021}}&lt;/ref&gt; داوای مافی تێپەڕبوون دەکەن وەک ئەوەی لە ڕێککەوتننامەکەدا جێگیرکراوە.

لە ساڵی ١٩٥٩، ئێران پێگەی یاسایی تەنگەکەی گۆڕی بە فراوانکردنی دەریای هەرێمیی خۆی بۆ ١٢ میلی دەریایی و ڕای گەیاند کە تەنها تێپەڕبوون بە «تێپەڕبوونی بێوەی» لەو ناوچە نوێیە فراوانکراوەدا دەناسێت. لە ساڵی ١٩٧٢، عومانیش بە مەرسوومێک دەریای هەرێمیی خۆی بۆ ١٢ میلی دەریایی فراوان کرد.&lt;ref name=&quot;Groves 2011&quot;&gt;{{cite web |last=Groves |first=Steven |title=Accession to the U.N. Convention on the Law of the Sea Is Unnecessary to Secure U.S. Navigational Rights and Freedoms |website=The Heritage Foundation |url=http://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational |date=24 August 2011 |access-date=9 April 2017 |archive-date=17 May 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210517153730/https://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational |url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە، تا ساڵی ١٩٧٢، تەنگەی هورمز بە تەواوی بەهۆی ئاوە هەرێمییە تێکەڵبووەکانی ئێران و عومانەوە «داخرا». لە ساڵی ١٩٧١، ئێران دەستی بەسەر دوورگەکانی [[توونبی گەورە]] و [[توونبی بچووک|بچووکدا]] گرت لە ڕۆژئاوای هورمز بە پێچەوانەی ئارەزووی [[عەرەبەکان]]، بەوەش کۆنترۆڵی ڕێڕەوەکانی کەشتیووانی فراوانتر کرد.&lt;ref&gt;{{cite web | last = Henderson | first = Simon | title = Unwanted Guest: The Gulf Summit and Iran | publisher = The Washington Institute For Near East Policy | date = 7 December 2007 | url = http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2691 | accessdate = 15 June 2009 }}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی ساڵانی حەفتاکاندا، نە ئێران و نە [[عومان]] هەوڵیان نەدا ڕێگری لە تێپەڕبوونی [[کەشتیی جەنگی|کەشتییە جەنگییەکان]] بکەن، بەڵام لە ساڵانی هەشتاکاندا، هەردوو وڵات داواکارییەکانیان خستەڕوو کە جیاواز بوو لە [[یاسای عورفی]] (کۆن). لە کاتی پەسەندکردنی ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان لە ساڵی ١٩٨٩، عومان ڕاگەیەندراوێکی پێشکەش کرد کە [[مەرسووم]]ی شاهانەی ساڵی ١٩٨١ی پشتڕاستکردەوە کە تەنها تێپەڕبوونی بێوەی لە ئاوە هەرێمییەکانیدا ڕێگەپێدراوە. ڕاگەیەندراوەکان زیاتر جەختیان لەوە کردەوە کە پێویستە مۆڵەتی پێشوەختە وەربگیرێت پێش ئەوەی کەشتییە جەنگییە بیانییەکان بە ناو ئاوە هەرێمییەکانی عوماندا تێپەڕ بن.&lt;ref name=&quot;Groves 2011&quot;/&gt;

لە کاتی واژووکردنی ڕێککەوتننامەکە لە ساڵی ١٩٨٢، ئێران ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا ڕای گەیاند «تەنها ئەو وڵاتانەی ئەندامی ڕێککەوتننامەی یاسای دەریاکانن مافی سوودمەندبوونیان لەو مافە گرێبەستییانە دەبێت کە تێیدا دروستکراون»، لەوانەش «مافی تێپەڕبوونی ترانزێت بە ناو ئەو تەنگانەی بۆ کەشتیوانی نێونەتەوەیی بەکاردێن». لە ساڵی ١٩٩٣، ئێران یاسایەکی گشتگیری سەبارەت بە ناوچە دەریاییەکان دەرکرد، کە بڕگەکانی لەگەڵ بڕگەکانی ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان ناکۆک بوون، لەوانەش مەرجی ئەوەی کە کەشتییە جەنگییەکان، ژێردەریاکان و ئەو کەشتیانەی بە وزەی ناوەکی کاردەکەن مۆڵەت وەربگرن پێش ئەوەی تێپەڕبوونی بێوەی لە ئاوە هەرێمییەکانی ئێراندا ئەنجام بدەن. [[ئەمریکا]] هیچ کام لە داواکارییەکانی [[عومان]] و [[ئێران]] ناناسێت و تانەی لە هەر یەکێکیان داوە.&lt;ref name=&quot;Groves 2011&quot;/&gt;

==ڕەوتی بازرگانی نەوت==
لە ماوەی ٢٠٢٣–٢٠٢٥، ٢٠٪ی [[گازی سروشتی]]ی شلکراوی جیهان و ٢٥٪ی بازرگانیی [[نەوت]]ی دەریایی بە ناو [[تەنگەڵان|تەنگەکە]]دا تێپەڕیوە، ئەمەش پێگەی گرنگی تەنگەکە بۆ بازرگانی نیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;eia-20120104&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=World Oil Transit Chokepoints|url=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723221931/http://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|archive-date=23 July 2015|access-date=13 June 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|title=Iran Releases Tanker It Seized From the Strait of Hormuz|url=https://www.nytimes.com/2025/11/19/world/middleeast/iran-tanker-strait-of-hormuz.html|date=19 November 2025|access-date=28 November 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;

بەپێی ئیدارەی زانیاریی وزەی ئەمریکا، لە ساڵی ٢٠١١دا، ڕۆژانە بە تێکڕا ١٤ تانکەر بە ناو تەنگەکەدا لە [[کەنداوی فارس]]ەوە دەرچوون کە ١٧ ملیۆن [[بەرمیل]] نەوتی خاویان هەڵگرتبوو. زیاتر لە ٨٥٪ی ئەم هەناردەی نەوتە خاوە ڕۆژانە بۆ بازاڕەکانی [[ئاسیا]] چووە، کە [[ژاپۆن]]، [[هیندستان]]، [[کۆریای باشوور]] و [[چین]] گەورەترین شوێنی مەبەست بوون.&lt;ref name=USEIA01&gt;{{cite web |url=http://www.eoearth.org/view/article/156265/ |title=Strait of Hormuz |publisher=The Encyclopedia of Earth |author=Alejandra Roman &amp; Administration |access-date=2 June 2015 |archive-date=5 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405131935/http://www.eoearth.org/view/article/156265/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٨دا، ٢١ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا بە ناو تەنگەکەدا تێپەڕیوە، کە بە نرخەکانی ساڵی ٢٠١٩ بە ١.٢ ملیار دۆلار دەخەمڵێندرێت.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=R2shPOThjIQ |archive-url= https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211117/R2shPOThjIQ |archive-date=17 November 2021 |url-status=live |title=The Strait of Hormuz Explained |website=[[YouTube]]|date=31 October 2019 }}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

ئەگەر کەشتیوانی بە ناو تەنگەی هورمزدا بۆ ماوەیەکی درێژ بە شێوەیەکی بەرچاو پەکبکەوێت، دەتوانێت ببێتە هۆی قەیرانێکی گەورەی دابینکردنی نەوت بۆ هاوردەکارانی سەرەکی ئاسیا وەک هیندستان و چین.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/israel-iran-usa-war-asian-countries-most-at-risk-from-oil-gas-supply-disruptions-in-strait-of-hormuz-research-group/articleshow/128947545.cms?utm_source=chatgpt.com |work=Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Le Monde. (3 March 2026). Asian oil imports threatened as traffic halts in the Strait of Hormuz. https://www.lemonde.fr/en/economy/article/2026/03/03/asian-oil-imports-threatened-as-traffic-halts-in-the-strait-of-hormuz_6751055_19.html&lt;/ref&gt;

کەنداوی فارس هەروەها ناوەندێکی سەرەکییە بۆ بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی [[پەیین]]ی جیهانی. وڵاتانی وەک [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، [[قەتەر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[عومان]] لە وڵاتە پێشەنگەکانی هەناردەکردنی پەیینە نایترۆجینییەکاندن لە جیهاندا، لەوانەش [[یۆریا]] و [[ئەمۆنیا]]. لە ساڵانی ٢٠٢٠ەکاندا ئەم ناوچەیە نزیکەی ٣٠–٣٥ لەسەدی هەناردەی یۆریای جیهانی و نزیکەی ٢٠٪ - ٣٠٪ی هەناردەی ئەمۆنیای پێکهێناوە. بەگشتی، تا ٣٠٪ی ئەو پەیینانەی لە ئاستی نێونەتەوەیییدا بازرگانییان پێوە دەکرێت بە شێوەیەکی ئاسایی بە ناو تەنگەی هورمزدا تێپەڕ دەبن.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal |date=2026|title=Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East|url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd8875en|language=English}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[باشووری ئێران]]
* [[پارێزگای ھورمزگان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Strait of Hormuz}}

{{تووڵی دەروازە|ئێران|عومان|جوگرافیا|ئاسیا|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}

[[پۆل:تەنگاوی ھورمز]]
[[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی عوممان]]
[[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی میرنشینی یەکگرتووی عەرەبی]]
[[پۆل:تەنگاوەکان]]
[[پۆل:کۆما ئاوییەکانی ئێران]]
[[پۆل:سنوورەکانی ئێران]]
[[پۆل:تەنگاوە نێودەوڵەتییەکان|ھورمز]]
[[پۆل:دەربەندەکانی ئاسیا|ھورمز]]
[[پۆل:تەنگاوەکانی ئۆقیانووسی ھیند|ھورمز]]</text>
      <sha1>q686e07klllnnlpvf6k7ekb6xrvvwzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571900</id>
      <parentid>1571899</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1571900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17515" sha1="0iv9r4ls7fwkijxg7oq2r12yakba8ro" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
| name = تەنگاوی ھورمز
| native_name = {{lang|fa|{{nq|تنگە ھرمز}}}}{{ھن}}{{lang|ar|مضیق ھرمز}}
| native_name_lang =
| other_name =
| image = Straße von Hormuz.jpg
| alt =
| caption = وێنەی [[مانگی دەستکرد]]
| image_bathymetry =
| alt_bathymetry =
| caption_bathymetry =
| location = [[کەنداوی فارس]]–[[کەنداوی عومان]]
| group =
| coordinates = {{coord|26|34|N|56|15|E|scale:1000000|display=title,inline}}
| type = [[تەنگاو]]
| etymology =
| part_of =
| inflow =
| rivers =
| outflow =
| oceans =
| catchment =
| basin_countries = [[عومان]]، [[ئێران]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]
| agency =
| designation =
| date-built = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --&gt;
| engineer =
| date-flooded = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --&gt;
| length =
| width =
| min_width = {{convert|21|nmi|km}}
| area =
| depth =
| max-depth =
| volume =
| residence_time =
| salinity =
| shore =
| elevation =
| temperature_high =
| temperature_low =
| frozen =
| islands = [[دوورگەی ھورمز]]{{ھن}}[[دوورگەی قەشم]]
| islands_category =
| sections =
| trenches =
| benches =
| cities = [[بەندەر عەباس]]{{ھن}}[[خەسەب]]
| pushpin_map = Iran
| pushpin_label_position = &lt;!-- left, right, top or bottom --&gt;
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| website =
| reference =
}}

'''تەنگاوی ھورمز''' ({{IPAc-en|h|ɔr|ˈ|m|u:|z}} {{بە فارسی|تنگه هرمز}}، {{audio|Tangehye Hormuz.ogg|گوێ بگرە}}، {{بە عەرەبی|مَضيق هُرمُز}}) [[تەنگاو]]ێکە لە نێوان [[کەنداوی فارس]] و [[کەنداوی عومان]] ھەڵکەوتووە. ئەم تەنگاوە یەکێک لە گرنگترین ناوچە دەریایییەکان لە جیھاندایە.&lt;ref name=oilpricecom01&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html
|سەردێڕ=How Iran Plans To Bypass The World's Main Oil Chokepoint
|بڵاوکەرەوە=Oilprice.com
|نووسەر=Viktor Katona
|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911081557/https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە باشووری [[ئێران]] و [[پارێزگای ھورمزگان]] و باکووری [[عومان]] و [[پارێزگای موسەندەم]] ھەڵکەوتووە.&lt;ref name=dyke-20081002&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|پەڕە=٢١٦|chapter-url=https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf |chapter=Transit Passage Through International Straits |نووسەر=Jon M. Van Dyke |سەردێڕ=The Future of Ocean Regime-Building |بڵاوکەرەوە=University of Hawaii |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|doi=10.1163/ej.9789004172678.i-786.50 |ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١٧٢٦٧٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807123128/https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=eia-20120104/&gt; یەک لە سێی [[گازی سروشتی]]ی شلە لە جیھاندا و نزیکەی ٢٥٪ لە ھەموو بەکارھێنانی جیھانیی [[نەوت]] لە ئەم تەنگاوە تێپەڕدەبێت و ئەم تەنگاوەی کردووە بە شوێنێکی زۆر گرنگ بە دانوستانی نێونەتەوەیی.&lt;ref name=eia-20120104&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430 |سەردێڕ=The Strait of Hormuz is the world's most important oil transit chokepoint |بڵاوکەرەوە=U.S. Energy Information Administration |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911152226/https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=2 oil tankers were damaged in possible attacks in the Gulf of Oman |ناونیشان=https://www.vox.com/2019/6/13/18677289/oil-tankers-iran-gulf-oman-attack |ئیش=Vox |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

== کەشتیوانی ==
بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی پێکدادان، ئەو کەشتییانەی بە ناو
گەرووی ھورمزدا دەڕۆن پەیڕەوی پلانی جیاکردنەوەی ھاتوچۆ (TSS) دەکەن: کەشتییە ھاتووەکان یەک ڕێڕەو بەکاردەھێنن، کەشتییە دەرچووەکان ڕێڕەوێکی تر، ھەر ڕێڕەوێک پانییەکەی دوو [[میل]]ە. ڕێڕەوەکان بە «ناوەندێکی» دوو میلی لە یەکتر جیاکراونەتەوە.&lt;ref name=eia-20190717&gt;{{cite web |url=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf |title=World Oil Transit Chokepoints |publisher=U.S. Energy Information Administration |date=25 July 2017 |access-date=13 June 2019 |archive-date=21 May 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190521134300/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

بۆ تێپەڕبوون لە تەنگەکە، کەشتییەکان بە ناو ئاوە ھەرێمییەکانی [[ئێران]] و [[عومان]]دا تێپەڕ دەبن. ھەرچەندە ئێران [[ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان]] (UNCLOS)ی پەسەند نەکردووە،&lt;ref name=UNCLOS-ratification&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/Depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm |title=Chronological lists of ratifications of, accessions and successions to the Convention and the related Agreements as at 26 October 2007 |publisher=UN |work=Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea |access-date=29 June 2017 |archive-date=14 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090414043900/http://www.un.org/depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; زۆربەی وڵاتان، لەوانەش [[ئەمریکا]] کە ئەویش پەسەندی نەکردووە،&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[U.S. President]] |title=Presidential Proclamation 5030 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf |url-status=live |date=10 March 1983 |access-date=21 January 2008 |publisher=[[United States Department of State]] |archive-url= https://web.archive.org/web/20210325045208/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf |archive-date=25 March 2021}}&lt;/ref&gt; داوای مافی تێپەڕبوون دەکەن وەک ئەوەی لە ڕێککەوتننامەکەدا جێگیرکراوە.

لە ساڵی ١٩٥٩، ئێران پێگەی یاسایی تەنگەکەی گۆڕی بە فراوانکردنی دەریای ھەرێمیی خۆی بۆ ١٢ میلی دەریایی و ڕای گەیاند کە تەنھا تێپەڕبوون بە «تێپەڕبوونی بێوەی» لەو ناوچە نوێیە فراوانکراوەدا دەناسێت. لە ساڵی ١٩٧٢، عومانیش بە مەرسوومێک دەریای ھەرێمیی خۆی بۆ ١٢ میلی دەریایی فراوان کرد.&lt;ref name=&quot;Groves 2011&quot;&gt;{{cite web |last=Groves |first=Steven |title=Accession to the U.N. Convention on the Law of the Sea Is Unnecessary to Secure U.S. Navigational Rights and Freedoms |website=The Heritage Foundation |url=http://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational |date=24 August 2011 |access-date=9 April 2017 |archive-date=17 May 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210517153730/https://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational |url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە، تا ساڵی ١٩٧٢، تەنگەی ھورمز بە تەواوی بەھۆی ئاوە ھەرێمییە تێکەڵبووەکانی ئێران و عومانەوە «داخرا». لە ساڵی ١٩٧١، ئێران دەستی بەسەر دوورگەکانی [[توونبی گەورە]] و [[توونبی بچووک|بچووکدا]] گرت لە ڕۆژاوای ھورمز بە پێچەوانەی ئارەزووی [[عەرەبەکان]]، بەوەش کۆنترۆڵی ڕێڕەوەکانی کەشتیووانی فراوانتر کرد.&lt;ref&gt;{{cite web | last = Henderson | first = Simon | title = Unwanted Guest: The Gulf Summit and Iran | publisher = The Washington Institute For Near East Policy | date = 7 December 2007 | url = http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2691 | accessdate = 15 June 2009}}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی ساڵانی حەفتاکاندا، نە ئێران و نە [[عومان]] ھەوڵیان نەدا ڕێگری لە تێپەڕبوونی [[کەشتیی جەنگی|کەشتییە جەنگییەکان]] بکەن، بەڵام لە ساڵانی ھەشتاکاندا، ھەردوو وڵات داواکارییەکانیان خستەڕوو کە جیاواز بوو لە [[یاسای عورفی]] (کۆن). لە کاتی پەسەندکردنی ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان لە ساڵی ١٩٨٩، عومان ڕاگەیەندراوێکی پێشکەش کرد کە [[مەرسووم]]ی شاھانەی ساڵی ١٩٨١ی پشتڕاستکردەوە کە تەنھا تێپەڕبوونی بێوەی لە ئاوە ھەرێمییەکانیدا ڕێگەپێدراوە. ڕاگەیەندراوەکان زیاتر جەختیان لەوە کردەوە کە پێویستە مۆڵەتی پێشوەختە وەربگیرێت پێش ئەوەی کەشتییە جەنگییە بیانییەکان بە ناو ئاوە ھەرێمییەکانی عوماندا تێپەڕ بن.&lt;ref name=&quot;Groves 2011&quot;/&gt;

لە کاتی واژووکردنی ڕێککەوتننامەکە لە ساڵی ١٩٨٢، ئێران ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا ڕای گەیاند «تەنھا ئەو وڵاتانەی ئەندامی ڕێککەوتننامەی یاسای دەریاکانن مافی سوودمەندبوونیان لەو مافە گرێبەستییانە دەبێت کە تێیدا دروستکراون»، لەوانەش «مافی تێپەڕبوونی ترانزێت بە ناو ئەو تەنگانەی بۆ کەشتیوانی نێونەتەوەیی بەکاردێن». لە ساڵی ١٩٩٣، ئێران یاسایەکی گشتگیری سەبارەت بە ناوچە دەریایییەکان دەرکرد، کە بڕگەکانی لەگەڵ بڕگەکانی ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان ناکۆک بوون، لەوانەش مەرجی ئەوەی کە کەشتییە جەنگییەکان، ژێردەریاکان و ئەو کەشتیانەی بە وزەی ناوەکی کاردەکەن مۆڵەت وەربگرن پێش ئەوەی تێپەڕبوونی بێوەی لە ئاوە ھەرێمییەکانی ئێراندا ئەنجام بدەن. [[ئەمریکا]] ھیچ کام لە داواکارییەکانی [[عومان]] و [[ئێران]] ناناسێت و تانەی لە ھەر یەکێکیان داوە.&lt;ref name=&quot;Groves 2011&quot;/&gt;

== ڕەوتی بازرگانی نەوت ==
لە ماوەی ٢٠٢٣–٢٠٢٥، ٢٠٪ی [[گازی سروشتی]]ی شلکراوی جیھان و ٢٥٪ی بازرگانیی [[نەوت]]ی دەریایی بە ناو [[تەنگەڵان|تەنگەکە]]دا تێپەڕیوە، ئەمەش پێگەی گرنگی تەنگەکە بۆ بازرگانی نیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;eia-20120104&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=World Oil Transit Chokepoints|url=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723221931/http://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|archive-date=23 July 2015|access-date=13 June 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|title=Iran Releases Tanker It Seized From the Strait of Hormuz|url=https://www.nytimes.com/2025/11/19/world/middleeast/iran-tanker-strait-of-hormuz.html|date=19 November 2025|access-date=28 November 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;

بەپێی ئیدارەی زانیاریی وزەی ئەمریکا، لە ساڵی ٢٠١١دا، ڕۆژانە بە تێکڕا ١٤ تانکەر بە ناو تەنگەکەدا لە [[کەنداوی فارس]]ەوە دەرچوون کە ١٧ ملیۆن [[بەرمیل]] نەوتی خاویان ھەڵگرتبوو. زیاتر لە ٨٥٪ی ئەم ھەناردەی نەوتە خاوە ڕۆژانە بۆ بازاڕەکانی [[ئاسیا]] چووە، کە [[ژاپۆن]]، [[ھیندستان]]، [[کۆریای باشوور]] و [[چین]] گەورەترین شوێنی مەبەست بوون.&lt;ref name=USEIA01&gt;{{cite web |url=http://www.eoearth.org/view/article/156265/ |title=Strait of Hormuz |publisher=The Encyclopedia of Earth |author=Alejandra Roman &amp; Administration |access-date=2 June 2015 |archive-date=5 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405131935/http://www.eoearth.org/view/article/156265/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٨دا، ٢١ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا بە ناو تەنگەکەدا تێپەڕیوە، کە بە نرخەکانی ساڵی ٢٠١٩ بە ١٫٢ ملیار دۆلار دەخەمڵێندرێت.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=R2shPOThjIQ |archive-url= https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211117/R2shPOThjIQ |archive-date=17 November 2021 |url-status=live |title=The Strait of Hormuz Explained |website=[[YouTube]]|date=31 October 2019}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

ئەگەر کەشتیوانی بە ناو تەنگەی ھورمزدا بۆ ماوەیەکی درێژ بە شێوەیەکی بەرچاو پەکبکەوێت، دەتوانێت ببێتە ھۆی قەیرانێکی گەورەی دابینکردنی نەوت بۆ ھاوردەکارانی سەرەکی ئاسیا وەک ھیندستان و چین.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/israel-iran-usa-war-asian-countries-most-at-risk-from-oil-gas-supply-disruptions-in-strait-of-hormuz-research-group/articleshow/128947545.cms?utm_source=chatgpt.com |work=Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Le Monde. (3 March 2026). Asian oil imports threatened as traffic halts in the Strait of Hormuz. https://www.lemonde.fr/en/economy/article/2026/03/03/asian-oil-imports-threatened-as-traffic-halts-in-the-strait-of-hormuz_6751055_19.html&lt;/ref&gt;

کەنداوی فارس ھەروەھا ناوەندێکی سەرەکییە بۆ بەرھەمھێنان و ھەناردەکردنی [[پەیین]]ی جیھانی. وڵاتانی وەک [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، [[قەتەر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[عومان]] لە وڵاتە پێشەنگەکانی ھەناردەکردنی پەیینە نایترۆجینییەکاندن لە جیھاندا، لەوانەش [[یۆریا]] و [[ئەمۆنیا]]. لە ساڵانی ٢٠٢٠ەکاندا ئەم ناوچەیە نزیکەی ٣٠–٣٥ لەسەدی ھەناردەی یۆریای جیھانی و نزیکەی ٢٠٪ - ٣٠٪ی ھەناردەی ئەمۆنیای پێکھێناوە. بەگشتی، تا ٣٠٪ی ئەو پەیینانەی لە ئاستی نێونەتەوەیییدا بازرگانییان پێوە دەکرێت بە شێوەیەکی ئاسایی بە ناو تەنگەی ھورمزدا تێپەڕ دەبن.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal |date=2026|title=Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East|url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd8875en|language=English}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[باشووری ئێران]]
* [[پارێزگای ھورمزگان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Strait of Hormuz}}

{{تووڵی دەروازە|ئێران|عومان|جوگرافیا|ئاسیا|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}

[[پۆل:تەنگاوی ھورمز]]
[[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی عوممان]]
[[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی میرنشینی یەکگرتووی عەرەبی]]
[[پۆل:تەنگاوەکان]]
[[پۆل:کۆما ئاوییەکانی ئێران]]
[[پۆل:سنوورەکانی ئێران]]
[[پۆل:تەنگاوە نێودەوڵەتییەکان|ھورمز]]
[[پۆل:دەربەندەکانی ئاسیا|ھورمز]]
[[پۆل:تەنگاوەکانی ئۆقیانووسی ھیند|ھورمز]]</text>
      <sha1>0iv9r4ls7fwkijxg7oq2r12yakba8ro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تەنگاوی هورمز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178897</id>
    <redirect title="گەرووی ھورمز" />
    <revision>
      <id>1571895</id>
      <parentid>778248</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[گەرووی ھورمز]]</comment>
      <origin>1571895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="nx7wcxdbp7x33zizc704htb7qi869ib" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[گەرووی ھورمز]]</text>
      <sha1>nx7wcxdbp7x33zizc704htb7qi869ib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179449</id>
    <revision>
      <id>1571576</id>
      <parentid>1571210</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17535" sha1="iqvem3w66rp1ono33mm5imwssory0xv" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور {{ھن}} Hedayat Abdollahpour|شار=|دارایی=|باڵا=|کێش=|تەلەڤیزیۆن=|سەرناو=|وادە=|پێشوو=|جێگر=|حیزب=[[حدکا]]|بزاڤ=|بەرانبەرەکان=|ئایین=|سزای_تاوانباری=|مووچە=|ڕەوشی_تاوانباری=|یار=|منداڵەکان=کوردستان و سیروان|باوان=|خزمەکان=|خەڵاتەکان=|واژوو=|جێگری_واژوو=|قەبارەی_واژوو=|ماڵپەڕ=|پەراوێزەکان=|ڕەنگی پرچ=|ڕەنگی چاو=|قەبارەی جل=|ھاوسەر=|شێواز=|شوێنی دۆزینەوەی تەرم=|کارە_دیارەکان=|قەبارەی وێنە=|جێگری_وێنە=|لێدوانی وێنە=|ناوی_خۆماڵی=|زمانی_ناوی_خۆماڵی=|ناوی کاتی لەدایکبوون=|ڕێکەوتی لەدایکبوون=[[١٩٩٠]]|شوێنی لەدایکبوون=[[شنۆ]]|ڕێکەوتی_ونبوون=|شوێنی_ونبوون=|ڕەوشی_ونبوون=|ڕێکەوتی مردن=[[١١ی ئایار]]ی [[٢٠٢٠]]|شوێنی مردن=یەکێک لە پادگانەکانی شنۆ|وێنە=|ھۆکاری مردن=تیرباران کردن|شوێنی گۆڕ=نادیار|مۆنۆمێنتەکان=|نیشتەجێ=|نەتەوە=[[کورد]]|ناوەکانی تر=|نەژاد=|شارومەندێتی=|ڕادەی خوێندەواری=|پیشە=|ساڵانی چالاکی=|خاوەنکار=|ڕێکخراو=|ناوبانگ=|قەبارەی پێڵاو=}}

'''ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور''' (١٩٩٠ لە [[شنۆ]] - ٢٠٢٠ لە شنۆ) زیندانییەکی سیاسیی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو کە ١١ی ئایاری ٢٠٢٠ (٢٢ی بانەمەڕی ١٣٩٩ی [[کۆچی ھەتاوی]]) بە نھێنی لەلایەن [[کۆماری ئیسلامی ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە]] بە تۆمەتی ھاوکاری لەگەڵ [[حدکا]] (دژایەتی لەگەڵ خودا) تیرباران کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran: Forcibly disappeared prisoner feared ‘executed by firing squad’|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/06/iran-forcibly-disappeared-prisoner-feared-executed-by-firing-squad/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.amnesty.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== دەستبەسەر کردن ==
ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور کوڕی ئەبووبەکر و مەرجان خەڵکی گوندی [[قەرەسەقەل]]ی شنۆ چل و نۆ ڕۆژ دوای تێکھەڵچوونی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و ڕژیمی ئێران (١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ - ٢٦ی جۆزەردانی ١٣٩٥) لە دێی خۆیان، ھاوڕێ لەگەڵ شەش کەسی تری خەڵکی وێ بە ناوەکانی حاسڵ عەزیزی، جەلال مەسرووری، کەماڵ مەسرووری، زاھیر فەرامەرزی، یاقووب بائەکرەم و سەدیق بائەکرەم&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرپرسانی سپا فەرماندەرانی سزای قورسی گیراوانی قەرەسەقەلن|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7-%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%82%DB%95%D8%B1%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%82%DB%95%D9%84%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=hengaw.net}}&lt;/ref&gt; لە ڕێکەوتی ١٣ی گەلاوێژ - ٣ی ئابی لەلایەن ئیتلاعاتی سپاوە دەستبەسەر کرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Association|یەکەم=Kurdistan Human Rights|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=“Ramin Hossein Panahi”and ”Hedayat Abdollahpour” Sentenced to death|ناونیشان=https://www.kmmk.info/en/2126/ramin-hossein-panahiand-hedayat-abdollahpour-sentenced-to-death/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Kurdistan Human Rights Association|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/130520202 Amnesty calls on Iran to ‘reveal fate' of four death row prisoners,] Rudaw&lt;/ref&gt; و دوای حەفتا و چوار ڕۆژ ئەشکەنجە لە گرتووخانەی ئیتلاعاتی [[ورمێ]] بۆ بەندیخانەی ورمێ گوازراوە. لەژێر ئەشکەنجەدا دانیان پێ دانا کە لەو شەڕەدا دەستی بووە بەڵام ھیدایەت نە چەکی پێ بووە و نە لە کاتی شەڕەکەدا لە ناوچەکە بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran: Authorities must tell family of forcibly disappeared prisoner the truth about ‘secret execution’|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/06/iran-authorities-must-tell-family-of-forcibly-disappeared-prisoner-the-truth-about-secret-execution/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.amnesty.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== گوللەباران کردن ==
ُشوباتی ٢٠١٧ - ڕێبەندانی ١٣٩٥ لە لقی دووی دادگای شۆڕشی ورمێ بە تۆمەتی ھاوکاری لەگەڵ حدکا لە شەڕی قەرەسەقەلدا واتە محاربە و دژایەتی لەگەڵ خودا بە سێدارە مەحکووم بوو. دوای دەربڕینی ناڕەزایەتی بۆ حوکمەکە ھەمدیسان لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ - ١٦ی ڕەزبەری ١٣٩٧دا لەلایەن لقی چل و حەوتی ئەنجومەنی باڵا پەسەند کراوە و بە پارێزەران و بنەماڵەکەی ڕاگەیەندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حوکمی سێدارەی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور لەلایەن دیوانی بەرزی وڵاتی ئێرانەوە پەسەند کرا|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/حوکمی-سێدارەی-ھیدایەت-عەبدوڵڵاپوور-لەلایەن-دیوانی-بەرزی-وڵاتی-ێرانەوە-پەسەند-کرا|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Hengaw|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=https://hengaw.net/so/news/%D8%AD%D9%88%DA%A9%D9%85%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%DA%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA-%D8%B9%DB%95%D8%A8%D8%AF%D9%88%DA%B5%DA%B5%D8%A7%D9%BE%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%84%DB%95%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95-%D9%BE%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%A7 |date=ئایاری ٢٠٢١ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran: Kurdish Political Prisoner, Hedayat Abdollahpour, Executed in Urmia Prison {{!}} International Liberty Association|ناونیشان=https://iliberty.org.uk/iran-kurdish-political-prisoner-hedayat-abdollahpour-executed-in-urmia-prison/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=iliberty.org.uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210505202723/https://iliberty.org.uk/iran-kurdish-political-prisoner-hedayat-abdollahpour-executed-in-urmia-prison/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran secretly executed Kurdish political prisoner in May: PDKI|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/22692-Iran-secretly-executed-Kurdish-political-prisoner-in-May:-PDKI|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ٩ی ئایاری ٢٠٢٠ - ٢٠ی بانەمەڕی ١٣٩٩ ھیدایەت لە بەندیخانەی ورمێ ڕاگوێزرا و بۆ ماوەی یەک مانگ بێسەروشوێن بوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نەبوونی زانیاری لە چارەنووسی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور، بەندکراوی سیاسیی مەحکووم بە ئێعدام – پەیام|ناونیشان=https://payaam.net/ku/نەبوونی-زانیاری-لھ-چارەنووسی-ھید/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://payaam.net/ku/%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%84%DA%BE-%DA%86%D8%A7%D8%B1%DB%95%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B3%DB%8C-%DA%BE%DB%8C%D8%AF/ |date=ئایاری ٢٠٢١ }}&lt;/ref&gt; و بەرپرسان بە بێڕێزی و گاڵتە پێ کردن بە بنەماڵەکەیان دەگوت: «لە قەبرستان بەدوایدا بگەڕێن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;ھیدایەت عەبدوڵڵا پوور&quot; دوای گواستنەوەی بۆ زیندانی &quot;ورمێ&quot; چارەنووسی ناڕوونە|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&amp;jmara=20208&amp;Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.asoyroj.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210507121825/http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&amp;jmara=20208&amp;Jor=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=داواکاری گشتی ئورمییە بۆ ھاوژینی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور: لە گۆڕستان بەدوایدا بگەڕێن|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=170170|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.sharpress.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210505202722/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=170170}}&lt;/ref&gt; لە ئاکامدا لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ - ٢١ی جۆزەردانی ١٣٩٩ تەنیا ئەوەندە ھەواڵە ڕاگەیەندرا کە دوو ڕۆژ دوای ڕاگوێستنی (١١ی ئایار - ٢٢ بانەمەڕ) لە پادگانێکی شنۆ بە ئامادە بوونی کەسوکاری کوژراوانی شەڕەکە لە سێدارە دراوە کە دواتر بینا بە وتەی حدکا و ئەو گەواییەی ٢٤ی حوزەیران درایە دەست بنەماڵەکەی ڕوون بۆوە کە تیرباران کراوە؛&lt;ref&gt;[https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/240620202 حدکا: ئێران ھیدایەت عەبدوڵڵاپووری گوللەبارانکردووە،] ڕووداو&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdish political prisoner allegedly executed by shooting in Iran {{!}} AvaToday|ناونیشان=https://avatoday.net/node/10419|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=avatoday.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranian Kurdish Dissident's Family Gets Death Certificate but No Closure {{!}} Voice of America - English|ناونیشان=https://www.voanews.com/middle-east/voa-news-iran/iranian-kurdish-dissidents-family-gets-death-certificate-no-closure|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.voanews.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەوە لە حاڵێکدا بوو کە لە ھەشتاکانی زایینییەوە کەس لە ئێران گوللەباران نەکرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN - More information on the execution of Hedayat Abdollahpour: he was shot by a firing squad|ناونیشان=http://www.handsoffcain.info/notizia/iran-more-information-on-the-execution-of-hedayat-abdollahpour-he-was-shot-by-a-firing-squad-60310550|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.handsoffcain.info}}&lt;/ref&gt; عەبدوڵڵاپوور پێنج مانگ بوو ئیزنی دیتنی ھاوسەر و منداڵەکانی نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حیزبی دێموکرات لە ڕاگەیەندراوێکدا جێبەجێکردنی حوکمی ئێعدامی “ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور”ی پشتڕاست کردەوە – PDKIMEDIA|ناونیشان=https://pdkimedia.com/?p=2314|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=pdkimedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210506014318/https://pdkimedia.com/?p=2314}}&lt;/ref&gt;

== کاردانەوەکان ==
# [[لێبوردنی نێونەتەوەیی]] داوای لە ئێران کرد چارەنووس و شوێنی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور ئاشکرا بکات یان دەنا ھەواڵی نەمان و لە سێدارە دانی بڵاو کاتەوە و تەرمەکەی بداتەوە دەست کەسوکاری؛ ھەرەھا وتی ئەو شێوە بێ ھەواڵ ھێشتنەوە و ھەڵسوکەوت کردنە لەگەڵ بنەماڵەکەی دەبیتە ھۆی [[پەژارە]]ی زیاتر و دووپاتی کردەوە بە ھەر شێوەیەک دژی سزای سێدارەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=News|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.amnesty.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Might Have Executed A Kurdish Prisoner In Secret - Amnesty|ناونیشان=https://en.radiofarda.com/a/iran-might-have-executed-a-kurdish-prisoner-in-secret---amnesty/30665947.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=RFE/RL|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
# [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]] لە ڕاگەیەندراوێکدا ئیعدامی ھیدایەت عەبدوڵڵاپووری مەحکووم کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ڕاگەیاندن|یەکەم=ناوەندی|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ڕاگەیەندراوی ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران لەبارەی ئێعدام‌کرانی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور|ناونیشان=https://www.komala.com/10897|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210505202727/https://www.komala.com/10897}}&lt;/ref&gt;
# [[ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان]] ئیعدامی ھیدایەت عەبدوڵڵاپووری مەحکووم کرد و وتی ئەو کارە دژ بە یاسایە و ئێستا تووڕە و دڵگرانین.&lt;ref&gt;[https://www.ohchr.org/en/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=26036&amp;LangID=E UN rights experts condemn secret execution of Kurdish political prisoner], United Nations Human Rights Council&lt;/ref&gt;
# کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان ئەو ڕووداوەی بە جەنایەتێکی دژ بە مرۆڤایەتی پێناسە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان - ژێنێڤ: تیربارانکردنی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور جینایەت دژی مرۆڤایەتییە|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/کۆمەڵەی-مافی-مرۆڤی-کوردستان-ژێنێڤ-تیربارانکردنی-ھیدایەت-عەبدوڵڵاپوور-جینایەت-دژی-مرۆڤایەتییە|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Kurdpa|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpa.net/so/news/%DA%A9%DB%86%D9%85%DB%95%DA%B5%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DB%86%DA%A4%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%98%DB%8E%D9%86%DB%8E%DA%A4-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA-%D8%B9%DB%95%D8%A8%D8%AF%D9%88%DA%B5%DA%B5%D8%A7%D9%BE%D9%88%D9%88%D8%B1-%D8%AC%DB%8C%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA-%D8%AF%DA%98%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DB%86%DA%A4%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C%DB%8C%DB%95 |date=ئایاری ٢٠٢١ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مافەکانی مرۆڤ}}

[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:شەھیدانی کورد]]</text>
      <sha1>iqvem3w66rp1ono33mm5imwssory0xv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرژییەکانی ٢٠٢١ی ئیسرائیل و فەلەستین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179654</id>
    <revision>
      <id>1571587</id>
      <parentid>1571063</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47815" sha1="oubcvalo42rvbsfz1sa40w3r4nwz4rk" xml:space="preserve">{{Infobox civil conflict|title=گرژییەکانی ئیسرائیل-فەلەستین ٢٠٢١|side2={{flagicon|Palestine}} [[فەڵەستین]]
* خۆپیشاندەرانی فەلەستینی
* {{flagicon image|Flag of al-Qassam Brigades.svg}} [[حەماس]]
* {{flagicon image|Flag of the Islamic Jihad Movement in Palestine.svg}} [[بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەڵەستین|جیھادی ئیسلامی]]|damage=|howmany2=|howmany1=|leadfigures2=|leadfigures1=|casualties2=١ فەرماندەی حەماس کوژرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/410920/World/Region/UPDATE--Death-toll-from-Israeli-strikes-on-Gaza-ri.aspx |سەردێڕ=Death toll from Israeli strikes on Gaza rises to 20: Hamas |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=[[Al-Ahram]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210510221801/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/410920/World/Region/UPDATE--Death-toll-from-Israeli-strikes-on-Gaza-ri.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
26 Palestinians killed, 103 wounded (in [[Gaza Strip]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2021/5/11/israel-launches-fresh-air-raids-on-besieged-gaza-strip-live-news|سەردێڕ=Israel launches new air raids on besieged Gaza Strip: Live news|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=[[Al Jazeera]]|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}305+ Palestinian protesters injured, 23 arrested (in Jerusalem).&lt;ref name=MoreThan300&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://apnews.com/article/middle-east-israel-jerusalem-076a9ec7e2bd9c065882c64a4ab820a1 |سەردێڕ=More than 300 Palestinians hurt in Jerusalem holy site clash |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|دوایین=Ben Zion |یەکەم=Ilan |وێبگە=[[Associated Press]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/25-wounded-23-arrested-as-palestinians-arab-israelis-protest-across-israel/ |سەردێڕ=25 wounded, 23 arrested in Arab protests in Jerusalem and across Israel |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|دوایین=Boxerman |یەکەم=Aaron |وێبگە=[[The Times of Israel]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;|casualties1=21 Israel Police officers injured&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sky.com/story/israeli-police-clash-with-palestinian-protesters-in-jerusalem-12302425|سەردێڕ=Israel: Nationalist march re-routed in Jerusalem following clashes that saw more than 300 hurt|وێبگە=[[Sky News]]}}&lt;/ref&gt;
2 Israeli civilians killed, more than 70 Israeli civilians injured&lt;ref name=&quot;OneDead&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=1 dead, 3 hurt as 'largest ever' Hamas barrage hits Ashdod, Ashkelon|ناونیشان=https://www.ynetnews.com/article/ULALGRFGI|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ynetnews|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Two Israelis dead, over 90 injured after rockets strike Ashkelon, Ashdod|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/four-people-injured-after-rocket-strikes-house-in-ashkelon-667825|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=[[The Jerusalem Post]]|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;|side1={{Flag|Israel}}
* {{flagicon image|Flag of the Israel Police.svg}} [[پۆلیسی ئیسرائیل]]
** {{flagicon image|Emblem_of_Magav.svg}} [[پۆلیسی سنووری ئیسرائیل]]
* [[File:Badge of the Israel Defense Forces.svg|25px]] [[ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل]]
** [[ھێزی ئاسمانی ئیسرائیل]]|partof=[[ناکۆکیی ئیسرائیل و فەڵەستین]]|result=|status=|methods=|goals=|causes=|place=[[ئیسرائیل]]، [[فەڵەستین|ناوچە فەڵەستینییەکان]]|date=٦ی ئایاری ٢٠٢١ - ٢١ی ئایاری ٢٠٢١|effect=}}
لە مانگی ئایاری ٢٠٢١ دا، پێکدادان لە نێوان خۆپیشاندەرانی فەڵەستینی و [[پۆلیسی ئیسرائیل]]دا دروست بوو لەسەر حوکمێکی داڕێژراوی دادگای باڵای ئیسرائیل لەسەر دەرکردنی فەڵەستینییەکان لە گەڕەکی شێخ جەراح لە ڕۆژھەلاتی [[ئورشەلیم]] و نیشتەجێکردنی [[جوو]]ەکان لێی. پێکدادانەکان ھاوکات بوو لەگەڵ [[شەوی قەدر]] و [[ڕۆژی قودس]] کە زیاتر لە ٣٠٠ کەسی تێدا بریندار بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://apnews.com/article/middle-east-israel-jerusalem-076a9ec7e2bd9c065882c64a4ab820a1 |سەردێڕ=More than 300 Palestinians hurt in Jerusalem holy site clash |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|دوایین=Ben Zion |یەکەم=Ilan |وێبگە=[[ئەسۆوشیەیتید پرێس|Associated Press]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; پۆلیسی ئیسرائیل بە گولـلەی لاستیکی و بۆمبی دەنگی ھەوڵی دوورخستنەوەی فەڵەستینییەکانی دا، ئەوانیش بە بەکارھێنانی بەرد و بوتڵی بەتاڵ، ڕووبەڕوویان بوونەوە. لە ئەنجامدا ژمارەیەکی زۆر بریندار بوون کە زۆربەیان خەڵکی مەدەنیی فەڵەستینی بوون. لە ڕۆژی ١٠ی ئایاری ٢٠٢١ پۆلیسی ئیسرائیل ھێرشی کردە سەر مزگەوتی [[مزگەوتی ئەقسا|ئەقسا]]، بەو ھۆیەشەوە شەڕ و ئاڵۆزی لەنێوان پۆلیسی ئیسرائیل و نوێژخوێنانی مزگەوتەکە دروست بوو. لە وەڵامی ھێرشەکانی پۆلیسی ئیسرائیل بۆ سەر موسوڵمانانی فەڵەستین، باڵی سەربازیی بزووتنەوەی [[حەماس]] ھەمان ڕۆژ چەند موشەکێکی ئاڕاستەی ئیسرائیل کرد. ھاوکات ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل ١٣٠ ھێرشی کردە سەر [[کەرتی غەززە]] و لە ئەنجامدا ٢٤ فەڵەستینی کوژران، زیاتر لە ١٠٠ کەسی دیکەش بریندار بوون.

== پێکدادانەکان ==
=== ٦ی ئایار ===
فەڵەستینییەکان بە ھاوکاری لەگەڵ دانیشتووانی گەڕەکی شێخ جەڕاح کە ڕووبەڕووی بڕیارێکی دادگای باڵای ئیسرائیل دەبنەوە، بۆ چۆڵکردنی حەوت خێزانی فەڵەستینی لە ماڵەکانیان و نیشتەجێکردنی چەند خێزانێکی جوولەکە. پۆلیسی ئیسرائیل بە بەکارھێنانی گولـلەی کانزایی کە لە شێوەی لاستیکی و بۆمبی دەنگیدا بوو، وەڵامیان دانەوە، دەستدرێژییان کردە سەر ناڕازاییان، شەش کەس لە دانیشتووانی ئەو گەڕەکەیان دەستگیرکرد و زیاتر لە ١٣٦ کەس بریندار بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Palestinians, Israel police clash at Al-Aqsa mosque; 53 hurt|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-middle-east-west-bank-shootings-d5c6b1ed602844be69318bd1d1a334cf|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=AP NEWS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=التقارير اليومية أيار 06 2021|ناونیشان=https://www.nad.ps/ar/violations-reports/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D8%B1-06-2021|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=دائرة شؤون المفاوضات|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

=== ٧ی ئایار ===
بڕیار بوو لە ٧ی ئایاری لەگەڵ کۆتا ڕۆژی ھەینی لە مانگی ڕەمەزانی ١٤٤٢ ھیجری، ٧٠ ھەزار فەڵەستینی نوێژی ھەینی لە مزگەوتی ئەقسا بکەن. بەڵام بەھۆی ڕێوشوێنەکانی ئیسرائیل و بلۆککردنی ڕێگاکان و ڕێگەگرتن لە ھاتنی پاس و پێنەدان بە مۆڵەتی نوێژ بە فەڵەستینییەکان، لە بانکی ڕۆژاوا ئەو ژمارەیە کۆنەبووەوە. بەڵام لەگەڵ ئەوەش ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی فەڵەستین بۆ نوێژکردن ڕوویان لە مزگەوتی ئەقسا کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خاص{{!}} هندسياً.. المسجد الأقصى لا يتسع لأكثر من 180 ألف مصل|ناونیشان=https://www.alhadath.ps/article/40179/%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%8B-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89-%D9%84%D8%A7-%D9%8A%D8%AA%D8%B3%D8%B9-%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-180-%D8%A3%D9%84%D9%81-%D9%85%D8%B5%D9%84|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.alhadath.ps|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160625021041/http://www.alhadath.ps/article/40179/%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%8B-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89-%D9%84%D8%A7-%D9%8A%D8%AA%D8%B3%D8%B9-%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-180-%D8%A3%D9%84%D9%81-%D9%85%D8%B5%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دواتر پێکدادان لەنێوان گەنجانی فەڵەستینی و کۆمەڵێک لە نیشتەجێکانی ئیسرائیلدا کە لەلایەن ھێزەکانی ئیسرائیلەوە پارێزگاریان لێدەکرێت، ڕووی دا. لە کاتی نوێژی ئێوارە سەدان کەس لە پۆلیسی ئیسرائیل ھەڵیان کوتایە سەر مزگەوتی ئەقسا و ھێرشیان کردە سەر نوێژکەران لە کاتی نوێژکردن دا بە بۆمبی گازی و گولـلەی ئاسنی دەنگ و لاستیکی داپۆشراو، بڵاوەیان بە نوێژخوێنان کرد؛ ئەمەش ناڕەزایەتی زۆری لێکەوتەوە. گرژی و ئاڵۆزی لە نێوان پۆلیسی ئیسرائیلی و فەڵەستینییەکان ڕووی دا و زیاتر لە ٢٠٥ فەڵەستینی بریندار بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=إصابة عشرات الفلسطينيين في اشتباكات بالقدس|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-57034317|newspaper=BBC News عربي|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|زمان=ar}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵگای مانگی سووری فەڵەستینی ناچار بوو لەو ناوچەیە نەخۆشخانەیەکی مەیدانی بکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اقتحام الأقصى.. ارتفاع الإصابات إلى 305 أشخاص بينهم مسعفون|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/الدول-العربية/اقتحام-الأقصى-ارتفاع-الإصابات-إلى-305-أشخاص-بينهم-مسعفون-/2235540|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا پۆلیسی ئیسرائیل ڕایگەیاند ١٧ ئەفسەریان لەو گرژییانەدا بریندار بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=أكثر من أمٍّ لي، وأقل من ابنةٍ لي|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.18356/2f36d875-ar|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=dx.doi.org}}&lt;/ref&gt;

=== ٨ و ٩ی ئایار ===
لەم دوو ڕۆژەدا بەھەمان شێوەی ڕۆژەکانی دیکە گرژی ئاڵۆزی پەیدا بوو. ھێزەکانی ئیسرائیل لە دەوروبەری مزگەوتی ئەقسا و شاری کۆن بڵاوەیان پێ کرا. لەو دوو شەوە ٩٠ فەڵەستینی بریندار بوون و ٤٥ فەڵەستینیش لەلایەن ھێزەکانی ئیسرائیل دەستگیرکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=القدس.. هدوء حذر بعد ليلة مواجهات ساخنة|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A1-%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D9%86%D8%A9/2234534|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210509114952/https://www.aa.com.tr/ar/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A1-%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D9%86%D8%A9/2234534|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Welle (www.dw.com)|یەکەم=Deutsche|سەردێڕ=إسرائيل تعتقل 13 فلسطينيا.. وإدانة عربية لـ&quot;اقتحام الأقصى&quot; {{!}} DW {{!}} 08.05.2021|ناونیشان=https://www.dw.com/ar/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AA%D8%B9%D8%AA%D9%82%D9%84-13-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%80%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89/a-57469924|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=DW.COM|زمان=ar-AE}}&lt;/ref&gt; هەروەها هێزەکانی ئیسرائیل گەڕەکی شێخ جەرەحی ئۆرشەلیمیان داخست و ڕێگرییان کرد لە هاتنە ژوورەوەی هاوڵاتیان جگە لەو کەسانەی کە لەوێ نیشتەجێن &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=التقارير اليومية أيار 09 2021 {{!}} دائرة شؤون المفاوضات|ناونیشان=https://www.nad.ps/ar/violations-reports/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D8%B1-09-2021|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210510150525/https://www.nad.ps/ar/violations-reports/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D8%B1-09-2021|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
=== ١٠ ی ئایار ===
[[پەڕگە:Bus and car burnt out after rocket hit in Holon Photo by Yoav Keren.jpg|وێنۆک|وێنەیەک پاس و ئۆتۆمبێلێکی سووتاو نیشان دەدات دوای ئەوەی مووشەکەکانی بەرھەڵستکارانی فەڵەستینی لە شاری ھولەونی ئیسرائیل کەوتنە خوارەوە .]]
پێکدادانەکان لە بەرەبەیانی ١٠ ی ئایاری ٢٠٢١ لە نێوان ھێزەکانی ئیسرائیل و فەڵەستینییەکان دەستی پێکردەوە پاش ئەوەی ھەزاران پۆلیسی ئیسرائیل ھەڵیانکوتایە سەر مزگەوتی ئەقسا و فیشەکی لاستیکی و بۆمبی دەنگی و گازیان بە ڕووی فەڵەستینییەکان تەقاند. ھەروەھا ھێرشیان کردە سەر کۆمەڵێک لە ڕۆژنامە نوسان و پزیشکان. لە ئەنجامی پێکدادانەکان برینداربوونی زیاتر لە ٣٣١ فەڵەستینی لێکەوتەوە کە ٧ لە بریندارەکان بارودۆخیان مەترسی دار بوو مەترسی دار بوو لەو ژمارەیە ٢٢٨ بریندار گواستراونەتەوە بۆ نەخۆشخانەکانی کۆمەڵەی خێرخوازی ئیسلامی و نەخۆشخانەی مەتلەع و نەخۆشخانەی فەرساوی و نەخۆشخانەی مەیدانی کۆمەڵەی مانگی سووری فەڵەستینی لە گەڕەکی سەوانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=331 إصابة باعتداءات الاحتلال في القدس و&quot;الأقصى&quot;|ناونیشان=https://www.wafa.ps/Pages/Details/23272|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210510140621/https://www.wafa.ps/Pages/Details/23272|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=اقتحام الأقصى.. ارتفاع الإصابات إلى 305 أشخاص بينهم مسعفون|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A5%D9%84%D9%89-305-%D8%A3%D8%B4%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%88%D9%86-/2235540|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210510140553/https://www.aa.com.tr/ar/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A5%D9%84%D9%89-305-%D8%A3%D8%B4%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%88%D9%86-/2235540|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
ھەمان ڕۆژ کاتیبەی قەسام بەیاننامەیەکیان بڵاوکردەوە و ڕایان گەیاند، کە تا کاتژمێر ٦ی ئێوارە کات بە ھێزەکانی ئیسرائیل دەدات بۆ ئەوەی سەربازەکانی لە ئەقسا بکشێتەوە و گیراوەکان ئازاد بکات ئەگینا ھێرش دەکەنە سەریان بەلام ئیسرائیل ئەو بەیاننامەیە پشت گوێ دەخات. کاتژمێر ٠٦:٠٤ ئێوارە دوای تەواوبوونی وادەی ئاگادارکردنەوەکە بە دەیان موشەکی لە کەرتی غەزەوە بەرەو ئیسرائیل تەقێندران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجيش الإسرائيلي: إطلاق نحو 150 صاروخا من قطاع غزة - بوابة الشروق|ناونیشان=https://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=11052021&amp;id=193c2dcf-b6a0-476e-b6be-e1aba43f3bc8|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.shorouknews.com|زمان=ar-eg}}&lt;/ref&gt; بەشی زۆری ئەو موشەکانە لەلایەن سیستەمی دژە مووشەکی ئیسرائیل لە ئاسمان تەقێندرانەوە لەگەڵ ئەوەش ھەندێکیان کەوتنە خوارەوە و زیانی گیانی و مادی لێکەوتەوە. ھەروەھا سەرایای قودس تەئکیدیان کردەوە کە بە ٣٠ ڕۆکێت شاری سدێرۆتی ئیسرائیلییان بۆردومان کردووە.&lt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=بالفيديو.. سرايا القدس تستهدف جيب قيادة للعدو بصاروخ كورنيت شرق بيت حانون - سرايا القدس - الجناح العسكري لحركة الجهاد الإسلامي في فلسطين|ناونیشان=https://saraya.ps/post/60803/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%AC%D9%8A%D8%A8-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88-%D8%A8%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE-%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512023256/https://saraya.ps/post/60803/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%AC%D9%8A%D8%A8-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88-%D8%A8%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE-%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە بەرامبەر ئەو ھێرشانە ئیسرائیل ١٣٠ ئامانجی لە کەرتی غەزە بۆردوومان کرد لە ئەنجامدا چەندین سەرکردەی بزووتنەوەی حەماس کوژران و بریندار بوون ھەروەھا ٩ کەسی مەدەنی کوژران کە لە ناویاندا ٣ منداڵ ھەبوون.

=== ١١ی ئایار ===
لە ١١ ی ئایاردا، ئیسرائیل چەند شوێنیکی کەرتی غەزەی بۆردوومانکرد لە ئەنجامدا چەندین کەس کوژران و بریندار بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=3 شهداء.. طيران الاحتلال يستهدف منزلاً مأهولاً بالسكان في مخيم الشاطئ غرب غزة {{!}} فلسطين اليوم|ناونیشان=https://paltoday.ps/ar/post/407433/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1-3-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%81-%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%A7-%D9%85%D8%A3%D9%87%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%AE%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B7%D8%A6-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210513001236/https://paltoday.ps/ar/post/407433/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1-3-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%81-%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%A7-%D9%85%D8%A3%D9%87%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%AE%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B7%D8%A6-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; یەکێک لەو شوێنانەی بۆردومان کرا تاوەرێکی ١٣ نھۆمی بوو، بەھۆی بوونی یەکێک لە ئۆفیسەکانی بزووتنەوەی حەماس لەو تاوەرەدا لە ئەنجامدا تاوەرەکە ڕووخا و چەندین کەسی باڵی سەربازی بزووتنەوەکە کوژران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=CNN|یەکەم=Andrew Carey, Hadas Gold, Kareem Khadder, Abeer Salman, Ofri Eshel, and Ibrahim Dahman|سەردێڕ=At least 35 killed in Gaza as Israel ramps up airstrikes in response to rocket attacks|ناونیشان=https://www.cnn.com/2021/05/11/middleeast/israel-gaza-airstrikes-rockets-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Gaza residential tower collapses in Israeli airstrike, witnesses say|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-residential-tower-collapses-israeli-airstrike-witnesses-say-2021-05-11/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Reuters}}&lt;/ref&gt; لە بەرامبەردا بزووتنەوەی حەماس و بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەڵەستین ١٣٧ ڕۆکێتیان لە ماوەی پێنج خولەکدا. بە ئاڕاستەی تەل ئەبیب تەقاند. بەڵام بەشی زۆریان لەلایەن سیستەمی دژە مووشەکی کەوتنەخوارەوە. لە دوایین ئاماری وەزارەتی تەندروستی فەڵەستیندا، لەو ڕۆژەدا ٣٢ کەس کوژراون کە لە ناویاندا ١٠ منداڵ بوون، ھەروەھا ٢٢٠ کەسیش بریندار بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لحظة بلحظة.. 32 شهيدًا و 220 جرحى في عدوان &quot;إسرائيل&quot; على غزة - المركز الفلسطيني للإعلام|ناونیشان=https://www.palinfo.com/news/2021/5/11/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-32-%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D8%A7-%D9%88-220-%D8%AC%D8%B1%D8%AD%D9%89-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.palinfo.com}}&lt;/ref&gt;

=== ١٢ی ئایار ===
لەم ڕۆژەدا کەشتییە جەنگییەکانی ئیسرائیل ئە کاتژمێر ٣:٠٠ی شەو بە کاتی فەڵەستین ژمارەیەک مەشەکیان ئاڕاستەی باکووری ڕۆژاوای شاری غەزە کرد. [[سوپای ئیسرائیل]] کوژرانی سێ لە کاربەدەستانی ھەواڵگری حەماسی ڕاگەیاند بەھۆی ئەم بۆردوومانانەوە. کاتژمێر ٤:٣٠ ی بەرەبەیان فڕۆکە جەنگییەکانی ئیسرائیل دووبارە دەستیان بە ھێرشی چڕ کردەوە، دەزگای ئاسایشی ناوخۆ و بەڕێوبەرایەتی پاسپۆرت و بارەگای حکومی لە کەرتی غەزە یان کردە ئامانج وەزارەتی تەندروستی فەڵەستین کوژرانی ٤٨ کەس و برینداربوونی ٣٠٤ کەسی ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=جيش الاحتلال: أكثر من 1050 صاروخ أطلقت من غزة حتى اللحظة - الوطنية للإعلام|ناونیشان=https://www.watania.net/news/195123-%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-1050-%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE-%D8%A3%D8%B7%D9%84%D9%82%D8%AA|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512144624/https://www.watania.net/news/195123-%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-1050-%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE-%D8%A3%D8%B7%D9%84%D9%82%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; بزووتنەوەی حەماس کوژرانی باسم عیسا یەکێک لە فەرماندەکانی خۆی پشتڕاست کردووەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=إسرائيل تنشر أسماء قادة لحماس تمت تصفيتهم في غارات بغزة {{!}} الحرة|ناونیشان=https://www.alhurra.com/israel/2021/05/12/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AA%D9%86%D8%B4%D8%B1-%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-%D8%AA%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%B5%D9%81%D9%8A%D8%AA%D9%87%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512144705/https://www.alhurra.com/israel/2021/05/12/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AA%D9%86%D8%B4%D8%B1-%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-%D8%AA%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%B5%D9%81%D9%8A%D8%AA%D9%87%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; میدیاکانی ئیسرائیل ڕایان گەیاند کە ١٠٥٠ ڕۆکێت بە ئاڕاستەی تەل ئەبیب تەقێندراون کە بەشی زۆریان لەلایەن سیستەمی دژە موشەکی ئیسرائیل کەوتوونەتە خوارەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=جيش الاحتلال: 1050 صاروخا أطلق من غزة على &quot;إسرائيل&quot; - Alghad|ناونیشان=https://alghad.com/%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-1050-%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%A7-%D8%A3%D8%B7%D9%84%D9%82-%D9%85%D9%86-%D8%BA%D8%B2%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A5/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512145649/https://alghad.com/%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-1050-%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%A7-%D8%A3%D8%B7%D9%84%D9%82-%D9%85%D9%86-%D8%BA%D8%B2%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A5/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; بەڵام بەھۆی ئەم ڕۆکێتانەوە سێ ئیسرائیلی بە سەختی برینداربوون. ھەمان ڕۆژ [[جۆ بایدن]] [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی ئەمریکا]] جەخت لەوە دەکاتەوە کە «ئیسرائیل مافی تەواوی خۆیەتی بەرگری لەخۆی بکات لەڕووبەڕووبوونەوەی ئەو موشەکانەی کە لەغەزەوە تەقێنرابوون»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=بايدن يؤكد لنتنياهو حق إسرائيل في الدفاع عن نفسها.. ويدعو لوقف الأعمال العدائية - بوابة الشروق|ناونیشان=http://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=12052021&amp;id=7235e0b8-b5e1-4995-baea-1906f77b45d8|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210513001256/http://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=12052021&amp;id=7235e0b8-b5e1-4995-baea-1906f77b45d8|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; ئەوەشی گوت کە لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل دا قسەی کردووە و ھیوای خواست کە زووتر کۆتایی بەو ململانێیە بێت. لە بەرامبەردا ساڵح ئەلعوری جێگری بەرپرسی مەکتەبی سیاسی حەماس دووپاتیکردەوە کە &quot; بۆ ڕاگرتنی شەڕ پێویستە ھێزەکانی ئیسرائل لە مزگەوتی ئەقسا و گەرەکی شێخ جەراح بکشێنەوە &quot;ھەروەھا وتی کە &quot;بزووتنەوەکەیان توانای خۆڕاگری و شەڕیان ھەیە بۆ ماوەیەکی زۆر &quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=&quot;العاروري: المقاومة ألقت بثقلها وأوصلت رسالتها للاحتلال بأن القدس هي مقصدها|ناونیشان=https://thegazapost.com/ar/post/117831|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210513000151/https://thegazapost.com/ar/post/117831|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ١٣ی ئایار ===
فڕۆکە شەڕکەرەکانی ئیسرائیل  هێرشی نوێ بۆ سەر کەرتی غەزە ئەنجام دا و چەندین شوێنی بۆردوومان کرد ،.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=الاحتلال يواصل عدوانه على غزة ويدمر بناية في حي الرمال|ناونیشان=https://www.raya.ps/news/1108107.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210513131636/https://www.raya.ps/news/1108107.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;  هاوکات خۆپیشاندەرانی فەلەستینی لەناو شارۆچکەی کەفر قاسم دوو ئۆتۆمبێلی پۆلیسی ئیسرائیلیان سوتاند  وەزارەتی تەندروستی فەلەستین ئاماری کوژراوان و برینداربوانی بەهۆی هێرشەکانی ئیسرائل بڵاوکردەوە کە  ٦٧ کەس کوژراون ٣٨٨ کەسی دیکەش  برینداربوون .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=لحظة بلحظة.. تطورات اليوم الثالث للعدوان على غزة - المركز الفلسطيني للإعلام|ناونیشان=https://www.palinfo.com/news/2021/5/12/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210513131659/https://www.palinfo.com/news/2021/5/12/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; پەیامنێری ئەلجەزیرە ڕایگەیاند کە هێرشی ئیسرائیل بۆ سەر ڕەفە ، ماڵەکانی نیشتەجێبوون، شوێنی بازرگانی، خزمەتگوزاری و بینای حکومیەکانیان کردۆتە ئامانجی هێرشە کانیان &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=انتشال جثامين 4 شهداء جراء قصف صهيوني لمنزل في رفج جنوب قطاع غزة {{!}} فلسطين اليوم|ناونیشان=https://paltoday.ps/ar/post/407716/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%AB%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%86-4-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B5%D9%87%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%B1%D9%81%D8%AC-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210514130629/https://paltoday.ps/ar/post/407716/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%AB%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%86-4-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B5%D9%87%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%B1%D9%81%D8%AC-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا ئیسرائیل ڕایگەیاند کە ئێمە هێرشەکانمان بۆ سەر بنکەو شوێنی گروپە دژبەرەکان بووە .  هەمان ڕۆژ سوپای ئیسرائیل حەوت هەزار سەربازی خۆی لە سەر سنور جێگیرکردووە بە مەبەستی هێرشی زەمینی بۆ سەر فەلەسیتن

=== ١٤ی ئایار ===
لیوای قەسام، باڵی چەکداریی حەماس،  بە ١٥٠ ڕۆکێت چەند ناوچەیەکی ئیسرائیلیان  بۆردومان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=كتائب القسام تقصف عسقلان وأسدود وبئر السبع وسديروت بـ150 صاروخا – الشروق أونلاين|ناونیشان=https://www.echoroukonline.com/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A6%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A3%D8%B3%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D9%88%D8%A8%D8%A6%D8%B1-%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210515005124/https://www.echoroukonline.com/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A6%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A3%D8%B3%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D9%88%D8%A8%D8%A6%D8%B1-%D8%A7|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; هەروەها ئیسرائیلیش هێرشی ئاسمانی لە غەزە دەست پێکرد، کە بەپێی قەسەی هێزی بەرگریی ئیسرائیل ئەم هێرشانە هەوڵێک بووە بۆ لەناوبردنی ئەو ڕێرەوە نهێنییانەی کە لەلایەن حەماسەوە بەکار دەهێنران وەک ڕێگای هاتووچۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Israel pounds Gaza to curb Palestinian militants but rockets still fly|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-fires-artillery-into-gaza-amid-persistent-palestinian-rocket-attacks-2021-05-13/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Reuters}}&lt;/ref&gt; لە دەوروبەری کاتژمێر ٨ی بەیانی، وەزارەتی تەندروستیی غەزە ڕایگەیاند، کە ژمارەی کوژراوان بەهۆی گرژییەکانەوە بەرز بووەتە بۆ  ١١٩ کەس، کە ٢٧ منداڵ و ١١ ژن بوون . جگە لە برینداربوونی ٦٠٠ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=لحظة بلحظة.. تابع آخر مستجدات الوضع في فلسطين {{!}} فلسطين أخبار {{!}} الجزيرة نت|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2021/5/14/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210514113833/https://www.aljazeera.net/news/2021/5/14/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D9%8A|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

=== ١٥ی ئایار ===
هێزی ئاسمانیی ئیسرائیل شوقەیەکی لە کەرتی غەزە بۆردوومان کرد کە بنکەی کەناڵە جیهانیەکانی وەکوو جەزیرە و [[ئەسۆوشیەیتید پرێس]] تێدابوو بەهۆی ئەم بۆردوومانەوە شوقەکە بە تەواوی ڕووخا .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=برج الجلاء..صواريخ الاحتلال تدمر عين العالم في غزة|ناونیشان=https://aabbir.com/%D8%A8%D8%B1%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%A1-%D8%B5%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AF%D9%85%D8%B1-%D8%B9%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210515152343/https://aabbir.com/%D8%A8%D8%B1%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%A1-%D8%B5%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AF%D9%85%D8%B1-%D8%B9%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Israeli airstrike in Gaza destroys media building|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=GDE9BND1T_w|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; حاوەنی شوقەکە ڕایگەیەند کە لەلایەن ئەقسەرێکی ئیسرائیلیەوە ئاگادار کراوەتەوە کە یەک کاتژمێر مۆڵەتی لەبەردەستە بۆ ئەوەی شوقەکە چۆڵ بکرێت .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gaza tower housing Al Jazeera office destroyed by Israeli attack|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2021/5/15/building-housing-al-jazeeera-office-in-gaza-hit-by-israeli-strike|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەمەش کاردانەوەی هەردوو کەنالەکەی لێکەتەوە . هەمان ڕۆژ لە کەرتی غەزەوە چەندین موشەک بە ئاراستەی تەلئەبیب هاوژێژران  زیانی گیانی و مادییان لێکەتەوە .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Magid|یەکەم=Jacob|دوایین٢=staff|یەکەم٢=T. O. I.|سەردێڕ=Rockets rain on south; Hamas says kids among 7 killed in Israeli strike|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog-may-14-2021/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.timesofisrael.com|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; وەزارەتی تەندروستی فەلەستین ڕایگەیاند،  لە ئەنجامی هێرشەکانی ئیسرائیل  تەنها لەو  ڕۆژەدا ٢٦ فەلەستینی کوژراون و ٦٠٠ کەسی تریش برینداربوون .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=وزارة الصحة الفلسطينية: 26 شهيدا فلسطينيا و600 مصاب اليوم|ناونیشان=http://www.tunisien.tn/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9/%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9-26-%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%D8%A7-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210515010752/http://www.tunisien.tn/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9/%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9-26-%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%D8%A7-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

=== ١٦ی ئایار ===
وتەبێژی قەسام ڕایگەیاند، کە لە وەڵامی تۆپبارانی تاوەری ئەلجەلە،  لە شەودا ٤٠ ڕۆکێت لە غەزەوە بە ئاراستەی چەند شارێک لە ئیسرائیل تەقێنراوون ، لەلایەن خۆیەوە ئیسرائیل رایگەیاند کە دەستیان کردووە بە  'قۆناغی دووەم' ی ئۆپەراسیۆنی لەناوبردنی تۆڕەکانی تونێلی ژێر زەوی هەروەها لە ڕاپۆرتێکدا هێزی بەرگری ئیسرائیل ڕایگەیاند   کە کۆی گشتی ئەو موشەکانەی لە غەزەوە بۆ ئیسرائیل هاوێژراون زیاتر لە ٣٠٠٠موشەک بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=staff|یەکەم=T. O. I.|دوایین٢=Magid|یەکەم٢=Jacob|سەردێڕ=US for 3rd time blocking Security Council joint statement calling for ceasefire|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog-may-16-2021/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.timesofisrael.com|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; وەزارەتی تەندروستی فەلەستین ئاماری کوژراوان و بریندارانی بڵاوکردەوە ڕایگەیاند ژمارەی کوژراوان بۆ ١٨١ کەس بەرزبۆتەوە و لە ناویاندا ٥٢ منداڵ و ٣١ ئافرەت بووە هەروەها ١٢٢٥ کەسیش بریندار بوون . هەمان ڕۆژ ٣٣ کوژران &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=وزارة الصحة الفلسطينية تعدّ 181 شهيدا في غزة|ناونیشان=https://www.hespress.com/%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D9%91-181-%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%D8%A7-%D9%81%D9%8A-823461.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210516153912/https://www.hespress.com/%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D9%91-181-%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%D8%A7-%D9%81%D9%8A-823461.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
=== ١٧ی ئایار ===
=== ١٨ی ئایار ===
=== ١٩ی ئایار ===
=== ٢٠ی ئایار ===
=== ٢١ی ئایار ===
== ئاگربەست ==
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|2021 Israel–Palestine crisis|گرژییەکانی ٢٠٢١ی ئیسرائیل-فەلەستین}}

{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|شەڕ|سیاسەت|فەلەستین|ئیسرائیل|بەشەکانی غەززە|مێژوو|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[پۆل:ئیسرائیل]]
[[پۆل:فەلەستین]]
[[پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]]
[[پۆل:ھێرشەکانی حەماس]]</text>
      <sha1>oubcvalo42rvbsfz1sa40w3r4nwz4rk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181799</id>
    <revision>
      <id>1571548</id>
      <parentid>1571414</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15038" sha1="h3e41lvxw8upxc2uzr3n3ydxepekouu" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ
| ناوی یانە            = پێرسپۆلیس
| وێنە               = [[پەڕگە:Persepolis 2017 logo.png|بێچوارچێوە]]
| ناونیشانی وێنە         = لۆگۆی یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس
| ناوی تەواو            = یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس
| نازناو                = ''سوپای سوور''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.irna.ir/en/News/83094498|سەردێڕ=Iran's Red Army to use 200% power|ئیش=IRNA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-afc.com/competitions/afc-champions-league/latest/news/persepolis-primed-for-iran-pro-league-season|سەردێڕ=Persepolis primed for Iran Pro League season|ئیش=The-AFC.com}}&lt;/ref&gt;

| ناوی کورتکراوە          = 
| دامەزراندن             = {{start date and age|١٩٦٣|١٢}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Victory name of Persepolis' game|ناونیشان=https://www.fifa.com/news/y=2009/m=3/news=victory-name-persepolis-game-1034318.html|بڵاوکەرەوە=[[FIFA]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131015104944/http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=1040601.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AFC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Persepolis F.C. |ناونیشان=http://www.the-afc.com/en/tournaments/clubs/afc-champions-league/33337 |بڵاوکەرەوە=[[Asian Football Confederation|AFC]] |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180721163815/http://www.the-afc.com/en/tournaments/clubs/afc-champions-league/33337}}&lt;/ref&gt;
|ناوی پیشەیی یاریگا      = یاریگا
|یاریگا                = [[یاریگای ئازادی]]
|ژمارەی کورسی          = ٧٨،١١٦&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.varzesh3.com/news/1343025/22-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%85-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=22 |ئیش=varzesh3.com|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;
| ھەڵوەشاندن             =
| زەوی                 =
| پانتایی                =
| ناوی پیشەیی خاوەن یانە = سەرۆک
| سەرۆک              = ڕەزا دەروێش
| بەرپرسی جێبەجێکەر      =
| ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر    =
| بەڕێوەبەر             =
| خول                = [[خولی نایابی کەنداوی فارس]]
| وەرز                = [[٢٠٢٢]] – [[٢٠٢٣]]
| ڕیزبەند               = '''یەکەم''' لە خولی نایابی کەنداوی فارس
| یەکەم یاری            =
| گەورەترین بردنەوە        =
| گەورەترین دۆڕاندن        =
| گۆڵکەر                =
| کۆمەڵەی ھاندەران         =
| میدالیاکان               =
|زۆرترین یاری یاریزان        =
| ڕاھێنەر                = [[یەحیا گوڵ محەممەدی]]
|ماڵپەڕی فەرمی            = http://fc-perspolis.com
|وەرزی ئەمساڵ            = خولی نایابی کەنداوی فارس (٢٠٢٢-٢٠٢٣)
| pattern_la1   = _whiteborder
| pattern_b1    = _Perspolis_1404_red
| pattern_ra1   = _whiteborder
| pattern_sh1   = 
| pattern_so1   = 
| leftarm1      = E50000
| body1         = E50000
| rightarm1     = E50000
| shorts1       = E50000
| socks1        = E50000
| pattern_la2 = _Perspolis_1404_black
| pattern_b2 = _Persepolis_black_1404
| pattern_ra2 = _Perspolis_1404_black
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = 000000
| body2 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts2 = 000000
| socks2 = 000000
}}

'''یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس''' ({{بە فارسی|باشگاه فوتبال پرسپولیس}}) یانەیەکی تۆپی پێی نیشتەجێی [[تاران]] لە [[ئێران]]ە کە لە [[خولی نایابی کەنداوی فارس]] بەشدارە. ئەو یانەیە لە ساڵی ١٩٦٣دا دامەزراوە.

== یانە پێوەبەستراوەکان ==
* {{ھێمای ئاڵا|ئیتالیا}} [[یانەی تۆپی پێی ئا.سی. میلان|ئاسی میلان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FROM TEHERAN TO MILAN
|ناونیشان=http://www.acmilan.com/en/news/show/144795}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = MILAN-PERSEPOLIS FC: ECCO COSA PREVEDE L'ACCORDO DI COOPERAZIONE
|ناونیشان = http://www.canalemilan.it/news/milan-persepolis-fc-ecco-cosa-prevede-accordo-di-cooperazione-75490
|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20130616025111/http://www.canalemilan.it/news/milan-persepolis-fc-ecco-cosa-prevede-accordo-di-cooperazione-75490
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130616025111/http://www.canalemilan.it/news/milan-persepolis-fc-ecco-cosa-prevede-accordo-di-cooperazione-75490 |date=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پرسپولیس در میلان نمایندگی دایر می‌کند
|ناونیشان=http://www.shafaf.ir/fa/news/152745/%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF
|ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210605223509/http://www.shafaf.ir/fa/news/152745/%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مفاد تفاهم‌نامه باشگاه‌های پرسپولیس و میلان تنظیم شد|ناونیشان=http://90tv.ir/node/133422|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130616061650/http://90tv.ir/node/133422|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130616061650/http://90tv.ir/node/133422 |date=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نماینده باشگاه آث‌میلان امشب وارد تهران می‌شود/تقابل شاگردان دایی با ستاره‌های میلان
|ناونیشان=http://farsnews.ir/newstext.php?nn=13920511000897
|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٨
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180314181512/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13920511000897
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{ھێمای ئاڵا|ڕووسیا}} [[یانەی تۆپی پێی ڕووبین کازان|ڕووبین کازان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;Рубин&quot; и &quot;Персеполис&quot; подписали договор о дружбе и сотрудничестве|ناونیشان=http://rubin-kazan.ru/ru/news/club/4697.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130702112003/http://rubin-kazan.ru/ru/news/club/4697.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠١٣|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130702112003/http://rubin-kazan.ru/ru/news/club/4697.html |date= ٢ی تەممووزی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www1.fc-perspolis.com/news_content/main/newsId:11444 {{Webarchive|url=https://archive.today/20130628041254/http://www1.fc-perspolis.com/news_content/main/newsId:11444 |date=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.perspolisnews.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=48534:2013-06-27-07-09-50&amp;catid=53&amp;Itemid=846|سەردێڕ=سرکنسولگری ایران در تاتارستان سفر دایی و رویانیان را تشریح کرد - Perspolisnews.Com|یەکەم=ali|دوایین=safari|ئیش=perspolisnews.com|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924071750/http://www.perspolisnews.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=48534:2013-06-27-07-09-50&amp;catid=53&amp;Itemid=846|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.goal.com/iran/news/1825/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/2013/06/28/4079116/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D9%86%D8%B4%D8%AF?ICID=OP|سەردێڕ=Latest Football News, Transfer Rumours &amp; More|ئیش=goal.com|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130701204216/http://www.goal.com/iran/news/1825/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/2013/06/28/4079116/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D9%86%D8%B4%D8%AF?ICID=OP|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{ھێمای ئاڵا|پورتوگال}} [[یانەی تۆپی پێی بەیرامار|بەیرامار]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ        = Representante do Persepolis visita Beira-Mar
 |ناونیشان          = http://beiramar.pt/beiramar/2013/04/02/representante-do-persepolis-visita-beira-mar/
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ  = https://web.archive.org/web/20130408015017/http://beiramar.pt/beiramar/2013/04/02/representante-do-persepolis-visita-beira-mar/
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی نیسانی ٢٠١٣|df           = dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408015017/http://beiramar.pt/beiramar/2013/04/02/representante-do-persepolis-visita-beira-mar/ |date= ٨ی نیسانی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=افتتاح دفتر باشگاه پرسپولیس در سوئد/امضای تفاهم نامه با باشگاه بیرامار پرتغال
|ناونیشان=http://khabaronline.ir/detail/284818/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نماینده پرسپولیس با مدیران باشگاه پرتغالی دیدار کرد
|ناونیشان=http://aftabnews.ir/fa/news/189779/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دعوت پرسپوليس از تيم ليگ برتري پرتغال
|ناونیشان=http://www.varzesh3.com/news.do?itemid=1005557&amp;title=%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA_%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%B3_%D8%A7%D8%B2_%D8%AA%D9%8A%D9%85_%D9%84%D9%8A%DA%AF_%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1%D9%8A_%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84
|ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220926091112/https://www.varzesh3.com/news/1005557/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%84%DB%8C%DA%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{ھێمای ئاڵا|ئیسپانیا}} [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مسئولان آکادمي رئال مادريد در تمرين پرسپوليس
|ناونیشان=http://www.varzesh3.com/news.do?itemid=1001568&amp;title=%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86_%D8%A2%DA%A9%D8%A7%D8%AF%D9%85%D9%8A_%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D9%84_%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%8A%D8%AF_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%86_%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%B3
|ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220926091113/https://www.varzesh3.com/news/1001568/%D9%85%D8%B3%D9%8A%D9%94%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%93%DA%A9%D8%A7%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%8A%D9%94%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=همکاری مشترک رئال‌ مادرید و پرسپولیس
|ناونیشان=http://footballonline.ir/News.aspx?ID=26818
|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130410062852/http://footballonline.ir/News.aspx?ID=26818
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130410062852/http://footballonline.ir/News.aspx?ID=26818 |date=١٠ی نیسانی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[وەرزش لە ئێران]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Persepolis FC}}
* [http://fc-perspolis.com/ وێبگەی فەرمی یانەی پێرسپۆلیس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100129174816/http://fc-perspolis.com/ |date=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ }} (بە فارسی)

{{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ئێران}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس|*]]
[[پۆل:وەرزشی ئێران]]</text>
      <sha1>h3e41lvxw8upxc2uzr3n3ydxepekouu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھیشام زەمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188407</id>
    <revision>
      <id>1571575</id>
      <parentid>1571212</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41714" sha1="6zqjhspsgfn8phrkku3c4f9p4tlx9jr" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
| پێشگری ڕێزلێنان      =
| ناو                  =ھیشام زەمان
| پاشگری ڕێزلێنان      =
| ناوی خۆماڵی          =
| زمانی ناوی خۆماڵی    =
| وێنە                 =Hîşam Zaman.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| جێگری وێنە           =
| لێدوانی وێنە         =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   ={{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٥|٢|١}}
| شوێنی لەدایکبوون     =[[کەرکووک]]
| ڕێکەوتی ونبوون       =
| شوێنی ونبوون         =
| ڕەوشی ونبوون         =
| ڕێکەوتی مەرگ         =
| شوێنی مەرگ           =
| ھۆکاری مەرگ          =
| شوێنی تەرم           =
| شوێنی گۆڕ            =
| پۆتانەکانی گۆڕ       =
| مۆنیومێنتەکان        =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               =[[کورد]]
| ناوەکانی تر          =
| شارومەندێتی          =
| پەروەردە     = &lt;!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --&gt;
| خوێندنگە = &lt;!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --&gt;
| پیشە                 =[[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]] {{ھن}} [[سیناریۆنووس]]
| ساڵانی چالاکی          =
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| وەکیل                =
| ناوبانگ              =
| کارە دیارەکان        =
| شێواز                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| تەلەڤیزیۆن           =
| ئۆفیس                =
| وادە                 =
| پێش                  =
| پاش                  =
| حیزب                 =
| بزاڤ                 =
| بەرامبەرەکان         =
| تۆمەت                =
| سزا                  =
| دۆخی دادوەری         =
| ھاوسەر               =
| یار                  =
| مناڵەکان             =
| باوان                =
| دایک                 =
| باوک                 =
| خزمەکان              =
| خێزان =
| خەڵاتەکان             =
| ڕێزلێنان             =
| واژوو                =
| جێگری واژوو          =
| قەبارەی واژوو        =
| ماڵپەڕ               =
| پەراوێزەکان          =
}}

'''ھیشام زەمان''' ({{بە ئینگلیزی|Hisham Zaman}}) [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]] و [[سیناریۆنووس]]ێکی [[کورد]]ی نیشتەجێی [[نەرویژ]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hisham Zaman shares his Happy Day with Zentropa, Cinenic Film|ناونیشان=https://www.nordiskfilmogtvfond.com/news/stories/hisham-zaman-shares-his-happy-day-with-zentropa-cinenic-film|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Nordisk Film &amp; TV Fond|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201215120546/https://www.nordiskfilmogtvfond.com/news/stories/hisham-zaman-shares-his-happy-day-with-zentropa-cinenic-film}}&lt;/ref&gt; ھیشام دەرچووی قوتابخانەی فیلمی نەرویژە لە [[لیڵێھامەر]] (ساڵی ٢٠٠٤). فیلمەکانی جەخت دەکەنە سەر چیرۆک و کۆسپی پەنابەران و باسگەلێک وەکوو ئەوین، لەخۆبردوویی، تۆڵە، شانازی و ئەمگناسی دەورووژێنن. ھیشام چەندین سیناریۆی خۆی لەگەڵ نووسەری نەرویژی، «کیەل ئۆلا داڵ» نووسیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KVIFF {{!}} Before Snowfall|ناونیشان=https://www.kviff.com/en/programme/film/29/7568-before-snowfall|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.kviff.com}}&lt;/ref&gt; فیلمی [[باوکە (فیلم)|باوکە]]کەی زیاتر لە چل خەڵاتی نەتەوەیی و نێونەتەوەیی بردووەتەوە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WAAR Media|ناونیشان=https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=waarmedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110073913/https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دوو کەڕەت براوی خەڵاتی دراگۆن (Dragon Award) بووە بۆ باشترین فیلمی نۆردیک (Nordic Film)؛ ھیشام تەنیا فیلمسازێکە کە دوو ساڵ پشت سەری یەک ئەو خەڵاتەی وەدەست ھێناوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WAAR Media|ناونیشان=https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=waarmedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110073913/https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/}}&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
ھیشام ساڵی ١٩٧٥ لە کەرکووک لەدایک بووە. تەمەنی دە ساڵ بووە کە لەگەڵ دایک و باوک و خوشک و براکەی، بە ناچاری کۆچیان کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Kurdish Film Festival: Love stories 'standing in the queue' for conflict-born directors says Hisham Zaman|ناونیشان=https://www.ibtimes.co.uk/kurdish-film-festival-love-stories-standing-queue-conflict-born-directors-says-hisham-zaman-1529577|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=International Business Times UK|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەوان چەند ساڵ لە ترسی دەستبەسەربوون، بە نھێنی لە [[ئێران]] و [[تورکیا]] ژیاون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Outside the frame: Arab diaspora filmmakers show the pain of exile at Abu Dhabi Film Festival|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/arts/outside-the-frame-arab-diaspora-filmmakers-show-the-pain-of-exile-at-abu-dhabi-film-festival-1.333927|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The National}}&lt;/ref&gt; حەڤدە ساڵی بووە کە گەیشتوونەتە نەرویژ و لەوێ وەک پەنابەری سیاسی وەرگیراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Outside the frame: Arab diaspora filmmakers show the pain of exile at Abu Dhabi Film Festival|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/arts/outside-the-frame-arab-diaspora-filmmakers-show-the-pain-of-exile-at-abu-dhabi-film-festival-1.333927|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The National}}&lt;/ref&gt; زەمان سەرەڕای ئەوەیکە بابی پێی خۆش نەبووە، حەزی لە سینەما کردووە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cinema as a tool to humanise the refugee question: A talk with filmmaker Hisham Zaman - Film - Arts &amp; Culture|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Ahram Online|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx}}&lt;/ref&gt; دایکی ئیزنی پێ داوە بەبێ ئیزنی بابی، لەگەڵ ئامۆزاکانی بچێتە سینەمایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cinema|یەکەم=Le Mag|سەردێڕ=Travelling Oslo: Rencontre avec Hisham Zaman - Le Mag Cinéma|ناونیشان=https://lemagcinema.fr/festivals/travelling-oslo-rencontre-avec-hisham-zaman/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=lemagcinema.fr|زمان=fr-FR}}&lt;/ref&gt; دوای گیرسانەوەیان لە نەرویژ بە پێشنیاری بابی وەک مکانیک لە [[تۆیۆتا]] دەستی بە کار کردووە، بەو حاڵەشەوە ئێواران چووەتە کڵابێکی فیلمسازی و لەوێ ھەستی بەوە کردووە چەندە تامەزرۆی فیلم سازکردنە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cinema as a tool to humanise the refugee question: A talk with filmmaker Hisham Zaman - Film - Arts &amp; Culture|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Ahram Online|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx}}&lt;/ref&gt;
ساڵی ٢٠٠١ لە قوتابخانەی فیلمی نەرویژ لە لیڵێھامەر وەرگیراوە، ساڵی ٢٠٠٤ دەرچووە و لە خوێندن تەواو بووە. فیلمی دیبلۆمەکەی «میچ» (The Roof) لە زۆر فێستیڤاڵی نێونەتەوەییدا بەشدار بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hisham Time - Festival on Wheels|ناونیشان=https://ankarasinemadernegi.org/en/directors/hisham-zaman/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110114445/https://ankarasinemadernegi.org/en/directors/hisham-zaman/}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ھاوپۆلەکانی کورتەفیلمێک بەناوی «پرد» یان (The Bridge) ساز کردووە کە ساڵی ٢٠٠٣ بووە بە براوی خەڵاتی ئەنجومەنی شانۆنووسیی نەرویژی بۆ باشترین [[سیناریۆ (ھونەر)|سیناریۆ]] لە فێستیڤاڵی [[کورتەفیلم]]ی نەرویژ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=“Letter to the King” – Intensely Inspired by Real Life|ناونیشان=https://fipresci.org/report/letter-to-the-king-intensely-inspired-by-real-life/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== کارەکان ==
=== ''[[باوکە (فیلم)|باوکە]]'' (٢٠٠٥) ===
''باوکە'' زۆریەک لە ڕەخنەگران ستایشی ئەو کورتەفیلمەی زەمانیان کردووە. ئەم کورتەفیلمە ١٥ خولەکە باس لە بابێک دەکات، کوردێکی پەبابەر کە ناعیلاج، لەبەر کوڕەمنداڵەکەی لە نێوان دوو شەڕاژۆیی یەکیان ھەڵدەبژێرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Bawke (Short 2005) - IMDb|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt0493396/|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; باوکە لە فێستیڤاڵی فیلمی ساندیس (Sundance Film Festival) پیشان درا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Broadcast {{!}} Production {{!}} NAB {{!}} Broadband {{!}} Satellite {{!}} Mobile {{!}} www.tvtechnology.com|ناونیشان=https://www.tvtechnology.com/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=TVTechnology}}&lt;/ref&gt; و لە خەڵاتی فیلمی ئەورووپا بوو بە بەربژێری باشترین کورتەفیلمی ئەورووپایی؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hisham Zaman|ناونیشان=http://www.imdb.com/name/nm2106742/awards|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=IMDb}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا خەڵاتی زیاتر لە چل فێستیڤاڵی تری جیھانی وەدەست ھێنا؛ یەک لەوان فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی کورتەفیلمی کلێرماند فێرند (Clermont-Ferrand) لە ساڵی ٢٠٠٥.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cinema as a tool to humanise the refugee question: A talk with filmmaker Hisham Zaman - Film - Arts &amp; Culture|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Ahram Online|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان ساڵدا خەڵاتی ئاماندا بۆ باشترین کورتەفیلمیشی وەرگرت، کە بە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]ی نەرویژ دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2 x Hisham Zaman: The Boy in the Picture + Hedda|ناونیشان=https://filmklubb.no/filmer/2-x-hisham-zaman-the-boy-in-the-picture-hedda/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=NFK|زمان=nb-NO}}&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠١٠ لە ڕاپرسیی گۆڤاری فیلمی نەرویژی (Rushprint) وەکوو باشترین کورتەفیلمی دەیەی ڕابردوو ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tiff.no/en/news/six-nominations-snowfall |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130827165506/https://tiff.no/en/news/six-nominations-snowfall |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
فیلمەکە پێشکەشی ھەموو ئەو کەسانە کراوە کە وڵاتەکەیان جێ ھێشتووە و بۆ ژیانێکی باشتر دەستیان لە ڕەگ و زمانی خۆیان ھەڵگرتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KVIFF {{!}} Bawke|ناونیشان=https://www.kviff.com/en/programme/film/29/7566-bawke|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.kviff.com}}&lt;/ref&gt;

=== ''[[وڵاتی زستان]]'' (٢٠٠٧) ===
''وڵاتی زستان'' فیلمی دواتری ھیشامە. [[کۆمیدیای دراما]]یەک لەبارەی پیاوێکی کورد کە لە باکووری نەرویژ، لە جێیەکی دوور ژیان بەسەر دەبات و لەگەڵ کچێکی وڵاتی خۆی کە تا ئێستا نەیدیتووە، ھاوسەرگیری دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Winterland (Vinterland)|ناونیشان=http://www.nfi.no/english/norwegianfilms/show.html?id=763|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071113204515/http://www.nfi.no/english/norwegianfilms/show.html?id=763}}&lt;/ref&gt;

=== ''[[پێش بەفربارین]]'' (٢٠١٣) ===
''پێش بەفربارین'' یەکەم فیلمی درێژی ھیشامە و لە ماوەی دوو ساڵدا، لە چوار وڵاتان، کاری وێنەھەڵگرتنەوەی بۆ کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cinema as a tool to humanise the refugee question: A talk with filmmaker Hisham Zaman - Film - Arts &amp; Culture|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Ahram Online|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Before Snowfall (Før snøen faller)|ناونیشان=https://film.list.co.uk/listing/354815-before-snowfall-for-snoen-faller/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The List|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە چیرۆکی کوڕیکی جەوانە کە خوشکەکەی نایھەوێت لەگەڵ ئەو کوڕەی لەمێژە بۆیان نیشان کردووە، زەماوەند بکات و ھەڵدەێت و ئەویش ھەوڵی تۆڵەسەندنەوە دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Before Snowfall|ناونیشان=https://nwfilm.org/films/before-snowfall/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=NW Film Center|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210511103222/https://nwfilm.org/films/before-snowfall/}}&lt;/ref&gt; پێش بەفربارین درامایەکی سەرسووڕھێنەرە کە باس لە لێکدانەوەی خراپی چەمکگەلێک وەکوو: بنەماڵە، ئەوین و شەرەف دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The road to SIFF-Renton {{!}} It's a wrap|ناونیشان=https://www.rentonreporter.com/life/the-road-to-siff-renton-its-a-wrap/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Renton Reporter|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئەم فیلمە دەستپێکانەی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی ترۆمسە بوو لە ساڵی ٢٠١٣؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=HISHAM ZAMAN / BEFORE SNOWFALL|ناونیشان=https://www.anaarabcinema.com/directors14/hisham-zaman-before-snowfall|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=ANA Contemporary Arab Cinema|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109204944/https://www.anaarabcinema.com/directors14/hisham-zaman-before-snowfall}}&lt;/ref&gt; ھەر ئەو ساڵیش لەناو فیلمە نەرویژییەکاندا زۆرترین خەڵاتی بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Renowned Kurdish Director “Hisham Zaman” returning to Duhok IFF with two new films in a special program|ناونیشان=https://duhokiff.com/index.php/press/news/item/1192-renowned-kurdish-director-hisham-zaman-returning-to-duhok-iff-with-two-new-films-in-a-special-program|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=duhokiff.com|زمان=en-gb|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210804222914/https://duhokiff.com/index.php/press/news/item/1192-renowned-kurdish-director-hisham-zaman-returning-to-duhok-iff-with-two-new-films-in-a-special-program}}&lt;/ref&gt; پێش بەفربارین بوو بە براوی خەڵاتی دراگۆن (Dragon Award) بۆ باشترین فیلمی نۆردیک (Nordic Film) لە فێستیڤاڵی فیلمی یۆتۆبۆری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Göteborg International Film Festival Dragon Awards Winners 2013|ناونیشان=https://www.filmfestivals.com/blog/editor/g_teborg_international_film_festival_dragon_awards_winners_2013|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.filmfestivals.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە فێستیڤاڵی فیلمی ترابیکا براوی خەڵاتی باشترین وێنەگرتن بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tribeca Film Festival Winners Announced|ناونیشان=https://www.vulture.com/2013/04/tribeca-film-festival-winners-announced.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Vulture|زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

=== ''[[نامەیەک بۆ پاشا]]'' (٢٠١٤) ===
''نامەیەک بۆ پاشا'' دووھەمین فیلمی درێژی ھیشام زەمانە و بریتییە لە چیرۆکی پێنج کەسایەتی، لە سەفەرێکی یەک ڕۆژەیان لە کەمپی نیشتەجێبوونیان بۆ [[ئۆسلۆ]]؛ کە ھەرکامیان پیلانی تایبەت بە خۆیان بۆ سەفەرەکە داڕشتووە. ئەو پێنج چیرۆکە لە ڕێگەی دەنگی پیرەپیاوێکەوە پێک گرێ دراون، کە لە چوونەوە بۆ کوردستان بێھیوا بووە و بڕیاری داوە نامەیەک بۆ پاشانی نەرویژ بنووسێت و باسی حاڵ و وەزعی خۆی بۆ بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Letter to the King (2014) - IMDb|ناونیشان=http://www.imdb.com/title/tt2183194/plotsummary}}&lt;/ref&gt; سیناریۆی فیلمەکە لەگەڵ محەممەد ئاکتاش، بەرھەمھێنەر و نووسەری [[باکووری کوردستان]]، نووسراوە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Simon|یەکەم=Alissa|دوایین٢=Simon|یەکەم٢=Alissa|سەردێڕ=Film Review: ‘Letter to the King’|ناونیشان=https://variety.com/2014/film/festivals/film-review-letter-to-the-king-1201116840/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Variety|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; نووسینی سیناریۆکە سێ ھەفتەی پێ چووە و کەڵکیان لە چیرۆکی ئەو پەنابەرانە وەرگرتووە کە ڕاستەخۆ ناسیویانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Astoul|یەکەم=Julie|سەردێڕ=Quand le cinéma témoigne de l'errance des migrants - Panorama du film européen au Caire|ناونیشان=https://orientxxi.info/lu-vu-entendu/quand-le-cinema-temoigne-de-l-errance-des-migrants,1131|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Orient XXI|زمان=fr|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110102616/https://orientxxi.info/lu-vu-entendu/quand-le-cinema-temoigne-de-l-errance-des-migrants,1131}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە بەبێ ھیچ پشگرییەکی ماڵی، لە ٣٥ ڕۆژدا فیلمبەرداری کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=“Letter to the King” – Intensely Inspired by Real Life|ناونیشان=https://fipresci.org/report/letter-to-the-king-intensely-inspired-by-real-life/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; ئەم فیلمەش بوو بە براوی خەڵاتی دراگۆن (Dragon Award) بۆ باشترین فیلمی نۆردیک (Nordic Film) لە فێستیڤاڵی فیلمی یۆتۆبۆری بۆ ساڵی ٢٠١٤.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hisham Zaman’s ‘Letter To The King’ Tops Goteborg|ناونیشان=http://yahoo.com/entertainment/news/hisham-zaman-letter-king-tops-goteborg-204847802.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=yahoo.com|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە فێستیڤاڵی سینەمای ئەورووپایی لێچێ، خەڵاتی فێپرێشی (Fipresci) بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=“Letter to the King” – Intensely Inspired by Real Life|ناونیشان=https://fipresci.org/report/letter-to-the-king-intensely-inspired-by-real-life/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; نامەیەک بۆ پاشا یەک لەو سێ فیلمانە بوو، کە لەلایەن کۆمیتەی ئۆسکاری نەرویژ، بۆ بەربژێری خەڵاتی ئۆسکار ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nww.no/norwegian-oscar-candidates-ready/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119234752/https://nww.no/norwegian-oscar-candidates-ready/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مژار و شێوازی دەرھێنەری ==
لەکاتێکدا پەنابەران کەسایەتیی سەرەکیی ھەموو فیلمەکانی زەمانن، خۆی جەخت لەسەر ئەوە دەکات کە «مژاری فیلمەکانم مرۆڤەکانن، نە سیاسەت».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chilling Love Stories at the 2008 Scandinavian Film Festival Los Angeles|ناونیشان=https://cineequal.org/1442-chilling-love-stories-at-the-2008-scandinavian-film-festival-los-angeles/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=CineEqual|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110004229/https://cineequal.org/1442-chilling-love-stories-at-the-2008-scandinavian-film-festival-los-angeles/}}&lt;/ref&gt;
ھەموو فیلمەکانی ھیشام خەیاڵین بەڵام لە ڕووداو و کەسایەتی و چیرۆکە ڕاستەقینەکان وەرگیراون؛ بۆ نموونە ئەزموونەکانی خۆی وەک مناڵێکی پەنابەر لەسەر باوکە کاریگەر بووە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An interview with Hisham Zaman on Bawke|ناونیشان=https://pov.imv.au.dk/Issue_21/section_1/artc2A.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=pov.imv.au.dk}}&lt;/ref&gt; ھیشام وتوویەتی: «بۆم گرینگ بوو خۆم لەو ھەموو چیرۆکانەی تەمەنێکە ئازارم دەدەن، ڕزگار کەم».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Outside the frame: Arab diaspora filmmakers show the pain of exile at Abu Dhabi Film Festival|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/arts/outside-the-frame-arab-diaspora-filmmakers-show-the-pain-of-exile-at-abu-dhabi-film-festival-1.333927|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The National}}&lt;/ref&gt;
بۆ بەرەوپێشبردنی چیرۆکی پێش بەفربارین لەگەڵ قاچاقچییەکانی مرۆڤ دانیشتووە و وردەکارییەکانی ئیشەکەیانی کۆڵیوەتەوە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cinema as a tool to humanise the refugee question: A talk with filmmaker Hisham Zaman - Film - Arts &amp; Culture|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Ahram Online|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx}}&lt;/ref&gt; زوو زوو گەڕاوەتەوە کوردستان و سەردانی کەمپی پەنابەرانی ئۆسڵۆی کردووە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Outside the frame: Arab diaspora filmmakers show the pain of exile at Abu Dhabi Film Festival|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/arts/outside-the-frame-arab-diaspora-filmmakers-show-the-pain-of-exile-at-abu-dhabi-film-festival-1.333927|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The National}}&lt;/ref&gt; ھەر بۆیەش فیلمەکانی مابەینی [[بەڵگەفیلم]] و داستانن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An interview with Hisham Zaman on Bawke|ناونیشان=https://pov.imv.au.dk/Issue_21/section_1/artc2A.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=pov.imv.au.dk}}&lt;/ref&gt;
زەمان بۆ فیلمەکانی کەڵک لە ئەکتەری پرۆفیشناڵ وەرناگرێت و ڕۆڵە سەرەکییەکانی دەدات بە پەنابەران و ئەوان لە شوێنە گشتییەکان دەبینێتەوە و دایاندەمەزرێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Outside the frame: Arab diaspora filmmakers show the pain of exile at Abu Dhabi Film Festival|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/arts/outside-the-frame-arab-diaspora-filmmakers-show-the-pain-of-exile-at-abu-dhabi-film-festival-1.333927|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The National}}&lt;/ref&gt; ئەو دەڵێت: «ئەکتەر بەشی ھەرە گرینگی پڕۆسەکەیە، شایەت پەنجا لە سەتی فیلمەکە، بۆیەش ھەڵبژاردنی ئەکتەری باش، نیوەی کارەکەیە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An interview with Hisham Zaman on Bawke|ناونیشان=https://pov.imv.au.dk/Issue_21/section_1/artc2A.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=pov.imv.au.dk}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا سیناریۆکانی وی بە زمانی نەرویژی دەنووسرێن بەڵام وتووێژی فیلمەکانی زۆربەیان یان کوردین یان بەو زمانانەن کە پەنابەران پێی دەئاخڤێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Astoul|یەکەم=Julie|سەردێڕ=Quand le cinéma témoigne de l'errance des migrants - Panorama du film européen au Caire|ناونیشان=https://orientxxi.info/lu-vu-entendu/quand-le-cinema-temoigne-de-l-errance-des-migrants,1131|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Orient XXI|زمان=fr|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110102616/https://orientxxi.info/lu-vu-entendu/quand-le-cinema-temoigne-de-l-errance-des-migrants,1131}}&lt;/ref&gt;
سەرەڕای تەجرەبە تاڵەکانی ژیانی پەنابەری کە لە فیلمەکانی زەماندا ڕەنگیان داوەتەوە، کۆمێدی بەشی دانەبڕاوی کارەکانییەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=“Letter to the King” – Intensely Inspired by Real Life|ناونیشان=https://fipresci.org/report/letter-to-the-king-intensely-inspired-by-real-life/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== پەراوێزەکان ==
ھیشام زەمان ساڵی ٢٠١٥، کۆمپانیای سازکردنی فیلمی سنۆفاڵ کامێرای (Snowfall Cinema) داناوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Snowfall Cinema, Torggate 33, Oslo (2021)|ناونیشان=https://www.cineplo.com/NO/Oslo/776916085756067/Snowfall-Cinema|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=www.cineplo.com|زمان=no|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109230157/https://www.cineplo.com/NO/Oslo/776916085756067/Snowfall-Cinema}}&lt;/ref&gt; زانستیاری قوتانخانەی فیلمی نەرویژ بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=n|ناونیشان=https://eng.inn.no/about-inn-university/employees/hisham-zaman|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=eng.inn.no|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110104116/https://eng.inn.no/about-inn-university/employees/hisham-zaman}}&lt;/ref&gt; بەسەر شەش زمانی [[کوردی]]، [[ئینگلیزی]]، [[عەرەبی]]، [[تورکی]]، [[فارسی]] و [[زمانی نەرویژی|نەرویژی]]دا زاڵە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mørkets mann|ناونیشان=https://www.aftenposten.no/norge/i/KvVQ7/moerkets-mann|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.aftenposten.no|زمان=nb}}&lt;/ref&gt;

== فیلمەکان ==
[[پەڕگە:The Boy in the Picture.jpg|وێنۆک|]]
* Piraten (٢٠٠٢) - کورتەفیلم
* The Bridge (٢٠٠٣) - کورتەفیلم
* The Roof (٢٠٠٤) - کورتەفیلم
* باوکە (٢٠٠٥) - کورتەفیلم
* وڵاتی زستان (٢٠٠٧)
* Europa (٢٠٠٩) - کورتەفیلم
* The Other Ones (٢٠٠٩) - کورتەفیلم
* پێش بەفربارین (٢٠١٣)
* نامەیەک بۆ پاشا (٢٠١٤)
* Hedda (٢٠١٦)- کورتەفیلم
* The Boy in the Picture (٢٠١٦) - کورتەفیلم

== خەڵاتەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''ساڵ'''
|'''لەلایەن'''
|'''خەڵات'''
|'''فیلم'''
|-
|٢٠١٥
|[[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک]]
|باشترین فیلمی دیاسپۆرا
|نامەیەک بۆ پاشا
|-
|٢٠١٥
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک
|باشترین نووسینی سینەمایی
|نامەیەک بۆ پاشا
|-
|٢٠١٤
|فێستیڤاڵی فیلمی باکوور
|خەڵاتی بەشداریی تایبەت بۆ سینەمای باکوور
|نامەیەک بۆ پاشا
|-
|٢٠١٤
|ڕۆژانی فیلمی نۆردیک لوبیک
|ڕێزگرتن
|نامەیەک بۆ پاشا
|-
|٢٠١٤
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی سان مارینۆ
|باشترین فیلم
|نامەیەک بۆ پاشا
|-
|٢٠١٤
|خەڵاتی فیلمی نەتەوەیی
|ئاماندا بۆ باشترین سیناریۆ
|نامەیەک بۆ پاشا
|-
|٢٠١٤
|خەڵاتی فیلمی نەتەوەیی
|ئاماندا بۆ باشترین ئەکتەری ڕۆلی تەواوکەری ژن، ئیڤان ئاندێرسۆن
|نامەیەک بۆ پاشا
|-
|٢٠١٤
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی باشترین فیلمی ھونەری
|ئاماژەی تایبەت

خەڵاتی شارەداری تەپڵس
|نامەیەک بۆ پاشا
|-
|٢٠١٤
|فێستیڤاڵی سینەمای ئەورووپایی لێچێ
|خەڵاتی فێپرێشی (Fipresci)
|نامەیەک بۆ پاشا
|-
|٢٠١٤
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی [[یۆتۆبۆری]]
|خەڵاتی دراگۆن بۆ باشترین فیلمی نۆردیک (Nordic Film)
|نامەیەک بۆ پاشا
|-
|٢٠١٤
| فێستیڤاڵی فیلمی کارتاژ
|خەڵاتی فێپرێشی، تانیتی زێوین بۆ فیلمی درێژ، باشترین ئەکتەری ژن (سوزان ئیلر)
|پێش بەفربارین
|-
|٢٠١٤
|فێستیڤاڵی فیلمی باکوور
|خەڵاتی بەشداریی تایبەت بۆ سینەمای باکوور، خەڵاتی بینەران بۆ باشترین فیلمی درێژ
|پێش بەفربارین
|-
|٢٠١٤
|Baltic Debuts
|باشترین دەرھێنەر
|پێش بەفربارین
|-
|٢٠١٤
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی فێسترۆیا (Festroia)
|باشترین فیلمی یەکەم
|پێش بەفربارین
|-
|٢٠١٣
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی مانھایم
|خەڵاتی تایبەتیی دادوەران
|پێش بەفربارین
|-
|٢٠١٣
|فێستیڤاڵێ فیلمی [[ئەبووزەبی]]
|باشترین فیلمی جیھانی عەرەب
|پێش بەفربارین
|-
|٢٠١٣
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی دھۆک
|باشترین ئەکتەری ژن (سوزان ئیلر)، ئاماژەی تایبەتیی دادەوران، خەڵاتی شاری دھۆک
|پێش بەفربارین
|-
|٢٠١٣
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی پرێشتێنا (Prishtina)
|خواوەندی زێڕین، باشترین پێشبڕکێی سەرەکیی فیلم
|پێش بەفربارین
|-
|٢٠١٣
|فیستیڤاڵی فیلمی باتومی (Batumi)
|خەڵاتی گەورە
|پێش بەفربارین
|-
|٢٠١٣
|فیستیڤاڵی فیلمی ترابیکا (Tribeca)
|باشترین وێنەگری سینەمایی
|پێش بەفربارین
|-
|٢٠١٣
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی یۆتۆبۆری
|خەڵاتی دراگۆن بۆ باشترین فیلمی نۆردیک (Nordic Film)
|پێش بەفربارین
|-
|٢٠٠٧
|چیای نێونەتەوەیی ئاترانس و فێستیڤاڵی فیلمی سەرکێشی
|خەڵاتی گەورەی خۆزێ جووانی
|وڵاتی زستان
|-
|٢٠٠٧
|خەڵاتی نەتەوەیی فیلم
|خەڵاتی ئاماندا بۆ باشترین ئەکتەری سەرەکیی پیاو، ڕەئووف سەراج
|وڵاتی زستان
|-
|٢٠٠٨
|فێستیڤاڵێ فیلمی کوردی [[مەنچستر]]
|باشترین دەرھێنەر، باشترین فیلم
|باوکە
|-
|٢٠٠٧
|فیلی زێڕین، فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی منداڵانی ھیند
|فیلی زێوین بۆ باشترین کورتەفیلم
|باوکە
|-
|٢٠٠٧
|فێستیڤاڵێ فیلمی ئەبووزەبی
|خەڵاتی مرواری ڕەش بۆ باشترین کورتەفیلم
|باوکە
|-
|٢٠٠٧
|فێستیڤاڵی کورتەفیلم و ئاسیا
|خەڵاتی تەلەڤیزیۆنیی جوپیتر (Jupiter)، باشترین کورتەفیلم
|باوکە
|-
|٢٠٠٧
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی سێدۆنا (Sedona)
|باشترین کورتەفیلمی زمانی بیانی
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|وەزارەتی فەرھەنگی نەرویژ
|خەڵاتی مافەکانی مرۆڤ
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی کورتەفیلمی سییەنا (Siena)
|خەڵاتی بینەران
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|فێستیڤاڵی MedFilm، [[ڕۆما]]
|Premio Methexis
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|فێستیڤاڵێ du Film Court de Villeurbanne
|باشترین کورتەفیلمی ئەورووپایی
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|فێستیڤاڵی du Cinéma International de Abitibi-Témiscamingue
|خەڵاتی Télebéc
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی ئێکستێرمەدۆرا (Extremadura)
|باشترین کورتەفیلم
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|Palm Springs International ShortsFest
|باشترین خەڵاتی فێستیڤاڵەکە
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی کورتەفیلمی سینەمای کاپاڵبیۆ (Capalbio Cinema)
|باشترین دەرھێنەر
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی والێنسیا
|زێوی لونا دێ والێنسیا
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|فێستیڤاڵی جیھانیی کورتەفیلم، [[تۆرۆنتۆ]]
|باشترتن کورتەفیلمی ڕاستەوخۆ
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی ھووسکا
|ئاماژەی تایبەت
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|فێستیڤاڵی فیلمی Shadowline Salerno
|خەڵاتی دادوەرانی لاو بۆ باشترین کورتەفیلم
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|Aspen Shortsfest
|خەڵاتی نایابی بەفتا (BAFTA)، ستایشی ئەنجومەنی داوەران بۆ ڕۆڵگێڕانی ئەکتەری مێرمنداڵ: بڕوا ئاکۆ ڕەسووڵ
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|فێستیڤاڵێ فیلمی مافەکانی مرۆڤ
|خەڵاتی دادوەرانی لاو بۆ باشترین کورتەفیلم
|باوکە
|-
|٢٠٠٦
|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی کورتەفیلمی کلێرماند فێرند
|خەڵاتی de la Jeunesse
|باوکە
|-
|٢٠٠٥
|فێستیڤاڵی باشترین کورتەفیلمی ئەورووپا
|ئاماژەی دادوەران، ئاماژەی تایبەتیی دادوەران
|باوکە
|-
|٢٠٠٥
|نۆردیسک پانۆراما، فێستیڤاڵی پێنج شار، [[بارگن]]
|ئاماژەی تایبەت، Canal+ Award
|باوکە
|-
|٢٠٠٥
|فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ
|خەڵاتی تەکنیکی ئەنجومەنی کارکەرانی فیلمی نەرویژ بۆ باشترین سیناریۆ
|باوکە
|-
|٢٠٠٥
|فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ
|خەڵاتی تەکنیکی ئەنجومەنی کارکەرانی فیلمی نەرویژ بۆ وێنەگری سینەمایی
|باوکە
|-
|٢٠٠٥
|فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ
|بەربژێری باشترین کورتەفیلمی ئەورووپایی
|باوکە
|-
|٢٠٠٥
|فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ
|خەڵاتی کورسی زێڕین بۆ باشترین کورتە فیلم
|باوکە
|-
|٢٠٠٥
|فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ
|خەڵاتی بینەران
|باوکە
|-
|٢٠٠٣
|فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ
|خەڵاتی ئەنجومەنی شانۆنووسی نەرویژی بۆ باشترین سیناریۆ
|بروئێن
|}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[سینەمای کوردی]]
* [[یەڵماز گونەی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.imdb.com/name/nm2106742/ ھیشام زەمان] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]]

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|کوردستان|عێراق}}

[[پۆل:خەڵکی کەرکووک]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]]</text>
      <sha1>6zqjhspsgfn8phrkku3c4f9p4tlx9jr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193871</id>
    <revision>
      <id>1571657</id>
      <parentid>1464812</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>چاککردنی وێنەکە</comment>
      <origin>1571657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2189" sha1="radcp3cxc8nxfj7t7lph5qrhmzy0f2t" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-کەسایەتی|image=[[پەڕگە:Ezzadin Mustafa Rasool.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ]]}}

'''عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ''' (لەدایکبووی ٢١ی ئازاری ١٩٣٤ لە گەڕەکی دەرگەزێن، [[سلێمانی]]، [[عێراق]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=|یەکەم=|سەردێڕ=بەشێک لە یاداشتەکانم – بەرگی یەکەم|بڵاوکەرەوە=|ساڵ=|ژپنک=|شوێن=|پەڕەکان=}}&lt;/ref&gt; – مردووی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ لە سلێمانی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=9998| سەردێڕ = پرۆفیسۆر عیزەدین مستەفا ڕەسوڵ کۆچی دوایی کرد| بڵاوکەرەوە = zamenpress.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=178686| سەردێڕ = دکتۆر عیزەدین مستەفا ڕەسوڵ ئەستێرەیەکی درەوشاوەی ئەدەبی کوردیی| بڵاوکەرەوە = sharpress.net}}&lt;/ref&gt;) شاعیر و نووسەرێکی کورد بوو.

== ژیاننامە ==
عیزەدین کوڕی مەلا مستەفای سەفوەت کوڕی حاجی مەلا ڕەسووڵی دێلێژەیە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=بەشێک لە یاداشتەکانم – بەرگی یەکەم}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{ڤەژینبوکس | ٨٨}}
{{شیعری نوێی کوردی}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|وێژەی کوردی|شیعر|وێژە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:خەڵکی سلێمانی]]
[[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:شاعیرانی کورد]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٩]]
[[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:نووسەرانی کورد]]</text>
      <sha1>radcp3cxc8nxfj7t7lph5qrhmzy0f2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەڕگە:Ezzadin Mustafa Rasool.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>194309</id>
    <revision>
      <id>1571599</id>
      <parentid>861255</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T14:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>/* مۆڵەتنامە */ مۆڵەتنامە</comment>
      <origin>1571599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="597" sha1="lwedflle6obx8g4jjcgwur2h8aaq242" xml:space="preserve">== کورتە ==
{{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد|ناساندن=وێنەی د.عیزەدین مستەفا رەسوڵ|سەرچاوە=[https://aawsat.com/sites/default/files/styles/article_img_top/public/2019/10/06/art-071019-3.jpg?itok=VRtg0F3a AAwsat]|وتار=عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ|چەندێتی=تەواو|ڕێزۆلووشنی کەم=بەلێ|مەبەست=بەکاردێت لەناو وتارەکەی بۆ زیاتر ناساندنی کەسایەتییەکەی.|جێگۆڕی=|زانیاریی تر=}}

== مۆڵەتنامە ==
{{Non-free web screenshot}}</text>
      <sha1>lwedflle6obx8g4jjcgwur2h8aaq242</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571652</id>
      <parentid>1571599</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>-Haryad پەڕەی [[پەڕگە:عز الدين رسول.jpg]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[پەڕگە:Ezzadin Mustafa Rasool.jpg]]: چاککردن</comment>
      <origin>1571599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="597" sha1="lwedflle6obx8g4jjcgwur2h8aaq242" xml:space="preserve">== کورتە ==
{{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد|ناساندن=وێنەی د.عیزەدین مستەفا رەسوڵ|سەرچاوە=[https://aawsat.com/sites/default/files/styles/article_img_top/public/2019/10/06/art-071019-3.jpg?itok=VRtg0F3a AAwsat]|وتار=عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ|چەندێتی=تەواو|ڕێزۆلووشنی کەم=بەلێ|مەبەست=بەکاردێت لەناو وتارەکەی بۆ زیاتر ناساندنی کەسایەتییەکەی.|جێگۆڕی=|زانیاریی تر=}}

== مۆڵەتنامە ==
{{Non-free web screenshot}}</text>
      <sha1>lwedflle6obx8g4jjcgwur2h8aaq242</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نەمان بۆ ئەمریکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195105</id>
    <revision>
      <id>1571567</id>
      <parentid>1571326</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31086" sha1="kjjdt3vft38poxynurcfb7quh3f8br2" xml:space="preserve">{{Databox}}[[پەڕگە:Iranian Protesters Burning USA Flag.jpg|وێنۆک|250px|خۆپیشاندەرانی ئێرانی لە کاتی دڕاندنی [[ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە [[تاران]]، تشرینی دووەمی ٢٠١٨]]
[[پەڕگە:Protests after US decision to withdraw from JCPOA, around former US embassy, Tehran - 8 May 2018 26.jpg|وێنۆک|250px|دوو خۆپیشاندەری ئێرانی لە کاتی دڕاندنی ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کۆبوونەیەکی دژە-ئەمریکی]]

'''نەمان بۆ ئەمریکا''' ({{بە فارسی|مرگ بر آمریکا}}، {{بە ئینگلیزی|Death to America}}) [[دروشمی سیاسی|دروشمێکی سیاسی]] بە بیروڕای [[دژە ئەمریکیزم]]ە، کە لە وڵاتانی [[ئێران]]،&lt;ref name=&quot;karami2&quot;&gt;Arash Karami: [http://iranpulse.al-monitor.com/index.php/tag/sadegh-zibakalam/ Khomeini Orders Media to End ‘Death to America’ Chant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304100629/http://iranpulse.al-monitor.com/index.php/tag/sadegh-zibakalam/|date=2016-03-04}}, Iran Pulse, October 13, 2013&lt;/ref&gt; [[ئەفغانستان]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Protestors Chant ‘Death to America’ Amid Leaflet Outcry|ناونیشان=https://tolonews.com/afghanistan/protestors-chant-‘death-america’-amid-leaflet-outcry|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=TOLOnews|زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[لوبنان]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Hezbollah Vows Anew to Target Americans |ناونیشان=http://articles.latimes.com/2003/apr/17/news/war-hezbollah17 |newspaper=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; [[یەمەن]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Yemen's 'Death to America' rebels bring calm to northern Yemen |ناونیشان=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/1028/Yemen-s-Death-to-America-rebels-bring-calm-to-northern-Yemen |newspaper=The Christian Science Monitor}}&lt;/ref&gt; [[عێراق]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hassan|یەکەم=Falih|دوایین٢=Hubbard|یەکەم٢=Ben|دوایین٣=Rubin|یەکەم٣=Alissa J.|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Protesters Attack U.S. Embassy in Iraq, Chanting ‘Death to America’|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/12/31/world/middleeast/baghdad-protesters-us-embassy.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.itv.com/news/2020-01-04/mourners-shout-death-to-america-at-funeral-for-iranian-general/|سەردێڕ=Mourners shout 'Death to America' at funeral for Iranian general|بڵاوکەرەوە=ITV News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; [[پاکستان]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Peshimam|یەکەم=Syed Raza Hassan, Gibran Naiyyar|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Thousands protest in Pakistan over U.S. killing of Iranian commander|زمان=en|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-protests-iran-idUSKBN1Z40NR|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pakistan Stress Neutrality, Big Rally Protests Killing of Soleimani {{!}} Voice of America - English|ناونیشان=https://www.voanews.com/middle-east/voa-news-iran/pakistan-stress-neutrality-big-rally-protests-killing-soleimani|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.voanews.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و [[کۆریای باکوور]]&lt;ref name=&quot;North Korea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=North Korea's bold wave of propaganda art - in pictures|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/gallery/2017/aug/20/north-koreas-propaganda-art-in-pictures|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.theguardian.com|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pyongyang&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=North Korea Holds Mass Rally — Soldiers And Students Chant 'Death To US Imperialists'|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3|وێبگە=www.businessinsider.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٣|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240113030040/https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەکاردێت. یەکەمین جار لە [[شەڕی کۆریا]]دا لەلایەن کۆریای باکوورەوە بەکارھێنرا.&lt;ref name=&quot;North Korea&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyongyang&quot;/&gt; دواتر لە یەکەم ڕۆژەکانی [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران|شۆڕشی ئێران]] لە ساڵی ١٩٧٩دا بەشێوەیەکی بەرفراوان بەکارھێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Vanessa Martin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=O13vs8Drp6QC&amp;q=%22death+to+america%22&amp;pg=PA152|سەردێڕ=Creating An Islamic State: Khomeini and the Making of a New Iran|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨١٨٦٠٦٤٩٠٠٤|پەڕە=١٥٢}}&lt;/ref&gt; [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران بەشێوەیەکی بەرچاو ئەو دەستەواژەی بەکاردەبرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Philip Herbst|ناونیشان=https://archive.org/details/talkingterrorism0000herb|سەردێڕ=Talking Terrorism: A Dictionary of the Loaded Language of Political Violence|ساڵ=٢٠٠٣|پەڕە=[https://archive.org/details/talkingterrorism٠٠٠٠herb/page/٦ ٦]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; ئەو دژایەتی بەکارھێنانی ئەو دروشمەی بۆ ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن کرد، بەڵام لەگەڵ بەکاربرنی لە خۆپیشاندانەکان و کۆبوونەوەکانی دیکە بوو.&lt;ref name=&quot;karami2&quot;/&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Saeed Jalili-Rajanews-06.jpg|وێنۆک|250px|[[کۆنفرانس]]ێک بە ناوی «بژی مەرگ بۆ ئەمریکا» لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە [[زانکۆی تاران]] بەڕێوەچوو، کە باس لە ھۆکارە مێژووییەکانی وتنەوەی دروشمەکە دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://margbaramerica.net/2900 |سەردێڕ=عکس/سعید جلیلی در همایش زنده باد مرگ بر آمریکا {{!}} مرگ بر آمریکا {{!}} قرارگاه سایبری صیانت از شعار مردمی مرگ بر آمریکا |وێبگە=margbaramerica.net |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;]]
دوای ڕووخانی خانەدانە [[شانشینی پەھلەوی|پەھلەوی]]یە لایەنگرەکەی [[ئەمریکا]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٩، خۆپیشاندەرانی ئێرانی بەردەوام ھاواریان دەکرد مەرگ بۆ ئەمریکا و «مەرگ بۆ شا» لە دەرەوەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە [[تاران]]، لەنێویاندا ئەو ڕۆژەی کە باڵیۆزخانەکە لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩دا دەستی بەسەردا گیرا، کە دەستپێکی قەیرانی بارمتەکانی ئێران بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=David Patrick Houghton|سەردێڕ=US Foreign Policy and the Iran Hostage Crisis|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Zw18f_uonosC&amp;q=%22death+to+america%22&amp;pg=PA51|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٠٥٠٩-٤|پەڕە=٥١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press}}&lt;/ref&gt; لە ماوەی قەیرانەکەدا، ئەو ئێرانییانەی دەوری باڵیۆزخانەکەیان دابوو ھاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» و «مەرگ بۆ کارتەر».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Mark Bowden|سەردێڕ=Guests of the Ayatollah: The First Battle in America's War with Militant Islam|بڵاوکەرەوە=Atlantic Monthly Press|ناونیشان=https://archive.org/details/guestsofayatolla00bowd|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|وتەگێڕانەوە=death to america.|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕە=[https://archive.org/details/guestsofayatolla٠٠bowd/page/٢٢١ ٢٢١], ٢٤٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١١٣-٩٢٥-٢}}&lt;/ref&gt; کاتێک ئێران ٥٢ بارمتە ئەمریکییەکەی تری لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨١ ئازاد کرد، لە ڕێگەی ڕیزێکی خوێندکارانەوە بردران کە ھێڵی ھاوتەریبیان پێکھێنابوو و ھاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» کاتێک سەرکەوتنە سەر ئەو فڕۆکەیەی کە لە تارانەوە دەیانفڕێنێت.&lt;ref&gt;Bowden, p. &amp;nbsp;584&lt;/ref&gt; دروشمێکی ھاوشێوەی «مەرگ بۆ ئیسرائیل» (بە [[فارسی]]: مرگ بر اسرائیل) بەکاردێت، و بەردەوام لە گردبوونەوە سیاسییەکانی ئێران و [[پاکستان]] دەوترێتەوە. ئەمە ناسراوترین جۆری دروشمەکەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Taylor |یەکەم=Adam |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Why 'Death to America' won't go away |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/11/04/why-death-to-america-wont-go-away/ |newspaper=The Washington Post |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230228015657/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/11/04/why-death-to-america-wont-go-away/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; نووسەری گەشتیاری [[ڕیک ستیڤس]] سەبارەت بە بینینی شۆفێرێک لە ئێران نووسیویەتی کە وتوویەتی باوە ئێرانییەکان بڵێن «مەرگ بۆ» ئەو شتانەی کە بێزاریان دەکەن و ناتوانن کۆنتڕۆڵی بکەن، وەک جەنجاڵی ھاتوچۆ؛ ستیڤس ئەمەی بەراورد کردووە بە بەکارھێنانی وشەی «نەفرەت» لە دەستەواژەکانی وەک «نەفرەت لەو مێرمنداڵانە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Steves |یەکەم=Rick |بەستەری نووسەر=Rick Steves |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Iran: The Politics of People |ناونیشان=https://www.ricksteves.com/watch-read-listen/iran-the-politics-of-people |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Rick Steves |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250820182147/https://www.ricksteves.com/watch-read-listen/iran-the-politics-of-people |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی بوونی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا، دروشمەکە کۆڵەکەیەکی بەھا شۆڕشگێڕییەکانی پێکھێناوە. بەردەوام لە نوێژەکانی [[ھەینی]]دا و بۆنە گشتییەکانی تردا دەوترێتەوە، کە زۆرجار لەگەڵ سووتاندنی [[ئاڵای ئەمریکا]] ھاوڕێیە. ئەم بۆنانە ساڵیادی ٤ی تشرینی دووەمی دەستبەسەرداگرتنی باڵیۆزخانەی ئەمریکا دەگرێتەوە، کە سەرکردەکانی ئێران لە ساڵی ١٩٨٧دا وەک پشوویەکی نیشتمانی ڕایان گەیاند، کە ناوی نراوە «ڕۆژی مەرگ بۆ ئەمریکا».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨٧|سەردێڕ=Millions Of Iranians Demonstrate Against U.S. |ناونیشان=https://apnews.com/349374a3c1c5a4ec6c3fbefd1ac3f2ae |ئیش=Associated Press News |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528202838/https://apnews.com/349374a3c1c5a4ec6c3fbefd1ac3f2ae |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وێنە کێشراوەکانی سەر دیوار کە لەلایەن دەوڵەتەوە پشتگیری دەکرێن و دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا»یان لەسەرە لە شارەکانی ئێراندا باون، بەتایبەتی لە تاران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Lina |دوایین=Khatib|بەستەری نووسەر=Lina Khatib |سەردێڕ=Image Politics in the Middle East: The Role of the Visual in Political Struggle|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=laf52AEnJDwC&amp;q=%22death+to+america%22&amp;pg=PA81|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٨٨٥-٢٨٢-٢|پەڕەکان=٨١–٨٣|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic}}&lt;/ref&gt; بە وتەی [[ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، [[خومەینی]] لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٨٤دا ڕازی بووە کە بەکارھێنانی دروشمەکە ڕابگیرێت. لێدوانەکەی ڕەفسەنجانی لەلایەن نەیارە توندڕەوەکانیەوە ڕەتکرایەوە کە وتیان «ئیمام لە بەدرێژایی ژیانی ئەمریکای بە شەیتانی گەورە ناوبردووە. ئەو پێی وابوو کە ھەموو کێشەکانی موسڵمانان بەھۆی ئەمریکاوەیە».&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2007/aug/20/iran.roberttait Khomeini 'sought to drop Death to America chant'], ''Guardian'', Robert Tait, 20 August 2007&lt;/ref&gt; بەگوێرەی گۆڤاری [[پۆلیتیکۆ]]، دوای ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول، ڕێبەری باڵای ئێران [[عەلی خامنەیی]] «دروشمە ئاساییەکانی مەرگ بۆ ئەمریکای لە [[نوێژی ھەینی|نوێژەکانی ھەینیدا]]» بە شێوەیەکی کاتی ڕاگرت.&lt;ref&gt;[https://www.politico.com/magazine/story/2013/11/a-failure-to-communicate-100052/ 34 Years of Getting to No with Iran]. ''[[Politico]] Magazine''. Barbara Slavin. November 19, 2013. . [https://www.politico.com/magazine/story/2013/11/a-failure-to-communicate-100052/ Permanent Archived Link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140129195150/http://www.politico.com/magazine/story/2013/11/a-failure-to-communicate-100052.html?ml=m_t2_2h |date=29 January 2014}} at [[WebCite]]. Retrieved and archived on July 4th, 2016.&lt;/ref&gt;

لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٣، لە کاتی گردبوونەوەیەکی گشتیدا لە گۆڕەپانی [[کیم ئیل سونگ]] لە [[پیۆنگیانگ]] لە [[کۆریای باکوور]] بۆ پشتگیریکردن لە بانگەوازی [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ چەک، بەشداربووان ھاواریان دەکرد «مەرگ بۆ [[ئیمپریالیزم|ئیمپریالیست]]ەکانی ئەمریکا».&lt;ref name=&quot;Pyongyang&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=North Korea Holds Mass Rally — Soldiers And Students Chant 'Death To US Imperialists' |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3 |وێبگە=www.businessinsider.com |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٣|زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240113030040/https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٥، خامنەیی لە کاتی وتاردان لە گردبوونەوەیەکی گشتیدا لە [[ئێران]] لە کاتی [[جەژنی نەورۆز]]دا، پشتگیری لە دەستەواژەی «مەرگ بۆ ئەمریکا» کرد و ھاواری کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='Death to America': Iran's Supreme Leader accuses the US of 'bullying'|ناونیشان=http://www.euronews.com/2015/03/21/death-to-america-iran-s-supreme-leader-accuses-the-us-of-bullying/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Euronews]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250628013747/https://www.euronews.com/2015/03/21/death-to-america-iran-s-supreme-leader-accuses-the-us-of-bullying|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Obama downplays Iran 'death to America' remarks, toes hard line on Benjamin Netanyahu|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2015/mar/23/obama-downplays-iran-death-to-america-remarks-toes/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠١٥|ئیش=The Washington Times|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250628013746/https://www.washingtontimes.com/news/2015/mar/23/obama-downplays-iran-death-to-america-remarks-toes/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە بەیاننامەیەکدا کە لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە [[ماڵپەڕ]]ەکەیدا بڵاوکراوەتەوە، [[خامنەیی]] وتی: «پێویست بە گوتن ناکات کە دروشمەکە بەواتای مەرگ بۆ نەتەوەی [[ئەمریکا]] نایەت؛ ئەم دروشمە بەواتای مەرگ بۆ سیاسەتەکانی ئەمریکا و [[مەرگ]] بۆ لووتبەرزی دێت».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dehghan|یەکەم١=Saeed|سەردێڕ=Iran's Ayatollah clarifies that 'death to America' slogan refers to policies|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/nov/03/ayatollah-khamenei-iran-death-to-america|وێبگە=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Vinograd|یەکەم١=Cassandra|سەردێڕ=Iran's Ayatollah Ali Khamenei Explains 'Death to America' Slogan|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/irans-ayatollah-ali-khamenei-explains-death-america-slogan-n456406|ئیش=NBC News|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151106021725/http://www.nbcnews.com/news/world/irans-ayatollah-ali-khamenei-explains-death-america-slogan-n456406|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧، لە کاتی [[ڕۆژی قودس]]دا، خۆپیشاندەران ھاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» و «مەرگ بۆ [[ئیسرائیل]]».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Death to Israel.', 'Death to America' at Iranian parade|ناونیشان=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/231478|بڵاوکەرەوە=[[Arutz Sheva]]|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180710010219/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/231478|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨، ئێران ڕای گەیاند کە [[ئیمۆجی]]یەکی «مەرگ بۆ ئەمریکا» لە [[ئەپڵیکەیشن]]ێکی نامەنووسینی ناوخۆیدا دەخرێتە نێو بەرنامەکەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Death to America' emoji reportedly included in Iran messaging app|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2018/04/25/death-to-america-emoji-reportedly-included-in-iran-messaging-app.html|بڵاوکەرەوە=[[CNBC]]|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250628013746/https://www.cnbc.com/2018/04/25/death-to-america-emoji-reportedly-included-in-iran-messaging-app.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٩ی ئایاری ٢٠١٨، ئاڵایەکی ئەمریکا لەناو [[پەرلەمانی ئێران]]دا لەناو ھاواری «مەرگ بۆ ئەمریکا» سووتێنرا، دوای کشانەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی لە سەردەمی سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]].&lt;ref&gt;[https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/05/09/trump-iran-nuclear-deal-withdrawal-fallout/593490002/ Iran lawmakers shout 'death to America,' burn U.S. flag after Trump nixes nuclear deal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211122233035/https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/05/09/trump-iran-nuclear-deal-withdrawal-fallout/593490002/ |date=2021-11-22}} usatoday.com&lt;/ref&gt; لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، لویس فەراخان، ڕێبەری گرووپی ئایینی نەتەوەی [[ئیسلام]]، لە کاتی گەشتێکی ھاوپشتی بۆ ئێران، پێش ئەو سزایانەی کە چاوەڕوان دەکرا لەلایەن ئیدارەی ترامپەوە بەسەر ئێراندا بسەپێنرێت، سەرکردایەتی دروشمێکی «مەرگ بۆ ئەمریکا»ی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Parke|یەکەم١=Caleb|سەردێڕ=Louis Farrakhan, Nation of Islam leader, leads 'Death to America' chant in Iran|ناونیشان=https://www.foxnews.com/world/farrakhan-chants-death-to-america-in-iran.amp|بڵاوکەرەوە=[[Fox News]]|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250628013746/https://www.foxnews.com/world/farrakhan-chants-death-to-america-in-iran.amp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.algemeiner.com/2018/11/04/renowned-antisemite-louis-farrakhan-chants-death-to-america-on-solidarity-trip-to-iran/ Renowned antisemite louis farrakhan chants death to america on solidarity trip to Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106214129/https://www.algemeiner.com/2018/11/04/renowned-antisemite-louis-farrakhan-chants-death-to-america-on-solidarity-trip-to-iran/ |date=2018-11-06}} algemeiner.com&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە خۆپیشاندەرانی دژ بە [[حکوومەتی ئێران]]، چ لە ناوەوە و چ لە دەرەوەی ئێران، دەستەواژەی ھاوشێوەیان بۆ خۆپیشاندان دژی حکوومەتی تیۆکراتی بەکارھێناوە. دروشمەکانی وەک «مەرگ بۆ خامنەیی»، «مەرگ بۆ [[دیکتاتۆر]]» و «مەرگ بۆ کۆماری ئیسلامی» لەو بۆنانەدا وتراونەتەوە، کە دوایینیان [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی مەھسا ئەمینی]] بوو کە لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ دەستیپێکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/death-to-khamenei-after-protests-iran-president-apologizes-over-power-blackouts-1.9974522 |سەردێڕ='Death to Khamenei': After Protests, Iran's President Apologizes Over Power Blackouts |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220131140206/https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/death-to-khamenei-after-protests-iran-president-apologizes-over-power-blackouts-1.9974522 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.1news.co.nz/2022/11/11/death-to-the-dictator-iran-protests-rage-on/ |سەردێڕ='Death to the Dictator' - Iran protests rage on |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221129230830/https://www.1news.co.nz/2022/11/11/death-to-the-dictator-iran-protests-rage-on/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا خۆپیشاندەران ڕەتیانکردەوە بەسەر ئاڵا گەورەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلدا بڕۆن کە لەسەر زەوی زانکۆکان کێشرابوون،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/iran-protests-crowds-tehran-refuse-walk-u-s-israeli-flags-n1114371 |سەردێڕ=Iran protests: Crowds in Tehran refuse to walk on U.S. and Israeli flags |وێبگە=[[NBC News]] |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200211053305/https://www.nbcnews.com/news/world/iran-protests-crowds-tehran-refuse-walk-u-s-israeli-flags-n1114371 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە لەلایەن سەرۆکی ئەو کاتە ترامپ لە ساڵی ٢٠٢٠دا ستایش کرا.&lt;ref&gt;[http://www.hurriyetdailynews.com/trump-hails-iran-protesters-for-not-trampling-us-flag-150937 Trump hails Iran protesters for not trampling US flag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115170139/http://www.hurriyetdailynews.com/trump-hails-iran-protesters-for-not-trampling-us-flag-150937 |date=2020-01-15}}, ''Hurriyet Daily News''&lt;/ref&gt; لە مەراسیمی بەخاکسپاردنی [[قاسم سولەیمانی]]، دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا» لە زۆرێک لە ماتەمگێڕان لە سەرانسەری [[بەغدا]]، [[ئیسلاماباد]]، [[کەراچی]] و زۆر شاری دیکە دەبیسترا.&lt;ref name=&quot;MS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.itv.com/news/2020-01-04/mourners-shout-death-to-america-at-funeral-for-iranian-general/ |سەردێڕ=Mourners shout 'Death to America' at funeral for Iranian general |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=ITV News |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200104201330/https://www.itv.com/news/2020-01-04/mourners-shout-death-to-america-at-funeral-for-iranian-general/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە گردبوونەوەی [[ڕۆژی قودس]]ی ساڵی ٢٠٢٤ لە دیربۆرن لە [[میشیگان]]، ھەندێک لە ئامادەبووان دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا»یان دەوتەوە لە وەڵامی وتارە دژە ئەمریکییەکانی یەکێک لە قسەکەرەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/death-to-america-death-to-israel-chants-at-a-pro-palestine-rally-led-by-tarek-bazzi-in-michigans-dearborn-101712549003591.html |سەردێڕ='Death to America', 'Death to Israel' chants at a pro-Palestine rally led by Tarek Bazzi in Michigan's Dearborn |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240413130831/https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/death-to-america-death-to-israel-chants-at-a-pro-palestine-rally-led-by-tarek-bazzi-in-michigans-dearborn-101712549003591.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وێبگە=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; دواتر ڕێکخەرانی گردبوونەوەکە وتیان دروشمەکان «ناڕەوا» و «ھەڵە» بوون، و سەرۆکی شارەوانی دیربۆرن [[عەبدوڵڵا حەمموود]] وتی دروشمەکان «قبووڵنەکراون و بە پێچەوانەی دڵی ئەم شارەیە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/04/15/opinions/death-to-america-chants-palestinian-rally-dearborn-obeidallah/index.html |سەردێڕ=Opinion: There's no excuse for 'death to America' chants, and Dearborn agrees |نووسەر=Dean Obeidallah |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=[[CNN]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250305023816/https://edition.cnn.com/2024/04/15/opinions/death-to-america-chants-palestinian-rally-dearborn-obeidallah/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Death to America}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران|عێراق|یەمەن|لوبنان|ئەفغانستان|پاکستان|کۆریای باکوور}}

[[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران]]
[[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]]
[[پۆل:شەڕی کۆریا]]
[[پۆل:پەیوەندییەکانی کۆریای باکوور و ویلایەتە یەکگرتووەکان]]</text>
      <sha1>kjjdt3vft38poxynurcfb7quh3f8br2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمانی سوریانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195272</id>
    <revision>
      <id>1572009</id>
      <parentid>1401184</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1572009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12173" sha1="hls6qc3t93utrm2rksl53wpqmi7rdce" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name             = سوریانی یان ئاشووری
| nativename       = {{Rtl-lang|syr|ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ}}{{ھن}}''{{Transl|syr|Leššānā Suryāyā}}''
| pronunciation    = [[یارمەتی:IPA/Aramaic|lɛʃʃɑ:nɑ: surjɑ:jɑ:]]
| image            = Syriac - Estrangelo Nisibin Calligraphy.png
| image_size       = 200px
|states ={{ئاڵا|عێراق}}{{ھن}}{{ئاڵا|سووریا}}{{ھن}}{{ئاڵا|لوبنان}}{{ھن}}{{ئاڵا|فەلەستین}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}{{ھن}}{{ئاڵا|تورکیا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ھیندستان}} ([[کێرالا]]){{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئەرمەنستان}}&lt;ref&gt;[http://www.tacentral.com/people.asp?story_no=5 ASSYRIANS], Armenia Travel, 2 December 2010.&lt;/ref&gt;{{ھن}}{{ئاڵا|قوبرس}}&lt;ref&gt;[http://www.maronitesofcyprus.com/cgibin/hweb?-A=841&amp;-V=history History of the Maronite community of Cyprus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113031019/http://www.maronitesofcyprus.com/cgibin/hweb?-A=841&amp;-V=history |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ }}, Maronite community of Cyprus&lt;/ref&gt;
| imagecaption     = '''لِشّاناء سُریایاء''' لە [[ئەلفوبێی سریانی]] ([[ھێڵی ئەسترنجیلی|ئەسترنجیلی]])
| region           = [[جەزیرە (مێزۆپۆتامیا)|جەزیرە]]، [[ھەرێمی بەحرەین]]&lt;ref name=east/&gt;&lt;ref name=ara/&gt;
|speakers= ١،٠٠٠،٠٠٠ کەس
|nation={{ئاڵا|عێراق}} (کەمینە)
| era              = لە دوای سەدەی چواردەھەمی زایینی، بەھۆی شەڕەکان بەکارھێنانی وەکوو زمانی ناوچەیی ھەتا ئاستێکی بەرز کەم بۆوە
| ref              =&lt;ref name=Angold391&gt;{{Harvard citation no brackets|Angold|2006|pp=391}}&lt;/ref&gt;
| familycolor      = زمانە ئەفریقائاسیایییەکان
| fam2             = [[زمانە سامییەکان]]
| fam3             = [[زمانەکانی سامیی ناوەندی|سامیی ناوەندی]]
| fam4             = [[زمانەکانی سامیی باکووری ڕۆژاوا|سامی باکووری ڕۆژاوا]]
| fam5             = [[زمانی ئارامی]]
| fam6             = [[زمانی ئارامیی ڕۆژھەڵات|ئارامیی ڕۆژھەڵات]]
| script           = [[ئەلفوبێی سوریانی]]
| iso2             = syc
| iso2comment      = Classical Syriac
| iso3             = syc
| iso3comment      = Classical Syriac
| glotto           = clas1252
| glottorefname    = Classical Syriac
| notice           = IPA
| map              = Syriac world distribution.svg
|mapcaption=بڵاوبوونەوەی زمانی سوریانی لە جیھان:
{{legend|#aa4400|زمانی فەرمیی کەمینە}}
{{legend|#ff9955|بوونی مێژوویی/زمانی مەزھەبی فەرمیی کڵێساکان}}
{{legend|#ffccaa|بوونی بەرچاو لە ناو کۆچبەران}}
}}

'''زمانی سوریانی''' (بە سوریانی: ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ) کە ھەروەھا بە ناوەکانی '''سوریانیی ئارامی''' یان '''سوریانیی کلاسیک'''  دەناسرێت،&lt;ref name=&quot;ISO 639-2/RA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes_name.php?code_ID=511|سەردێڕ=Documentation for ISO 639 identifier: syc|بڵاوکەرەوە=ISO 639-2 Registration Authority - Library of Congress|وتەگێڕانەوە=Name: Classical Syriac|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISO 639-3/RA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=syc|سەردێڕ=Documentation for ISO 639 identifier: syc|بڵاوکەرەوە=ISO 639-3 Registration Authority - SIL International|وتەگێڕانەوە=Name: Classical Syriac|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە شێوەزارەکانی [[زمانی ئارامی]]یە. یەکەمین نیشانەکانی بەکارھێنانی ئەم زمانە لە سەرەتای سەدەی یەکەمی زایینی لە شاری [[ئێدێسا]] بینراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.nl/books?id=zdoUNivK_hsC&amp;pg=PA708|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History|دوایین١=Cameron|یەکەم١=Averil|دوایین٢=Garnsey|یەکەم٢=Peter|ساڵ=١٩٩٨|پەڕە=٧٠٨|بەرگ=١٣}}&lt;/ref&gt; سوریانی لە درێژەی سەدەی چوارەم ھەتا ھەشتەمی زایینی، یەکێک لە زمانە گرنگە وێژەییەکان لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دا بووە و بەڵگەیەکی زۆر بەم زمانە بوونیان ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Aramaic Language: its distribution and subdivisions|ناونیشان=https://archive.org/details/aramaiclanguagei00beye|دوایین=Beyer|یەکەم=Klaus|بڵاوکەرەوە=Vandenhoeck und Ruprecht|ئەوانی تر=John F. Healey (trans.)|ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٣-٥٢٥-٥٣٥٧٣-٢|شوێن=Göttingen|پەڕە=[https://archive.org/details/aramaiclanguagei٠٠beye/page/n٤١ ٤٤]}}&lt;/ref&gt; لە ڕاستیدا، وێژەی سوریانی نزیکەی ٩٠٪ لە وێژەی ئارامی پێکدێنێت. سوریانی لە ڕابردوودا لە بەشێکی زۆر لە [[ڕۆژھەڵاتی نزیک]]، [[ئاناتۆلی]] و [[ھەرێمی بەحرەین]] قسەی پێدەکرا.&lt;ref name=&quot;east&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bJLjAKH7-rIC&amp;pg=PR25&amp;dq|سەردێڕ=Dialect, Culture, and Society in Eastern Arabia: Glossary|دوایین=Holes|یەکەم=Clive|ساڵ=٢٠٠١|پەڕەکان=XXIV–XXVI}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ara&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mrmJAgAAQBAJ&amp;pg=PA185|سەردێڕ=The Mediterranean World in Late Antiquity|دوایین=Cameron|یەکەم=Averil|ساڵ=١٩٩٣|پەڕە=١٨٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tsZdAgAAQBAJ&amp;pg=PT253|سەردێڕ=Tradition and Modernity in Arabic Language and Literature|دوایین=Smart|یەکەم=J R|ساڵ=٢٠١٣|پەڕە=٢٥٣}}&lt;/ref&gt; لە پەنای زمانەکانی [[زمانی لاتینی|لاتینی]] و [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]، سوریانی یەکێک لە سێ زمانی گرنگی زانست و [[ڕۆژژمێری سەردەمی ھاوچەرخ]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The First Thousand Years: A Global History of Christianity|ساڵ=٢٠١٢|ناونیشان=https://archive.org/details/firstthousandyea0000wilk|دوایین=Wilken|یەکەم=Robert Louis|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١١٨٨٤-١|شوێن=New Haven and London|پەڕە=[https://archive.org/details/firstthousandyea٠٠٠٠wilk/page/٢٦ ٢٦]}}&lt;/ref&gt;

==ناو==
[[File:Syriac Sertâ book script.jpg|thumb|265px|دەستنووسێکی سوریانیی سەدەی ١١یەم]]
لە ڕووی ئیتیمۆلۆژییەوە، ناوی [[سووریا]] لە بنەڕەتدا وەرگیراوێکی [[سەردەمی ئاسن]]ی [[ئاشوور]]ە و تا [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]] تەنھا ئاماژەی بە ئاشووری مێژوویی دەکرد کە باکووری عێراقی مۆدێرن، باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا و ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیای باکووری ئەم ناوچانەی لەخۆدەگرت. لە [[زمانی ئینگلیزی]]دا، زاراوەی «سوریانی» وەک [[ناونیشانی زمان]] (ناوی زمان) بەکاردێت کە گۆڕاوێکی دیاریکراوی [[زمانی ئارامی]] دیاری دەکات پەیوەست بە ڕەچەڵەکە ناوچەیییەکەی لە بەشەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی [[سووریای کۆن]]، لە دەوروبەری [[ئێدێسا]]، کە لە دەرەوەی سنوورەکانی پارێزگای [[سووریای ڕۆمانی]] بوو. لەبەر ئەوەی ئارامی لەلایەن گەلانی جۆراوجۆری [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] وەک [[ئاشوورییەکان]]، مەندائییەکان، ئارامییەکان و جووەکان بەکاردەھێنرا، و خاوەنی چەندین جۆر ([[شێوەزار]]) بوو، ئەم شێوەزارە تایبەتەی کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی سوریا سەریھەڵدا، بە ناونیشانە ناوچەیییەکەی (سوری/سوریانی) («سوریایا») ناسرا.{{sfn|Robinson|Coakley|2013|p=1-2}}

لە [[وێژەی زانستی]]ی [[ئینگلیزی]]دا، زاراوەی «سوریانی» پەسەندترە لەسەر شێوازە جێگرەوەکەی «سوری»، چونکە ئەمەی دووەمیان زۆر زیاتر [[فرەمانا|فرەمانایە]] و بە گشتی پەیوەندی بە [[سوریا]]وە ھەیە.{{sfn|Robinson|Coakley|2013|p=1, note 1}} ئەو جیاکارییە لە ئینگلیزیدا وەک [[ڕێککەوتن (نۆرم)|ڕێککەوتنێک]] بەکاردێت و لەسەر ئاستی [[ناوی خۆماڵی|ناوەخۆیی]] کۆن بوونی نییە.{{sfn|Millar|2006|p=107-109}} چەندین زاراوەی لێکدراو وەک «ئارامیی سوریانی»، «ئارامیی سوری» یان «سوری-ئارامی» بەکاردەھێنرێن، بەمەش جەخت لەسەر سروشتی ئارامیی زمانەکە و ڕەچەڵەکی ناوچەیی سوری/سوریانی دەکرێتەوە.

==دابەشبوونی جوگرافی==
[[File:Syriac Christianity.svg|thumb|265px|alt=دابەشبوونی زمانی سوریانی لە ئاسیا|سوریانی کە سەردەمێک زمانێکی سەرەکی بوو لە [[کەوانەی بەپیت]]، ئێستا تەنھا لە شارۆچکە و گوندەکانی [[دەشتی نەینەوا]]، [[توور عەبدین]]، دەشتەکانی [[خابوور (فورات)|خابوور]]، لە ناوەوە و دەوروبەری شارەکانی [[مووسڵ]]، [[ھەولێر]] و [[کەرکووک]] سنووردارە.]]

سوریانی [[شێوەزار]]ی ناوخۆیی ئارامی بوو لە [[ئێدێسا]]، و لەژێر کاریگەریی [[کڵێسای ڕۆژھەڵات]] و [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی]] بۆ شێوەی ئێستای پەرەی سەند. پێش ئەوەی [[عەرەبی]] ببێتە زمانی باڵا، سوریانی زمانێکی سەرەکی بوو لە نێوان کۆمەڵگە مەسیحییەکان لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]، [[ئاسیای ناوەڕاست]] و [[کەناراوی مەلابار]] لە [[ھیندستان]]،{{sfn|Neill|2004|p=38}} و تا ئەمڕۆش لە نێوان [[زاراوەکان بۆ مەسیحییە سوریانییەکان|مەسیحییە سوریانییەکان]]دا بەو شێوەیە ماوەتەوە. لە شوێنە دوورەکانی وەک [[دیواری ھادریان]] لە [[بەریتانیای مەزن]] دۆزراوەتەوە، لەگەڵ نەخشێنراوەکان کە لەلایەن سەربازە ئارامی‌زمانەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی]] نووسراون.{{sfn|Healey|2009|p=13}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Syriac language}}

{{زمانەکانی تورکیا}}

{{تووڵی دەروازە|زمان|زمان|وێژە|عێراق|سووریا|کوردستان|ئاسیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|تورکیا}}
{{زمان-کۆلکە}}

[[پۆل:زمانی سوریانی|*]]
[[پۆل:زمانە سامییەکان]]
[[پۆل:زمانی ئارامی]]
[[پۆل:زمانەکانی عێراق]]
[[پۆل:زمانەکانی سووریا]]
[[پۆل:زمانەکانی لوبنان]]
[[پۆل:زمانەکانی کوردستان]]
[[پۆل:زمانەکانی تورکیا]]</text>
      <sha1>hls6qc3t93utrm2rksl53wpqmi7rdce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1572010</id>
      <parentid>1572009</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1572010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12149" sha1="oh7onaebpc6qyuhv234lynzj0tjmbwk" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name             = سوریانی یان ئاشووری
| nativename       = {{Rtl-lang|syr|ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ}}{{ھن}}''{{Transl|syr|Leššānā Suryāyā}}''
| pronunciation    = [[یارمەتی:IPA/Aramaic|lɛʃʃɑ:nɑ: surjɑ:jɑ:]]
| image            = Syriac - Estrangelo Nisibin Calligraphy.png
| image_size       = 200px
|states ={{ئاڵا|عێراق}}{{ھن}}{{ئاڵا|سووریا}}{{ھن}}{{ئاڵا|لوبنان}}{{ھن}}{{ئاڵا|فەلەستین}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}{{ھن}}{{ئاڵا|تورکیا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ھیندستان}} ([[کێرالا]]){{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئەرمەنستان}}&lt;ref&gt;[http://www.tacentral.com/people.asp?story_no=5 ASSYRIANS], Armenia Travel, 2 December 2010.&lt;/ref&gt;{{ھن}}{{ئاڵا|قوبرس}}&lt;ref&gt;[http://www.maronitesofcyprus.com/cgibin/hweb?-A=841&amp;-V=history History of the Maronite community of Cyprus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113031019/http://www.maronitesofcyprus.com/cgibin/hweb?-A=841&amp;-V=history |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ }}, Maronite community of Cyprus&lt;/ref&gt;
| imagecaption     = '''لِشّاناء سُریایاء''' لە [[ئەلفوبێی سریانی]] ([[ھێڵی ئەسترنجیلی|ئەسترنجیلی]])
| region           = [[جەزیرە (مێزۆپۆتامیا)|جەزیرە]]، [[ھەرێمی بەحرەین]]&lt;ref name=east/&gt;&lt;ref name=ara/&gt;
|speakers= ١،٠٠٠،٠٠٠ کەس
|nation={{ئاڵا|عێراق}} (کەمینە)
| era              = لە دوای سەدەی چواردەھەمی زایینی، بەھۆی شەڕەکان بەکارھێنانی وەکوو زمانی ناوچەیی ھەتا ئاستێکی بەرز کەم بۆوە
| ref              =&lt;ref name=Angold391&gt;{{Harvard citation no brackets|Angold|2006|pp=391}}&lt;/ref&gt;
| familycolor      = زمانە ئەفریقائاسیایییەکان
| fam2             = [[زمانە سامییەکان]]
| fam3             = [[زمانەکانی سامیی ناوەندی|سامیی ناوەندی]]
| fam4             = [[زمانەکانی سامیی باکووری ڕۆژاوا|سامی باکووری ڕۆژاوا]]
| fam5             = [[زمانی ئارامی]]
| fam6             = [[زمانی ئارامیی ڕۆژھەڵات|ئارامیی ڕۆژھەڵات]]
| script           = [[ئەلفوبێی سوریانی]]
| iso2             = syc
| iso2comment      = Classical Syriac
| iso3             = syc
| iso3comment      = Classical Syriac
| glotto           = clas1252
| glottorefname    = Classical Syriac
| notice           = IPA
| map              = Syriac world distribution.svg
|mapcaption=بڵاوبوونەوەی زمانی سوریانی لە جیھان:
{{legend|#aa4400|زمانی فەرمیی کەمینە}}
{{legend|#ff9955|بوونی مێژوویی/زمانی مەزھەبی فەرمیی کڵێساکان}}
{{legend|#ffccaa|بوونی بەرچاو لە ناو کۆچبەران}}
}}

'''زمانی سوریانی''' (بە سوریانی: ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ) کە ھەروەھا بە ناوەکانی '''سوریانیی ئارامی''' یان '''سوریانیی کلاسیک'''  دەناسرێت،&lt;ref name=&quot;ISO 639-2/RA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes_name.php?code_ID=511|سەردێڕ=Documentation for ISO 639 identifier: syc|بڵاوکەرەوە=ISO 639-2 Registration Authority - Library of Congress|وتەگێڕانەوە=Name: Classical Syriac|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISO 639-3/RA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=syc|سەردێڕ=Documentation for ISO 639 identifier: syc|بڵاوکەرەوە=ISO 639-3 Registration Authority - SIL International|وتەگێڕانەوە=Name: Classical Syriac|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە شێوەزارەکانی [[زمانی ئارامی]]یە. یەکەمین نیشانەکانی بەکارھێنانی ئەم زمانە لە سەرەتای سەدەی یەکەمی زایینی لە شاری [[ئێدێسا]] بینراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.nl/books?id=zdoUNivK_hsC&amp;pg=PA708|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History|دوایین١=Cameron|یەکەم١=Averil|دوایین٢=Garnsey|یەکەم٢=Peter|ساڵ=١٩٩٨|پەڕە=٧٠٨|بەرگ=١٣}}&lt;/ref&gt; سوریانی لە درێژەی سەدەی چوارەم ھەتا ھەشتەمی زایینی، یەکێک لە زمانە گرنگە وێژەییەکان لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دا بووە و بەڵگەیەکی زۆر بەم زمانە بوونیان ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Aramaic Language: its distribution and subdivisions|ناونیشان=https://archive.org/details/aramaiclanguagei00beye|دوایین=Beyer|یەکەم=Klaus|بڵاوکەرەوە=Vandenhoeck und Ruprecht|ئەوانی تر=John F. Healey (trans.)|ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٣-٥٢٥-٥٣٥٧٣-٢|شوێن=Göttingen|پەڕە=[https://archive.org/details/aramaiclanguagei٠٠beye/page/n٤١ ٤٤]}}&lt;/ref&gt; لە ڕاستیدا، وێژەی سوریانی نزیکەی ٩٠٪ لە وێژەی ئارامی پێکدێنێت. سوریانی لە ڕابردوودا لە بەشێکی زۆر لە [[ڕۆژھەڵاتی نزیک]]، [[ئاناتۆلی]] و [[ھەرێمی بەحرەین]] قسەی پێدەکرا.&lt;ref name=&quot;east&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bJLjAKH7-rIC&amp;pg=PR25&amp;dq|سەردێڕ=Dialect, Culture, and Society in Eastern Arabia: Glossary|دوایین=Holes|یەکەم=Clive|ساڵ=٢٠٠١|پەڕەکان=XXIV–XXVI}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ara&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mrmJAgAAQBAJ&amp;pg=PA185|سەردێڕ=The Mediterranean World in Late Antiquity|دوایین=Cameron|یەکەم=Averil|ساڵ=١٩٩٣|پەڕە=١٨٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tsZdAgAAQBAJ&amp;pg=PT253|سەردێڕ=Tradition and Modernity in Arabic Language and Literature|دوایین=Smart|یەکەم=J R|ساڵ=٢٠١٣|پەڕە=٢٥٣}}&lt;/ref&gt; لە پەنای زمانەکانی [[زمانی لاتینی|لاتینی]] و [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]، سوریانی یەکێک لە سێ زمانی گرنگی زانست و [[ڕۆژژمێری سەردەمی ھاوچەرخ]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The First Thousand Years: A Global History of Christianity|ساڵ=٢٠١٢|ناونیشان=https://archive.org/details/firstthousandyea0000wilk|دوایین=Wilken|یەکەم=Robert Louis|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١١٨٨٤-١|شوێن=New Haven and London|پەڕە=[https://archive.org/details/firstthousandyea٠٠٠٠wilk/page/٢٦ ٢٦]}}&lt;/ref&gt;

==ناو==
[[File:Syriac Sertâ book script.jpg|thumb|265px|دەستنووسێکی سوریانیی سەدەی ١١یەم]]
لە ڕووی ئیتیمۆلۆژییەوە، ناوی [[سووریا]] لە بنەڕەتدا وەرگیراوێکی [[سەردەمی ئاسن]]ی [[ئاشوور]]ە و تا [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]] تەنھا ئاماژەی بە ئاشووری مێژوویی دەکرد کە باکووری عێراقی مۆدێرن، باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا و ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیای باکووری ئەم ناوچانەی لەخۆدەگرت. لە [[زمانی ئینگلیزی]]دا، زاراوەی «سوریانی» وەک [[ناونیشانی زمان]] (ناوی زمان) بەکاردێت کە گۆڕاوێکی دیاریکراوی [[زمانی ئارامی]] دیاری دەکات پەیوەست بە ڕەچەڵەکە ناوچەیییەکەی لە بەشەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی [[سووریای کۆن]]، لە دەوروبەری [[ئێدێسا]]، کە لە دەرەوەی سنوورەکانی پارێزگای [[سووریای ڕۆمانی]] بوو. لەبەر ئەوەی ئارامی لەلایەن گەلانی جۆراوجۆری [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] وەک [[ئاشوورییەکان]]، مەندائییەکان، ئارامییەکان و جووەکان بەکاردەھێنرا، و خاوەنی چەندین جۆر ([[شێوەزار]]) بوو، ئەم شێوەزارە تایبەتەی کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی سوریا سەریھەڵدا، بە ناونیشانە ناوچەیییەکەی (سوری/سوریانی) («سوریایا») ناسرا.{{sfn|Robinson|Coakley|2013|p=1-2}}

لە [[وێژەی زانستی]]ی [[ئینگلیزی]]دا، زاراوەی «سوریانی» پەسەندترە لەسەر شێوازە جێگرەوەکەی «سوری»، چونکە ئەمەی دووەمیان زۆر زیاتر [[فرەمانا|فرەمانایە]] و بە گشتی پەیوەندی بە [[سوریا]]وە ھەیە.{{sfn|Robinson|Coakley|2013|p=1, note 1}} ئەو جیاکارییە لە ئینگلیزیدا وەک [[ڕێککەوتن (نۆرم)|ڕێککەوتنێک]] بەکاردێت و لەسەر ئاستی [[ناوی خۆماڵی|ناوەخۆیی]] کۆن بوونی نییە.{{sfn|Millar|2006|p=107-109}} چەندین زاراوەی لێکدراو وەک «ئارامیی سوریانی»، «ئارامیی سوری» یان «سوری-ئارامی» بەکاردەھێنرێن، بەمەش جەخت لەسەر سروشتی ئارامیی زمانەکە و ڕەچەڵەکی ناوچەیی سوری/سوریانی دەکرێتەوە.

==دابەشبوونی جوگرافی==
[[File:Syriac Christianity.svg|thumb|265px|alt=دابەشبوونی زمانی سوریانی لە ئاسیا|سوریانی کە سەردەمێک زمانێکی سەرەکی بوو لە [[کەوانەی بەپیت]]، ئێستا تەنھا لە شارۆچکە و گوندەکانی [[دەشتی نەینەوا]]، [[توور عەبدین]]، دەشتەکانی [[خابوور (فورات)|خابوور]]، لە ناوەوە و دەوروبەری شارەکانی [[مووسڵ]]، [[ھەولێر]] و [[کەرکووک]] سنووردارە.]]

سوریانی [[شێوەزار]]ی ناوخۆیی ئارامی بوو لە [[ئێدێسا]]، و لەژێر کاریگەریی [[کڵێسای ڕۆژھەڵات]] و [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی]] بۆ شێوەی ئێستای پەرەی سەند. پێش ئەوەی [[عەرەبی]] ببێتە زمانی باڵا، سوریانی زمانێکی سەرەکی بوو لە نێوان کۆمەڵگە مەسیحییەکان لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]، [[ئاسیای ناوەڕاست]] و [[کەناراوی مەلابار]] لە [[ھیندستان]]،{{sfn|Neill|2004|p=38}} و تا ئەمڕۆش لە نێوان [[زاراوەکان بۆ مەسیحییە سوریانییەکان|مەسیحییە سوریانییەکان]]دا بەو شێوەیە ماوەتەوە. لە شوێنە دوورەکانی وەک [[دیواری ھادریان]] لە [[بەریتانیای مەزن]] دۆزراوەتەوە، لەگەڵ نەخشێنراوەکان کە لەلایەن سەربازە ئارامی‌زمانەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی]] نووسراون.{{sfn|Healey|2009|p=13}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Syriac language}}

{{زمانەکانی تورکیا}}

{{تووڵی دەروازە|زمان|زمان|وێژە|عێراق|سووریا|کوردستان|ئاسیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|تورکیا}}

[[پۆل:زمانی سوریانی|*]]
[[پۆل:زمانە سامییەکان]]
[[پۆل:زمانی ئارامی]]
[[پۆل:زمانەکانی عێراق]]
[[پۆل:زمانەکانی سووریا]]
[[پۆل:زمانەکانی لوبنان]]
[[پۆل:زمانەکانی کوردستان]]
[[پۆل:زمانەکانی تورکیا]]</text>
      <sha1>oh7onaebpc6qyuhv234lynzj0tjmbwk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1572011</id>
      <parentid>1572010</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ناو */</comment>
      <origin>1572011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12155" sha1="7gzs4ijxmwdv6wn0ongz260rfh2c3im" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name             = سوریانی یان ئاشووری
| nativename       = {{Rtl-lang|syr|ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ}}{{ھن}}''{{Transl|syr|Leššānā Suryāyā}}''
| pronunciation    = [[یارمەتی:IPA/Aramaic|lɛʃʃɑ:nɑ: surjɑ:jɑ:]]
| image            = Syriac - Estrangelo Nisibin Calligraphy.png
| image_size       = 200px
|states ={{ئاڵا|عێراق}}{{ھن}}{{ئاڵا|سووریا}}{{ھن}}{{ئاڵا|لوبنان}}{{ھن}}{{ئاڵا|فەلەستین}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}{{ھن}}{{ئاڵا|تورکیا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ھیندستان}} ([[کێرالا]]){{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئەرمەنستان}}&lt;ref&gt;[http://www.tacentral.com/people.asp?story_no=5 ASSYRIANS], Armenia Travel, 2 December 2010.&lt;/ref&gt;{{ھن}}{{ئاڵا|قوبرس}}&lt;ref&gt;[http://www.maronitesofcyprus.com/cgibin/hweb?-A=841&amp;-V=history History of the Maronite community of Cyprus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113031019/http://www.maronitesofcyprus.com/cgibin/hweb?-A=841&amp;-V=history |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ }}, Maronite community of Cyprus&lt;/ref&gt;
| imagecaption     = '''لِشّاناء سُریایاء''' لە [[ئەلفوبێی سریانی]] ([[ھێڵی ئەسترنجیلی|ئەسترنجیلی]])
| region           = [[جەزیرە (مێزۆپۆتامیا)|جەزیرە]]، [[ھەرێمی بەحرەین]]&lt;ref name=east/&gt;&lt;ref name=ara/&gt;
|speakers= ١،٠٠٠،٠٠٠ کەس
|nation={{ئاڵا|عێراق}} (کەمینە)
| era              = لە دوای سەدەی چواردەھەمی زایینی، بەھۆی شەڕەکان بەکارھێنانی وەکوو زمانی ناوچەیی ھەتا ئاستێکی بەرز کەم بۆوە
| ref              =&lt;ref name=Angold391&gt;{{Harvard citation no brackets|Angold|2006|pp=391}}&lt;/ref&gt;
| familycolor      = زمانە ئەفریقائاسیایییەکان
| fam2             = [[زمانە سامییەکان]]
| fam3             = [[زمانەکانی سامیی ناوەندی|سامیی ناوەندی]]
| fam4             = [[زمانەکانی سامیی باکووری ڕۆژاوا|سامی باکووری ڕۆژاوا]]
| fam5             = [[زمانی ئارامی]]
| fam6             = [[زمانی ئارامیی ڕۆژھەڵات|ئارامیی ڕۆژھەڵات]]
| script           = [[ئەلفوبێی سوریانی]]
| iso2             = syc
| iso2comment      = Classical Syriac
| iso3             = syc
| iso3comment      = Classical Syriac
| glotto           = clas1252
| glottorefname    = Classical Syriac
| notice           = IPA
| map              = Syriac world distribution.svg
|mapcaption=بڵاوبوونەوەی زمانی سوریانی لە جیھان:
{{legend|#aa4400|زمانی فەرمیی کەمینە}}
{{legend|#ff9955|بوونی مێژوویی/زمانی مەزھەبی فەرمیی کڵێساکان}}
{{legend|#ffccaa|بوونی بەرچاو لە ناو کۆچبەران}}
}}

'''زمانی سوریانی''' (بە سوریانی: ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ) کە ھەروەھا بە ناوەکانی '''سوریانیی ئارامی''' یان '''سوریانیی کلاسیک'''  دەناسرێت،&lt;ref name=&quot;ISO 639-2/RA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes_name.php?code_ID=511|سەردێڕ=Documentation for ISO 639 identifier: syc|بڵاوکەرەوە=ISO 639-2 Registration Authority - Library of Congress|وتەگێڕانەوە=Name: Classical Syriac|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISO 639-3/RA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=syc|سەردێڕ=Documentation for ISO 639 identifier: syc|بڵاوکەرەوە=ISO 639-3 Registration Authority - SIL International|وتەگێڕانەوە=Name: Classical Syriac|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە شێوەزارەکانی [[زمانی ئارامی]]یە. یەکەمین نیشانەکانی بەکارھێنانی ئەم زمانە لە سەرەتای سەدەی یەکەمی زایینی لە شاری [[ئێدێسا]] بینراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.nl/books?id=zdoUNivK_hsC&amp;pg=PA708|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History|دوایین١=Cameron|یەکەم١=Averil|دوایین٢=Garnsey|یەکەم٢=Peter|ساڵ=١٩٩٨|پەڕە=٧٠٨|بەرگ=١٣}}&lt;/ref&gt; سوریانی لە درێژەی سەدەی چوارەم ھەتا ھەشتەمی زایینی، یەکێک لە زمانە گرنگە وێژەییەکان لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دا بووە و بەڵگەیەکی زۆر بەم زمانە بوونیان ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Aramaic Language: its distribution and subdivisions|ناونیشان=https://archive.org/details/aramaiclanguagei00beye|دوایین=Beyer|یەکەم=Klaus|بڵاوکەرەوە=Vandenhoeck und Ruprecht|ئەوانی تر=John F. Healey (trans.)|ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٣-٥٢٥-٥٣٥٧٣-٢|شوێن=Göttingen|پەڕە=[https://archive.org/details/aramaiclanguagei٠٠beye/page/n٤١ ٤٤]}}&lt;/ref&gt; لە ڕاستیدا، وێژەی سوریانی نزیکەی ٩٠٪ لە وێژەی ئارامی پێکدێنێت. سوریانی لە ڕابردوودا لە بەشێکی زۆر لە [[ڕۆژھەڵاتی نزیک]]، [[ئاناتۆلی]] و [[ھەرێمی بەحرەین]] قسەی پێدەکرا.&lt;ref name=&quot;east&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bJLjAKH7-rIC&amp;pg=PR25&amp;dq|سەردێڕ=Dialect, Culture, and Society in Eastern Arabia: Glossary|دوایین=Holes|یەکەم=Clive|ساڵ=٢٠٠١|پەڕەکان=XXIV–XXVI}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ara&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mrmJAgAAQBAJ&amp;pg=PA185|سەردێڕ=The Mediterranean World in Late Antiquity|دوایین=Cameron|یەکەم=Averil|ساڵ=١٩٩٣|پەڕە=١٨٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tsZdAgAAQBAJ&amp;pg=PT253|سەردێڕ=Tradition and Modernity in Arabic Language and Literature|دوایین=Smart|یەکەم=J R|ساڵ=٢٠١٣|پەڕە=٢٥٣}}&lt;/ref&gt; لە پەنای زمانەکانی [[زمانی لاتینی|لاتینی]] و [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]، سوریانی یەکێک لە سێ زمانی گرنگی زانست و [[ڕۆژژمێری سەردەمی ھاوچەرخ]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The First Thousand Years: A Global History of Christianity|ساڵ=٢٠١٢|ناونیشان=https://archive.org/details/firstthousandyea0000wilk|دوایین=Wilken|یەکەم=Robert Louis|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١١٨٨٤-١|شوێن=New Haven and London|پەڕە=[https://archive.org/details/firstthousandyea٠٠٠٠wilk/page/٢٦ ٢٦]}}&lt;/ref&gt;

==ناو==
[[File:Syriac Sertâ book script.jpg|thumb|265px|دەستنووسێکی سوریانیی سەدەی ١١یەم]]
لە ڕووی ئیتیمۆلۆژییەوە، ناوی [[سووریا]] لە بنەڕەتدا وەرگیراوێکی [[سەردەمی ئاسن]]ی [[ئاشوور]]ە و تا [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]] تەنھا ئاماژەی بە ئاشووری مێژوویی دەکرد کە باکووری عێراقی مۆدێرن، باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا و ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیای باکووری ئەم ناوچانەی لەخۆدەگرت. لە [[زمانی ئینگلیزی]]دا، زاراوەی «سوریانی» وەک [[ناونیشانی زمان]] (ناوی زمان) بەکاردێت کە گۆڕاوێکی دیاریکراوی [[زمانی ئارامی]] دیاری دەکات پەیوەست بە ڕەچەڵەکە ناوچەیییەکەی لە بەشەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی [[سووریای کۆن]]، لە دەوروبەری [[ئێدێسا]]، کە لە دەرەوەی سنوورەکانی پارێزگای [[سووریای ڕۆمانی]] بوو. لەبەر ئەوەی ئارامی لەلایەن گەلانی جۆراوجۆری [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] وەک [[ئاشوورییەکان]]، مەندائییەکان، ئارامییەکان و جووەکان بەکاردەھێنرا، و خاوەنی چەندین جۆر ([[شێوەزار]]) بوو، ئەم شێوەزارە تایبەتەی کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[سووریا]] سەریھەڵدا، بە ناونیشانە ناوچەیییەکەی (سوری/سوریانی) («سوریایا») ناسرا.{{sfn|Robinson|Coakley|2013|p=1-2}}

لە [[وێژەی زانستی]]ی [[ئینگلیزی]]دا، زاراوەی «سوریانی» پەسەندترە لەسەر شێوازە جێگرەوەکەی «سوری»، چونکە ئەمەی دووەمیان زۆر زیاتر [[فرەمانا|فرەمانایە]] و بە گشتی پەیوەندی بە [[سوریا]]وە ھەیە.{{sfn|Robinson|Coakley|2013|p=1, note 1}} ئەو جیاکارییە لە ئینگلیزیدا وەک [[ڕێککەوتن (نۆرم)|ڕێککەوتنێک]] بەکاردێت و لەسەر ئاستی [[ناوی خۆماڵی|ناوەخۆیی]] کۆن بوونی نییە.{{sfn|Millar|2006|p=107-109}} چەندین زاراوەی لێکدراو وەک «ئارامیی سوریانی»، «ئارامیی سوری» یان «سوری-ئارامی» بەکاردەھێنرێن، بەمەش جەخت لەسەر سروشتی ئارامیی زمانەکە و ڕەچەڵەکی ناوچەیی سوری/سوریانی دەکرێتەوە.

==دابەشبوونی جوگرافی==
[[File:Syriac Christianity.svg|thumb|265px|alt=دابەشبوونی زمانی سوریانی لە ئاسیا|سوریانی کە سەردەمێک زمانێکی سەرەکی بوو لە [[کەوانەی بەپیت]]، ئێستا تەنھا لە شارۆچکە و گوندەکانی [[دەشتی نەینەوا]]، [[توور عەبدین]]، دەشتەکانی [[خابوور (فورات)|خابوور]]، لە ناوەوە و دەوروبەری شارەکانی [[مووسڵ]]، [[ھەولێر]] و [[کەرکووک]] سنووردارە.]]

سوریانی [[شێوەزار]]ی ناوخۆیی ئارامی بوو لە [[ئێدێسا]]، و لەژێر کاریگەریی [[کڵێسای ڕۆژھەڵات]] و [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی]] بۆ شێوەی ئێستای پەرەی سەند. پێش ئەوەی [[عەرەبی]] ببێتە زمانی باڵا، سوریانی زمانێکی سەرەکی بوو لە نێوان کۆمەڵگە مەسیحییەکان لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]، [[ئاسیای ناوەڕاست]] و [[کەناراوی مەلابار]] لە [[ھیندستان]]،{{sfn|Neill|2004|p=38}} و تا ئەمڕۆش لە نێوان [[زاراوەکان بۆ مەسیحییە سوریانییەکان|مەسیحییە سوریانییەکان]]دا بەو شێوەیە ماوەتەوە. لە شوێنە دوورەکانی وەک [[دیواری ھادریان]] لە [[بەریتانیای مەزن]] دۆزراوەتەوە، لەگەڵ نەخشێنراوەکان کە لەلایەن سەربازە ئارامی‌زمانەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی]] نووسراون.{{sfn|Healey|2009|p=13}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Syriac language}}

{{زمانەکانی تورکیا}}

{{تووڵی دەروازە|زمان|زمان|وێژە|عێراق|سووریا|کوردستان|ئاسیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|تورکیا}}

[[پۆل:زمانی سوریانی|*]]
[[پۆل:زمانە سامییەکان]]
[[پۆل:زمانی ئارامی]]
[[پۆل:زمانەکانی عێراق]]
[[پۆل:زمانەکانی سووریا]]
[[پۆل:زمانەکانی لوبنان]]
[[پۆل:زمانەکانی کوردستان]]
[[پۆل:زمانەکانی تورکیا]]</text>
      <sha1>7gzs4ijxmwdv6wn0ongz260rfh2c3im</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەرکفەخشاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199866</id>
    <revision>
      <id>1571546</id>
      <parentid>1571427</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4818" sha1="mceq91ixabeo8qin3venqswlvabx0fh" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name=ئەرکفەخشاد
|image=Arphaxad.jpg
|image_size=220px
|caption=ئەرکفەخشاد کوڕی سام
|birth_date=
|birth_place=[[ئوور]]، [[سۆمەر]]
|death_date=''نەزانراو''
|death_place=
|occupation=
|parents=[[سام]]
|children=[[مەکران (کوڕی ئەرکفەخشاد)|مەکران]]
[[کینان (کوڕی ئەرکفەخشاد)|کینان]]
[[ساڵح (کوڕی ئەرکفەخشاد)|ساڵح]]
}}

'''ئەرکفەخشاد''' ({{بە عیبری|אַרְפַּכְשַׁד}}، {{بە یۆنانی|Ἀρφαξάδ}}) ھەروەھا ناسراو بە '''ئەرفاکساد''' یان '''ئەرفاکساد''' یەکێکە لە کوڕەکانی [[سام]]ی کوڕی [[نووح]]. ناوەکە لە کتێبی [[تەورات]]ی عیبری (یان پەیمانی کۆنی ئینجیلی مەسیحی) تۆمار کراوە و دواتر لە کتێبی [[ئینجیل]]ی جیاوازدا کۆپی کراوە، لەوانە [[ئینجیلی لۆقا]] لە پەیمانی نوێدا. ئەرکفەخشاد دوو ساڵ دوای زریانەکەی نووح لەدایکبوو.&lt;ref&gt;پیدایش ۱۱:۱۲&lt;/ref&gt; براکانی ئەرکفەخشاد، ئیلام، ئاشوور، لوود و ئارام بوون. &lt;ref&gt;تواریخ ۱:۱۷&lt;/ref&gt; کوڕەکەی یەکەمی ئەرکفەخشاد [[ساڵح (کوڕی ئەرکفەخشاد)|ساڵح]] یان شاڵح بوو، کوڕی دووەمی [[کینان (کوڕی ئەرکفەخشاد)|کینان]] و کوڕەکەی دیکەی [[مەکران (کوڕی ئەرکفەخشاد)|مەکران]] بوو. لە کتێبی یووبیلدا، ئەرکفەخشاد وەک باپیری ھۆزەکانی ئوور و کێشان ھاتووە. ئەرکفەخشاد قەڵای ئۆرکەلدانی لە کەناری باشووری فورات دامەزراند.&lt;ref&gt;یوبیل ۱۴:۱۷&lt;/ref&gt; ئەرکفەخشاد چوارسەد و سی و ھەشت ساڵ ژیا.&lt;ref&gt;توا ۱:۱۷&lt;/ref&gt; ناوی لە ڕەچەڵەکەکەی [[داوود]]،&lt;ref&gt;تواریخ ۱۴:۸&lt;/ref&gt; [[عیسا]]&lt;ref&gt;لوقا ۳:۳۳&lt;/ref&gt; و [[محەممەد]]&lt;ref&gt;سیرت رسول‌اللە ص ۱۹&lt;/ref&gt; ھاتووە. شاری ئەرکفەخشاد لە ئێستادا دەکەوێتە باشووری [[عێراق]].

==گێڕدراوە ئینجیلییەکان==
ئەرکفەخشاد بەپێی [[سەرەتای بەدیھێنان|پەرتووکی پەیدابوون]] یەکێک بوو لە پێنج کوڕەکەی [[سام]] (کوڕی [[نووح]]).&lt;ref&gt;{{bibleverse|Genesis|10:22|KJV}} {{Bibleverse|Genesis|11:10-13|KJV}} {{Bibleverse|1 Chronicles|1:17-18|KJV}}&lt;/ref&gt; ئەو دوازدەیەمین ناوی [[ڕەچەڵەکنامەی پەیدابوون]]ە کە شوێن ڕەچەڵەکی [[ئیبراھیم]] دەکەوێت لە ئادەمەوە تا [[تارەح]]. بە دەستپێکردن لە [[ئادەم]]ەوە، نۆ ناوی [[پێش لافاو]] دراون کە پێش [[نووح]] و [[چیرۆکی لافاوەکەی پەیدابوون|لافاوەکە]] دەکەون، و نۆ ناوی دوای لافاو، بە کوڕە گەورەکەی سام دەست پێ دەکات و بە [[تارەح]] کۆتایی دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە= Bloomsbury Publishing|ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٦٧-٥٧٤٥٥-٨|دوایین= Blenkinsopp|یەکەم= Joseph|سەردێڕ= Creation, Un-creation, Re-creation: A discursive commentary on Genesis 1-11|ڕێکەوت= ١٧ی شوباتی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;

بەپێی دەقەکە، براکانی ئەرکفەخشاد بریتی بوون لە [[ئیلام کوڕی سام|عیلام]]، [[ئاشوور کوڕی سام|ئاشوور]]، [[لودی کوڕی سام|لوود]] و [[ئارام]]. کوڕی ئەرکفەخشاد ناوی [[شالح]]ە، جگە لە [[سەپتۆجینت]]، کە تێیدا کوڕەکەی [[قەینان]]ە، و شالح دەبێتە نەوەی ئەرکفەخشاد. قەینان ھەروەھا وەک کوڕی ئەرکفەخشاد ناسێنراوە لە [[ئینجیلی لۆقا]] ٣:٣٦ و لە پەرتووکی نامۆریدی [[پەرتووکی یۆبیلەکان|یۆبیلەکان]] ٨:١. [[پەرتووکی یۆبیلەکان]] جگە لەوەش ھاوسەری ئەرکفەخشاد بە «ڕەسوئایا» دیاری دەکات، کە کچی «سووسان» بوو، کە کوڕی (یان کچی لە ھەندێک وەشاندا) کوڕە گەورەکەی [[سام]]، عیلام بوو. (دایکی ئەرکفەخشاد لەم سەرچاوەیەدا ناوی «سەدەکە تەلەباب»ە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئایین|جوویەتی|ژیاننامە}}

[[پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون]]
[[پۆل:نووح]]</text>
      <sha1>mceq91ixabeo8qin3venqswlvabx0fh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەمریکا ناتوانێت ھیچ ھەڵەیەک بکات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210634</id>
    <revision>
      <id>1571564</id>
      <parentid>1571337</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10976" sha1="izbrig5z5mjnjhy55d6z88tk90pfoy7" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:25th Death Anniversary of Ruhollah Khomeini (13930314 4526610).jpg|وێنۆک|ئەو دروشمە لەکاتی ئاخاوتنی [[عەلی خامنەیی]] لە ٢٥ەمین ساڵیادی مردنی ڕووحوڵڵا خومەینی لە [[گڵکۆی ڕووحوڵڵا خومەینی|گڵکۆکەی]]، ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤]]
'''ئەمریکا ناتوانێت ھیچ ھەڵەیەک بکات''' ({{بە فارسی|آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند}}، {{بە ئینگلیزی|America can't do a damn thing against us}}) دروشمێکە لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری پێشووی ئێران]]، [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لەکاتی [[قەیرانی بارمتەگرتنی ئێران]]،&lt;ref name=&quot;Limbert&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Limbert|یەکەم=John W.|سەردێڕ=Negotiating with Iran: Wrestling the Ghosts of History|ناونیشان=https://archive.org/details/negotiatingwithi00limb|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=US Institute of Peace Press|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠١٢٧-٠٤٣-٦|پەڕەکان=[https://archive.org/details/negotiatingwithi٠٠limb/page/١٧٠ ١٧٠]–}}&lt;/ref&gt; بۆ ڕەزامەندیدان بە ئێرانییەکان داندرا کە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ناتوانێت [[محەممەدڕەزا شا|شای پێشوو]] بۆ ئێران بگەڕێنێتەوە. ئەو وتەیە دواتر بووە دروشمێکی نافەرمی بۆ [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی کۆماری ئیسلامی]].&lt;ref name=&quot;FP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Clawson|یەکەم١=Patrick|سەردێڕ=Iran Can't Agree to a Damn Thing|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2013/02/20/iran-cant-agree-to-a-damn-thing/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Foreign Policy|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160216045615/http://foreignpolicy.com/2013/02/20/iran-cant-agree-to-a-damn-thing/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== جێبەجێکردن ==
لە وەڵامی داواکاریی ئێران بۆ ڕادەستکردنەوەی شای ئێران، «[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]»، سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] «[[جیمی کارتەر]]» ڕێوشوێنی گەشتەکەی شای بۆ [[پەنەما]] دابین کرد. بەم کارە، کارتەر ھەوڵیدا ئەگەری ڕادەستکردنەوەی شا نەھێڵێت لە بەرامبەر ئەو بارمتانەی کە لای ئێرانی شۆڕشگێڕ بۆ ماوەی ٤٤٤ ڕۆژ (٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ – ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨١) دەستبەسەر بوون، دوای ئەوەی کۆمەڵێک خوێندکاری شۆڕشگێڕی ئێرانی سەر بە «خوێندکارانی موسڵمانی پەیڕەوی ڕێبازی ئیمام» ھەڵیانکوتایە سەر باڵیۆزخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە [[تاران]] و چوونە ژوورەوە و ستافە دیپلۆماسییەکەیان بە بارمتە گرت. ئەمەش لە بەرامبەردا کردارێک بوو وەک وەڵامێک بۆ پێدانی مافی پەنابەری سیاسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە [[شا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Chalk|یەکەم١=Peter|سەردێڕ=Encyclopedia of Terrorism (2 volume set)|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٠٨٩٥-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=czK7lIU7m1oC&amp;q=were+held+hostage+for+444+days+(November+4%2C+1979%2C+to+January+20%2C+1981)+after+a+group+of+Iranian+students+belonging+to+the+Muslim+Student+Followers+of+the+Imam%27s+Line+who+supported+the+Iranian+Revolution%2C+took+over+the+U.S.+Embassy+in+Tehran&amp;pg=PT1000|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230923062526/https://books.google.com/books?id=czK7lIU7m1oC&amp;q=were+held+hostage+for+444+days+%28November+4%2C+1979%2C+to+January+20%2C+1981%29+after+a+group+of+Iranian+students+belonging+to+the+Muslim+Student+Followers+of+the+Imam%27s+Line+who+supported+the+Iranian+Revolution%2C+took+over+the+U.S.+Embassy+in+Tehran&amp;pg=PT1000|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;keyhan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/2827/p02827211700061.pdf|سەردێڕ=Firm responses to void threats - Imam Khomeini said: America can't do a damn thing against us.|ئیش=Kayhan|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160216192620/http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/2827/p02827211700061.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

ھەفتەیەک دوای ڕووداوەکە، پەڕە و داراییەکانی ئێران لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە دەستیان بەسەردا گیرا. کەچی، سەرەڕای ئەوەی لەلایەن ئێرانەوە وەک ھەڕەشەی نێودەوڵەتی دەبینران، ھێشتا ئەگەری بەڕێوەچوونی دادگاییکردن بۆ سیخوڕە ئەمریکییە گومانلێکراوەکان ھەبوو، و پەرچەکرداری [[خومەینی]] دژی ھەڕەشەکەی کارتەر کە بەردەوام لەلایەن میدیا نێونەتەوەیییەکانەوە بڵاودەکرایەوە، دروشمی «ئەمریکا ناتوانێت ھیچ غەڵەتێک بەرامبەرمان بکات» بوو.&lt;ref name=&quot;keyhan&quot;/&gt; دروشمەکە لەسەر زۆرێک لە دیوار و پۆستەرەکان دەرکەوت وەک تابلۆیەکی بانگەشەی لەسەر سنووری [[ئێران]]-[[عێراق]]، و پۆستەرێک کە لەبەردەم [[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان|فڕۆکە بێفڕۆکەوان]]ە دەستبەسەرکراوەکەدا ھەڵواسرابوو وەک بەشێک لە ڕووداوی [[ئاڕ-کیو-١٧٠]]ی نێوان ئێران و ئەمریکا.&lt;ref name=&quot;Limbert&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FP&quot;/&gt; دروشمەکە ھەروەھا لەلایەن عەلی خامنەیی، جێنشینی خومەینی وەک ڕێبەری باڵای ئێران، بەکارھێنرا&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Winer|یەکەم١=Stuart|سەردێڕ=Khamenei to US: Your military 'can't do a damn thing' to us|ناونیشان=http://www.timesofisrael.com/iran-leader-puts-kibosh-on-talks-under-us-threat-of-attack/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Times of Israel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160131133555/http://www.timesofisrael.com/iran-leader-puts-kibosh-on-talks-under-us-threat-of-attack/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Staff|سەردێڕ=America can't do a damn thing|زمان=fa|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/audio-content?id=29938|وێبگە=KHAMENEI.IR|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160115204254/http://farsi.khamenei.ir/audio-content?id=29938|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; یان بە شێوەی جیاواز ئاماژەی پێکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Karami|یەکەم١=ArStaff|سەردێڕ=Khamenei: Iran rejected US offer to cooperate against IS|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/09/iran-rejects-us-offer-cooperate-is.html|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Al-Monitor|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160116151744/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/09/iran-rejects-us-offer-cooperate-is.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لەلایەن ھەندێک لە بەرپرسانی تری ئێرانیشەوە بەکارھێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran: Obama 'can't do a damn thing'|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/id/wbna36212348|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=NBC news|agency=Associated Press|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160225080802/http://www.nbcnews.com/id/36212348/ns/world_news-mideast_n_africa/t/iran-obama-cant-do-damn-thing/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Staff|سەردێڕ=Ahmadinejad: U.S. Can't Do &quot;Damn Thing&quot; on Nukes|ناونیشان=http://www.cbsnews.com/news/ahmadinejad-us-cant-do-damn-thing-on-nukes/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=CBS News|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160216101722/http://www.cbsnews.com/news/ahmadinejad-us-cant-do-damn-thing-on-nukes/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Staff|سەردێڕ=Only Iran is confronting Islamic State, paramilitary chief says|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/mideast-crisis-iraq-iran-idUSL5N0YG0MK20150525?rpc=401|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Reuters|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160216102559/http://www.reuters.com/article/mideast-crisis-iraq-iran-idUSL5N0YG0MK20150525?rpc=401|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|America can't do a damn thing against us}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران}}

[[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران]]
[[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]]
[[پۆل:دروشمەکان]]</text>
      <sha1>izbrig5z5mjnjhy55d6z88tk90pfoy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:ڕەچەڵەکی محەممەد</title>
    <ns>14</ns>
    <id>211049</id>
    <revision>
      <id>1571999</id>
      <parentid>938413</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[پۆل:محەممەد]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1571999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="4x8rb53rsi6qaudee3hpeh54clyztu7" xml:space="preserve">[[پۆل:محەممەد]]</text>
      <sha1>4x8rb53rsi6qaudee3hpeh54clyztu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاورێلیان چوامینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214309</id>
    <revision>
      <id>1571545</id>
      <parentid>1571435</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20347" sha1="aqkdhlze4j82g6h7to86myotk2c5dai" xml:space="preserve">{{Infobox football biography|name=ئاورێلیان چوامینی|image=Aurélien Tchouaméni.jpg|caption=Tchouaméni with [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux]] in 2018|birth_date={{birth date and age|2000|1|27|df=y}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/player_summary/aurelien-tchouameni/ |سەردێڕ=Aurélien Tchouaméni: Profile |وێبگە=worldfootball.net |بڵاوکەرەوە=HEIM:SPIEL |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;|birth_place=[[Rouen]], France&lt;ref name=&quot;ASMProfile&quot;/&gt;|height=1.87 m&lt;ref name=&quot;ASMProfile&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asmonaco.com/en/joueurs/aurelien-tchouameni/ |سەردێڕ=Aurélien Tchouameni |بڵاوکەرەوە=AS Monaco FC |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220504195359/https://www.asmonaco.com/en/joueurs/aurelien-tchouameni/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;|position=[[Defensive midfielder]]|currentclub=ڕیاڵ مەدرید|clubnumber=١٨|youthyears1=٢٠٠٦–٢٠١١|youthclubs1=دارتیگێس|youthyears4=٢٠١١–٢٠١٨|youthclubs4=بۆردۆ|years1=٢٠١٧–٢٠١٨|clubs1=بۆردۆ|caps1=١٦|goals1=٣|years2=٢٠١٨–٢٠٢٠|clubs2=بۆردۆ|caps2=٢٥|goals2=٠|years3=٢٠٢٠–٢٠٢٢|clubs3=مۆناکۆ|caps3=٧٤|goals3=٥|years4=٢٠٢٢-|clubs4=ڕیاڵ مەدرید|caps4=٠|goals4=٠|nationalyears1=٢٠١٥–٢٠١٦|nationalteam1=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسای خوار ١٦ ساڵان|nationalcaps1=١١|nationalgoals1=٠|nationalyears2=٢٠١٦–٢٠١٧|nationalteam2=ھەڵبژاردەی فەڕەنسای خوار ١٧ ساڵان|nationalcaps2=١٤|nationalgoals2=٠|nationalyears3=٢٠١٧–٢٠١٨|nationalteam3=ھەڵبژاردەی فەڕەنسا خوار ١٨ ساڵان|nationalcaps3=١١|nationalgoals3=١|nationalyears4=٢٠١٨|nationalteam4=ھەڵبژاردەی فەڕەنسای خوار ١٩ ساڵان|nationalcaps4=٧|nationalgoals4=٠|nationalyears5=٢٠١٩|nationalteam5=ھەڵبژاردەی فەڕەنسای خوار ٢٠ ساڵان|nationalcaps5=٥|nationalgoals5=٠|nationalyears6=٢٠٢١|nationalteam6=ھەڵبژاردەی فەڕەنسای خوار ٢١ ساڵان|nationalcaps6=٤|nationalgoals6=٠|nationalyears7=٢٠٢١-|nationalteam7=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|nationalcaps7=١٢|nationalgoals7=١|medaltemplates={{Medal|Sport|Men's [[Association football|football]]}}
{{Medal|Country|{{fb|FRA}}}}
{{Medal|Competition|[[UEFA Nations League]]}}
{{Medal|Winner|[[2021 UEFA Nations League Finals|2021]]|}}|club-update=ئایاری ٢٠٢٢|nationalteam-update=حوزەیرانی ٢٠٢٢}}
'''ئاورێلیان جانی''' '''چوامینی''' (لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی فەڕەنسییە کە وەک [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] ھێڵی ناوەند بە شێوازی بەرگری یاری دەکات بۆ یانەی [[لا لیگا]] [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]].

== ژیانی سەرەتایی ==
شوعامینی لە ڕۆئەن، سێینێ-ماریتیم لەدایکبووە، بەڵام لە [[بۆردۆ|بۆردۆ،]] جیۆرۆند گەورە بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur66676.html|سەردێڕ=Aurélien Tchouaméni|ئیش=L'Équipe|شوێن=Paris|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.onzemondial.com/ligue-1/exclu-aurelien-tchouameni-interview-formation-bordeaux-174108|سەردێڕ=Exclu - Aurélien Tchouaméni (1/2): «J’étais le premier fan de mon papa»|ئیش=Onze Mondial|شوێن=Paris|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;

== یانە ==
=== بۆردۆ ===
چوامینی یەکەم یاری لە پێکھاتەی یەکەم کرد بۆ [[بۆردۆ]] لە بردنەوەیان لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر یانەی لاتیڤی ڤێنتسپیڵس لە [[خولی ئەورووپا]] لە دووەم قۆناغی پاڵاوتن لە ڕێکەوتی ٢٦ [[تەممووز]]ی ٢٠١٨، لە سەرەتاوە بەشداری کرد و ٨٩ خوڵەک یاری کرد.&lt;ref name=&quot;soccerway12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ventspils vs. Bordeaux - 26 July 2018|ناونیشان=https://us.soccerway.com/matches/2018/07/26/europe/uefa-cup/futbola-klubs-ventspils/fc-girondins-de-bordeaux/2800295/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Soccerway|بڵاوکەرەوە=Perform Group}}&lt;/ref&gt; یەکەم گۆڵی لە یانەدا تۆمار کرد لە ٩ ئاب، کە کۆتا گۆڵی بردنەوەیان بوو لە یارییەکەدا لە دەرەوەی یاریگای خۆیان [[خولی ئەورووپا]] بەرامبەر ماروپۆڵ کە ٣–١ تەواو بوو.&lt;ref name=&quot;soccerway22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mariopul vs. Bordeaux - 9 August 2018|ناونیشان=https://us.soccerway.com/matches/2018/08/09/europe/uefa-cup/fc-illychivets-mariupol/fc-girondins-de-bordeaux/2855297/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Soccerway|بڵاوکەرەوە=Perform Group}}&lt;/ref&gt;

=== مۆناکۆ ===
لە ٢٩ کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، چوامینی گرێبەستی چوار ساڵ و نیوی کرد لەگەڵ یانەی [[فەڕەنسی]] [[مۆناکۆ]]. لە دوای نزیکەی ساڵێک یاریکردن بۆ یانەکە، لە کۆتایی دا یەکەم گۆڵی لە خولدا بۆ یانەکەی تۆمار کرد، کە گۆڵی دووەمی بردنەوەکەیان بوو بەرامبەر [[مارسیلیا]] ٣–١ لە ٢٣ کانوونی دووەمی ٢٠٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=AS Monaco 3–1 OM|ناونیشان=https://www.ligue1.com/match?matchId=68293|بڵاوکەرەوە=Ligue 1}}&lt;/ref&gt; لە ١٤ [[ئایار]]ی ٢٠٢٢، ئەسێستێکی کرد بۆ کاپتنی یانەکەی ویسام بن یادێر و، بەمەش، بەشدار بوو لە نۆیەم بردنەوەی لەسەر یەک بۆ یانەکەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=&quot;Captain Wissam&quot; et l'AS Monaco font leur festival face à Brest|ناونیشان=https://www.asmonaco.com/captain-wissam-et-las-monaco-font-leur-festival-face-a-brest/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=AS Monaco FC|زمان=fr-FR}}&lt;/ref&gt;

=== ڕیاڵ مەدرید ===
لە ١١ [[حوزەیران]]ی ٢٠٢٢، ھەردوو یانە گواستنەوەی چوامینیان ڕاگەیاند بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] لە ڕێکەوتی ١ [[تەممووز]]ی ٢٠٢٢ەوە، بە گرێبەستێک بۆ ماوەی ٦ ساڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Official Statement|ناونیشان=https://www.asmonaco.com/en/communique-officiel-aurelien-tchouameni/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=AS Monaco FC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220611114331/https://www.asmonaco.com/en/communique-officiel-aurelien-tchouameni/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Official Announcement: Tchouaméni|ناونیشان=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/06/11/official-announcement-tchouameni|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Real Madrid CF}}&lt;/ref&gt; نرخی گواستنەوەکە وا ڕاگەیاندرا کە لە نزیکەی ٨٠ [[ملیۆن]] [[یۆرۆ]] بێت، کە ڕەنگە بە پارەی زیاتری دواتر کە لەسەر ئاست دیاری دەکرێت بگاتە ١٠٠ ملیۆن یۆرۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Real Madrid Signs Aurélien Tchouaméni in a 100 Million Package|ناونیشان=https://bestarabcasino.com/betting-site/sports/football/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Best Arab Casino}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵبژاردە ==
چوامینی بە ڕەچەڵەک خەڵکی [[کامیروون|کامیرۆنە]]. لە ٢٦ ئابی ٢٠٢١، یەکەم بانگھێشتکردنی پێگەیشت لەلایەن [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]]. لە ١ [[ئەیلوول|ئەیلولدا]]، یەکەم یاری نێودەوڵەتی ئەنجامدا لە یارییەکی پاڵاوتن بۆ [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢]] لە دژی بۆسنە و ھارگریڤ کە لە جێگای تۆماس لیمار ھاتە یارییەکەوە لە خولەکی ٤٦دا. لە ٢٥ ئازاری ٢٠٢٢، چوامینی یەکەم گۆڵی بۆ ھەڵبژاردەکەی تۆمار کرد لە یارییەکی دۆستانەدا لە دژی [[کۆتدیڤوار]].

== ئاماری ماوەی یاریکردن ==
=== یانە ===
{{Updated|ھەتا ٢١ ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uk.soccerway.com/players/aurelien-tchouaemi/466684/ |سەردێڕ=A. Tchouaméni: Summary |وێبگە=Soccerway |بڵاوکەرەوە=Perform Group |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+یارییەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |لیگا
! colspan=&quot;2&quot; |جامی نیشتیمانی
! colspan=&quot;2&quot; |جامی لیگا
! colspan=&quot;2&quot; |ئەورووپا
! colspan=&quot;2&quot; |ئەوانی تر
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
|-
!دابەشکردن
!ئەپەکان
!ئامانجەکان
!ئەپەکان
!ئامانجەکان
!ئەپەکان
!ئامانجەکان
!ئەپەکان
!ئامانجەکان
!ئەپەکان
!ئامانجەکان
!ئەپەکان
!ئامانجەکان
|-
|بۆردۆ دووھەم
|٢٠١٧ ١٨
|پاڵەوانێتی نیشتیمانی ٣
|١٦
|٣
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١٦
|٣
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |بۆردۆ
|٢٠١٨ ١٩
|لیگ ١
|١٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|{{تێبینی|Appearances in [[UEFA Europa League]]}}
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١٩
|١
|-
|٢٠١٩ ٢٠
|لیگ ١
|١٥
|٠
|١
|٠
|٢
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١٨
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٢٥
!٠
!١
!٠
!٢
!٠
!٩
!١
! colspan=&quot;2&quot; |-
!٣٧
!١
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |مۆناکۆ
|٢٠١٩ ٢٠
|لیگ ١
|٣
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣
|٠
|-
|٢٠٢٠–٢١
|لیگ ١
|٣٦
|٢
|٦
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٤٢
|٣
|-
|٢٠٢١
|لیگ ١
|٣٥
|٣
|٤
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|[١١]
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٥٠
|٥
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٧٤
!٥
!١٠
!٢
!٠
!٠
!١١
!١
! colspan=&quot;2&quot; |
!٩٥
!٨
|-
|[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|مەدرید]]
|٢٠٢٢–٢٣
|لا لیگا
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|-
! colspan=&quot;3&quot; |تەواوی پیشە
!١١٥
!٨
!١١
!٢
!٢
!٠
!٢٠
!٢
!٠
!٠
!١٤٩
!دوازدە
|}

=== نێودەوڵەتی ===
{{Updated|١٣ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}&lt;ref name=&quot;EUFootball&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://eu-football.info/_player.php?id=31604 |سەردێڕ=National football team player Aurélien Tchouaméni |وێبگە=EU-Football.info |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+یارییەکان و گۆڵەکان بۆ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی بەپێی ساڵ
!تیمی نیشتیمانی
!ساڵ
!ئەپەکان
!ئامانجەکان
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]]
|٢٠٢١
|٧
|٠
|-
|٢٠٢٢
|٥
|١
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!١٢
!١
|}

== خەڵاتەکان ==
'''مۆناکۆ'''
* پلەی دووەم لە جامی فەڕەنسا: ٢٠٢٠–٢١&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=PSG beat Monaco to win French Cup|زمان=en-GB|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/57177755|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

'''ڕیال مەدرید'''

* [[لا لیگا]]: ٢٠٢٣-٢٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c0x05j54l8wo|سەردێڕ=Real Madrid crowned champions after Barca's defeat at Girona|وێبگە=BBC Sport|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
* [[جامی شای ئیسپانیا]]: ٢٠٢٢-٢٣&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Real Madrid 2–1 Osasuna: Rodrygo scores twice as Madrid win Copa del Rey|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/65500297|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230506031329/https://www.bbc.com/sport/football/65500297|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=BBC}}&lt;/ref&gt;
* [[جامی سووپەری ئیسپانیا]]: ٢٠٢٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Real Madrid win back their Super Cup crown (4–1)|ناونیشان=https://rfef.es/en/noticias/match-report-real-madrid-win-back-their-super-cup-crown-4-1|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Real Federación Española de Fútbol]]|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
* [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]: ٢٠٢٣-٢٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/40257014/champions-league-real-madrid-beat-dortmund-15th-title|سەردێڕ=Champions League: Real Madrid beat Dortmund for 15th title|بڵاوکەرەوە=espn.co.uk|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
* [[جامی سووپەری ئەورووپا]]: ٢٠٢٢،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefasupercup/news/0278-15d6268709ab-38bef8ec34df-1000--report-real-madrid-win-the-super-cup/|سەردێڕ=Real Madrid 2–0 Eintracht Frankfurt: Five-star Madrid triumph in Helsinki|بڵاوکەرەوە=UEFA|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221024134040/https://www.uefa.com/uefasupercup/news/0278-15d6268709ab-38bef8ec34df-1000--report-real-madrid-win-the-super-cup/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ٢٠٢٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sutcliffe|یەکەم=Steven|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Real Madrid 2–0 Atalanta|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/live/c77ljv4e5z5t|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
* [[جامی جیھانیی یانەکانی فیفا]]: ٢٠٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Vinicius and Valverde dazzle as five-star Madrid conquer|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/real-madrid-al-hilal-final-report-review-vinicius-junior-federico-valverde-club-world-cup-morocco-2022|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230211210427/https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/real-madrid-al-hilal-final-report-review-vinicius-junior-federico-valverde-club-world-cup-morocco-2022|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt;

'''فەڕەنسا'''
* [[خولی نەتەوەکانی ئەورووپا]]: ٢٠٢٠–٢١&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=France beat Spain to win Nations League|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2030761--spain-vs-france/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* پلەی دووەم لە [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیهانیی فیفا]]: [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63932622|سەردێڕ=Argentina 3–3 France|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|وێبگە=BBC Sport|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228151929/https://www.bbc.co.uk/sport/football/63932622|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

'''تاکەکەسی'''
* یاریزانی لاوی ساڵی خولی فەڕەنسی لەلایەن UNFP: ٢٠٢٠–٢١
* پێکھاتەی ساڵی خولی فەڕەنسی لەلایەن UNFP: ٢٠٢٠-٢١، ٢٠٢١-٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=L'équipe type de la saison de Ligue 1 aux trophées UNFP avec un trio d'attaque Terrier-Ben Yedder-Mbappé|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/L-equipe-type-de-la-saison-de-ligue-1-aux-trophees-unfp-avec-un-trio-d-attaque-terrier-ben-yedder-mbappe/1333260|trans-title=The typical team of the Ligue 1 season at the UNFP trophies with an attacking trio Terrier-Ben Yedder-Mbappé|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=L'Équipe|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Trophées UNFP: cinq Parisiens, deux Lillois et deux Lyonnais dans l'équipe type|trans-title=Trophées UNFP: five Parisiens, two Lillois and two Lyonnais in the typical team|ناونیشان=https://sport24.lefigaro.fr/football/ligue-1/fil-info/trophees-unfp-cinq-parisiens-deux-lillois-et-deux-lyonnais-dans-l-equipe-type-1045019|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=Le Figaro|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ژیاننامە|فەرەنسا|فەڕەنسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Aurélien Tchouaméni}}

[[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]]
[[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]]
[[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]</text>
      <sha1>aqkdhlze4j82g6h7to86myotk2c5dai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیم جۆنگ ئیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214857</id>
    <revision>
      <id>1571552</id>
      <parentid>1468667</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3705" sha1="e3wpm6wjpim3hu6gfbuxrdv4dv4byil" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = کیم جۆنگ ئیل
| native_name = {{nobold|김정일}}
| native_name_lang = ko
| image = Vladimir Putin with Kim Jong-Il-2 (cropped).jpg
| death_date = {{death date and age|2011|12|17|1941|2|16|df=y}}
| signature = Kim Jong-il Signature.svg
}}
'''کیم جۆنگ ئیل''' (بە [[کۆری]]: 김정일، ١٦ی شوباتی ١٩٤١ تا ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١) [[سیاسەتوان]] و دووەم سەرکردەی ڕەھای [[کۆریای باکوور]] بووە لە ١٩٩٤وە تاوەکوو ٢٠١١، سەرۆکایەتی کۆریای باکووری کردووە لە ١٩٩٤ لەدوای مردنی باوکی [[کیم ئیل سونگ]] (یەکەم سەرۆکی ڕەھای کۆریای باکوور)&lt;ref name=&quot;wilsoncenter 1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rise of Kim Jong Il – Evidence from East German Archives|ناونیشان=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-rise-kim-jong-il-evidence-east-german-archives\|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=www.wilsoncenter.org}}{{Dead link|date=June 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; تا مردنی لە ٢٠١١،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://online.wsj.com/article/SB10001424052970204791104577107350219610874.html|سەردێڕ=Kim Jong Il Has Died|نووسەر=Alastair Gale|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|newspaper=[[The Wall Street Journal Asia]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130923015628/http://online.wsj.com/article/SB10001424052970204791104577107350219610874.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دواتر لەلایەن کوڕەکەیەوە [[کیم جۆنگ ئون]] جێگرەوەی دەبێت و دەچێتە شوێنی.&lt;ref name=&quot;Lee2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lee|یەکەم=Jiyeun|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=N. Korea Media Begins Calling Kim Jong Un Supreme Commander|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-12-24/north-korea-s-media-begins-referring-to-kim-jong-un-as-supreme-commander-|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410123745/http://www.bloomberg.com/news/articles/2011-12-24/north-korea-s-media-begins-referring-to-kim-jong-un-as-supreme-commander-|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc24&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16325390|سەردێڕ=North Korea: Kim Jong-un hailed 'supreme commander'|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=BBC News|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140107065350/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16325390|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{تد|ژیاننامە|کۆریای باکوور|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Kim Jong-il}}

[[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٤٠]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١١]]
[[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئاسیا]]
[[پۆل:فەرمانڕەوا کۆمۆنیستەکان]]</text>
      <sha1>e3wpm6wjpim3hu6gfbuxrdv4dv4byil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەمال پیر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226358</id>
    <revision>
      <id>1571864</id>
      <parentid>1407925</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6072" sha1="rvkxy7tr15pvuo0dlw3v4hvvdtkoeml" xml:space="preserve">'''کەمال پیر''' ناسراو بە '''لاز کەمال''' (١٩٥٢ لە گوزەلۆلوک، [[پارێزگای گوموشخانە]] – ٧ی ئەیلوولی ١٩٨٢ لە [[ئامەد]] لە تورکیا) شۆڕشگێڕێکی مارکسیستی-لینینی تورک بوو و یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] کە لە ڕووی نەتەوەییەوە تورک بوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eray Çaylı|سەردێڕ=The Kurdish Issue in Turkey: A Spatial Perspective|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٨-٨٢٤١٥-٧|editor-last=Zeynep Gambetti|پەڕە=٨٤|chapter=Diyarbakır's &quot;witness sites&quot; and discourses|editor-last2=Joost Jongerden}}&lt;/ref&gt;

لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە فاکەڵتی ئەدەبیاتی زانکۆی خاسێتێپی خوێندوویەتی . لە ژێر کاریگەری بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی بە سەرۆکایەتی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]، زانکۆی بەجێھێشت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Orhan|یەکەم=Mehmet|سەردێڕ=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations &amp; Repertoires|ڕێکەوت=2016|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١٣١٧٤٢٠٤٣٩|پەڕە=١١٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٧٢ لەگەڵ [[ھاکی کارەر]] لە یەک ماڵدا پێکەوە دەژیان، دوای ئازادبوونی ئۆجەلان لە زیندانی ماماک پێشوازییان لێ کرد. &lt;ref name=&quot;:٣0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jongerden|یەکەم=Joost|ڕێکەوت=2012|سەردێڕ=The Kurdistan Workers Party and a New Left in Turkey: Analysis of the revolutionary movement in Turkey through the PKK's memorial text on Haki Karer|ناونیشان=http://edepot.wur.nl/245056|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=edepot.wur.nl|پەڕەکان=٨–٩}}&lt;/ref&gt; لە کۆبوونەوەی دامەزراندنی پەکەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٧٨، کەمال بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی ھەڵبژێردرا.

ئەو لە ساڵی ١٩٧٩ لە [[ئێلح|باتمان]] دەستگیرکرا و لە زیندانی [[بەندیخانەی ئامەد|ئامەد زیندانی]] کرا.&lt;ref name=&quot;:e1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Orhan|یەکەم=Mehmet|سەردێڕ=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations &amp; Repertoires|ڕێکەوت=2016|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١٣١٧٤٢٠٤٣٩|پەڕە=١١٣|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFOrhan2016&quot;&gt;Orhan, Mehmet (2016). ''Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations &amp; Repertoires''. Routledge. p.&amp;nbsp;113. [[ژمارەی پێوانەییی نێودەوڵەتیی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/9781317420439|&lt;bdi&gt;9781317420439&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لە کاتی دادگاییکردنیدا ڕایگەیاند کە پەکەکە لە کاتی گونجاودا دەست بە ڕاپەڕینی گەلان دەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Casier|یەکەم=Marlies|سەردێڕ=Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue|دوایین٢=Jongerden|یەکەم٢=Joost|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١١٣٦٩٣٨٦٧٢|پەڕەکان=١٣١|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە کاتی مانگرتن لە خواردن لە زیندان لەلایەن بەرپرسی زیندانەوە لێی پرسی &quot;ئایا تۆ ژیانت خۆش ناوێت کەمال؟&quot; و بەناوبانگانە وەڵامی داوەتەوە: &quot;ئێمە ژیانمان ئەوەندە خۆشدەوێت ئامادەین بۆی بمرین&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ali Kemal Özcan|سەردێڕ=Turkey's Kurds: A Theoretical Analysis of the PKK and Abdullah Ocalan|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٤١٥-٣٦٦٨٧-٩}}&lt;/ref&gt; کەمال بەھۆی مانگرتن لە خواردن لە ساڵی ١٩٨٢ کۆچی دوایی کردووە. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jongerden|یەکەم=Joost|ڕێکەوت=2012|سەردێڕ=The Kurdistan Workers Party and a New Left in Turkey: Analysis of the revolutionary movement in Turkey through the PKK's memorial text on Haki Karer|ناونیشان=http://edepot.wur.nl/245056|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=edepot.wur.nl|پەڕەکان=٨–٩}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFJongerden2012&quot;&gt;Jongerden, Joost (2012). [http://edepot.wur.nl/245056 &quot;The Kurdistan Workers Party and a New Left in Turkey: Analysis of the revolutionary movement in Turkey through the PKK's memorial text on Haki Karer&quot;]. ''edepot.wur.nl''. pp.&amp;nbsp;8–9&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;16 January&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

برازاکەی زیا پیر [[سیاسەتوان]]ێکی [[پارتی دیموکراتی گەلان|ھەدەپەیە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.zeit.de/2015/23/tuerkei-wahl-hdp-ziya-pir/seite-2|سەردێڕ=Türkei-Wahl: Ein Deutscher gegen Erdoğan|دوایین=Topçu|یەکەم=Özlem|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=Die Zeit|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|زمان=de-DE|issn=0044-2070}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تورکیا}}

[[پۆل:ئاپۆییستەکان]]
[[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]]</text>
      <sha1>rvkxy7tr15pvuo0dlw3v4hvvdtkoeml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226422</id>
    <revision>
      <id>1571563</id>
      <parentid>1571340</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12462" sha1="q25a0j9sm3frcosj1hx82f6ekgkksj9" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ئەنجومەنی یاسادانان
| ناو               = ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی
| ناوی خۆماڵی        = مجلس شورای اسلامی
| زمانی_ناوی_خۆماڵی   = فارسی
| ناو_وەک_خۆی =
| خول        = [[خولی دوازدەیەمی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|دوازدەیەم]]
| ئاڕم            = Islamic Parliament of Iran Seal.svg
| سەرنووسی_ئاڕم        =
| قەبارەی_ئاڕم            =
| جێگرەوەی_ئاڕم            =
| وێنەی_لۆگۆ           =
| سەرنووسی_لۆگۆ       =
| قەبارەی_لۆگۆ           =
| جێگرەوەی_لۆگۆ           =
| جۆری_ئەنجومەن         = [[یەک پەرلەمانی]]&lt;ref name=&quot;OUP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Dieter|دوایین١=Nohlen|بەستەری نووسەر١=Dieter Nohlen|یەکەم٢=Florian|دوایین٢=Grotz|یەکەم٣=Christof |دوایین٣=Hartmann |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=Elections in Asia: A Data Handbook|chapter=Iran|بەرگ=I|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|پەڕە=٦٤|ژپنک=٠-١٩-٩٢٤٩٥٨-X}}&lt;/ref&gt;
| پێکھاتە               =
| ئەنجومەنەکان             =
| سنوورەکانی_خول        =
| دامەزراندن         = {{ڕێکەوتی سەرەتا و تەمەن|df=yes|١٩٠٦|١١|١٦}}{{ھن}}١٤ی ئازاری ١٩٨٠ {{بچووک|(جۆری ئێستا)}}
| جیابوونەوە          =
| پێشینە        =
| پاشینە       =
| دانیشتنی_نوێ        =
| جۆری_سەرکردە١       = [[سەرۆکی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|سەرۆک]]
| سەرکردە١            = [[محەممەدباقر قالیباف]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/ڕۆژهەڵاتی-ناوەڕاست/سەرۆکی-پەرلەمانی-ئێران-دەستنیشان-کرا/|سەردێڕ=سەرۆکی پەرلەمانی ئێران دەستنیشان کرا|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230123170043/https://rojnews.news/%DA%95%DB%86%DA%98%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DB%95%D8%B1%D9%84%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/28052024|سەردێڕ=محەممەدباقر قالیباف وەک سەرۆکی پەرلەمانی ئێران ھەڵبژێردرایەوە|بڵاوکەرەوە=ڕووداو|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
| حیزب١             =
| ھەڵبژاردن١          = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠
| جۆری_سەرکردە٢       = جێگری یەکەم
| سەرکردە٢            = [[حەمیدڕەزا حاجی بابایی]]
| حیزب٢             =
| ھەڵبژاردن٢          = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤
| جۆری_سەرکردە٣       = جێگری دووەم
| سەرکردە٣            = [[عەلی نیکزاد]]
| حیزب٣             =
| ھەڵبژاردن٣          = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤
| جۆری_سەرکردە٤       =
| سەرکردە٤            =
| حیزب٤             =
| ھەڵبژاردن٤          =
| جۆری_سەرکردە٥       =
| سەرکردە٥            =
| حیزب٥             =
| ھەڵبژاردن٥          =
| جۆری_سەرکردە٦       =
| سەرکردە٦            =
| حیزب٦             =
| ھەڵبژاردن٦          =
| کورسییەکان              = ٢٩٠&lt;ref name=&quot;OUP&quot;/&gt;
| ئەنجومەن١             =
| ئەنجومەن٢             =
| پێکھاتە١         = 12th Iranian Parliament.svg
| قەبارەی_پێکھاتە١     = 300px
| جێگرەوەی_پێکھاتە١     =
| پێکھاتە٢         =
| قەبارەی_پێکھاتە٢     =
| جێگرەوەی_پێکھاتە٢     =
| گرووپە_سیاسییەکان١  =
* {{Color box|Red}} [[بەرەی بناژۆخوازان (ئێران)|بناژۆخوازان]] (١٦٢)
* {{Color box|Grey}} [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆکان]] (٨٣)
* {{Color box|Purple}} [[بەرەی چاکسازیخوازان (ئێران)|چاکسازیخوازان و میانەڕەوەکان]] (٤٠)
* {{Color box|Yellow}} [[بازنەکانی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی بۆ کەمینە ئایینییەکان|کەمینەکان]] (٥)
| گرووپە_سیاسییەکان٢  =
| کۆمیتەکان١        =
| کۆمیتەکان٢        =
| کۆمیتە_دەمییەکەکان   =
| سیستەمی_دەنگدان١     = [[حوکمی زۆرینە]]ی [[سیستەمی ھەڵبژاردنی دووقۆناغی]]&lt;ref name=&quot;OUP&quot;/&gt;
| سیستەمی_دەنگدان٢     =
| دوایین_ھەڵبژاردن١     = [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٢٤)|٢٠٢٤]]
| دوایین_ھەڵبژاردن٢     =
| ھەڵبژاردنی_داھاتوو١     = ٢٠٢٨
| ھەڵبژاردنی_داھاتوو٢     =
| ژووری_دانیشتن       = مجلس شورای اسلامی ایران.jpg
| قەبارەی_دانیشتن        = 250px
| جێگرەوەی_دانیشتن        =
| شوێنی_کۆبوونەوە      = ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی، [[بەھارستان (ناوچە)|بەھارستان]]، [[تاران]]، [[ئێران]]
| ماڵپەر            = [http://www.majlis.ir/ www.Majlis.ir]
| بەرپێنووس          =
| درووشم              =
}}

'''ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی''' ({{بە فارسی|مجلس شورای اسلامی}})، ھەروەھا ناسراو بە '''پەرلەمانی ئێران'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/7072423.html|سەردێڕ=پەرلەمانی ئێران دەنگ دەدات بۆ دوورخستنەوەی وەزیرێک|بڵاوکەرەوە=دەنگی ئەمریکا|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; یان '''مەجلیسی ئێران'''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/44818/مەجلیسی-ئێران-گەڵاڵەیەک-بۆ-وڵامدانەوەی-ئەورووپا-پەسەند-دەکات|سەردێڕ=مەجلیسی ئێران گەڵاڵەیەک بۆ وڵامدانەوەی ئەورووپا پەسەند دەکات|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە دوو بەشی [[دەزگای یاسادانان]]ی نیشتمانیی [[ئێران]]ە. پێشتر پەرلەمان لە ٢٧٢ کورسی پێکدەھات، بەڵام لە دوای [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٠٠)|ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٠]] بۆ ٢٩٠ کورسی بەرز کرایەوە. [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاورژی ئیسلامی (٢٠٢٤)|دواترین ھەڵبژاردن]] لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو و پەرلەمانی نوێش لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤دا دەستبەکار بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/national/96932/parliamentary-elections-set-for-feb-2020 |سەردێڕ=Parliamentary Elections Set for Feb. 2020 |وێبگە=Financial Tribune |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191029184351/https://financialtribune.com/articles/national/96932/parliamentary-elections-set-for-feb-2020 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
=== کۆماری ئیسلامیی ئێران ===
بەدوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]دا، [[ئەنجومەنی پیران]]ی ئێران ھەڵوەشایەوە و بە کردەیی لەلایەن [[ئەنجومەنی چاودێر]]ەوە جێگەی گیرایەوە، کە پێکھاتەی دوو ئەنجومەنیی دەزگای یاسادانانی ئێرانی پاراست. لە پێداچوونەوەی دەستووری ساڵی ١٩٨٩دا، «ئەنجومەنی ڕاوێژی نیشتمانیی» ناوەکەی بۆ «ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامیی» گۆڕدرا.

لە دوای شۆڕشی ئێرانەوە، [[پەرلەمانی ئێران]] لەلایەن شەش سەرۆکەوە سەرکردایەتی کراوە. [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] وەک سەرۆکی دەستپێک لە ساڵی ١٩٨٠ تا ١٩٨٩ خزمەتی کرد. دواتر [[مەھدی کەڕووبی]] لە دوو خولی جیاوازدا (١٩٨٩–١٩٩٢ و ٢٠٠٠–٢٠٠٤) پۆستەکەی بەدەستەوە بوو، دوای ئەویش [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]] (١٩٩٢–٢٠٠٠)، [[غوڵامعەلی حەداد عادل]] (٢٠٠٤–٢٠٠٨)، [[عەلی لاریجانی]] (٢٠٠٨–٢٠٢٠)، و لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە [[محەممەدباقر قالیباف]].

لە بەدرێژایی مێژووەکەیدا، سیفەتی پەرلەمان لە «ژووری گفتوگۆ بۆ کەسایەتییە ناودارەکان»ەوە گۆڕاوە بۆ «یانەیەک بۆ پیاوانی شا» لە [[شانشینی پەھلەوی|سەردەمی پەھلەوی]]دا. لە سەردەمی کۆماری ئیسلامیشدا، گۆڕاوە بۆ دەستەیەک کە زیاتر لەژێر کاریگەریی ئەندامانی «چینی ناوەڕاستی خاوەن دارایی» دایە.&lt;ref&gt;Abrahamian, ''History of Modern Iran'', (2008), p. 179&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Islamic Majles, Ashnai-ye Ba Majles-e Showra-ye Islami'', Vol.ii (''Guide to the Islamic Majles'', Tehran, 1992, p. 205&lt;/ref&gt;

=== ھێرشی ٢٠١٧ ===
لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧دا، تەقەکردن لە پەرلەمانی ئێران و مەزارگەی [[ئایەتوڵڵا]] [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-40184641|سەردێڕ=Iran shootings: Parliament and Khomeini shrine attacked|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180506083431/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-40184641|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چەکدارەکان لە پەرلەمانی ئێران و مەزارگەی ڕێبەری ئایینی ئایەتوڵڵا خومەینی لە [[تاران]] تەقەیان کرد. بەپێی ڕاپۆرتەکان، ھێرشەکەی سەر مەزارگەکە ١٧ کوژراو و زیاتر لە ٣٠ برینداری لێکەوتەوە. [[پەرلەمان]] لەلایەن چوار چەکدارەوە ھێرشی کرایە سەر کە بووە ھۆی برینداربوونی حەوت بۆ ھەشت کەس. ھەردوو ھێرشەکە لە دەوروبەری ھەمان کاتدا ڕوویاندا و وادیارە ھەماھەنگییان تێدا بووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Islamic Consultative Assembly}}
* [http://www.majlis.ir/ وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925083151/http://www.majlis.ir/ |date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|ئیسلام}}

[[پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران]]</text>
      <sha1>q25a0j9sm3frcosj1hx82f6ekgkksj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دووەمین شەڕی کورد و عێراق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235764</id>
    <revision>
      <id>1571910</id>
      <parentid>1569751</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ھەوڵی یەکێتیی سۆڤیەت بۆ ڕێگریکردن لە شەڕ */</comment>
      <origin>1571910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20215" sha1="okt0ikk6n2iug5pi6z7yqpe2x0jrt54" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ئز}}
}}
{{Infobox military conflict
| conflict    = دووەمین شەڕی کورد و عێراق
| date        = ١٩٧٤ ‒ ١٩٧٥
| partof      = [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]]
| image       =Second Iraqi‒Kurdish war.png
| caption     =نەخشەی باشووری کوردستان لە کاتی دووەمین شەڕی نێوان بزووتنەوەی کوردی و حکوومەتی عێراق، نەخشەکە تا بەرواری ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧٤ نیشان دەدات
| place       = [[باشووری کوردستان]]، ([[کۆماری عێراق]])
| result      = بردنەوەی عێراق
* ستراتیژی سەربازی پارتی دیموکراتی کوردستان شکستی ھێنا
* توانای شەڕکردنی پێشمەرگە نەما
* ئاگربەستی نێوان پارتی دیموکرات و عێراق
* لاوازبوونی [[سەرھەڵدانی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان|سەرھەڵدانی]] [[یەکێتیی نیشتمانی کوردستان]]
* ڕاگرتنی یارمەتییەکانی ئێران بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان
* [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر]]
| territory   =حکوومەتی فیدراڵی کۆنترۆڵی تەواوی ئەو ناوچانەی گەڕاندەوە کە زۆرینە کوردین
| combatant1  = {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} ١٠٠،٠٠٠‒١١٠،٠٠٠ چەکدار{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} ٣٥٠،٠٠٠ سەرباز
| combatant2  = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} ٩٠،٠٠٠ سەرباز{{ھن}}١،٢٠٠ تانک و ئۆتۆمبێلی سەربازی{{ھن}}٢٠٠ فڕۆکەی جەنگی (سەرجەمی بەکارنەھێندراوە)
| commander1  = {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[مەلا مستەفا بارزانی]]{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]
| commander2  = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[سەددام حوسێن]]
| strength1   = {{tree list}}
* {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پ.د.ک]]
** {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پێشمەرگەی پارتی دیموکراتی کوردستان|پێشمەرگە]]
{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[ئێران]]{{ھن}}'''پشتیوانان:'''{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ | سەردێڕ=18. Iraq/Kurds (1932-present) | ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220213234725/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; {{ھن}}{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
| strength2   = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[ڕژێمی بەعس|عێراق]]{{ھن}}'''پشتیوانان:'''{{ھن}}{{flagicon|Soviet Union}} [[یەکێتیی سۆڤیەت]]
| casualties1 = ١٠،٠٠٠ کوژراو
| casualties2 = ٢،٥٠٠ کوژراو
| casualties3 = '''کۆی گشتی:''' زیاتر لە ٧،٠٠٠ بۆ ٢٠،٠٠٠ کوژراو ھەبووە{{ھن}} ئاوارەبوونی ٦٠٠،٠٠٠{{ھن}} ٢٨٠،٠٠٠ کورد بەرەو ئێران ھەڵھاتن}}

'''دووەمین شەڕی کورد و عێراق''' بەشی دووەمی [[شۆڕشی ئەیلوول|یاخیبوونی بارزانی]] بوو، کە سەرەتای داڕمانی دانوستانەکانی [[خۆبەڕێوەبەری]] کورد و دەرئەنجامی ھێرشی عێراق بۆ سەر [[پارتی دیموکراتی کوردستان|سەربازە یاخیبووەکانی پارتی دێموکراتی کوردستانی]] [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] لە ماوەی ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٥ دەستیپێکرد. ئەو شەڕە لە دوای [[شۆڕشی ئەیلوول|یەکەم شەڕی عێراق و کورد]] (١٩٦١–١٩٧٠) ھات، چونکە [[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|پلانی ئاشتی]] ساڵی ١٩٧٠ بۆ خۆبەڕێوەبەری کورد تا ساڵی ١٩٧٤ نەتوانرا جێبەجێ بکرێت. بە پێچەوانەی ھەڵمەتی پێشووی گەریلا لە ساڵانی ١٩٦١–١٩٧٠ کە بارزانی بەڕێوەی برد، شەڕی ١٩٧٤ ھەوڵێکی کورد بوو بۆ شەڕی سیمیتری دژ بە سوپای عێراق کە دواجار بووە ھۆی داڕمانی خێرای کوردەکان کە چەکی پێشکەوتوو و قورسیان نەبوو. شەڕەکە بە دەربەدەری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] کۆتایی ھات و لە نێوان ٧٠٠٠ – ٢٠ ھەزار کوژراو لە ھەردوولا بە یەکەوە کۆتایی ھات.

== ھەوڵی یەکێتیی سۆڤیەت بۆ ڕێگریکردن لە شەڕ ==
[[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٤ ھەوڵێکی زۆری دا بۆ ئەوەی جارێکی دیکە شەڕ لە [[باشووری کوردستان]] سەرھەڵنەداتەوە، بۆ ناوبژیوانیکردن لە ناوچەکەدا، [[یەڤگینی پریماکۆڤ]]، کە لە [[بەیرووت]]ی پایتەختی [[لوبنان]] نیشتەجێ بوو ھەوڵی دەدا دۆخەکە ھێمن بکاتەوە بەڵام ھەوڵەکانی ھیچ ئەنجامێکیان نەبوو لە وەستانی شەڕی نێوان ئەو دوو لایەنە. لە ١٢ی ئازاری ھەمان ساڵدا یەکێتیی سۆڤیەت بانگھێشتی فەرمی بۆ جێگری ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی ئەوکات سەددام حوسێنی کرد بۆ سەردانی [[مۆسکۆ]]، دوای چەند ڕۆژێک [[سەددام حوسێن]] بۆ مۆسکۆ گەشتی کرد و لەوێ لەگەڵ بەرپرسانی سۆڤیەت کۆبووەوە بۆ تاوتوێکردنی پرسی ململانێی نێوان حکوومەتی ناوەندی و بزووتنەوە کوردییەکە کە [[مەلا مستەفا بارزانی]] سەرۆکایەتی دەکرد. دانوستانەکانی نێوان سەرکردایەتی سۆڤیەت و سەددام حسێن ھیچ ئەنجامێکی نەبوو بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی نێوان بزووتنەوەی کورد و حکوومەتی [[بەغدا]].&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص356،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص361،.&lt;/ref&gt;

== ڕەوتی شەڕ ==
لە ١١ی ئازاری ١٩٧٤ پەیوەندییەکانی نێوان حکوومەتی ناوەند و بزووتنەوەی کورد بەشێوەیەکی فەرمی پچڕا، سەرەتای مانگی نیسان بارەگای لیوای دووی پیادەی سوپای عێراق لەگەڵ فەوجێک لە لیواکە لە کەمپی ھەمیشەیی خۆی کشایەوە لە شارۆچکەی ڕەواندز بۆ چیای سبلیک. لە دەرەچەی گەرووی عەلی بەگ. لە ١٦ی نیساندا بزووتنەوەی کورد ھێرشی کردە سەر کەمپی سوپای عێراق لە چیای سبلیک، بە ئامانجی داگیرکردنی کەمپەکە و کۆنترۆڵکردنی ناوچەکە، بەڵام ھێرشەکە سەرکەوتوو نەبوو بەھۆی بەھێزی قەڵا بەرگرییەکانی سوپای عێراق لە کەمپەکەدا. ڕۆژی ٢٣ی نیسان فڕۆکەکانی عێراق بۆردوومانی شارۆچکەی کەلالەیان کرد کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بەھۆیەوە ٢٧ ھاوڵاتی شارستانی کوژران، ڕۆژی دواتر فڕۆکە عێراقییەکان بۆرومانی شارۆچکەی [[قەڵادزێ]]یان کرد، ژمارەی کوژراوان لە ئەنجامی ئەم بۆردوومانەدا گەیشتە نزیکەی ١٢٠ کەس، و ژمارەی بریندارەکان گەیشتە نزیکەی ٤٠٠ کەس (زۆربەی قوربانییەکان لە خوێندکارانی [[زانکۆی سلێمانی]] بوون، کە کارگێڕییەکەیان لەژێر ئاڵای بزووتنەوەی کوردیدا بوو، ڕوویان لەم شارۆچکەیە کرد. ڕۆژی ٢٥ی نیسان فڕۆکە عێراقییەکان بۆردوومانی شارۆچکەی [[ھەڵەبجە]]یان کرد و ژمارەی قوربانیانیش لە ئەنجامی ئەو بۆردوومانەدا گەیشتە زیاتر لە ١٤٠ کەس لەنێوان کوژراو یان بریندار، دواتر فڕۆکە عێراقییەکان بۆردوومانی شارۆچکەی [[چوارتا]]یان کرد و پاشان [[پێنجوێن]] کە ھەردووکیان دەکەونە [[پارێزگای سلێمانی]]. ڕۆژی ٥ی ئایار لیوایەکی فیرقەی چواری سوپای عێراق دوای شەڕێک لەگەڵ چەکدارانی بزووتنەوەی کوردی توانی گەرووی [[زاخۆ]] کۆنتڕۆڵ بکات، لەھەمان ڕۆژدا شاری زاخۆ لەلایەن فڕۆکە عێراقییەکانەوە بۆردوومان کرا، ئەمەش وای کرد کە چەکدارانی بزووتنەوەی کورد لەگەڵ زۆربەی خەڵک کە لەگەڵیان بوون لە شارەکە دەربچن، بەم شێوەیە سوپای عێراق توانی زاخۆ داگیر بکات. لە ماوەی مانگی حوزەیراندا، ھێزەکانی سوپای عێراق بەبێ بەرخۆدانی جددی چەکدارانی بزووتنەوەی کورد، توانیان دەشتی ھەولێر و بەرزاییەکانی چیای [[سەفین]] داگیر بکەن. ڕۆژی ٨ی ئاب، ھێرشێکی سوپای عێراق بە سەرۆکایەتی ژەنەڕاڵ ئیسماعیل تایە نوعەیمی، فەرماندەی فیرقەی ٢، بۆ سەر شارۆچکەی ڕەواندز لە پارێزگای ھەولێر شکستی ھێنا. لە ٢٠ی ئابدا، ھێزەکانی سوپای عێراق توانیان بەبێ بەرگری شارۆچکەکە داگیر بکەن لە ئەنجامی نەبوونی ھیچ ھێزێکی چەکداری بزووتنەوەی کورد لەو ناوچەیە، ھەر لەو ڕۆژەدا شارۆچکەی قەڵادزێ کە دەکەوێتە پارێزگای سلێمانی کەوتە دەست سوپای عێراقەوە، لە ماوەی مانگی ئەیلوولدا شەڕەکانی نێوان ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد و ھێزەکانی سوپای عێراق چڕتر بووەوە، ڕۆژی ٢٣ی ئەیلوول ، فڕۆکەیەکی میگ-١٩ی عێراقی لە ناوچەی بارزیوە لە نزیک شارۆچکەی [[ڕەواندز]] کەوتە خوارەوە، فڕۆکەوانەکەش گیرا بەناوی مولازمی یەکەم سەفا جەلال. ڕۆژی ٣ی ئەیلوول دوای ئەوەی ھێزەکانی سوپای عێراق توانیان شارۆچکەی ڕەواندز و شارۆچکەی دیانا لە نزیکەوە داگیر بکەن، لیوای سێی سوپا بە سەرۆکایەتی عەقید حەمید دلێمی ھێرشیان کردە سەر کرو عومەر ئاغا لە نزیک شارۆچکەی دیانا، بەڵام ھێرشەکە سەرکەوتوو نەبوو و زیانەکانی سوپای عێراق لە ئەنجامی ئەو ھێرشەدا گەیشتە چوار تانک و ٢٣٠ سەرباز کوژراو.
== بەشداریکردنی ئێران ==
لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٧٤، دوای مانگێک لە دەستپێکردنەوەی شەڕەکانی نێوان حکوومەتی عێراق و بزووتنەوەی کورد، [[ئێران]] [[پاتری تۆپھاوێژ|پاترییەکی تۆپھاوێژی]] دژە فڕۆکەی بۆ [[حاجی ئۆمەران]] نارد بۆ پاراستنی ناوچەکە لە بۆردوومانی فڕۆکەکانی ھێزی ئاسمانی عێراق. لە مانگی ئەیلوولدا بارزانی داوای لە شای ئێران کرد کە پشتیووانی بکات و سوپای ئێران پاڵپشتی بزووتنەوەی کورد بکات بۆ پاراستنی ناوچەکە لە پێشکەوتنی سوپای عێراق، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵدا دوو تۆپھاوێژی ئێرانی کەتیبەکانی (کالیبەر ١٣٠ ملم) گەیشتنە دەڤەری [[باڵەکایەتی]]. ئەم تۆپھاوێژە ئێرانییە یارمەتی کەمکردنەوەی بۆردوومانی فڕۆکە عێراقییەکانی بەرەی کوردانی دا و ئەم چەکانە توانیان فڕۆکەیەکی ھانتەری عێراقی لە ناوچەی ڕەواندز بخەنە خوارەوە، و لە ١٤ی کانوونی دووەمیشدا فڕۆکەیەکی دیکەی عێراقی (بادجەر TU16) لە دەڤەری [[چۆمان]] خرایە خوارەوە، و کوشتنی تیمی فڕۆکەکە کە لە چوار کەس پێکھاتبوو، و ڕۆژی دواتر فڕۆکەیەکی جۆری (سوخۆی-٧) لە ناوچەی برزێوە نزیک شارۆچکەی ڕەواندز خرایە خوارەوە. ئەم تۆپھاوێژانە بوونە ھۆی زیان گەیاندن بە شوێنە سەربازییەکانی دەڤەری ڕەواندز و بەشێک لە کۆگاکانی چەکی لەناوبرد کە لە شارۆچکەکانی ڕەواندز و دیانادا بوون. لە دوای ٢٢ی تشرینی یەکەم سەرکردەکانی ھەردوو کەتیبەی ئێرانی دەستیان کرد بە نووسینی ڕاپۆرت کرد بۆ فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای ئێران سەبارەت بە دۆخی شەڕی نێوان حکوومەتی عێراق و بزووتنەوەی کورد، لە ڕاپۆرتەکاندا ئاماژە بەوە کراوە کە شەڕڤانانی بزووتنەوەی کوردی جددییانە شەڕیان نەکردووە و ھەوڵیان دەدا لە شەڕەکەدا پشت بە سوپای ئێران ببەستن.

== واژووکردنی ڕێکەوتننامەی جەزائیر ==
 {{سەرەکی|ڕێکەوتننامەی جەزائیر}}
[[پەڕگە:1975_Algiers_Agreement.jpg|وێنۆک|چەپ|[[سەددام حوسێن]]، [[ھواری بومێدیێن]] و [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] لەکاتی [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر]] لە ١٩٧٥]]
ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە شێوەیەکی ئەرێنی بە قازانجی بزووتنەوەی کورد بەردەوام بوون، ھێزەکانی حکوومەتی عێراقیش لە ئەنجامی ئەو شەڕانەدا زیانێکی زۆریان بەرکەوت، ئەمەش وای کرد حکوومەتی [[عێراق]] بە سەرپەرشتی [[ھواری بومێدیێن]]، سەرۆککۆماری [[جەزائیر]] لەگەڵ [[ئێران]] ڕێککەوتنێک ئەنجام بدات، بۆ ئەوەی بتوانێت واز لەو پاڵپشتییە بھێنن کە ئێران بۆ بزووتنەوەی کورد دژ بە حکوومەتی عێراقی دەکرد. لە ٦ی ئازاری ساڵی ١٩٧٥، بە ئامادەبوونی [[سەددام حوسێن]] (جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش لە عێراق) و شای ئێران [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی]] ڕێککەوتنەکە ئەنجامدرا، بەپێی ئەم ڕێککەوتنە عێراق ڕازی بوو نیوەی [[شەتەلعەرەب]] بۆ [[ئێران]] لە بەرامبەر وەستاندنی پشتیوانییەکانی بۆ بزووتنەوەی کورد لە باکوور. دوای واژووکردنی ڕێککەوتنەکە، پشتیووانی ئێران بۆ بزووتنەوەی چەکداری کورد وەستا، بەڵام سەرەڕای ئەوەش شەڕ لەنێوان ھەردوولا بەردەوام بوو و کورد لەو کاتەدا سێ پلەی سەرکردایەتیی پاراست:

* دەڤەری [[باڵەکایەتی]] ([[حاجی ئۆمەران]]) لە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ھەولێر]] بە سەرۆکایەتی ھەردوو کوڕەکەی [[مەلا مستەفا بارزانی]]، [[ئیدریس بارزانی|ئیدریس]] و [[مەسعوود بارزانی|مەسعوود]].
* دەڤەری [[پێنجوین]] کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سلێمانی]] بە سەرۆکایەتی [[ڕۆژ نووری شاوەیس|نووری شاوەیس]] (ئەندامی مەکتەبی سیاسی).
* ناوچەکانی بادینان کە پارێزگاکانی [[دھۆک]] و [[مووسڵ]]یان لەخۆگرتبوو، بە سەرۆکایەتی [[ساڵح یووسفی]].

لە ٧ی ئازار، واتە ڕۆژێک دوای واژووکردنی ڕێککەوتنی نێوان عێراق و ئێران، سوپای عێراق توانی تەواوی زنجیرە چیای زووزک کە دەکەوێتە نزیک شارۆچکەی [[ڕەواندز]] داگیر بکات، و لەھەمان ڕۆژدا سوپای عێراق ھێرشی کردە سەر چیای [[ھەندرێن]]، بەڵام ھێرشەکە شکستی ھێنا و لەھەمان ڕۆژدا ئێران ھەموو ئەو دژە فڕۆکە و تۆپخانەیەی کە پێشتر ناردبووی بەمەبەستی پاڵپشتیکردنی ھێزەکانی بزووتنەوەی کوردی، کشاندییەوە و وێستگەی پەیوەندی بێ تەلی ئێران لە ناوچەی فەرماندەیی کورد کشێنرایەوە و لە شارۆچکەی [[پیرانشار]]ی ئێران کە ھاوسنوورە لەگەڵ سنووری عێراق لە دەروازەی حاجی ئۆمەران دانرا. ھەر لەو ڕۆژەدا کشانەوەی نوێنەرایەتی [[ئیسرائیل]] بۆ ئێرانی دەستی پێکرد. ڕۆژی ١١ی ئازاری ١٩٧٥ شای ئێران محەممەد ڕەزا پەھلەوی لەگەڵ ڕێبەری بزووتنەوەی کوردی مەلا مستەفا بارزانی لە [[تاران]] کۆبووەوە سەبارەت بە کاردانەوەی ئەو ڕێککەوتنەی کە لە نێوان عێراق و ئێران ڕوویدا، ڕۆژی دواتر بارزانی گەڕایەوە بۆ [[باشووری کوردستان]]. و لە ڕۆژی ١٩ی ئادار، ڕێبەری مەلا مستەفا بارزانی بڕیاریدا لەناکاو کۆتایی بە بەرخۆدانی کورد بھێنێت و ڕوو لە ئێران بکات. لە ٢٥ی ئازاردا بارزانی کوردستانی عێراقی جێھێشت و ڕووی لە ئێران کرد.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شۆڕشی ئەیلوول]]
* [[ڕێککەوتنی ١٠ی شوبات (١٩٦٤)]]
* [[شەڕی زاویتە (١٩٦١)]]

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
[https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9?wprov=sfla1/ ویکی عەرەبی]
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|کوردستان|عێراق|مێژوو|دەیەی ١٩٧٠}}

[[پۆل:عێراق لە ١٩٧٥]]
[[پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق]]</text>
      <sha1>okt0ikk6n2iug5pi6z7yqpe2x0jrt54</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571912</id>
      <parentid>1571910</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڕەوتی شەڕ */</comment>
      <origin>1571912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21028" sha1="4k5bji4glwnl9uwvxgolcpuhvwi72ae" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ئز}}
}}
{{Infobox military conflict
| conflict    = دووەمین شەڕی کورد و عێراق
| date        = ١٩٧٤ ‒ ١٩٧٥
| partof      = [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]]
| image       =Second Iraqi‒Kurdish war.png
| caption     =نەخشەی باشووری کوردستان لە کاتی دووەمین شەڕی نێوان بزووتنەوەی کوردی و حکوومەتی عێراق، نەخشەکە تا بەرواری ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧٤ نیشان دەدات
| place       = [[باشووری کوردستان]]، ([[کۆماری عێراق]])
| result      = بردنەوەی عێراق
* ستراتیژی سەربازی پارتی دیموکراتی کوردستان شکستی ھێنا
* توانای شەڕکردنی پێشمەرگە نەما
* ئاگربەستی نێوان پارتی دیموکرات و عێراق
* لاوازبوونی [[سەرھەڵدانی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان|سەرھەڵدانی]] [[یەکێتیی نیشتمانی کوردستان]]
* ڕاگرتنی یارمەتییەکانی ئێران بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان
* [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر]]
| territory   =حکوومەتی فیدراڵی کۆنترۆڵی تەواوی ئەو ناوچانەی گەڕاندەوە کە زۆرینە کوردین
| combatant1  = {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} ١٠٠،٠٠٠‒١١٠،٠٠٠ چەکدار{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} ٣٥٠،٠٠٠ سەرباز
| combatant2  = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} ٩٠،٠٠٠ سەرباز{{ھن}}١،٢٠٠ تانک و ئۆتۆمبێلی سەربازی{{ھن}}٢٠٠ فڕۆکەی جەنگی (سەرجەمی بەکارنەھێندراوە)
| commander1  = {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[مەلا مستەفا بارزانی]]{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]
| commander2  = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[سەددام حوسێن]]
| strength1   = {{tree list}}
* {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پ.د.ک]]
** {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پێشمەرگەی پارتی دیموکراتی کوردستان|پێشمەرگە]]
{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[ئێران]]{{ھن}}'''پشتیوانان:'''{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ | سەردێڕ=18. Iraq/Kurds (1932-present) | ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220213234725/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; {{ھن}}{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
| strength2   = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[ڕژێمی بەعس|عێراق]]{{ھن}}'''پشتیوانان:'''{{ھن}}{{flagicon|Soviet Union}} [[یەکێتیی سۆڤیەت]]
| casualties1 = ١٠،٠٠٠ کوژراو
| casualties2 = ٢،٥٠٠ کوژراو
| casualties3 = '''کۆی گشتی:''' زیاتر لە ٧،٠٠٠ بۆ ٢٠،٠٠٠ کوژراو ھەبووە{{ھن}} ئاوارەبوونی ٦٠٠،٠٠٠{{ھن}} ٢٨٠،٠٠٠ کورد بەرەو ئێران ھەڵھاتن}}

'''دووەمین شەڕی کورد و عێراق''' بەشی دووەمی [[شۆڕشی ئەیلوول|یاخیبوونی بارزانی]] بوو، کە سەرەتای داڕمانی دانوستانەکانی [[خۆبەڕێوەبەری]] کورد و دەرئەنجامی ھێرشی عێراق بۆ سەر [[پارتی دیموکراتی کوردستان|سەربازە یاخیبووەکانی پارتی دێموکراتی کوردستانی]] [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] لە ماوەی ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٥ دەستیپێکرد. ئەو شەڕە لە دوای [[شۆڕشی ئەیلوول|یەکەم شەڕی عێراق و کورد]] (١٩٦١–١٩٧٠) ھات، چونکە [[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|پلانی ئاشتی]] ساڵی ١٩٧٠ بۆ خۆبەڕێوەبەری کورد تا ساڵی ١٩٧٤ نەتوانرا جێبەجێ بکرێت. بە پێچەوانەی ھەڵمەتی پێشووی گەریلا لە ساڵانی ١٩٦١–١٩٧٠ کە بارزانی بەڕێوەی برد، شەڕی ١٩٧٤ ھەوڵێکی کورد بوو بۆ شەڕی سیمیتری دژ بە سوپای عێراق کە دواجار بووە ھۆی داڕمانی خێرای کوردەکان کە چەکی پێشکەوتوو و قورسیان نەبوو. شەڕەکە بە دەربەدەری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] کۆتایی ھات و لە نێوان ٧٠٠٠ – ٢٠ ھەزار کوژراو لە ھەردوولا بە یەکەوە کۆتایی ھات.

== ھەوڵی یەکێتیی سۆڤیەت بۆ ڕێگریکردن لە شەڕ ==
[[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٤ ھەوڵێکی زۆری دا بۆ ئەوەی جارێکی دیکە شەڕ لە [[باشووری کوردستان]] سەرھەڵنەداتەوە، بۆ ناوبژیوانیکردن لە ناوچەکەدا، [[یەڤگینی پریماکۆڤ]]، کە لە [[بەیرووت]]ی پایتەختی [[لوبنان]] نیشتەجێ بوو ھەوڵی دەدا دۆخەکە ھێمن بکاتەوە بەڵام ھەوڵەکانی ھیچ ئەنجامێکیان نەبوو لە وەستانی شەڕی نێوان ئەو دوو لایەنە. لە ١٢ی ئازاری ھەمان ساڵدا یەکێتیی سۆڤیەت بانگھێشتی فەرمی بۆ جێگری ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی ئەوکات سەددام حوسێنی کرد بۆ سەردانی [[مۆسکۆ]]، دوای چەند ڕۆژێک [[سەددام حوسێن]] بۆ مۆسکۆ گەشتی کرد و لەوێ لەگەڵ بەرپرسانی سۆڤیەت کۆبووەوە بۆ تاوتوێکردنی پرسی ململانێی نێوان حکوومەتی ناوەندی و بزووتنەوە کوردییەکە کە [[مەلا مستەفا بارزانی]] سەرۆکایەتی دەکرد. دانوستانەکانی نێوان سەرکردایەتی سۆڤیەت و سەددام حسێن ھیچ ئەنجامێکی نەبوو بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی نێوان بزووتنەوەی کورد و حکوومەتی [[بەغدا]].&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص356،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص361،.&lt;/ref&gt;

== ڕەوتی شەڕ ==
لە ١١ی ئازاری ١٩٧٤ پەیوەندییەکانی نێوان حکوومەتی ناوەند و بزووتنەوەی کورد بەشێوەیەکی فەرمی پچڕا، سەرەتای مانگی نیسان بارەگای لیوای دووی پیادەی [[سوپای عێراق]] لەگەڵ فەوجێک لە لیواکە لە کەمپی ھەمیشەیی خۆی کشایەوە لە شارۆچکەی [[ڕەواندز]] بۆ [[چیای سبلیک]]. لە دەرەچەی [[گەرووی عەلی بەگ]]. لە ١٦ی نیساندا بزووتنەوەی کورد ھێرشی کردە سەر کەمپی سوپای عێراق لە چیای سبلیک، بە ئامانجی داگیرکردنی کەمپەکە و کۆنترۆڵکردنی ناوچەکە، بەڵام ھێرشەکە سەرکەوتوو نەبوو بەھۆی بەھێزی قەڵا بەرگرییەکانی سوپای عێراق لە کەمپەکەدا. ڕۆژی ٢٣ی نیسان فڕۆکەکانی عێراق بۆردوومانی شارۆچکەی [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]]یان کرد کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بەھۆیەوە ٢٧ ھاوڵاتی شارستانی کوژران، ڕۆژی دواتر فڕۆکە عێراقییەکان بۆرومانی شارۆچکەی [[قەڵادزێ]]یان کرد، ژمارەی کوژراوان لە ئەنجامی ئەم بۆردوومانەدا گەیشتە نزیکەی ١٢٠ کەس، و ژمارەی بریندارەکان گەیشتە نزیکەی ٤٠٠ کەس (زۆربەی قوربانییەکان لە خوێندکارانی [[زانکۆی سلێمانی]] بوون، کە کارگێڕییەکەیان لەژێر ئاڵای بزووتنەوەی کوردیدا بوو، ڕوویان لەم شارۆچکەیە کرد. ڕۆژی ٢٥ی نیسان فڕۆکە عێراقییەکان بۆردوومانی شارۆچکەی [[ھەڵەبجە]]یان کرد و ژمارەی قوربانیانیش لە ئەنجامی ئەو بۆردوومانەدا گەیشتە زیاتر لە ١٤٠ کەس لەنێوان کوژراو یان بریندار، دواتر فڕۆکە عێراقییەکان بۆردوومانی شارۆچکەی [[چوارتا]]یان کرد و پاشان [[پێنجوێن]] کە ھەردووکیان دەکەونە [[پارێزگای سلێمانی]]. ڕۆژی ٥ی ئایار لیوایەکی فیرقەی چواری سوپای عێراق دوای شەڕێک لەگەڵ چەکدارانی بزووتنەوەی کوردی توانی گەرووی [[زاخۆ]] کۆنتڕۆڵ بکات، لەھەمان ڕۆژدا شاری زاخۆ لەلایەن فڕۆکە عێراقییەکانەوە بۆردوومان کرا، ئەمەش وای کرد کە چەکدارانی بزووتنەوەی کورد لەگەڵ زۆربەی خەڵک کە لەگەڵیان بوون لە شارەکە دەربچن، بەم شێوەیە سوپای عێراق توانی زاخۆ داگیر بکات. لە ماوەی مانگی حوزەیراندا، ھێزەکانی سوپای عێراق بەبێ بەرخۆدانی جددی چەکدارانی بزووتنەوەی کورد، توانیان دەشتی ھەولێر و بەرزاییەکانی چیای [[سەفین]] داگیر بکەن. ڕۆژی ٨ی ئاب، ھێرشێکی سوپای عێراق بە سەرۆکایەتی ژەنەڕاڵ [[ئیسماعیل تایە نوعەیمی]]، فەرماندەی فیرقەی ٢، بۆ سەر شارۆچکەی [[ڕەواندز]] لە پارێزگای ھەولێر شکستی ھێنا. لە ٢٠ی ئابدا، ھێزەکانی سوپای عێراق توانیان بەبێ بەرگری شارۆچکەکە داگیر بکەن لە ئەنجامی نەبوونی ھیچ ھێزێکی چەکداری بزووتنەوەی کورد لەو ناوچەیە، ھەر لەو ڕۆژەدا شارۆچکەی قەڵادزێ کە دەکەوێتە [[پارێزگای سلێمانی]] کەوتە دەست سوپای عێراقەوە، لە ماوەی مانگی ئەیلوولدا شەڕەکانی نێوان ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد و ھێزەکانی سوپای عێراق چڕتر بووەوە، ڕۆژی ٢٣ی ئەیلوول ، فڕۆکەیەکی میگ-١٩ی عێراقی لە ناوچەی بارزیوە لە نزیک شارۆچکەی [[ڕەواندز]] کەوتە خوارەوە، فڕۆکەوانەکەش گیرا بەناوی مولازمی یەکەم [[سەفا جەلال]]. ڕۆژی ٣ی ئەیلوول دوای ئەوەی ھێزەکانی سوپای عێراق توانیان شارۆچکەی ڕەواندز و شارۆچکەی [[دیانا]] لە نزیکەوە داگیر بکەن، لیوای سێی سوپا بە سەرۆکایەتی عەقید [[حەمید دلێمی]] ھێرشیان کردە سەر کرو عومەر ئاغا لە نزیک شارۆچکەی دیانا، بەڵام ھێرشەکە سەرکەوتوو نەبوو و [[زیانەکانی سوپای]] عێراق لە ئەنجامی ئەو ھێرشەدا گەیشتە چوار [[تانک]] و ٢٣٠ سەرباز کوژراو.&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص376،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص377،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب صالح اليوسفي للمؤلفة زوزان اليوسفي - الفصل الثاني(ص63)،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص378،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص379،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص380،.&lt;/ref&gt;

== بەشداریکردنی ئێران ==
لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٧٤، دوای مانگێک لە دەستپێکردنەوەی شەڕەکانی نێوان حکوومەتی عێراق و بزووتنەوەی کورد، [[ئێران]] [[پاتری تۆپھاوێژ|پاترییەکی تۆپھاوێژی]] دژە فڕۆکەی بۆ [[حاجی ئۆمەران]] نارد بۆ پاراستنی ناوچەکە لە بۆردوومانی فڕۆکەکانی ھێزی ئاسمانی عێراق. لە مانگی ئەیلوولدا بارزانی داوای لە شای ئێران کرد کە پشتیووانی بکات و سوپای ئێران پاڵپشتی بزووتنەوەی کورد بکات بۆ پاراستنی ناوچەکە لە پێشکەوتنی سوپای عێراق، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵدا دوو تۆپھاوێژی ئێرانی کەتیبەکانی (کالیبەر ١٣٠ ملم) گەیشتنە دەڤەری [[باڵەکایەتی]]. ئەم تۆپھاوێژە ئێرانییە یارمەتی کەمکردنەوەی بۆردوومانی فڕۆکە عێراقییەکانی بەرەی کوردانی دا و ئەم چەکانە توانیان فڕۆکەیەکی ھانتەری عێراقی لە ناوچەی ڕەواندز بخەنە خوارەوە، و لە ١٤ی کانوونی دووەمیشدا فڕۆکەیەکی دیکەی عێراقی (بادجەر TU16) لە دەڤەری [[چۆمان]] خرایە خوارەوە، و کوشتنی تیمی فڕۆکەکە کە لە چوار کەس پێکھاتبوو، و ڕۆژی دواتر فڕۆکەیەکی جۆری (سوخۆی-٧) لە ناوچەی برزێوە نزیک شارۆچکەی ڕەواندز خرایە خوارەوە. ئەم تۆپھاوێژانە بوونە ھۆی زیان گەیاندن بە شوێنە سەربازییەکانی دەڤەری ڕەواندز و بەشێک لە کۆگاکانی چەکی لەناوبرد کە لە شارۆچکەکانی ڕەواندز و دیانادا بوون. لە دوای ٢٢ی تشرینی یەکەم سەرکردەکانی ھەردوو کەتیبەی ئێرانی دەستیان کرد بە نووسینی ڕاپۆرت کرد بۆ فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای ئێران سەبارەت بە دۆخی شەڕی نێوان حکوومەتی عێراق و بزووتنەوەی کورد، لە ڕاپۆرتەکاندا ئاماژە بەوە کراوە کە شەڕڤانانی بزووتنەوەی کوردی جددییانە شەڕیان نەکردووە و ھەوڵیان دەدا لە شەڕەکەدا پشت بە سوپای ئێران ببەستن.

== واژووکردنی ڕێکەوتننامەی جەزائیر ==
 {{سەرەکی|ڕێکەوتننامەی جەزائیر}}
[[پەڕگە:1975_Algiers_Agreement.jpg|وێنۆک|چەپ|[[سەددام حوسێن]]، [[ھواری بومێدیێن]] و [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] لەکاتی [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر]] لە ١٩٧٥]]
ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە شێوەیەکی ئەرێنی بە قازانجی بزووتنەوەی کورد بەردەوام بوون، ھێزەکانی حکوومەتی عێراقیش لە ئەنجامی ئەو شەڕانەدا زیانێکی زۆریان بەرکەوت، ئەمەش وای کرد حکوومەتی [[عێراق]] بە سەرپەرشتی [[ھواری بومێدیێن]]، سەرۆککۆماری [[جەزائیر]] لەگەڵ [[ئێران]] ڕێککەوتنێک ئەنجام بدات، بۆ ئەوەی بتوانێت واز لەو پاڵپشتییە بھێنن کە ئێران بۆ بزووتنەوەی کورد دژ بە حکوومەتی عێراقی دەکرد. لە ٦ی ئازاری ساڵی ١٩٧٥، بە ئامادەبوونی [[سەددام حوسێن]] (جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش لە عێراق) و شای ئێران [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی]] ڕێککەوتنەکە ئەنجامدرا، بەپێی ئەم ڕێککەوتنە عێراق ڕازی بوو نیوەی [[شەتەلعەرەب]] بۆ [[ئێران]] لە بەرامبەر وەستاندنی پشتیوانییەکانی بۆ بزووتنەوەی کورد لە باکوور. دوای واژووکردنی ڕێککەوتنەکە، پشتیووانی ئێران بۆ بزووتنەوەی چەکداری کورد وەستا، بەڵام سەرەڕای ئەوەش شەڕ لەنێوان ھەردوولا بەردەوام بوو و کورد لەو کاتەدا سێ پلەی سەرکردایەتیی پاراست:

* دەڤەری [[باڵەکایەتی]] ([[حاجی ئۆمەران]]) لە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ھەولێر]] بە سەرۆکایەتی ھەردوو کوڕەکەی [[مەلا مستەفا بارزانی]]، [[ئیدریس بارزانی|ئیدریس]] و [[مەسعوود بارزانی|مەسعوود]].
* دەڤەری [[پێنجوین]] کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سلێمانی]] بە سەرۆکایەتی [[ڕۆژ نووری شاوەیس|نووری شاوەیس]] (ئەندامی مەکتەبی سیاسی).
* ناوچەکانی بادینان کە پارێزگاکانی [[دھۆک]] و [[مووسڵ]]یان لەخۆگرتبوو، بە سەرۆکایەتی [[ساڵح یووسفی]].

لە ٧ی ئازار، واتە ڕۆژێک دوای واژووکردنی ڕێککەوتنی نێوان عێراق و ئێران، سوپای عێراق توانی تەواوی زنجیرە چیای زووزک کە دەکەوێتە نزیک شارۆچکەی [[ڕەواندز]] داگیر بکات، و لەھەمان ڕۆژدا سوپای عێراق ھێرشی کردە سەر چیای [[ھەندرێن]]، بەڵام ھێرشەکە شکستی ھێنا و لەھەمان ڕۆژدا ئێران ھەموو ئەو دژە فڕۆکە و تۆپخانەیەی کە پێشتر ناردبووی بەمەبەستی پاڵپشتیکردنی ھێزەکانی بزووتنەوەی کوردی، کشاندییەوە و وێستگەی پەیوەندی بێ تەلی ئێران لە ناوچەی فەرماندەیی کورد کشێنرایەوە و لە شارۆچکەی [[پیرانشار]]ی ئێران کە ھاوسنوورە لەگەڵ سنووری عێراق لە دەروازەی حاجی ئۆمەران دانرا. ھەر لەو ڕۆژەدا کشانەوەی نوێنەرایەتی [[ئیسرائیل]] بۆ ئێرانی دەستی پێکرد. ڕۆژی ١١ی ئازاری ١٩٧٥ شای ئێران محەممەد ڕەزا پەھلەوی لەگەڵ ڕێبەری بزووتنەوەی کوردی مەلا مستەفا بارزانی لە [[تاران]] کۆبووەوە سەبارەت بە کاردانەوەی ئەو ڕێککەوتنەی کە لە نێوان عێراق و ئێران ڕوویدا، ڕۆژی دواتر بارزانی گەڕایەوە بۆ [[باشووری کوردستان]]. و لە ڕۆژی ١٩ی ئادار، ڕێبەری مەلا مستەفا بارزانی بڕیاریدا لەناکاو کۆتایی بە بەرخۆدانی کورد بھێنێت و ڕوو لە ئێران بکات. لە ٢٥ی ئازاردا بارزانی کوردستانی عێراقی جێھێشت و ڕووی لە ئێران کرد.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شۆڕشی ئەیلوول]]
* [[ڕێککەوتنی ١٠ی شوبات (١٩٦٤)]]
* [[شەڕی زاویتە (١٩٦١)]]

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
[https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9?wprov=sfla1/ ویکی عەرەبی]
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|کوردستان|عێراق|مێژوو|دەیەی ١٩٧٠}}

[[پۆل:عێراق لە ١٩٧٥]]
[[پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق]]</text>
      <sha1>4k5bji4glwnl9uwvxgolcpuhvwi72ae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571914</id>
      <parentid>1571912</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەشداریکردنی ئێران */</comment>
      <origin>1571914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21445" sha1="ljll483atumlhqhttwo75myw6fabo5z" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ئز}}
}}
{{Infobox military conflict
| conflict    = دووەمین شەڕی کورد و عێراق
| date        = ١٩٧٤ ‒ ١٩٧٥
| partof      = [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]]
| image       =Second Iraqi‒Kurdish war.png
| caption     =نەخشەی باشووری کوردستان لە کاتی دووەمین شەڕی نێوان بزووتنەوەی کوردی و حکوومەتی عێراق، نەخشەکە تا بەرواری ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧٤ نیشان دەدات
| place       = [[باشووری کوردستان]]، ([[کۆماری عێراق]])
| result      = بردنەوەی عێراق
* ستراتیژی سەربازی پارتی دیموکراتی کوردستان شکستی ھێنا
* توانای شەڕکردنی پێشمەرگە نەما
* ئاگربەستی نێوان پارتی دیموکرات و عێراق
* لاوازبوونی [[سەرھەڵدانی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان|سەرھەڵدانی]] [[یەکێتیی نیشتمانی کوردستان]]
* ڕاگرتنی یارمەتییەکانی ئێران بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان
* [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر]]
| territory   =حکوومەتی فیدراڵی کۆنترۆڵی تەواوی ئەو ناوچانەی گەڕاندەوە کە زۆرینە کوردین
| combatant1  = {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} ١٠٠،٠٠٠‒١١٠،٠٠٠ چەکدار{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} ٣٥٠،٠٠٠ سەرباز
| combatant2  = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} ٩٠،٠٠٠ سەرباز{{ھن}}١،٢٠٠ تانک و ئۆتۆمبێلی سەربازی{{ھن}}٢٠٠ فڕۆکەی جەنگی (سەرجەمی بەکارنەھێندراوە)
| commander1  = {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[مەلا مستەفا بارزانی]]{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]
| commander2  = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[سەددام حوسێن]]
| strength1   = {{tree list}}
* {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پ.د.ک]]
** {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پێشمەرگەی پارتی دیموکراتی کوردستان|پێشمەرگە]]
{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[ئێران]]{{ھن}}'''پشتیوانان:'''{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ | سەردێڕ=18. Iraq/Kurds (1932-present) | ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220213234725/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; {{ھن}}{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
| strength2   = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[ڕژێمی بەعس|عێراق]]{{ھن}}'''پشتیوانان:'''{{ھن}}{{flagicon|Soviet Union}} [[یەکێتیی سۆڤیەت]]
| casualties1 = ١٠،٠٠٠ کوژراو
| casualties2 = ٢،٥٠٠ کوژراو
| casualties3 = '''کۆی گشتی:''' زیاتر لە ٧،٠٠٠ بۆ ٢٠،٠٠٠ کوژراو ھەبووە{{ھن}} ئاوارەبوونی ٦٠٠،٠٠٠{{ھن}} ٢٨٠،٠٠٠ کورد بەرەو ئێران ھەڵھاتن}}

'''دووەمین شەڕی کورد و عێراق''' بەشی دووەمی [[شۆڕشی ئەیلوول|یاخیبوونی بارزانی]] بوو، کە سەرەتای داڕمانی دانوستانەکانی [[خۆبەڕێوەبەری]] کورد و دەرئەنجامی ھێرشی عێراق بۆ سەر [[پارتی دیموکراتی کوردستان|سەربازە یاخیبووەکانی پارتی دێموکراتی کوردستانی]] [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] لە ماوەی ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٥ دەستیپێکرد. ئەو شەڕە لە دوای [[شۆڕشی ئەیلوول|یەکەم شەڕی عێراق و کورد]] (١٩٦١–١٩٧٠) ھات، چونکە [[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|پلانی ئاشتی]] ساڵی ١٩٧٠ بۆ خۆبەڕێوەبەری کورد تا ساڵی ١٩٧٤ نەتوانرا جێبەجێ بکرێت. بە پێچەوانەی ھەڵمەتی پێشووی گەریلا لە ساڵانی ١٩٦١–١٩٧٠ کە بارزانی بەڕێوەی برد، شەڕی ١٩٧٤ ھەوڵێکی کورد بوو بۆ شەڕی سیمیتری دژ بە سوپای عێراق کە دواجار بووە ھۆی داڕمانی خێرای کوردەکان کە چەکی پێشکەوتوو و قورسیان نەبوو. شەڕەکە بە دەربەدەری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] کۆتایی ھات و لە نێوان ٧٠٠٠ – ٢٠ ھەزار کوژراو لە ھەردوولا بە یەکەوە کۆتایی ھات.

== ھەوڵی یەکێتیی سۆڤیەت بۆ ڕێگریکردن لە شەڕ ==
[[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٤ ھەوڵێکی زۆری دا بۆ ئەوەی جارێکی دیکە شەڕ لە [[باشووری کوردستان]] سەرھەڵنەداتەوە، بۆ ناوبژیوانیکردن لە ناوچەکەدا، [[یەڤگینی پریماکۆڤ]]، کە لە [[بەیرووت]]ی پایتەختی [[لوبنان]] نیشتەجێ بوو ھەوڵی دەدا دۆخەکە ھێمن بکاتەوە بەڵام ھەوڵەکانی ھیچ ئەنجامێکیان نەبوو لە وەستانی شەڕی نێوان ئەو دوو لایەنە. لە ١٢ی ئازاری ھەمان ساڵدا یەکێتیی سۆڤیەت بانگھێشتی فەرمی بۆ جێگری ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی ئەوکات سەددام حوسێنی کرد بۆ سەردانی [[مۆسکۆ]]، دوای چەند ڕۆژێک [[سەددام حوسێن]] بۆ مۆسکۆ گەشتی کرد و لەوێ لەگەڵ بەرپرسانی سۆڤیەت کۆبووەوە بۆ تاوتوێکردنی پرسی ململانێی نێوان حکوومەتی ناوەندی و بزووتنەوە کوردییەکە کە [[مەلا مستەفا بارزانی]] سەرۆکایەتی دەکرد. دانوستانەکانی نێوان سەرکردایەتی سۆڤیەت و سەددام حسێن ھیچ ئەنجامێکی نەبوو بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی نێوان بزووتنەوەی کورد و حکوومەتی [[بەغدا]].&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص356،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص361،.&lt;/ref&gt;

== ڕەوتی شەڕ ==
لە ١١ی ئازاری ١٩٧٤ پەیوەندییەکانی نێوان حکوومەتی ناوەند و بزووتنەوەی کورد بەشێوەیەکی فەرمی پچڕا، سەرەتای مانگی نیسان بارەگای لیوای دووی پیادەی [[سوپای عێراق]] لەگەڵ فەوجێک لە لیواکە لە کەمپی ھەمیشەیی خۆی کشایەوە لە شارۆچکەی [[ڕەواندز]] بۆ [[چیای سبلیک]]. لە دەرەچەی [[گەرووی عەلی بەگ]]. لە ١٦ی نیساندا بزووتنەوەی کورد ھێرشی کردە سەر کەمپی سوپای عێراق لە چیای سبلیک، بە ئامانجی داگیرکردنی کەمپەکە و کۆنترۆڵکردنی ناوچەکە، بەڵام ھێرشەکە سەرکەوتوو نەبوو بەھۆی بەھێزی قەڵا بەرگرییەکانی سوپای عێراق لە کەمپەکەدا. ڕۆژی ٢٣ی نیسان فڕۆکەکانی عێراق بۆردوومانی شارۆچکەی [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]]یان کرد کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بەھۆیەوە ٢٧ ھاوڵاتی شارستانی کوژران، ڕۆژی دواتر فڕۆکە عێراقییەکان بۆرومانی شارۆچکەی [[قەڵادزێ]]یان کرد، ژمارەی کوژراوان لە ئەنجامی ئەم بۆردوومانەدا گەیشتە نزیکەی ١٢٠ کەس، و ژمارەی بریندارەکان گەیشتە نزیکەی ٤٠٠ کەس (زۆربەی قوربانییەکان لە خوێندکارانی [[زانکۆی سلێمانی]] بوون، کە کارگێڕییەکەیان لەژێر ئاڵای بزووتنەوەی کوردیدا بوو، ڕوویان لەم شارۆچکەیە کرد. ڕۆژی ٢٥ی نیسان فڕۆکە عێراقییەکان بۆردوومانی شارۆچکەی [[ھەڵەبجە]]یان کرد و ژمارەی قوربانیانیش لە ئەنجامی ئەو بۆردوومانەدا گەیشتە زیاتر لە ١٤٠ کەس لەنێوان کوژراو یان بریندار، دواتر فڕۆکە عێراقییەکان بۆردوومانی شارۆچکەی [[چوارتا]]یان کرد و پاشان [[پێنجوێن]] کە ھەردووکیان دەکەونە [[پارێزگای سلێمانی]]. ڕۆژی ٥ی ئایار لیوایەکی فیرقەی چواری سوپای عێراق دوای شەڕێک لەگەڵ چەکدارانی بزووتنەوەی کوردی توانی گەرووی [[زاخۆ]] کۆنتڕۆڵ بکات، لەھەمان ڕۆژدا شاری زاخۆ لەلایەن فڕۆکە عێراقییەکانەوە بۆردوومان کرا، ئەمەش وای کرد کە چەکدارانی بزووتنەوەی کورد لەگەڵ زۆربەی خەڵک کە لەگەڵیان بوون لە شارەکە دەربچن، بەم شێوەیە سوپای عێراق توانی زاخۆ داگیر بکات. لە ماوەی مانگی حوزەیراندا، ھێزەکانی سوپای عێراق بەبێ بەرخۆدانی جددی چەکدارانی بزووتنەوەی کورد، توانیان دەشتی ھەولێر و بەرزاییەکانی چیای [[سەفین]] داگیر بکەن. ڕۆژی ٨ی ئاب، ھێرشێکی سوپای عێراق بە سەرۆکایەتی ژەنەڕاڵ [[ئیسماعیل تایە نوعەیمی]]، فەرماندەی فیرقەی ٢، بۆ سەر شارۆچکەی [[ڕەواندز]] لە پارێزگای ھەولێر شکستی ھێنا. لە ٢٠ی ئابدا، ھێزەکانی سوپای عێراق توانیان بەبێ بەرگری شارۆچکەکە داگیر بکەن لە ئەنجامی نەبوونی ھیچ ھێزێکی چەکداری بزووتنەوەی کورد لەو ناوچەیە، ھەر لەو ڕۆژەدا شارۆچکەی قەڵادزێ کە دەکەوێتە [[پارێزگای سلێمانی]] کەوتە دەست سوپای عێراقەوە، لە ماوەی مانگی ئەیلوولدا شەڕەکانی نێوان ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد و ھێزەکانی سوپای عێراق چڕتر بووەوە، ڕۆژی ٢٣ی ئەیلوول ، فڕۆکەیەکی میگ-١٩ی عێراقی لە ناوچەی بارزیوە لە نزیک شارۆچکەی [[ڕەواندز]] کەوتە خوارەوە، فڕۆکەوانەکەش گیرا بەناوی مولازمی یەکەم [[سەفا جەلال]]. ڕۆژی ٣ی ئەیلوول دوای ئەوەی ھێزەکانی سوپای عێراق توانیان شارۆچکەی ڕەواندز و شارۆچکەی [[دیانا]] لە نزیکەوە داگیر بکەن، لیوای سێی سوپا بە سەرۆکایەتی عەقید [[حەمید دلێمی]] ھێرشیان کردە سەر کرو عومەر ئاغا لە نزیک شارۆچکەی دیانا، بەڵام ھێرشەکە سەرکەوتوو نەبوو و [[زیانەکانی سوپای]] عێراق لە ئەنجامی ئەو ھێرشەدا گەیشتە چوار [[تانک]] و ٢٣٠ سەرباز کوژراو.&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص376،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص377،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب صالح اليوسفي للمؤلفة زوزان اليوسفي - الفصل الثاني(ص63)،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص378،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص379،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص380،.&lt;/ref&gt;

== بەشداریکردنی ئێران ==
لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٧٤، دوای مانگێک لە دەستپێکردنەوەی شەڕەکانی نێوان [[حکوومەتی عێراق]] و بزووتنەوەی کورد، [[ئێران]] [[پاتری تۆپھاوێژ|پاترییەکی تۆپھاوێژی]] دژە فڕۆکەی بۆ [[حاجی ئۆمەران]] نارد بۆ پاراستنی ناوچەکە لە بۆردوومانی فڕۆکەکانی ھێزی ئاسمانی عێراق. لە مانگی ئەیلوولدا [[مەلا مستەفا|بارزانی]] داوای لە شای ئێران کرد کە پشتیووانی بکات و سوپای ئێران پاڵپشتی بزووتنەوەی کورد بکات بۆ پاراستنی ناوچەکە لە پێشکەوتنی [[سوپای عێراق]]، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵدا دوو [[تۆپھاوێژ]]ی ئێرانی کەتیبەکانی (کالیبەر ١٣٠ ملم) گەیشتنە دەڤەری [[باڵەکایەتی]]. ئەم تۆپھاوێژە ئێرانییە یارمەتی کەمکردنەوەی بۆردوومانی فڕۆکە عێراقییەکانی بەرەی کوردانی دا و ئەم چەکانە توانیان فڕۆکەیەکی ھانتەری عێراقی لە ناوچەی [[ڕەواندز]] بخەنە خوارەوە، و لە ١٤ی کانوونی یەکەمیشدا فڕۆکەیەکی دیکەی عێراقی (بادجەر TU16) لە دەڤەری [[چۆمان]] خرایە خوارەوە، و کوشتنی تیمی فڕۆکەکە کە لە چوار کەس پێکھاتبوو، و ڕۆژی دواتر فڕۆکەیەکی جۆری (سووخۆی-٧) لە ناوچەی برزێوە نزیک شارۆچکەی ڕەواندز خرایە خوارەوە. ئەم تۆپھاوێژانە بوونە ھۆی زیان گەیاندن بە شوێنە سەربازییەکانی دەڤەری ڕەواندز و بەشێک لە کۆگاکانی چەکی لەناوبرد کە لە شارۆچکەکانی ڕەواندز و [[دیانا]]دا بوون. لە دوای ٢٢ی تشرینی یەکەم سەرکردەکانی ھەردوو کەتیبەی ئێرانی دەستیان کرد بە نووسینی ڕاپۆرت کرد بۆ فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای ئێران سەبارەت بە دۆخی شەڕی نێوان حکوومەتی عێراق و بزووتنەوەی کورد، لە ڕاپۆرتەکاندا ئاماژە بەوە کراوە کە شەڕڤانانی بزووتنەوەی کوردی ڕژدییانە شەڕیان نەکردووە و ھەوڵیان دەدا لە شەڕەکەدا پشت بە سوپای ئێران ببەستن.&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص374،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص386،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص375،.&lt;/ref&gt;

== واژووکردنی ڕێکەوتننامەی جەزائیر ==
 {{سەرەکی|ڕێکەوتننامەی جەزائیر}}
[[پەڕگە:1975_Algiers_Agreement.jpg|وێنۆک|چەپ|[[سەددام حوسێن]]، [[ھواری بومێدیێن]] و [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] لەکاتی [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر]] لە ١٩٧٥]]
ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە شێوەیەکی ئەرێنی بە قازانجی بزووتنەوەی کورد بەردەوام بوون، ھێزەکانی حکوومەتی عێراقیش لە ئەنجامی ئەو شەڕانەدا زیانێکی زۆریان بەرکەوت، ئەمەش وای کرد حکوومەتی [[عێراق]] بە سەرپەرشتی [[ھواری بومێدیێن]]، سەرۆککۆماری [[جەزائیر]] لەگەڵ [[ئێران]] ڕێککەوتنێک ئەنجام بدات، بۆ ئەوەی بتوانێت واز لەو پاڵپشتییە بھێنن کە ئێران بۆ بزووتنەوەی کورد دژ بە حکوومەتی عێراقی دەکرد. لە ٦ی ئازاری ساڵی ١٩٧٥، بە ئامادەبوونی [[سەددام حوسێن]] (جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش لە عێراق) و شای ئێران [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی]] ڕێککەوتنەکە ئەنجامدرا، بەپێی ئەم ڕێککەوتنە عێراق ڕازی بوو نیوەی [[شەتەلعەرەب]] بۆ [[ئێران]] لە بەرامبەر وەستاندنی پشتیوانییەکانی بۆ بزووتنەوەی کورد لە باکوور. دوای واژووکردنی ڕێککەوتنەکە، پشتیووانی ئێران بۆ بزووتنەوەی چەکداری کورد وەستا، بەڵام سەرەڕای ئەوەش شەڕ لەنێوان ھەردوولا بەردەوام بوو و کورد لەو کاتەدا سێ پلەی سەرکردایەتیی پاراست:

* دەڤەری [[باڵەکایەتی]] ([[حاجی ئۆمەران]]) لە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ھەولێر]] بە سەرۆکایەتی ھەردوو کوڕەکەی [[مەلا مستەفا بارزانی]]، [[ئیدریس بارزانی|ئیدریس]] و [[مەسعوود بارزانی|مەسعوود]].
* دەڤەری [[پێنجوین]] کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سلێمانی]] بە سەرۆکایەتی [[ڕۆژ نووری شاوەیس|نووری شاوەیس]] (ئەندامی مەکتەبی سیاسی).
* ناوچەکانی بادینان کە پارێزگاکانی [[دھۆک]] و [[مووسڵ]]یان لەخۆگرتبوو، بە سەرۆکایەتی [[ساڵح یووسفی]].

لە ٧ی ئازار، واتە ڕۆژێک دوای واژووکردنی ڕێککەوتنی نێوان عێراق و ئێران، سوپای عێراق توانی تەواوی زنجیرە چیای زووزک کە دەکەوێتە نزیک شارۆچکەی [[ڕەواندز]] داگیر بکات، و لەھەمان ڕۆژدا سوپای عێراق ھێرشی کردە سەر چیای [[ھەندرێن]]، بەڵام ھێرشەکە شکستی ھێنا و لەھەمان ڕۆژدا ئێران ھەموو ئەو دژە فڕۆکە و تۆپخانەیەی کە پێشتر ناردبووی بەمەبەستی پاڵپشتیکردنی ھێزەکانی بزووتنەوەی کوردی، کشاندییەوە و وێستگەی پەیوەندی بێ تەلی ئێران لە ناوچەی فەرماندەیی کورد کشێنرایەوە و لە شارۆچکەی [[پیرانشار]]ی ئێران کە ھاوسنوورە لەگەڵ سنووری عێراق لە دەروازەی حاجی ئۆمەران دانرا. ھەر لەو ڕۆژەدا کشانەوەی نوێنەرایەتی [[ئیسرائیل]] بۆ ئێرانی دەستی پێکرد. ڕۆژی ١١ی ئازاری ١٩٧٥ شای ئێران محەممەد ڕەزا پەھلەوی لەگەڵ ڕێبەری بزووتنەوەی کوردی مەلا مستەفا بارزانی لە [[تاران]] کۆبووەوە سەبارەت بە کاردانەوەی ئەو ڕێککەوتنەی کە لە نێوان عێراق و ئێران ڕوویدا، ڕۆژی دواتر بارزانی گەڕایەوە بۆ [[باشووری کوردستان]]. و لە ڕۆژی ١٩ی ئادار، ڕێبەری مەلا مستەفا بارزانی بڕیاریدا لەناکاو کۆتایی بە بەرخۆدانی کورد بھێنێت و ڕوو لە ئێران بکات. لە ٢٥ی ئازاردا بارزانی کوردستانی عێراقی جێھێشت و ڕووی لە ئێران کرد.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شۆڕشی ئەیلوول]]
* [[ڕێککەوتنی ١٠ی شوبات (١٩٦٤)]]
* [[شەڕی زاویتە (١٩٦١)]]

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
[https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9?wprov=sfla1/ ویکی عەرەبی]
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|کوردستان|عێراق|مێژوو|دەیەی ١٩٧٠}}

[[پۆل:عێراق لە ١٩٧٥]]
[[پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق]]</text>
      <sha1>ljll483atumlhqhttwo75myw6fabo5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571915</id>
      <parentid>1571914</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1571915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21109" sha1="j2loy4oomj4rhlfnncbg64vnp1tmp60" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ئز}}
}}
{{Infobox military conflict
| conflict    = دووەمین شەڕی کورد و عێراق
| date        = ١٩٧٤ ‒ ١٩٧٥
| partof      = [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]]
| image       =Second Iraqi‒Kurdish war.png
| caption     =نەخشەی باشووری کوردستان لە کاتی دووەمین شەڕی نێوان بزووتنەوەی کوردی و حکوومەتی عێراق، نەخشەکە تا بەرواری ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧٤ نیشان دەدات
| place       = [[باشووری کوردستان]]، ([[کۆماری عێراق]])
| result      = بردنەوەی عێراق
* ستراتیژی سەربازی پارتی دیموکراتی کوردستان شکستی ھێنا
* توانای شەڕکردنی پێشمەرگە نەما
* ئاگربەستی نێوان پارتی دیموکرات و عێراق
* لاوازبوونی [[سەرھەڵدانی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان|سەرھەڵدانی]] [[یەکێتیی نیشتمانی کوردستان]]
* ڕاگرتنی یارمەتییەکانی ئێران بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان
* [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر]]
| territory   =حکوومەتی فیدراڵی کۆنترۆڵی تەواوی ئەو ناوچانەی گەڕاندەوە کە زۆرینە کوردین
| combatant1  = {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} ١٠٠،٠٠٠‒١١٠،٠٠٠ چەکدار{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} ٣٥٠،٠٠٠ سەرباز
| combatant2  = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} ٩٠،٠٠٠ سەرباز{{ھن}}١،٢٠٠ تانک و ئۆتۆمبێلی سەربازی{{ھن}}٢٠٠ فڕۆکەی جەنگی (سەرجەمی بەکارنەھێندراوە)
| commander1  = {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[مەلا مستەفا بارزانی]]{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]
| commander2  = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[سەددام حوسێن]]
| strength1   = {{tree list}}
* {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پ.د.ک]]
** {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پێشمەرگەی پارتی دیموکراتی کوردستان|پێشمەرگە]]
{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[ئێران]]{{ھن}}'''پشتیوانان:'''{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ | سەردێڕ=18. Iraq/Kurds (1932-present) | ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220213234725/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; {{ھن}}{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
| strength2   = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[ڕژێمی بەعس|عێراق]]{{ھن}}'''پشتیوانان:'''{{ھن}}{{flagicon|Soviet Union}} [[یەکێتیی سۆڤیەت]]
| casualties1 = ١٠،٠٠٠ کوژراو
| casualties2 = ٢،٥٠٠ کوژراو
| casualties3 = '''کۆی گشتی:''' زیاتر لە ٧،٠٠٠ بۆ ٢٠،٠٠٠ کوژراو ھەبووە{{ھن}} ئاوارەبوونی ٦٠٠،٠٠٠{{ھن}} ٢٨٠،٠٠٠ کورد بەرەو ئێران ھەڵھاتن}}

'''دووەمین شەڕی کورد و عێراق''' بەشی دووەمی [[شۆڕشی ئەیلوول|یاخیبوونی بارزانی]] بوو، کە سەرەتای داڕمانی دانوستانەکانی [[خۆبەڕێوەبەری]] کورد و دەرئەنجامی ھێرشی عێراق بۆ سەر [[پارتی دیموکراتی کوردستان|سەربازە یاخیبووەکانی پارتی دێموکراتی کوردستانی]] [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] لە ماوەی ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٥ دەستیپێکرد. ئەو شەڕە لە دوای [[شۆڕشی ئەیلوول|یەکەم شەڕی عێراق و کورد]] (١٩٦١–١٩٧٠) ھات، چونکە [[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|پلانی ئاشتی]] ساڵی ١٩٧٠ بۆ خۆبەڕێوەبەری کورد تا ساڵی ١٩٧٤ نەتوانرا جێبەجێ بکرێت. بە پێچەوانەی ھەڵمەتی پێشووی گەریلا لە ساڵانی ١٩٦١–١٩٧٠ کە بارزانی بەڕێوەی برد، شەڕی ١٩٧٤ ھەوڵێکی کورد بوو بۆ شەڕی سیمیتری دژ بە سوپای عێراق کە دواجار بووە ھۆی داڕمانی خێرای کوردەکان کە چەکی پێشکەوتوو و قورسیان نەبوو. شەڕەکە بە دەربەدەری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] کۆتایی ھات و لە نێوان ٧٠٠٠ – ٢٠ ھەزار کوژراو لە ھەردوولا بە یەکەوە کۆتایی ھات.

== ھەوڵی یەکێتیی سۆڤیەت بۆ ڕێگریکردن لە شەڕ ==
[[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٤ ھەوڵێکی زۆری دا بۆ ئەوەی جارێکی دیکە شەڕ لە [[باشووری کوردستان]] سەرھەڵنەداتەوە، بۆ ناوبژیوانیکردن لە ناوچەکەدا، [[یەڤگینی پریماکۆڤ]]، کە لە [[بەیرووت]]ی پایتەختی [[لوبنان]] نیشتەجێ بوو ھەوڵی دەدا دۆخەکە ھێمن بکاتەوە بەڵام ھەوڵەکانی ھیچ ئەنجامێکیان نەبوو لە وەستانی شەڕی نێوان ئەو دوو لایەنە. لە ١٢ی ئازاری ھەمان ساڵدا یەکێتیی سۆڤیەت بانگھێشتی فەرمی بۆ جێگری ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی ئەوکات سەددام حوسێنی کرد بۆ سەردانی [[مۆسکۆ]]، دوای چەند ڕۆژێک [[سەددام حوسێن]] بۆ مۆسکۆ گەشتی کرد و لەوێ لەگەڵ بەرپرسانی سۆڤیەت کۆبووەوە بۆ تاوتوێکردنی پرسی ململانێی نێوان حکوومەتی ناوەندی و بزووتنەوە کوردییەکە کە [[مەلا مستەفا بارزانی]] سەرۆکایەتی دەکرد. دانوستانەکانی نێوان سەرکردایەتی سۆڤیەت و سەددام حسێن ھیچ ئەنجامێکی نەبوو بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی نێوان بزووتنەوەی کورد و حکوومەتی [[بەغدا]].&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص356،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص361،.&lt;/ref&gt;

== ڕەوتی شەڕ ==
لە ١١ی ئازاری ١٩٧٤ پەیوەندییەکانی نێوان حکوومەتی ناوەند و بزووتنەوەی کورد بەشێوەیەکی فەرمی پچڕا، سەرەتای مانگی نیسان بارەگای لیوای دووی پیادەی [[سوپای عێراق]] لەگەڵ فەوجێک لە لیواکە لە کەمپی ھەمیشەیی خۆی کشایەوە لە شارۆچکەی [[ڕەواندز]] بۆ [[چیای سبلیک]]. لە دەرەچەی [[گەرووی عەلی بەگ]]. لە ١٦ی نیساندا بزووتنەوەی کورد ھێرشی کردە سەر کەمپی سوپای عێراق لە چیای سبلیک، بە ئامانجی داگیرکردنی کەمپەکە و کۆنترۆڵکردنی ناوچەکە، بەڵام ھێرشەکە سەرکەوتوو نەبوو بەھۆی بەھێزی قەڵا بەرگرییەکانی سوپای عێراق لە کەمپەکەدا. ڕۆژی ٢٣ی نیسان فڕۆکەکانی عێراق بۆردوومانی شارۆچکەی [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]]یان کرد کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بەھۆیەوە ٢٧ ھاوڵاتی شارستانی کوژران، ڕۆژی دواتر فڕۆکە عێراقییەکان بۆرومانی شارۆچکەی [[قەڵادزێ]]یان کرد، ژمارەی کوژراوان لە ئەنجامی ئەم بۆردوومانەدا گەیشتە نزیکەی ١٢٠ کەس، و ژمارەی بریندارەکان گەیشتە نزیکەی ٤٠٠ کەس (زۆربەی قوربانییەکان لە خوێندکارانی [[زانکۆی سلێمانی]] بوون، کە کارگێڕییەکەیان لەژێر ئاڵای بزووتنەوەی کوردیدا بوو، ڕوویان لەم شارۆچکەیە کرد. ڕۆژی ٢٥ی نیسان فڕۆکە عێراقییەکان بۆردوومانی شارۆچکەی [[ھەڵەبجە]]یان کرد و ژمارەی قوربانیانیش لە ئەنجامی ئەو بۆردوومانەدا گەیشتە زیاتر لە ١٤٠ کەس لەنێوان کوژراو یان بریندار، دواتر فڕۆکە عێراقییەکان بۆردوومانی شارۆچکەی [[چوارتا]]یان کرد و پاشان [[پێنجوێن]] کە ھەردووکیان دەکەونە [[پارێزگای سلێمانی]]. ڕۆژی ٥ی ئایار لیوایەکی فیرقەی چواری سوپای عێراق دوای شەڕێک لەگەڵ چەکدارانی بزووتنەوەی کوردی توانی گەرووی [[زاخۆ]] کۆنتڕۆڵ بکات، لەھەمان ڕۆژدا شاری زاخۆ لەلایەن فڕۆکە عێراقییەکانەوە بۆردوومان کرا، ئەمەش وای کرد کە چەکدارانی بزووتنەوەی کورد لەگەڵ زۆربەی خەڵک کە لەگەڵیان بوون لە شارەکە دەربچن، بەم شێوەیە سوپای عێراق توانی زاخۆ داگیر بکات. لە ماوەی مانگی حوزەیراندا، ھێزەکانی سوپای عێراق بەبێ بەرخۆدانی جددی چەکدارانی بزووتنەوەی کورد، توانیان دەشتی ھەولێر و بەرزاییەکانی چیای [[سەفین]] داگیر بکەن. ڕۆژی ٨ی ئاب، ھێرشێکی سوپای عێراق بە سەرۆکایەتی ژەنەڕاڵ [[ئیسماعیل تایە نوعەیمی]]، فەرماندەی فیرقەی ٢، بۆ سەر شارۆچکەی [[ڕەواندز]] لە پارێزگای ھەولێر شکستی ھێنا. لە ٢٠ی ئابدا، ھێزەکانی سوپای عێراق توانیان بەبێ بەرگری شارۆچکەکە داگیر بکەن لە ئەنجامی نەبوونی ھیچ ھێزێکی چەکداری بزووتنەوەی کورد لەو ناوچەیە، ھەر لەو ڕۆژەدا شارۆچکەی قەڵادزێ کە دەکەوێتە [[پارێزگای سلێمانی]] کەوتە دەست سوپای عێراقەوە، لە ماوەی مانگی ئەیلوولدا شەڕەکانی نێوان ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد و ھێزەکانی سوپای عێراق چڕتر بووەوە، ڕۆژی ٢٣ی ئەیلوول ، فڕۆکەیەکی میگ-١٩ی عێراقی لە ناوچەی بارزیوە لە نزیک شارۆچکەی [[ڕەواندز]] کەوتە خوارەوە، فڕۆکەوانەکەش گیرا بەناوی مولازمی یەکەم [[سەفا جەلال]]. ڕۆژی ٣ی ئەیلوول دوای ئەوەی ھێزەکانی سوپای عێراق توانیان شارۆچکەی ڕەواندز و شارۆچکەی [[دیانا]] لە نزیکەوە داگیر بکەن، لیوای سێی سوپا بە سەرۆکایەتی عەقید [[حەمید دلێمی]] ھێرشیان کردە سەر کرو عومەر ئاغا لە نزیک شارۆچکەی دیانا، بەڵام ھێرشەکە سەرکەوتوو نەبوو و [[زیانەکانی سوپای]] عێراق لە ئەنجامی ئەو ھێرشەدا گەیشتە چوار [[تانک]] و ٢٣٠ سەرباز کوژراو.&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص376،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص377،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب صالح اليوسفي للمؤلفة زوزان اليوسفي - الفصل الثاني(ص63)،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص378،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص379،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص380،.&lt;/ref&gt;

== بەشداریکردنی ئێران ==
لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٧٤، دوای مانگێک لە دەستپێکردنەوەی شەڕەکانی نێوان [[حکوومەتی عێراق]] و بزووتنەوەی کورد، [[ئێران]] [[پاتری تۆپھاوێژ|پاترییەکی تۆپھاوێژی]] دژە فڕۆکەی بۆ [[حاجی ئۆمەران]] نارد بۆ پاراستنی ناوچەکە لە بۆردوومانی فڕۆکەکانی ھێزی ئاسمانی عێراق. لە مانگی ئەیلوولدا [[مەلا مستەفا|بارزانی]] داوای لە شای ئێران کرد کە پشتیووانی بکات و سوپای ئێران پاڵپشتی بزووتنەوەی کورد بکات بۆ پاراستنی ناوچەکە لە پێشکەوتنی [[سوپای عێراق]]، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵدا دوو [[تۆپھاوێژ]]ی ئێرانی کەتیبەکانی (کالیبەر ١٣٠ ملم) گەیشتنە دەڤەری [[باڵەکایەتی]]. ئەم تۆپھاوێژە ئێرانییە یارمەتی کەمکردنەوەی بۆردوومانی فڕۆکە عێراقییەکانی بەرەی کوردانی دا و ئەم چەکانە توانیان فڕۆکەیەکی ھانتەری عێراقی لە ناوچەی [[ڕەواندز]] بخەنە خوارەوە، و لە ١٤ی کانوونی یەکەمیشدا فڕۆکەیەکی دیکەی عێراقی (بادجەر TU16) لە دەڤەری [[چۆمان]] خرایە خوارەوە، و کوشتنی تیمی فڕۆکەکە کە لە چوار کەس پێکھاتبوو، و ڕۆژی دواتر فڕۆکەیەکی جۆری (سووخۆی-٧) لە ناوچەی برزێوە نزیک شارۆچکەی ڕەواندز خرایە خوارەوە. ئەم تۆپھاوێژانە بوونە ھۆی زیان گەیاندن بە شوێنە سەربازییەکانی دەڤەری ڕەواندز و بەشێک لە کۆگاکانی چەکی لەناوبرد کە لە شارۆچکەکانی ڕەواندز و [[دیانا]]دا بوون. لە دوای ٢٢ی تشرینی یەکەم سەرکردەکانی ھەردوو کەتیبەی ئێرانی دەستیان کرد بە نووسینی ڕاپۆرت کرد بۆ فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای ئێران سەبارەت بە دۆخی شەڕی نێوان حکوومەتی عێراق و بزووتنەوەی کورد، لە ڕاپۆرتەکاندا ئاماژە بەوە کراوە کە شەڕڤانانی بزووتنەوەی کوردی ڕژدییانە شەڕیان نەکردووە و ھەوڵیان دەدا لە شەڕەکەدا پشت بە سوپای ئێران ببەستن.&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص374،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص386،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص375،.&lt;/ref&gt;

== واژووکردنی ڕێکەوتننامەی جەزائیر ==
 {{سەرەکی|ڕێکەوتننامەی جەزائیر}}
[[پەڕگە:1975_Algiers_Agreement.jpg|وێنۆک|چەپ|[[سەددام حوسێن]]، [[ھواری بومێدیێن]] و [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] لەکاتی [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر]] لە ١٩٧٥]]
ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە شێوەیەکی ئەرێنی بە قازانجی بزووتنەوەی کورد بەردەوام بوون، ھێزەکانی حکوومەتی عێراقیش لە ئەنجامی ئەو شەڕانەدا زیانێکی زۆریان بەرکەوت، ئەمەش وای کرد حکوومەتی [[عێراق]] بە سەرپەرشتی [[ھواری بومێدیێن]]، سەرۆککۆماری [[جەزائیر]] لەگەڵ [[ئێران]] ڕێککەوتنێک ئەنجام بدات، بۆ ئەوەی بتوانێت واز لەو پاڵپشتییە بھێنن کە ئێران بۆ بزووتنەوەی کورد دژ بە حکوومەتی عێراقی دەکرد. لە ٦ی ئازاری ساڵی ١٩٧٥، بە ئامادەبوونی [[سەددام حوسێن]] (جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش لە عێراق) و شای ئێران [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی]] ڕێککەوتنەکە ئەنجامدرا، بەپێی ئەم ڕێککەوتنە عێراق ڕازی بوو نیوەی [[شەتەلعەرەب]] بۆ [[ئێران]] لە بەرامبەر وەستاندنی پشتیوانییەکانی بۆ بزووتنەوەی کورد لە باکوور. دوای واژووکردنی ڕێککەوتنەکە، پشتیووانی ئێران بۆ بزووتنەوەی چەکداری کورد وەستا، بەڵام سەرەڕای ئەوەش شەڕ لەنێوان ھەردوولا بەردەوام بوو و کورد لەو کاتەدا سێ پلەی سەرکردایەتیی پاراست:

* دەڤەری [[باڵەکایەتی]] ([[حاجی ئۆمەران]]) لە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ھەولێر]] بە سەرۆکایەتی ھەردوو کوڕەکەی [[مەلا مستەفا بارزانی]]، [[ئیدریس بارزانی|ئیدریس]] و [[مەسعوود بارزانی|مەسعوود]].
* دەڤەری [[پێنجوین]] کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سلێمانی]] بە سەرۆکایەتی [[ڕۆژ نووری شاوەیس|نووری شاوەیس]] (ئەندامی مەکتەبی سیاسی).
* ناوچەکانی بادینان کە پارێزگاکانی [[دھۆک]] و [[مووسڵ]]یان لەخۆگرتبوو، بە سەرۆکایەتی [[ساڵح یووسفی]].

لە ٧ی ئازار، واتە ڕۆژێک دوای واژووکردنی ڕێککەوتنی نێوان عێراق و ئێران، سوپای عێراق توانی تەواوی زنجیرە چیای زووزک کە دەکەوێتە نزیک شارۆچکەی [[ڕەواندز]] داگیر بکات، و لەھەمان ڕۆژدا سوپای عێراق ھێرشی کردە سەر چیای [[ھەندرێن]]، بەڵام ھێرشەکە شکستی ھێنا و لەھەمان ڕۆژدا ئێران ھەموو ئەو دژە فڕۆکە و تۆپخانەیەی کە پێشتر ناردبووی بەمەبەستی پاڵپشتیکردنی ھێزەکانی بزووتنەوەی کوردی، کشاندییەوە و وێستگەی پەیوەندی بێ تەلی ئێران لە ناوچەی فەرماندەیی کورد کشێنرایەوە و لە شارۆچکەی [[پیرانشار]]ی ئێران کە ھاوسنوورە لەگەڵ سنووری عێراق لە دەروازەی حاجی ئۆمەران دانرا. ھەر لەو ڕۆژەدا کشانەوەی نوێنەرایەتی [[ئیسرائیل]] بۆ ئێرانی دەستی پێکرد. ڕۆژی ١١ی ئازاری ١٩٧٥ شای ئێران محەممەد ڕەزا پەھلەوی لەگەڵ ڕێبەری بزووتنەوەی کوردی مەلا مستەفا بارزانی لە [[تاران]] کۆبووەوە سەبارەت بە کاردانەوەی ئەو ڕێککەوتنەی کە لە نێوان عێراق و ئێران ڕوویدا، ڕۆژی دواتر بارزانی گەڕایەوە بۆ [[باشووری کوردستان]]. و لە ڕۆژی ١٩ی ئادار، ڕێبەری مەلا مستەفا بارزانی بڕیاریدا لەناکاو کۆتایی بە بەرخۆدانی کورد بھێنێت و ڕوو لە ئێران بکات. لە ٢٥ی ئازاردا بارزانی کوردستانی عێراقی جێھێشت و ڕووی لە ئێران کرد.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شۆڕشی ئەیلوول]]
* [[ڕێککەوتنی ١٠ی شوبات (١٩٦٤)]]
* [[شەڕی زاویتە (١٩٦١)]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|کوردستان|عێراق|مێژوو|دەیەی ١٩٧٠}}

[[پۆل:عێراق لە ١٩٧٥]]
[[پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق]]</text>
      <sha1>j2loy4oomj4rhlfnncbg64vnp1tmp60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571919</id>
      <parentid>1571915</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21000" sha1="nxwm3mpoc2131b77i1sm9vml19s49yj" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict    = دووەمین شەڕی کورد و عێراق
| date        = ١٩٧٤ ‒ ١٩٧٥
| partof      = [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]]
| image       =Second Iraqi‒Kurdish war.png
| caption     =نەخشەی باشووری کوردستان لە کاتی دووەمین شەڕی نێوان بزووتنەوەی کوردی و حکوومەتی عێراق، نەخشەکە تا بەرواری ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧٤ نیشان دەدات
| place       = [[باشووری کوردستان]]، ([[کۆماری عێراق]])
| result      = بردنەوەی عێراق
* ستراتیژی سەربازی پارتی دیموکراتی کوردستان شکستی ھێنا
* توانای شەڕکردنی پێشمەرگە نەما
* ئاگربەستی نێوان پارتی دیموکرات و عێراق
* لاوازبوونی [[سەرھەڵدانی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان|سەرھەڵدانی]] [[یەکێتیی نیشتمانی کوردستان]]
* ڕاگرتنی یارمەتییەکانی ئێران بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان
* [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر]]
| territory   =حکوومەتی فیدراڵی کۆنترۆڵی تەواوی ئەو ناوچانەی گەڕاندەوە کە زۆرینە کوردین
| combatant1  = {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} ١٠٠،٠٠٠‒١١٠،٠٠٠ چەکدار{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} ٣٥٠،٠٠٠ سەرباز
| combatant2  = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} ٩٠،٠٠٠ سەرباز{{ھن}}١،٢٠٠ [[تانک]] و ئۆتۆمبێلی سەربازی{{ھن}}٢٠٠ فڕۆکەی جەنگی (سەرجەمی بەکارنەھێندراوە)
| commander1  = {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[مەلا مستەفا بارزانی]]{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]
| commander2  = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[سەددام حوسێن]]
| strength1   = {{tree list}}
* {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پ.د.ک]]
** {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پێشمەرگەی پارتی دیموکراتی کوردستان|پێشمەرگە]]
{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[ئێران]]{{ھن}}'''پشتیوانان:'''{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ | سەردێڕ=18. Iraq/Kurds (1932-present) | ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220213234725/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; {{ھن}}{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
| strength2   = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[ڕژێمی بەعس|عێراق]]{{ھن}}'''پشتیوانان:'''{{ھن}}{{flagicon|Soviet Union}} [[یەکێتیی سۆڤیەت]]
| casualties1 = ١٠،٠٠٠ کوژراو
| casualties2 = ٢،٥٠٠ کوژراو
| casualties3 = '''کۆی گشتی:''' زیاتر لە ٧،٠٠٠ بۆ ٢٠،٠٠٠ کوژراو ھەبووە{{ھن}} ئاوارەبوونی ٦٠٠،٠٠٠{{ھن}} ٢٨٠،٠٠٠ کورد بەرەو ئێران ھەڵھاتن}}

'''دووەمین شەڕی کورد و عێراق''' بەشی دووەمی [[شۆڕشی ئەیلوول|یاخیبوونی بارزانی]] بوو، کە سەرەتای داڕمانی دانوستانەکانی [[خۆبەڕێوەبەری]] کورد و دەرئەنجامی ھێرشی عێراق بۆ سەر [[پارتی دیموکراتی کوردستان|سەربازە یاخیبووەکانی پارتی دێموکراتی کوردستانی]] [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] لە ماوەی ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٥ دەستیپێکرد. ئەو شەڕە لە دوای [[شۆڕشی ئەیلوول|یەکەم شەڕی عێراق و کورد]] (١٩٦١–١٩٧٠) ھات، چونکە [[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|پلانی ئاشتی]] ساڵی ١٩٧٠ بۆ خۆبەڕێوەبەری کورد تا ساڵی ١٩٧٤ نەتوانرا جێبەجێ بکرێت. بە پێچەوانەی ھەڵمەتی پێشووی گەریلا لە ساڵانی ١٩٦١–١٩٧٠ کە بارزانی بەڕێوەی برد، شەڕی ١٩٧٤ ھەوڵێکی کورد بوو بۆ شەڕی سیمیتری دژ بە سوپای عێراق کە دواجار بووە ھۆی داڕمانی خێرای کوردەکان کە چەکی پێشکەوتوو و قورسیان نەبوو. شەڕەکە بە دەربەدەری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] کۆتایی ھات و لە نێوان ٧٠٠٠ – ٢٠ ھەزار کوژراو لە ھەردوولا بە یەکەوە کۆتایی ھات.

== ھەوڵی یەکێتیی سۆڤیەت بۆ ڕێگریکردن لە شەڕ ==
[[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٤ ھەوڵێکی زۆری دا بۆ ئەوەی جارێکی دیکە شەڕ لە [[باشووری کوردستان]] سەرھەڵنەداتەوە، بۆ ناوبژیوانیکردن لە ناوچەکەدا، [[یەڤگینی پریماکۆڤ]]، کە لە [[بەیرووت]]ی پایتەختی [[لوبنان]] نیشتەجێ بوو ھەوڵی دەدا دۆخەکە ھێمن بکاتەوە بەڵام ھەوڵەکانی ھیچ ئەنجامێکیان نەبوو لە وەستانی شەڕی نێوان ئەو دوو لایەنە. لە ١٢ی ئازاری ھەمان ساڵدا یەکێتیی سۆڤیەت بانگھێشتی فەرمی بۆ جێگری ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی ئەوکات سەددام حوسێنی کرد بۆ سەردانی [[مۆسکۆ]]، دوای چەند ڕۆژێک [[سەددام حوسێن]] بۆ مۆسکۆ گەشتی کرد و لەوێ لەگەڵ بەرپرسانی سۆڤیەت کۆبووەوە بۆ تاوتوێکردنی پرسی ململانێی نێوان حکوومەتی ناوەندی و بزووتنەوە کوردییەکە کە [[مەلا مستەفا بارزانی]] سەرۆکایەتی دەکرد. دانوستانەکانی نێوان سەرکردایەتی سۆڤیەت و سەددام حسێن ھیچ ئەنجامێکی نەبوو بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی نێوان بزووتنەوەی کورد و حکوومەتی [[بەغدا]].&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص356،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص361،.&lt;/ref&gt;

== ڕەوتی شەڕ ==
لە ١١ی ئازاری ١٩٧٤ پەیوەندییەکانی نێوان حکوومەتی ناوەند و بزووتنەوەی کورد بەشێوەیەکی فەرمی پچڕا، سەرەتای مانگی نیسان بارەگای لیوای دووی پیادەی [[سوپای عێراق]] لەگەڵ فەوجێک لە لیواکە لە کەمپی ھەمیشەیی خۆی کشایەوە لە شارۆچکەی [[ڕەواندز]] بۆ [[چیای سبلیک]]. لە دەرەچەی [[گەرووی عەلی بەگ]]. لە ١٦ی نیساندا بزووتنەوەی کورد ھێرشی کردە سەر کەمپی سوپای عێراق لە چیای سبلیک، بە ئامانجی داگیرکردنی کەمپەکە و کۆنترۆڵکردنی ناوچەکە، بەڵام ھێرشەکە سەرکەوتوو نەبوو بەھۆی بەھێزی قەڵا بەرگرییەکانی سوپای عێراق لە کەمپەکەدا. ڕۆژی ٢٣ی نیسان فڕۆکەکانی عێراق بۆردوومانی شارۆچکەی [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]]یان کرد کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بەھۆیەوە ٢٧ ھاوڵاتی شارستانی کوژران، ڕۆژی دواتر فڕۆکە عێراقییەکان بۆرومانی شارۆچکەی [[قەڵادزێ]]یان کرد، ژمارەی کوژراوان لە ئەنجامی ئەم بۆردوومانەدا گەیشتە نزیکەی ١٢٠ کەس، و ژمارەی بریندارەکان گەیشتە نزیکەی ٤٠٠ کەس (زۆربەی قوربانییەکان لە خوێندکارانی [[زانکۆی سلێمانی]] بوون، کە کارگێڕییەکەیان لەژێر ئاڵای بزووتنەوەی کوردیدا بوو، ڕوویان لەم شارۆچکەیە کرد. ڕۆژی ٢٥ی نیسان فڕۆکە عێراقییەکان بۆردوومانی شارۆچکەی [[ھەڵەبجە]]یان کرد و ژمارەی قوربانیانیش لە ئەنجامی ئەو بۆردوومانەدا گەیشتە زیاتر لە ١٤٠ کەس لەنێوان کوژراو یان بریندار، دواتر فڕۆکە عێراقییەکان بۆردوومانی شارۆچکەی [[چوارتا]]یان کرد و پاشان [[پێنجوێن]] کە ھەردووکیان دەکەونە [[پارێزگای سلێمانی]]. ڕۆژی ٥ی ئایار لیوایەکی فیرقەی چواری سوپای عێراق دوای شەڕێک لەگەڵ چەکدارانی بزووتنەوەی کوردی توانی گەرووی [[زاخۆ]] کۆنتڕۆڵ بکات، لەھەمان ڕۆژدا شاری زاخۆ لەلایەن فڕۆکە عێراقییەکانەوە بۆردوومان کرا، ئەمەش وای کرد کە چەکدارانی بزووتنەوەی کورد لەگەڵ زۆربەی خەڵک کە لەگەڵیان بوون لە شارەکە دەربچن، بەم شێوەیە سوپای عێراق توانی زاخۆ داگیر بکات. لە ماوەی مانگی حوزەیراندا، ھێزەکانی سوپای عێراق بەبێ بەرخۆدانی جددی چەکدارانی بزووتنەوەی کورد، توانیان دەشتی ھەولێر و بەرزاییەکانی چیای [[سەفین]] داگیر بکەن. ڕۆژی ٨ی ئاب، ھێرشێکی سوپای عێراق بە سەرۆکایەتی ژەنەڕاڵ [[ئیسماعیل تایە نوعەیمی]]، فەرماندەی فیرقەی ٢، بۆ سەر شارۆچکەی [[ڕەواندز]] لە پارێزگای ھەولێر شکستی ھێنا. لە ٢٠ی ئابدا، ھێزەکانی سوپای عێراق توانیان بەبێ بەرگری شارۆچکەکە داگیر بکەن لە ئەنجامی نەبوونی ھیچ ھێزێکی چەکداری بزووتنەوەی کورد لەو ناوچەیە، ھەر لەو ڕۆژەدا شارۆچکەی قەڵادزێ کە دەکەوێتە [[پارێزگای سلێمانی]] کەوتە دەست سوپای عێراقەوە، لە ماوەی مانگی ئەیلوولدا شەڕەکانی نێوان ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد و ھێزەکانی سوپای عێراق چڕتر بووەوە، ڕۆژی ٢٣ی ئەیلوول ، فڕۆکەیەکی میگ-١٩ی عێراقی لە ناوچەی بارزیوە لە نزیک شارۆچکەی [[ڕەواندز]] کەوتە خوارەوە، فڕۆکەوانەکەش گیرا بەناوی مولازمی یەکەم [[سەفا جەلال]]. ڕۆژی ٣ی ئەیلوول دوای ئەوەی ھێزەکانی سوپای عێراق توانیان شارۆچکەی ڕەواندز و شارۆچکەی [[دیانا]] لە نزیکەوە داگیر بکەن، لیوای سێی سوپا بە سەرۆکایەتی عەقید [[حەمید دلێمی]] ھێرشیان کردە سەر کرو عومەر ئاغا لە نزیک شارۆچکەی دیانا، بەڵام ھێرشەکە سەرکەوتوو نەبوو و [[زیانەکانی سوپای]] عێراق لە ئەنجامی ئەو ھێرشەدا گەیشتە چوار [[تانک]] و ٢٣٠ سەرباز کوژراو.&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص376،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص377،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب صالح اليوسفي للمؤلفة زوزان اليوسفي - الفصل الثاني(ص63)،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص378،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص379،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص380،.&lt;/ref&gt;

== بەشداریکردنی ئێران ==
لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٧٤، دوای مانگێک لە دەستپێکردنەوەی شەڕەکانی نێوان [[حکوومەتی عێراق]] و بزووتنەوەی کورد، [[ئێران]] [[پاتری تۆپھاوێژ|پاترییەکی تۆپھاوێژی]] دژە فڕۆکەی بۆ [[حاجی ئۆمەران]] نارد بۆ پاراستنی ناوچەکە لە بۆردوومانی فڕۆکەکانی ھێزی ئاسمانی عێراق. لە مانگی ئەیلوولدا [[مەلا مستەفا|بارزانی]] داوای لە شای ئێران کرد کە پشتیووانی بکات و سوپای ئێران پاڵپشتی بزووتنەوەی کورد بکات بۆ پاراستنی ناوچەکە لە پێشکەوتنی [[سوپای عێراق]]، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵدا دوو [[تۆپھاوێژ]]ی ئێرانی کەتیبەکانی (کالیبەر ١٣٠ ملم) گەیشتنە دەڤەری [[باڵەکایەتی]]. ئەم تۆپھاوێژە ئێرانییە یارمەتی کەمکردنەوەی بۆردوومانی فڕۆکە عێراقییەکانی بەرەی کوردانی دا و ئەم چەکانە توانیان فڕۆکەیەکی ھانتەری عێراقی لە ناوچەی [[ڕەواندز]] بخەنە خوارەوە، و لە ١٤ی کانوونی یەکەمیشدا فڕۆکەیەکی دیکەی عێراقی (بادجەر TU16) لە دەڤەری [[چۆمان]] خرایە خوارەوە، و کوشتنی تیمی فڕۆکەکە کە لە چوار کەس پێکھاتبوو، و ڕۆژی دواتر فڕۆکەیەکی جۆری (سووخۆی-٧) لە ناوچەی برزێوە نزیک شارۆچکەی ڕەواندز خرایە خوارەوە. ئەم تۆپھاوێژانە بوونە ھۆی زیان گەیاندن بە شوێنە سەربازییەکانی دەڤەری ڕەواندز و بەشێک لە کۆگاکانی چەکی لەناوبرد کە لە شارۆچکەکانی ڕەواندز و [[دیانا]]دا بوون. لە دوای ٢٢ی تشرینی یەکەم سەرکردەکانی ھەردوو کەتیبەی ئێرانی دەستیان کرد بە نووسینی ڕاپۆرت کرد بۆ فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای ئێران سەبارەت بە دۆخی شەڕی نێوان حکوومەتی عێراق و بزووتنەوەی کورد، لە ڕاپۆرتەکاندا ئاماژە بەوە کراوە کە شەڕڤانانی بزووتنەوەی کوردی ڕژدییانە شەڕیان نەکردووە و ھەوڵیان دەدا لە شەڕەکەدا پشت بە سوپای ئێران ببەستن.&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص374،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص386،.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص375،.&lt;/ref&gt;

== واژووکردنی ڕێکەوتننامەی جەزائیر ==
 {{سەرەکی|ڕێکەوتننامەی جەزائیر}}
[[پەڕگە:1975_Algiers_Agreement.jpg|وێنۆک|چەپ|[[سەددام حوسێن]]، [[ھواری بومێدیێن]] و [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] لەکاتی [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر]] لە ١٩٧٥]]
ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە شێوەیەکی ئەرێنی بە قازانجی بزووتنەوەی کورد بەردەوام بوون، ھێزەکانی حکوومەتی عێراقیش لە ئەنجامی ئەو شەڕانەدا زیانێکی زۆریان بەرکەوت، ئەمەش وای کرد حکوومەتی [[عێراق]] بە سەرپەرشتی [[ھواری بومێدیێن]]، سەرۆککۆماری [[جەزائیر]] لەگەڵ [[ئێران]] ڕێککەوتنێک ئەنجام بدات، بۆ ئەوەی بتوانێت واز لەو پاڵپشتییە بھێنن کە ئێران بۆ بزووتنەوەی کورد دژ بە حکوومەتی عێراقی دەکرد. لە ٦ی ئازاری ساڵی ١٩٧٥، بە ئامادەبوونی [[سەددام حوسێن]] (جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش لە عێراق) و شای ئێران [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی]] ڕێککەوتنەکە ئەنجامدرا، بەپێی ئەم ڕێککەوتنە عێراق ڕازی بوو نیوەی [[شەتەلعەرەب]] بۆ [[ئێران]] لە بەرامبەر وەستاندنی پشتیوانییەکانی بۆ بزووتنەوەی کورد لە باکوور. دوای واژووکردنی ڕێککەوتنەکە، پشتیووانی ئێران بۆ بزووتنەوەی چەکداری کورد وەستا، بەڵام سەرەڕای ئەوەش شەڕ لەنێوان ھەردوولا بەردەوام بوو و کورد لەو کاتەدا سێ پلەی سەرکردایەتیی پاراست:

* دەڤەری [[باڵەکایەتی]] ([[حاجی ئۆمەران]]) لە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ھەولێر]] بە سەرۆکایەتی ھەردوو کوڕەکەی [[مەلا مستەفا بارزانی]]، [[ئیدریس بارزانی|ئیدریس]] و [[مەسعوود بارزانی|مەسعوود]].
* دەڤەری [[پێنجوین]] کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سلێمانی]] بە سەرۆکایەتی [[ڕۆژ نووری شاوەیس|نووری شاوەیس]] (ئەندامی مەکتەبی سیاسی).
* ناوچەکانی بادینان کە پارێزگاکانی [[دھۆک]] و [[مووسڵ]]یان لەخۆگرتبوو، بە سەرۆکایەتی [[ساڵح یووسفی]].

لە ٧ی ئازار، واتە ڕۆژێک دوای واژووکردنی ڕێککەوتنی نێوان عێراق و ئێران، سوپای عێراق توانی تەواوی زنجیرە چیای زووزک کە دەکەوێتە نزیک شارۆچکەی [[ڕەواندز]] داگیر بکات، و لەھەمان ڕۆژدا سوپای عێراق ھێرشی کردە سەر چیای [[ھەندرێن]]، بەڵام ھێرشەکە شکستی ھێنا و لەھەمان ڕۆژدا ئێران ھەموو ئەو دژە فڕۆکە و تۆپخانەیەی کە پێشتر ناردبووی بەمەبەستی پاڵپشتیکردنی ھێزەکانی بزووتنەوەی کوردی، کشاندییەوە و وێستگەی پەیوەندی بێ تەلی ئێران لە ناوچەی فەرماندەیی کورد کشێنرایەوە و لە شارۆچکەی [[پیرانشار]]ی ئێران کە ھاوسنوورە لەگەڵ سنووری عێراق لە دەروازەی حاجی ئۆمەران دانرا. ھەر لەو ڕۆژەدا کشانەوەی نوێنەرایەتی [[ئیسرائیل]] بۆ ئێرانی دەستی پێکرد. ڕۆژی ١١ی ئازاری ١٩٧٥ شای ئێران محەممەد ڕەزا پەھلەوی لەگەڵ ڕێبەری بزووتنەوەی کوردی مەلا مستەفا بارزانی لە [[تاران]] کۆبووەوە سەبارەت بە کاردانەوەی ئەو ڕێککەوتنەی کە لە نێوان عێراق و ئێران ڕوویدا، ڕۆژی دواتر بارزانی گەڕایەوە بۆ [[باشووری کوردستان]]. و لە ڕۆژی ١٩ی ئادار، ڕێبەری مەلا مستەفا بارزانی بڕیاریدا لەناکاو کۆتایی بە بەرخۆدانی کورد بھێنێت و ڕوو لە ئێران بکات. لە ٢٥ی ئازاردا بارزانی کوردستانی عێراقی جێھێشت و ڕووی لە ئێران کرد.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شۆڕشی ئەیلوول]]
* [[ڕێککەوتنی ١٠ی شوبات (١٩٦٤)]]
* [[شەڕی زاویتە (١٩٦١)]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|کوردستان|عێراق|مێژوو|دەیەی ١٩٧٠}}

[[پۆل:عێراق لە ١٩٧٥]]
[[پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق]]</text>
      <sha1>nxwm3mpoc2131b77i1sm9vml19s49yj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:ئاژەڵان لەمێژووی ئیسلامدا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>236274</id>
    <revision>
      <id>1571995</id>
      <parentid>1077373</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[پۆل:مێژووی ئیسلام]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1571995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="3jbjq7xszhq6t8qfsema632a4m5sjmr" xml:space="preserve">[[پۆل:مێژووی ئیسلام]]</text>
      <sha1>3jbjq7xszhq6t8qfsema632a4m5sjmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی زاویتە (١٩٦١)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240525</id>
    <revision>
      <id>1571917</id>
      <parentid>1553709</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4820" sha1="td58dtum3ly1busrzar8c9ky05s2hw5" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict    = 
| width       = 
| partof      =[[شۆڕشی ئەیلوول]] 
| image       = 
| image_size  =
| image_upright =
| alt         =
| caption     = 
| date        =١٢ی [[کانوونی یەکەم]]ی ١٩٦١ 
| place       =[[زاویتە]]، [[پارێزگای دھۆک]] 
| coordinates = &lt;!--Use the {{coord}} template --&gt;
| map_type    = 
| map_relief  = 
| map_size    = 
| map_marksize = 
| map_caption = 
| map_label   = 
| territory   = 
| result      =سەرکەوتنی [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی]] 
| status      = 
| combatants_header = 
| combatant1  ={{flagicon image|Flag of Iraq (1959–1963).svg}} [[عێراق]] 
| combatant2  ={{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] 
| combatant3  = 
| commander1  ={{flagicon image|Flag of Iraq (1959–1963).svg}} [[عەبدولکەریم قاسم]] 
| commander2  ={{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[موستەفا بارزانی]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[مەسعود بارزانی]] 
| commander3  = 
| units1      ={{flagicon image|Flag of the Iraqi Ground Forces.svg}} [[سوپای عێراق]] 
| units2      ={{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} ھێزی [[پێشمەرگە]] 
| units3      = 
| strength1   = 
| strength2   = 
| strength3   = 
| casualties1 =٦٠٠ کوژران&lt;br&gt;٥٠٠ بەدیل گیران&lt;br&gt;٧٦ ئۆتۆمبێل سوتێنرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=مەسعود بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد|پەڕەکان=٥٨}}&lt;/ref&gt; 
| casualties2 =٦ [[پێشمەرگە]] شەھید کران&lt;br&gt;١٩ [[پێشمەرگە]] بریندار کران 
| casualties3 = 
| notes       = 
| campaignbox = 
}}
'''شەڕی زاویتە''' یەکێکە لە شەڕەکانی [[شۆڕشی ئەیلوول]]، کە لە نێوان بزووتنەوەی کوردی بە نوێنەرایەتی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] سەریھەڵدا و بە سەرۆکایەتی [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] بوو، لەگەڵ [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|ھێزە عێراقییەکان]] لە شارۆچکەی [[زاویتە]]، کە دەکەوێتە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] شەڕەکە لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦١ی زایینی دەستی پێکرد بە سەرکەوتنی بزووتنەوەی کورد کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٢ |سەردێڕ=شەڕی زاویتە (کانوونى یەکەمى ١٩٦١) |ناونیشان=https://partipedia.org/ku/articles/%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%B4%DB%95%DA%95%D9%89-%D8%B2%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AA%DB%95-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%D9%86%D9%89-%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%85%D9%89-%D9%A1%D9%A9%D9%A6%D9%A2 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=Parti Pedia (partipedia.org) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;


== پێشینە == 
لە ڕۆژی ١٠ی کانوونی یەکەم ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد دەستیان گرت بەسەر ناوەندی [[شارەدێ]]ی [[سەرسەنگ]] کە لە نزیک شارۆچکەی [[زاویتە]] ھەڵکەوتووە، و لە ڕۆژی دواتردا ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد بەرەو بەرزایییەکانی [[چیاکانی زاویتە]] پێشڕەوییان کرد بۆ ئەوەی کۆنترۆڵی بکەن، و لەو ماوەیەدا فەوجێکی پۆلیسی گەڕۆکی عێراقی لە ڕۆژی ١٢ی کانوونی یەکەم پێشڕەویی کرد بۆ کردنەوەی ڕێگەی نێوان شارەکانی [[دھۆک]] و [[ئامێدی]]. لەو کاتەدا ئەم ھێزەی پۆلیسی عێراقی کەوتە ژێر دیلیی ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد، بۆیە فەوجێکی پیادەی سوپای عێراق کە لە شاری دھۆک جێگیر ببوو، جووڵا بۆ ڕزگارکردنی ھێزی پۆلیس لە دیلی، بەڵام ھێزە عێراقییەکان تووشی شکستێکی گەورە ھاتن و نەیانتوانی ھێزی پۆلیسی گەڕۆک لە دەست ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد ڕزگار بکەن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9_%D8%B2%D8%A7%D9%88%D9%8A%D8%AA%D8%A9_%281961%29?wprov=sfla1/ ویکی عەرەبی]
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|کوردستان|عێراق|دەیەی ١٩٦٠|پارێزگای دھۆک}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>td58dtum3ly1busrzar8c9ky05s2hw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571918</id>
      <parentid>1571917</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1571918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4674" sha1="idd5lqad73bwdxkkc6zmrzezzpcoroa" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict    = 
| width       = 
| partof      =[[شۆڕشی ئەیلوول]] 
| image       = 
| image_size  =
| image_upright =
| alt         =
| caption     = 
| date        =١٢ی [[کانوونی یەکەم]]ی ١٩٦١ 
| place       =[[زاویتە]]، [[پارێزگای دھۆک]] 
| coordinates = &lt;!--Use the {{coord}} template --&gt;
| map_type    = 
| map_relief  = 
| map_size    = 
| map_marksize = 
| map_caption = 
| map_label   = 
| territory   = 
| result      =سەرکەوتنی [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی]] 
| status      = 
| combatants_header = 
| combatant1  ={{flagicon image|Flag of Iraq (1959–1963).svg}} [[عێراق]] 
| combatant2  ={{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] 
| combatant3  = 
| commander1  ={{flagicon image|Flag of Iraq (1959–1963).svg}} [[عەبدولکەریم قاسم]] 
| commander2  ={{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[موستەفا بارزانی]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[مەسعود بارزانی]] 
| commander3  = 
| units1      ={{flagicon image|Flag of the Iraqi Ground Forces.svg}} [[سوپای عێراق]] 
| units2      ={{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} ھێزی [[پێشمەرگە]] 
| units3      = 
| strength1   = 
| strength2   = 
| strength3   = 
| casualties1 =٦٠٠ کوژران&lt;br&gt;٥٠٠ بەدیل گیران&lt;br&gt;٧٦ ئۆتۆمبێل سوتێنرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=مەسعود بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد|پەڕەکان=٥٨}}&lt;/ref&gt; 
| casualties2 =٦ [[پێشمەرگە]] شەھید کران&lt;br&gt;١٩ [[پێشمەرگە]] بریندار کران 
| casualties3 = 
| notes       = 
| campaignbox = 
}}
'''شەڕی زاویتە''' یەکێکە لە شەڕەکانی [[شۆڕشی ئەیلوول]]، کە لە نێوان بزووتنەوەی کوردی بە نوێنەرایەتی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] سەریھەڵدا و بە سەرۆکایەتی [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] بوو، لەگەڵ [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|ھێزە عێراقییەکان]] لە شارۆچکەی [[زاویتە]]، کە دەکەوێتە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] شەڕەکە لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦١ی زایینی دەستی پێکرد بە سەرکەوتنی بزووتنەوەی کورد کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٢ |سەردێڕ=شەڕی زاویتە (کانوونى یەکەمى ١٩٦١) |ناونیشان=https://partipedia.org/ku/articles/%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%B4%DB%95%DA%95%D9%89-%D8%B2%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AA%DB%95-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%D9%86%D9%89-%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%85%D9%89-%D9%A1%D9%A9%D9%A6%D9%A2 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=Parti Pedia (partipedia.org) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;


== پێشینە == 
لە ڕۆژی ١٠ی کانوونی یەکەم ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد دەستیان گرت بەسەر ناوەندی [[شارەدێ]]ی [[سەرسەنگ]] کە لە نزیک شارۆچکەی [[زاویتە]] ھەڵکەوتووە، و لە ڕۆژی دواتردا ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد بەرەو بەرزایییەکانی [[چیاکانی زاویتە]] پێشڕەوییان کرد بۆ ئەوەی کۆنترۆڵی بکەن، و لەو ماوەیەدا فەوجێکی پۆلیسی گەڕۆکی عێراقی لە ڕۆژی ١٢ی کانوونی یەکەم پێشڕەویی کرد بۆ کردنەوەی ڕێگەی نێوان شارەکانی [[دھۆک]] و [[ئامێدی]]. لەو کاتەدا ئەم ھێزەی پۆلیسی عێراقی کەوتە ژێر دیلیی ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد، بۆیە فەوجێکی پیادەی سوپای عێراق کە لە شاری دھۆک جێگیر ببوو، جووڵا بۆ ڕزگارکردنی ھێزی پۆلیس لە دیلی، بەڵام ھێزە عێراقییەکان تووشی شکستێکی گەورە ھاتن و نەیانتوانی ھێزی پۆلیسی گەڕۆک لە دەست ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد ڕزگار بکەن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|کوردستان|عێراق|دەیەی ١٩٦٠|پارێزگای دھۆک}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>idd5lqad73bwdxkkc6zmrzezzpcoroa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێککەوتنی ١٠ی شوبات (١٩٦٤)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240526</id>
    <revision>
      <id>1571916</id>
      <parentid>1531752</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3524" sha1="pux51wig99mv4zduliauv0qy0jwzvup" xml:space="preserve">'''ڕێککەوتنی ١٠ی شوبات''' ڕێککەوتنێکی ئاشتییە کە لە نێوان [[حکوومەتی عێراق]] و بزووتنەوەی کوردی بە سەرۆکایەتی [[مەلا مستەفا بارزانی]] لە ١٠ی شوباتی ساڵی ١٩٦٤ واژوو کرا، ئەو ڕێککەوتنە کە لەنێوان ھەردوولا واژوو کراوە چەند بڕگەیەکی لەخۆگرتبوو، دیارترینیان ڕەزامەندی حکوومەتی عێراقە بۆ مافە نەتەوەییەکانی [[کورد]] لە [[دەستووری عێراق]]دا.&lt;ref name=&quot;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص152)&quot;&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص152،.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;كتاب قصة حياة صالح اليوسفي - زوزان يوسفي - ص41)&quot;&gt;كتاب قصة حياة صالح اليوسفي - زوزان يوسفي - ص41،.&lt;/ref&gt;

==مەرجەکانی ڕێککەوتنەکە ==

* دانپێدانانی [[حکوومەتی عێراق]] بە مافە نەتەوەیییەکانی گەلی [[کورد]] و چەسپاندنی ئەم مافانە لە دەستووری پێشنیازکراوی وڵاتدا.
* ئازادکردنی دەستگیرکراوان و گیراوان و سزادراوان بەھۆی ڕووداوەکانی باکوور و دەرکردنی یاسای لێبووردنی گشتی، و ھەڵگرتنی دەستبەسەرداگرتن لەسەر ماڵ و سامانی گواستراوە و نەگواستراوە.
* گەڕاندنەوەی کارگێڕییە خۆجێیییەکان بۆ ناوچەکانی باکوور.
* گەڕاندنەوەی [[فەرمانبەر]]ان و کارمەندە کوردەکان بۆ سەر کارەکانیان.
* ھەڵگرتنی کۆتوبەندەکان لەسەر بازاڕکردنی پێداویستییەکانی بژێوی جۆراوجۆر.
* دەستپێکردنی ئاوەدانکردنەوەی ناوچەی باکوور.
* قەرەبووکردنەوەی خاوەن زەوییەکان کە زەوییەکانیان ژێر [[ئاو]] کەوتوون بەھۆی بەنداوەکانی [[بەنداوی دووکان|دووکان]] و [[بەنداوی دەربەندیخان|دەربەندیخان]].
* گرتنەبەری ڕێوشوێن بۆ گەڕاندنەوەی ئاسایش و سەقامگیری بۆ ناوچەی باکوور.
* لەسەر ھەموو وەزارەتە پەیوەندیدارەکانە، دەرکردنی [[مەرسووم]] و فەرمان و ڕێنمایییە پێویستەکان بۆ جێبەجێکردنی ئەوەی لە ڕێککەوتنەکەدا ھاتووە.

لە ڕۆژی ١٤ی شوبات حکوومەتی عێراق ھەستا بە ئازادکردنی ھەموو دەستگیرکراوەکان لە ئەندامانی شاندی کوردی کە لە لای خۆی لە [[بەغدا]] دەستبەسەر بوون لە ڕۆژی ٩ی [[حوزەیران|حوزەیرانی]] ساڵی ١٩٦٣ی [[زایینی]].&lt;ref name=&quot;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص153)&quot;&gt;كتاب سنوات المحنة في كردستان - شكيب عقراوي - أربيل سنة 2007 - ص153،.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان|دەیەی ١٩٦٠}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>pux51wig99mv4zduliauv0qy0jwzvup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە چالاکەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>241625</id>
    <revision>
      <id>1571846</id>
      <parentid>1571309</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نوێکردنەوە</comment>
      <origin>1571846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2026" sha1="57xy6vehmd17204p3zd68qkxvwljhu5" xml:space="preserve">{{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}}
{{چینی ناوەند}}
پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}}
بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}}
لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}}
'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)''
{{کۆتایی}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto;&quot;
|+ بۆتە چالاکەکان
|-
! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن
|-
| ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٣ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٥١٣٨٨ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠
|-
| ٢ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٣ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٤٢٩ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
|-
| ٣ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٣ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٤٤٤٤ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧
|-
| ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٣ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٣٨١ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢
|-
| ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٣ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٢١١٥٨ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩
|}

[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>57xy6vehmd17204p3zd68qkxvwljhu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیاسەتی دەرەکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243048</id>
    <revision>
      <id>1571565</id>
      <parentid>1571336</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9047" sha1="n2md3le802h68bfxbu2z57kx3ettgf0" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Paasikivi_ja_Voroshilov.jpg|وێنۆک|جەی کەی پاسکیڤی سەرۆکی [[فینلاند]] وەک ئەندازیاری سەرەکی سیاسەتی دەرەوەی فینلاند دادەنرێت لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]]. لە چەپەوە بۆ ڕاست: سەرۆک پاسکیڤی و سەرۆکی یەکێتیی سۆڤیەت کلیمنت ڤۆرۆشیلۆڤ لە [[مۆسکۆ]].]]
'''سیاسەتی دەرەکی''' (بە [[ئینگلیزی]]: Foreign policy) (پێچەوانەی [[سیاسەتی ناوخۆیی]]) ئامانج و چالاکییەکانی لە پەیوەندی لەگەڵ کارلێکەکان لەگەڵ [[دەوڵەت]] و یەکێتییەکان و قەوارە سیاسییەکانی دیکە، چ لە ڕووی دوولایەنی یان لە ڕێگەی پلاتفۆرمی فرەلایەنییەوە. ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەنگە سیاسەتی دەرەوەی [[حکوومەت]]ێک لەژێر کاریگەری «ڕەچاوی ناوخۆیی، [[سیاسەت]]، ڕەفتاری دەوڵەتانی دیکە، یان نەخشە بۆ پێشخستنی پلانی جیۆسیاسی دیاریکراو» بێت.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;[https://www.britannica.com/topic/foreign-policy Foreign policy], ''Encyclopedia Britannica'' (published January 30, 2020).&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
بیرۆکەی بەڕێوەبردنی درێژخایەنی پەیوەندییەکان بەدوای گەشەکردنی تاقمە دیپلۆماسییە پیشەگەرەکاندا ھات کە سیاسەتی دەرەوەیان بەڕێوەدەبرد.

لە سەدەی ھەژدەیەمدا، بەھۆی ناسەقامگیرییەکی زۆر لە دیپلۆماسیی ئەورووپیدا و ململانێ بەردەوامەکان، کارکردنی [[دیپلۆماسی]] زۆرجار بەھۆی پێویستی مامەڵەکردن لەگەڵ کێشە دابڕاوەکان پارچەپارچە دەبوو، کە بە «کاروبارەکان» ناودەبران؛ بۆیە، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی ناوخۆیی ئەو جۆرە کێشانە بە «کاروباری مەدەنی» (ڕاپەڕینی جووتیاران، کورتھێنانی [[خەزێنە]] و فێڵ و تەڵەکەکانی [[دادگا]]) ناودەبرا، زاراوەی «کاروباری دەرەوە» بۆ بەڕێوەبردنی کێشە کاتییەکانی دەرەوەی دەسەڵاتی سەروەری بەکاردەھێنرا. ئەم زاراوەیە لە دەوڵەتە [[ئینگلیزی]] زمانەکاندا تا سەدەی بیستەم بە شێوەیەکی بەربڵاو بەکارھێنرا، و وەک ناوی وەزارەتەکان لە چەند دەوڵەتێکدا کە پەیوەندییە دەرەکییەکان بەڕێوەدەبەن ماوەتەوە. ھەرچەندە لە بنەڕەتدا مەبەست لێی وەسفکردنی بەڕێوەبردنی کورتخایەنی نیگەرانییەکی دیاریکراو بوو، بەڵام ئێستا ئەم وەزارەتانە ھەموو پەیوەندییە نێونەتەوەیییە ڕۆژانە و درێژخایەنەکانی نێوان دەوڵەتان بەڕێوەدەبەن.

دامەزراوە ھزرییەکان ناوبەناو لەلایەن ڕێکخراوەکانی پەیوەندییە دەرەکییەکانی [[حکوومەت]]ەوە بەکاردەھێنرێن بۆ دابینکردنی توێژینەوە و داکۆکیکردن لە پەرەپێدانی پێشنیارەکانی سیاسەتی دەرەوە، جێگرەوەکانی [[سیاسەت]]ی ئێستا، یان بۆ دابینکردنی ھەڵسەنگاندنی شیکاری بۆ پەیوەندییە گەشەسەندووەکان.

== ئامانجەکان ==
چەندین ئامانج ھەن کە ڕەنگە ھاندەری سیاسەتی دەرەوەی حکوومەتێک بن. ڕەنگە سیاسەتی دەرەوە بۆ بەرگری و ئاسایش، بۆ سوودی ئابووری، یان بۆ پێشکەشکردنی ھاوکاری بەو دەوڵەتانەی کە پێویستیان پێیەتی ئاڕاستە بکرێت. ھەموو ئامانجەکانی سیاسەتی دەرەوە بەیەکەوە گرێدراون و بەشدارن لە سیاسەتێکی دەرەوەی یەکگرتوو و گشتگیر بۆ ھەر دەوڵەتێک. بە پێچەوانەی سیاسەتی ناوخۆیی، کێشەکانی سیاسەتی دەرەوە زۆرجار لەناکاو و لە وەڵامی گۆڕانکارییەکان و ڕووداوە گەورەکانی وڵاتانی بیانی سەرھەڵدەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Wood |یەکەم١=B. Dan |دوایین٢=Peake |یەکەم٢=Jeffrey S. |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Dynamics of Foreign Policy Agenda Setting |journal=[[American Political Science Review]] |بەرگ=٩٢|issue=1 |پەڕەکان=١٧٣–١٨٤|doi=10.2307/2585936 |jstor=2585936 |s2cid=154427295}}&lt;/ref&gt;

=== بەرگری ===
سیاسەتی دەرەوە زۆرجار بە مەبەستی دەستەبەرکردنی ئاسایشی نیشتمانی ئاڕاستە دەکرێت. حکوومەتەکان ھاوپەیمانی سەربازی لەگەڵ دەوڵەتە بیانییەکان پێکدەھێنن بە مەبەستی بەرپەرچدانەوە و نیشاندانی بەرگرییەکی بەھێزتر لە بەرامبەر ھێرشەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Leeds |یەکەم=Brett Ashley |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Do Alliances Deter Aggression? The Influence of Military Alliances on the Initiation of Militarized Interstate Disputes |journal=[[American Journal of Political Science]] |زمان=en |بەرگ=٤٧|issue=3 |پەڕەکان=٤٢٧–٤٣٩|doi=10.1111/1540-5907.00031 |issn=1540-5907}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا سیاسەتی دەرەوە سەرنج دەخاتە سەر شەڕکردن لەگەڵ دەوڵەتە نەیارەکان لە ڕێگەی ھێزی نەرم، گۆشەگیریی نێونەتەوەیی، یان جەنگەوە.

لە سەدەی بیست ویەکەمدا، سیاسەتی دەرەوەی بەرگری فراوانتر بووە بۆ وەڵامدانەوەی ھەڕەشەی تیرۆری جیھانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lai |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Terrorism and Foreign Policy |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Savun |یەکەم١=Burcu |دوایین٢=Phillips |یەکەم٢=Brian J. |ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Democracy, Foreign Policy, and Terrorism |journal=[[Journal of Conflict Resolution]] |بەرگ=٥٣|issue=6 |پەڕەکان=٨٧٨–٩٠٤|doi=10.1177/0022002709342978 |s2cid=154846148}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Silke |یەکەم=Andrew |سەردێڕ=Terrorists, Victims and Society: Psychological Perspectives on Terrorism and its Consequences |بڵاوکەرەوە=[[John Wiley &amp; Sons]] |ساڵ=٢٠٠٣|پەڕەکان=٢١٥–٢٣٢|chapter=Retaliating Against Terrorism}}&lt;/ref&gt;

=== ئابووری ===
سیاسەتی دەرەوە چەقە بۆ ڕۆڵی وڵاتێک لە چوارچێوەی [[ئابووری]] جیھانی و بازرگانی نێونەتەوەییدا. کێشە ئابوورییەکانی سیاسەتی دەرەوە ڕەنگە دامەزراندنی ڕێککەوتنی بازرگانی، دابەشکردنی ھاوکاری دەرەکی، و بەڕێوەبردنی ھاوردە و ھەناردە بگرێتەوە.

=== نێونەتەوەییخوازی ===
زۆرێک لە دەوڵەتان بەرنامەی مرۆیییان لەژێر چەمکی بەرپرسیارێتی پاراستن پەرەپێداوە. لایەنگرانی نێونەتەوەییخوازیی [[لیبرالیزم|لیبراڵ]] پێیان وایە کە ئەرکی وڵاتە بەھێز و دەوڵەمەندەکانە ھاوکاری و پشتگیری وڵاتانی کەمتر بەھێز بکەن. ئەم بیرۆکەیە زۆرجار بە [[خوێندگە]]ی [[ھزر]]یی «[[ئیدیالیزم|ئایدیالیست]]» دەبەسترێتەوە. پشتگیریی نێونەتەوەییخوازیی لیبراڵ دەتوانێت شێوەی پشتگیری بەرگری یان ئابووری وەربگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Orford |یەکەم=Anne |ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Moral Internationalism and the Responsibility to Protect |journal=[[European Journal of International Law]] |بەرگ=٢٤|پەڕەکان=٨٣–١٠٨|doi=10.1093/ejil/chs092}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Foreign policy}}

[[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]]</text>
      <sha1>n2md3le802h68bfxbu2z57kx3ettgf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571854</id>
      <parentid>1571565</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1571854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9082" sha1="9mooz8lj1b72howc15bjcbu93t6sdfm" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Paasikivi_ja_Voroshilov.jpg|وێنۆک|جەی کەی پاسکیڤی سەرۆکی [[فینلاند]] وەک ئەندازیاری سەرەکی سیاسەتی دەرەوەی فینلاند دادەنرێت لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]]. لە چەپەوە بۆ ڕاست: سەرۆک پاسکیڤی و سەرۆکی یەکێتیی سۆڤیەت کلیمنت ڤۆرۆشیلۆڤ لە [[مۆسکۆ]].]]
'''سیاسەتی دەرەکی''' (بە [[ئینگلیزی]]: Foreign policy) (پێچەوانەی [[سیاسەتی ناوخۆیی]]) ئامانج و چالاکییەکانی لە پەیوەندی لەگەڵ کارلێکەکان لەگەڵ [[دەوڵەت]] و یەکێتییەکان و قەوارە سیاسییەکانی دیکە، چ لە ڕووی دوولایەنی یان لە ڕێگەی پلاتفۆرمی فرەلایەنییەوە. ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەنگە سیاسەتی دەرەوەی [[حکوومەت]]ێک لەژێر کاریگەری «ڕەچاوی ناوخۆیی، [[سیاسەت]]، ڕەفتاری دەوڵەتانی دیکە، یان نەخشە بۆ پێشخستنی پلانی جیۆسیاسی دیاریکراو» بێت.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;[https://www.britannica.com/topic/foreign-policy Foreign policy], ''Encyclopedia Britannica'' (published January 30, 2020).&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
بیرۆکەی بەڕێوەبردنی درێژخایەنی پەیوەندییەکان بەدوای گەشەکردنی تاقمە دیپلۆماسییە پیشەگەرەکاندا ھات کە سیاسەتی دەرەوەیان بەڕێوەدەبرد.

لە سەدەی ھەژدەیەمدا، بەھۆی ناسەقامگیرییەکی زۆر لە دیپلۆماسیی ئەورووپیدا و ململانێ بەردەوامەکان، کارکردنی [[دیپلۆماسی]] زۆرجار بەھۆی پێویستی مامەڵەکردن لەگەڵ کێشە دابڕاوەکان پارچەپارچە دەبوو، کە بە «کاروبارەکان» ناودەبران؛ بۆیە، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی ناوخۆیی ئەو جۆرە کێشانە بە «کاروباری مەدەنی» (ڕاپەڕینی جووتیاران، کورتھێنانی [[خەزێنە]] و فێڵ و تەڵەکەکانی [[دادگا]]) ناودەبرا، زاراوەی «کاروباری دەرەوە» بۆ بەڕێوەبردنی کێشە کاتییەکانی دەرەوەی دەسەڵاتی سەروەری بەکاردەھێنرا. ئەم زاراوەیە لە دەوڵەتە [[ئینگلیزی]] زمانەکاندا تا سەدەی بیستەم بە شێوەیەکی بەربڵاو بەکارھێنرا، و وەک ناوی وەزارەتەکان لە چەند دەوڵەتێکدا کە پەیوەندییە دەرەکییەکان بەڕێوەدەبەن ماوەتەوە. ھەرچەندە لە بنەڕەتدا مەبەست لێی وەسفکردنی بەڕێوەبردنی کورتخایەنی نیگەرانییەکی دیاریکراو بوو، بەڵام ئێستا ئەم وەزارەتانە ھەموو پەیوەندییە نێونەتەوەیییە ڕۆژانە و درێژخایەنەکانی نێوان دەوڵەتان بەڕێوەدەبەن.

دامەزراوە ھزرییەکان ناوبەناو لەلایەن ڕێکخراوەکانی پەیوەندییە دەرەکییەکانی [[حکوومەت]]ەوە بەکاردەھێنرێن بۆ دابینکردنی توێژینەوە و داکۆکیکردن لە پەرەپێدانی پێشنیارەکانی سیاسەتی دەرەوە، جێگرەوەکانی [[سیاسەت]]ی ئێستا، یان بۆ دابینکردنی ھەڵسەنگاندنی شیکاری بۆ پەیوەندییە گەشەسەندووەکان.

== ئامانجەکان ==
چەندین ئامانج ھەن کە ڕەنگە ھاندەری سیاسەتی دەرەوەی حکوومەتێک بن. ڕەنگە سیاسەتی دەرەوە بۆ بەرگری و ئاسایش، بۆ سوودی ئابووری، یان بۆ پێشکەشکردنی ھاوکاری بەو دەوڵەتانەی کە پێویستیان پێیەتی ئاڕاستە بکرێت. ھەموو ئامانجەکانی سیاسەتی دەرەوە بەیەکەوە گرێدراون و بەشدارن لە سیاسەتێکی دەرەوەی یەکگرتوو و گشتگیر بۆ ھەر دەوڵەتێک. بە پێچەوانەی سیاسەتی ناوخۆیی، کێشەکانی سیاسەتی دەرەوە زۆرجار لەناکاو و لە وەڵامی گۆڕانکارییەکان و ڕووداوە گەورەکانی وڵاتانی بیانی سەرھەڵدەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Wood |یەکەم١=B. Dan |دوایین٢=Peake |یەکەم٢=Jeffrey S. |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Dynamics of Foreign Policy Agenda Setting |journal=[[American Political Science Review]] |بەرگ=٩٢|issue=1 |پەڕەکان=١٧٣–١٨٤|doi=10.2307/2585936 |jstor=2585936 |s2cid=154427295}}&lt;/ref&gt;

=== بەرگری ===
سیاسەتی دەرەوە زۆرجار بە مەبەستی دەستەبەرکردنی ئاسایشی نیشتمانی ئاڕاستە دەکرێت. حکوومەتەکان ھاوپەیمانی سەربازی لەگەڵ دەوڵەتە بیانییەکان پێکدەھێنن بە مەبەستی بەرپەرچدانەوە و نیشاندانی بەرگرییەکی بەھێزتر لە بەرامبەر ھێرشەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Leeds |یەکەم=Brett Ashley |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Do Alliances Deter Aggression? The Influence of Military Alliances on the Initiation of Militarized Interstate Disputes |journal=[[American Journal of Political Science]] |زمان=en |بەرگ=٤٧|issue=3 |پەڕەکان=٤٢٧–٤٣٩|doi=10.1111/1540-5907.00031 |issn=1540-5907}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا سیاسەتی دەرەوە سەرنج دەخاتە سەر شەڕکردن لەگەڵ دەوڵەتە نەیارەکان لە ڕێگەی ھێزی نەرم، گۆشەگیریی نێونەتەوەیی، یان جەنگەوە.

لە سەدەی بیست ویەکەمدا، سیاسەتی دەرەوەی بەرگری فراوانتر بووە بۆ وەڵامدانەوەی ھەڕەشەی تیرۆری جیھانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lai |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Terrorism and Foreign Policy |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Savun |یەکەم١=Burcu |دوایین٢=Phillips |یەکەم٢=Brian J. |ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Democracy, Foreign Policy, and Terrorism |journal=[[Journal of Conflict Resolution]] |بەرگ=٥٣|issue=6 |پەڕەکان=٨٧٨–٩٠٤|doi=10.1177/0022002709342978 |s2cid=154846148}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Silke |یەکەم=Andrew |سەردێڕ=Terrorists, Victims and Society: Psychological Perspectives on Terrorism and its Consequences |بڵاوکەرەوە=[[John Wiley &amp; Sons]] |ساڵ=٢٠٠٣|پەڕەکان=٢١٥–٢٣٢|chapter=Retaliating Against Terrorism}}&lt;/ref&gt;

=== ئابووری ===
سیاسەتی دەرەوە چەقە بۆ ڕۆڵی وڵاتێک لە چوارچێوەی [[ئابووری]] جیھانی و بازرگانی نێونەتەوەییدا. کێشە ئابوورییەکانی سیاسەتی دەرەوە ڕەنگە دامەزراندنی ڕێککەوتنی بازرگانی، دابەشکردنی ھاوکاری دەرەکی، و بەڕێوەبردنی ھاوردە و ھەناردە بگرێتەوە.

=== نێونەتەوەییخوازی ===
زۆرێک لە دەوڵەتان بەرنامەی مرۆیییان لەژێر چەمکی بەرپرسیارێتی پاراستن پەرەپێداوە. لایەنگرانی نێونەتەوەییخوازیی [[لیبرالیزم|لیبراڵ]] پێیان وایە کە ئەرکی وڵاتە بەھێز و دەوڵەمەندەکانە ھاوکاری و پشتگیری وڵاتانی کەمتر بەھێز بکەن. ئەم بیرۆکەیە زۆرجار بە [[خوێندگە]]ی [[ھزر]]یی «[[ئیدیالیزم|ئایدیالیست]]» دەبەسترێتەوە. پشتگیریی نێونەتەوەییخوازیی لیبراڵ دەتوانێت شێوەی پشتگیری بەرگری یان ئابووری وەربگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Orford |یەکەم=Anne |ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Moral Internationalism and the Responsibility to Protect |journal=[[European Journal of International Law]] |بەرگ=٢٤|پەڕەکان=٨٣–١٠٨|doi=10.1093/ejil/chs092}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Foreign policy}}

[[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]]
[[پۆل:سیاسەتی گشتی]]</text>
      <sha1>9mooz8lj1b72howc15bjcbu93t6sdfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245579</id>
    <revision>
      <id>1571794</id>
      <parentid>1571477</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20757" sha1="0hax2i6kqq3gq84szm5rc3i8ro8ne0c" xml:space="preserve">[[File:Gcoy2008.jpg|وێنۆک| نیشانەی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی ٢٠٠٨]]
'''ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵ''' خەڵاتی ''ئۆتۆمبێلی ساڵە'' ساڵانە لەلایەن ''گۆڤاری ئۆتۆمبێلی سەوزەوە بەڕێوەدەبرێ،'' براوە لەلایەن پانێڵێکی ١١ کەسییەوە هەڵدەبژێردرێت کە لە پسپۆڕانی ئۆتۆمبێل و ژینگە پێکهاتووە، بانگهێشتکراوەکان بریتی بوون لە ماریۆ ئەندرێتی ; کارۆل شێلبی ، جەی لینۆ ، کارل پۆپ ( سیێرا کڵەب )، کریستوفر فلاڤین ( پەیمانگای وۆرلدواتچ )، جۆناسان لاش ( پەیمانگای سەرچاوە جیهانییەکان ) و ژان میشێل کۆستۆ ( کۆمەڵگەی ئایندەی ئۆشن ).

خەڵاتی جیاوازی بارهەڵگری سەوزی ساڵ لە ساڵی ٢٠١٥ خرایە بازاڕەوە بۆ یەکەمین جار &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Texas to Debut Green Truck of the Year|ناونیشان=http://carsofchange.com/features/texas-debut-green-truck-year/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=CarsOfChange|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141110001903/http://carsofchange.com/features/texas-debut-green-truck-year/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== براوەکان ==
[[پەڕگە:DCA_06_2012_Chevy_Volt_4035.JPG|وێنۆک| ئۆتۆمبێلی شۆفرلێت ڤۆڵت پلاگین هایبریدی ساڵی ٢٠١١ خەڵاتی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی ٢٠١١ی پێبەخشرا.]]
[[پەڕگە:Ford_Fusion_Energi_SEL_with_badge_WAS_2012_0583.jpg|وێنۆک| ئۆتۆمبێلی فۆرد فیوژن ئینێرجیی 2013 پلاگینی هایبرید خەڵاتی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی 2013ی پێبەخشرا لەگەڵ بژاردەی بزوێنەری بەنزین ئیکۆبووست ، و جۆری ئاسایی هایبرید .]]
[[پەڕگە:Toulousaine_de_l'automobile_-_7441_-_BMW_i3.jpg|وێنۆک| ئۆتۆمبێلی BMW i3 ساڵی 2014 خەڵاتی باشترین ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی 2015ی پێبەخشرا.]]

: ٢٠٠٦ &amp;#x2014; مێرکوری مارینێر هایبرید &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Daily Life with the Mercury Mariner Hybrid SUV|ناونیشان=http://www.greencar.com/features/marinerlife/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081206061307/http://www.greencar.com/features/marinerlife/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}&lt;/ref&gt;
: ٢٠٠٧ &amp;#x2014; تۆیۆتا کامری هایبرید &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Toyota Camry Hybrid Named 2007 Green Car of the Year|ناونیشان=http://www.greencar.com/features/gcoy07/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081212154134/http://www.greencar.com/features/gcoy07/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}&lt;/ref&gt;
: ٢٠٠٨ &amp;#x2014; شۆفرلێت تاهۆ هایبرید &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Chevrolet Tahoe Hybrid Named 2008 Green Car of the Year|ناونیشان=http://www.greencar.com/features/2008greencar/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090129222214/http://www.greencar.com/features/2008greencar/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}&lt;/ref&gt;
: ٢٠٠٩ &amp;#x2014; [[فۆلکسڤاگن جیتا|&lt;s&gt;ڤۆڵکسواگن جێتا کلین دیزڵ&lt;/s&gt;]] &lt;ref name=&quot;GCOY2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=VW Jetta Clean Diesel Wins 2009 Green Car of the Year!|ناونیشان=http://www.greencar.com/features/2009-vw-jetta-clean-diesel-wins|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090121210841/http://www.greencar.com/features/2009-vw-jetta-clean-diesel-wins|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}&lt;/ref&gt; (بەهۆی فەزیحەی دەردانی گازی ژەهراوی ڤۆڵکسواگن هەڵوەشایەوە) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Volkswagen, Audi Return 2009 &amp; 2010 Green Car of the Year Awards|ناونیشان=http://www.triplepundit.com/2015/10/volkswagen-audi-return-2009-2010-green-car-of-the-year-awards/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824222716/http://www.triplepundit.com/2015/10/volkswagen-audi-return-2009-2010-green-car-of-the-year-awards/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; )
::: چوار بەشداربووی دیکەی کۆتایی بریتی بوون لە (BMW 335d و Ford Fusion Hybrid و Saturn Vue 2 Mode Hybrid و Smart Fortwo . )&lt;ref name=&quot;GCOY2009&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠١٥ کۆمپانیای ڤۆڵکسواگن دانی بەوەدانا کە هێڵی دیزڵەکەیان لە ساڵی ٢٠٠٩-٢٠١٥ بە شێوەیەک دیزاین کراوە کە بە شێوەیەکی دروست و تەواو ئۆکسیدی نایترۆجین (NOx) سنووردار بکات کەمتر دەری بدا ) دەردانی گازی ژەهراوی تەنها لە کاتی تاقیکردنەوەی ئیستاتیکدا دەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UPDATE 7-Volkswagen shares plunge on emissions scandal; U.S. widens probe|ناونیشان=http://www.greencar.com/articles/audi-a3-tdi-2010-green-car-year-clean-diesel-reigns.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160220210849/http://www.greencar.com/articles/audi-a3-tdi-2010-green-car-year-clean-diesel-reigns.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=reuters.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;prnewswire.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=VW and Audi Returning Green Car of the Year® Awards, Vehicles Deemed Ineligible|ناونیشان=http://www.prnewswire.com/news-releases/vw-and-audi-returning-green-car-of-the-year-awards-vehicles-deemed-ineligible-300151534.html}}&lt;/ref&gt; )
: ٢٠١٠ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە [[ئاودی ئەی٣|&lt;s&gt;ئۆدی A3 TDI Clean Diesel&lt;/s&gt;]] &lt;ref name=&quot;GCOY2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Audi A3 TDI is 2010 Green Car of the Year. Clean Diesel Reigns!|ناونیشان=http://www.greencar.com/articles/audi-a3-tdi-2010-green-car-year-clean-diesel-reigns.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101124042249/http://www.greencar.com/articles/audi-a3-tdi-2010-green-car-year-clean-diesel-reigns.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}&lt;/ref&gt; ( دەردانی گازی ژەهراوی ڤۆڵکسواگن هەڵوەشایەوە ) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=VW and Audi give back Green Car of the Year awards|ناونیشان=http://www.latimes.com/business/la-fi-hy-vw-and-audi-green-car-awards-20150930-story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; )
::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی پێکهاتبوون لە (هۆندا ئینسایت و مێرکوری میلان هایبرید و تۆیۆتا پرایس و دیزڵی پاک ڤۆلکس واگن گۆڵف ئێم کەی .) &lt;ref name=&quot;GCOY2010&quot; /&gt; وەک ئۆتۆمبێلی ڤۆڵکسواگن جێتا ساڵی ٢٠٠٩، ئۆدی براوەی ساڵی ٢٠١٠ و ڤی دبلیو گۆڵف لە ساڵی ٢٠١٠ ئۆتۆمبێلی هەڵبژێردراو بوون.
: ٢٠١١ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە شۆفرلێت ڤۆڵت پلاگین هایبریدە . &lt;ref name=&quot;GCC2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Chevrolet Volt Electric Car is 2011 Green Car of the Year|ناونیشان=http://www.greencar.com/articles/chevrolet-volt-electric-car-2011-green-car-year.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101124054434/http://www.greencar.com/articles/chevrolet-volt-electric-car-2011-green-car-year.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=2010 LA: Chevrolet Volt wins 2011 Green Car of the Year|ناونیشان=http://www.egmcartech.com/2010/11/18/2010-la-chevrolet-volt-wins-2011-green-car-of-the-year/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=egm Car Tech}}&lt;/ref&gt;
::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی  پێکهاتبوون لە ([[ئۆتۆمۆبیلی کارەبایی|ئۆتۆمبێلی کارەبایی پاتری]] نیسان لیف و وەشانە کارەباییە تێکەڵەکانی هیۆندا سۆناتا و لینکۆڵن ئێم کەی زی و فۆرد فیێستا) کە بە بەنزین کاردەکات {{Convert|40|mpgus}} بەدەست دەهێنێت   لە لێخوڕینی ڕێگاوبان. &lt;ref name=&quot;GCC2011&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/idUSTRE69L03X20101022|سەردێڕ=Chevy Volt, Nissan Leaf among Green Car finalists|ئیش=[[Reuters]]|دوایین=Bernie Woodall|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
: ٢٠١٢ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە ئۆتۆمبێلی غازی سروشتی هۆندا سیڤیک جی ئێکس . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.latimes.com/business/autos/la-fi-la-auto-show-2011-honda-civic-natural-gas-wins-green-car-of-the-year-award-20111117,0,3207674.story|سەردێڕ=Honda Civic Natural Gas wins 2012 Green Car of the Year Award|بەستەری نووسەر=Susan Carpenter|یەکەم=Susan|دوایین=Carpenter|ئیش=[[Los Angeles Times]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;
::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی  پێکهاتبوون لە (ئۆتۆمبێلی کارەبایی فۆرد فۆکس ئێلیکتریکی و میتسوبیشی i بە پاتری و ئۆتۆمبێلی کارەبایی تۆیۆتا پرایس v هایبرید و ڤۆڵکسواگن پاسات TDI بە دیزڵی پاک . )&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://content.usatoday.com/communities/driveon/post/2011/10/diesel-electric-natural-gas-vie-for-green-car-honors/1|سەردێڕ=Diesel, electric, natural gas vie for Green Car honors|دوایین=Chris Woodyard|ئیش=[[USA Today]]|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; (بڕوانە لیستەکانی ساڵی ٢٠٠٩ و ٢٠١٠ سەبارەت بە دیزڵی پاک).
: ٢٠١٣ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە هێڵی نەوەی دووەمی فۆرد فیوژن ، لەنێویاندا بژاردەی بزوێنەری بەنزینی ئیکۆ بووست ، و جۆرەکانی فیوژن هایبرید و پلاگ-ئین . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sebastian Blanco|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Ford Fusion wins 2013 Green Car Of The Year|ناونیشان=http://www.autoblog.com/2012/11/29/ford-fusion-wins-2013-green-car-of-the-year/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Autoblog.com}}&lt;/ref&gt;
::: بەشداربووانی دیکەی کۆتایی  پێکهاتبوون لە (فۆرد سی-ماکس هایبرید و پلاگین هایبرید ، دۆج دارت ئایرۆ ، تۆیۆتا پرایس c ئۆتۆمبێلی کارەبایی هایبرید، و مازدا سی ئێکس-5 ). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://green.autoblog.com/2012/10/25/2013-green-car-of-the-year-finalists-announced/|سەردێڕ=2013 Green Car of the Year finalists announced [w/poll]|دوایین=Sebastian Blanco|ئیش=Autoblog Green|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200922040855/http://green.autoblog.com/2012/10/25/2013-green-car-of-the-year-finalists-announced/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
: ٢٠١٤ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە هێڵی نەوەی نۆیەمی هۆندا ئاکۆرد، لەنێویاندا جۆرەکانی هەر یەک لە بەنزین و هایبرید و پلاگین هایبرید. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sebastian Blanco|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Honda Accord Hybrid and PHEV win 2014 Green Car of the Year|ناونیشان=http://green.autoblog.com/2013/11/21/honda-accord-hybrid-phev-2014-green-car-of-the-year-la/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Autoblog Green}}&lt;/ref&gt;
::: بەشداربووان  دیکەی کۆتایی  پێکهاتبوون لە (بی ئێم دەبلیو 328d و [[ئاودی ئەی٦|ئۆدی A6 TDI]] و تۆیۆتا کۆرۆلا و مازدا3 ). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.autoblog.com/2013/10/17/2014-green-car-of-the-year-finalists-announced/|سەردێڕ=Finalists for 2014 Green Car of the Year announced|دوایین=Brandon Turkus|ئیش=Autoblog.com|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

: ٢٠١٥ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە  بی ئێم دەبلیو ئای 3 &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.freep.com/story/money/cars/2014/11/20/green-car-year-bmw/70008216/|سەردێڕ=BMW i3 named 2015 Green Car of the Year|دوایین=Alisa Priddle|ئیش=[[Detroit Free Press]]|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;
::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی  پێکهاتبوون لە ([[ئاودی ئەی٣|ئۆدی A3 TDI]] و شۆفرلێت ئیمپالا Bi-Fuel و نەوەی سێیەمی هۆندا فیت و نەوەی حەوتەمی ڤۆڵکسواگن گۆڵف) . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sebastian Blanco|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=2015 Green Car Of The Year finalists announced, run alt-fuel gamut|ناونیشان=http://green.autoblog.com/2014/10/21/2015-green-car-of-the-year-finalists-announced/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Autoblog Green|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201129164910/http://green.autoblog.com/2014/10/21/2015-green-car-of-the-year-finalists-announced/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

: ٢٠١٦ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە نەوەی دووەمی شۆفرلێت ڤۆڵت &lt;ref name=&quot;GCOY2016&quot; /&gt;
: بەشداربووان دیکەی کۆتایی پێکهاتبوون لە ([[ئاودی ئەی٣|ئۆدی A3 e-tron]] و نەوەی چوارەمی تۆیۆتا پرایس و هیۆندا سۆناتای 2016 و هۆندا سیڤیک 2016 ). شۆفرلێت ڤۆڵت بووە یەکەم مۆدێل کە زیاتر لە جارێک خەڵاتی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی وەرگرتووە. &lt;ref name=&quot;GCOY2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.autoblog.com/2015/11/19/2016-chevy-volt-green-car-year/|سەردێڕ=2016 Chevy Volt wins Green Car of the Year|دوایین=Sebastian Blanco|ئیش=Autoblog Green|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

: ٢٠١٧ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە شۆفرلێت بۆڵت EV &lt;ref name=&quot;GCOY2017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.autoblog.com/2016/11/17/chevy-bolt-wins-2017-green-car-of-the-year/|سەردێڕ=Chevy Bolt wins 2017 Green Car of the Year|یەکەم=Sebastian|دوایین=Blanco|ئیش=Autoblog.com|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی  پێکهاتبوون لە (تۆیۆتا پرایس پرایم و کرایسلەر پاسیفیکا هایبرید و کیا ئۆپتیما (لەوانەش مۆدێلی هایبرید و پلاگین هایبرید) و بی ئێم دەبلیو 330e iPerformance ). &lt;ref name=&quot;GCOY2017&quot; /&gt;

: ٢٠١٨ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە گروپی ئۆتۆمبێلەکانی هۆندا کلاریتی &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Honda Clarity is Green Car of the Year!|ناونیشان=http://greencarjournal.com/top-stories/honda-clarity-2018-green-car-year/}}&lt;/ref&gt;

: ٢٠١٩ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە هۆندا ئینسایت &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Driven: Honda Insight Hybrid|ناونیشان=https://greencarjournal.com/auto-shows/honda-insight-says-game-on-prius/}}&lt;/ref&gt;

: ٢٠٢٠ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە تۆیۆتا کۆرۆلا &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Toyota Corolla Awarded 2020 Green Car of the Year and Honda CR-V 2020 Green SUV of the Year|ناونیشان=https://laautoshow.com/press_releases/toyota-corolla-awarded-2020-green-car-of-the-year-and-honda-cr-v-2020-green-suv-of-the-year/}}&lt;/ref&gt;

: ٢٠٢١ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە فۆرد موستانگ ماک-ئی

: ٢٠٢٢ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە ئۆدی Q4 e-tron

: 2023 &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە تاجی تۆیۆتا &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Eisenstein|یەکەم=Paul|سەردێڕ=Toyota Crown Named “2023 Green Car of the Year” - The Detroit Bureau|ناونیشان=https://www.thedetroitbureau.com/2022/11/toyota-crown-named-2023-green-car-of-the-year/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.thedetroitbureau.com/2022/11/toyota-crown-named-2023-green-car-of-the-year/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

: ٢٠٢٤ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە تۆیۆتا پرایس PHEV

== هەروەها تەماشای ==

* لیستی خەڵاتەکانی ئۆتۆمبێلی ماتۆڕ
* خەڵاتی دیدگای ئۆتۆمبێلی سەوز
* ئۆتۆمبێلی سەوز
* خەڵاتی PACE
* دەزگای پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* [http://www.greencarjournal.com ماڵپەڕی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231129173941/https://greencarjournal.com/ |date=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }}</text>
      <sha1>0hax2i6kqq3gq84szm5rc3i8ro8ne0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گوریھیرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245988</id>
    <revision>
      <id>1571585</id>
      <parentid>1571080</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5034" sha1="83gy1dky1zwpfzk2voevvj86moz2tbw" xml:space="preserve">{{Infobox comics creator
|nationality=[[ژاپۆن]]ی
|notable works=''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا (کۆمیکەکان)]]''
|website={{URL|http://www.gurihiru.com/}}
|name_nonEN=グリヒル
}}
'''گوروھیرو''' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: グリヒル؛ ناوە فەرمییەکەی: یەکەی وێنەکێشان و ستۆدیەکانی گوریھیرو) تیمێکی وێنەکێشان و کارتۆنسازیی ژاپۆنییە، و بە زۆری دروستکەری کۆمیکن. لە ئێستادا ستۆدیۆکەیان لە شاری [[پارێزگای سایتاما|سایتامایە]]، بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ کۆمیکە ئەمریکییەکان کار دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Johnston|یەکەم=Rich|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Mariko Tamaki and Gurihiru Create Thor &amp; Loki: Double Trouble|ناونیشان=https://bleedingcool.com/comics/mariko-tamaki-gurihiru-thor-loki-double-trouble/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=bleedingcool.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McDonnell|یەکەم=Chris|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Artists of the Day: Gurihiru|ناونیشان=https://www.cartoonbrew.com/artist-of-the-day/gurihiru-148349.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Cartoon Brew|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Luster|یەکەم=Joseph|سەردێڕ=Review: &quot;The Last Airbender&quot; Comic Keeps Its Promise|ناونیشان=https://www.crunchyroll.com/anime-feature/2012/02/12-1/review-the-last-airbender-comic-keeps-its-promise|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Crunchyroll|زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

== چاوگنامە ==
=== داڕک ھۆرس کۆمیکس ===
* ''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ بەڵێنەکە]]'' (٢٠١٢)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Avatar: The Last Airbender-The Promise (Library Edition)|ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Products/22-381/Avatar-The-Last-Airbender-The-Promise-Library-Edition-HC|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=www.darkhorse.com}}&lt;/ref&gt;
* ''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ گەڕانەکە]]'' (٢٠٢٣)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Schick|یەکەم=Michal|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Avatar: The Last Airbender - The Search: Part 1 released today|ناونیشان=https://www.hypable.com/avatar-the-last-airbender-the-search-part-1-released-today/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=Hypable|زمان=en-US}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.hypable.com/avatar-the-last-airbender-the-search-part-1-released-today/ |date=ئابی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* ''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ درزەکە]]'' (٢٠١٤)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tweedale|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Review: Avatar: The Last Airbender ― The Rift (Part 1)|ناونیشان=http://www.multiversitycomics.com/reviews/review-avatar-the-last-airbender-%e2%80%95-the-rift-part-one/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=Multiversity Comics|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190829235545/http://www.multiversitycomics.com/reviews/review-avatar-the-last-airbender-%E2%80%95-the-rift-part-one/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* ''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ سێبەر و دوکەڵ]]'' (٢٠١٥–١٦)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=CBR Staff|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Avatar: The Last Airbender - Smoke and Shadow Part One TPB|ناونیشان=https://www.cbr.com/avatar-the-last-airbender-smoke-and-shadow-part-one-tpb/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=CBR|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* ''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ باکوور و باشور]]'' (٢٠١٦–١٧)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gerding|یەکەم=Stephen|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=EXCLUSIVE: New &quot;Avatar: The Last Airbender&quot; Graphic Novel Series Debuts in 2016|ناونیشان=https://www.cbr.com/exclusive-new-avatar-the-last-airbender-graphic-novel-series-debuts-in-2016/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=CBR|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|کۆمیک}}

[[پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]</text>
      <sha1>83gy1dky1zwpfzk2voevvj86moz2tbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆپەراسیۆنی نەسر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246436</id>
    <revision>
      <id>1571865</id>
      <parentid>1486159</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1571865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4837" sha1="sf83bihyu38ugcsq5rnes3a7blp98vj" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox military conflict
| conflict    = ئۆپەراسیۆنی نەسر
| width       = 
| partof      = [[شەڕی ئێران و عێراق]]
| image       = 
| caption     = 
| date        = ٥ ھەتا ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٨١
| place       = ڕۆژاوای [[دژپێڵ]]، [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]،
| coordinates = باشووری ڕۆژاوای [[ئێران]]
| map_type    =   
| map_size    = 
| map_caption = 
| map_label   = 
| territory   = بەبێ گۆڕانکاری
| status      = سەرکەوتنی عێراق
* ئێران لە ھێرشەکەیدا سەرنەکەوت
| combatants_header = لایەنەکان
| combatant1  = {{ھێمای ئاڵا|عێراقی بەعس}} [[ڕژێمی بەعس|عێراق]]
| combatant2  = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[ئێران]]
| commander1  = {{ھێمای ئاڵا|عێراقی بەعس}} [[سەددام حوسێن]]{{ھن}}[[مەحموود شوکر شاھین]]&lt;ref name=&quot;dtic.mil&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20190417210543/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA541655 Project 1946: Phase II] dtic.mil&lt;/ref&gt;{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|عێراقی بەعس}} [[حوسێن ڕەشید]]{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|عێراقی بەعس}} [[ڕەعد مەجید حەمدانی]]
| commander2  = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر]]{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[وەلییوڵڵا فەلاحی]]{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[سیرووس لوتفی]]{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[جەواد فەکووری]]
| strength1   = ٣ لیوا
| strength2   = ٣ لیوا
| casualties1 = ٤٥ تانک{{ھن}}٥٠ سەربازھەڵگر
| casualties2 = ٢١٤ تانک{{ھن}}١٠٠ سەربازھەڵگر&lt;ref name=itnsource&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.itnsource.com/shotlist//RTV/1981/01/14/BGY511290684/|سەردێڕ=Getty Images|وێبگە=www.itnsource.com|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194201/http://www.itnsource.com/shotlist//RTV/1981/01/14/BGY511290684/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| notes       = 
}}

'''ئۆپەراسیۆنی نەسر''' ({{بە فارسی|عملیات نصر}}) [[ئۆپەراسیۆنی سەربازی|ئۆپەراسیۆنێکی ھێرشبەری]]ی ھێزە چەکدارەکانی ئێران لە درێژەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا بوو، کە بە سەرکردایەتیی [[ھێزی وشکانیی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی وشکانیی سوپا]]، بەشداریی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] و ھەروەھا پاڵپشتیی [[ھێزی ئاسمانیی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی ئاسمانیی سوپا]] لە دژی ھێزەکانی [[سوپای عێراق]] لە ناوچەی باشووری [[ئەھواز]] ھەتا [[شارستانی دەشت ئازادەگان|دەشتی ئازادەگان]] لە [[پارێزگای خووزستان]] ئەنجام درا. ئۆپراسیۆنەکە سێ ڕۆژی خایاند و لە ٥ ھەتا ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٨١ درێژەی ھەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=آشنایی با عملیات نصر|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/394803/آشنایی-با-عملیات-نصر}}&lt;/ref&gt; ئۆپراسیۆنی نەسر بە گەورەترین [[شەڕی زرێیی]]ی ھێزە چەکدارەکانی ئێران لەکاتی شەڕ لەگەڵ عێراق دەناسرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بزرگ‌ترین عملیات زرهی ایران در جنگ|ناونیشان=https://www.ettelaat.com/mobile/?p=147453&amp;device=phone}}&lt;/ref&gt; ئەم ئۆپەراسیۆنە لەلایەن [[بارەگای ھاوبەشیی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای ھاوبەشیی سوپا]]وە پلانی بۆ داندرابوو و بە بەشداریی سپای پاسداران و [[بەسیج]] ئەنجام درا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=عملیات نصر؛ نبرد تانک‌ها|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82788283/عمليات-نصر-نبرد-تانك-ها-رشادت-شهيد-علم-الهدي-و-دانشجويان}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئێران|عێراق}}

[[پۆل:مێژووی پارێزگای خووزستان]]</text>
      <sha1>sf83bihyu38ugcsq5rnes3a7blp98vj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246920</id>
    <revision>
      <id>1571799</id>
      <parentid>1571409</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4309" sha1="5tkweb1z8b8km97k1kq50azm2q216yt" xml:space="preserve">{{Infobox football match|title=یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٩|image=1959 European Cup Final match programme.jpg|caption=Match programme cover|event=[[جامی ئەورووپای ١٩٥٨-١٩٥٩]]|team1=[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]|team1association={{fbaicon|ESP|1945|size=30px}}|team1score=2|team2=[[ستێد ڕێمز|ڕێمز]]|team2association={{fbaicon|FRA|1794|size=30px}}|team2score=0|details=|date=٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩|stadium=یاریگای مەرسیدس بێنز ئەرینا|city=[[شتووتگارت ]] ئەڵمانیا|man_of_the_match1a=|man_of_the_match1atitle=|man_of_the_match1b=|man_of_the_match1btitle=|referee=|attendance=72,000|weather=|previous=[[ یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٦٠|١٩٦٠]]|next=[[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٨|١٩٥٨]]}}
'''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٩''' چوارەم یاری کۆتایی پێشبڕکێی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|جامی ئەورووپا]]  بوو، کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا ناسراوە. لەڕۆژی ٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩ لە یاریگای مەرسیدس بێنز ئەرینای شاری شتووتگارتی [[ئەڵمانیا]]، لەنێوان یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|یانەی ڕیاڵ مەدریدی]]  [[ئیسپانیا|ئیسپانی]] و ستێد ڕێمز [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لەبەردەم ٨٠ هەزار کەسدا ئەنجامدرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=1959 European Cup Final, Real Madrid captain Jose Maria Zarraga|ناونیشان=https://beyondthelastman.com/2014/05/20/real-madrid-european-final-vintage/1959-european-cup-final-real-madrid-captain-jose-maria-zarraga/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Beyond The Last Man|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Football, 8th June 1959, Stuttgart, Germany, European Cup Final, Real...|ناونیشان=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/football-8th-june-1959-stuttgart-germany-european-cup-final-news-photo/79665586|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Getty Images|زمان=en-us}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/football-8th-june-1959-stuttgart-germany-european-cup-final-news-photo/79665586 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;لە ئەنجامدا ڕیال مەدرید توانی بە ئەنجامی ٢-٠ بەسەر ستێد ڕێمزی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە و  چوارەم جامی ئەورووپای لەسەریەک بەدەستهێنا و بۆ دووەمجار لە ماوەی چوار ساڵدا لە یاری کۆتاییدا لە ڕیمزی بردەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Frankfurt's 'beautiful' 7-3 defeat by Madrid recalled {{!}} UEFA Champions League|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0211-0e88858dcdf0-9c6f275ebbea-1000--frankfurt-s-beautiful-7-3-defeat-by-madrid-recalled/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٦]] . ڕیاڵ مەدرید زاڵ بوو بەسەر یارییەکەدا، گۆڵەکانیش لەلایەن ئینریکی ماتیۆس و [[ئالفرێدۆ دی ستیفانۆ|ئەلفرێدۆ دی ستیفانۆ]] تۆمارکران.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==

* [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1958/index.html جامی ئەورووپا 1958/59 لە یوفا]
* [https://www.rsssf.org/ec/ec195859.html جامی ئەورووپا 1958/59 لە RSSSF]
* 
{{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}}
{{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|تۆپی پێ}}</text>
      <sha1>5tkweb1z8b8km97k1kq50azm2q216yt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میرنشینی برادۆست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248693</id>
    <revision>
      <id>1571584</id>
      <parentid>1571102</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7067" sha1="kv2gw9xk71ctxlxvr7l9dum26rmhn3w" xml:space="preserve">'''میرنشینی برادۆست''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Mîrektiya Biradost؛ ١٥١٠‒١٦٠٩&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Eminoğlu|یەکەم=Nevzat|ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Hîzan wek navendeke peydabûna edebiyata kurdiya klasîk|ناونیشان=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1252554|journal=Kurdiname|زمان=ku|issue=3|پەڕە=٣٣|issn=2687-5438|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;orientemoderno&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dehqan|یەکەم=Mustafa|دوایین٢=Genç|یەکەم٢=Vural|ڕێکەوت=٢٠١٩|سەردێڕ=The Kurdish Emirate of Brādōst, 1510-1609|ناونیشان=https://brill.com/view/journals/ormo/99/3/article-p306_4.xml|journal=Oriente Moderno|بەرگ=٩٩|issue=3|پەڕەکان=٣٠٦–٣٢٠|doi=10.1163/22138617-12340222|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;) میرنشینێکی [[بۆماوە]]ی [[کورد]]ی بوو، بە نزیکەیی حوکمڕانی ناوچەی [[ڕەواندز]] تا [[گوندەواری تەرگەوەڕ|تەرگەوەڕ]] و [[گوندەواری مەرگەوەڕ|مەرگەوەڕی]] باشووری [[ورمێ]]ی دەکرد. ئەم میرنشینە لە ساڵی ١٥١٠ دامەزراوە و بە درێژایی سەدەی ١٦ وەک ناوچەیەکی پارێزراو لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[شانشینی سەفەوی|ئێرانی سەفەویدا]] بوونی ھەبووە.&lt;ref name=&quot;orientemoderno&quot;/&gt; میرنشینەکە لە کۆتاییدا ملکەچی فراوانخوازییەکانی عوسمانییەکان و سەفەوییەکان بوو لە [[کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hassanpour|یەکەم=A.|ڕێکەوت=١٩٨٨|سەردێڕ=Baradust|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/baradust-kurdish-bradost-name-of-kurdish-tribe-region-mountain-range-river-and-amirate|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Iranica Online]]}}&lt;/ref&gt;

ڕەچەڵەکی میرنشینی برادۆست بۆ [[دەوڵەتی حەسنەوییەکان|حەسنەوییەکان]] دەگەڕێندرێتەوە.&lt;ref name=&quot;orientemoderno&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dehqan|یەکەم=Mustafa|دوایین٢=Genç|یەکەم٢=Vural|ڕێکەوت=٢٠١٩|سەردێڕ=The Kurdish Emirate of Brādōst, 1510-1609|ناونیشان=https://brill.com/view/journals/ormo/99/3/article-p306_4.xml|journal=Oriente Moderno|بەرگ=٩٩|issue=3|پەڕەکان=٣٠٦–٣٢٠|doi=10.1163/22138617-12340222|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFDehqanGenç2019&quot;&gt;Dehqan, Mustafa; Genç, Vural (2019). [https://brill.com/view/journals/ormo/99/3/article-p306_4.xml &quot;The Kurdish Emirate of Brādōst, 1510-1609&quot;]. ''Oriente Moderno''. '''99''' (3): 306–320. [[دۆی (ناسێنەر)|doi]]:[[doi:10.1163/22138617-12340222|10.1163/22138617-12340222]]. [[S2CID (ناسێنەر)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:213564665 213564665]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 January&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

==جوگرافیا و مێژوو==
[[برادۆست]] وەک «بەرزاییەکی ناوەندی کە پێکھاتووە لە [[دۆڵ]] و [[دەشت]]اییە بەشەکییەکان و بە [[زنجیرە چیا]] سنوورییەکان دەورە دراوە» وەسف کراوە. لە سەدەی ١٦دا، میرنشینەکە فەرمانڕەوایی ناوچەکانی تەرگەوەڕ، مەرگەوەڕ، دۆڵ، سۆمای و ڕۆژئاوای [[ورمێ]]ی دەکرد.

میرنشینەکە لە ناو پشێوی و لاوازیی سیاسیی ئیمپراتۆریەتەکانی [[عوسمانی]] و [[سەفەوی]]دا سەری ھەڵدا، واتە لەو سەردەمەی کە چەندین میرنشینی جیاوازی کوردی دروست بوون.

دامەزرێنەری میرنشینەکە [[یووسف بەگ]] بوو، کە لە ساڵی ١٥١٠دا لەلایەن شا [[ئیسماعیلی یەکەم]]ەوە نازناوی «غازی قڕان»ی پێبەخشرا، چونکە لە بەرەی عوسمانییەکاندا ناوچەکانی سۆمای، تەرگەوەڕ و دۆڵی پێدرابوو. کاتێک پەیوەندییەکانی لەگەڵ [[عوسمانییەکان]] باش بوو، لە دوای [[شەڕی چاڵدێران]] لە ساڵی ١٥١٤دا، لەلایەن سوڵتان [[سولەیمان قانوونی|سلێمانی قانوونی]]یەوە زەوی و زاری دەوروبەری [[ھەولێر]]، [[بەغدا]] و [[ئامەد]]ی پێدرا. غازی قڕان سیخوڕی بۆ عوسمانییەکان دەکرد و عوسمانییەکان بۆ چۆنیەتی داگیرکردنی [[ئێران]] ڕاوێژیان پێ دەکرد. لە دەوروبەری ساڵی ١٥٣٤دا، میرنشینی برادۆست ھێرشی کردە سەر [[ورمێ]] کە لەژێر دەستی [[سەفەوییەکان]]دا بوو، دواجار لەلایەن عوسمانییەکانەوە ڕێگەی پێدرا کۆنترۆڵی بکات. دواتر میرنشینەکە لە ساڵی ١٥٣٥دا ھێرشی کردە سەر [[عادلجەواز]]. غازی قڕان تا کۆچی دوایی لە دەوروبەری ساڵی ١٥٤٣دا فەرمانڕەوایی کرد و لە نەوەکانی دواتردا وەک یەکێک لە گرنگترین فەرمانڕەوا کوردەکان دادەنرا. جگە لەوەش، کاریگەریی ھەبوو لەسەر [[میرنشینی سۆران]] و [[قەڵای غازی قڕان]] بەناوی ئەوەوە ناونراوە. دوای مردنی غازی قڕان، کوڕەکەی بە ناوی شای [[محەممەد بەگ]] بوو بە میری میرنشینەکە تا کاتی مردنی. پاشان کوڕەکەی ئەو، [[بۆداق بەگ]]، جێگەی گرتەوە و تا ساڵی ١٥٨٢ فەرمانڕەوایی کرد.

دواین میری برادۆست، [[ئەولیا بەگ]]، لە ساڵی ١٦٠٢ یان ١٦٠٣ کۆچی دوایی کرد و دواجار [[سەفەوییەکان]] دەستیان بەسەر میرنشینەکەدا گرت.&lt;ref&gt;https://brill.com/view/journals/ormo/99/3/article-p306_4.xml&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێرستی خانەدان و وڵاتە کوردییەکان]]
* [[شەڕی دمدم]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو|ئێران}}
{{کۆلکە}}

[[پۆل:مێژووی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]
[[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]]
[[پۆل:باشووری کوردستان]]
[[پۆل:کوردستان]]</text>
      <sha1>kv2gw9xk71ctxlxvr7l9dum26rmhn3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میرنشینی پازۆکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248695</id>
    <revision>
      <id>1571583</id>
      <parentid>1571105</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8397" sha1="gmiz9rqylcradmpi7lyblk9sp1k5yew" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=میرنشینی پازۆکی|capital=[[زێدکان]]|government_type=[[خانەدان]]|image_map=}}

'''میرنشینی پازۆکی'''، '''پازۆکا'''، '''پازووکی''' یان '''پازووکا''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Mîrîtiya Pazokî) [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینێکی کوردی]] بوو کە لە دەوروبەری [[خنووس]] و ئەرچیش و مەلازگەرت،&lt;ref&gt;Enciclopèdia de l'Islam, V, 461&lt;/ref&gt; [[بازید]] و [[نەخچیڤان]] حوکمڕانی دەکرد، پایتەختەکەی لە [[زێدکان]] بوو لە نێوان ساڵانی ١٤٩٩ بۆ ١٥٨٧.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=XUjcDwAAQBAJ&amp;dq=pazuki+beyleri&amp;pg=PT36 Portraits from Kurdish History and Politics]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sharafkhan|یەکەم=Bidlisi|سەردێڕ=Sharafnama|بڵاوکەرەوە=Apec|ساڵ=١٥٩٧|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٦٦٥٢٠١١|شوێن=[[Bidlis]]|پەڕەکان=٣٧٦|زمان=En}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
میرنشینی پازووکی لە ساڵی ١٤٩٩دا لە ناوچەی [[بدلیس]] لەلایەن [[حوسێن عەلی بەگ]]، لە ھۆزێکی کوردی [[پازووکی]] دامەزرا. میرنشینی پازووکی لەلایەن خالید بەگەوە بەڕێوەدەبرا و ھاوپەیمانی [[سەفەوییەکان]]ی ئێران و [[ئیسماعیلی یەکەم]] بوو. بەھۆی ئەوەی [[خالید بەگ]] دەستێکی لە شەڕدا لەدەستدا، پێی دەگوترا «تەنیا خالید». بەھۆی قارەمانێتییەکەی لە شەڕەکاندا، دەستێکی دروستکراو لە زێڕ لەلایەن ئیسماعیلی یەکەمەوە بۆ دروست کرا. خالید بەگ، کە خوتبەی بە ناوەوە خوێندراوەتەوە و سکەی پارەی بە ناوی خۆیەوە لە ناوچەی پازووکی (ئەمڕۆ [[کۆماری خۆتاری نەخچەوان|نەخچەوان]]) لێداوە، ناچار بوو دوای جیابوونەوەی لە بنەماڵەی سەفەوی، دڵسۆزی خۆی بۆ عوسمانییەکان نیشان بدات. ھەرچەندە پشتگیری لە سوڵتانی عوسمانی [[سەلیمی یەکەم]] کرد دژی شا ئیسماعیلی یەکەم لە [[شەڕی چاڵدێران]] و لە دژی ئەو جەنگا، بەڵام کوژرانی بە فەرمانی سوڵتان دوای شەڕەکە، دڵسۆزی میرنشینەکەی بۆ لای سەفەوییەکان گەڕاندەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sharafkhan|یەکەم= Bidlisi
|سەردێڕ=Sharafnama|بڵاوکەرەوە=Apec|ساڵ=١٥٩٧|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٦٦٥٢٠١١|شوێن=[[Bidlis]]|پەڕەکان=٣٧٦|زمان=En}}&lt;/ref&gt; دوای مردنی خالید بەگ، کوڕەکەی ئۆوەیس بەگ شوێنی گرتەوە و بۆ تۆڵەسەندنەوە سوێندی دڵسۆزی بۆ نەیارانی عوسمانییەکان، واتە سەفەوییەکان، خوارد. دوای سوێندی دڵسۆزی، ناوچەکانی [[ئەرجیش]]، [[عادلجەواز]] و [[بایەزید]]، کە لەسەر سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] مابوونەوە، پێگەی میرنشینییان پێدرا و داوایان لێکرا پارێزگاری لە ناوچە سنوورییەکان بکەن.&lt;ref&gt;Dündar Aydın (1998), Erzurum Beylerbeyligi and Organization- Foundation and Expansion Period (1535-1566), Ankara: TTK Publications, p. 252. 3 Hınıs Livası Mufass&lt;/ref&gt; بەڵام ھەوڵدان بۆ کۆنترۆڵکردنی [[کوردەکان]]ی ناوچەکە و ھەوڵەکان بۆ فراوانکردنی ناوچەی سەروەری، بووە ھۆی نیگەرانیی پارێزگاری تەورێز و لە ئەنجامدا کارگێڕیی [[سەفەوی]]، بۆیە شا ویستی ڕێگری لە بەھێزبوونی کوردەکان لە ناوچەکەدا بکات بە ناردنی پارێزگاری تەورێز مووسا سوڵتان بۆ سەر میرنشینی پازووکی. ئۆوەیس بەگ کە زانی نەیتوانیوە شەڕ لەگەڵ ئەو سوپایەدا بکات کە ھاتووەتە سەری، ناچار بوو دووبارە پەنا بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بەرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sharafkhan|یەکەم= Bidlisi
|سەردێڕ=Sharafnama|بڵاوکەرەوە=Apec|ساڵ=١٥٩٧|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٦٦٥٢٠١١|شوێن=[[Bidlis]]|پەڕەکان=٣٧٧|زمان=En}}&lt;/ref&gt; ئەو ڕاستییەی کە بەگەکانی پازووکی بەردەوام لایەنگری خۆیان دەگۆڕی و [[کوردەکان|کوردەکانیان]] کۆدەکردەوە، لەکاتێکدا بە سەربەخۆیی فەرمانڕەوایییان دەکرد، کێشەی لە ناوچەکەدا دروست کرد و ھەروەھا سوڵتانی عوسمانی [[سولەیمانی قانوونی]] نیگەران کرد؛ بۆیە قانونی ھەواڵی بۆ دورزی داوود نارد و داوای کرد میرنشینی پازووکی لەناو ببات. دورزی داوود ھێرشی کردە سەر فەرمانەکان و بەگی پازووکی و پیاوەکانی لەناو برد؛ بەڵام دوو منداڵی ئۆوەیس بەگ توانییان لەم کۆمەڵکوژییە ڕزگاریان بێت و پەنایان بۆ ئەحمەد بەگی زرکانلی برد. [[قلج بەگ]] و [[زولفەقار بەگ]] کە لە کۆمەڵکوژییەکەی [[ئۆوەیس بەگ]] ڕزگاریان ببوو، لەناو ھۆزەکەدا گەورە بوون و پەنایان بۆ فەرمانڕەوای سەفەوی [[تەھماسبی یەکەم]] برد.&lt;ref&gt;Dündar Aydın, Erzurum Beylerbeyliği, p. 101, footnote 83.&lt;/ref&gt; شا زەوییە کۆنەکانی میرنشینی پازووکی بۆ گەڕاندنەوە کە پەنایان بۆ بردبوو. کوڕەکەی، قلج بەگ بوو بە گەورەی ناوچەکە و براکەی زولفەقار بەگ کاتێک ئەو مرد شوێنی گرتەوە؛ بەڵام ماوەی زولفەقار بەگ کورت بوو. کاتێک ئەو مرد، کوڕی قلج بەگ شوێنی گرتەوە. کاتێک لەلایەن دایکییەوە ڕێگری لێکرا ببێتە میر، یادگار بەگ، یەکێک لە سەرکردەکانی ھۆزەکە، میرنشینییەکەی وەرگرت. یادگار بەگ ناوچەی [[پازووکی]] لە ڕووی ئاوەدانکردنەوە پەرەپێدا و وای کرد خەڵک لە ئاشتی و خۆشگوزەرانیدا بژین. ئاشتی و خۆشگوزەرانیی گەشەسەندوو لە ناوچەکەدا بووە ھۆی کۆچکردن بۆ ئەوێ. کاتێک ئەو مرد، کوڕەکەی، نیازی بەگ، شوێنی گرتەوە. نیازی بەگ نەیتوانی ئەو ژینگە ئارامەی باوکی دابینی کردبوو بیپارێزێت، لە سەردەمی ئەودا ڕووداو گەورە ڕوویاندا، لەلایەن [[شا تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]]ەوە دەستگیرکرا و لە [[قەڵای ئەلەمووت]] زیندانی کرا کاتێک خراپ بەکاری ھێنا لە دەسەڵاتەکانی. قلج بەگی دووەم لەبری [[زیا بەگ]] دەستنیشانکرا. بە مردنی [[تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]] و ھاتنە سەرکاری کوڕەکەی سوڵتان محەممەد، میرنشینی پازووکی کۆتایی پێھات و لە ساڵی ١٥٨٧دا، [[سەفەوییەکان]] کۆتایییان بە بوونی ئەم میرنشینە ھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ethem |یەکەم=Xemgin|سەردێڕ=History of Kurdistan |شوێن=Germany |پەڕە=٢٩٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو}}

[[پۆل:مێژووی پارێزگای مووش]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای وان]]
[[پۆل:باکووری کوردستان]]
[[پۆل:کوردستان]]
[[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]]</text>
      <sha1>gmiz9rqylcradmpi7lyblk9sp1k5yew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میرنشینی مەحموودی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251402</id>
    <revision>
      <id>1571581</id>
      <parentid>1571135</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11397" sha1="at2iqln2ojbkdalgt2fl483jy0lusry" xml:space="preserve">'''میرنشینی مەحموودی'''، لە ساڵی ١٤٠٦ لە باشووری شاری [[وان]] دامەزراوە، لەلایەن [[مەحموودی (خێڵ)|مەحموودییەکانەوە]]، کە ھۆزێکی [[کورد]]ی خەڵکی [[ئازەربایجان]] و ناوچەی [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] بوون،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Evliya Çelebi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YiWSuO6fdQYC&amp;pg=PA150|سەردێڕ=The Intimate Life of an Ottoman Statesman, Melek Ahmed Pasha (1588-1662): As Portrayed in Evliya Celebi's Book of Travels (Seyahat-name)|دوایین٢=Robert Dankoff|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٠٦٤٠-٣|پەڕە=١٥٠|بەستەری نووسەر٢=Robert Dankoff}}&lt;/ref&gt; میرنشینێکی کوردی بووە کە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو حوکمڕانی ناوچەکانی [[میرنشینی حەکاری|ھەکاری]] و دونبولیی کردووە.

== مێژوو ==
دەستپێکی میرنشینی مەحموودی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی ١٥یەم، لە سەردەمی دەسەڵاتی کۆنفیدراسیۆنی [[قەرەقۆینلۆ]]دا. بەپێی تۆماری مێژوویی «[[شەرەفنامە]]» لەلایەن [[شەرەفخانی بەدلیسی]]، کە بەشێکی بۆ میرەکانی مەحموودی تەرخان کردووە، مەحموودییەکان لە بنەڕەتدا خەڵکی [[سووریا]] یان [[جزیر]] بوون. لە ساڵی ١٤٠٦دا، کەسێک بە ناوی شێخ مەحموود قەزاکانی ئاشووت و قەڵای خۆشابی وەک دەرەبەگایەتییەکی میراتی لە [[قەرە یووسف]] (١٣٨٩–١٤٢٠) وەرگرت. جگە لەوەش، بە پاڵپشتی [[تورکمان]]ەکانی [[ئاق قۆینلۆ]]، مەحموودییەکان ناوچەکانی [[ئەلباک]] و [[شامبۆ]]یان لە [[میرنشینی حەکاری]] سەند، کە حوسێن بەگی کوڕی شێخ مەحموود وەری گرت. ھۆزی مەحموودی لەم قۆناغەدا لە ڕووی ئایینییەوە [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون. فەرمانڕەوا سەرەتایییەکان حوکمی ناوچە شاخاوییەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی وان]]یان دەکرد، و کۆنترۆڵی ڕێگا ستراتیژییەکانی نێوان [[ئەنادۆڵ]] و باکووری [[ڕۆژاوای ئێران]]یان دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[Sharafkhan Bidlisi]]|سەردێڕ=Şerefname: Kürt tarihi|بڵاوکەرەوە=Sîtav|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٦٦٥٢٠١١|شوێن=[[Van, Turkey|Van]]|پەڕەکان=٣٤٤|زمان=tr|translator-last=Sunkur|translator-first=İbrahim|oclc=٩٨٤١٤٨٣٤٨}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٥٣٧دا، دوای کۆچی دوایی حەمزە بەگی کوڕی عیواز بەگ، [[تەھماسبی یەکەم]] حەسەن بەگی وەک سەرۆکی مەحموودییەکان دەستنیشان کرد. شەرەفخانی بەدلیسی لە گێڕانەوەی ڕەچەڵەکی شێخ مەحمووددا ئاماژە بەوە دەکات کە حەسەن کوڕی عیواز بەگ کوڕی میر حەمید «کۆتایی بە لادانی ئێزیدی ھێنا» لە نێو ھۆزی مەحموودیدا، ئەمەش بەو مانایەیە کە پێش دەسەڵاتی حەسەن بەگ، لە دەوروبەری ناوەڕاستی سەدەی ١٦یەمدا، مەحموودییەکان بە تەواوی لە ڕووی ئایینییەوە ئێزیدی بوون. شەرەفخان زیاتر تۆماری دەکات کە حەسەن بەگ دواتر پەنای بۆ دەرباری تەھماسبی یەکەم (١٥٢٤–١٥٧٦) بردووە، کە ئەویش وەک پارێزگاری مەحموودی دەستنیشانی کردووە و کۆنترۆڵی [[قەڵای خۆشاب]]ی پێ بەخشیوە، ڕووداوێک کە لەلایەن زانا ئاچیکیڵدز-شێنگولەوە بۆ نزیکەی ساڵی ١٥٥٠ دەگەڕێتەوە.&lt;ref name=&quot;:12&quot;/&gt;

ئەم قۆناغە، لە سەردەمی دەسەڵاتی [[سولەیمانی قانوونی]] (١٥٢٠–١٥٦٦)، نیشانەی بەھێزبوونی ھۆزی مەحموودی بوو لە بەدرێژایی سنووری [[عوسمانی]] و [[سەفەوی]]. گەڕیدەی سەدەی ١٧یەم [[ئەولیا چەلەبی]] لە چەندین بۆنەدا ئاماژە بە ھۆزەکە دەکات و تێبینی دەکات کە [[قەڵای ماکۆ]] بە میرێکی مەحموودی سپێردراوە دوای ئەوەی خۆی ڕادەستی سولەیمانی یەکەم کردووە. ھەروەھا تۆماری دەکات کە میرەکانی مەحموودی دەستیان بەسەر [[مەلازگرد]]دا گرتووە و ھۆزەکە وەک ھێزێکی سەربازیی گەورە لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] وەسف دەکات.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mossaki |یەکەم=Nodar |دوایین٢=Pirbari |یەکەم٢=Dimitri |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=The rulers of Sarhad Yezdikhan: The history of the Yezidi Lineage of Kok-agha |ناونیشان=https://doi.org/10.32859/yezidistudies/1/5/113-159 |journal=The International Journal of Yezidi Studies |بەرگ=١|پەڕەکان=١٣٤|doi=10.32859/yezidistudies/1/5/113-159|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;

قەڵای خۆشاب کە لە ساڵی ١٦٠٤دا لەلایەن [[سەفەوییەکان]]ەوە داگیرکرابوو، لە ساڵی ١٦٤٣دا لەلایەن سولەیمان بەگەوە فراوانتر کرا. دەروازەی قەڵاکە نووسراوی تایبەت بە خۆی ھەیە. گەڕیدەی تورک ئەولیا چەلەبی وەسفی قەڵای خۆشاب و حکوومەتی مەحموودی لە ناوەڕاستی سەدەی ١٧یەمدا دەکات. سەبارەت بە حکوومەتی مەحموودی دەڵێت: «ھەموویان سەربازن بە شەش ھەزار شمشێرەوە. ئەمە خاکی خانەدانەکانە و تەنھا یەک [[کێوی چۆگووگ]] ھەیە. لە وڵاتێکدا کە پێی دەوترێت ئیبراھیم بەگ. ئەم مەحموودییانە چوونەتە ناو ئاگری سەرانە و ھۆزەکانی [[تیمار (ھۆز)|تیمار]] و [[زەما (ھۆز)|زەما]] ھەن. ١٢٠ ھۆز.»&lt;ref&gt;Verity Campbell - Turkey - 2007 - 724 pages, page 643, {{ISBN|1-74104-556-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nicolle2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=David Nicolle|سەردێڕ=Ottoman Fortifications 1300-1710|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C9UVaLyo4UEC&amp;pg=PA18|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Osprey Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٦٠٣-٥٠٣-٦|پەڕەکان=١٨–}}&lt;/ref&gt;

تا ناوەڕاستی سەدەی ١٦یەم، لەکاتێکدا خودی خۆشاب کەوتبووە ژێر کۆنترۆڵی لقی موسڵمانبووی مەحموودی، ناوچەکانی دەوروبەری بەردەوام بوون لە نیشتەجێبوون لەلایەن دانیشتووانی ئێزیدی مەحموودی. لە ئەنجامدا، لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٦یەمدا، ھۆزی مەحموودی تووشی دابەشبوون بوو کاتێک بەشێکیان لە لقی بنکە لە خۆشاب جیا بوونەوە کاتێک ئەو لایەنەی کە بە ئایینی ئێزیدی مابوونەوە بەرەو باکوور بۆ دەشتی ئاباغا کۆچیان کرد لەژێر سەرکردایەتی بنەماڵەی خانەدانی کۆک ئاغا (ئاخالێری)، کە بوونە دامەزرێنەر و فەرمانڕەوای میراتی لقی ئێزیدی میرنشینی مەحموودی کە ناوەندەکەی لە [[ئاباغا]] بوو، کە لە لووتکەی دەسەڵاتیدا پێکھاتبوو لە ٣٦٦ گوند و چەندین شارۆچکە کە بازاڕیان ھەبوو، لەوانەش مەحموودیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mossaki |یەکەم=Nodar |دوایین٢=Pirbari |یەکەم٢=Dimitri |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=The rulers of Sarhad Yezdikhan: The history of the Yezidi Lineage of Kok-agha |ناونیشان=https://doi.org/10.32859/yezidistudies/1/5/113-159 |journal=The International Journal of Yezidi Studies |بەرگ=١|پەڕەکان=١٣٥-١٣٦|doi=10.32859/yezidistudies/1/5/113-159|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;

سەرەڕای دابەشبوونی ئایینی، بەڵام ناوچەکانی دەوروبەری ھێشتا بەردەوام بوون لە نیشتەجێبوون لەلایەن دانیشتووانی [[ئێزیدی]] مەحموودی. زانیاری گرینگ لەسەر ئێزیدییەکانی مەحموودی لە [[خۆشاب]] لە تۆماری مێژوویی سەدەی ١٨یەم «وان تاریھی» («مێژووی وان») لەلایەن [[ئیبن نووح]] تۆمار کراوە. تۆماری مێژووییەکە وردەکارییەکانی ململانێی نێوان ھێزەکانی [[عوسمانی]] بە سەرکردایەتی پارێزگارەکانی [[وان]] و [[ئامەد]] و ئێزیدییەکان دەخاتە ڕوو. بەتایبەتی وەسفی ھێرشی ئێزیدییەکانی خۆشاب بۆ سەر [[قەڵای وان]] لە ساڵی ١٠٤٢ی کۆچی (١٦٣٢–٣٣)، جەنگەکانی نێوان سەربازانی عوسمانی لە وان و ئێزیدییەکانی خۆشاب لە ساڵی ١١٢٧ی کۆچی (١٧١٥)، شکستخواردنی پارێزگاری وان لەلایەن شەڕکەرانی ئێزیدی لە ساڵی ١١٢٨ی کۆچی (١٧١٦)، سەرکەوتنی دواتری عوسمانییەکان بەسەر ئێزیدییەکان، و ڕاپەڕینی دواتری ئێزیدییەکانی خۆشاب دژی ئیدارەی وان دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mossaki |یەکەم=Nodar |دوایین٢=Pirbari |یەکەم٢=Dimitri |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=The rulers of Sarhad Yezdikhan: The history of the Yezidi Lineage of Kok-agha |ناونیشان=https://doi.org/10.32859/yezidistudies/1/5/113-159 |journal=The International Journal of Yezidi Studies |بەرگ=١|پەڕەکان=١٣٥-١٣٦|doi=10.32859/yezidistudies/1/5/113-159|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٢٩دا، میرنشینی مەحموودی کۆتایی پێ ھات کاتێک ئەمیری مکس «خان مەحموود» و لۆردە کوردەکانی تر لە ڕێگەی گەمارۆیەکی خوێناوییەوە دەستیان بەسەر [[قەڵای خۆشاب]]دا گرت.{{sfnp|top|1998|p=٩}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو}}

[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]]
[[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]]
[[پۆل:خانەدانەکان]]
[[پۆل:باکووری کوردستان]]</text>
      <sha1>at2iqln2ojbkdalgt2fl483jy0lusry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماددەی سێی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252494</id>
    <revision>
      <id>1571988</id>
      <parentid>1514176</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1339398268|Article Three of the United States Constitution]]»</comment>
      <origin>1571988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="883" sha1="7ksv8xah3wzftervjzzgfacn1jl93et" xml:space="preserve">
'''Article Three''' of the [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Constitution]] establishes the [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|judicial branch]] of the [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|U.S. federal government]]. Under Article Three, the judicial branch consists of the [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|Supreme Court of the United States]], as well as lower courts created by [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|Congress]]. Article Three empowers the courts to handle cases or controversies arising under federal law, as well as other enumerated areas. Article Three also defines treason. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>7ksv8xah3wzftervjzzgfacn1jl93et</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571990</id>
      <parentid>1571988</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1304" sha1="ppuoko8ith7oj2w3jyrvxafqlf9ws7h" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ماددەی سێی''' [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی]] [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دادەمەزرێنێت. لەژێر ماددەی سێدا، دەسەڵاتی دادوەری لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ھەروەھا دادگا نزمەکان کە لەلایەن [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرەوە]] دروستکراون پێکدێت. ماددەی سێ دەسەڵات دەداتە دادگاکان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کەیسەکان یان ناکۆکییەکان کە لەژێر یاسای فیدراڵیدا سەرھەڵدەدەن، ھەروەھا بوارە دیاریکراوەکانی تر. ماددەی سێ ھەروەھا خیانەتی نیشتمانی پێناسە دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>ppuoko8ith7oj2w3jyrvxafqlf9ws7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دادگا پیاچوونەوەکانی ئەمریکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252495</id>
    <revision>
      <id>1571992</id>
      <parentid>1501381</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344496714|United States courts of appeals]]»</comment>
      <origin>1571992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2243" sha1="02r4ar7tk4vwjs44q799zk2y9no9w2w" xml:space="preserve">The '''United States courts of appeals''' are the intermediate appellate courts of the [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|United States federal judiciary]]. They hear appeals of cases from the [[دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States district courts]] and some U.S. administrative agencies, and their decisions can be appealed to the [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|Supreme Court of the United States]]. The courts of appeals are divided into 13 &quot;Circuits&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Brian Duignan, Gloria Lotha |ڕێکەوت=1998-07-20 |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/United-States-Court-of-Appeals |ڕێکەوتی سەردان=2024-02-10 |وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=[[United States Department of Justice|U.S. Department of Justice]] |ناونیشان=https://www.justice.gov/usao/justice-101/federal-courts |وێبگە=Executive Office for United States Attorneys}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uscourts.gov/about-federal-courts/court-role-and-structure |وێبگە=[[Administrative Office of the United States Courts|Administrative Office of the U.S. Courts]] on behalf of the [[Federal judiciary of the United States|Federal Judiciary]]}}&lt;/ref&gt;    

Eleven of the circuits are numbered &quot;First&quot; through &quot;Eleventh&quot; and cover geographic areas of the United States and hear appeals from the [[دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|U.S. district courts]] within their borders. The District of Columbia Circuit covers only [[واشینگتن دی سی|Washington, DC]]. The Federal Circuit hears appeals from federal courts across the entire United States in cases involving certain specialized areas of law. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە  
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>02r4ar7tk4vwjs44q799zk2y9no9w2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571994</id>
      <parentid>1571992</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1769" sha1="muinvrfzgb8hm5duedw542iji3mhvx4" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''دادگا پێداچوونەوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگا ناوەندییەکانی پێداچوونەوەن بۆ [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەوان گوێ لە تانەکانی کەیسەکان لە [[دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ھەندێک لە ئاژانسە کارگێڕییەکانی یوو ئێس دەگرن، و بڕیارەکانیان دەکرێت تانەیان لێ بدرێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. دادگاکانی پێداچوونەوە دابەشکراون بۆ ١٣ «سێرکیت».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Brian Duignan, Gloria Lotha |ڕێکەوت=1998-07-20 |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/United-States-Court-of-Appeals |ڕێکەوتی سەردان=2024-02-10 |وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=[[United States Department of Justice|U.S. Department of Justice]] |ناونیشان=https://www.justice.gov/usao/justice-101/federal-courts |وێبگە=Executive Office for United States Attorneys}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uscourts.gov/about-federal-courts/court-role-and-structure |وێبگە=[[Administrative Office of the United States Courts|Administrative Office of the U.S. Courts]] on behalf of the [[Federal judiciary of the United States|Federal Judiciary]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>muinvrfzgb8hm5duedw542iji3mhvx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252496</id>
    <revision>
      <id>1571996</id>
      <parentid>1501391</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343404436|United States district court]]»</comment>
      <origin>1571996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="3c83q2npc3exi9xkl9561pm8eqddugv" xml:space="preserve">
The '''United States district courts''' are the trial courts of the [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|U.S. federal judiciary]].  There is one district court for each federal judicial district.  Each district covers one [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|U.S. state]] or a portion of a state. There is at least one federal courthouse in each district, and many districts have more than one. District court decisions are appealed to the [[دادگا پیاچوونەوەکانی ئەمریکا|U.S. court of appeals]] for the circuit in which they reside, except for certain specialized cases that are appealed to the U.S. Court of Appeals for the Federal Circuit or directly to the [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|U.S. Supreme Court]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>3c83q2npc3exi9xkl9561pm8eqddugv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571997</id>
      <parentid>1571996</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1455" sha1="79xc45erzoramqiovk17vht66jdesni" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگاکانی دادگاییکردنی [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی یوو ئێس]]ن. یەک دادگای بەش بۆ ھەر ناوچەیەکی دادوەریی فیدراڵی ھەیە. ھەر ناوچەیەک [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتێکی یوو ئێس]] یان بەشێک لە ویلایەتێک دەگرێتەوە. لانی کەم یەک بینای دادگای فیدراڵی لە ھەر ناوچەیەکدا ھەیە، و زۆرێک لە ناوچەکان زیاتر لە یەک دانەیان ھەیە. بڕیارەکانی دادگای بەش تانەیان لێ دەدرێت لە [[دادگا پیاچوونەوەکانی ئەمریکا|دادگای پێداچوونەوەی یوو ئێس]] بۆ ئەو سێرکیتەی کە تێیدان، جگە لە ھەندێک کەیسی تایبەتمەند کە تانەیان لێ دەدرێت لە دادگای پێداچوونەوەی یوو ئێس بۆ سێرکیتی فیدراڵی یان ڕاستەوخۆ بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یوو ئێس]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>79xc45erzoramqiovk17vht66jdesni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:Tessla/داڕێژەی وتارەکان</title>
    <ns>2</ns>
    <id>252932</id>
    <revision>
      <id>1571985</id>
      <parentid>1568541</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="805" sha1="bymkwd0gayp31te9fmdawfol2jhbsv8" xml:space="preserve">{{ھاککردنی کۆمپیوتەر}}
{{لایەنەکانی فڕینی بۆشایی}}
{{سیاسەتی ھەرێمی کوردستان}}
{{زانستەکانی سەربازی}}
{{حکوومەتی ویلایەتی ئەمریکا}}
{{سیاسەتەکانی ئەمریکا}}
{{لایەنەکانی خەیاڵی بیرکردنەوەیی}}
{{زانیاریدانی ڕۆژاوایییەکان}}
{{دەستەی ھاوڕێکان}}
{{بێن ١٠}}
{{ڕاکردن لە بەندیخانە}}
{{پیتەر بێرگ}}
{{تۆم ھەنکس}}
{{چیرۆکی کایەکلێ}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{کریستۆفەر نۆڵان}}
{{جەیمز کامێرۆن}}
----
----
----
----
----
----
----
----
----
{{خوێندنەوە}}</text>
      <sha1>bymkwd0gayp31te9fmdawfol2jhbsv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عەبدوڵڵا بەرغوسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267253</id>
    <revision>
      <id>1571897</id>
      <parentid>1482014</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Barghouti_books.jpg&quot; سڕاوە؛ [[c:User:Krd|Krd]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: [[:c:COM:VRT|No permission]] since 27 March 2026.</comment>
      <origin>1571897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7548" sha1="63c4vdxweaarpnixkhocv4ibkdey5zg" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''عەبدوڵڵا غالب بەرغوسی'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عبداللە البرغوثی… الإبعاد أو السجن|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/reportsandinterviews/2009/12/27/عبداللھ-البرغوثی-الإبعاد-أو-السجن|وێبگە=aljazeera.net}}&lt;/ref&gt; ({{بە عەرەبی|عبد اللە البرغوثی}}) لەدایکبووی ساڵی ١٩٧٩ فەرماندەیەکی پێشەنگی [[فەلەستینییەکان|فەلەستینە]] لە باڵی چەکداری [[حەماس]] [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|کەتیبەکانی قەسام]] لە [[کەناری ڕۆژاوا]]. ھەروەھا یەکێک بوو لە سەرەکیترین دروستکەرانی بۆمبی ڕێکخراوەکە. بەرغوسی ئێستا ٦٧ سزای ھەتاھەتایی لە زیندانی [[ئیسرائیل]] بەسەر دەبات.&lt;ref name=&quot;McElroy&quot;&gt;McElroy, Damien. [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/8831908/Gilad-Shalit-release-5-most-prominent-Palestinian-prisoners-to-be-freed.html#disqus_thread Gilad Shalit release: 5 most prominent Palestinian prisoners to be freed]. ''[[The Daily Telegraph]].'' 18 October 2011.&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ژیان ==
بەرغوتی لە خێڵی بەرغوسییەوە سەرچاوە دەگرێت کە بنکەکەیان لە ناوچەی [[ڕامەڵا]] لە کەناری ڕۆژاوایە. خێزانەکەی خەڵکی شارۆچکەی بەیت ڕیمانە. بەرغوتی لە ساڵی ١٩٧٩ لە [[کووەیت|کوێت]] لە دایکبووە.&lt;ref name=&quot;roffe&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Roffe -Ofir|یەکەم=Sharon|سەردێڕ=Abdullah Barghouti: I will keep fighting occupation|ناونیشان=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3858938,00.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=Ynet News|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

== حەماس ==
لە ساڵی ١٩٩٩ بەرغوتی گەشتێکی کرد بۆ کەناری ڕۆژاوا و لەوێ پەیوەندی بە گرووپی نیمچە سەربازیی حەماسەوە کرد.&lt;ref name=&quot;McElroy&quot;/&gt; لەلایەن ''ینێتەوە'' بە «ئەندازیار»ی حەماس دادەنرێت،&lt;ref name=&quot;roffe&quot;/&gt; و چەکی بۆ چەندین ھێرشی دژی ھاووڵاتیانی مەدەنی ئیسرائیل دروست کردووە. لەنێو ئەو ھێرشانەی کە بەشداری تێدا کردووە بریتی بوون لە تەقینەوەی خۆکوژی چێشتخانەی سبارۆ, دوو تەقینەوەی خۆکوژی لە مۆڵی پیادە بن یەھودا، تەقینەوەی کافێ مۆمێنت، بۆردومانی ساڵی ٢٠٠٢ی ڕیشۆن لێزیۆن، بۆردومانی زانکۆی عیبری، تەقینەوەی پاسەکانی شەقامی ئەلینبی، پی گلیلۆت ھەوڵی بۆردومانکردن، و ھێرشکردنە سەر ھێڵی شەمەندەفەر لە لۆد کە تێیدا بە شێوەیەکی شەخسی تۆمەتی تەقینەوەکەی دانا. لە ئەنجامی ئەو ھێرشانەی کە بەرغوسی تێوەگلاوە، بە گشتی ٦٦ ئیسرائیلی کوژران و ٥٠٠ کەسیش بریندار بوون.

لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٠١، بەرغوسی لەسەر فەرمانی [[یاسر عەرەفات]] سەرۆکی کۆچکردووی فەلەستین بەھۆی تێوەگلانی لە بۆردومانی چێشتخانەکانی سبارۆ لەلایەن ھێزەکانی ئاسایشی [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی فەلەستینەوە]] دەستگیرکرا.&lt;ref&gt;Philps, Alan. [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1337289/Suicide-bomber-blows-up-cafe.html Suicide bomber blows up cafe]. ''[[The Daily Telegraph]]''. 13 August 2001.&lt;/ref&gt;

== زیندانیکردن ==
بەرغوسی لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن دەزگای ئاسایشی [[شاباک]] ئیسرائیلەوە دەستگیرکرا. دادگای سەربازی ئیسرائیل سزای ٦٧ سزای ھەتاھەتایی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abdallah Barghouti sentenced to 67 life sentences|ناونیشان=http://www.mfa.gov.il/mfa/foreignpolicy/terrorism/palestinian/pages/abdallah%20barghouti%20sentenced%20to%2067%20life%20sentences%201-dec-2004.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141215012407/http://www.mfa.gov.il/mfa/foreignpolicy/terrorism/palestinian/pages/abdallah%20barghouti%20sentenced%20to%2067%20life%20sentences%201-dec-2004.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; و ٥٢٠٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپاند. ئەو سزایە درێژترین سزایە کە لە مێژووی ئیسرائیلدا دەرچووە. بەرغوتی لە زیندانی گیلبۆ لە نزیک بەیت شێعان زیندانی کراوە. لە ژووری تاکەکەسیدا ڕاگیراوە و ڕێگەی پێنادرێت سەردانی خێزانەکەی بکات.&lt;ref&gt;Levinson, Chaim. [http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/gilad-shalit-swap-deal-the-hamas-wish-list-of-prisoners-1.389444 Gilad Shalit swap deal / The Hamas wish list of prisoners]. ''[[Haaretz]]''. 11 October 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.haaretz.com/print-edition/news/hamas-founder-s-son-helped-shin-bet-foil-attack-on-peres-1.266279 Hamas founder's son helped Shin Bet foil attack on Peres]. ''Haaretz''. 25 October 2010.&lt;/ref&gt; حکوومەتی ئیسرائیل لە چوارچێوەی ئاڵوگۆڕی زیندانییەکانی [[گیلعاد شالیت]] لە ساڵی ٢٠١١دا ڕەتیکردەوە بەرغوسی ئازاد بکات.
== کتێبەکان ==
خاوەنی چەندین کتێبەک کەلەزیندان نوسیوویەتی لەوانە:
{{عەرەبی|
* «الماجدة ذکریات بلا حبر ورق»، ٢٠١٢
* [[ئەمیری سێبەر ئەندازیارێک بەدەم ڕێگاوە]]، وەرگێڕان؛ جوانە باوە عەبدوڵڵا، نوسینگەی تەفسیر ٢٠٢٥
* «المقصلة وجواسیس الشاباک الصھیونی»، 
* «المیزان جھاد الدعوة ودعوة المجاھدین»، ٢٠١٣
* «فلسطین العاشقة والمعشوق»، ٢٠١٥
* «المقدسی وشیاطین الھیکل المزعوم»،
* «بووصلة المقاومة»، ٢٠١٥
* «معتوە فی دائرة العقلاء»، ٢٠١٦ 
* شەھیدی زیندوو ئەندازیارێک بە دەم ڕێگاوە، وەرگێڕان: کاوان کامەران، نوسینگەی تەفسیر ٢٠٢٥
* «المھندس: ملاک الرحمة»، ٢٠١٧
* «ورود برائحة الدم»، ٢٠٢٠
* «شریعة الغاب والخرافة»، ٢٠٢٢}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تد|فەلەستین|ژیاننامە|ئوردن}}
{{پۆلی کۆمنز|Abdullah Barghouti}}

[[پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی فەلەستینی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]]
[[پۆل:حەماس]]
[[پۆل:ئەندامانی قەسام]]
[[پۆل:زیندانیکراوە فەلەستینییەکان لەلایەن ئیسرائیل]]</text>
      <sha1>63c4vdxweaarpnixkhocv4ibkdey5zg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:وەزیرەکانی کەرتی غەززە</title>
    <ns>14</ns>
    <id>268264</id>
    <revision>
      <id>1571993</id>
      <parentid>1290149</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[پۆل:کەرتی غەززە]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1571993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="6y172vc2h8nuqexrw69vo04qeaevdxw" xml:space="preserve">[[پۆل:کەرتی غەززە]]</text>
      <sha1>6y172vc2h8nuqexrw69vo04qeaevdxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:گەرووی ھورمز</title>
    <ns>1</ns>
    <id>272679</id>
    <revision>
      <id>1571859</id>
      <parentid>1323346</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1silent scientist پەڕەی [[وتووێژ:تەنگاوی ھورمز]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:گەرووی ھورمز]]: ناوی شیاوتر</comment>
      <origin>1323346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3472" sha1="lemir7f6lu6wx3owymznjy64u9dqn9g" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تەنگاوی ھورمز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1315066 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200807123128/https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf بۆ https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٠:٤٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[تەنگاوی ھورمز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1323345 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180911081557/https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html بۆ https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200807123128/https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf بۆ https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180911152226/https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430 بۆ https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٤:٠٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)</text>
      <sha1>lemir7f6lu6wx3owymznjy64u9dqn9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی گۆڕەتوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274345</id>
    <revision>
      <id>1571597</id>
      <parentid>1427024</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T14:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان</comment>
      <origin>1571597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9358" sha1="nfbfg685pj8n8wgi3lzk1jr4se5etgx" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی گۆڕەتوو
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[گۆڕەتوو]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ٢٠٠٤
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی گۆڕەتوو''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کورتو''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Goratu Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[گۆڕەتوو]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[گۆڕەتوو]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

گورەتوو: واتە ئەو شوینە تەختەی کە داری تووی لێ دەروێت.

* بە بۆچوون و ئەو زانیاریانەی کە لە بەر دەستماندان گۆڕەتوو لە دوو بڕگە پێک ھاتووە:
** [[گۆڕ]]: واتە کورتکراوە گورەپانە یان شوینێکی راست و تەختای کە بکەوێتە نیوان دوو بەرزای
** [[توو]]: داریکی جوان و بەربڵاوە لە زوربەی ھەرە زوری ناوچەکانی [[کوردستان]] بونی ھەیە دارەکە لە بنەرەتدا خۆرسکە بەڵام لەم دوایانەدا مروڤ دەستی ھەبووە لە رواندن و پاراستنی جگە لە وەی کە دیمەنیکی زور جوانی سروشتی ھەیە لە ڕووی ژینگەی یەوە زۆر تەندروستە ئەم دارە لەسێ رویەوە زور سودی یە بو مروڤ: (١) بۆ جوانکاری پێش دەرگا ناو باخچەی مال و گشتی(٢) بۆ خواردنی بەرەکەی (٣) ھەرلە کونەوە بە حەسانەوە بە تایبەتی لە وەرزی [[ھاوین]] مروڤ سوودی لە سێبەرەکەی بینیوە.

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی گۆڕەتوو:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی شێروان مەزن]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]] و [[ناحیەی سرێشمە]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی پیران]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بارزان]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/11078837&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (١١٣٤٠) ھەزار کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==


==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی مەزنێ]]
* [[ناحیەی بارزان]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>nfbfg685pj8n8wgi3lzk1jr4se5etgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571598</id>
      <parentid>1571597</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T14:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* جوگرافیا */ چاکسازیی ژمارەکان، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان</comment>
      <origin>1571598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10328" sha1="cu2i39zcc91yew0di8dv8w4wg2pcjer" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی گۆڕەتوو
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[گۆڕەتوو]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ٢٠٠٤
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی گۆڕەتوو''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کورتو''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Goratu Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[گۆڕەتوو]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[گۆڕەتوو]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

گورەتوو: واتە ئەو شوینە تەختەی کە داری تووی لێ دەروێت.

* بە بۆچوون و ئەو زانیاریانەی کە لە بەر دەستماندان گۆڕەتوو لە دوو بڕگە پێک ھاتووە:
** [[گۆڕ]]: واتە کورتکراوە گورەپانە یان شوینێکی راست و تەختای کە بکەوێتە نیوان دوو بەرزای
** [[توو]]: داریکی جوان و بەربڵاوە لە زوربەی ھەرە زوری ناوچەکانی [[کوردستان]] بونی ھەیە دارەکە لە بنەرەتدا خۆرسکە بەڵام لەم دوایانەدا مروڤ دەستی ھەبووە لە رواندن و پاراستنی جگە لە وەی کە دیمەنیکی زور جوانی سروشتی ھەیە لە ڕووی ژینگەی یەوە زۆر تەندروستە ئەم دارە لەسێ رویەوە زور سودی یە بو مروڤ: (١) بۆ جوانکاری پێش دەرگا ناو باخچەی مال و گشتی(٢) بۆ خواردنی بەرەکەی (٣) ھەرلە کونەوە بە حەسانەوە بە تایبەتی لە وەرزی [[ھاوین]] مروڤ سوودی لە سێبەرەکەی بینیوە.

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی گۆڕەتوو:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی شێروان مەزن]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]] و [[ناحیەی سرێشمە]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی پیران]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بارزان]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/11078837&lt;/ref&gt;

=== ڕووبەر ===
روبەری گشتی: سنووری کارگێری ناحیە (٢٤٩ کم٢) کە ٤٥٪ [[چیا]] و ٣٤٪ [[گرد]] و ٢٠٪ [[دەشت]]ە. ئاووھەوای ناوچەکە بە شێوەیەکی گشتی ئاووھەوایەکی مام ناوەندی یە, لە [[ھاوین]]دا گەرم و ھەندێک جار پلەی گەرما دەگاتە (٤٥پ.س) وە لە وەرزی [[زستان]]دا زۆر ساردە و پلەی گەرما دەگاتە خوار (١٥پ.س) لە وەرزی زستاندا [[بەفر]] و [[باران]]ێکی زۆر دەبارێت کە رێژەی باران بارین ھەندێک ساڵ دەگاتە سەرووی (١٢٠٠ملم) وە بەفر بارین ھەندێک ساڵ دەگاتە زیاتر لە (١٥٠سم) وەرزەکانی [[پاییز]] و [[بەھار]] ھەوای مامناوەندیان ھەیە ھەرچوار وەرزی ساڵ بە تەواوی لە ناوچەیە دەردەکەون.

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (١١٣٤٠) ھەزار کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==


==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی مەزنێ]]
* [[ناحیەی بارزان]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>cu2i39zcc91yew0di8dv8w4wg2pcjer</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275730</id>
    <revision>
      <id>1571574</id>
      <parentid>1571219</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15923" sha1="asqy2s3in9bhlfpreavjk0nfwk5avos" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی پێکدادانی سەربازی
| پێکدادان    = ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل
| بەشێک_لە      = [[ململانێی ٢٠٢٤ی ئێران و ئیسرائیل]]
| وێنە       = [[پەڕگە:יירוטים בגליל התחתון במסגרת ההתקפה האיראנית על ישראל (cropped).jpg|وێنۆک]]
| سەرنووس     = 
| ڕێکەوت        = ١ تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤
| شوێن       = مووشەکەکان لە ئێرانەوە ئاراستەکران، بەرەو ئامانجەکانی لە سەرتاسەریی ناوەندی ئیسرائیل
| تەوەرەکان = 
| جۆری_نەخشە    = 
| پشووی_نەخشە  = 
| latitude    = 
| longitude   = 
| قەبارەی_نەخشە    = 
| هێماقەبارەی_نەخشە = 
| سەرنووسی_نەخشە = 
| ڕووی_نەخشە   = 
| هەرێمی   = 
| ئەنجام      = * ھەندێک زیانی بچووک بەر بنکەی ھێزە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل کەوت{{ھن}}* زیان بەر قوتابخانەیەک لە شاری گێدێرە و چێشتخانەیەک لە تەلئەبیب کەوت
| دۆخ      = 
| سەرەی_جەنگاوەران = 
| جەنگاوەر١  = {{ئاڵا|ئێران}}
| جەنگاوەر٢ = {{ئاڵا|ئیسرائیل}}
| فەرماندە١  = 
| یەکەکان١      = 
| هێز١   = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] [[File:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|20px|alt=Flag]]
| زیانەکان٣ = ١ ھاووڵاتی فەلەستینی کوژرا (بەھۆی پاشماوەی مووشەک)؛ ٢ ھاووڵاتی ئیسرائیلی و ٢ ھاووڵاتی ئوردنی بە سوکی بریندار بوون.
| تێبینییەکان       = 
| campaignbox = 
}}

لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، [[ئێران]] ١٨١{{تێبینی|بەپێی وتەی بەرپرسانی ئیسرائیل}} [[مووشەکی بالیستیکی]] ئاراستەی پێگەکانی [[ئیسرائیل]] کرد، بەلایەنی کەمەوە بە دوو شەپۆل، کە گەورەترین ھێرش بوو لە ماوەی ململانێی بەردەوامی ئێران و ئیسرائیلدا.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Live Updates: Iran Launches Missiles at Israel, Israeli Military Says|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2024/10/01/world/israel-lebanon-hezbollah|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; کۆد ناوی ھێرشە مووشەکییەکان بە '''ئۆپەراسیۆنی بەڵێنی ڕاستی ٢''' ({{بە فارسی|عملیات وعده صادق ۲}}) ناسێنرا لەلایەن ئێرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/504434/Iran-Armed-Forces-praises-Operation-True-Promise-II-warns-of|سەردێڕ=Iran Armed Forces praises Operation True Promise II, warns of further action|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Tehran Times|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241007091350/https://www.tehrantimes.com/news/504434/Iran-Armed-Forces-praises-Operation-True-Promise-II-warns-of|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەوە دووەم ھێرشی ڕاستەوخۆی ئێران بوو بۆ سەر ئیسرائیل دوای [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی مانگی نیسانی ٢٠٢٤]].

ئێران بانگەشەی ئەوە دەکات کە ھێرشەکە &quot;بەرگری لەخۆ&quot; بووە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.jurist.org/news/2024/10/iran-cites-international-law-as-justification-for-israel-attack-as-regional-tensions-flare/|سەردێڕ=Iran cites international law in attack on Israel as regional tensions flare |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.jurist.org |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dw.com/en/israels-netanyahu-says-iran-will-pay-after-missile-attack/live-70381575|سەردێڕ=Israel declares UN chief 'persona non grata' – DW – 10/02/2024 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=dw.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; وەک تۆڵەسەندنەوەیەک لە تیرۆرکردنی [[ئیسماعیل ھەنییە]]، سەرۆکی [[حەماس]] لە [[تاران]]، [[حەسەن نەسروڵڵا]]، سەرۆکی [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] و [[عەباس نیلفرووشان]]، جەنەڕاڵی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. زۆربەی مووشەکەکانی ئێران خرانە خوارەوە و کەمترین زیانی لێکەوتەوە.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The bloodshed in the Middle East is fast expanding|ناونیشان=https://www.economist.com/briefing/2024/10/03/the-bloodshed-in-the-middle-east-is-fast-expanding|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Economist|issn=0013-0613}}&lt;/ref&gt; ئیسرائیل ڕای گەیاند، زۆربەی مووشەکەکانی ڕێگری کردووە و ڕای گەیاندووە، ھیچ زیانێک بە تواناکانی [[ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل|ھێزی ئاسمانی]] وڵاتەکەی نەگەیشتووە.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Trofimov|یەکەم=Yaroslav|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran Exposed to Israeli Counterattack After Blows Against Its Allies|ناونیشان=https://www.wsj.com/world/middle-east/iran-exposed-to-israeli-counterattack-after-blows-against-its-allies-4c65e888?mod=hp_lead_pos2|ئیش=[[The Wall Street Journal]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Murphy |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c70w1j0l488o|سەردێڕ=What we know about Iran's latest missile attack on Israel |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=BBC News}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھێزی دەریایی ئەمریکا]] و [[ئوردن]] ڕاپۆرتیان دا کە ڕێگریان لە مووشەکەکان کردوە.&lt;ref name=&quot;timesofisrael2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Magid|یەکەم=Jacob|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=US: We will help Israel exact 'severe consequences' from Iran for missile attack|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/us-we-will-help-israel-exact-severe-consequences-from-iran-for-missile-attack/|ئیش=Times of Israel}}&lt;/ref&gt; چوار فەلەستینی و دوو ئیسرائیلی و دوو ئوردنی بریندار بوون.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pacchiani|یەکەم=Gianluca|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Shrapnel from Iranian missile kills Palestinian man near Jericho|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/palestinian-man-killed-by-shrapnel-from-iranian-missile-near-jericho/|ئیش=Times of Israel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ynetnews&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Blast rocks Tel Aviv, missiles over Temple Mount: Dramatic footage from Iran strike|ناونیشان=https://www.ynetnews.com/article/bk727tk0c#autoplay|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=Ynetnews|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;timesofisrael&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Berman|یەکەم=Lazar|دوایین٢=Fabian|یەکەم٢=Emanuel|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran fires 181 missiles at Israel; PM: They made a 'big mistake' and 'will pay for it'|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-warns-of-consequences-after-iran-launches-181-missiles-in-major-attack/|ئیش=Times of Israel}}&lt;/ref&gt; تاکە کوژراوەکە پیاوێکی تەمەن ٣٨ ساڵانی فەلەستینی خەڵکی [[کەرتی غەززە|غەززە]] بووە کە بەھۆی کەوتنەخوارەوەی پاشماوەی مووشەکەکانەوە لە نزیک ئەریحا کوژراوە.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ragson|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Laborer From Gaza Is First Reported Fatality of Iran's Missile Attack|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/10/01/world/middleeast/gaza-palestinian-dead-iran-attack.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

== پشت ڕووداوەکان ==
«[[تەوەری بەرگری]]» ئێران لە دوای ڕووداوەکانی ٧ی تشرینی یەکەمەوە بە شێوەیەکی بەرچاو لاواز بووە؛&lt;ref name=&quot;Hubbard-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hubbard|یەکەم=Ben|دوایین٢=Rubin|یەکەم٢=Alissa J.|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Facing a Big Test, Iran's 'Axis of Resistance' Flails|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/09/30/world/middleeast/iran-axis-of-resistance.html|ئیش=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt; ئێران کە ئەم تۆڕەی پەرەپێدابوو بۆ گەمارۆدانی بریکاریی ئیسرائیل بە مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان،&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hubbard-2024&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AlKassab-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Al-Kassab|یەکەم=Fatima|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=What is the 'axis of resistance' of Iran-backed groups in the Middle East?|ناونیشان=https://www.npr.org/2023/10/26/1208456496/iran-hamas-axis-of-resistance-hezbollah-israel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231029183838/https://www.npr.org/2023/10/26/1208456496/iran-hamas-axis-of-resistance-hezbollah-israel|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ئیش=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt; بەڵام ڕووبەڕووی زیانێکی گەورە دەبێتەوە. پێکھاتەی فەرماندەیی[[حەماس]] وێران بووە، کەوتووەتە نێو شەڕی چریکی. [[حووسییەکان|بزووتنەوەی حووسییەکان]] ڕێگای دابینکردنی دەرامەتەکانی پچڕاوە، لەکاتێکدا [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] زیانێکی بەرچاوی بەرکەوتووە، لەوانە زۆربەی سەرکردایەتییە باڵاکانی و ژمارەیەکی زۆر لە فەرماندەی ئاستی ناوەڕاست و بەشێکی زۆر لە [[جبەخانە]]ی مووشەکی کە لەلایەن ئێرانەوە دابین دەکرێت. ئەم پێشھاتانە مەترسییەکانی ئێران و بریکارەکانی بۆ سەر ئیسرائیل بەشێوەیەکی بەرچاو کەمکردووەتەوە، زیانی بە توانای کۆی گشتیی ئێران گەیاندووە.&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Trofimov-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Trofimov|یەکەم=Yaroslav|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran Exposed to Israeli Counterattack After Blows Against Its Allies|ناونیشان=https://www.wsj.com/world/middle-east/iran-exposed-to-israeli-counterattack-after-blows-against-its-allies-4c65e888?mod=hp_lead_pos2|ئیش=[[The Wall Street Journal]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=After the decapitation of Hizbullah, Iran could race for a nuclear bomb|ناونیشان=https://www.economist.com/briefing/2024/09/30/iran-could-race-for-the-bomb-after-the-decapitation-of-hizbullah|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Economist|issn=0013-0613}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NBC-News-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/irans-axis-resistance-collapsing-israeli-attacks-rcna173169|سەردێڕ=Is Iran's 'axis of resistance' collapsing under Israeli attacks? |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=NBC News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤، [[ئیسماعیل ھەنییە]]، ڕێبەری سیاسی بزووتنەوەی [[حەماس]]، لە [[تاران]]ی پایتەختی ئێران بە ھێرشێکی ڕواڵەتی ئیسرائیل تیرۆر کرا.&lt;ref name=&quot;AP31july&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sewell |یەکەم=Abby |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-hamas-israel-30968a7acb31cd8b259de9650014b779|سەردێڕ=Hamas' top political leader is killed in Iran in strike that risks triggering all-out regional war |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731032026/https://apnews.com/article/iran-hamas-israel-30968a7acb31cd8b259de9650014b779 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; ناسر کەنعانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئەم تیرۆرەی شەرمەزار کرد و ڕای گەیاند کە «خوێنی ھەنییە ھەرگیز بەفیڕۆ ناچێت».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://aje.io/q81j9i?update=3083271 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240804104210/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/31/israels-war-on-gaza-live-israel-hits-beirut-in-assassination-operation?update=3083271 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤، [[حەسەن نەسروڵڵا]]، [[ئەمینداری گشتی حیزبوڵڵا|ئەمینداری گشتی حزبوڵڵا]]، لە ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیلدا لە [[بەیرووت|بەیروت]] تیرۆرکرا.&lt;ref name=&quot;barrons&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.barrons.com/news/hezbollah-confirms-leader-nasrallah-s-death-c942b7a5|سەردێڕ=Hezbollah Confirms Leader Nasrallah's Death |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Barron's |زمان=en-US |agency=AFP}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تد|ئێران|ئیسرائیل|لوبنان|ئوردن|فەلەستین|شەڕ|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سووریا|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|October 2024 Iranian strikes against Israel}}

[[پۆل:عەلی خامنەیی]]
[[پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]
[[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]]
[[پۆل:ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران]]</text>
      <sha1>asqy2s3in9bhlfpreavjk0nfwk5avos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پرۆپاگەندە لە ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280423</id>
    <revision>
      <id>1571566</id>
      <parentid>1571330</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12294" sha1="rh34aiiat4prvh9pdcqxmmimjfjelpn" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Qasem_Soleimani_killing_a_crocodile_(USA)_with_Iran's_flag.jpg|وێنۆک|پرۆپاگەندە لە سەردەمی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]]دا؛ [[قاسم سولەیمانی]] بە [[ئاڵای ئێران]]ەوە تیمساحێک (ئەمریکا) دەکوژێت.]]
[[پەڕگە:Pro-Shah Propaganda Poster, issued by the Government offices.jpg|وێنۆک|پرۆپاگەندە لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی]]دا؛ پۆستەرێک کە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بە ژێرنووسی «نیشتمانێک بەدوای شای خۆی لە ڕێگای شکۆ و سەربەرزیی ئێرانی خۆشەویست» لە تەنیشت ھێمایەکانی [[مێژووی ئێرانی کۆن|ئێرانی کۆن]] نیشان دەدات.]]
'''پڕوپاگەندە لە ئێران''' ({{بە فارسی|پروپاگاندا در ایران}}) لە کۆنەوە&lt;ref&gt;Nicholas John Cull, David Holbrook Culbert, David Welch (2003), &quot;Iran&quot;, Propaganda and Mass Persuasion: A Historical Encyclopedia, 1500 to the Present (English), ABC-CLIO, p. 183-186&lt;/ref&gt; و لەلایەن حکوومەتە جۆراوجۆرەکانەوە ئەنجام دراوە. لە ئێستادا لەلایەن [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] و دامودەزگا پەیوەندیدارەکان بە حکوومەتە ئەنجام دەدرێت.&lt;ref&gt;[۲]Majid Mohammadi (2008), &quot;Propaganda and Inductrination&quot;, Iran Today: Life in the Islamic Republic (English), Mehran Kamrava &amp; Manochehr Dorraj, Westport, CT: Greenwood, p. 398-403&lt;/ref&gt; [[پرۆپاگەندە]] لە ڕێگای میدیاکانەوە بڵاو دەکرێتەوە، لەوانە تەلەڤیزیۆن، فیلم، ڕۆژنامە، پۆستەر، کێشراوەی دیوار، کردەی سیاسی، گردبوونەوە، توندوتیژی و ماڵپەڕەکان. پرۆپاگەندە لە کۆماری ئیسلامیی ئێراندا [[سانسۆر لە ئێران|سانسۆر]]یش دەگرێتەوە.

== شێوازەکان ==
[[پەڕگە:US Embassy Tehran.JPG|وێنۆک|مۆری گەورەی تێکدراوی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ٢٠٠٤. تێکدانەکەی جۆرێکە لە [[پڕوپاگەندە]]]]
[[پەڕگە:Teheran US embassy propaganda gun.jpg|وێنۆک|چەکی پڕوپاگەندەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە [[تاران]]]]

=== توندوتیژی/ترس ===
لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦، پیاوی ئایینی [[حوسێن کازمەینی بروجەردی]] بەھۆی دژایەتیکردنی [[ویلایەتی فەقیھ]]، داکۆکیکردن لە جیاکردنەوەی [[ئایین]] لە [[دەوڵەت]]، و بەرگریکردن لە [[بانگنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ|جاڕنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ]] دەستگیرکرا.&lt;ref name=&quot;pbs.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2011/10/irgc-propaganda-arm-includes-15000-reporters.html|سەردێڕ=Intel Chief: No Link Between $3Bil and Mashaei; IRGC 'Reporter' Training|وێبگە=[[PBS]]|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180501093156/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2011/10/irgc-propaganda-arm-includes-15000-reporters.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

[[حکوومەتی ئێران]] ھەروەھا بە درۆ تاوانی خستووەتە پاڵ گرووپە نەیارەکانی وەک ڕێکخراوی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]]؛ لە نموونەیەکی دیاردا شایەتحاڵێک دەڵێت «فشاری لێکراوە و بەڵێنی کەمکردنەوەی سزاکەی پێدراوە ئەگەر بڵێت برینی چاوەکانی بەھۆی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ەوە نەبووە بەڵکو بەھۆی 'دووڕووەکان' وشەیەک کە بۆ ئاماژەدان بە ڕێکخراوی موجاھیدین بەکاریان دەھێنا، بووە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://patriotpost.us/opinion/105612-un-must-extend-mandates-of-special-rapporteur-on-iran-2024-03-29|سەردێڕ=UN Must Extend Mandates of Special Rapporteur on Iran|وێبگە=Patriot Post|نووسەر=[[Ken Blackwell]]}}&lt;/ref&gt;

=== سیستمی دادوەریی ئێران ===
[[سیستەمی دادوەریی ئێران]] ھەروەھا بەوە ناسراوە کە پڕوپاگەندە بڵاودەکاتەوە. ئەمە بەتایبەتی لە سیستەمی زیندانەکانی ئێراندا ڕاستە کە زیندانییە سیاسییەکان «بەردەوام لە ھەموو لایەکەوە بە پڕوپاگەندە بۆردوومان دەکران … [[ڕادیۆ]] و [[تەلەڤیزیۆن]]ی داخراو … [[بڵندگۆ]]کان لە ھەموو خانەکاندا دەنگیان دەدایەوە تەنانەت لە خانە تاکەکەسییەکان و 'تابووتەکان' [کە ھەندێک زیندانی تێیدا دەھێڵرانەوە] … دانیشتنە ئایدیۆلۆژییەکان». ھەر کەرەستەیەکی خوێندنەوە کە سروشتێکی [[عەلمانی]] ھەبێت وەک ڕۆماننووسە ڕۆژاواییەکان، یان تەنانەت کەرەستەی ئایینی کە لەگەڵ ئایدیۆلۆژیای کۆماری ئیسلامیدا نەدەگونجا وەک کارەکانی [[عەلی شەریعەتی]] قەدەغەکرابوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abrahamian|یەکەم=Ervand|سەردێڕ=Tortured confessions: prisons and public recantations in modern Iran|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Univ. of California Press|شوێن=Berkeley, Calif. [u.a.]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢١٨٦٦-٦|edition=[Nachdr.]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.voanews.com/policy/editorials/A-Torrent-Of-Repression-In-Iran-133845403.html|سەردێڕ=Editorials on Voice of America|newspaper=Voa|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220914203521/https://editorials.voa.gov/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== بەسیج ===
«[[بەسیج]]» پێکھاتەیەکن لە [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/Irans_Basij_Force_Mainstay_Of_Domestic_Security/1357081.html|سەردێڕ=Pillar Of The State|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160923021108/http://www.rferl.org/content/Irans_Basij_Force_Mainstay_Of_Domestic_Security/1357081.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|دوایین١=Aryan |یەکەم١=Hossein}}&lt;/ref&gt; بە یارمەتی و پشتگیری سوپای پاسداران، ئەندامانی بەسیج مەشقیان پێدەکرێت لەسەر تەکنیکەکانی پڕوپاگەندە و شەڕی سیاسی بە بەکارھێنانی دەزگاکانی ڕاگەیاندن. نزیکەی ٢١٬٠٠٠ «پەیامنێر»ی خۆبەخش ھەن کە لەگەڵ سوپای پاسداران مەشقیان کردووە لەسەر شەپۆلە جیاوازەکانی پەیوەندی و [[میدیا]]، کە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، تەلەڤیزیۆن، ڕادیۆ، [[میدیای چاپکراو]] و [[ئینتەرنێت]] دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900715000326|سەردێڕ=خبرگزاری فارس - سازماندهی 21 هزار خبرنگار افتخاری در بسیج|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111019201027/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900715000326|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pbs.org&quot;/&gt;

بەگوێرەی ڕاپۆرتنوسانی بێ سنوور، «لە ئێران، سوپای پاسداران لەم دواییانەدا ئامانجی خۆی بۆ دروستکردنی ئینتەرنێتی تایبەتی خۆی ڕاگەیاند بە دەستپێکردنی ١٠٬٠٠٠ [[بلۆگ]] بۆ [[بەسیج]]، کە ھێزێکی نیمچە سەربازییە لەژێر فەرمانی پاسداران. ئەمە لە کاتێکدایە کە [[ئینتەرنێت]] بووەتە ھێزێکی سەرەکی لە ئاشکراکردنی گەندەڵی لە بەرزترین پلەکانی سەرکردایەتی ئێراندا».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Morozov|یەکەم=Evgeny|سەردێڕ=Propaganda.com|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/03/30/opinion/30iht-edmorozov.html|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111214030752/http://www.nytimes.com/2009/03/30/opinion/30iht-edmorozov.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا پۆلیسی سایبەر «لێرەن بۆ دروستکردنی ھێزێکی پۆلیسی سایبەر لە ناو مێشکی خەڵکدا،» ئەمە وتەی [[حیسامەددین موجتەھید]]، ئەفسەری بەرپرس لە غەرفەکە (ستاند) بوو. ئەو وتی «خەڵک دەیانەوێت لە مەترسییەکانی سەر ئینتەرنێت ئاگادار بکرێنەوە، ئێمە لێرەین بۆ ئەوان».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Erdbrink|یەکەم=Thomas|سەردێڕ=Iran Cyber Police Cite U.S. Threat|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iran-cyber-police-cite-us-threat/2011/10/27/gIQA1yruSM_story_1.html|newspaper=Washington Post|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160311141622/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iran-cyber-police-cite-us-threat/2011/10/27/gIQA1yruSM_story_1.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== پێشانگا ==
&lt;gallery&gt;
جوان پیشرو، دلیل امید.jpg|کەسانێک بە پیشە جۆراوجۆرەکان بەدوای [[عەلی خامنەیی]]دا
Teheran US embassy propaganda gun.jpg|وێنەی تفەنگێکی نەخشێنراو بە [[ئاڵای ئەمریکا]] لەسەر دیواری باڵیۆزخانەی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە تاران
فرعون امروز.jpg|[[بێنیامین نێتانیاھو]] کە کراوەتە فیرعەون
The US will sink like the Titanic.jpg|وێنەیەک بە سەردێڕی ئەمریکا وەکوو کەشتیی [[تایتانیک]] نقوم دەبێت
The Iranian nation will never be brought to their knees.jpg|وێنەیەک بە سەردێڕی گەلی ئێران قەت ناکەوێتە سەر ئەژنۆ
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Propaganda in Iran}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران}}

[[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران|پرۆپاگەندە لە ئێران]]
[[پۆل:پرۆپاگەندە بەپێی وڵات|ئێران]]
[[پۆل:مێژووی سیاسیی ئێران]]</text>
      <sha1>rh34aiiat4prvh9pdcqxmmimjfjelpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:شەرعزانە عێراقییەکان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>282800</id>
    <revision>
      <id>1571989</id>
      <parentid>1423533</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[پۆل:شەرعزانان]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1571989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="eciinut74i8gc9jnbb3n9o2tu1huixt" xml:space="preserve">[[پۆل:شەرعزانان]]</text>
      <sha1>eciinut74i8gc9jnbb3n9o2tu1huixt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:زانستە قورئانییەکان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>283284</id>
    <revision>
      <id>1571987</id>
      <parentid>1426439</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[پۆل:قورئان]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1571987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="j98sq3vpfyjkffgnzxwedgmyhrvsvtt" xml:space="preserve">[[پۆل:قورئان]]</text>
      <sha1>j98sq3vpfyjkffgnzxwedgmyhrvsvtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاھیر جەلیل حەبووش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286315</id>
    <revision>
      <id>1571580</id>
      <parentid>1571480</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3759" sha1="ildtdj6359dgy73p2rp1tvst475e08o" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]
| name                = تاھیر جەلیل حەبوش ئەلتکریتی
| honorific_suffix    = 
| native_name         = طاھر جليل حبوش
| native_name_lang    = ar
| image               = Tahir Jalil Habbush.png
| image_size          = 200px
| alt                 = 
| caption             = حەبوش وەک [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]ێک لە ساڵی ١٩٨٩
| birth_date          = {{birth date and age|1950|1|1|df=y}}
| death_date          = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦
| birth_place         = [[عێراق]]
| death_place         = 
| placeofburial       = 
| placeofburial_label = 
| placeofburial_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nickname            = 
| birth_name          = 
| allegiance          = {{flagcountry|Ba'athist Iraq}}
| branch              = [[وەزارەتی ناوخۆی (عێراق)|وەزارەتی ناوخۆ]]
| serviceyears        = ١٩٧٠–٢٠٠٣
| rank                = [[File:IraqArmyRankInsignia-4.png|25px]] [[لیوا]]
| servicenumber       = 
| unit                = [[پۆلیسی عێراق]] &lt;br&gt; [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]]
| commands            = 
| occupation            = ئەفسەری پۆلیس &lt;br&gt; ئەفسەری ھەواڵگری
| battles             = *[[شەڕی ئێران و عێراق]]
*[[شەڕی کەنداو]]
*[[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣]]
| battles_label       = 
| awards              = [[مەدالیای دایکی شەڕەکان]]
| relations           = 
| laterwork           = 
| signature           = 
| website             = 
| office              = بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]]
| predecessor         = [[سەبعاوی ئیبراھیم تکریتی]]
| successor           = «نووسینگەکە ھەڵوەشایەوە»
| termstart           = ١٩٩٥
| termend             = ٢٠٠٣
| termstart1          = ١٩٩٧
| termend1            = ١٩٩٩
| office1             = بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]]
| predecessor1        = تەھا عەباس ئەلئەحبابی
| successor1          = [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدوللەتیف تڵفاح]]
}}
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''تاھیر جەلیل حەبووش''' (١٩٥٠، [[تکریت]] – ٣ی نیسانی ٢٠٢٦) بەرپرسی [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق|ھەواڵگریی عێراق]] لە سەردەمی [[سەددام حوسێن]] بوو لە ساڵی ١٩٥٠ لە [[تکریت| تکریت]] لەدایکبووە.  دەرچووی کۆلێژی پۆلیسە و خاوەنی بڕوانامەی یاساییە لە [[زانکۆی بەغدا]]. لە ڕێگەی ڕیزەکانی بەرپرسانی حکوومەتەوە لە دەزگا ئەمنییەکان و فەیلەقی دیپلۆماسی و فەرمانگەکانی سەرکردایەتی [[حیزبی بەعس]] و بەشەکانی دیکەدا بەرزبووەوە. پاشان بووە بە پارێزگاری [[پارێزگای زیقار|زیقار]]، وەزیری گشتی پۆلیس، دواتر بووە بە بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی. دوا پۆستی خۆی سەرۆکایەتی ھەواڵگریی عێراق بوو لە سەروبەندی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی ئەمریکادا]].

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>ildtdj6359dgy73p2rp1tvst475e08o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571611</id>
      <parentid>1571580</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3872" sha1="sg7tznnhhwatj261ddzzrp9kgrv255a" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]
| name                = تاھیر جەلیل حەبووش ئەلتکریتی
| honorific_suffix    = 
| native_name         = طاھر جليل حبوش
| native_name_lang    = ar
| image               = Tahir Jalil Habbush.png
| image_size          = 200px
| alt                 = 
| caption             = حەبووش وەک [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]ێک لە ساڵی ١٩٨٩
| birth_date          = {{birth date and age|1950|1|1|df=y}}
| death_date          = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦
| birth_place         = [[تکریت]]، {{ئاڵا|عێراق}}
| death_place         = [[ھەولێر]]، {{ئاڵا|کوردستان}}
| placeofburial       = 
| placeofburial_label = 
| placeofburial_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nickname            = 
| birth_name          = 
| allegiance          = {{flagcountry|Ba'athist Iraq}}
| branch              = [[وەزارەتی ناوخۆ (عێراق)|وەزارەتی ناوخۆ]]
| serviceyears        = ١٩٧٠–٢٠٠٣
| rank                = [[File:IraqArmyRankInsignia-4.png|25px]] [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]
| servicenumber       = 
| unit                = [[پۆلیسی عێراق]] &lt;br&gt; [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]]
| commands            = 
| occupation            = ئەفسەری پۆلیس &lt;br&gt; ئەفسەری ھەواڵگری
| battles             = *[[شەڕی ئێران و عێراق]]
*[[شەڕی کەنداو]]
*[[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣]]
| battles_label       = 
| awards              = [[مەدالیای دایکی شەڕەکان]]
| relations           = 
| laterwork           = 
| signature           = 
| website             = 
| office              = بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]]
| predecessor         = [[سەبعاوی ئیبراھیم تکریتی]]
| successor           = «نووسینگەکە ھەڵوەشایەوە»
| termstart           = ١٩٩٥
| termend             = ٢٠٠٣
| termstart1          = ١٩٩٧
| termend1            = ١٩٩٩
| office1             = بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]]
| predecessor1        = تەھا عەباس ئەلئەحبابی
| successor1          = [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدوللەتیف تڵفاح]]
}}
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''تاھیر جەلیل حەبووش''' (١٩٥٠، [[تکریت]] – ٣ی نیسانی ٢٠٢٦) بەرپرسی [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق|ھەواڵگریی عێراق]] لە سەردەمی [[سەددام حوسێن]] بوو لە ساڵی ١٩٥٠ لە [[تکریت]] لەدایکبووە. دەرچووی کۆلێژی پۆلیسە و خاوەنی [[بڕوانامەی یاسا]]یە لە [[زانکۆی بەغدا]]. لە ڕێگەی ڕیزەکانی بەرپرسانی حکوومەتەوە لە دەزگا ئەمنییەکان و فەیلەقی دیپلۆماسی و فەرمانگەکانی سەرکردایەتی [[حیزبی بەعس]] و بەشەکانی دیکەدا پلەی بەرزبووەوە. پاشان بووە بە پارێزگاری [[پارێزگای زیقار|زیقار]]، وەزیری گشتی پۆلیس، دواتر بووە بە بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی. دوا پۆستی خۆی سەرۆکایەتی ھەواڵگریی عێراق بوو لە سەروبەندی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی ئەمریکادا]].

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>sg7tznnhhwatj261ddzzrp9kgrv255a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571612</id>
      <parentid>1571611</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9252" sha1="kde9maek56iflf16uq8z4o5vs0kv2o1" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]
| name                = تاھیر جەلیل حەبووش ئەلتکریتی
| honorific_suffix    = 
| native_name         = طاھر جليل حبوش
| native_name_lang    = ar
| image               = Tahir Jalil Habbush.png
| image_size          = 200px
| alt                 = 
| caption             = حەبووش وەک [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]ێک لە ساڵی ١٩٨٩
| birth_date          = {{birth date and age|1950|1|1|df=y}}
| death_date          = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦
| birth_place         = [[تکریت]]، {{ئاڵا|عێراق}}
| death_place         = [[ھەولێر]]، {{ئاڵا|کوردستان}}
| placeofburial       = 
| placeofburial_label = 
| placeofburial_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nickname            = 
| birth_name          = 
| allegiance          = {{flagcountry|Ba'athist Iraq}}
| branch              = [[وەزارەتی ناوخۆ (عێراق)|وەزارەتی ناوخۆ]]
| serviceyears        = ١٩٧٠–٢٠٠٣
| rank                = [[File:IraqArmyRankInsignia-4.png|25px]] [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]
| servicenumber       = 
| unit                = [[پۆلیسی عێراق]] &lt;br&gt; [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]]
| commands            = 
| occupation            = ئەفسەری پۆلیس &lt;br&gt; ئەفسەری ھەواڵگری
| battles             = *[[شەڕی ئێران و عێراق]]
*[[شەڕی کەنداو]]
*[[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣]]
| battles_label       = 
| awards              = [[مەدالیای دایکی شەڕەکان]]
| relations           = 
| laterwork           = 
| signature           = 
| website             = 
| office              = بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]]
| predecessor         = [[سەبعاوی ئیبراھیم تکریتی]]
| successor           = «نووسینگەکە ھەڵوەشایەوە»
| termstart           = ١٩٩٥
| termend             = ٢٠٠٣
| termstart1          = ١٩٩٧
| termend1            = ١٩٩٩
| office1             = بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]]
| predecessor1        = تەھا عەباس ئەلئەحبابی
| successor1          = [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدوللەتیف تڵفاح]]
}}

'''تاھیر جەلیل حەبووش ئەلتکریتی''' (١٩٥٠، [[تکریت]] – ٣ی نیسانی ٢٠٢٦) بەرپرسی [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق|ھەواڵگریی عێراق]] بوو لە سەردەمی [[سەددام حوسێن]]. دەرچووی کۆلێژی پۆلیسە و خاوەنی [[بڕوانامەی یاسا]]یە لە [[زانکۆی بەغدا]]. لە ڕێگەی ڕیزەکانی بەرپرسانی حکوومەتەوە لە دەزگا ئەمنییەکان و فەیلەقی دیپلۆماسی و فەرمانگەکانی سەرکردایەتی [[حیزبی بەعس]] و بەشەکانی دیکەدا پلەی بەرزبووەوە. پاشان بووە بە پارێزگاری [[پارێزگای زیقار|زیقار]]، وەزیری گشتی پۆلیس، دواتر بووە بە بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی. دوا پۆستی خۆی سەرۆکایەتی ھەواڵگریی عێراق بوو لە سەروبەندی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی ئەمریکادا]]. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٣ (ماوەیەکی کەم پێش دەستپێکردنی [[جەنگی عێراق]]) بە [[ئێم ئای ٦]]ی ڕاگەیاند کە [[عێراق]] ھیچ [[عێراق و چەکی کۆمەڵکوژ|چەکێکی کۆمەڵکوژی]] نییە.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Richard Norton-Taylor|url=https://www.theguardian.com/world/2013/mar/18/panorama-iraq-fresh-wmd-claims|title=MI6 and CIA heard Iraq had no active WMD|work=The Guardian|date=18 March 2013|accessdate=2015-11-04|archive-date=2015-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20151104034106/http://www.theguardian.com/world/2013/mar/18/panorama-iraq-fresh-wmd-claims|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ئەو «جاکی دینار» بوو لە ناو [[پێڕستی داواکراوانی عێراقی لەلایەن ئەمریکا|دەستە کارتەکانی یاریکردنی داواکراوترین عێراقییەکان لەلایەن ئەمریکا]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-21786506|title=Iraq: The spies who fooled the world - BBC News|publisher=Bbc.co.uk|date=2013-03-18|accessdate=2015-11-04|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925205822/http://www.bbc.co.uk/news/uk-21786506|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و خەڵاتێکی تا ١ ملیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] بۆ ھەر زانیارییەک کە ببێتە ھۆی دەستگیرکردنی دیاریکرا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rewardsforjustice.net/index.cfm?page=Tahir&amp;language=English|title=Rewards for Justice|accessdate=18 March 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130215223524/http://www.rewardsforjustice.net/index.cfm?page=Tahir&amp;language=english|archivedate=February 15, 2013}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت لە کاتێکی دیاریکراودا لە [[سووریا]]وە کارەکانی کردبێت و بە ئەگەرێکی زۆرەوە ڕۆڵێکی ڕاستەوخۆی ھەبووە لە کارە ڕۆژانەییەکانی [[یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣–٢٠١١)|یاخیبوون]] دژی [[ھێزە فرەنەتەوەیییەکان لە عێراق|ھێزەکانی ھاوپەیمانان بە سەرکردایەتی ئەمریکا]] لەژێر فەرماندەیی [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دووری]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Nance|first=Malcolm|title=The Terrorists of Iraq: Inside the Strategy and Tactics of the Iraq Insurgency 2003–2014|publisher=CRC Press|year=2014|isbn=978-1498706896|location=|pages=70–71|language=English}}&lt;/ref&gt;

== نامەی ساختەی ٢٠٠٣ی حەبووش ==
[[پەڕگە:Tahir Jalil Habboush Mosque.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی سەر دیوار لە [[مزگەوت]]ێک لە [[بەغدا]] ناوی ئەو وەک [[خێرخواز]]ێک دەھێنێت.]]
حەبووش واژووکەری گریمانەیی [[نامەی حەبووش|یاداشتنامەیەکی گوایە]] بۆ [[سەددام حوسێن]]ە، کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣ بڵاوکرایەوە و مێژووەکەی بۆ ١ی تەممووزی ٢٠٠١ دەگەڕێتەوە، کە تێیدا پێشنیازی [[محەممەد عەتا]] دەکات بۆ سەرکردایەتیکردنی تیمێکی ھێرشبەر بۆ لەناوبردنی ئامانجە نادیارەکان. یاداشتنامەکە ئەگەر ڕاستەقینە بێت، ئەوا ئەو تۆمەتانەی پەیوەست بە تێوەگلانی عێراق لە [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول|ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١]] کە لەلایەن عەتاوە سەرکردایەتی دەکران پشتڕاست دەکاتەوە.&lt;ref&gt;[http://www.nationalreview.com/murdock/murdock200312150842.asp] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513004902/http://www.nationalreview.com/murdock/murdock200312150842.asp|date=13 May 2008}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت یاداشتنامەکە ساختە بێت. بەگوێرەی ''[[نیوزویک]]''، «بەرپرسانی ئەمریکا و شارەزایەکی پێشەنگی بەڵگەنامە عێراقییەکان [دەڵێن] بەڵگەنامەکە بە ئەگەرێکی زۆرەوە ساختەیە، بەشێکە لە بازرگانییەکی نوێی گەشەسەندوو لە بەڵگەنامە گوماناوییەکانی عێراق کە دوای ڕووخانی ڕژێمەکەی سەددام سەریھەڵداوە.»&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/3741646/] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516150018/http://www.msnbc.msn.com/id/3741646/|date=16 May 2008}}&lt;/ref&gt; لە کتێبی ''[[ڕێگەی جیھان (کتێب)|ڕێگەی جیھان]]''، نووسەر [[ڕۆن سۆسکیند]] ئیدیعای ئەوە دەکات کە [[سەرۆکایەتیی جۆرج دەبلیوو بوش|ئیدارەی بوش]] خۆی فەرمانی بە ساختەکردنی نامەکە داوە. پاشان حەبوش گوایە نامەکەی واژوو کردووە، دوای ئەوەی پێشتر لە [[ئوردن]] بە ٥ ملیۆن دۆلار لەلایەن [[ئەمریکا]]وە نیشتەجێ کرابوو.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Allen|first=Mike|url=https://www.politico.com/story/2008/08/book-says-white-house-ordered-forgery-012308|title=Book says White House ordered forgery|publisher=Politico|date=4 August 2008|access-date=2015-11-04|archive-date=2015-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150609054734/http://www.politico.com/news/stories/0808/12308.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>kde9maek56iflf16uq8z4o5vs0kv2o1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571613</id>
      <parentid>1571612</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1571613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9277" sha1="ruwd10e712jegt48igbnvsm4kgw08do" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]
| name                = تاھیر جەلیل حەبووش ئەلتکریتی
| honorific_suffix    = 
| native_name         = طاھر جليل حبوش
| native_name_lang    = ar
| image               = Tahir Jalil Habbush.png
| image_size          = 200px
| alt                 = 
| caption             = حەبووش وەک [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]ێک لە ساڵی ١٩٨٩
| birth_date          = {{birth date and age|1950|1|1|df=y}}
| death_date          = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦
| birth_place         = [[تکریت]]، {{ئاڵا|عێراق}}
| death_place         = [[ھەولێر]]، {{ئاڵا|کوردستان}}
| placeofburial       = 
| placeofburial_label = 
| placeofburial_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nickname            = 
| birth_name          = 
| allegiance          = {{flagcountry|Ba'athist Iraq}}
| branch              = [[وەزارەتی ناوخۆ (عێراق)|وەزارەتی ناوخۆ]]
| serviceyears        = ١٩٧٠–٢٠٠٣
| rank                = [[File:IraqArmyRankInsignia-4.png|25px]] [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]
| servicenumber       = 
| unit                = [[پۆلیسی عێراق]] &lt;br&gt; [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]]
| commands            = 
| occupation            = ئەفسەری پۆلیس &lt;br&gt; ئەفسەری ھەواڵگری
| battles             = *[[شەڕی ئێران و عێراق]]
*[[شەڕی کەنداو]]
*[[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣]]
| battles_label       = 
| awards              = [[مەدالیای دایکی شەڕەکان]]
| relations           = 
| laterwork           = 
| signature           = 
| website             = 
| office              = بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]]
| predecessor         = [[سەبعاوی ئیبراھیم تکریتی]]
| successor           = «نووسینگەکە ھەڵوەشایەوە»
| termstart           = ١٩٩٥
| termend             = ٢٠٠٣
| termstart1          = ١٩٩٧
| termend1            = ١٩٩٩
| office1             = بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]]
| predecessor1        = تەھا عەباس ئەلئەحبابی
| successor1          = [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدوللەتیف تڵفاح]]
}}

'''تاھیر جەلیل حەبووش ئەلتکریتی''' (١٩٥٠، [[تکریت]] – ٣ی نیسانی ٢٠٢٦) بەرپرسی [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق|ھەواڵگریی عێراق]] بوو لە سەردەمی [[سەددام حوسێن]]. دەرچووی کۆلێژی پۆلیسە و خاوەنی [[بڕوانامەی یاسا]]یە لە [[زانکۆی بەغدا]]. لە ڕێگەی ڕیزەکانی بەرپرسانی حکوومەتەوە لە دەزگا ئەمنییەکان و فەیلەقی دیپلۆماسی و فەرمانگەکانی سەرکردایەتی [[حیزبی بەعس]] و بەشەکانی دیکەدا پلەی بەرزبووەوە. پاشان بووە بە پارێزگاری [[پارێزگای زیقار|زیقار]]، وەزیری گشتی پۆلیس، دواتر بووە بە بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی. دوا پۆستی خۆی سەرۆکایەتی ھەواڵگریی عێراق بوو لە سەروبەندی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی ئەمریکادا]]. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٣ (ماوەیەکی کەم پێش دەستپێکردنی [[جەنگی عێراق]]) بە [[ئێم ئای ٦]]ی ڕاگەیاند کە [[عێراق]] ھیچ [[عێراق و چەکی کۆمەڵکوژ|چەکێکی کۆمەڵکوژی]] نییە.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Richard Norton-Taylor|url=https://www.theguardian.com/world/2013/mar/18/panorama-iraq-fresh-wmd-claims|title=MI6 and CIA heard Iraq had no active WMD|work=The Guardian|date=18 March 2013|accessdate=2015-11-04|archive-date=2015-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20151104034106/http://www.theguardian.com/world/2013/mar/18/panorama-iraq-fresh-wmd-claims|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ئەو «جاکی دینار» بوو لە ناو [[پێڕستی داواکراوانی عێراقی لەلایەن ئەمریکا|دەستە کارتەکانی یاریکردنی داواکراوترین عێراقییەکان لەلایەن ئەمریکا]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-21786506|title=Iraq: The spies who fooled the world - BBC News|publisher=Bbc.co.uk|date=2013-03-18|accessdate=2015-11-04|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925205822/http://www.bbc.co.uk/news/uk-21786506|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و خەڵاتێکی تا ١ ملیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] بۆ ھەر زانیارییەک کە ببێتە ھۆی دەستگیرکردنی دیاریکرا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rewardsforjustice.net/index.cfm?page=Tahir&amp;language=English|title=Rewards for Justice|accessdate=18 March 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130215223524/http://www.rewardsforjustice.net/index.cfm?page=Tahir&amp;language=english|archivedate=February 15, 2013}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت لە کاتێکی دیاریکراودا لە [[سووریا]]وە کارەکانی کردبێت و بە ئەگەرێکی زۆرەوە ڕۆڵێکی ڕاستەوخۆی ھەبووە لە کارە ڕۆژانەییەکانی [[یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣–٢٠١١)|یاخیبوون]] دژی [[ھێزە فرەنەتەوەیییەکان لە عێراق|ھێزەکانی ھاوپەیمانان بە سەرکردایەتی ئەمریکا]] لەژێر فەرماندەیی [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دووری]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Nance|first=Malcolm|title=The Terrorists of Iraq: Inside the Strategy and Tactics of the Iraq Insurgency 2003–2014|publisher=CRC Press|year=2014|isbn=978-1498706896|location=|pages=70–71|language=English}}&lt;/ref&gt;

== نامەی ساختەی ٢٠٠٣ی حەبووش ==
[[پەڕگە:Tahir Jalil Habboush Mosque.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی سەر دیوار لە [[مزگەوت]]ێک لە [[بەغدا]] ناوی ئەو وەک [[خێرخواز]]ێک دەھێنێت.]]
حەبووش واژووکەری گریمانەیی [[نامەی حەبووش|یاداشتنامەیەکی گوایە]] بۆ [[سەددام حوسێن]]ە، کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣ بڵاوکرایەوە و مێژووەکەی بۆ ١ی تەممووزی ٢٠٠١ دەگەڕێتەوە، کە تێیدا پێشنیازی [[محەممەد عەتا]] دەکات بۆ سەرکردایەتیکردنی تیمێکی ھێرشبەر بۆ لەناوبردنی ئامانجە نادیارەکان. یاداشتنامەکە ئەگەر ڕاستەقینە بێت، ئەوا ئەو تۆمەتانەی پەیوەست بە تێوەگلانی عێراق لە [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول|ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١]] کە لەلایەن عەتاوە سەرکردایەتی دەکران پشتڕاست دەکاتەوە.&lt;ref&gt;[http://www.nationalreview.com/murdock/murdock200312150842.asp] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513004902/http://www.nationalreview.com/murdock/murdock200312150842.asp|date=13 May 2008}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت یاداشتنامەکە ساختە بێت. بەگوێرەی ''[[نیوزویک]]''، «بەرپرسانی ئەمریکا و شارەزایەکی پێشەنگی بەڵگەنامە عێراقییەکان [دەڵێن] بەڵگەنامەکە بە ئەگەرێکی زۆرەوە ساختەیە، بەشێکە لە بازرگانییەکی نوێی گەشەسەندوو لە بەڵگەنامە گوماناوییەکانی عێراق کە دوای ڕووخانی ڕژێمەکەی سەددام سەریھەڵداوە.»&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/3741646/] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516150018/http://www.msnbc.msn.com/id/3741646/|date=16 May 2008}}&lt;/ref&gt; لە کتێبی ''[[ڕێگەی جیھان (کتێب)|ڕێگەی جیھان]]''، نووسەر [[ڕۆن سۆسکیند]] ئیدیعای ئەوە دەکات کە [[سەرۆکایەتیی جۆرج دەبلیوو بوش|ئیدارەی بوش]] خۆی فەرمانی بە ساختەکردنی نامەکە داوە. پاشان حەبوش گوایە نامەکەی واژوو کردووە، دوای ئەوەی پێشتر لە [[ئوردن]] بە ٥ ملیۆن دۆلار لەلایەن [[ئەمریکا]]وە نیشتەجێ کرابوو.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Allen|first=Mike|url=https://www.politico.com/story/2008/08/book-says-white-house-ordered-forgery-012308|title=Book says White House ordered forgery|publisher=Politico|date=4 August 2008|access-date=2015-11-04|archive-date=2015-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150609054734/http://www.politico.com/news/stories/0808/12308.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>ruwd10e712jegt48igbnvsm4kgw08do</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میزبان خدر ھادی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286382</id>
    <revision>
      <id>1571619</id>
      <parentid>1516696</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1571619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3844" sha1="7aepeq6m2yp6oi9vf92lfavtnem8ahw" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}'''میزبان خدر ھادی''' (١٩٣٨–٢٠٢٠) [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدار]] و ئەفسەرێکی سەربازی عێراقی بووە [[سەردار|بە پلەی سەردار]] لە [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای عێراق]] لە ساڵی ١٩٣٨ لە شاری [[مەندەلی]] لەدایک بووە، کە ئێستا لە سنووری [[پارێزگای دیالە]]دایە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190401042759/https://books.google.co.uk/books?id=thw7AAAAIAAJ&amp;pg=PA1141&amp;lpg=PA1141&amp;dq=Mizban+Khadr+al-Hadi&amp;source=bl&amp;ots=BLSRZsHqsq&amp;sig=hfuSC3FeENJmHfYlADrXOpto3kI&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDsQ6AEwBWoVChMItam4786myAIVBFkUCh1z0Ac8
&lt;/ref&gt; سەرکردە بووە لە [[حیزبی بەعسی عێراق]]. لە ساڵی ١٩٩١ تا ٢٠٠١ ئەندامی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=rvyYA2WX6hMC&amp;pg=PR17&amp;lpg=PR17&amp;dq=Mizban+Khadr+al-Hadi&amp;source=bl&amp;ots=sdZKeM_bdQ&amp;sig=Qc6DsqRkferMrmFMmdHTTh9kLNU&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDIQ6AEwA2oVChMItam4786myAIVBFkUCh1z0Ac8#v=onepage&amp;q=Mizban%20Khadr%20al-Hadi&amp;f=false|سەردێڕ=The Saddam Tapes: The Inner Workings of a Tyrant's Regime, 1978–2001 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401042804/https://books.google.co.uk/books?id=rvyYA2WX6hMC&amp;pg=PR17&amp;lpg=PR17&amp;dq=Mizban+Khadr+al-Hadi&amp;source=bl&amp;ots=sdZKeM_bdQ&amp;sig=Qc6DsqRkferMrmFMmdHTTh9kLNU&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDIQ6AEwA2oVChMItam4786myAIVBFkUCh1z0Ac8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=google.co.uk}}&lt;/ref&gt;

ھادی ژمارە ٢٣ بوو لەسەر [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|کارتی داواکراوترین کەسایەتییەکانی عێراق]]. ھێزەکانی [[ئەمریکا]] لە ١ی ئایاری ٢٠٠٣ ھادییان لە [[بەغدا]] دەستگیرکرد، دواتر فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا بانگەشەی ئەوەی کرد کە ھادی لە ٨ی تەممووزی ٢٠٠٣ دەستگیرکراوە، دوای ئەوەی خۆی ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان کرد لە بەغدا.

ساڵی ٢٠١٠ لە دۆسیەی وشککردنی دەریاچە و زەلکاوەکان و کوشتن و ئاوارەکردنی [[کوردی فەیلی|کوردانی فەیلی]]، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا. ڕۆژی شەممە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٠ لە [[زیندانی ئەلحووت]] لە [[ناسریە]] کۆچی دوایی کرد.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20040731095947/http://news.bbc.co.uk:80/1/hi/world/middle_east/3052339.stm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190401081739/https://www.cbsnews.com/news/working-on-a-straight-with-iraqi-cards/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ar.nasiriyah.org/post/7728 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200516202635/https://ar.nasiriyah.org/post/7728 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.alraimedia.com/Home/Details?Id=202e4fd8-1b26-457c-8a98-4ec6a1ff07bb&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|عێراق}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]]
[[پۆل:شیعە عێراقییەکان]]</text>
      <sha1>7aepeq6m2yp6oi9vf92lfavtnem8ahw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571767</id>
      <parentid>1571619</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3781" sha1="iqu0w02mrr7fchef46bmzz6akcuo2zo" xml:space="preserve">{{Databox}}'''میزبان خدر ھادی''' (١٩٣٨–٢٠٢٠) [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدار]] و ئەفسەرێکی سەربازی عێراقی بووە [[سەردار|بە پلەی سەردار]] لە [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای عێراق]] لە ساڵی ١٩٣٨ لە شاری [[مەندەلی]] لەدایک بووە، کە ئێستا لە سنووری [[پارێزگای دیالە]]دایە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190401042759/https://books.google.co.uk/books?id=thw7AAAAIAAJ&amp;pg=PA1141&amp;lpg=PA1141&amp;dq=Mizban+Khadr+al-Hadi&amp;source=bl&amp;ots=BLSRZsHqsq&amp;sig=hfuSC3FeENJmHfYlADrXOpto3kI&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDsQ6AEwBWoVChMItam4786myAIVBFkUCh1z0Ac8
&lt;/ref&gt; سەرکردە بووە لە [[حیزبی بەعسی عێراق]]. لە ساڵی ١٩٩١ تا ٢٠٠١ ئەندامی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=rvyYA2WX6hMC&amp;pg=PR17&amp;lpg=PR17&amp;dq=Mizban+Khadr+al-Hadi&amp;source=bl&amp;ots=sdZKeM_bdQ&amp;sig=Qc6DsqRkferMrmFMmdHTTh9kLNU&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDIQ6AEwA2oVChMItam4786myAIVBFkUCh1z0Ac8#v=onepage&amp;q=Mizban%20Khadr%20al-Hadi&amp;f=false|سەردێڕ=The Saddam Tapes: The Inner Workings of a Tyrant's Regime, 1978–2001 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401042804/https://books.google.co.uk/books?id=rvyYA2WX6hMC&amp;pg=PR17&amp;lpg=PR17&amp;dq=Mizban+Khadr+al-Hadi&amp;source=bl&amp;ots=sdZKeM_bdQ&amp;sig=Qc6DsqRkferMrmFMmdHTTh9kLNU&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDIQ6AEwA2oVChMItam4786myAIVBFkUCh1z0Ac8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=google.co.uk}}&lt;/ref&gt;

ھادی ژمارە ٢٣ بوو لەسەر [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|کارتی داواکراوترین کەسایەتییەکانی عێراق]]. ھێزەکانی [[ئەمریکا]] لە ١ی ئایاری ٢٠٠٣ ھادییان لە [[بەغدا]] دەستگیرکرد، دواتر فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا بانگەشەی ئەوەی کرد کە ھادی لە ٨ی تەممووزی ٢٠٠٣ دەستگیرکراوە، دوای ئەوەی خۆی ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان کرد لە بەغدا.

ساڵی ٢٠١٠ لە دۆسیەی وشککردنی دەریاچە و زەلکاوەکان و کوشتن و ئاوارەکردنی [[کوردی فەیلی|کوردانی فەیلی]]، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا. ڕۆژی شەممە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٠ لە [[زیندانی ئەلحووت]] لە [[ناسریە]] کۆچی دوایی کرد.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20040731095947/http://news.bbc.co.uk:80/1/hi/world/middle_east/3052339.stm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190401081739/https://www.cbsnews.com/news/working-on-a-straight-with-iraqi-cards/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ar.nasiriyah.org/post/7728 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200516202635/https://ar.nasiriyah.org/post/7728 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.alraimedia.com/Home/Details?Id=202e4fd8-1b26-457c-8a98-4ec6a1ff07bb&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|عێراق}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]]
[[پۆل:شیعە عێراقییەکان]]</text>
      <sha1>iqu0w02mrr7fchef46bmzz6akcuo2zo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پێڕستی داواکراوانی عێراقی لەلایەن ئەمریکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286407</id>
    <revision>
      <id>1571614</id>
      <parentid>1527973</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12222" sha1="9vmoroczxbl8z6e7q7m40tlo2v98q4n" xml:space="preserve">[[پەڕگە:UNO_graduate_students_visit_Louisiana_National_Guard_Museum,_Jackson_Barracks_150410-A-QM174-008.jpg|چەپ|وێنۆک|کارتی یاریکردن کە وێنەی عێراقییە داواکراوەکانی لەسەرە لەسەر مێزێک لە بەشی ئەرشیف لە مۆزەخانەی سوپای نیشتمانی لە شاری [[لویزیانا]] لە [[ئەمریکا]]]]
لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٠٣، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] '''[[پێڕست]]ی داواکراوانی عێراقی''' دروستکرد، کە پێکھاتبوو لە ٥٥ ئەندامی ڕژێمی پێشووی [[عێراق]] کە بۆ دەستگیرکردن داواکرابوون. پێڕستێک بوو بە کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ دابەشکردن بەسەر سەربازانی ئەمریکادا. دواتر لە ھەمان ساڵدا پێڕستەکە ژمارەیان بۆ دانرایەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ ڕیزبەندییەکەی ناو کارتەکانی یاریکردندا بگونجێت (بڕوانە [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|کارتی یاریکردنی زۆرترین داواکراوی عێراقی]]).   

[[پێڕست]]ەکە پێنج کەسی کوژراوی تێدایە کە دیارترینیان بریتین لە: [[عودەی سەددام حوسێن]] و [[قوسەی سەددام حوسێن]]. ھەروەھا لە پێڕستەکەدا دوو ھەڵھاتووی تێدایە کە دیارترینیان [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی]]یە و سێ کەسیش چارەنووسیان نادیارە. ژمارەی ئەوانەی ئازاد کراون یازدە بوون لە کاتێکدا ژمارەی ئەوانەی سزای لە سێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە سێزدە: دیارترینیان [[سەددام حوسێن]]، [[تەھا یاسین ڕەمەزان]]، [[عەلی حەسەن مەجید]]، و [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]]. پێنج کەسیان لەسێدارە دراون، چواریان دوای ئەوەی سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا بەڵام بەھۆی نەخۆشی [[شێرپەنجە]]وە گیانیان لەدەستدا. ئەوانی تر لە سێدارە نەدراون و ژمارەیان چوارە. ژمارەی ئەو کەسانەی کە گیراون و نە گیانیان لەدەستداوە یان دادگایی نەکراون نۆ کەسە، ژمارەی کوژراوەکانیش چواردە کەسە.

== پێڕست ==
* {{updated|١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}
* '''کۆی گشتی''' ٥٥
* '''مردوو:''' ٣٤
* '''زیندانیکراو:''' ٤
* '''ئازادکراو:''' ١٣
* '''ھەڵاتوو:''' ٤

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| colspan=65 bgcolor=#ffe0e0| مردوو
| colspan=65 bgcolor=#eaf3ff| زیندانیکراو
| colspan=65 bgcolor=#e0ffe0| ئازادکراو
| colspan=65 bgcolor=#fc3| ھەڵاتوو
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#ffffe0&quot;
|-
! width=&quot;5&quot;| ژمارە !! width=&quot;280&quot;| ناو !! width=&quot;320&quot;| ڕۆڵ !! width=&quot;350&quot;| بارودۆخ
|-style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١.|| [[سەددام حوسێن]] || [[سەرۆک کۆماری عێراق]]|| [[لەسێدارەدانی سەددام حوسێن|لەسێدارەدرا لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦]]
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢. || [[قوسەی حوسێن]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]]|| کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٣. || [[عودەی حوسێن]] || فەرماندەی [[فیدایینەکانی سەددام]] || کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٤. || [[عابد حەمید مەحموود]] || سکرتێری سەرۆکایەتی || لەسێدارەدرا لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٥. || [[عەلی حەسەن مەجید]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای هەواڵگریی عێراق|دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٦. || [[عیزەت دووری]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || مرد لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#eaf3ff&quot;
|٧. || [[ھانی عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|هانی عەبدوللەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]] || دەستگیرکرا لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theyworkforyou.com/wrans/?id=2009-03-02f.257964.h|title=Iraq: Peacekeeping Operations: 2 Mar 2009: Hansard Written Answers - TheyWorkForYou|access-date=20 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٨. || [[عەزیز سالح ئەلنوعمان]] || ئەندامی [[سەرکردایەتی هەرێمیی پارتی سۆسیالیستی بەعس – هەرێمی عێراق|سەرکردایەتی هەرێمی]]|| لە زینداندا مرد لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٩. || [[محەممەد حەمزە زوبەیدی]] || [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]]|| لە زینداندا مرد لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥
|- style=&quot;background:#eaf3ff&quot;
|١٠. || [[کەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || سکرتێری [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپا لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://burathanews.com/arabic/news/126968|title=الجنائية تحكم باعدام كمال مصطفى وعزيز النومان ومزبان هادي في قضية انتفاضة عام 1991|first=وكالة انباء|last=براثا|date=June 6, 2011|website=وكالة أنباء براثا}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١١. || [[بارزان عەبدولغەفور تکریتی|بەرزان عەبدولغەفوور سولەیمان]] || فەرماندەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]]|| ئازادکرا لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٢. || [[موزاحیم سەعب حەسەن تکریتی|موزاحیم سەعب حەسەن]] || فەرماندەی هێزی بەرگریی ئاسمانی || ئازادکرا لە نیسانی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١٣. || [[ئیبراهیم ئەحمەد عەبدولسەتار]] || سوپاسالاری هێزە چەکدارەکان || بە نەخۆشی شێرپەنجە مرد لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٤. || [[سەیفەددین ئەلراوی]] || سەرۆکی ئەرکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || پێدەچێت هەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٥. || [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدولەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی || پێدەچێت هەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٦. || [[تاھیر جەلیل حەبووش]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق|دەزگای هەواڵگریی عێراق]] || پێدەچێت هەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٧. || [[حەمید ڕەجا شەلاح]] || فەرماندەی [[هێزی ئاسمانیی عێراق|هێزی ئاسمانی]] || ئازادکرا لە ٢٠٠٧
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١٨. || [[لەتیف نەسیف جاسم]] || جێگری سەرۆکی [[پارتی بەعس (باڵی ژێر دەسەڵاتی عێراق)|پارتی بەعس]]|| بە [[جەڵتەی دڵ]] مرد لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢١
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٩. || [[عەبدولتەواب مەلا حووەیش]] || جێگری سەرۆک وەزیرانی عێراق || ئازادکرا لە ٢٠٠٦
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٠. || [[تەھا یاسین ڕەمەزان]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٧
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢١. || [[ڕۆکان تکریتی|ڕووکان ڕەزووقی عەبدولغەفار]] || بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || کوژرا لە ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٢. || [[جەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || جێگری بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || ئازادکرا لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://al-ain.com/article/iraq-saddam-hussein-husband|title=العراق يفرج عن زوج ابنة صدام حسين بعد 17 عاما بالسجن|date=July 1, 2020|website=العين الإخبارية}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;   
|٢٣. || [[میزبان خدر ھادی]] || ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش، فەرماندەی ناوچەی فوراتی ناوەڕاست || مرد لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aliraqnet.net/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D9%85%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B6%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D8%AC%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/|title=وفاة مزبان خضر هادي في سجن الناصرية|date=May 17, 2020|access-date=October 27, 2020|archive-date=December 20, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220042244/https://aliraqnet.net/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D9%85%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B6%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D8%AC%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٤. || [[تەھا محێدین مەعرووف]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || بە نەخۆشی شێرپەنجە مرد لە ٩ی ئابی ٢٠٠٩
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٥. || [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] || جێگری سەرۆک وەزیران || بە جەڵتەی دڵ مرد لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٦. || [[وەلید حامد تۆفیق]] || پارێزگاری پارێزگای بەسرە || ئازادکرا لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iraqnewspaper.net/ar/%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b7%d9%84%d8%a7%d9%82-%d8%b3%d8%b1%d8%a7%d8%ad-%d9%85%d8%ad%d8%a7%d9%81%d8%b8-%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%b5%d8%b1%d8%a9-%d9%82%d8%a8%d9%84-2003-%d9%88%d9%84%d9%8a%d8%af/|title=الان اطلاق سراح محافظ البصرة قبل 2003 وليد حميد توفيق الناصري التكريتي من سجن الحوت|date=4 November 2019 }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٧. || [[سوڵتان هاشم]]|| وەزیری بەرگری || مرد لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٨. || [[حیکمەت میزبان ئیبراهیم]] || جێگری سەرۆک وەزیران، وەزیری دارایی و ئابووری || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٩. || [[مەحموود دیاب ئەلئەحمەد|مەحموود دیاب]] || وەزیری ناوخۆ || ئازادکرا لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٢
|-style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٣٠. || [[ئەیاد فوتەیح]] || سەرۆکی ئەرکانی جەیشی قودس || بە [[جەڵتەی مێشک]] مرد لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shafaaq.com/ar|title=شفق نيوز|website=شفق نيوز|access-date=2020-10-27|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|عێراق|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>9vmoroczxbl8z6e7q7m40tlo2v98q4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571615</id>
      <parentid>1571614</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1571615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11878" sha1="8p7hyanxb0wufypnfbt0ltrzw5gszm2" xml:space="preserve">[[پەڕگە:UNO_graduate_students_visit_Louisiana_National_Guard_Museum,_Jackson_Barracks_150410-A-QM174-008.jpg|وێنۆک|کارتی یاریکردن کە وێنەی عێراقییە داواکراوەکانی لەسەرە لەسەر مێزێک لە بەشی ئەرشیف لە مۆزەخانەی سوپای نیشتمانی لە شاری [[لویزیانا]] لە [[ئەمریکا]]]]
لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٠٣، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] '''[[پێڕست]]ی داواکراوانی عێراقی''' دروست کرد، کە پێکھاتبوو لە ٥٥ ئەندامی ڕژێمی پێشووی [[عێراق]] کە بۆ دەستگیرکردن داواکرابوون. پێڕستێک بوو بە کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ دابەشکردن بەسەر سەربازانی ئەمریکادا. دواتر لە ھەمان ساڵدا پێڕستەکە ژمارەیان بۆ دانرایەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ ڕیزبەندییەکەی ناو کارتەکانی یاریکردندا بگونجێت (بڕوانە [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|کارتی یاریکردنی زۆرترین داواکراوی عێراقی]]).

[[پێڕست]]ەکە پێنج کەسی کوژراوی تێدایە کە دیارترینیان بریتین لە: [[عودەی سەددام حوسێن]] و [[قوسەی سەددام حوسێن]]. ھەروەھا لە پێڕستەکەدا دوو ھەڵھاتووی تێدایە کە دیارترینیان [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی]]یە و سێ کەسیش چارەنووسیان نادیارە. ژمارەی ئەوانەی ئازاد کراون یازدە بوون لەکاتێکدا ژمارەی ئەوانەی سزای لە سێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە سێزدە: دیارترینیان [[سەددام حوسێن]]، [[تەھا یاسین ڕەمەزان]]، [[عەلی حەسەن مەجید]]، و [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]]. پێنج کەسیان لەسێدارە دراون، چواریان دوای ئەوەی سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا بەڵام بەھۆی نەخۆشی [[شێرپەنجە]]وە گیانیان لەدەستدا. ئەوانی تر لە سێدارە نەدراون و ژمارەیان چوارە. ژمارەی ئەو کەسانەی کە گیراون و نە گیانیان لەدەستداوە یان دادگایی نەکراون نۆ کەسە، ژمارەی کوژراوەکانیش چواردە کەسە.

== پێڕست ==
* {{updated|١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}
* '''کۆی گشتی''' ٥٥
* '''مردوو:''' ٣٤
* '''زیندانیکراو:''' ٤
* '''ئازادکراو:''' ١٣
* '''ھەڵاتوو:''' ٤

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| colspan=65 bgcolor=#ffe0e0| مردوو
| colspan=65 bgcolor=#eaf3ff| زیندانیکراو
| colspan=65 bgcolor=#e0ffe0| ئازادکراو
| colspan=65 bgcolor=#fc3| ھەڵاتوو
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#ffffe0&quot;
|-
! width=&quot;5&quot;| ژمارە !! width=&quot;280&quot;| ناو !! width=&quot;320&quot;| ڕۆڵ !! width=&quot;350&quot;| بارودۆخ
|-style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١.|| [[سەددام حوسێن]] || [[سەرۆککۆماری عێراق]]|| [[لەسێدارەدانی سەددام حوسێن|لەسێدارەدرا لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦]]
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢. || [[قوسەی حوسێن]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]]|| کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٣. || [[عودەی حوسێن]] || فەرماندەی [[فیدایینەکانی سەددام]] || کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٤. || [[عابد حەمید مەحموود]] || سکرتێری سەرۆکایەتی || لەسێدارەدرا لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٥. || [[عەلی حەسەن مەجید]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٦. || [[عیزەت دووری]] || [[جێگری سەرۆککۆماری عێراق]] || مرد لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#eaf3ff&quot;
|٧. || [[ھانی عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ھانی عەبدوللەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]] || دەستگیرکرا لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theyworkforyou.com/wrans/?id=2009-03-02f.257964.h|title=Iraq: Peacekeeping Operations: 2 Mar 2009: Hansard Written Answers - TheyWorkForYou|access-date=20 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٨. || [[عەزیز سالح ئەلنوعمان]] || ئەندامی [[سەرکردایەتی ھەرێمیی پارتی سۆسیالیستی بەعس – ھەرێمی عێراق|سەرکردایەتی ھەرێمی]]|| لە زینداندا مرد لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٩. || [[محەممەد حەمزە زوبەیدی]] || [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]]|| لە زینداندا مرد لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥
|- style=&quot;background:#eaf3ff&quot;
|١٠. || [[کەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || سکرتێری [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپا لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://burathanews.com/arabic/news/126968|title=الجنائية تحكم باعدام كمال مصطفى وعزيز النومان ومزبان هادي في قضية انتفاضة عام 1991|first=وكالة انباء|last=براثا|date=June 6, 2011|website=وكالة أنباء براثا}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١١. || [[بارزان عەبدولغەفور تکریتی|بەرزان عەبدولغەفوور سولەیمان]] || فەرماندەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]]|| ئازادکرا لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٢. || [[موزاحیم سەعب حەسەن تکریتی|موزاحیم سەعب حەسەن]] || فەرماندەی ھێزی بەرگریی ئاسمانی || ئازادکرا لە نیسانی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١٣. || [[ئیبراھیم ئەحمەد عەبدولسەتار]] || سوپاسالاری ھێزە چەکدارەکان || بە نەخۆشی شێرپەنجە مرد لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٤. || [[سەیفەددین ئەلراوی]] || سەرۆکی ئەرکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٥. || [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدولەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٦. || [[تاھیر جەلیل حەبووش]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٧. || [[حەمید ڕەجا شەلاح]] || فەرماندەی [[ھێزی ئاسمانیی عێراق|ھێزی ئاسمانی]] || ئازادکرا لە ٢٠٠٧
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١٨. || [[لەتیف نەسیف جاسم]] || جێگری سەرۆکی [[پارتی بەعس (باڵی ژێر دەسەڵاتی عێراق)|پارتی بەعس]]|| بە [[جەڵتەی دڵ]] مرد لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢١
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٩. || [[عەبدولتەواب مەلا حووەیش]] || جێگری سەرۆک وەزیرانی عێراق || ئازادکرا لە ٢٠٠٦
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٠. || [[تەھا یاسین ڕەمەزان]] || [[جێگری سەرۆککۆماری عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٧
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢١. || [[ڕۆکان تکریتی|ڕووکان ڕەزووقی عەبدولغەفار]] || بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || کوژرا لە ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٢. || [[جەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || جێگری بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || ئازادکرا لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://al-ain.com/article/iraq-saddam-hussein-husband|title=العراق يفرج عن زوج ابنة صدام حسين بعد 17 عاما بالسجن|date=July 1, 2020|website=العين الإخبارية}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٣. || [[میزبان خدر ھادی]] || ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش، فەرماندەی ناوچەی فوراتی ناوەڕاست || مرد لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aliraqnet.net/وفاة-مزبان-خضر-هادي-في-سجن-الناصرية/|title=وفاة مزبان خضر هادي في سجن الناصرية|date=May 17, 2020|access-date=October 27, 2020|archive-date=December 20, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220042244/https://aliraqnet.net/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D9%85%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B6%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D8%AC%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٤. || [[تەھا محێدین مەعرووف]] || [[جێگری سەرۆککۆماری عێراق]] || بە نەخۆشی شێرپەنجە مرد لە ٩ی ئابی ٢٠٠٩
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٥. || [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] || جێگری سەرۆک وەزیران || بە جەڵتەی دڵ مرد لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٦. || [[وەلید حامد تۆفیق]] || پارێزگاری پارێزگای بەسرە || ئازادکرا لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iraqnewspaper.net/ar/الان-اطلاق-سراح-محافظ-البصرة-قبل-2003-وليد/|title=الان اطلاق سراح محافظ البصرة قبل 2003 وليد حميد توفيق الناصري التكريتي من سجن الحوت|date=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٧. || [[سوڵتان ھاشم]]|| وەزیری بەرگری || مرد لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٨. || [[حیکمەت میزبان ئیبراھیم]] || جێگری سەرۆک وەزیران، وەزیری دارایی و ئابووری || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٩. || [[مەحموود دیاب ئەلئەحمەد|مەحموود دیاب]] || وەزیری ناوخۆ || ئازادکرا لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٢
|-style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٣٠. || [[ئەیاد فوتەیح]] || سەرۆکی ئەرکانی جەیشی قودس || بە [[جەڵتەی مێشک]] مرد لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shafaaq.com/ar|title=شفق نيوز|website=شفق نيوز|access-date=2020-10-27|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|عێراق|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>8p7hyanxb0wufypnfbt0ltrzw5gszm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571616</id>
      <parentid>1571615</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* پێڕست */</comment>
      <origin>1571616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12016" sha1="nyx0uv33xhrotama79smza4vfip1y3y" xml:space="preserve">[[پەڕگە:UNO_graduate_students_visit_Louisiana_National_Guard_Museum,_Jackson_Barracks_150410-A-QM174-008.jpg|وێنۆک|کارتی یاریکردن کە وێنەی عێراقییە داواکراوەکانی لەسەرە لەسەر مێزێک لە بەشی ئەرشیف لە مۆزەخانەی سوپای نیشتمانی لە شاری [[لویزیانا]] لە [[ئەمریکا]]]]
لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٠٣، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] '''[[پێڕست]]ی داواکراوانی عێراقی''' دروست کرد، کە پێکھاتبوو لە ٥٥ ئەندامی ڕژێمی پێشووی [[عێراق]] کە بۆ دەستگیرکردن داواکرابوون. پێڕستێک بوو بە کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ دابەشکردن بەسەر سەربازانی ئەمریکادا. دواتر لە ھەمان ساڵدا پێڕستەکە ژمارەیان بۆ دانرایەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ ڕیزبەندییەکەی ناو کارتەکانی یاریکردندا بگونجێت (بڕوانە [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|کارتی یاریکردنی زۆرترین داواکراوی عێراقی]]).

[[پێڕست]]ەکە پێنج کەسی کوژراوی تێدایە کە دیارترینیان بریتین لە: [[عودەی سەددام حوسێن]] و [[قوسەی سەددام حوسێن]]. ھەروەھا لە پێڕستەکەدا دوو ھەڵھاتووی تێدایە کە دیارترینیان [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی]]یە و سێ کەسیش چارەنووسیان نادیارە. ژمارەی ئەوانەی ئازاد کراون یازدە بوون لەکاتێکدا ژمارەی ئەوانەی سزای لە سێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە سێزدە: دیارترینیان [[سەددام حوسێن]]، [[تەھا یاسین ڕەمەزان]]، [[عەلی حەسەن مەجید]]، و [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]]. پێنج کەسیان لەسێدارە دراون، چواریان دوای ئەوەی سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا بەڵام بەھۆی نەخۆشی [[شێرپەنجە]]وە گیانیان لەدەستدا. ئەوانی تر لە سێدارە نەدراون و ژمارەیان چوارە. ژمارەی ئەو کەسانەی کە گیراون و نە گیانیان لەدەستداوە یان دادگایی نەکراون نۆ کەسە، ژمارەی کوژراوەکانیش چواردە کەسە.

== پێڕست ==
* {{updated|١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}
* '''کۆی گشتی''' ٥٥
* '''مردوو:''' ٣٤
* '''زیندانیکراو:''' ٤
* '''ئازادکراو:''' ١٣
* '''ھەڵاتوو:''' ٤

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| colspan=65 bgcolor=#ffe0e0| مردوو
| colspan=65 bgcolor=#eaf3ff| زیندانیکراو
| colspan=65 bgcolor=#e0ffe0| ئازادکراو
| colspan=65 bgcolor=#fc3| ھەڵاتوو
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#ffffe0&quot;
|-
! width=&quot;5&quot;| ژمارە !! width=&quot;280&quot;| ناو !! width=&quot;320&quot;| ڕۆڵ !! width=&quot;350&quot;| بارودۆخ
|-style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١.|| [[سەددام حوسێن]] || [[سەرۆک کۆماری عێراق]]|| [[لەسێدارەدانی سەددام حوسێن|لەسێدارەدرا لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦]]
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢. || [[قوسەی حوسێن]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]]|| کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٣. || [[عودەی حوسێن]] || فەرماندەی [[فیداییەکانی سەددام]] || کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٤. || [[عابد حەمید مەحموود]] || سکرتێری سەرۆکایەتی || لەسێدارەدرا لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٥. || [[عەلی حەسەن مەجید]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٦. || [[عیزەت دووری]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || مرد لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#eaf3ff&quot;
|٧. || [[ھانی عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ھانی عەبدوللەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]] || دەستگیرکرا لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theyworkforyou.com/wrans/?id=2009-03-02f.257964.h|title=Iraq: Peacekeeping Operations: 2 Mar 2009: Hansard Written Answers - TheyWorkForYou|access-date=20 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٨. || [[عەزیز سالح ئەلنوعمان]] || ئەندامی [[سەرکردایەتی ھەرێمیی پارتی سۆسیالیستی بەعس – ھەرێمی عێراق|سەرکردایەتی ھەرێمی]]|| لە زینداندا مرد لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٩. || [[محەممەد حەمزە زوبەیدی]] || [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]]|| لە زینداندا مرد لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥
|- style=&quot;background:#eaf3ff&quot;
|١٠. || [[کەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || سکرتێری [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپا لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://burathanews.com/arabic/news/126968|title=الجنائية تحكم باعدام كمال مصطفى وعزيز النومان ومزبان هادي في قضية انتفاضة عام 1991|first=وكالة انباء|last=براثا|date=June 6, 2011|website=وكالة أنباء براثا}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١١. || [[بارزان عەبدولغەفور تکریتی|بەرزان عەبدولغەفوور سولەیمان]] || فەرماندەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]]|| ئازادکرا لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٢. || [[موزاحیم سەعب حەسەن تکریتی|موزاحیم سەعب حەسەن]] || فەرماندەی ھێزی بەرگریی ئاسمانی || ئازادکرا لە نیسانی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١٣. || [[ئیبراھیم ئەحمەد عەبدولسەتار]] || [[سوپاسالار]]ی ھێزە چەکدارەکان || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٤. || [[سەیفەددین ئەلراوی]] || سەرۆکی ئەرکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٥. || [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدولەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٦. || [[تاھیر جەلیل حەبووش]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٧. || [[حەمید ڕەجا شەلاح]] || فەرماندەی [[ھێزی ئاسمانیی عێراق|ھێزی ئاسمانی]] || ئازادکرا لە ٢٠٠٧
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١٨. || [[لەتیف نەسیف جاسم]] || جێگری سەرۆکی [[حیزبی بەعس (فراکسیۆنی عێراق)|حیزبی بەعس]]|| بە [[جەڵتەی دڵ]] مرد لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢١
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٩. || [[عەبدولتەواب مەلا حووەیش]] || جێگری سەرۆک وەزیرانی عێراق || ئازادکرا لە ٢٠٠٦
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٠. || [[تەھا یاسین ڕەمەزان]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٧
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢١. || [[ڕۆکان تکریتی|ڕووکان ڕەزووقی عەبدولغەفار]] || بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || کوژرا لە ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٢. || [[جەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || جێگری بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || ئازادکرا لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://al-ain.com/article/iraq-saddam-hussein-husband|title=العراق يفرج عن زوج ابنة صدام حسين بعد 17 عاما بالسجن|date=July 1, 2020|website=العين الإخبارية}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٣. || [[میزبان خدر ھادی]] || ئەندامی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش]]، فەرماندەی ناوچەی فوراتی ناوەڕاست || مرد لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aliraqnet.net/وفاة-مزبان-خضر-هادي-في-سجن-الناصرية/|title=وفاة مزبان خضر هادي في سجن الناصرية|date=May 17, 2020|access-date=October 27, 2020|archive-date=December 20, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220042244/https://aliraqnet.net/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D9%85%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B6%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D8%AC%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٤. || [[تەھا محێدین مەعرووف]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٩ی ئابی ٢٠٠٩
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٥. || [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] || جێگری سەرۆک وەزیران || بە [[جەڵتەی دڵ]] مرد لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٦. || [[وەلید حامد تۆفیق]] || پارێزگاری [[پارێزگای بەسرە]] || ئازادکرا لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iraqnewspaper.net/ar/الان-اطلاق-سراح-محافظ-البصرة-قبل-2003-وليد/|title=الان اطلاق سراح محافظ البصرة قبل 2003 وليد حميد توفيق الناصري التكريتي من سجن الحوت|date=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٧. || [[سوڵتان ھاشم]]|| [[وەزیری بەرگری]] || مرد لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٨. || [[حیکمەت میزبان ئیبراھیم]] || [[جێگری سەرۆک وەزیران]]، وەزیری دارایی و ئابووری || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٩. || [[مەحموود دیاب ئەلئەحمەد|مەحموود دیاب]] || [[وەزیری ناوخۆ]] || ئازادکرا لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٢
|-style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٣٠. || [[ئەیاد فوتەیح]] || سەرۆکی ئەرکانی سوپای قودس || بە [[جەڵتەی مێشک]] مرد لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shafaaq.com/ar|title=شفق نيوز|website=شفق نيوز|access-date=2020-10-27|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|عێراق|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>nyx0uv33xhrotama79smza4vfip1y3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571617</id>
      <parentid>1571616</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* پێڕست */</comment>
      <origin>1571617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12020" sha1="srnl6immdifbprrgwxfg5svz8ixcrvf" xml:space="preserve">[[پەڕگە:UNO_graduate_students_visit_Louisiana_National_Guard_Museum,_Jackson_Barracks_150410-A-QM174-008.jpg|وێنۆک|کارتی یاریکردن کە وێنەی عێراقییە داواکراوەکانی لەسەرە لەسەر مێزێک لە بەشی ئەرشیف لە مۆزەخانەی سوپای نیشتمانی لە شاری [[لویزیانا]] لە [[ئەمریکا]]]]
لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٠٣، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] '''[[پێڕست]]ی داواکراوانی عێراقی''' دروست کرد، کە پێکھاتبوو لە ٥٥ ئەندامی ڕژێمی پێشووی [[عێراق]] کە بۆ دەستگیرکردن داواکرابوون. پێڕستێک بوو بە کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ دابەشکردن بەسەر سەربازانی ئەمریکادا. دواتر لە ھەمان ساڵدا پێڕستەکە ژمارەیان بۆ دانرایەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ ڕیزبەندییەکەی ناو کارتەکانی یاریکردندا بگونجێت (بڕوانە [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|کارتی یاریکردنی زۆرترین داواکراوی عێراقی]]).

[[پێڕست]]ەکە پێنج کەسی کوژراوی تێدایە کە دیارترینیان بریتین لە: [[عودەی سەددام حوسێن]] و [[قوسەی سەددام حوسێن]]. ھەروەھا لە پێڕستەکەدا دوو ھەڵھاتووی تێدایە کە دیارترینیان [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی]]یە و سێ کەسیش چارەنووسیان نادیارە. ژمارەی ئەوانەی ئازاد کراون یازدە بوون لەکاتێکدا ژمارەی ئەوانەی سزای لە سێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە سێزدە: دیارترینیان [[سەددام حوسێن]]، [[تەھا یاسین ڕەمەزان]]، [[عەلی حەسەن مەجید]]، و [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]]. پێنج کەسیان لەسێدارە دراون، چواریان دوای ئەوەی سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا بەڵام بەھۆی نەخۆشی [[شێرپەنجە]]وە گیانیان لەدەستدا. ئەوانی تر لە سێدارە نەدراون و ژمارەیان چوارە. ژمارەی ئەو کەسانەی کە گیراون و نە گیانیان لەدەستداوە یان دادگایی نەکراون نۆ کەسە، ژمارەی کوژراوەکانیش چواردە کەسە.

== پێڕست ==
* {{updated|١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}
* '''کۆی گشتی''' ٥٥
* '''مردوو:''' ٣٤
* '''زیندانیکراو:''' ٤
* '''ئازادکراو:''' ١٣
* '''ھەڵاتوو:''' ٤

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| colspan=65 bgcolor=#ffe0e0| مردوو
| colspan=65 bgcolor=#eaf3ff| زیندانیکراو
| colspan=65 bgcolor=#e0ffe0| ئازادکراو
| colspan=65 bgcolor=#fc3| ھەڵاتوو
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#ffffe0&quot;
|-
! width=&quot;5&quot;| ژمارە !! width=&quot;280&quot;| ناو !! width=&quot;320&quot;| ڕۆڵ !! width=&quot;350&quot;| بارودۆخ
|-style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١.|| [[سەددام حوسێن]] || [[سەرۆک کۆماری عێراق]]|| [[لەسێدارەدانی سەددام حوسێن|لەسێدارەدرا لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦]]
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢. || [[قوسەی حوسێن]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]]|| کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٣. || [[عودەی حوسێن]] || فەرماندەی [[فیداییەکانی سەددام]] || کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٤. || [[عابد حەمید مەحموود]] || سکرتێری سەرۆکایەتی || لەسێدارەدرا لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٥. || [[عەلی حەسەن مەجید]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٦. || [[عیزەت دووری]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || مرد لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#eaf3ff&quot;
|٧. || [[ھانی عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ھانی عەبدوللەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]] || دەستگیرکرا لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theyworkforyou.com/wrans/?id=2009-03-02f.257964.h|title=Iraq: Peacekeeping Operations: 2 Mar 2009: Hansard Written Answers - TheyWorkForYou|access-date=20 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٨. || [[عەزیز سالح ئەلنوعمان]] || ئەندامی [[سەرکردایەتی ھەرێمیی پارتی سۆسیالیستی بەعس – ھەرێمی عێراق|سەرکردایەتی ھەرێمی]]|| لە زینداندا مرد لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٩. || [[محەممەد حەمزە زوبەیدی]] || [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]]|| لە زینداندا مرد لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥
|- style=&quot;background:#eaf3ff&quot;
|١٠. || [[کەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || سکرتێری [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپا لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://burathanews.com/arabic/news/126968|title=الجنائية تحكم باعدام كمال مصطفى وعزيز النومان ومزبان هادي في قضية انتفاضة عام 1991|first=وكالة انباء|last=براثا|date=June 6, 2011|website=وكالة أنباء براثا}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١١. || [[بارزان عەبدولغەفور تکریتی|بەرزان عەبدولغەفوور سولەیمان]] || فەرماندەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]]|| ئازادکرا لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٢. || [[موزاحیم سەعب حەسەن تکریتی|موزاحیم سەعب حەسەن]] || فەرماندەی ھێزی بەرگریی ئاسمانی || ئازادکرا لە نیسانی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١٣. || [[ئیبراھیم ئەحمەد عەبدولسەتار]] || [[سوپاسالار]]ی ھێزە چەکدارەکان || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٤. || [[سەیفەددین ئەلراوی]] || سەرۆکی ئەرکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٥. || [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدولەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٦. || [[تاھیر جەلیل حەبووش]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٧. || [[حەمید ڕەجا شەلاح]] || فەرماندەی [[ھێزی ئاسمانیی عێراق|ھێزی ئاسمانی]] || ئازادکرا لە ٢٠٠٧
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١٨. || [[لەتیف نەسیف جاسم]] || جێگری سەرۆکی [[حیزبی بەعس (فراکسیۆنی عێراق)|حیزبی بەعس]]|| بە [[جەڵتەی دڵ]] مرد لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢١
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٩. || [[عەبدولتەواب مەلا حووەیش]] || جێگری سەرۆک وەزیرانی عێراق || ئازادکرا لە ٢٠٠٦
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٠. || [[تەھا یاسین ڕەمەزان]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٧
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢١. || [[ڕۆکان تکریتی|ڕووکان ڕەزووقی عەبدولغەفار]] || بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || کوژرا لە ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٢. || [[جەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || جێگری بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || ئازادکرا لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://al-ain.com/article/iraq-saddam-hussein-husband|title=العراق يفرج عن زوج ابنة صدام حسين بعد 17 عاما بالسجن|date=July 1, 2020|website=العين الإخبارية}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٣. || [[میزبان خدر ھادی]] || ئەندامی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش]]، فەرماندەی ناوچەی فوراتی ناوەڕاست || مرد لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aliraqnet.net/وفاة-مزبان-خضر-هادي-في-سجن-الناصرية/|title=وفاة مزبان خضر هادي في سجن الناصرية|date=May 17, 2020|access-date=October 27, 2020|archive-date=December 20, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220042244/https://aliraqnet.net/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D9%85%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B6%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D8%AC%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٤. || [[تەھا محێدین مەعرووف]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٩ی ئابی ٢٠٠٩
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٥. || [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] || جێگری سەرۆک وەزیران || بە [[جەڵتەی دڵ]] مرد لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٦. || [[وەلید حامد تۆفیق]] || پارێزگاری [[پارێزگای بەسرە]] || ئازادکرا لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iraqnewspaper.net/ar/الان-اطلاق-سراح-محافظ-البصرة-قبل-2003-وليد/|title=الان اطلاق سراح محافظ البصرة قبل 2003 وليد حميد توفيق الناصري التكريتي من سجن الحوت|date=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٧. || [[سوڵتان ھاشم]]|| [[وەزیری بەرگری]] || مرد لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٨. || [[حیکمەت میزبان ئیبراھیم]] || [[جێگری سەرۆک وەزیران]]، وەزیری دارایی و ئابووری || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٩. || [[مەحموود دیاب ئەلئەحمەد|مەحموود دیاب]] || [[وەزیری ناوخۆ]] || ئازادکرا لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٢
|-style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٣٠. || [[ئەیاد فوتەیح]] || سەرۆکی ئەرکانی سوپای قودس || بە [[جەڵتەی مێشک]] مرد لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shafaaq.com/ar|title=شفق نيوز|website=شفق نيوز|access-date=2020-10-27|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive&lt;/ref&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|عێراق|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>srnl6immdifbprrgwxfg5svz8ixcrvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571618</id>
      <parentid>1571617</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان 2 */</comment>
      <origin>1571618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12037" sha1="rf078y7ys16hidmptxogdyitw3rsvo7" xml:space="preserve">[[پەڕگە:UNO_graduate_students_visit_Louisiana_National_Guard_Museum,_Jackson_Barracks_150410-A-QM174-008.jpg|وێنۆک|کارتی یاریکردن کە وێنەی عێراقییە داواکراوەکانی لەسەرە لەسەر مێزێک لە بەشی ئەرشیف لە مۆزەخانەی سوپای نیشتمانی لە شاری [[لویزیانا]] لە [[ئەمریکا]]]]
لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٠٣، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] '''[[پێڕست]]ی داواکراوانی عێراقی''' دروست کرد، کە پێکھاتبوو لە ٥٥ ئەندامی ڕژێمی پێشووی [[عێراق]] کە بۆ دەستگیرکردن داواکرابوون. پێڕستێک بوو بە کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ دابەشکردن بەسەر سەربازانی ئەمریکادا. دواتر لە ھەمان ساڵدا پێڕستەکە ژمارەیان بۆ دانرایەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ ڕیزبەندییەکەی ناو کارتەکانی یاریکردندا بگونجێت (بڕوانە [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|کارتی یاریکردنی زۆرترین داواکراوی عێراقی]]).

[[پێڕست]]ەکە پێنج کەسی کوژراوی تێدایە کە دیارترینیان بریتین لە: [[عودەی سەددام حوسێن]] و [[قوسەی سەددام حوسێن]]. ھەروەھا لە پێڕستەکەدا دوو ھەڵھاتووی تێدایە کە دیارترینیان [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی]]یە و سێ کەسیش چارەنووسیان نادیارە. ژمارەی ئەوانەی ئازاد کراون یازدە بوون لەکاتێکدا ژمارەی ئەوانەی سزای لە سێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە سێزدە: دیارترینیان [[سەددام حوسێن]]، [[تەھا یاسین ڕەمەزان]]، [[عەلی حەسەن مەجید]]، و [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]]. پێنج کەسیان لەسێدارە دراون، چواریان دوای ئەوەی سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا بەڵام بەھۆی نەخۆشی [[شێرپەنجە]]وە گیانیان لەدەستدا. ئەوانی تر لە سێدارە نەدراون و ژمارەیان چوارە. ژمارەی ئەو کەسانەی کە گیراون و نە گیانیان لەدەستداوە یان دادگایی نەکراون نۆ کەسە، ژمارەی کوژراوەکانیش چواردە کەسە.

== پێڕست ==
* {{updated|١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}
* '''کۆی گشتی''' ٥٥
* '''مردوو:''' ٣٤
* '''زیندانیکراو:''' ٤
* '''ئازادکراو:''' ١٣
* '''ھەڵاتوو:''' ٤

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| colspan=65 bgcolor=#ffe0e0| مردوو
| colspan=65 bgcolor=#eaf3ff| زیندانیکراو
| colspan=65 bgcolor=#e0ffe0| ئازادکراو
| colspan=65 bgcolor=#fc3| ھەڵاتوو
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#ffffe0&quot;
|-
! width=&quot;5&quot;| ژمارە !! width=&quot;280&quot;| ناو !! width=&quot;320&quot;| ڕۆڵ !! width=&quot;350&quot;| بارودۆخ
|-style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١.|| [[سەددام حوسێن]] || [[سەرۆک کۆماری عێراق]]|| [[لەسێدارەدانی سەددام حوسێن|لەسێدارەدرا لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦]]
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢. || [[قوسەی حوسێن]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]]|| کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٣. || [[عودەی حوسێن]] || فەرماندەی [[فیداییەکانی سەددام]] || کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٤. || [[عابد حەمید مەحموود]] || سکرتێری سەرۆکایەتی || لەسێدارەدرا لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٥. || [[عەلی حەسەن مەجید]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٦. || [[عیزەت دووری]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || مرد لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#eaf3ff&quot;
|٧. || [[ھانی عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ھانی عەبدوللەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]] || دەستگیرکرا لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theyworkforyou.com/wrans/?id=2009-03-02f.257964.h|title=Iraq: Peacekeeping Operations: 2 Mar 2009: Hansard Written Answers - TheyWorkForYou|access-date=20 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٨. || [[عەزیز سالح ئەلنوعمان]] || ئەندامی [[سەرکردایەتی ھەرێمیی پارتی سۆسیالیستی بەعس – ھەرێمی عێراق|سەرکردایەتی ھەرێمی]]|| لە زینداندا مرد لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٩. || [[محەممەد حەمزە زوبەیدی]] || [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]]|| لە زینداندا مرد لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥
|- style=&quot;background:#eaf3ff&quot;
|١٠. || [[کەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || سکرتێری [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپا لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://burathanews.com/arabic/news/126968|title=الجنائية تحكم باعدام كمال مصطفى وعزيز النومان ومزبان هادي في قضية انتفاضة عام 1991|first=وكالة انباء|last=براثا|date=June 6, 2011|website=وكالة أنباء براثا}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١١. || [[بارزان عەبدولغەفور تکریتی|بەرزان عەبدولغەفوور سولەیمان]] || فەرماندەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]]|| ئازادکرا لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٢. || [[موزاحیم سەعب حەسەن تکریتی|موزاحیم سەعب حەسەن]] || فەرماندەی ھێزی بەرگریی ئاسمانی || ئازادکرا لە نیسانی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١٣. || [[ئیبراھیم ئەحمەد عەبدولسەتار]] || [[سوپاسالار]]ی ھێزە چەکدارەکان || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٤. || [[سەیفەددین ئەلراوی]] || سەرۆکی ئەرکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٥. || [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدولەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#fc3&quot;
|١٦. || [[تاھیر جەلیل حەبووش]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٧. || [[حەمید ڕەجا شەلاح]] || فەرماندەی [[ھێزی ئاسمانیی عێراق|ھێزی ئاسمانی]] || ئازادکرا لە ٢٠٠٧
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|١٨. || [[لەتیف نەسیف جاسم]] || جێگری سەرۆکی [[حیزبی بەعس (فراکسیۆنی عێراق)|حیزبی بەعس]]|| بە [[جەڵتەی دڵ]] مرد لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢١
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|١٩. || [[عەبدولتەواب مەلا حووەیش]] || جێگری سەرۆک وەزیرانی عێراق || ئازادکرا لە ٢٠٠٦
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٠. || [[تەھا یاسین ڕەمەزان]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٧
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢١. || [[ڕۆکان تکریتی|ڕووکان ڕەزووقی عەبدولغەفار]] || بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || کوژرا لە ٢٠٠٣
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٢. || [[جەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || جێگری بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || ئازادکرا لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://al-ain.com/article/iraq-saddam-hussein-husband|title=العراق يفرج عن زوج ابنة صدام حسين بعد 17 عاما بالسجن|date=July 1, 2020|website=العين الإخبارية}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٣. || [[میزبان خدر ھادی]] || ئەندامی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش]]، فەرماندەی ناوچەی فوراتی ناوەڕاست || مرد لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aliraqnet.net/وفاة-مزبان-خضر-هادي-في-سجن-الناصرية/|title=وفاة مزبان خضر هادي في سجن الناصرية|date=May 17, 2020|access-date=October 27, 2020|archive-date=December 20, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220042244/https://aliraqnet.net/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D9%85%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B6%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D8%AC%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٤. || [[تەھا محێدین مەعرووف]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٩ی ئابی ٢٠٠٩
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٥. || [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] || جێگری سەرۆک وەزیران || بە [[جەڵتەی دڵ]] مرد لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٦. || [[وەلید حامد تۆفیق]] || پارێزگاری [[پارێزگای بەسرە]] || ئازادکرا لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iraqnewspaper.net/ar/الان-اطلاق-سراح-محافظ-البصرة-قبل-2003-وليد/|title=الان اطلاق سراح محافظ البصرة قبل 2003 وليد حميد توفيق الناصري التكريتي من سجن الحوت|date=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٧. || [[سوڵتان ھاشم]]|| [[وەزیری بەرگری]] || مرد لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠
|- style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٢٨. || [[حیکمەت میزبان ئیبراھیم]] || [[جێگری سەرۆک وەزیران]]، وەزیری دارایی و ئابووری || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢
|- style=&quot;background:#e0ffe0&quot;
|٢٩. || [[مەحموود دیاب ئەلئەحمەد|مەحموود دیاب]] || [[وەزیری ناوخۆ]] || ئازادکرا لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٢
|-style=&quot;background:#ffe0e0&quot;
|٣٠. || [[ئەیاد فوتەیح]] || سەرۆکی ئەرکانی سوپای قودس || بە [[جەڵتەی مێشک]] مرد لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shafaaq.com/ar|title=شفق نيوز|website=شفق نيوز|access-date=2020-10-27|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive&lt;/ref&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{شریتی دەروازە|عێراق|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>rf078y7ys16hidmptxogdyitw3rsvo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆپەراسیۆنی ئۆپرا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286448</id>
    <revision>
      <id>1571588</id>
      <parentid>1486140</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3766" sha1="fp1ykk9cz8et9sh7siuoxv6faa036ve" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ئۆپەراسیۆنی ئۆپرا''' ناسراو بە '''ئۆپەراسیۆنی بابل'''، [[ھێرشی ئاسمانی|ھێرشێکی ئاسمانی]] لەپڕی [[ئیسرائیل]] بوو کە لە ٧ی حوزەیرانی ١٩٨١ ئەنجامدرا، کە ڕیاکتۆرێکی ئەتۆمی عێراقی لەناوبرد کە لە قۆناغی دروستکردندا بوو لە دووری ١٧ کیلۆمەتر (١٠.٥ میل) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[بەغدا]]. ئەم ئۆپەراسیۆنە دوای ئەوەی ئۆپەراسیۆنی شمشێری سووتاوی شکستخواردووی [[ئێران]] لە ساڵی پێشوودا زیانێکی کەمی بە ھەمان دامەزراوەی ئەتۆمی گەیاند و دواتر تەکنیکارانی فەڕەنسی زیانەکانیان چاککردەوە. لە دوای ئەوە، ئۆپەراسیۆنی ئۆپرا و لێدوانەکانی پەیوەندیدار بە حکوومەتی ئیسرائیل، دۆکتۆرینی دەستپێکردنیان چەسپاند، کە بە ڕوونی ڕای گەیاند کە ھێرشەکە نائاسایی نییە، بەڵکو «پێشینەیە بۆ ھەموو حکوومەتێکی داھاتوو لە ئیسرائیل». ھێرشی پێشوەختەی ئیسرائیل بۆ بەرپەرچدانەوەی بڵاوبوونەوەی چەک ڕەھەندێکی دیکە بۆ سیاسەتی ئێستای خۆی زیاد دەکات کە ناڕوونی بە مەبەست، بەو پێیەی پەیوەندی بە توانا ئەتۆمییەکانی وڵاتانی دیکەی ناوچەکەوە ھەیە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200218220648/https://www.nti.org/learn/countries/israel/nuclear/&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٧٦ عێراق [[ڕیاکتۆری ئەتۆمی ئۆسیریس]] لە [[فەڕەنسا]] کڕی. لە کاتێکدا فەڕەنسا و [[عێراق]] جەختیان لەوە دەکردەوە کە ئەو [[ڕیاکتۆر]]ە کە فەڕەنسییەکان ناویان لێنابوو ئۆسیراک، بۆ لێکۆڵینەوەی زانستی ئاشتیانە، [[ئیسرائیلییەکان]] بە گومانەوە سەیری ڕیاکتۆرەکەیان دەکرد، پێیان وابوو کە ڕیاکتۆرەکە بۆ دروستکردنی چەکی ئەتۆمی دروستکراوە. لە ٧ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٨١، فڕۆکەیەکی جەنگی ھێزی ئاسمانی ئیسرائیل ئێف-١٦ بە یاوەری فڕۆکەی ئێف-١٥ی ئیگەل، بۆردوومانی [[ڕیاکتۆری ئۆسیراک]]ی کرد و زیانێکی زۆری لێکەوتەوە. [[ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنەکەی بە بەرگریکردن لە خۆ وەسف کرد و ڕای گەیاند، ڕیاکتۆرەکە «کەمتر لە مانگێک»ی مابوو پێش ئەوەی ببێتە ھەڕەشە. ١٠ سەربازی عێراقی و سڤیلێکی فەڕەنسی کوژران. ھێرشەکە نزیکەی سێ ھەفتە پێش ھەڵبژاردنەکانی [[کنێسێت]] ڕوویدا.&lt;ref&gt;Shirley V. Scott, Anthony Billingsley, Christopher Michaelsen. International Law and the Use of Force: A Documentary and Reference Guide. Praeger, 2009. p. 182.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Scott, p. 132.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Polakow-Suransky, Sasha. The Unspoken Alliance: Israel's Secret Relationship with Apartheid South Africa. Pantheon (1 ed.), 2010. p. 145.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Perry, Dan. Israel and the Quest for Permanence. McFarland &amp; Co Inc., 1999. p. 46.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Operation Opera}}
{{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|عێراق|فڕین}}
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨١]]
[[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٨١]]</text>
      <sha1>fp1ykk9cz8et9sh7siuoxv6faa036ve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571600</id>
      <parentid>1571588</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1571600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3792" sha1="6tfhfy342qplctadetkpa6k354hbuyw" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ئۆپەراسیۆنی ئۆپرا''' ناسراو بە '''ئۆپەراسیۆنی بابل'''، [[ھێرشی ئاسمانی|ھێرشێکی ئاسمانی]] لەپڕی [[ئیسرائیل]] بوو کە لە ٧ی حوزەیرانی ١٩٨١ ئەنجامدرا، کە ڕیاکتۆرێکی ئەتۆمی عێراقی لەناوبرد کە لە قۆناغی دروستکردندا بوو لە دووری ١٧ کیلۆمەتر (١٠.٥ میل) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[بەغدا]]. ئەم ئۆپەراسیۆنە دوای ئەوەی ئۆپەراسیۆنی شمشێری سووتاوی شکستخواردووی [[ئێران]] لە ساڵی پێشوودا زیانێکی کەمی بە ھەمان دامەزراوەی ئەتۆمی گەیاند و دواتر تەکنیکارانی فەڕەنسی زیانەکانیان چاککردەوە. لە دوای ئەوە، ئۆپەراسیۆنی ئۆپرا و لێدوانەکانی پەیوەندیدار بە حکوومەتی ئیسرائیل، دۆکتۆرینی دەستپێکردنیان چەسپاند، کە بە ڕوونی ڕای گەیاند کە ھێرشەکە نائاسایی نییە، بەڵکو «پێشینەیە بۆ ھەموو حکوومەتێکی داھاتوو لە ئیسرائیل». ھێرشی پێشوەختەی ئیسرائیل بۆ بەرپەرچدانەوەی بڵاوبوونەوەی چەک ڕەھەندێکی دیکە بۆ سیاسەتی ئێستای خۆی زیاد دەکات کە ناڕوونی بە مەبەست، بەو پێیەی پەیوەندی بە توانا ئەتۆمییەکانی وڵاتانی دیکەی ناوچەکەوە ھەیە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200218220648/https://www.nti.org/learn/countries/israel/nuclear/&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٧٦ عێراق [[ڕیاکتۆری ئەتۆمی ئۆسیریس]] لە [[فەڕەنسا]] کڕی. لە کاتێکدا فەڕەنسا و [[عێراق]] جەختیان لەوە دەکردەوە کە ئەو [[ڕیاکتۆر]]ە کە فەڕەنسییەکان ناویان لێنابوو ئۆسیراک، بۆ لێکۆڵینەوەی زانستی ئاشتیانە، [[ئیسرائیلییەکان]] بە گومانەوە سەیری ڕیاکتۆرەکەیان دەکرد، پێیان وابوو کە ڕیاکتۆرەکە بۆ دروستکردنی چەکی ئەتۆمی دروستکراوە. لە ٧ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٨١، فڕۆکەیەکی جەنگی ھێزی ئاسمانی ئیسرائیل ئێف-١٦ بە یاوەری فڕۆکەی ئێف-١٥ی ئیگەل، بۆردوومانی [[ڕیاکتۆری ئۆسیراک]]ی کرد و زیانێکی زۆری لێکەوتەوە. [[ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنەکەی بە بەرگریکردن لە خۆ وەسف کرد و ڕای گەیاند، ڕیاکتۆرەکە «کەمتر لە مانگێک»ی مابوو پێش ئەوەی ببێتە ھەڕەشە. ١٠ سەربازی عێراقی و سڤیلێکی فەڕەنسی کوژران. ھێرشەکە نزیکەی سێ ھەفتە پێش ھەڵبژاردنەکانی [[کنێسێت]] ڕوویدا.&lt;ref&gt;Shirley V. Scott, Anthony Billingsley, Christopher Michaelsen. International Law and the Use of Force: A Documentary and Reference Guide. Praeger, 2009. p. 182.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Scott, p. 132.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Polakow-Suransky, Sasha. The Unspoken Alliance: Israel's Secret Relationship with Apartheid South Africa. Pantheon (1 ed.), 2010. p. 145.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Perry, Dan. Israel and the Quest for Permanence. McFarland &amp; Co Inc., 1999. p. 46.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Operation Opera}}
{{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|عێراق|فڕین}}
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨١]]
[[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٨١]]</text>
      <sha1>6tfhfy342qplctadetkpa6k354hbuyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕاپەڕینی سوورچی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286811</id>
    <revision>
      <id>1571592</id>
      <parentid>1462185</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1462185|1462185]] لە لایەن [[Special:Contributions/130.193.208.55|130.193.208.55]] ([[User talk:130.193.208.55|لێدوان]])</comment>
      <origin>1571592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9166" sha1="mf7vg0s90fmfph3ejvkdlyuru7fo0sn" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شۆڕشی عێراق]]|image=Iraq's 1920 Revolution.jpg|caption=|date=نزیکەیی ١٩١٩-١٩٢٠|place=[[قەزای ئاکرێ]]، [[عێراقی زۆرەملێ]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}}
* {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[سوورچی|ھۆزی سوورچی]]
** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزی زێباری]]
** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بنەماڵەی بارزانی| بارزانی]]
** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان| ھۆزی شێروانی]]|combatant2={{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا| بەڕیتانیا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1924–1959).svg}} [[عێراقی زۆرەملێ|ئینتیدابی عێراقی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق|ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1={{ھن}}&lt;nowiki&gt;{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg} بابەکر ئاغا &lt;/nowiki&gt;{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ئەحمەد بارزانی]]|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ئاغا پەتڕۆس]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[مەلیک خوشابا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئێلمەر ھاڵدن]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=٥٠٠٠|strength2=٤٠٠٠-٦٠٠٠|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }}

'''ڕاپەڕینی سوورچی''' یان '''یاخیبوونی سوورچی''' ڕاپەڕینێک بوو کە لەلایەن [[سوورچی|ھۆزی سوورچییەوە]] لە نزیکەی ١٩١٩ تا ١٩٢٠ ئامانجی سەرەکیی ڕاپەڕین دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی بوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donabed|یەکەم=Sargon|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bwLdCQAAQBAJ&amp;dq=assyrian+camp+attacked+1919&amp;pg=PT34|سەردێڕ=Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٨٦٠٥-٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=D’Amato|یەکەم=Anthony|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cgGSkSs41zQC|سەردێڕ=International Law and Political Reality:Collected Papers|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ژپنک=٩٠-٤١١-٠٠٣٦-٩|پەڕەکان=٣٤١–٣٤٢|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پێشینە ==
لە ساڵی ١٩١٩ کوردانی سوورچیی [[قەزای ئاکرێ]] یاخیبوونیان لە دژی [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکوومەتی بەڕیتانیا]] دەستپێکرد. یاخیبوونەکە قورس بوو، حکوومەت بۆ ماوەیەکی زۆر نەیتوانی یاخیبوونەکە سەرکوت بکات. پاشان کوردانی [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزی سورچی]]، ھێرشیان کردە سەر [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە]] کە ئامانجیان داگیرکردنی [[عێراق|باکووری عێراق]] بوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFHaldane1922&quot;&gt;Haldane, James (1922). [[iarchive:32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|''The insurrection in Mesopotamia, 1920'']]. Edinburgh and London: W. Blackwood and Sons. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;246–&lt;/span&gt;247.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=|یەکەم=|ناونیشان=https://archive.org/details/reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|سەردێڕ=Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922|ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=His Majesty’s Stationery Office|پەڕەکان=١٠٤|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== شایەتحاڵی ===
&lt;blockquote&gt;«ھۆزە کوردەکانی ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژھەڵاتی [[مووسڵ]] دڵەڕاوکێیان بۆ دروست کردین، بەڵام ئەوانیش لە ماوەی ساڵی ١٩١٩دا وانەی خۆیان فێربووبوون و تەنھا سوورچییەکانی قەزای [[ئاکرێ]] لە یاخیبووندا ھەڵسانەوە.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

== دەرئەنجامەکان ==
دوای چەندین شەڕ و گەمارۆدان بە سەرۆکایەتیی [[سوورچی|سوورچییەکان]] بۆ سەر [[ئاشوورییەکان|سەربازانی ئاشوورییەکان]] لە کۆتاییدا لەلایەن ھێزەکانی ئاشووریی [[ئاغا پەتڕۆس|ئاغا پەتڕۆسەوە]] لە [[بەرگریکردن لە جوجار]] شکستیان ھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Browne |یەکەم=J Gilbert |ناونیشان=http://assyrianlevies.info/1915-1932.html|سەردێڕ=1915-1932 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Assyrian RAF Levies |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFWilson1931&quot;&gt;Wilson, Arnold Talbot (1931). [https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ ''Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record'']. H. Milford. p.&amp;nbsp;291.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFHaldane1922&quot;&gt;Haldane, James (1922). [[iarchive:32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|''The insurrection in Mesopotamia, 1920'']]. Edinburgh and London: W. Blackwood and Sons. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;246–&lt;/span&gt;247.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=|یەکەم=|ناونیشان=https://archive.org/details/reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|سەردێڕ=Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922|ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=His Majesty’s Stationery Office|پەڕەکان=١٠٤|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[[iarchive:reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|''Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922'']]. His Majesty’s Stationery Office. 1925. p.&amp;nbsp;104.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان|کاتھێڵی یاخیبوونی کورد]]
* [[ھۆزە کوردەکان]]
* [[بەرگریکردن لە جوجار]]
* [[شەڕی چیای ئاکرێ (١٩٢٠)]]

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:ڕاپەڕینەکان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:دەیەی ١٩٢٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٩٠٠]]
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]
[[پۆل:ململانێی کورد و عێراق]]
[[پۆل:مێژووی عێراق]]
&lt;references /&gt;{{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|عێراق|شانشینی یەکگرتوو}}
[[پۆل:شانشینی یەکگرتوو لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم]]</text>
      <sha1>mf7vg0s90fmfph3ejvkdlyuru7fo0sn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571593</id>
      <parentid>1571592</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1571592|1571592]] لە لایەن [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] ([[User talk:1silent scientist|لێدوان]])</comment>
      <origin>1571593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9117" sha1="3byqfhte0js7u41lqvrqwdygc3vav12" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شۆڕشی عێراق]]|image=Iraq's 1920 Revolution.jpg|caption=|date=نزیکەیی ١٩١٩-١٩٢٠|place=[[قەزای ئاکرێ]]، [[عێراقی زۆرەملێ]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}}
* {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[سوورچی|ھۆزی سوورچی]]
** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزی زێباری]]
** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بنەماڵەی بارزانی| بارزانی]]
** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان| ھۆزی شێروانی]]|combatant2={{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا| بەڕیتانیا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1924–1959).svg}} [[عێراقی زۆرەملێ|ئینتیدابی عێراقی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق|ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1=فارس ئاغا
 بابەکر بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ئەحمەد بارزانی]]|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ئاغا پەتڕۆس]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[مەلیک خوشابا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئێلمەر ھاڵدن]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=٥٠٠٠|strength2=٤٠٠٠-٦٠٠٠|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }}

'''ڕاپەڕینی سوورچی''' یان '''یاخیبوونی سوورچی''' ڕاپەڕینێک بوو کە لەلایەن [[سوورچی|ھۆزی سوورچییەوە]] لە نزیکەی ١٩١٩ تا ١٩٢٠ ئامانجی سەرەکیی ڕاپەڕین دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی بوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donabed|یەکەم=Sargon|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bwLdCQAAQBAJ&amp;dq=assyrian+camp+attacked+1919&amp;pg=PT34|سەردێڕ=Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٨٦٠٥-٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=D’Amato|یەکەم=Anthony|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cgGSkSs41zQC|سەردێڕ=International Law and Political Reality:Collected Papers|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ژپنک=٩٠-٤١١-٠٠٣٦-٩|پەڕەکان=٣٤١–٣٤٢|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پێشینە ==
لە ساڵی ١٩١٩ کوردانی سوورچیی [[قەزای ئاکرێ]] یاخیبوونیان لە دژی [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکوومەتی بەڕیتانیا]] دەستپێکرد. یاخیبوونەکە قورس بوو، حکوومەت بۆ ماوەیەکی زۆر نەیتوانی یاخیبوونەکە سەرکوت بکات. پاشان کوردانی [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزی سورچی]]، ھێرشیان کردە سەر [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە]] کە ئامانجیان داگیرکردنی [[عێراق|باکووری عێراق]] بوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFHaldane1922&quot;&gt;Haldane, James (1922). [[iarchive:32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|''The insurrection in Mesopotamia, 1920'']]. Edinburgh and London: W. Blackwood and Sons. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;246–&lt;/span&gt;247.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=|یەکەم=|ناونیشان=https://archive.org/details/reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|سەردێڕ=Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922|ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=His Majesty’s Stationery Office|پەڕەکان=١٠٤|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== شایەتحاڵی ===
&lt;blockquote&gt;«ھۆزە کوردەکانی ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژھەڵاتی [[مووسڵ]] دڵەڕاوکێیان بۆ دروست کردین، بەڵام ئەوانیش لە ماوەی ساڵی ١٩١٩دا وانەی خۆیان فێربووبوون و تەنھا سوورچییەکانی قەزای [[ئاکرێ]] لە یاخیبووندا ھەڵسانەوە.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

== دەرئەنجامەکان ==
دوای چەندین شەڕ و گەمارۆدان بە سەرۆکایەتیی [[سوورچی|سوورچییەکان]] بۆ سەر [[ئاشوورییەکان|سەربازانی ئاشوورییەکان]] لە کۆتاییدا لەلایەن ھێزەکانی ئاشووریی [[ئاغا پەتڕۆس|ئاغا پەتڕۆسەوە]] لە [[بەرگریکردن لە جوجار]] شکستیان ھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Browne |یەکەم=J Gilbert |ناونیشان=http://assyrianlevies.info/1915-1932.html|سەردێڕ=1915-1932 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Assyrian RAF Levies |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFWilson1931&quot;&gt;Wilson, Arnold Talbot (1931). [https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ ''Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record'']. H. Milford. p.&amp;nbsp;291.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFHaldane1922&quot;&gt;Haldane, James (1922). [[iarchive:32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|''The insurrection in Mesopotamia, 1920'']]. Edinburgh and London: W. Blackwood and Sons. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;246–&lt;/span&gt;247.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=|یەکەم=|ناونیشان=https://archive.org/details/reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|سەردێڕ=Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922|ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=His Majesty’s Stationery Office|پەڕەکان=١٠٤|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[[iarchive:reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|''Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922'']]. His Majesty’s Stationery Office. 1925. p.&amp;nbsp;104.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان|کاتھێڵی یاخیبوونی کورد]]
* [[ھۆزە کوردەکان]]
* [[بەرگریکردن لە جوجار]]
* [[شەڕی چیای ئاکرێ (١٩٢٠)]]

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:ڕاپەڕینەکان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:دەیەی ١٩٢٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٩٠٠]]
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]
[[پۆل:ململانێی کورد و عێراق]]
[[پۆل:مێژووی عێراق]]
&lt;references /&gt;{{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|عێراق|شانشینی یەکگرتوو}}
[[پۆل:شانشینی یەکگرتوو لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم]]</text>
      <sha1>3byqfhte0js7u41lqvrqwdygc3vav12</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571595</id>
      <parentid>1571593</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9206" sha1="fn8ktvsutdxcbwslrg5zpbyqpnlj9zs" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شۆڕشی عێراق]]|image=Iraq's 1920 Revolution.jpg|caption=|date=نزیکەیی ١٩١٩-١٩٢٠|place=[[قەزای ئاکرێ]]، [[عێراقی زۆرەملێ]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}}
* {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[سوورچی|ھۆزی سوورچی]]
** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزی زێباری]]
** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بنەماڵەی بارزانی| بارزانی]]
** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان| ھۆزی شێروانی]]|combatant2={{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا| بەڕیتانیا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1924–1959).svg}} [[عێراقی زۆرەملێ|ئینتیدابی عێراقی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق|ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1= {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}}[[فارس ئاغا]]
{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بابەکر بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ئەحمەد بارزانی]]|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ئاغا پەتڕۆس]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[مەلیک خوشابا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئێلمەر ھاڵدن]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=٥٠٠٠|strength2=٤٠٠٠-٦٠٠٠|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }}

'''ڕاپەڕینی سوورچی''' یان '''یاخیبوونی سوورچی''' ڕاپەڕینێک بوو کە لەلایەن [[سوورچی|ھۆزی سوورچییەوە]] لە نزیکەی ١٩١٩ تا ١٩٢٠ ئامانجی سەرەکیی ڕاپەڕین دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی بوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donabed|یەکەم=Sargon|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bwLdCQAAQBAJ&amp;dq=assyrian+camp+attacked+1919&amp;pg=PT34|سەردێڕ=Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٨٦٠٥-٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=D’Amato|یەکەم=Anthony|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cgGSkSs41zQC|سەردێڕ=International Law and Political Reality:Collected Papers|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ژپنک=٩٠-٤١١-٠٠٣٦-٩|پەڕەکان=٣٤١–٣٤٢|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پێشینە ==
لە ساڵی ١٩١٩ کوردانی سوورچیی [[قەزای ئاکرێ]] یاخیبوونیان لە دژی [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکوومەتی بەڕیتانیا]] دەستپێکرد. یاخیبوونەکە قورس بوو، حکوومەت بۆ ماوەیەکی زۆر نەیتوانی یاخیبوونەکە سەرکوت بکات. پاشان کوردانی [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزی سورچی]]، ھێرشیان کردە سەر [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە]] کە ئامانجیان داگیرکردنی [[عێراق|باکووری عێراق]] بوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFHaldane1922&quot;&gt;Haldane, James (1922). [[iarchive:32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|''The insurrection in Mesopotamia, 1920'']]. Edinburgh and London: W. Blackwood and Sons. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;246–&lt;/span&gt;247.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=|یەکەم=|ناونیشان=https://archive.org/details/reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|سەردێڕ=Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922|ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=His Majesty’s Stationery Office|پەڕەکان=١٠٤|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== شایەتحاڵی ===
&lt;blockquote&gt;«ھۆزە کوردەکانی ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژھەڵاتی [[مووسڵ]] دڵەڕاوکێیان بۆ دروست کردین، بەڵام ئەوانیش لە ماوەی ساڵی ١٩١٩دا وانەی خۆیان فێربووبوون و تەنھا سوورچییەکانی قەزای [[ئاکرێ]] لە یاخیبووندا ھەڵسانەوە.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

== دەرئەنجامەکان ==
دوای چەندین شەڕ و گەمارۆدان بە سەرۆکایەتیی [[سوورچی|سوورچییەکان]] بۆ سەر [[ئاشوورییەکان|سەربازانی ئاشوورییەکان]] لە کۆتاییدا لەلایەن ھێزەکانی ئاشووریی [[ئاغا پەتڕۆس|ئاغا پەتڕۆسەوە]] لە [[بەرگریکردن لە جوجار]] شکستیان ھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Browne |یەکەم=J Gilbert |ناونیشان=http://assyrianlevies.info/1915-1932.html|سەردێڕ=1915-1932 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Assyrian RAF Levies |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFWilson1931&quot;&gt;Wilson, Arnold Talbot (1931). [https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ ''Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record'']. H. Milford. p.&amp;nbsp;291.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFHaldane1922&quot;&gt;Haldane, James (1922). [[iarchive:32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|''The insurrection in Mesopotamia, 1920'']]. Edinburgh and London: W. Blackwood and Sons. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;246–&lt;/span&gt;247.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=|یەکەم=|ناونیشان=https://archive.org/details/reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|سەردێڕ=Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922|ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=His Majesty’s Stationery Office|پەڕەکان=١٠٤|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[[iarchive:reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|''Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922'']]. His Majesty’s Stationery Office. 1925. p.&amp;nbsp;104.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان|کاتھێڵی یاخیبوونی کورد]]
* [[ھۆزە کوردەکان]]
* [[بەرگریکردن لە جوجار]]
* [[شەڕی چیای ئاکرێ (١٩٢٠)]]

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:ڕاپەڕینەکان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:دەیەی ١٩٢٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٩٠٠]]
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]
[[پۆل:ململانێی کورد و عێراق]]
[[پۆل:مێژووی عێراق]]
&lt;references /&gt;{{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|عێراق|شانشینی یەکگرتوو}}
[[پۆل:شانشینی یەکگرتوو لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم]]</text>
      <sha1>fn8ktvsutdxcbwslrg5zpbyqpnlj9zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان</title>
    <ns>3</ns>
    <id>286951</id>
    <revision>
      <id>1572007</id>
      <parentid>1555817</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک</username>
        <id>73358</id>
      </contributor>
      <comment>بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان kfmeast</comment>
      <origin>1572007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22982" sha1="qg2s1v1j5tppulr41yv0ytdzyscaz60" xml:space="preserve">بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان

ناساندنی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان بە کورتی،ئەمە وێنای جوڵانەوەیەکی سیاسی مۆدێرن دەکات کە دەیەوێت لە چوارچێوەی نەریتی باوی پارتە کوردییەکان (کە زیاتر لەسەر سۆشیالیزم و ناسیۆنالیزمی کلاسیک وەستاون) بچێتە دەرەوە و مۆدێلێکی نوێ پێشکەش بکات. ساڵی ٢٠٢٠ دامەزراوە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکرێت لایەنە سەرەکییەکانی ئەم دیدگایە بەم شێوەیە شی بکەینەوە:

١. ئایدیۆلۆژیای چەپی نەتەوەیی تێکەڵکردنی بیری چەپ (کە جەخت لە دادپەروەری کۆمەڵایەتی، مافی کرێکاران و چینی هەژار دەکاتەوە) لەگەڵ نەتەوەییبوون (کە پرسی ڕزگاری کوردستان و ناسنامەی کوردی بە بنەما دەگرێت). ئەمە نیشانەی ئەوەیە بزووتنەوەکە دەیەوێت هاوسەنگییەک لە نێوان &quot;مافە سیاسییەکان&quot; و &quot;مافە ئابوورییەکان&quot;دا دروست بکات.

٢. ئامانجە سیاسییەکان (فیدڕالیزم و چارەی خۆنووسین)

• مافی چارەی خۆنووسین: وەک پرەنسیپێکی نێودەوڵەتی، بزووتنەوەکە داوای دەکات وەک مافێکی سەرەتایی گەلی کورد.

• فیدڕالیزم بۆ ئێران: ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە بزووتنەوەکە لە ئێستادا لە چوارچێوەی سنوورە سیاسییەکانی ئێراندا کار بۆ دیموکراسییەت دەکات و پێی وایە سیستەمی فیدڕاڵی باشترین ڕێگەیە بۆ دابینکردنی مافی نەتەوە جیاوازەکان و دابەشکردنی دادپەروەرانەی دەسەڵات و سەروەت و سامان.

٣. تێڕوانینی تەکنۆکرات و تەکنۆلۆژی (خاڵی جیاکەرەوە) ئەمە ئەو بەشەیە کە بزووتنەوەکە لە پارتەکانی دیکە جیا دەکاتەوە:

• تەکنۆکراسی: واتە بەڕێوەبردنی وڵات لەلایەن کەسانی پسپۆڕ و شارەزا (نەک تەنیا سیاسییەکان). ئەمە نیشانەی ئەوەیە بزووتنەوەکە گرنگی بە زانست و کارایی (Efficiency) دەدات لە حوکمڕانیدا.

• تەکنۆلۆژیا: بەکارهێنانی تەکنۆلۆژیای سەردەم بۆ گەشەپێدان. لە جیهانی ئەمڕۆدا، هێز لە زانیاری و تەکنۆلۆژیادایە، ئەم بزووتنەوەیە دەیەوێت کۆمەڵگەی کوردی بکاتە کۆمەڵگەیەکی بەرهەمهێن لەم بوارەدا. ٤. بەسیستەمکردن و پاراستنی نەوەکانی داهاتوو بزووتنەوەکە تەنیا لە &quot;دروشمی ئازادی&quot;دا نەوەستاوە، بەڵکو دەچێتە ناو قۆناغی دامەزراوەیی (Institutionalization). مەبەست لێی ئەوەیە کە ئازادی بە تەنیا بەس نییە ئەگەر سیستەمێکی بەهێز نەبێت بیپارێزێت. بەسیستەمکردنی کۆمەڵگە واتە:

• دابینکردنی ئاسایشی ئابووری و کۆمەڵایەتی.

• پاراستنی نەوەکانی داهاتوو لە هەژاری، نەخوێندەواری و ناسەقامگیری سیاسی.

• دروستکردنی ژێرخانێکی وا کە بە گۆڕانی کەسەکان، کۆمەڵگە تووشی داڕمان نەبێت. کورتەی پرۆژەکە: بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان وەک &quot;بزووتنەوەیەکی عەقڵانی و پراگماتی&quot; خۆی دەناسێنێت، کە دەیەوێت لە ڕێگەی زانست، تەکنۆلۆژیا و سیستەمێکی سیاسی فیدڕاڵییەوە، نەک تەنیا کورد لە ژێر دەستەیی ڕزگار بکات، بەڵکو بیخاتە سەر شاڕێی پێشکەوتنە جیهانییەکان و داهاتوویەکی گەرەنتی کراو بۆ نەوەکانی داهاتوو بونیاد بنێت. ستراتیژییەتی قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی؛

بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی بۆ &quot;بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان&quot; یەکێکە لە هەستیارترین و گرنگترین وێستگەکانی تەمەنی بزووتنەوەکە. ئەم قۆناغە تەنها ناساندنی ناوێک نییە، بەڵکو گۆڕینی وێنەی بزووتنەوەکەیە لە &quot;هێزێکی ناڕازی&quot;یەوە بۆ &quot;بەدیلێکی سیاسی و ئیداریی شەرعی&quot; لەسەر ئاستی ناوخۆیی، ناوچەیی و نێودەوڵەتی. بۆ ئەوەی بزووتنەوەکە وەک هێزێکی تەکنۆکرات و خاوەن سیستەم خۆی بباتە پێشەوە، پێویستە کار لەسەر ئەم تەوەرە ستراتیژییانە بکات:

١. گۆڕینی گوتاری سیاسی: لە &quot;شۆڕشگێڕی&quot;یەوە بۆ &quot;دەوڵەتسازی&quot; زۆربەی پارتە کوردییەکان لە ڕابردوودا وەک هێزی &quot;شەڕکەر&quot; یان &quot;گەڕیلا&quot; ناسراون. بزووتنەوەی ئایندە دەبێت ئەم وێنەیە بێنێتە دەرەوە و جەخت بکاتەوە کە:

• پەیام بۆ جیهان: ئێمە تەنها بۆ ئازادی تێناکۆشین، بەڵکو کار بۆ چەسپاندنی سەقامگیری و گەشەپێدانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکەین لە ڕێگەی سیستەمێکی تەکنۆکراتی مۆدێرنەوە.

• پەیام بۆ ناوخۆی ئێران: فیدڕالیزم تەنها داوایەکی نەتەوەیی کورد نییە، بەڵکو تاکە ڕێگەی عەقڵانییە بۆ ڕێگریکردن لە لێکترازان و دابینکردنی دادپەروەری بۆ هەموو نەتەوەکان.

٢. ناساندنی &quot;تەکنۆکراسی&quot; وەک خاڵی بەهێز دیپلۆماتکارانی بزووتنەوەکە دەبێت نیشانی بدەن کە ئەم بزووتنەوەیە خاوەنی نەخشەڕێگای زانستییە، نەک تەنها دروشمی سیاسی:

• دروستکردنی پەیوەندی لەگەڵ سەنتەرەکانی لێکۆڵینەوە (Think Tanks) لە ئەوروپا و ئەمریکا.

• نیشاندانی پڕۆژەی &quot;حوکمڕانیی دیجیتاڵی&quot; و &quot;ئابووریی مۆدێرن&quot; بۆ ڕاکێشانی سەرنجی وەبەرهێنەرانی بیانی و ناوەندە بڕیاردەرەکان. ٣. هاوپەیمانی لەگەڵ &quot;ناوەند&quot; و &quot;نەتەوەکانی تر&quot; بۆ ئەوەی بزووتنەوەکە وەک لایەنێکی مۆدێرن و کراوە بناسرێت، پێویستە لە قۆناغی دیپلۆماسیدا:

• دیالۆگ لەگەڵ هێزە دیموکراتە ئێرانییەکان (فارس، ئازەری، بەلوچ و هتد) پەرە پێ بدات.

• خۆی وەک &quot;بەرەی عەقڵانی&quot; نیشان بدات کە دەتوانێت ببێتە پردی پەیوەندی نێوان هەموو پێکهاتەکان بۆ گەیشتن بە سیستمێکی دیموکراسی. ٤. دیپلۆماسییەتی &quot;چەپی نوێ&quot; و شەرعییەتی جیهانی وەک بزووتنەوەیەکی چەپی نەتەوەیی، دەکرێت پەیوەندییەکی بەهێز لەگەڵ پارتە سۆشیال دیموکراتەکان و سەوزەکانی ئەوروپا دروست بکرێت. جەختکردنەوە لەسەر سێ تەوەری سەرەکی:

• دادپەروەری کۆمەڵایەتی.

• مافەکانی ژنان. • پاراستنی ژینگە. ئەم تەوەرانە شەرعییەتێکی مرۆیی و جیهانی بە بزووتنەوەکە دەبەخشن و دەرگای پەرلەمانەکانی جیهانی بۆ دەکەنەوە.

٥. دیپلۆماسیی دیجیتاڵی (Digital Diplomacy) بزووتنەوەکە دەبێت سوود لە تەکنۆلۆژیا وەربگرێت بۆ گەیاندنی دەنگی خۆی:

• بەکارهێنانی پلاتفۆرمە مۆدێرنەکان بۆ گەیاندنی پەیام بە نەوەی نوێ لە ناوخۆ و دەرەوە.

• نیشاندانی وێنەیەکی &quot;سایبێری و عەقڵانی&quot; لە بزووتنەوەکە، کە جیاواز بێت لە هێزە چەکدارییە کلاسیکییەکان.

٦. لۆبیکردن بۆ &quot;مافی چارەی خۆنووسین&quot; وەک مافێکی یاسایی پێویستە ئەم چەمکە لە &quot;دروشمێکی سیاسی&quot;یەوە بگۆڕدرێت بۆ &quot;داوایەکی یاسایی و مرۆیی&quot; لە چوارچێوەی پەیماننامە نێودەوڵەتییەکاندا، تاوەکو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی وەک پڕۆژەیەکی یاسایی مامەڵەی لەگەڵ بکات. ئاستەنگەکان و ڕووبەڕووبوونەوەیان لە قۆناغی ناساندندا، بزووتنەوەکە ڕووبەڕووی دوو ئاستەنگی سەرەکی دەبێتەوە:

1. ڕکابەری پارتە کلاسیکەکان: کە ڕەنگە ئەم مۆدێلە نوێیە بە هەڕەشە ببینن.

2. دڵنیاکردنەوەی وڵاتانی ناوچەکە: زلهێزەکان لە &quot;نائارامی&quot; دەترسن؛ بۆیە دەبێت بزووتنەوەکە بیسەلمێنێت کە پڕۆژەکەی (Sustainability) تێدایە و دەبێتە هۆی گەشەی ئابووری و سەقامگیری، نەک ئاڵۆزی زیاتر. ئەنجام: قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی بۆ بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان دەبێت لەسەر سێ کۆڵەکەی سەرەکی بوەستێت: (شەرعییەت، پسپۆڕی، سەقامگیری). بەم ستراتیژییەتە، بزووتنەوەکە دەتوانێت لە هێزێکی ناوخۆییەوە ببێتە ئەکتەرێکی کاریگەر و &quot;مۆدێرن&quot; کە جیهان ناچار بکات گوێی لێ بگرێت.

== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;[[پەڕگە:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان.jpg|وێنۆک]]
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٩، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو تکایە لاپەڕەی بزووتنەوەی ئایندە  ڕێک بخەنەوە 
:سوپاس [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|لێدوان]]) ١٧:٥٥، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

==[[:بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان/خۆڵەپەتانێ]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان/خۆڵەپەتانێ]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ١١|بەشی گ١١ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وادیارە کە پەڕەکە تەنیا ڕێکلامێکە بۆ ناودارکردنی کۆمپانیایەک، گرووپێک، بەرھەمێک، خزمەتگوزارییەک، کەسێک، یان بۆچوونێک و پێویستی بە دووبارەنووسینەوە ھەیە تاکوو زانستنامەیی دەرکەوێت. ڕێکلامکردن لە ویکیپیدیا ناکرێت و پەڕەی ڕێکلامی بە خێرایی دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان/خۆڵەپەتانێ|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%3A%D8%A8%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C+%D8%A6%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C+%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%2F%D8%AE%DB%86%DA%B5%DB%95%D9%BE%DB%95%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8E|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. &lt;!-- Template:Db-spam-notice --&gt;  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٣:٥٢، ١٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:[[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|لێدوان]]) ٢٢:١٤، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:تکایە پەڕەی بزووتنەوەی ئایندە ڕێک بخەنەوە  [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|لێدوان]]) ٢٢:٤٦، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)</text>
      <sha1>qg2s1v1j5tppulr41yv0ytdzyscaz60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1572008</id>
      <parentid>1572007</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک</username>
        <id>73358</id>
      </contributor>
      <comment>/* بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان (باک) */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1572008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33798" sha1="gad4jqjsv9nelyd1iphvz3kenw7h5vh" xml:space="preserve">بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان

ناساندنی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان بە کورتی،ئەمە وێنای جوڵانەوەیەکی سیاسی مۆدێرن دەکات کە دەیەوێت لە چوارچێوەی نەریتی باوی پارتە کوردییەکان (کە زیاتر لەسەر سۆشیالیزم و ناسیۆنالیزمی کلاسیک وەستاون) بچێتە دەرەوە و مۆدێلێکی نوێ پێشکەش بکات. ساڵی ٢٠٢٠ دامەزراوە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکرێت لایەنە سەرەکییەکانی ئەم دیدگایە بەم شێوەیە شی بکەینەوە:

١. ئایدیۆلۆژیای چەپی نەتەوەیی تێکەڵکردنی بیری چەپ (کە جەخت لە دادپەروەری کۆمەڵایەتی، مافی کرێکاران و چینی هەژار دەکاتەوە) لەگەڵ نەتەوەییبوون (کە پرسی ڕزگاری کوردستان و ناسنامەی کوردی بە بنەما دەگرێت). ئەمە نیشانەی ئەوەیە بزووتنەوەکە دەیەوێت هاوسەنگییەک لە نێوان &quot;مافە سیاسییەکان&quot; و &quot;مافە ئابوورییەکان&quot;دا دروست بکات.

٢. ئامانجە سیاسییەکان (فیدڕالیزم و چارەی خۆنووسین)

• مافی چارەی خۆنووسین: وەک پرەنسیپێکی نێودەوڵەتی، بزووتنەوەکە داوای دەکات وەک مافێکی سەرەتایی گەلی کورد.

• فیدڕالیزم بۆ ئێران: ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە بزووتنەوەکە لە ئێستادا لە چوارچێوەی سنوورە سیاسییەکانی ئێراندا کار بۆ دیموکراسییەت دەکات و پێی وایە سیستەمی فیدڕاڵی باشترین ڕێگەیە بۆ دابینکردنی مافی نەتەوە جیاوازەکان و دابەشکردنی دادپەروەرانەی دەسەڵات و سەروەت و سامان.

٣. تێڕوانینی تەکنۆکرات و تەکنۆلۆژی (خاڵی جیاکەرەوە) ئەمە ئەو بەشەیە کە بزووتنەوەکە لە پارتەکانی دیکە جیا دەکاتەوە:

• تەکنۆکراسی: واتە بەڕێوەبردنی وڵات لەلایەن کەسانی پسپۆڕ و شارەزا (نەک تەنیا سیاسییەکان). ئەمە نیشانەی ئەوەیە بزووتنەوەکە گرنگی بە زانست و کارایی (Efficiency) دەدات لە حوکمڕانیدا.

• تەکنۆلۆژیا: بەکارهێنانی تەکنۆلۆژیای سەردەم بۆ گەشەپێدان. لە جیهانی ئەمڕۆدا، هێز لە زانیاری و تەکنۆلۆژیادایە، ئەم بزووتنەوەیە دەیەوێت کۆمەڵگەی کوردی بکاتە کۆمەڵگەیەکی بەرهەمهێن لەم بوارەدا. ٤. بەسیستەمکردن و پاراستنی نەوەکانی داهاتوو بزووتنەوەکە تەنیا لە &quot;دروشمی ئازادی&quot;دا نەوەستاوە، بەڵکو دەچێتە ناو قۆناغی دامەزراوەیی (Institutionalization). مەبەست لێی ئەوەیە کە ئازادی بە تەنیا بەس نییە ئەگەر سیستەمێکی بەهێز نەبێت بیپارێزێت. بەسیستەمکردنی کۆمەڵگە واتە:

• دابینکردنی ئاسایشی ئابووری و کۆمەڵایەتی.

• پاراستنی نەوەکانی داهاتوو لە هەژاری، نەخوێندەواری و ناسەقامگیری سیاسی.

• دروستکردنی ژێرخانێکی وا کە بە گۆڕانی کەسەکان، کۆمەڵگە تووشی داڕمان نەبێت. کورتەی پرۆژەکە: بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان وەک &quot;بزووتنەوەیەکی عەقڵانی و پراگماتی&quot; خۆی دەناسێنێت، کە دەیەوێت لە ڕێگەی زانست، تەکنۆلۆژیا و سیستەمێکی سیاسی فیدڕاڵییەوە، نەک تەنیا کورد لە ژێر دەستەیی ڕزگار بکات، بەڵکو بیخاتە سەر شاڕێی پێشکەوتنە جیهانییەکان و داهاتوویەکی گەرەنتی کراو بۆ نەوەکانی داهاتوو بونیاد بنێت. ستراتیژییەتی قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی؛

بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی بۆ &quot;بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان&quot; یەکێکە لە هەستیارترین و گرنگترین وێستگەکانی تەمەنی بزووتنەوەکە. ئەم قۆناغە تەنها ناساندنی ناوێک نییە، بەڵکو گۆڕینی وێنەی بزووتنەوەکەیە لە &quot;هێزێکی ناڕازی&quot;یەوە بۆ &quot;بەدیلێکی سیاسی و ئیداریی شەرعی&quot; لەسەر ئاستی ناوخۆیی، ناوچەیی و نێودەوڵەتی. بۆ ئەوەی بزووتنەوەکە وەک هێزێکی تەکنۆکرات و خاوەن سیستەم خۆی بباتە پێشەوە، پێویستە کار لەسەر ئەم تەوەرە ستراتیژییانە بکات:

١. گۆڕینی گوتاری سیاسی: لە &quot;شۆڕشگێڕی&quot;یەوە بۆ &quot;دەوڵەتسازی&quot; زۆربەی پارتە کوردییەکان لە ڕابردوودا وەک هێزی &quot;شەڕکەر&quot; یان &quot;گەڕیلا&quot; ناسراون. بزووتنەوەی ئایندە دەبێت ئەم وێنەیە بێنێتە دەرەوە و جەخت بکاتەوە کە:

• پەیام بۆ جیهان: ئێمە تەنها بۆ ئازادی تێناکۆشین، بەڵکو کار بۆ چەسپاندنی سەقامگیری و گەشەپێدانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکەین لە ڕێگەی سیستەمێکی تەکنۆکراتی مۆدێرنەوە.

• پەیام بۆ ناوخۆی ئێران: فیدڕالیزم تەنها داوایەکی نەتەوەیی کورد نییە، بەڵکو تاکە ڕێگەی عەقڵانییە بۆ ڕێگریکردن لە لێکترازان و دابینکردنی دادپەروەری بۆ هەموو نەتەوەکان.

٢. ناساندنی &quot;تەکنۆکراسی&quot; وەک خاڵی بەهێز دیپلۆماتکارانی بزووتنەوەکە دەبێت نیشانی بدەن کە ئەم بزووتنەوەیە خاوەنی نەخشەڕێگای زانستییە، نەک تەنها دروشمی سیاسی:

• دروستکردنی پەیوەندی لەگەڵ سەنتەرەکانی لێکۆڵینەوە (Think Tanks) لە ئەوروپا و ئەمریکا.

• نیشاندانی پڕۆژەی &quot;حوکمڕانیی دیجیتاڵی&quot; و &quot;ئابووریی مۆدێرن&quot; بۆ ڕاکێشانی سەرنجی وەبەرهێنەرانی بیانی و ناوەندە بڕیاردەرەکان. ٣. هاوپەیمانی لەگەڵ &quot;ناوەند&quot; و &quot;نەتەوەکانی تر&quot; بۆ ئەوەی بزووتنەوەکە وەک لایەنێکی مۆدێرن و کراوە بناسرێت، پێویستە لە قۆناغی دیپلۆماسیدا:

• دیالۆگ لەگەڵ هێزە دیموکراتە ئێرانییەکان (فارس، ئازەری، بەلوچ و هتد) پەرە پێ بدات.

• خۆی وەک &quot;بەرەی عەقڵانی&quot; نیشان بدات کە دەتوانێت ببێتە پردی پەیوەندی نێوان هەموو پێکهاتەکان بۆ گەیشتن بە سیستمێکی دیموکراسی. ٤. دیپلۆماسییەتی &quot;چەپی نوێ&quot; و شەرعییەتی جیهانی وەک بزووتنەوەیەکی چەپی نەتەوەیی، دەکرێت پەیوەندییەکی بەهێز لەگەڵ پارتە سۆشیال دیموکراتەکان و سەوزەکانی ئەوروپا دروست بکرێت. جەختکردنەوە لەسەر سێ تەوەری سەرەکی:

• دادپەروەری کۆمەڵایەتی.

• مافەکانی ژنان. • پاراستنی ژینگە. ئەم تەوەرانە شەرعییەتێکی مرۆیی و جیهانی بە بزووتنەوەکە دەبەخشن و دەرگای پەرلەمانەکانی جیهانی بۆ دەکەنەوە.

٥. دیپلۆماسیی دیجیتاڵی (Digital Diplomacy) بزووتنەوەکە دەبێت سوود لە تەکنۆلۆژیا وەربگرێت بۆ گەیاندنی دەنگی خۆی:

• بەکارهێنانی پلاتفۆرمە مۆدێرنەکان بۆ گەیاندنی پەیام بە نەوەی نوێ لە ناوخۆ و دەرەوە.

• نیشاندانی وێنەیەکی &quot;سایبێری و عەقڵانی&quot; لە بزووتنەوەکە، کە جیاواز بێت لە هێزە چەکدارییە کلاسیکییەکان.

٦. لۆبیکردن بۆ &quot;مافی چارەی خۆنووسین&quot; وەک مافێکی یاسایی پێویستە ئەم چەمکە لە &quot;دروشمێکی سیاسی&quot;یەوە بگۆڕدرێت بۆ &quot;داوایەکی یاسایی و مرۆیی&quot; لە چوارچێوەی پەیماننامە نێودەوڵەتییەکاندا، تاوەکو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی وەک پڕۆژەیەکی یاسایی مامەڵەی لەگەڵ بکات. ئاستەنگەکان و ڕووبەڕووبوونەوەیان لە قۆناغی ناساندندا، بزووتنەوەکە ڕووبەڕووی دوو ئاستەنگی سەرەکی دەبێتەوە:

1. ڕکابەری پارتە کلاسیکەکان: کە ڕەنگە ئەم مۆدێلە نوێیە بە هەڕەشە ببینن.

2. دڵنیاکردنەوەی وڵاتانی ناوچەکە: زلهێزەکان لە &quot;نائارامی&quot; دەترسن؛ بۆیە دەبێت بزووتنەوەکە بیسەلمێنێت کە پڕۆژەکەی (Sustainability) تێدایە و دەبێتە هۆی گەشەی ئابووری و سەقامگیری، نەک ئاڵۆزی زیاتر. ئەنجام: قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی بۆ بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان دەبێت لەسەر سێ کۆڵەکەی سەرەکی بوەستێت: (شەرعییەت، پسپۆڕی، سەقامگیری). بەم ستراتیژییەتە، بزووتنەوەکە دەتوانێت لە هێزێکی ناوخۆییەوە ببێتە ئەکتەرێکی کاریگەر و &quot;مۆدێرن&quot; کە جیهان ناچار بکات گوێی لێ بگرێت.

== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;[[پەڕگە:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان.jpg|وێنۆک]]
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٩، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو تکایە لاپەڕەی بزووتنەوەی ئایندە  ڕێک بخەنەوە 
:سوپاس [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|لێدوان]]) ١٧:٥٥، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

==[[:بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان/خۆڵەپەتانێ]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان/خۆڵەپەتانێ]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ١١|بەشی گ١١ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وادیارە کە پەڕەکە تەنیا ڕێکلامێکە بۆ ناودارکردنی کۆمپانیایەک، گرووپێک، بەرھەمێک، خزمەتگوزارییەک، کەسێک، یان بۆچوونێک و پێویستی بە دووبارەنووسینەوە ھەیە تاکوو زانستنامەیی دەرکەوێت. ڕێکلامکردن لە ویکیپیدیا ناکرێت و پەڕەی ڕێکلامی بە خێرایی دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان/خۆڵەپەتانێ|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%3A%D8%A8%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C+%D8%A6%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C+%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%2F%D8%AE%DB%86%DA%B5%DB%95%D9%BE%DB%95%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8E|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. &lt;!-- Template:Db-spam-notice --&gt;  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٣:٥٢، ١٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:[[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|لێدوان]]) ٢٢:١٤، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:تکایە پەڕەی بزووتنەوەی ئایندە ڕێک بخەنەوە  [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|لێدوان]]) ٢٢:٤٦، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان (باک) ==

'''بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان'''

[[بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان ( باک kfm )(ڕۆژهەڵات)|ناساندنی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان بە کورتی]]،ئەمە وێنای جوڵانەوەیەکی سیاسی مۆدێرن دەکات کە دەیەوێت لە چوارچێوەی نەریتی باوی پارتە کوردییەکان (کە زیاتر لەسەر سۆشیالیزم و ناسیۆنالیزمی کلاسیک وەستاون) بچێتە دەرەوە و مۆدێلێکی نوێ پێشکەش بکات. ساڵی ٢٠٢٠ دامەزراوە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکرێت لایەنە سەرەکییەکانی ئەم دیدگایە بەم شێوەیە شی بکەینەوە:

١. ئایدیۆلۆژیای چەپی نەتەوەیی تێکەڵکردنی بیری چەپ (کە جەخت لە دادپەروەری کۆمەڵایەتی، مافی کرێکاران و چینی هەژار دەکاتەوە) لەگەڵ نەتەوەییبوون (کە پرسی ڕزگاری کوردستان و ناسنامەی کوردی بە بنەما دەگرێت). ئەمە نیشانەی ئەوەیە بزووتنەوەکە دەیەوێت هاوسەنگییەک لە نێوان &quot;مافە سیاسییەکان&quot; و &quot;مافە ئابوورییەکان&quot;دا دروست بکات.

٢. ئامانجە سیاسییەکان (فیدڕالیزم و چارەی خۆنووسین)

• مافی چارەی خۆنووسین: وەک پرەنسیپێکی نێودەوڵەتی، بزووتنەوەکە داوای دەکات وەک مافێکی سەرەتایی گەلی کورد.

• فیدڕالیزم بۆ ئێران: ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە بزووتنەوەکە لە ئێستادا لە چوارچێوەی سنوورە سیاسییەکانی ئێراندا کار بۆ دیموکراسییەت دەکات و پێی وایە سیستەمی فیدڕاڵی باشترین ڕێگەیە بۆ دابینکردنی مافی نەتەوە جیاوازەکان و دابەشکردنی دادپەروەرانەی دەسەڵات و سەروەت و سامان.

٣. تێڕوانینی تەکنۆکرات و تەکنۆلۆژی (خاڵی جیاکەرەوە) ئەمە ئەو بەشەیە کە بزووتنەوەکە لە پارتەکانی دیکە جیا دەکاتەوە:

• تەکنۆکراسی: واتە بەڕێوەبردنی وڵات لەلایەن کەسانی پسپۆڕ و شارەزا (نەک تەنیا سیاسییەکان). ئەمە نیشانەی ئەوەیە بزووتنەوەکە گرنگی بە زانست و کارایی (Efficiency) دەدات لە حوکمڕانیدا.

• تەکنۆلۆژیا: بەکارهێنانی تەکنۆلۆژیای سەردەم بۆ گەشەپێدان. لە جیهانی ئەمڕۆدا، هێز لە زانیاری و تەکنۆلۆژیادایە، ئەم بزووتنەوەیە دەیەوێت کۆمەڵگەی کوردی بکاتە کۆمەڵگەیەکی بەرهەمهێن لەم بوارەدا. ٤. بەسیستەمکردن و پاراستنی نەوەکانی داهاتوو بزووتنەوەکە تەنیا لە &quot;دروشمی ئازادی&quot;دا نەوەستاوە، بەڵکو دەچێتە ناو قۆناغی دامەزراوەیی (Institutionalization). مەبەست لێی ئەوەیە کە ئازادی بە تەنیا بەس نییە ئەگەر سیستەمێکی بەهێز نەبێت بیپارێزێت. بەسیستەمکردنی کۆمەڵگە واتە:

• دابینکردنی ئاسایشی ئابووری و کۆمەڵایەتی.

• پاراستنی نەوەکانی داهاتوو لە هەژاری، نەخوێندەواری و ناسەقامگیری سیاسی.

• دروستکردنی ژێرخانێکی وا کە بە گۆڕانی کەسەکان، کۆمەڵگە تووشی داڕمان نەبێت. کورتەی پرۆژەکە: بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان وەک &quot;بزووتنەوەیەکی عەقڵانی و پراگماتی&quot; خۆی دەناسێنێت، کە دەیەوێت لە ڕێگەی زانست، تەکنۆلۆژیا و سیستەمێکی سیاسی فیدڕاڵییەوە، نەک تەنیا کورد لە ژێر دەستەیی ڕزگار بکات، بەڵکو بیخاتە سەر شاڕێی پێشکەوتنە جیهانییەکان و داهاتوویەکی گەرەنتی کراو بۆ نەوەکانی داهاتوو بونیاد بنێت. ستراتیژییەتی قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی؛

بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی بۆ &quot;بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان&quot; یەکێکە لە هەستیارترین و گرنگترین وێستگەکانی تەمەنی بزووتنەوەکە. ئەم قۆناغە تەنها ناساندنی ناوێک نییە، بەڵکو گۆڕینی وێنەی بزووتنەوەکەیە لە &quot;هێزێکی ناڕازی&quot;یەوە بۆ &quot;بەدیلێکی سیاسی و ئیداریی شەرعی&quot; لەسەر ئاستی ناوخۆیی، ناوچەیی و نێودەوڵەتی. بۆ ئەوەی بزووتنەوەکە وەک هێزێکی تەکنۆکرات و خاوەن سیستەم خۆی بباتە پێشەوە، پێویستە کار لەسەر ئەم تەوەرە ستراتیژییانە بکات:

١. گۆڕینی گوتاری سیاسی: لە &quot;شۆڕشگێڕی&quot;یەوە بۆ &quot;دەوڵەتسازی&quot; زۆربەی پارتە کوردییەکان لە ڕابردوودا وەک هێزی &quot;شەڕکەر&quot; یان &quot;گەڕیلا&quot; ناسراون. بزووتنەوەی ئایندە دەبێت ئەم وێنەیە بێنێتە دەرەوە و جەخت بکاتەوە کە:

• پەیام بۆ جیهان: ئێمە تەنها بۆ ئازادی تێناکۆشین، بەڵکو کار بۆ چەسپاندنی سەقامگیری و گەشەپێدانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکەین لە ڕێگەی سیستەمێکی تەکنۆکراتی مۆدێرنەوە.

• پەیام بۆ ناوخۆی ئێران: فیدڕالیزم تەنها داوایەکی نەتەوەیی کورد نییە، بەڵکو تاکە ڕێگەی عەقڵانییە بۆ ڕێگریکردن لە لێکترازان و دابینکردنی دادپەروەری بۆ هەموو نەتەوەکان.

٢. ناساندنی &quot;تەکنۆکراسی&quot; وەک خاڵی بەهێز دیپلۆماتکارانی بزووتنەوەکە دەبێت نیشانی بدەن کە ئەم بزووتنەوەیە خاوەنی نەخشەڕێگای زانستییە، نەک تەنها دروشمی سیاسی:

• دروستکردنی پەیوەندی لەگەڵ سەنتەرەکانی لێکۆڵینەوە (Think Tanks) لە ئەوروپا و ئەمریکا.

• نیشاندانی پڕۆژەی &quot;حوکمڕانیی دیجیتاڵی&quot; و &quot;ئابووریی مۆدێرن&quot; بۆ ڕاکێشانی سەرنجی وەبەرهێنەرانی بیانی و ناوەندە بڕیاردەرەکان. ٣. هاوپەیمانی لەگەڵ &quot;ناوەند&quot; و &quot;نەتەوەکانی تر&quot; بۆ ئەوەی بزووتنەوەکە وەک لایەنێکی مۆدێرن و کراوە بناسرێت، پێویستە لە قۆناغی دیپلۆماسیدا:

• دیالۆگ لەگەڵ هێزە دیموکراتە ئێرانییەکان (فارس، ئازەری، بەلوچ و هتد) پەرە پێ بدات.

• خۆی وەک &quot;بەرەی عەقڵانی&quot; نیشان بدات کە دەتوانێت ببێتە پردی پەیوەندی نێوان هەموو پێکهاتەکان بۆ گەیشتن بە سیستمێکی دیموکراسی. ٤. دیپلۆماسییەتی &quot;چەپی نوێ&quot; و شەرعییەتی جیهانی وەک بزووتنەوەیەکی چەپی نەتەوەیی، دەکرێت پەیوەندییەکی بەهێز لەگەڵ پارتە سۆشیال دیموکراتەکان و سەوزەکانی ئەوروپا دروست بکرێت. جەختکردنەوە لەسەر سێ تەوەری سەرەکی:

• دادپەروەری کۆمەڵایەتی.

• مافەکانی ژنان. • پاراستنی ژینگە. ئەم تەوەرانە شەرعییەتێکی مرۆیی و جیهانی بە بزووتنەوەکە دەبەخشن و دەرگای پەرلەمانەکانی جیهانی بۆ دەکەنەوە.

٥. دیپلۆماسیی دیجیتاڵی (Digital Diplomacy) بزووتنەوەکە دەبێت سوود لە تەکنۆلۆژیا وەربگرێت بۆ گەیاندنی دەنگی خۆی:

• بەکارهێنانی پلاتفۆرمە مۆدێرنەکان بۆ گەیاندنی پەیام بە نەوەی نوێ لە ناوخۆ و دەرەوە.

• نیشاندانی وێنەیەکی &quot;سایبێری و عەقڵانی&quot; لە بزووتنەوەکە، کە جیاواز بێت لە هێزە چەکدارییە کلاسیکییەکان.

٦. لۆبیکردن بۆ &quot;مافی چارەی خۆنووسین&quot; وەک مافێکی یاسایی پێویستە ئەم چەمکە لە &quot;دروشمێکی سیاسی&quot;یەوە بگۆڕدرێت بۆ &quot;داوایەکی یاسایی و مرۆیی&quot; لە چوارچێوەی پەیماننامە نێودەوڵەتییەکاندا، تاوەکو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی وەک پڕۆژەیەکی یاسایی مامەڵەی لەگەڵ بکات. ئاستەنگەکان و ڕووبەڕووبوونەوەیان لە قۆناغی ناساندندا، بزووتنەوەکە ڕووبەڕووی دوو ئاستەنگی سەرەکی دەبێتەوە:

1. ڕکابەری پارتە کلاسیکەکان: کە ڕەنگە ئەم مۆدێلە نوێیە بە هەڕەشە ببینن.

2. دڵنیاکردنەوەی وڵاتانی ناوچەکە: زلهێزەکان لە &quot;نائارامی&quot; دەترسن؛ بۆیە دەبێت بزووتنەوەکە بیسەلمێنێت کە پڕۆژەکەی (Sustainability) تێدایە و دەبێتە هۆی گەشەی ئابووری و سەقامگیری، نەک ئاڵۆزی زیاتر. ئەنجام: قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی بۆ بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان دەبێت لەسەر سێ کۆڵەکەی سەرەکی بوەستێت: (شەرعییەت، پسپۆڕی، سەقامگیری). بەم ستراتیژییەتە، بزووتنەوەکە دەتوانێت لە هێزێکی ناوخۆییەوە ببێتە ئەکتەرێکی کاریگەر و &quot;مۆدێرن&quot; کە جیهان ناچار بکات گوێی لێ بگرێت. [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) ١١:٢٠، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>gad4jqjsv9nelyd1iphvz3kenw7h5vh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گەمارۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287512</id>
    <revision>
      <id>1571549</id>
      <parentid>1556896</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ari Qasm پەڕەی [[گەماڕۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)]]ی گواستەوە بۆ [[گەمارۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)]]: چاککردن</comment>
      <origin>1556413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5784" sha1="611tbhzfsdmf613pmt3uzw6gqrhkh9l" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict    = 
| width       = 
| partof      =[[ڕاپەڕینی مەلا خەلیل]] 
| image       =Mahabad-1929.jpg 
| image_size  =
| image_upright =
| alt         =
| caption     =چەن چەکداری کورد لە شاری مەھاباد لە سەردەمی ڕاپەڕینی مەلا خەلیل 
| date        =کانوونی دووەمی ١٩٢٩ 
| place       =شاری [[مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 
| coordinates = 
| map_type    = 
| map_relief  = 
| map_size    = 
| map_marksize = 
| map_caption = 
| map_label   = 
| territory   =داگیرکردنی [[مەھاباد]] لەلایەن [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری|مەلا خەلیل]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=مێژووی ھۆزی بڵباس، لە کۆنەوە تا ئەمڕۆ|پەڕە=٢٤٨|شوێن=سلێمانی|ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=تاڤگە|ناونیشان=https://archive.org/details/Othmanesmail1961_gmail_20180119_0450/page/n254/mode/1up}}&lt;/ref&gt; 
| result      =سەرکەوتنی [[کورد]]
* گەماڕۆدانی گاریسۆنێکی ئێرانی
* دەرکردنی سوپای ئێران لە شاری مەھاباد 
| status      = 
| combatants_header = 
| combatant1  ={{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[ئێران]] 
| combatant2  ={{tree list}}
{{flagicon image|Sunni Kurdish Flag.png}}
ھۆزەکانی [[ئێلی بڵباس]] 
** [[مەنگوڕ]] 
** [[گەورک]] 
** [[مامەش]] 
| combatant3  = 
| commander1  =نەزانراو 
| commander2  ={{flagicon image|Sunni Kurdish Flag.png}} [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری|مەلا خەلیل]] 
| commander3  = 
| units1      = 
| units2      = 
| units3      = 
| strength1   =نەزانراو 
| strength2   =١٠،٠٠٠ - ١٥،٠٠٠ 
| strength3   = 
| casualties1 = 
| casualties2 = 
| casualties3 = 
| notes       = 
| campaignbox = 
}}
'''گەماڕۆدانی مەھاباد''' ناسراو بە '''گەماڕۆدانی سابڵاغ''' لە زستانی ساڵی ١٩٢٩ ئەم گەماڕۆدانە ڕوودەدات&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=على|یەکەم=رزم‌آرا، حسین|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&amp;q=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA&amp;dq=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiC3bG019qOAxWpgf0HHZtPN_cQ6AF6BAgIEAM#%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=عملىات اورامان|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=پردىس دانش|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٢٥٠٩-١٤-٠|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; و بەشێک بوو لە [[ڕاپەڕینی مەلا خەلیل]]. لە کاتی گەمارۆدانی شارەکە، ھێزی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری|مەلا خەلیل]] دەوری گاریسۆنێکی [[مەھاباد]] دەدەن، و ئەو گاریسۆنە گەماڕۆدان کرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Potts|یەکەم=D. T.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ssLADwAAQBAJ&amp;pg=PA378&amp;dq=mangur+sardasht+1929&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiMk4uhytqOAxU4SvEDHYI9CH4Q6AF6BAgLEAM#v=onepage&amp;q=mangur%20sardasht%201929&amp;f=false|سەردێڕ=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٣٠٨٠-٥|پەڕەکان=٣٧٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Office|یەکەم=Great Britain Foreign|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=tnqtMBSv_fEC&amp;q=mangur+sardasht+1929&amp;dq=mangur+sardasht+1929&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjRz-vfytqOAxW7QvEDHTTKLmM4ChDoAXoECAUQAw#mangur|سەردێڕ=Persia: Report|ڕێکەوت=١٩٢٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بە پێی سەرچاوەکان، ئەو گاریسۆنە دروست کرا پاش [[شەڕی سەردەشت (١٩٢٩)|شەڕی سەردەشت]]، و ئەو سەربازانی کە لە شەڕەکەی سەردەشت ھەڵاتن ئەم گاریسۆنەیان لە شاری مەھاباد دروست کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=Stephanie|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Zy75pASpaHkC&amp;pg=PA116&amp;dq=mangur+sauj+bulagh&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwiKX8gdmOAxUZ_7sIHbwJMDwQ6AF6BAgGEAM#v=onepage&amp;q=mangur%20sauj%20bulagh&amp;f=false|سەردێڕ=Tribal Politics in Iran: Rural Conflict and the New State, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٣٨٠١-٢|پەڕەکان=١١٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=S.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=WPOADAAAQBAJ&amp;pg=PA185&amp;dq=mangur+sauj+bulagh&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwiKX8gdmOAxUZ_7sIHbwJMDwQ6AF6BAgHEAM#v=onepage&amp;q=mangur%20sauj%20bulagh&amp;f=false|سەردێڕ=Soldiers, Shahs and Subalterns in Iran: Opposition, Protest and Revolt, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٠٩٠٣-٦|پەڕەکان=١٨٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
==سەرچاوەکان==
{{Reflist}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|مێژوو|دەیەی ١٩٢٠|موکریان|کوردستان|ئێران}}
[[پۆل:کورد لە ئێران]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:مێژوو]]</text>
      <sha1>611tbhzfsdmf613pmt3uzw6gqrhkh9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گشتپرسیی سەرۆکایەتیی عێراق (١٩٩٥)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288117</id>
    <revision>
      <id>1571570</id>
      <parentid>1571489</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1571489|1571489]] لە لایەن [[Special:Contributions/~2026-20601-42|~2026-20601-42]] ([[User talk:~2026-20601-42|لێدوان]])</comment>
      <origin>1571570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2815" sha1="lyogbli99ekr2udda0bqst3srs3l1gs" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''گشتپرسیی سەرۆکایەتی کۆماری عێراقی ساڵی ١٩٩٥''' لە ڕۆژی یەکشەممە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥ بەڕێوەچوو. یەکەم ھەڵبژاردنی [[سەرۆک کۆماری عێراق|سەرۆکایەتی]] بوو لەژێر دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]] کە لە ساڵی ١٩٧٩وە لە ڕێگەی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش]] دەسەڵاتی گرتە دەست. ھەڵبژاردنەکان شێوەی [[گشتپرسی]] گرتەبەر بەبێ ھیچ کاندیدێکی دیکە و لەخۆگرتبوو کە دەنگدان بە دەنگدەران دەپرسن: «ئایا ئێوە ڕازین کە سەرۆک سەددام حوسێن سەرۆکی کۆمار بێت؟»  و پاشان بەکارھێنانی قەڵەم بۆ وەڵامدانەوەی «بەڵێ» یان «نەخێر» ڕۆژی دواتر، [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دووری]]، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی دەسەڵاتدار، ڕای گەیاند کە سەرۆک کۆمار بە ٩٩.٩٦٪ی دەنگە ڕەواکانی ٨.٤ ملیۆن دەنگی ڕەوا، سەرکەوتنی بەدەستھێناوە. ٣٠٥٢ کەس دەنگی نەخێریان داوە (٤٥ لەوانە لە [[بەغدا]] )، و ڕێژەی بەشداریکردن ٩٩.٤٧٪ بووە.  کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی بە شێوەیەکی بەرفراوان گومانی لەم ژمارانە کرد.&lt;ref&gt;Nohlen, Dieter; Grotz, Florian; Hartmann, Christof (eds.). Elections in Asia and the Pacific: A Data Handbook, Volume 2, p.102. Oxford University Press US (2001), ISBN 0-19-924958-X&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bueno de Mesquita, Bruce; Root, Hilton L. Governing for Prosperity, p.62. Yale University Press (2000), ISBN 0-300-08018-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Taylor &amp; Francis Group. The Middle East and North Africa 2004, p.465. Routledge (2003), ISBN 1-85743-184-7&lt;/ref&gt;

== ئەنجامەکان ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
!ھەڵبژاردن
!دەنگەکان
!%
|-
|align=&quot;right&quot;|پەسەند||٨,٣٤٨,٧٠٠||٩٩.٩٩
|-
|align=&quot;right&quot;|دژ||٩٨٤||٠.٠١
|-
|align=&quot;right&quot;|دەنگی پووچەڵ/بەتاڵ||٧,٨٧٦||–
|-
|align=&quot;right&quot;|'''کۆی گشتی'''||'''٨,٣٥٧,٥٦٠'''||'''١٠٠'''
|-
|align=&quot;right&quot;|دەنگدەری تۆمارکراو/ڕێژەی بەشداربوون||٨,٤٠٢,٣٢١||٩٩.٤٧
|-
|align=&quot;right&quot; colspan=&quot;3&quot;|سەرچاوە: [http://www.sudd.ch/event.php?lang=en&amp;id=iq011995 دیموکراسی ڕاستەوخۆ]
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|عێراق|دەیەی ١٩٩٠}}

[[پۆل:سەددام حوسێن]]</text>
      <sha1>lyogbli99ekr2udda0bqst3srs3l1gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ململانێی ماد و پارس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289715</id>
    <revision>
      <id>1571639</id>
      <parentid>1474086</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1571639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54565" sha1="fbwn75lxxh2tobxzfq0f5xew6vn2sb4" xml:space="preserve">{{پاڵاوتنی وتاری باش|{{subst:٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}}}
{{Infobox military conflict|conflict=ململانێی ماد و پارس{{ھن}}ڕاپەڕینی پارس|width=|partof=|image=Pasargad citadel.jpg|caption=قەڵای پاسارگاد|date=٥٥٣–٥٥٠ پ.ز (؟)|place=[[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|پارس]]، [[ماد (ھەرێم)|ھەرێمی ماد]]، [[شانشینی ماد]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=* ماد و ژێردەستە و پارێزگارەکانی لەلایەن پارسەکانەوە ژێردەستە کران، کە بەم شێوەیە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]یان دروست کرد
* کەوتن و ڕووخانی [[شانشینی ماد]]|result=[[File:Achaemenid Falcon.svg|Achaemenid_Falcon|25px]] پارس سەرکەوتنی بەدەستھێنا|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Median Empire flag.png}} [[شانشینی ماد]]|combatant2=[[File:Standard of Cyrus the Great.svg|Standard_of_Cyrus_the_Great|20px]] [[شانشینی ھەخامەنشی|ھەخامەنش]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Median Empire flag.png}} [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Median Empire flag.png}} [[ھارپاگ|ھارپاک]] &lt;small&gt;(سەرەتا)&lt;/small&gt;|commander2=[[File:Standard of Cyrus the Great.svg|Standard_of_Cyrus_the_Great|20px]] [[کورووشی مەزن]]{{ھن}}[[File:Standard of Cyrus the Great.svg|Standard_of_Cyrus_the_Great|20px]] [[ئۆبارێس]]{{ھن}}[[File:Standard of Cyrus the Great.svg|Standard_of_Cyrus_the_Great|20px]] [[ھارپاگ|ھارپاک]] &lt;small&gt;(دواتر)&lt;/small&gt;|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }}

'''ململانێی ماد و پارس''' یان '''ڕاپەڕینی پارس''' ھەڵمەتێک بوو بە سەرکردایەتیی پادشای ماد [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] دژی [[پارسەکان|پارس]] لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی پێش زایین. سەرچاوە کلاسیکییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پارس ژێردەستەیەکی [[شانشینی ماد]] بووە کە دواتر دژی دەسەڵاتی مادەکان ڕاپەڕین، بەڵام ئەمە بە بەڵگەی ھاوچەرخ پشتڕاست نەکراوەتەوە. دوای ھەندێک شەڕ پارسەکان بە سەرۆکایەتیی [[کورووشی مەزن]] سەرکەوتوو بوون، دواتر خاکەکانی مادیان داگیرکرد و [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشییان]] دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jacobs|یەکەم=Bruno|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uZA7EAAAQBAJ&amp;pg=PA404|سەردێڕ=A Companion to the Achaemenid Persian Empire, 2 Volume Set|دوایین٢=Rollinger|یەکەم٢=Robert|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=John Wiley &amp; Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٩-١٧٤٢٨-٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

سەرچاوە سەرەکییەکانی ئەم ململانێیە بریتین لە پەڕتووکی [[مێژووی ھێرۆدۆت|''مێژوو''ی]] مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و دوو نووسراوی مێخیی پادشای بابلی [[نەبو نید|نەبونید]].{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} دەقەکانی بابلی باس لەوە دەکەن کە شەڕی یەکلاکەرەوە و گرتنی [[ئەکباتانا|ئەکبەتانای]] پایتەختی میدیا لووتکەی دووژمنایەتییەکانی ماد و پارس بووە کە لانیکەم سێ ساڵ (٥٥٣-٥٥٠ پێش زایین) بەردەوام بووە.{{Sfn|Briant|2002}}

== بەروارەکەی ==
[[پەڕگە:Nabonidus_chronicle.jpg|ڕاست|وێنۆک|مێژووچکەی نەبونید، بەڵگەنامەیەکی کۆنی بابلییە کە ئێستا لە مۆزەخانەی بەریتانیا پارێزراوە]]
بەرواری ئەم ململانێیە تا ڕاددەیەک کێشەدارە. وەک لە سلندەری سیپاردا دەبینرێت، ململانێکان لە ساڵی سێیەمی حوکمڕانیی [[نەبو نید|نەبونید]] دەستیپێکردووە، کە لە ساڵی ٥٥٣ پێش زاییندایە، و پێدەچێت [[مێژووچکەی نەبو نید|مێژووچکەی نەبونید]] شکستی ماد لە ساڵی شەشەمی نەبونیددا (واتە ٥٥٠ پێش زایین) دیاری بکات.{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} بەڵام ھەندێک لە زانایانی مۆدێرن ئەمە بە جێی متمانە نازانن. بە بڕوای ئەم زانایانە ھیچ ھۆکارێک نییە بۆ ئەوەی وا دابنێین کە مێژووی نەبونید شکستی مادی لە ساڵی شەشەمی دەسەڵاتی نەبونیددا دیاری کردووە. بەشی پێشووتری دەقەکە لەسەر مێژووچکەکەدا شێواوە و تێکچووە، ھەر بۆیەش، ساڵی ڕوودانی نادیارە. ڕاستە ڕاستەوخۆ دوای باسکردنی شکستی مادەکان، دەقەکە بە باسکردنی ڕووداوەکانی ساڵی حەوتەمی نەبونیددا بەردەوامە، بەڵام ھەموو ساڵێک لە مێژووچکەکەدا باس نەکراوە. ڕۆبێرت درێوس پێشنیاری کردووە کە بە پشتبەستن بە تەنیا بە مێژووچکەی نەبونید، شکستی مادەکان تەنیا دەتوانرێت ساڵەکەی بۆ ماوەی نێوان ساڵانی یەکەم و شەشەمی دەسەڵاتی نەبونید بگەڕێندرێتەوە، واتە لە نێوان ساڵانی ٥٥٤ بۆ ٥٥٠ پێش زایین چوونکە ئەو ژمارانەی ئاماژە بە شەش ساڵی یەکەمی دەسەڵاتی نەبونید دەکەن لە مێژووچکەکەدا پچڕاون و تێکچوون. جگە لەوەش، بە پشتبەستن بە سلندەری سیپار، درێوس مەیلی ئەوەی ھەبوو کە مێژووی سەرکەوتنی پارسەکان لە ڕاپەڕینەکەدا بۆ ساڵانی ٥٥٤-٥٥٣ پێش زایین بزانێت. بە پێی ئەم سەرچاوە تایبەتە، بەڕاستی سوپای ماد لە ساڵی ٥٥٣ پێش زایین لە لایەن پارسەکانەوە شکستی ھێنا. بەڵام پێدەچێت ئەم شکستە تەنھا یەک شکست بووبێت لە زنجیرەیەکی درێژخایەنی دووژمنایەتیدا و یەکلاکەرەوەترین شکست نەبووبێت. بۆیە ھێشتا ناتوانرێت وادەی سەرکەوتنی پارسەکان بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە دیاری بکرێت.{{Sfn|Dandamaev|1989}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/cyrus-iiI|سەردێڕ=CYRUS iii. Cyrus II The Great |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پێشینە ==

=== دۆخی ژێردەستەییی پارس ===
[[پەڕگە:Cyrus'_Empire-pt.svg|ڕاست|وێنۆک|پارس (بە زەرد) لەسەر نەخشەکە]]
پارسەکان کە پێدەچێت لە ژێر دەستی پادشا ھەخامەنشدا بووبن، دەوڵەتێکی بچووکیان لە نزیک سنوورەکانی ئیلامییەکان دامەزراند. جێنشینی ئەو، تێیسپێس، شانشینەکەی فراوانتر کرد بە داگیرکردنی ئەنشان و [[پارێزگای فارس|فارس]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty|سەردێڕ=ACHAEMENID DYNASTY |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت تێیسپێس خاکی شانشینی پارسی دابەشکردبێت لە نێوان کوڕە گەورەکەی، [[کورووشی یەکەم]]، کە خاک و شاری ئەنشانی پێدرابوو، وە کوڕە بچووکەکەی، [[ئاریارامنێس]]، کە [[پارسەکان|پارسی]] وەرگرتبوو.{{Sfn|Dandamaev|1989}} لە نیوەی دووەمی سەدەی حەوتەمدا ھەردوو شانشینی پارس لەلایەن [[ماد|مادەکانەوە]] ژێردەستە کران و بوونە ژێر دەستەی پادشای ماد.{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} دڵنیا نییە کە ئایا پارسەکان بەڕاستی دانیان بە ھەر ملکەچبوونێکدا ناوە بۆ پادشاکانی ماد. [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و نیکۆڵاسی دیمەشق پارس بە وڵاتێکی ژێردەستەی میدیا دەزانن، لە کاتێکدا پێدەچێت [[زێنۆفۆن|زینۆفۆن]] و موسای کۆرین بە پێچەوانەوە پارس بە تەواوەتی سەربەخۆ لە ماد بزانن. ڕاستە کە پارس بە درێژاییی سەردەمی ماد لە لایەن پادشا ڕەسەنەکانی خۆیەوە بەردەوام بووە. تۆمارە پارسییەکان ئاماژە بە سەربەخۆییی پارس دەکەن، بەڵام شانازیی نەتەوەیی دەتوانێت ببێتە ھۆی شاردنەوە و بەھەڵە دەرخستنی ڕاستییەکان لە حاڵەتێکی لەو جۆرەدا. لەوانەیە ھەندێک دانپێدانان بە سەروەریی ماد لەلایەن پادشاکانی پارسەوە ھەبووبێت، ھەرچەندە لەوانەیە دانپێدانانێکی لەو شێوەیە زۆر فۆرماڵیزم نەبووبێت و ڕەنگە بە پابەندبوونێکی قوڕسەوە نەبووبێت.{{Sfn|Rawlinson|2007}} بیرۆکەی ئەوەی کە پارس دەوڵەتە ژێردەستەیەکی ماد بووە، لەسەر سەرچاوە کلاسیکییەکانی دواتر وەستاوە و لەلایەن ھەندێک لە زانایانەوە بە دووری دەزانرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Boucharlat |یەکەم=Remy |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=« The Rise and Fall of Media », in : G. B. Lanfranchi, M. Roaf, R. Rollinger, eds., Continuity of Empire (?) Assyria, Media, Persia. Padova, S.a.r.g.o.n. Editrice e Libreria, 2003, pp. 1-12. (History of the Ancient Near East / Monographs – V) |ناونیشان=https://www.academia.edu/95211995 |journal=Abstracta Iranica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brosius|یەکەم=Maria|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GCIGEAAAQBAJ&amp;pg=RA1-PA14|سەردێڕ=A History of Ancient Persia: The Achaemenid Empire|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=John Wiley &amp; Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٩-٧٠٢٥٣-٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== سەرھەڵدانی کورووشی مەزن ===
لە دوای کورووشی یەکەم، ئەنشان لەلایەن قەمبیزی یەکەمەوە فەرمانڕەواییی دەکرا (ح. ٦٠٠-٥٥٩ پێش زایین). ئەگەر متمانە بەو زانیارییانە بدرێت کە لەلایەن [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و [[زێنۆفۆن|زینۆفۆن]] و دیۆدۆرۆس و ھەندێک نووسەری کلاسیکی دیکەوە پێشکەش کراون، قەمبیزی یەکەم ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[ماندانا]] کردووە، کچی پادشای ماد [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] (ح. ٥٨٥-٥٥٠ پێش زایین). ھەربۆیە کوڕەکەی کورووشی دووەم نەوەى ئاستیاگ بوو. بە گوێرەی ھیرۆدۆت، ئاستیاگ خەونێکی بینیوە کە دواتر لەلایەن پیاوانی ئایینی و خەونزانەکانی ئاستیاگ و کۆشک بەو مانایە لێکدرایەوە کە نەوەکەی کە کوڕی ماندانایە، جێگەی ئاستیاگ دەگرێتەوە دێتە سەر تەختی پادشایەتی. دوای لەدایکبوونی کورووش، ئاستیاگ فەرمانی بە ژەنەڕاڵ [[ھارپاگ|ھارپاک]] کرد کە منداڵەکە بکوژێت. لەپاش ئەوە ھارپاک ئەم ئەرکەی بە شوانێک سپارد بە ناوی میتریداتس، بەڵام شوانەکە بڕیاریدا لەبڕی ئەوە کورووش وەک کوڕی خۆی پەروەردە بکات. دوای دە ساڵ، ئاستیاگ بۆی دەرکەوت کە کورووش لە ژیاندایە، ھەربۆیە ئاستیاگ دواتر سزای ھارپاکی دا بە پێشکەشکردنی گۆشتی کوڕەکەی ھارپاک وەک ژەم لە ئاھەنگێکدا. دوای ئەوەی لەلایەن ئاستیاگەوە ڕاپڕسی کرا بە جادووگەر و خەونزانەکان، جادووگەرەکان ئیدیعایان کرد کە چیتر پێویست بە ترسان ناکات لە مەترسییەکانی نەوەکەی، جەختیان لەوە کردەوە کە خەونەکە پێشتر ھاتۆتە دی، بەوەی کە کورووش بووە پادشا لەکاتێکدا یاریی لەگەڵ منداڵەکانی دیکەدا دەکرد، کە لە یارییەکەدا کورووش ڕۆڵی پادشایەتیی دەگێڕا. پاشان ئاستیاگ ئارام بووەوە و نەوەکەی نارد بۆ لای دایک و باوکی لە پارس.{{Sfn|Dandamaev|1989}}

لە ساڵی ٥٥٨ پێش زایین، [[کورووشی مەزن|کورووشی دووەم]] کە لەلایەن یۆنانییەکان بە «مەزن» (کورووشی مەزن) ناوی دەبردرا، بوو بە پادشای ھۆزەکانی پارس، لەگەڵ [[پاسارگاد (خێڵی پارسی)|پاسارگادییەکان]] کە گرنگترین پێگەی لەنێویاندا ھەبوو. ناوەندی دەوڵەتی پارس لە دەوروبەری شاری [[پاسارگاد|پاسارگاددا]] بوو، کە لە ساڵانی سەرەتای دەسەڵاتی کورووشدا، کورووش بەرنامەیەکی چڕ و پڕی بیناسازیی لەوێ دەستی پێکرد.{{Sfn|Dandamaev|1989}} لە ژێر دەسەڵاتی ئەودا، دوو شانشینی پارس جارێکی تر یەکیانگرتەوە، بەڵام کورووش ھەر بەیعەتدار بوو بە پادشای مادەوە (ھەر ژێردەستەی پادشای ماد بوو).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty|سەردێڕ=ACHAEMENID DYNASTY |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty &quot;Achaemenid Dynasty&quot;]. ''iranicaonline.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;December 20,&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== دووژمنایەتی و پەیوەندییەکانی ماد و بابل ===
{{ھەروەھا ببینە|لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری}}[[پەڕگە:Median_Empire2-es.svg|ڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|زلھێزەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٠ پێش زایین: لیدیا (بە ڕەنگی شین)، ماد (بە ڕەنگی زەرد)، بابل (بە سەوزی تۆخ) و میسر (بە سەوزی کاڵ)]]
لەو کاتەی کە کورووشی دووەم بوو بە پادشای پارسەکان، چوار دەوڵەتی بەھێز لە تەواوی ڕۆژھەڵاتی نزیکدا ھەبوون: [[شانشینی ماد|ماد]]، [[لیدیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|بابل]] و [[بیست و شەشەمین شانشینی میسر|میسر]]. ماد و بابل لە سەرەتادا ھاوپەیمان بوون، بەڵام پەیوەندییەکانیان دەستی بە تێکچوون کرد، بەھۆیەوە وایکرد ھەردوو پادشای بابل و ماد بە ئارەزووەوە پەنابەر لە ناوچەکانی یەکترەوە وەربگرن.{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} نەبوخەدنەسری دووەم (ح. ٦٠٥-٥٦٢ پێش زایین) نیگەران بوو لەوەی کە ماد واز لە ھاوپەیمانی بھێنێت و ببێتە ڕکابەرێکی مەترسیدار. نامەیەک کە ئاراستەی نەبوخەدنەسر کراوە ئاماژە بەوە دەکات کە لە ساڵی ٥٩١ پێش زایین پەیوەندیی نێوان ماد و بابل ئاڵۆز بووە. لە نامەکەدا ھاتووە کە چەند بابلییەک فەرمانی پادشایان پشتگوێ خستووە و بەرەو میدیا ھەڵھاتوون. بەڵام ئەگەر ھیرۆدۆت متمانەی پێ بدرێت، ئەوا پەیوەندییەکانی نێوان بابل و ماد ھێشتا تاڕاددەیەک باش بوون لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایین کاتێک ماد و لیدیا پەیماننامەیەکی ئاشتییان ئەنجامدا بە نێوەندگیری سینێسیسی یەکەم، پادشای کیلیکیا و چەند لابینێتوسێکی دیاریکراو لە بابلەوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/babylonia-i|سەردێڕ=BABYLONIA i. History of Babylonia in the Median and Achaemenid periods |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;

دوای مردنی نەبوخەدنەسری دووەم لە ساڵی ٥٦٢ پێش زایین، بابل چووە قۆناغێکی قەیرانی سیاسییەوە کە بەشێکی بەھۆی ململانێی نێوان ھۆزەکانی [[کلدانیا|کلدان]] و [[ئارامیەکان|ئارامییەوە]] بوو، بەشێکیش بەھۆی گرژیی نێوان لایەنە قەشە و سەربازییەکانەوە بوو. لە چەند ساڵێکدا سێ پادشا یەک لە دوای یەک ھاتن تاوەکوو گەشتە [[نەبو نید|نەبونید]] (ح. ٥٥٦-٥٣٩ پێش زایین) کە لە مانگی ئایاری ٥٥٦ پێش زایین دەسەڵاتی گرتە دەست.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/babylonia-i|سەردێڕ=BABYLONIA i. History of Babylonia in the Median and Achaemenid periods |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://iranicaonline.org/articles/babylonia-i &quot;Babylonia i. History of Babylonia in the Median and Achaemenid periods&quot;]. ''iranicaonline.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;December 20,&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; نەبونید پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ مادەکاندا نەبوو. بەپێی نووسراوەکانی، لە ساڵی یەکەمی حوکمڕانیدا، نەبونید لە خەونێکدا فەرمانی لە خوداوەند [[مەردۆخ]] وەرگرتووە بۆ نۆژەنکردنەوەی پەرستگای [[Ehulhul|ئیھولھول]] لە [[حەڕان]]، شارێک لە باکووری میزۆپۆتامیا کە لە دوای [[لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری|ڕووخانی ئاشوورەوە]] کەوتبووە ژێر کۆنترۆڵی مادەکان. پەرستگاکە لە ساڵی ٦٠٩ پێش زایین لە کاتی شەڕەکانی ئاشووردا لەلایەن مادەکانەوە وێران کرابوو و لەو کاتەوە وێرانە بوو. مەردۆخ لە خەودا دڵنیایی دا کە چیتر مادەکان نابنە بەربەست لەبەردەم نۆژەنکردنەوەی پەرستگاکە.{{Sfn|Dandamaev|1989}}{{Sfn|Briant|2002}}

مادەکان ھەر لە سەرەتاوە خۆیان بۆ ھێرشکردنە سەر بابل ئامادە کردبوو و پەیوەندیی نێوان ھەردوو وڵات گرژییان لە نێواندا ھەبوو، ئەمەش لە بەڵگە نووسراوەکانی بابل لەم قۆناغەدا دەردەکەوێت کە تۆنی دژە میدیایی تێدایە. خراپتربوونی پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵات لە قسەکانی [[ئیرمیا|ئیرمیای]] پێغەمبەری عیبرەکانیشدا ڕەنگدەداتەوە کە چەند دەیەیەک پێش ڕاپەڕینی کورووش لە دژی ئاستیاگ نووسرابوون.{{Sfn|Dandamaev|1989}}

== ململانێکە ==
[[پەڕگە:PLATE2BX.jpg|ڕاست|وێنۆک|251x251پیکسڵ|کارێکی ھونەری کە گەورەکانی ماد نیشان دەدات]]
گێڕانەوەی بەرفراوان لەبارەی ڕاپەڕین و شەڕەکانی دواتر لەلایەن نووسەرانی کلاسیکەوە گوازراونەتەوە. ھەندێک زانیاریی گرنگ، ھەرچەندە تا ڕاددەیەک کەمن، وە زانیارییەکان لەلایەن دەقە بابلییەکانیشەوە پێشکەش دەکرێن.{{Sfn|Dandamaev|1989}} سەرچاوە بابلییەکان ھەندێک خاڵ پشتڕاست دەکەنەوە و ھەندێکی دیکەش ڕوون دەکەنەوە کە لەو خاڵانەی کە نووسەرانی کلاسیک پێشکەشیان کردووە.{{Sfn|Briant|2002}}

بەپێی مێژوونووسی یۆنانی ھیرۆدۆت، ژەنەڕاڵ [[ھارپاگ|ھارپاکی]] ماد کە لەلایەن [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگەوە]] بە شێوەیەکی دڕندانە سووکایەتیی پێکرابوو، بڕیاریدا تۆڵە لە پادشای ماد بکاتەوە و دەستی بە پیلانگێڕی کرد. ئەو گەورە و بەرپرسە ناڕازی و بەرھەڵستکارەکانی مادی بۆ لای خۆی کۆکردەوە، دواتر [[کورووشی مەزن|کورووشی]] ھان دا بۆ ڕاپەڕین. ھارپاک بە ھاوکاریی خزمەتکارێکی متمانەپێکراو نامەیەکی بۆ کورووش لە پارس نارد. لە نامەکەدا ھارپاک بەڵێنی بە کورووش دا کە ئەگەر ڕاپەڕین دژی ئاستیاگ ھەڵبژێرێت، ئەوا پشتیوانیی گەرەنتی کراوی زۆرێک لە گەورە و بەرپرسانی مادی دەبێت و ھارپاک خۆیشی لەگەڵ سەربازەکانیدا دەچێتە پاڵی. پێویستە بە ڕەخنەگرانە لە گێڕانەوەی ھیرۆدۆت بکۆڵرێتەوە، بەڵام وا دیارە کە بەڕاستی کۆمەڵێک گەورە و کاربەدەست و بەرپرس لە ماددا ھەبوون کە لە سیاسەتەکانی ئاستیاگ ناڕازی بوون و ئامادە بوون بۆ لادان بۆ لای دووژمنەکانیان و خیانەت بکەن. ئیگۆر دیاکۆنۆف و [[I. G. Aliev|ئای جی ئالیێڤ]] ئەو گریمانەیەیان پێشنیار کرد کە ئەم گرووپە لە نوێنەرانی گەورە خێڵەکییەکان پێکھاتبوو کە ئاستیاگ لە ھەوڵەکانیدا بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی بەھێز و ناوەندگەرایی لە دژی ئەوان شەڕی کردووە. لەوانەیە پیلانی گەورەکانی ماد تەنھا لە کاتی شەڕ لەگەڵ یاخیبووەکاندا بەدی ھاتبێت و ڕەنگە بە تەنیا نەبووبێتە ھۆکارێکی دەستپێکردنی یاخیبوونەکە، وەک ھیرۆدۆت ئیدیعای دەکات. بە گوێرەی ھیرۆدۆت، دوای زانینی ناوەڕۆکی نامەکەی ھارپاگ، کورووش کۆبوونەوەیەکی ڕێکخست لەگەڵ ھۆزەکانی پارس و بانگھێشتیانی کرد، لەوانە [[پاسارگاد (خێڵی پارسی)|پاسارگاد]]، [[مارافی]] و [[ماسپی]]، پاشان بە دەنگی بەرز فەرمانێکی بۆ خوێندنەوە کە دایڕشتبوو، ئیدیعای کرد کە لە ئاستیاگەوە وەریگرتووە. لەم فەرمانەدا کورووش جەختی لەوە کردەوە کە ئاستیاگ ئەوی وەک فەرماندەی سوپا دەستنیشان کردووە. پاشان کورووش دەستی کرد بە ڕازیکردنی پارسەکان بۆ لادان لە ئاستیاگ، بەڵێنی ئەوەی دا کە سەرکەوتنی ڕاپەڕینەکە گەرەنتیی ژیانێکی ئاسانتریان بۆ دەکات. پارسەکان کە ناڕەزایییان لە دەسەڵاتی مادەکان ھەبوو، بە ئارەزووەوە وەڵامی بانگەوازی سەرکردەکەیان دایەوە. کاتێک ئاستیاگ زانی کە کورووش ڕاپەڕینێک ئامادە دەکات، نێردراوێکی نارد بۆ ئەوەی بانگی بکات بۆ کۆشکی ماد لە [[ئەکباتانا|ئەکبەتانا]]. ڕەتکردنەوەی کورووش لە گوێڕایەڵیی ئاستیاگ ئاماژەیە بۆ یاخیبوونەکە. دەرئەنجامی ڕاپەڕینەکە لە دوو شەڕدا یەکلایی بووەوە. لە شەڕی یەکەمدا ئاستیاگ بەشداری نەکرد و ژەنەڕاڵەکەی، ھارپاک کە فەرماندەی سوپای ماد بوو لەگەڵ بەشێکی زۆر لە سەربازەکانی بەرەو لای کورووش ھەڵھاتن. پاشان ئاستیاگ فەرمانی دا کە ئەو جادووگەرانەی کە خەونەکەیان بە ھەڵە لێکداوەتەوە [[ھەڵدڕین|ھەڵبدڕێنرێن]]، کە ڕەنگە ھەندێکیان بەرکەوتنیان لەگەڵ پیلانگێڕییەکاندا ھەبووبێت و جگەلەوان ھەموو ئەو مادانەش بە پیر و گەنجەکانیشەوە چەکدار بکرێن. سەرەڕای ئەو تەمەنە گەورەیەی کە ھەیبوو، ئاستیاگ بە شێوەیەکی شەخسی لە شەڕی دووەمدا سەرکردایەتیی سوپاکەی کرد، بەڵام مادەکان شکستیان ھێنا و پادشا ئاستیاگ بە دیل گیرا. کورووش بە ھیچ شێوەیەک زیانی بە ئاستیاگ نەگەیاند؛ لە ڕاستیدا بە ڕەحمەوە مامەڵەی لەگەڵدا کرد. بەم شێوەیەش بە گوێرەی ھیرۆدۆت، کۆتایی بە حوکمڕانیی ٣٥ ساڵەی ئاستیاگ و ھەژموونی مادەکان کە ١٢٨ ساڵ لە ئاسیادا ھەیانبوو کۆتاییی ھات.{{Sfn|Dandamaev|1989}}

سەرەڕای خیانەتەکەی ھارپاک، لەلایەن نووسەرانی کلاسیکەوە دەوترێت سەرکەوتنی کورووش زۆر قوڕس بووە و کاتێکی زۆری ویستووە تا بەدەست بھێنرێت. [[پۆلیانۆس]] باسی سێ شەڕی کردووە کە تیایدا کورووش شکستی ھێناوە، لە کاتێکدا لە شەڕی چوارەمدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. ھەروەھا بانگەشەی ئەوە دەکات کە دوای شکستە سەرەتایییەکان «زۆرێک لە پارسەکان بەرەو لای مادەکان ڕۆیشتن و ھەڵھاتن». توندوتیژی و گێژاویی ئەو دووژمنایەتیانەی کە لە پارسدا سەریان ھەڵدا، بە ھەمان شێوە لەلایەن نیکۆڵاسی دیمەشقەوە جەختی لەسەر دەکرێتەوە.{{Sfn|Briant|2002}} ھەروەھا نیکۆڵاس باسێکی درێژی لەم ڕووداوانە گێڕایەوە، کە بە مۆتیڤی ئەفسانەیی ڕازاوەتەوە و لە بنەڕەتدا دەنگدانەوەی مۆتیڤی [[کتسیاس|کتسیاسە]]. لە وەشانی خۆیدا، کورووش لەکاتێکدا لە خزمەت ئاستیاگدا بوو لە ماد، بەرکەوتەی لەگەڵ زاوایەکی دیاریکراو بوو بە ناوی [[ئۆبارێس]] کە کۆیلەی مادێک بوو. ئاستیاگ بە شێوەیەکی دڕندانە سزای ئۆبارێسی دا بەھۆی ھەندێک تاوانەوە. لە ئەنجامدا ئۆبارێس پیلانی لە دژی پادشا دانا و کورووشی ھان دا بۆ سەرکردایەتیکردنی ڕاپەڕینێک لە دژی مادەکان. و بەم شێوەیە، شەڕەکە دەستی پێکرد. [[شەڕی سنووری پارس|شەڕی یەکەم]] بۆ ماوەی دوو ڕۆژ بەردەوام بوو و لە ئەنجامدا ئاستیاگ سەرکەوتنی تەواوەتی بەدەستھێنا. فارسەکان بەھۆی ئەوەی کە ئەوەندە نزیک لە سنوورەکانیان لەگەڵ ماد شکستیان ھێنا، بەرەو [[پاسارگاد]] ھەڵھاتن. بە گوتەی کتسیاس، کورووش لە نزیک شارۆچکەی [[ھیربا]] (کە شوێنەکەی نادیارە) شکستی بە ھێزەکانی ماد ھێنا، بەڵام لە شەڕی دواتردا ئاستیاگ دەستی باڵای بەدەستھێنا و فارسەکان ھەڵھاتنەوە بۆ پاسارگاد. [[جەستن (مێژووناس)|جەستن]] باس لەوە دەکات کە کاتێک ئاستیاگ دەستی دەکرد بە دۆڕاندن لە شەڕەکەدا، سەربازانێکی تایبەتی لە پشت ھێڵەکانییەوە دانا و فەرمانی کوشتنی ھەر کەسێکی لادەری دابوو. [[گەمارۆدانی گردی پاسارگاد|شەڕی دواتر]] بە گوتەی نیکۆڵاس لە نزیک پاسارگاد ڕوویدا و ھەروەھا بۆ ماوەی دوو ڕۆژ بەردەوام بوو. لە ڕۆژی یەکەمدا سەرکەوتن لەگەڵ سەربازانی مادەکان بوو، بەڵام لە ڕۆژی دووەمدا پارسە ھەڵھاتووەکان بە شەرمەزاربوونەوە، بە شێوەیەکی ئیرادەدارتر دەستیان بە شەڕ کردەوە. سوپای کورووش سەرکەوتنێکی تێکشکێنەر و چەقێنەری بەدەستھێنا و پارسەکان ئۆردووگای مادەکانیان گرت. پاشان ئاستیاگ ژەنەڕاڵەکانی لە سێدارە دا، بە پاساوی ئەوەی کە شکستەکە خەتای ئەوان بووە (ھەروەھا دیۆدۆرووسـیش، ڕاپۆرتی لەسێدارەدانی ژەنەڕاڵەکان دەدات). ئاستیاگ کە ھیچ پشتیوانییەکی لە نێو خوارووەکانی خۆیدا نەدۆزییەوە، بەرەو ئەکبەتانا ھەڵھات و لە کۆشکەکەدا خۆی حەشاردا.{{Sfn|Dandamaev|1989}}{{Sfn|Briant|2002}}
[[پەڕگە:King_Astyages_submitting_to_Cyrus.jpg|وێنۆک|ئاستیاگ بە زنجیرەوە دەبرێتە لای کورووش]]
کورووش ھێرشەکانی بۆ سەر ماد دەستپێکردەوە و ئەکبەتانای گرت. ڕەنگە ئاستیاگ پشتی بە قەڵاکانی شارەکە بەستبێت بۆ ئەوەی بەرگرییەکی درێژخایەن پێشکەش بکات: بە گوێرەی کتسیاس، لە کاتێکدا کە لەگەڵ کچەکەی و زاواکەی [[سپیتاماس]] لە ژێرزەمینەکەی کۆشکی پاشایەتیدا خۆیان حەشاردابوو، گیران. بە گوێرەی نیکۆڵاسی دیمەشق، ئاستیاگ توانی ھەڵبێت و تەنھا لە ئەنجامی [[پاسارگاد|شەڕێکی دیکەدا]] گیرا.{{Sfn|Briant|2002}} دەوترێت ئەم شەڕەی کۆتایییە زۆر لە نزیک پاسارگاددا ڕوویداوە. لە کاتێکدا ھیچ بەڵگەیەکیش نییە کە دژایەتی ئەوە بکات کە لە [[Murghab plain|دەشتی مورغاب]] ڕوویداوە، بەھۆی نادڵنیایییەکانی دەوروبەری چوارچێوەی ڕاپەڕینەکە، ناتوانرێ متمانەیەکی زۆر بەم شوێنە دابنرێ.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/place/pasargadae/|سەردێڕ=Pasargadae - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}&lt;/ref&gt; بە گوێرەی [[سترابۆ]]، دوای سەرکەوتنی کورووش، ئاستیاگ لەگەڵ ئەوەی کە لە سەربازەکانی مابووەوە، بەرەو خاکی ماد ھەڵھات و بە ئاسانی گیرا. [[زێنۆفۆن|زینۆفۆن]] لە ''کتێبی سیرۆپیدیای'' خۆیدا باس لەوە دەکات کە ئاستیاگ وەک پادشای ماد لە جێگاکەیدا مردووە و فەتحەکانی کورووش بە پلەی ژەنەراڵیی باپیرەی کە پادشای ماد بووە ئەنجام دراون. بەڵام دەبێ زینۆفۆن ئاگاداری وەرچەرخانی ڕاستەقینەی ڕووداوەکان بووبێت چوونکە لە ''[[ئەناباسیس]]''دا، باسی شەڕی نێوان پارس و مادەکانی کردووە، لە کاتێکدا لە کتێبی ''سیرۆپیدیادا''، پێدەچێت ڕاستییە مێژوویییەکان بە مەبەست تەمومژاوی کرابن بۆ ئایدیاڵیزەکردنی کورووش.{{Sfn|Dandamaev|1989}}
[[پەڕگە:Nabonidus_cylinder_sippar_bm1.jpg|وێنۆک|سلندەری نەبونید لە سیپار]]
جگە لەو باسانەی کە نووسەرانی کلاسیک پێشکەشیان کردووە، باسێکی ھاوچەرخیی ڕەسەن ھەیە سەبارەت بە ڕاپەڕینەکە بە شێوەیەکی زۆر کورت، کە لە دوو نووسراوی پادشای بابلی [[نەبو نید|نەبونید]] دۆزراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/astyages-the-last-median-king|سەردێڕ=ASTYAGES |وێبگە=www.iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt; ئەو زانیارییانەی کە سەرچاوە بابلییەکان پێشکەشی دەکەن، بە شێوەیەکی بەرفراوان پشتگیری لە چیڕۆکی ھیرۆدۆت دەکەن. [[سلندەرەکانی نەبونید|سلندەری سیپار]] باس لەوە دەکات کە لە ساڵی ٥٥٣ پێش زایین کورووش لە دژی مادەکان یاخی بووە و بە سوپا بچووکەکەیەوە سەربازە زۆرەکانی مادی تێکشکاندووە و ئاستیاگی گرتووە و بە زنجیر ھێناویەتییە سەر خاکەکەی. لەوانەیە دوای دەستپێکردنی ڕاپەڕین لە ساڵی ٥٥٣ پێش زایین، مادەکان ھێزەکان و پارێزگارەکانیان لە [[حەڕان]] کشاندبێتەوە. بابلییەکان بە کەڵک وەرگرتن لەو سەختییانەی کە ئاستیاگ ڕووبەڕوویان دەبێتەوە، لە دەوروبەری ساڵی ٥٥٢ پێش زایین حەڕانیان گرتبێت.{{Sfn|Dandamaev|1989}} مێژوونووس پاوڵ-ئالین بیۆلیۆ پێی وایە ئەگەری ئەوە ھەیە کە نەبونید ھانی کورووشی دابێت بۆ یاخیبوون و شەڕکردن دژی مادەکان، تەنانەت ڕەنگە ھاوپەیمانیی لەگەڵدا کردبێت، چوونکە مانەوەی نەبونید لە [[تایما]] ھاوکاتە لەگەڵ دەستپێکردنی ڕاپەڕینی کورووش.{{Sfn|Beaulieu|1989}} بەڵام کەمیی زانیاری ھەیە بۆ پشتگیریکردنی ئەم گریمانەیە. پێدەچێت شکستی ئاستیاگ لە ساڵی ٥٥٣ پێش زایین تەنھا یەکێک بووبێت لە زنجیرەیەکی درێژخایەنی دووژمنایەتی و یەکلاکەرەوەترین شکست نەبووبێت. [[مێژووچکەی نەبو نید]] کە ڕەنگە ڕووداوەکانی ساڵی ٥٥٠ پێش زایین باس بکات، باس لەوە دەکات کە ئاستیاگ سەربازەکانی بانگھێشت کردووە و دژی کوروش ڕێپێوانیان کردووە، بەڵام سوپاکەی لە دژی یاخی بووە و گرتوویانە و ڕادەستی کورووشیان کردووە. پاشان کورووش بە ڕێپێوان بەرەو پایتەختی ماد، [[ئەکباتانا|ئەکبەتانا]] ڕۆیشت و داگیری کرد و غەنیمەتێکی زۆری بردە پارس.{{Sfn|Dandamaev|1989}} گرتنی خەزێنەی شاھانەی ماد نیشانەیەکی سەرنجڕاکێشی دەسەڵات و ھێزە تازە دۆزراوەکەی بوو و ئۆبارێس بەرپرسیار بوو لە گواستنەوەیان بۆ پارس. بە دڵنیایییەوە ئەم غەنیمەتە گرنگییەکی زۆری پراکتیکیی ھەبوو؛ ئەوەندەی دەزانرێ، ئەوە یەکەمجار بوو کە کورووش سەرچاوەی بێسنووری لەبەردەستدا بوو بۆ ئەو ھەڵمەتانەی کە لە پێشیدا بوون.{{Sfn|Briant|2002}}

گێڕانەوەی بابلی لەگەڵ گێڕانەوەکانی ھیرۆدۆت دەگونجێت و ھاوڕابوونە و پشتڕاستی دەکاتەوە کە ئاستیاگ ھێرشی کردووەتە سەر کورووش و گیراوە. چۆن کورووش خاوەنی توانای شکستپێھێنانی مادەکان بووە و پاڵنەرەکانی پشت ھێرشی ئاستیاگ بۆ سەری، لایەنگەلێکن کە تا ئێستا نادیارن. لەوانەیە مادەکان جۆرێک لە سەروەرییان بەسەر ئەنشاندا دووپات کردبێتەوە، کە پارسەکان تەحەدایان کردبێت. یانیش ڕەنگە کردەوە فراوانخوازییەکانی پارس وەڵامێکی شەڕانگێزانەیان لەلایەن مادەکانەوە ورووژاندبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuhrt|یەکەم=Amélie|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bb7eH1LHRcAC&amp;pg=PA48|سەردێڕ=The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٠١٦٩٤-٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە سەرھەڵدانی پارس و ڕووخانی میدیا ھۆکاری ئابووریی قووڵتری ھەبووبێت. وا دیارە لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی پێش زایین، کارێزەکان (کەناڵەکانی ئاودێری ژێر زەوی) لە فارس ھەڵکەندرابوون، بەمەش ئەم بەشەی ئێران پێشەنگێکی کێبڕکێی بەسەر ماددا بەخشیبوو. بەڵام ئەگەری ئەوە ھەیە ئەم پێشھاتە دوای سەرکەوتنی کورووش بەسەر مادەکاندا ڕوویدابێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/people/medes/|سەردێڕ=Medes - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}&lt;/ref&gt; جگە لە خیانەتەکەی سوپا، ڕووخانی ماد بەھۆی قەیرانێکی خانەدانییەوەش ئاسانکاریی بۆ کرا. بەپێی ئەو دوو سەرچاوەیەی کە لەبەردەستدایە، ئاستیاگ میراتگری پیاوی نەبووە. لە ڕاستیدا ھیرۆدۆت و زینۆفۆن بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ئاستیاگ کچێکی ھەبووە بە ناوی [[ماندانا]] کە بە دایکی کورووش وەسفی دەکەن (ھاوسەری قەمبیز)، لە کاتێکدا کستیاس ڕاستیی ئەم ئیدیعایەی ڕەتکردەوە و کچێکی بە ناوی [[ئەمیدیا]]&lt;nowiki/&gt;ی بۆ گەڕاندەوە. وە ھەروەھا ماد ھاوکاریی لە [[لیدیا]] وەرنەگرت، وڵاتێک کە لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایین ھاوپەیمانیی لەگەڵدا پێکھێنابوو، ڕەنگە لەبەر ئەوەی لیدیا زۆر دوور بووبێت لە ناوچەی ململانێکە بۆ ئەوەی یارمەتیی کاریگەر پێشکەش بکات.{{Sfn|Rawlinson|2007}}
[[پەڕگە:The Defeat of Astyages (complete).jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|584x584پیکسڵ|تابلۆی «شکستھێنانی ئاستیاگ»، کە وێناکردنی ھونەریی کورووشی مەزن نیشان دەدات کە شکستی بە ئاستیاگ ھێنا، کە ئاماژەیە بۆ سەرھەڵدانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیی پارسی]].{{ھن}}لە تابلۆکەدا [[کورووشی مەزن]] لە ناوەڕاستدا وەستاوە و فەرمان دەردەکات، کە لە پشتییەوە [[ھارپاگ|ھارپاک]] وەستاوە و لە پێش ھەردووکیان [[ئاستیاگ]] زنجیر لە دەستەکانی بەستراوە و بە دیل گیراوە.]]

=== شەڕەکان ===

* [[شەڕی ھیربا]] (٥٥٢ پێش زایین)
* [[شەڕی سنووری پارس]] (٥٥١ پێش زایین)
* [[Siege of Pasargadae Hill|گەمارۆدانی گردی پاسارگاد]] (٥٥٠ پێش زایین)
* [[پاسارگاد|شەڕی پاسارگاد]] (٥٥٠ پێش زایین)

== دەرئەنجام ==
[[پەڕگە:Pasargad_audience_hall.jpg|وێنۆک|وێرانەکانی کۆشکی دێرینی کورووش لە پاسارگاد. کۆشکەکە بە گوتەی [[سترابۆ]]، دەبوو لە پاسارگاد دروست بکرایە وەک یادگارییەک بۆ سەرکەوتنی کورووش لە سەردەمی ئاستیاگ.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/place/pasargadae/|سەردێڕ=Pasargadae - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.livius.org/articles/place/pasargadae/ &quot;Pasargadae&quot;]. ''Livius.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2021-12-20&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;]]
داگیرکردنی [[ماد (ھەرێم)|ماد]] لەلایەن کورووشەوە گۆڕانکارییەکی قووڵی لە دۆخی جیۆپۆلەتیکی لە سەرانسەری [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|ڕۆژھەڵاتی نزیک کۆندا]] بەدوای خۆیدا ھێنا. ماد لەلایەن پارێزگارێکی فارسەوە بەڕێوەدەبرا و باج وەک ھەر خاکێکی داگیرکراو کۆدەکرایەوە. [[ئەکباتانا|ئەکبەتانا]] بەھۆی گرنگیی ستراتیژییەکەی لە زاڵبوون بەسەر [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەندیدا]] بووە یەکێک لە پایتەختەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیی]] تازە دامەزراو.{{Sfn|Briant|2002}} پارسەکان سیستەمی ئیدارەی دەوڵەتی مادیان گرتەبەر کە لە بەرامبەردا چەندین تایبەتمەندیی سیستەمی ئاشووریی لەخۆگرتبوو. لە ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیدا، ماد پێگەی ئیمتیازاتی خۆی پاراست و لە دوای خودی [[پارسەکان|پارسەوە]] پلەی دووەمی بەدەستھێنا. بەشێک لە گەورە بەرپرس و پلەدارەکانی ماد لە سەردەمی کورووش و ھەروەھا لە ژێر دەستی جێنشینەکانیدا پێگەی ئیمتیازاتی خۆیان پاراست. یۆنانیەکان و [[جوو|جوولەکەکان]] و [[میسرییەکان]] و گەلانی دیکەی جیھانی کۆن زۆرجار بە پارسەکانیان بە «ماد» ناودەبرد و پێدەچوو مێژووی پا&lt;nowiki/&gt;رسیان بە درێژەپێدەری مێژووی مادەکان بزانیایە.{{Sfn|Dandamaev|1989}}

بەپێی گوتەکانی [[کستیاس]]، کورووش ژیانی ئاستیاگی پاراست و کردی بە حاکمی بارکانیا (ڕەنگە [[ھیرکانیا]] بێت). دواتر ئاستیاگ بردرایە بیابان و بە ھاندانی [[ئۆبارێس]]، مردنێکی دڵنیای لێکەوتەوە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە کورووش ڕاستەوخۆ بەرپرسیار نەبووبێت لە مردنەکەی، چوونکە دواتر بەرپرسیارەکان سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا و ئۆبارێس کۆتاییی بە ژیانی خۆی ھێنا.{{Sfn|Dandamaev|1989}} ئەگەر باوەڕ بە کستیاس بکرێت، ئاستیاگ کچێکی ھەبوو بە ناوی [[ئەمیدیا]]، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[Spitamas|سپیتاماس]] کردبوو، کە گەورەیەکی ماد بوو، کە بەم شێوەیە ئەو بوو بە جێنشینەکەی-زاوای. دوای کوشتنی سپیتاماس، کورووش ھاوسەرگیریی لەگەڵ ئەمیدیا کرد بۆ ئەوەی شەرعیەتی تەختی ماد بەدەستبھێنێت. ھەرچەندە ڕاستەقینەییی گێڕانەوەی کتسیاس جێگای پرسیارە، بەڵام ئەگەری زۆرە کە کورووش کچێکی پادشای مادی ھێنابێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/amytis-median-and-persian-female-name|سەردێڕ=AMYTIS |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;

ھێڵی کاتیی ھەڵمەتەکانی کورووش دوای داگیرکردنی ماد بە تەواوی ڕوون نییە. لە ساڵانی ٥٤٩-٥٤٨ پێش زایین، پارسەکان ئەو خاکانەیان داگیرکرد کە سەر بە دەوڵەتی لەناوچووی ماد بوون، لەوانە [[پارتیا]]، [[ھیرکانیا]] و بەڕواڵەت [[ئەرمەنستان (ساتراپی)|ئەرمینیا]]. بەپێی [[زێنۆفۆن|زینۆفۆن]] (سیرۆپیدیا)، ھیرکانییەکان بە ئارەزووی خۆیان ملکەچی سەروەریی کورووش بوون. کتسیاس نووسیویەتی کە ھیرکانییەکان پەیوەندییان بە کورووشەوە کردووە پێش ئەوەی بەسەر ئاستیاگدا سەرکەوێت، لە کاتێکدا پارتییەکان دوای کەوتنی ئەکبەتانا بۆ دەستی پارسەکان ئەو کارەیان کردووە. بە گوێرەی [[جەستن (مێژووناس)|جەستن]] ئەو وڵاتانەی پێشتر ملکەچی مادەکان بوون لە کورووش یاخی بوون و ناچاری کرد شەڕی زۆر ئەنجام بدات بۆ ئەوەی بتوانێت ملکەچیان بکات.{{Sfn|Dandamaev|1989}} بە گوێرەی نیکۆڵاسی دیمەشق، دوای ئەوەی زانینی شکستی ئاستیاگ، ھیرکانییەکان، پارتییەکان، ساکایەکان، باکتریاکان و گەلانی دیکە کورووشیان وەک پادشای خۆیان ناساند.{{Sfn|Duncker|1881}} لە کاتێکدا ھەندێک لە زانایان پێیان وایە کە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]] تەنھا لە دوای ساڵی ٥٣٩ پێش زایین لەلایەن پارسەکانەوە داگیرکراوە، بەڵام تەواو ئەگەری ئەوە ھەیە کە وڵاتەکە لە دەوروبەری ساڵی ٥٤٩ پێش زایین ژێردەستە بووبێت.{{Sfn|Dandamaev|1989}}
[[پەڕگە:Croesus_portrait.jpg|ڕاست|وێنۆک|وێنەی کرۆسوس لەسەر گوڵدانێکی یۆنانی]]
لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایینەوە ڕێککەوتنێک لە نێوان میدیا و لیدیادا ھەبوو کە تێیدا [[ڕووباری قزل ئیرماق|ڕووباری ھالیس]] وەک سنووری نێوان ھەردوولا دیاریکرا. لە سەردەمی ڕووخانی ماددا، پاشای لیدیا [[کرۆسوس]] بوو، کە لە سەرانسەری ڕۆژھەڵاتی نزیک و یۆنان بەھۆی سامان و دەسەڵاتی سەربازییەوە بەناوبانگ بوو. کرۆسوس بە تامەزرۆیییەوە بۆ فراوانکردنی دەسەڵاتەکەی بۆ ڕۆژھەڵات، ئۆپەراسیۆنەکانی دواتری وەک ھەڵمەتێک خستەڕوو کە مەبەست لێی تۆڵەسەندنەوە بوو بۆ شووبراکەی (برای ھاوسەرەکەی).{{Sfn|Briant|2002}} کورووش نەیارێکی ترسناک بوو، بۆیە کرۆسوس ھاوپەیمانیی لەگەڵ فیرعەونی میسر و [[ئاماسیسی دووەم]] و [[سپارتا|سپارتاکانی]] یۆنان کرد. ڕەنگە پادشای بابلی نەبونیدیش سەر بە ھەمان ھاوپەیمانی بووبێت&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/person/croesus/|سەردێڕ=Croesus - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}&lt;/ref&gt; چوونکە سەرەڕای بینینی سوودەکانی لە ململانێی ماد و پارس، گەشەسەندنی دەسەڵاتی کورووش مەترسییەکی گەورەی لەسەر [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] دروستکرد.{{Sfn|Briant|2002}} لیدییەکان لە ساڵی ٥٤٧ پێش زایین شکستیان ھێنا و پایتەختەکەیان [[ساردیس]] گەمارۆدرا و گیرا.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; دوای داگیرکردنی لیدیا، ڕەنگە کورووش [[کیلیکیا|کیلیکیای]] داگیرکردبێت و لە ساڵی ٥٣٩ پێش زایین، بابلی گرت. لەگەڵ داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ، ئێستا کورووش بوو بە فەرمانڕەوای [[شام|شامیش]]. دواتر کورووش دەستی کرد بە ھەڵمەتی زیاتر بۆ ڕۆژھەڵات و ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیی زیاتر فراوانتر کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/person/cyrus-the-great/|سەردێڕ=Cyrus the Great - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== کتێبنامە ==

=== سەرچاوە کۆنەکان ===

* The Nabonidus Chronicle of the Babylonian Chronicles
* [[ھێرۆدۆت|Herodotus]] (''Histories'') I, 127
* Ctesias (''Persica'')
* Diodorus Siculus (''Bibliotheca historica'')
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20031024165620/http://www.forumromanum.org/literature/justin/english/index.html Justin, ''Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus'']}} {{In lang|en}}
* Fragments of Nicolaus of Damascus
* [[سترابۆ|Strabo]] (''[[سترابۆ|History]]''), (XV 3.8)

=== سەرچاوە مۆدێرنەکان ===

* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dandamayev |یەکەم=M. |دوایین٢=Medvedskaya |یەکەم٢=I. |ساڵ=٢٠٠٦|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/media|سەردێڕ=MEDIA |وێبگە=Iranicaonline.org}}

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rawlinson|یەکەم=George|ناونیشان=http://www.gutenberg.org/files/16163/16163-h/16163-h.htm|سەردێڕ=The Seven Great Monarchies of the Ancient Eastern World|بڵاوکەرەوە=John B. Eldan Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣١٩٥٦-٤٦-٨|بەرگ=٧|شوێن=New York|orig-year=1885}}

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dandamaev|یەکەم=M. A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ms30qA6nyMsC&amp;pg=PA16|سەردێڕ=A Political History of the Achaemenid Empire|بڵاوکەرەوە=BRILL|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩١٧٢-٦|پەڕەکان=}}

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beaulieu|یەکەم=Paul-Alain|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/j.ctt2250wnt|سەردێڕ=Reign of Nabonidus, King of Babylon (556-539 BC)|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٩٧٨٠٣٠٠٠٤٣١٤٣|doi=10.2307/j.ctt2250wnt|jstor=j.ctt2250wnt|oclc=٢٠٣٩١٧٧٥|بەستەری نووسەر=Paul-Alain Beaulieu}}

* Ilya Gershevitch, ed., ''The Cambridge History of Iran.  Vol. 2: The Median and Achaemenian Periods.''  Cambridge University Press (1985) {{ISBN|0-521-20091-1}}

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Laymon|یەکەم=Charles M.|سەردێڕ=The Interpreter's One Volume Commentary on the Bible: Introduction and Commentary|بڵاوکەرەوە=Abingdon Press|ساڵ=١٩٧١|پەڕەکان=٤٤٠–٤٤٢}}

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Briant|یەکەم=Pierre|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lxQ9W6F1oSYC&amp;pg=PA36|سەردێڕ=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire|بڵاوکەرەوە=Eisenbrauns|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٥٠٦-١٢٠-٧}}

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Duncker|یەکەم=Max|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qIkBAAAAQAAJ&amp;dq=Battle+of+Pasargadae&amp;pg=PA357|سەردێڕ=The History of Antiquity|بڵاوکەرەوە=Richard Bentley|ساڵ=١٨٨١|شوێن=Londres}}
{{ماد}}{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|ئاسیا|ئێران|کوردستان}}
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی شانشینی ماد]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]
[[پۆل:شەڕەکانی کورووشی مەزن]]
[[پۆل:شەڕە ناوخۆیییەکان لە ئێران]]
[[پۆل:٥٥٣ پ.ز]]
[[پۆل:ململانێکانی سەدەی ٦ەمی پ.ز]]</text>
      <sha1>fbwn75lxxh2tobxzfq0f5xew6vn2sb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571886</id>
      <parentid>1571639</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T22:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1571886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54555" sha1="f9w01uc2o6s360aoj7cm5usiccdhrpl" xml:space="preserve">{{پاڵاوتنی وتاری باش|٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Infobox military conflict|conflict=ململانێی ماد و پارس{{ھن}}ڕاپەڕینی پارس|width=|partof=|image=Pasargad citadel.jpg|caption=قەڵای پاسارگاد|date=٥٥٣–٥٥٠ پ.ز (؟)|place=[[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|پارس]]، [[ماد (ھەرێم)|ھەرێمی ماد]]، [[شانشینی ماد]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=* ماد و ژێردەستە و پارێزگارەکانی لەلایەن پارسەکانەوە ژێردەستە کران، کە بەم شێوەیە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]یان دروست کرد
* کەوتن و ڕووخانی [[شانشینی ماد]]|result=[[File:Achaemenid Falcon.svg|Achaemenid_Falcon|25px]] پارس سەرکەوتنی بەدەستھێنا|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Median Empire flag.png}} [[شانشینی ماد]]|combatant2=[[File:Standard of Cyrus the Great.svg|Standard_of_Cyrus_the_Great|20px]] [[شانشینی ھەخامەنشی|ھەخامەنش]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Median Empire flag.png}} [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Median Empire flag.png}} [[ھارپاگ|ھارپاک]] &lt;small&gt;(سەرەتا)&lt;/small&gt;|commander2=[[File:Standard of Cyrus the Great.svg|Standard_of_Cyrus_the_Great|20px]] [[کورووشی مەزن]]{{ھن}}[[File:Standard of Cyrus the Great.svg|Standard_of_Cyrus_the_Great|20px]] [[ئۆبارێس]]{{ھن}}[[File:Standard of Cyrus the Great.svg|Standard_of_Cyrus_the_Great|20px]] [[ھارپاگ|ھارپاک]] &lt;small&gt;(دواتر)&lt;/small&gt;|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }}

'''ململانێی ماد و پارس''' یان '''ڕاپەڕینی پارس''' ھەڵمەتێک بوو بە سەرکردایەتیی پادشای ماد [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] دژی [[پارسەکان|پارس]] لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی پێش زایین. سەرچاوە کلاسیکییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پارس ژێردەستەیەکی [[شانشینی ماد]] بووە کە دواتر دژی دەسەڵاتی مادەکان ڕاپەڕین، بەڵام ئەمە بە بەڵگەی ھاوچەرخ پشتڕاست نەکراوەتەوە. دوای ھەندێک شەڕ پارسەکان بە سەرۆکایەتیی [[کورووشی مەزن]] سەرکەوتوو بوون، دواتر خاکەکانی مادیان داگیرکرد و [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشییان]] دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jacobs|یەکەم=Bruno|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uZA7EAAAQBAJ&amp;pg=PA404|سەردێڕ=A Companion to the Achaemenid Persian Empire, 2 Volume Set|دوایین٢=Rollinger|یەکەم٢=Robert|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=John Wiley &amp; Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٩-١٧٤٢٨-٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

سەرچاوە سەرەکییەکانی ئەم ململانێیە بریتین لە پەڕتووکی [[مێژووی ھێرۆدۆت|''مێژوو''ی]] مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و دوو نووسراوی مێخیی پادشای بابلی [[نەبو نید|نەبونید]].{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} دەقەکانی بابلی باس لەوە دەکەن کە شەڕی یەکلاکەرەوە و گرتنی [[ئەکباتانا|ئەکبەتانای]] پایتەختی میدیا لووتکەی دووژمنایەتییەکانی ماد و پارس بووە کە لانیکەم سێ ساڵ (٥٥٣-٥٥٠ پێش زایین) بەردەوام بووە.{{Sfn|Briant|2002}}

== بەروارەکەی ==
[[پەڕگە:Nabonidus_chronicle.jpg|ڕاست|وێنۆک|مێژووچکەی نەبونید، بەڵگەنامەیەکی کۆنی بابلییە کە ئێستا لە مۆزەخانەی بەریتانیا پارێزراوە]]
بەرواری ئەم ململانێیە تا ڕاددەیەک کێشەدارە. وەک لە سلندەری سیپاردا دەبینرێت، ململانێکان لە ساڵی سێیەمی حوکمڕانیی [[نەبو نید|نەبونید]] دەستیپێکردووە، کە لە ساڵی ٥٥٣ پێش زاییندایە، و پێدەچێت [[مێژووچکەی نەبو نید|مێژووچکەی نەبونید]] شکستی ماد لە ساڵی شەشەمی نەبونیددا (واتە ٥٥٠ پێش زایین) دیاری بکات.{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} بەڵام ھەندێک لە زانایانی مۆدێرن ئەمە بە جێی متمانە نازانن. بە بڕوای ئەم زانایانە ھیچ ھۆکارێک نییە بۆ ئەوەی وا دابنێین کە مێژووی نەبونید شکستی مادی لە ساڵی شەشەمی دەسەڵاتی نەبونیددا دیاری کردووە. بەشی پێشووتری دەقەکە لەسەر مێژووچکەکەدا شێواوە و تێکچووە، ھەر بۆیەش، ساڵی ڕوودانی نادیارە. ڕاستە ڕاستەوخۆ دوای باسکردنی شکستی مادەکان، دەقەکە بە باسکردنی ڕووداوەکانی ساڵی حەوتەمی نەبونیددا بەردەوامە، بەڵام ھەموو ساڵێک لە مێژووچکەکەدا باس نەکراوە. ڕۆبێرت درێوس پێشنیاری کردووە کە بە پشتبەستن بە تەنیا بە مێژووچکەی نەبونید، شکستی مادەکان تەنیا دەتوانرێت ساڵەکەی بۆ ماوەی نێوان ساڵانی یەکەم و شەشەمی دەسەڵاتی نەبونید بگەڕێندرێتەوە، واتە لە نێوان ساڵانی ٥٥٤ بۆ ٥٥٠ پێش زایین چوونکە ئەو ژمارانەی ئاماژە بە شەش ساڵی یەکەمی دەسەڵاتی نەبونید دەکەن لە مێژووچکەکەدا پچڕاون و تێکچوون. جگە لەوەش، بە پشتبەستن بە سلندەری سیپار، درێوس مەیلی ئەوەی ھەبوو کە مێژووی سەرکەوتنی پارسەکان لە ڕاپەڕینەکەدا بۆ ساڵانی ٥٥٤-٥٥٣ پێش زایین بزانێت. بە پێی ئەم سەرچاوە تایبەتە، بەڕاستی سوپای ماد لە ساڵی ٥٥٣ پێش زایین لە لایەن پارسەکانەوە شکستی ھێنا. بەڵام پێدەچێت ئەم شکستە تەنھا یەک شکست بووبێت لە زنجیرەیەکی درێژخایەنی دووژمنایەتیدا و یەکلاکەرەوەترین شکست نەبووبێت. بۆیە ھێشتا ناتوانرێت وادەی سەرکەوتنی پارسەکان بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە دیاری بکرێت.{{Sfn|Dandamaev|1989}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/cyrus-iiI|سەردێڕ=CYRUS iii. Cyrus II The Great |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پێشینە ==

=== دۆخی ژێردەستەییی پارس ===
[[پەڕگە:Cyrus'_Empire-pt.svg|ڕاست|وێنۆک|پارس (بە زەرد) لەسەر نەخشەکە]]
پارسەکان کە پێدەچێت لە ژێر دەستی پادشا ھەخامەنشدا بووبن، دەوڵەتێکی بچووکیان لە نزیک سنوورەکانی ئیلامییەکان دامەزراند. جێنشینی ئەو، تێیسپێس، شانشینەکەی فراوانتر کرد بە داگیرکردنی ئەنشان و [[پارێزگای فارس|فارس]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty|سەردێڕ=ACHAEMENID DYNASTY |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت تێیسپێس خاکی شانشینی پارسی دابەشکردبێت لە نێوان کوڕە گەورەکەی، [[کورووشی یەکەم]]، کە خاک و شاری ئەنشانی پێدرابوو، وە کوڕە بچووکەکەی، [[ئاریارامنێس]]، کە [[پارسەکان|پارسی]] وەرگرتبوو.{{Sfn|Dandamaev|1989}} لە نیوەی دووەمی سەدەی حەوتەمدا ھەردوو شانشینی پارس لەلایەن [[ماد|مادەکانەوە]] ژێردەستە کران و بوونە ژێر دەستەی پادشای ماد.{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} دڵنیا نییە کە ئایا پارسەکان بەڕاستی دانیان بە ھەر ملکەچبوونێکدا ناوە بۆ پادشاکانی ماد. [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و نیکۆڵاسی دیمەشق پارس بە وڵاتێکی ژێردەستەی میدیا دەزانن، لە کاتێکدا پێدەچێت [[زێنۆفۆن|زینۆفۆن]] و موسای کۆرین بە پێچەوانەوە پارس بە تەواوەتی سەربەخۆ لە ماد بزانن. ڕاستە کە پارس بە درێژاییی سەردەمی ماد لە لایەن پادشا ڕەسەنەکانی خۆیەوە بەردەوام بووە. تۆمارە پارسییەکان ئاماژە بە سەربەخۆییی پارس دەکەن، بەڵام شانازیی نەتەوەیی دەتوانێت ببێتە ھۆی شاردنەوە و بەھەڵە دەرخستنی ڕاستییەکان لە حاڵەتێکی لەو جۆرەدا. لەوانەیە ھەندێک دانپێدانان بە سەروەریی ماد لەلایەن پادشاکانی پارسەوە ھەبووبێت، ھەرچەندە لەوانەیە دانپێدانانێکی لەو شێوەیە زۆر فۆرماڵیزم نەبووبێت و ڕەنگە بە پابەندبوونێکی قوڕسەوە نەبووبێت.{{Sfn|Rawlinson|2007}} بیرۆکەی ئەوەی کە پارس دەوڵەتە ژێردەستەیەکی ماد بووە، لەسەر سەرچاوە کلاسیکییەکانی دواتر وەستاوە و لەلایەن ھەندێک لە زانایانەوە بە دووری دەزانرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Boucharlat |یەکەم=Remy |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=« The Rise and Fall of Media », in : G. B. Lanfranchi, M. Roaf, R. Rollinger, eds., Continuity of Empire (?) Assyria, Media, Persia. Padova, S.a.r.g.o.n. Editrice e Libreria, 2003, pp. 1-12. (History of the Ancient Near East / Monographs – V) |ناونیشان=https://www.academia.edu/95211995 |journal=Abstracta Iranica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brosius|یەکەم=Maria|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GCIGEAAAQBAJ&amp;pg=RA1-PA14|سەردێڕ=A History of Ancient Persia: The Achaemenid Empire|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=John Wiley &amp; Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٩-٧٠٢٥٣-٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== سەرھەڵدانی کورووشی مەزن ===
لە دوای کورووشی یەکەم، ئەنشان لەلایەن قەمبیزی یەکەمەوە فەرمانڕەواییی دەکرا (ح. ٦٠٠-٥٥٩ پێش زایین). ئەگەر متمانە بەو زانیارییانە بدرێت کە لەلایەن [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و [[زێنۆفۆن|زینۆفۆن]] و دیۆدۆرۆس و ھەندێک نووسەری کلاسیکی دیکەوە پێشکەش کراون، قەمبیزی یەکەم ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[ماندانا]] کردووە، کچی پادشای ماد [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] (ح. ٥٨٥-٥٥٠ پێش زایین). ھەربۆیە کوڕەکەی کورووشی دووەم نەوەى ئاستیاگ بوو. بە گوێرەی ھیرۆدۆت، ئاستیاگ خەونێکی بینیوە کە دواتر لەلایەن پیاوانی ئایینی و خەونزانەکانی ئاستیاگ و کۆشک بەو مانایە لێکدرایەوە کە نەوەکەی کە کوڕی ماندانایە، جێگەی ئاستیاگ دەگرێتەوە دێتە سەر تەختی پادشایەتی. دوای لەدایکبوونی کورووش، ئاستیاگ فەرمانی بە ژەنەڕاڵ [[ھارپاگ|ھارپاک]] کرد کە منداڵەکە بکوژێت. لەپاش ئەوە ھارپاک ئەم ئەرکەی بە شوانێک سپارد بە ناوی میتریداتس، بەڵام شوانەکە بڕیاریدا لەبڕی ئەوە کورووش وەک کوڕی خۆی پەروەردە بکات. دوای دە ساڵ، ئاستیاگ بۆی دەرکەوت کە کورووش لە ژیاندایە، ھەربۆیە ئاستیاگ دواتر سزای ھارپاکی دا بە پێشکەشکردنی گۆشتی کوڕەکەی ھارپاک وەک ژەم لە ئاھەنگێکدا. دوای ئەوەی لەلایەن ئاستیاگەوە ڕاپڕسی کرا بە جادووگەر و خەونزانەکان، جادووگەرەکان ئیدیعایان کرد کە چیتر پێویست بە ترسان ناکات لە مەترسییەکانی نەوەکەی، جەختیان لەوە کردەوە کە خەونەکە پێشتر ھاتۆتە دی، بەوەی کە کورووش بووە پادشا لەکاتێکدا یاریی لەگەڵ منداڵەکانی دیکەدا دەکرد، کە لە یارییەکەدا کورووش ڕۆڵی پادشایەتیی دەگێڕا. پاشان ئاستیاگ ئارام بووەوە و نەوەکەی نارد بۆ لای دایک و باوکی لە پارس.{{Sfn|Dandamaev|1989}}

لە ساڵی ٥٥٨ پێش زایین، [[کورووشی مەزن|کورووشی دووەم]] کە لەلایەن یۆنانییەکان بە «مەزن» (کورووشی مەزن) ناوی دەبردرا، بوو بە پادشای ھۆزەکانی پارس، لەگەڵ [[پاسارگاد (خێڵی پارسی)|پاسارگادییەکان]] کە گرنگترین پێگەی لەنێویاندا ھەبوو. ناوەندی دەوڵەتی پارس لە دەوروبەری شاری [[پاسارگاد|پاسارگاددا]] بوو، کە لە ساڵانی سەرەتای دەسەڵاتی کورووشدا، کورووش بەرنامەیەکی چڕ و پڕی بیناسازیی لەوێ دەستی پێکرد.{{Sfn|Dandamaev|1989}} لە ژێر دەسەڵاتی ئەودا، دوو شانشینی پارس جارێکی تر یەکیانگرتەوە، بەڵام کورووش ھەر بەیعەتدار بوو بە پادشای مادەوە (ھەر ژێردەستەی پادشای ماد بوو).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty|سەردێڕ=ACHAEMENID DYNASTY |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty &quot;Achaemenid Dynasty&quot;]. ''iranicaonline.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;December 20,&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== دووژمنایەتی و پەیوەندییەکانی ماد و بابل ===
{{ھەروەھا ببینە|لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری}}[[پەڕگە:Median_Empire2-es.svg|ڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|زلھێزەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٠ پێش زایین: لیدیا (بە ڕەنگی شین)، ماد (بە ڕەنگی زەرد)، بابل (بە سەوزی تۆخ) و میسر (بە سەوزی کاڵ)]]
لەو کاتەی کە کورووشی دووەم بوو بە پادشای پارسەکان، چوار دەوڵەتی بەھێز لە تەواوی ڕۆژھەڵاتی نزیکدا ھەبوون: [[شانشینی ماد|ماد]]، [[لیدیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|بابل]] و [[بیست و شەشەمین شانشینی میسر|میسر]]. ماد و بابل لە سەرەتادا ھاوپەیمان بوون، بەڵام پەیوەندییەکانیان دەستی بە تێکچوون کرد، بەھۆیەوە وایکرد ھەردوو پادشای بابل و ماد بە ئارەزووەوە پەنابەر لە ناوچەکانی یەکترەوە وەربگرن.{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} نەبوخەدنەسری دووەم (ح. ٦٠٥-٥٦٢ پێش زایین) نیگەران بوو لەوەی کە ماد واز لە ھاوپەیمانی بھێنێت و ببێتە ڕکابەرێکی مەترسیدار. نامەیەک کە ئاراستەی نەبوخەدنەسر کراوە ئاماژە بەوە دەکات کە لە ساڵی ٥٩١ پێش زایین پەیوەندیی نێوان ماد و بابل ئاڵۆز بووە. لە نامەکەدا ھاتووە کە چەند بابلییەک فەرمانی پادشایان پشتگوێ خستووە و بەرەو میدیا ھەڵھاتوون. بەڵام ئەگەر ھیرۆدۆت متمانەی پێ بدرێت، ئەوا پەیوەندییەکانی نێوان بابل و ماد ھێشتا تاڕاددەیەک باش بوون لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایین کاتێک ماد و لیدیا پەیماننامەیەکی ئاشتییان ئەنجامدا بە نێوەندگیری سینێسیسی یەکەم، پادشای کیلیکیا و چەند لابینێتوسێکی دیاریکراو لە بابلەوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/babylonia-i|سەردێڕ=BABYLONIA i. History of Babylonia in the Median and Achaemenid periods |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;

دوای مردنی نەبوخەدنەسری دووەم لە ساڵی ٥٦٢ پێش زایین، بابل چووە قۆناغێکی قەیرانی سیاسییەوە کە بەشێکی بەھۆی ململانێی نێوان ھۆزەکانی [[کلدانیا|کلدان]] و [[ئارامیەکان|ئارامییەوە]] بوو، بەشێکیش بەھۆی گرژیی نێوان لایەنە قەشە و سەربازییەکانەوە بوو. لە چەند ساڵێکدا سێ پادشا یەک لە دوای یەک ھاتن تاوەکوو گەشتە [[نەبو نید|نەبونید]] (ح. ٥٥٦-٥٣٩ پێش زایین) کە لە مانگی ئایاری ٥٥٦ پێش زایین دەسەڵاتی گرتە دەست.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/babylonia-i|سەردێڕ=BABYLONIA i. History of Babylonia in the Median and Achaemenid periods |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://iranicaonline.org/articles/babylonia-i &quot;Babylonia i. History of Babylonia in the Median and Achaemenid periods&quot;]. ''iranicaonline.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;December 20,&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; نەبونید پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ مادەکاندا نەبوو. بەپێی نووسراوەکانی، لە ساڵی یەکەمی حوکمڕانیدا، نەبونید لە خەونێکدا فەرمانی لە خوداوەند [[مەردۆخ]] وەرگرتووە بۆ نۆژەنکردنەوەی پەرستگای [[Ehulhul|ئیھولھول]] لە [[حەڕان]]، شارێک لە باکووری میزۆپۆتامیا کە لە دوای [[لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری|ڕووخانی ئاشوورەوە]] کەوتبووە ژێر کۆنترۆڵی مادەکان. پەرستگاکە لە ساڵی ٦٠٩ پێش زایین لە کاتی شەڕەکانی ئاشووردا لەلایەن مادەکانەوە وێران کرابوو و لەو کاتەوە وێرانە بوو. مەردۆخ لە خەودا دڵنیایی دا کە چیتر مادەکان نابنە بەربەست لەبەردەم نۆژەنکردنەوەی پەرستگاکە.{{Sfn|Dandamaev|1989}}{{Sfn|Briant|2002}}

مادەکان ھەر لە سەرەتاوە خۆیان بۆ ھێرشکردنە سەر بابل ئامادە کردبوو و پەیوەندیی نێوان ھەردوو وڵات گرژییان لە نێواندا ھەبوو، ئەمەش لە بەڵگە نووسراوەکانی بابل لەم قۆناغەدا دەردەکەوێت کە تۆنی دژە میدیایی تێدایە. خراپتربوونی پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵات لە قسەکانی [[ئیرمیا|ئیرمیای]] پێغەمبەری عیبرەکانیشدا ڕەنگدەداتەوە کە چەند دەیەیەک پێش ڕاپەڕینی کورووش لە دژی ئاستیاگ نووسرابوون.{{Sfn|Dandamaev|1989}}

== ململانێکە ==
[[پەڕگە:PLATE2BX.jpg|ڕاست|وێنۆک|251x251پیکسڵ|کارێکی ھونەری کە گەورەکانی ماد نیشان دەدات]]
گێڕانەوەی بەرفراوان لەبارەی ڕاپەڕین و شەڕەکانی دواتر لەلایەن نووسەرانی کلاسیکەوە گوازراونەتەوە. ھەندێک زانیاریی گرنگ، ھەرچەندە تا ڕاددەیەک کەمن، وە زانیارییەکان لەلایەن دەقە بابلییەکانیشەوە پێشکەش دەکرێن.{{Sfn|Dandamaev|1989}} سەرچاوە بابلییەکان ھەندێک خاڵ پشتڕاست دەکەنەوە و ھەندێکی دیکەش ڕوون دەکەنەوە کە لەو خاڵانەی کە نووسەرانی کلاسیک پێشکەشیان کردووە.{{Sfn|Briant|2002}}

بەپێی مێژوونووسی یۆنانی ھیرۆدۆت، ژەنەڕاڵ [[ھارپاگ|ھارپاکی]] ماد کە لەلایەن [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگەوە]] بە شێوەیەکی دڕندانە سووکایەتیی پێکرابوو، بڕیاریدا تۆڵە لە پادشای ماد بکاتەوە و دەستی بە پیلانگێڕی کرد. ئەو گەورە و بەرپرسە ناڕازی و بەرھەڵستکارەکانی مادی بۆ لای خۆی کۆکردەوە، دواتر [[کورووشی مەزن|کورووشی]] ھان دا بۆ ڕاپەڕین. ھارپاک بە ھاوکاریی خزمەتکارێکی متمانەپێکراو نامەیەکی بۆ کورووش لە پارس نارد. لە نامەکەدا ھارپاک بەڵێنی بە کورووش دا کە ئەگەر ڕاپەڕین دژی ئاستیاگ ھەڵبژێرێت، ئەوا پشتیوانیی گەرەنتی کراوی زۆرێک لە گەورە و بەرپرسانی مادی دەبێت و ھارپاک خۆیشی لەگەڵ سەربازەکانیدا دەچێتە پاڵی. پێویستە بە ڕەخنەگرانە لە گێڕانەوەی ھیرۆدۆت بکۆڵرێتەوە، بەڵام وا دیارە کە بەڕاستی کۆمەڵێک گەورە و کاربەدەست و بەرپرس لە ماددا ھەبوون کە لە سیاسەتەکانی ئاستیاگ ناڕازی بوون و ئامادە بوون بۆ لادان بۆ لای دووژمنەکانیان و خیانەت بکەن. ئیگۆر دیاکۆنۆف و [[I. G. Aliev|ئای جی ئالیێڤ]] ئەو گریمانەیەیان پێشنیار کرد کە ئەم گرووپە لە نوێنەرانی گەورە خێڵەکییەکان پێکھاتبوو کە ئاستیاگ لە ھەوڵەکانیدا بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی بەھێز و ناوەندگەرایی لە دژی ئەوان شەڕی کردووە. لەوانەیە پیلانی گەورەکانی ماد تەنھا لە کاتی شەڕ لەگەڵ یاخیبووەکاندا بەدی ھاتبێت و ڕەنگە بە تەنیا نەبووبێتە ھۆکارێکی دەستپێکردنی یاخیبوونەکە، وەک ھیرۆدۆت ئیدیعای دەکات. بە گوێرەی ھیرۆدۆت، دوای زانینی ناوەڕۆکی نامەکەی ھارپاگ، کورووش کۆبوونەوەیەکی ڕێکخست لەگەڵ ھۆزەکانی پارس و بانگھێشتیانی کرد، لەوانە [[پاسارگاد (خێڵی پارسی)|پاسارگاد]]، [[مارافی]] و [[ماسپی]]، پاشان بە دەنگی بەرز فەرمانێکی بۆ خوێندنەوە کە دایڕشتبوو، ئیدیعای کرد کە لە ئاستیاگەوە وەریگرتووە. لەم فەرمانەدا کورووش جەختی لەوە کردەوە کە ئاستیاگ ئەوی وەک فەرماندەی سوپا دەستنیشان کردووە. پاشان کورووش دەستی کرد بە ڕازیکردنی پارسەکان بۆ لادان لە ئاستیاگ، بەڵێنی ئەوەی دا کە سەرکەوتنی ڕاپەڕینەکە گەرەنتیی ژیانێکی ئاسانتریان بۆ دەکات. پارسەکان کە ناڕەزایییان لە دەسەڵاتی مادەکان ھەبوو، بە ئارەزووەوە وەڵامی بانگەوازی سەرکردەکەیان دایەوە. کاتێک ئاستیاگ زانی کە کورووش ڕاپەڕینێک ئامادە دەکات، نێردراوێکی نارد بۆ ئەوەی بانگی بکات بۆ کۆشکی ماد لە [[ئەکباتانا|ئەکبەتانا]]. ڕەتکردنەوەی کورووش لە گوێڕایەڵیی ئاستیاگ ئاماژەیە بۆ یاخیبوونەکە. دەرئەنجامی ڕاپەڕینەکە لە دوو شەڕدا یەکلایی بووەوە. لە شەڕی یەکەمدا ئاستیاگ بەشداری نەکرد و ژەنەڕاڵەکەی، ھارپاک کە فەرماندەی سوپای ماد بوو لەگەڵ بەشێکی زۆر لە سەربازەکانی بەرەو لای کورووش ھەڵھاتن. پاشان ئاستیاگ فەرمانی دا کە ئەو جادووگەرانەی کە خەونەکەیان بە ھەڵە لێکداوەتەوە [[ھەڵدڕین|ھەڵبدڕێنرێن]]، کە ڕەنگە ھەندێکیان بەرکەوتنیان لەگەڵ پیلانگێڕییەکاندا ھەبووبێت و جگەلەوان ھەموو ئەو مادانەش بە پیر و گەنجەکانیشەوە چەکدار بکرێن. سەرەڕای ئەو تەمەنە گەورەیەی کە ھەیبوو، ئاستیاگ بە شێوەیەکی شەخسی لە شەڕی دووەمدا سەرکردایەتیی سوپاکەی کرد، بەڵام مادەکان شکستیان ھێنا و پادشا ئاستیاگ بە دیل گیرا. کورووش بە ھیچ شێوەیەک زیانی بە ئاستیاگ نەگەیاند؛ لە ڕاستیدا بە ڕەحمەوە مامەڵەی لەگەڵدا کرد. بەم شێوەیەش بە گوێرەی ھیرۆدۆت، کۆتایی بە حوکمڕانیی ٣٥ ساڵەی ئاستیاگ و ھەژموونی مادەکان کە ١٢٨ ساڵ لە ئاسیادا ھەیانبوو کۆتاییی ھات.{{Sfn|Dandamaev|1989}}

سەرەڕای خیانەتەکەی ھارپاک، لەلایەن نووسەرانی کلاسیکەوە دەوترێت سەرکەوتنی کورووش زۆر قوڕس بووە و کاتێکی زۆری ویستووە تا بەدەست بھێنرێت. [[پۆلیانۆس]] باسی سێ شەڕی کردووە کە تیایدا کورووش شکستی ھێناوە، لە کاتێکدا لە شەڕی چوارەمدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. ھەروەھا بانگەشەی ئەوە دەکات کە دوای شکستە سەرەتایییەکان «زۆرێک لە پارسەکان بەرەو لای مادەکان ڕۆیشتن و ھەڵھاتن». توندوتیژی و گێژاویی ئەو دووژمنایەتیانەی کە لە پارسدا سەریان ھەڵدا، بە ھەمان شێوە لەلایەن نیکۆڵاسی دیمەشقەوە جەختی لەسەر دەکرێتەوە.{{Sfn|Briant|2002}} ھەروەھا نیکۆڵاس باسێکی درێژی لەم ڕووداوانە گێڕایەوە، کە بە مۆتیڤی ئەفسانەیی ڕازاوەتەوە و لە بنەڕەتدا دەنگدانەوەی مۆتیڤی [[کتسیاس|کتسیاسە]]. لە وەشانی خۆیدا، کورووش لەکاتێکدا لە خزمەت ئاستیاگدا بوو لە ماد، بەرکەوتەی لەگەڵ زاوایەکی دیاریکراو بوو بە ناوی [[ئۆبارێس]] کە کۆیلەی مادێک بوو. ئاستیاگ بە شێوەیەکی دڕندانە سزای ئۆبارێسی دا بەھۆی ھەندێک تاوانەوە. لە ئەنجامدا ئۆبارێس پیلانی لە دژی پادشا دانا و کورووشی ھان دا بۆ سەرکردایەتیکردنی ڕاپەڕینێک لە دژی مادەکان. و بەم شێوەیە، شەڕەکە دەستی پێکرد. [[شەڕی سنووری پارس|شەڕی یەکەم]] بۆ ماوەی دوو ڕۆژ بەردەوام بوو و لە ئەنجامدا ئاستیاگ سەرکەوتنی تەواوەتی بەدەستھێنا. فارسەکان بەھۆی ئەوەی کە ئەوەندە نزیک لە سنوورەکانیان لەگەڵ ماد شکستیان ھێنا، بەرەو [[پاسارگاد]] ھەڵھاتن. بە گوتەی کتسیاس، کورووش لە نزیک شارۆچکەی [[ھیربا]] (کە شوێنەکەی نادیارە) شکستی بە ھێزەکانی ماد ھێنا، بەڵام لە شەڕی دواتردا ئاستیاگ دەستی باڵای بەدەستھێنا و فارسەکان ھەڵھاتنەوە بۆ پاسارگاد. [[جەستن (مێژووناس)|جەستن]] باس لەوە دەکات کە کاتێک ئاستیاگ دەستی دەکرد بە دۆڕاندن لە شەڕەکەدا، سەربازانێکی تایبەتی لە پشت ھێڵەکانییەوە دانا و فەرمانی کوشتنی ھەر کەسێکی لادەری دابوو. [[گەمارۆدانی گردی پاسارگاد|شەڕی دواتر]] بە گوتەی نیکۆڵاس لە نزیک پاسارگاد ڕوویدا و ھەروەھا بۆ ماوەی دوو ڕۆژ بەردەوام بوو. لە ڕۆژی یەکەمدا سەرکەوتن لەگەڵ سەربازانی مادەکان بوو، بەڵام لە ڕۆژی دووەمدا پارسە ھەڵھاتووەکان بە شەرمەزاربوونەوە، بە شێوەیەکی ئیرادەدارتر دەستیان بە شەڕ کردەوە. سوپای کورووش سەرکەوتنێکی تێکشکێنەر و چەقێنەری بەدەستھێنا و پارسەکان ئۆردووگای مادەکانیان گرت. پاشان ئاستیاگ ژەنەڕاڵەکانی لە سێدارە دا، بە پاساوی ئەوەی کە شکستەکە خەتای ئەوان بووە (ھەروەھا دیۆدۆرووسـیش، ڕاپۆرتی لەسێدارەدانی ژەنەڕاڵەکان دەدات). ئاستیاگ کە ھیچ پشتیوانییەکی لە نێو خوارووەکانی خۆیدا نەدۆزییەوە، بەرەو ئەکبەتانا ھەڵھات و لە کۆشکەکەدا خۆی حەشاردا.{{Sfn|Dandamaev|1989}}{{Sfn|Briant|2002}}
[[پەڕگە:King_Astyages_submitting_to_Cyrus.jpg|وێنۆک|ئاستیاگ بە زنجیرەوە دەبرێتە لای کورووش]]
کورووش ھێرشەکانی بۆ سەر ماد دەستپێکردەوە و ئەکبەتانای گرت. ڕەنگە ئاستیاگ پشتی بە قەڵاکانی شارەکە بەستبێت بۆ ئەوەی بەرگرییەکی درێژخایەن پێشکەش بکات: بە گوێرەی کتسیاس، لە کاتێکدا کە لەگەڵ کچەکەی و زاواکەی [[سپیتاماس]] لە ژێرزەمینەکەی کۆشکی پاشایەتیدا خۆیان حەشاردابوو، گیران. بە گوێرەی نیکۆڵاسی دیمەشق، ئاستیاگ توانی ھەڵبێت و تەنھا لە ئەنجامی [[پاسارگاد|شەڕێکی دیکەدا]] گیرا.{{Sfn|Briant|2002}} دەوترێت ئەم شەڕەی کۆتایییە زۆر لە نزیک پاسارگاددا ڕوویداوە. لە کاتێکدا ھیچ بەڵگەیەکیش نییە کە دژایەتی ئەوە بکات کە لە [[Murghab plain|دەشتی مورغاب]] ڕوویداوە، بەھۆی نادڵنیایییەکانی دەوروبەری چوارچێوەی ڕاپەڕینەکە، ناتوانرێ متمانەیەکی زۆر بەم شوێنە دابنرێ.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/place/pasargadae/|سەردێڕ=Pasargadae - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}&lt;/ref&gt; بە گوێرەی [[سترابۆ]]، دوای سەرکەوتنی کورووش، ئاستیاگ لەگەڵ ئەوەی کە لە سەربازەکانی مابووەوە، بەرەو خاکی ماد ھەڵھات و بە ئاسانی گیرا. [[زێنۆفۆن|زینۆفۆن]] لە ''کتێبی سیرۆپیدیای'' خۆیدا باس لەوە دەکات کە ئاستیاگ وەک پادشای ماد لە جێگاکەیدا مردووە و فەتحەکانی کورووش بە پلەی ژەنەراڵیی باپیرەی کە پادشای ماد بووە ئەنجام دراون. بەڵام دەبێ زینۆفۆن ئاگاداری وەرچەرخانی ڕاستەقینەی ڕووداوەکان بووبێت چوونکە لە ''[[ئەناباسیس]]''دا، باسی شەڕی نێوان پارس و مادەکانی کردووە، لە کاتێکدا لە کتێبی ''سیرۆپیدیادا''، پێدەچێت ڕاستییە مێژوویییەکان بە مەبەست تەمومژاوی کرابن بۆ ئایدیاڵیزەکردنی کورووش.{{Sfn|Dandamaev|1989}}
[[پەڕگە:Nabonidus_cylinder_sippar_bm1.jpg|وێنۆک|سلندەری نەبونید لە سیپار]]
جگە لەو باسانەی کە نووسەرانی کلاسیک پێشکەشیان کردووە، باسێکی ھاوچەرخیی ڕەسەن ھەیە سەبارەت بە ڕاپەڕینەکە بە شێوەیەکی زۆر کورت، کە لە دوو نووسراوی پادشای بابلی [[نەبو نید|نەبونید]] دۆزراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/astyages-the-last-median-king|سەردێڕ=ASTYAGES |وێبگە=www.iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt; ئەو زانیارییانەی کە سەرچاوە بابلییەکان پێشکەشی دەکەن، بە شێوەیەکی بەرفراوان پشتگیری لە چیڕۆکی ھیرۆدۆت دەکەن. [[سلندەرەکانی نەبونید|سلندەری سیپار]] باس لەوە دەکات کە لە ساڵی ٥٥٣ پێش زایین کورووش لە دژی مادەکان یاخی بووە و بە سوپا بچووکەکەیەوە سەربازە زۆرەکانی مادی تێکشکاندووە و ئاستیاگی گرتووە و بە زنجیر ھێناویەتییە سەر خاکەکەی. لەوانەیە دوای دەستپێکردنی ڕاپەڕین لە ساڵی ٥٥٣ پێش زایین، مادەکان ھێزەکان و پارێزگارەکانیان لە [[حەڕان]] کشاندبێتەوە. بابلییەکان بە کەڵک وەرگرتن لەو سەختییانەی کە ئاستیاگ ڕووبەڕوویان دەبێتەوە، لە دەوروبەری ساڵی ٥٥٢ پێش زایین حەڕانیان گرتبێت.{{Sfn|Dandamaev|1989}} مێژوونووس پاوڵ-ئالین بیۆلیۆ پێی وایە ئەگەری ئەوە ھەیە کە نەبونید ھانی کورووشی دابێت بۆ یاخیبوون و شەڕکردن دژی مادەکان، تەنانەت ڕەنگە ھاوپەیمانیی لەگەڵدا کردبێت، چوونکە مانەوەی نەبونید لە [[تایما]] ھاوکاتە لەگەڵ دەستپێکردنی ڕاپەڕینی کورووش.{{Sfn|Beaulieu|1989}} بەڵام کەمیی زانیاری ھەیە بۆ پشتگیریکردنی ئەم گریمانەیە. پێدەچێت شکستی ئاستیاگ لە ساڵی ٥٥٣ پێش زایین تەنھا یەکێک بووبێت لە زنجیرەیەکی درێژخایەنی دووژمنایەتی و یەکلاکەرەوەترین شکست نەبووبێت. [[مێژووچکەی نەبو نید]] کە ڕەنگە ڕووداوەکانی ساڵی ٥٥٠ پێش زایین باس بکات، باس لەوە دەکات کە ئاستیاگ سەربازەکانی بانگھێشت کردووە و دژی کوروش ڕێپێوانیان کردووە، بەڵام سوپاکەی لە دژی یاخی بووە و گرتوویانە و ڕادەستی کورووشیان کردووە. پاشان کورووش بە ڕێپێوان بەرەو پایتەختی ماد، [[ئەکباتانا|ئەکبەتانا]] ڕۆیشت و داگیری کرد و غەنیمەتێکی زۆری بردە پارس.{{Sfn|Dandamaev|1989}} گرتنی خەزێنەی شاھانەی ماد نیشانەیەکی سەرنجڕاکێشی دەسەڵات و ھێزە تازە دۆزراوەکەی بوو و ئۆبارێس بەرپرسیار بوو لە گواستنەوەیان بۆ پارس. بە دڵنیایییەوە ئەم غەنیمەتە گرنگییەکی زۆری پراکتیکیی ھەبوو؛ ئەوەندەی دەزانرێ، ئەوە یەکەمجار بوو کە کورووش سەرچاوەی بێسنووری لەبەردەستدا بوو بۆ ئەو ھەڵمەتانەی کە لە پێشیدا بوون.{{Sfn|Briant|2002}}

گێڕانەوەی بابلی لەگەڵ گێڕانەوەکانی ھیرۆدۆت دەگونجێت و ھاوڕابوونە و پشتڕاستی دەکاتەوە کە ئاستیاگ ھێرشی کردووەتە سەر کورووش و گیراوە. چۆن کورووش خاوەنی توانای شکستپێھێنانی مادەکان بووە و پاڵنەرەکانی پشت ھێرشی ئاستیاگ بۆ سەری، لایەنگەلێکن کە تا ئێستا نادیارن. لەوانەیە مادەکان جۆرێک لە سەروەرییان بەسەر ئەنشاندا دووپات کردبێتەوە، کە پارسەکان تەحەدایان کردبێت. یانیش ڕەنگە کردەوە فراوانخوازییەکانی پارس وەڵامێکی شەڕانگێزانەیان لەلایەن مادەکانەوە ورووژاندبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuhrt|یەکەم=Amélie|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bb7eH1LHRcAC&amp;pg=PA48|سەردێڕ=The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٠١٦٩٤-٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە سەرھەڵدانی پارس و ڕووخانی میدیا ھۆکاری ئابووریی قووڵتری ھەبووبێت. وا دیارە لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی پێش زایین، کارێزەکان (کەناڵەکانی ئاودێری ژێر زەوی) لە فارس ھەڵکەندرابوون، بەمەش ئەم بەشەی ئێران پێشەنگێکی کێبڕکێی بەسەر ماددا بەخشیبوو. بەڵام ئەگەری ئەوە ھەیە ئەم پێشھاتە دوای سەرکەوتنی کورووش بەسەر مادەکاندا ڕوویدابێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/people/medes/|سەردێڕ=Medes - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}&lt;/ref&gt; جگە لە خیانەتەکەی سوپا، ڕووخانی ماد بەھۆی قەیرانێکی خانەدانییەوەش ئاسانکاریی بۆ کرا. بەپێی ئەو دوو سەرچاوەیەی کە لەبەردەستدایە، ئاستیاگ میراتگری پیاوی نەبووە. لە ڕاستیدا ھیرۆدۆت و زینۆفۆن بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ئاستیاگ کچێکی ھەبووە بە ناوی [[ماندانا]] کە بە دایکی کورووش وەسفی دەکەن (ھاوسەری قەمبیز)، لە کاتێکدا کستیاس ڕاستیی ئەم ئیدیعایەی ڕەتکردەوە و کچێکی بە ناوی [[ئەمیدیا]]&lt;nowiki/&gt;ی بۆ گەڕاندەوە. وە ھەروەھا ماد ھاوکاریی لە [[لیدیا]] وەرنەگرت، وڵاتێک کە لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایین ھاوپەیمانیی لەگەڵدا پێکھێنابوو، ڕەنگە لەبەر ئەوەی لیدیا زۆر دوور بووبێت لە ناوچەی ململانێکە بۆ ئەوەی یارمەتیی کاریگەر پێشکەش بکات.{{Sfn|Rawlinson|2007}}
[[پەڕگە:The Defeat of Astyages (complete).jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|584x584پیکسڵ|تابلۆی «شکستھێنانی ئاستیاگ»، کە وێناکردنی ھونەریی کورووشی مەزن نیشان دەدات کە شکستی بە ئاستیاگ ھێنا، کە ئاماژەیە بۆ سەرھەڵدانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیی پارسی]].{{ھن}}لە تابلۆکەدا [[کورووشی مەزن]] لە ناوەڕاستدا وەستاوە و فەرمان دەردەکات، کە لە پشتییەوە [[ھارپاگ|ھارپاک]] وەستاوە و لە پێش ھەردووکیان [[ئاستیاگ]] زنجیر لە دەستەکانی بەستراوە و بە دیل گیراوە.]]

=== شەڕەکان ===

* [[شەڕی ھیربا]] (٥٥٢ پێش زایین)
* [[شەڕی سنووری پارس]] (٥٥١ پێش زایین)
* [[Siege of Pasargadae Hill|گەمارۆدانی گردی پاسارگاد]] (٥٥٠ پێش زایین)
* [[پاسارگاد|شەڕی پاسارگاد]] (٥٥٠ پێش زایین)

== دەرئەنجام ==
[[پەڕگە:Pasargad_audience_hall.jpg|وێنۆک|وێرانەکانی کۆشکی دێرینی کورووش لە پاسارگاد. کۆشکەکە بە گوتەی [[سترابۆ]]، دەبوو لە پاسارگاد دروست بکرایە وەک یادگارییەک بۆ سەرکەوتنی کورووش لە سەردەمی ئاستیاگ.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/place/pasargadae/|سەردێڕ=Pasargadae - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.livius.org/articles/place/pasargadae/ &quot;Pasargadae&quot;]. ''Livius.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2021-12-20&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;]]
داگیرکردنی [[ماد (ھەرێم)|ماد]] لەلایەن کورووشەوە گۆڕانکارییەکی قووڵی لە دۆخی جیۆپۆلەتیکی لە سەرانسەری [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|ڕۆژھەڵاتی نزیک کۆندا]] بەدوای خۆیدا ھێنا. ماد لەلایەن پارێزگارێکی فارسەوە بەڕێوەدەبرا و باج وەک ھەر خاکێکی داگیرکراو کۆدەکرایەوە. [[ئەکباتانا|ئەکبەتانا]] بەھۆی گرنگیی ستراتیژییەکەی لە زاڵبوون بەسەر [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەندیدا]] بووە یەکێک لە پایتەختەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیی]] تازە دامەزراو.{{Sfn|Briant|2002}} پارسەکان سیستەمی ئیدارەی دەوڵەتی مادیان گرتەبەر کە لە بەرامبەردا چەندین تایبەتمەندیی سیستەمی ئاشووریی لەخۆگرتبوو. لە ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیدا، ماد پێگەی ئیمتیازاتی خۆی پاراست و لە دوای خودی [[پارسەکان|پارسەوە]] پلەی دووەمی بەدەستھێنا. بەشێک لە گەورە بەرپرس و پلەدارەکانی ماد لە سەردەمی کورووش و ھەروەھا لە ژێر دەستی جێنشینەکانیدا پێگەی ئیمتیازاتی خۆیان پاراست. یۆنانیەکان و [[جوو|جوولەکەکان]] و [[میسرییەکان]] و گەلانی دیکەی جیھانی کۆن زۆرجار بە پارسەکانیان بە «ماد» ناودەبرد و پێدەچوو مێژووی پا&lt;nowiki/&gt;رسیان بە درێژەپێدەری مێژووی مادەکان بزانیایە.{{Sfn|Dandamaev|1989}}

بەپێی گوتەکانی [[کستیاس]]، کورووش ژیانی ئاستیاگی پاراست و کردی بە حاکمی بارکانیا (ڕەنگە [[ھیرکانیا]] بێت). دواتر ئاستیاگ بردرایە بیابان و بە ھاندانی [[ئۆبارێس]]، مردنێکی دڵنیای لێکەوتەوە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە کورووش ڕاستەوخۆ بەرپرسیار نەبووبێت لە مردنەکەی، چوونکە دواتر بەرپرسیارەکان سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا و ئۆبارێس کۆتاییی بە ژیانی خۆی ھێنا.{{Sfn|Dandamaev|1989}} ئەگەر باوەڕ بە کستیاس بکرێت، ئاستیاگ کچێکی ھەبوو بە ناوی [[ئەمیدیا]]، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[Spitamas|سپیتاماس]] کردبوو، کە گەورەیەکی ماد بوو، کە بەم شێوەیە ئەو بوو بە جێنشینەکەی-زاوای. دوای کوشتنی سپیتاماس، کورووش ھاوسەرگیریی لەگەڵ ئەمیدیا کرد بۆ ئەوەی شەرعیەتی تەختی ماد بەدەستبھێنێت. ھەرچەندە ڕاستەقینەییی گێڕانەوەی کتسیاس جێگای پرسیارە، بەڵام ئەگەری زۆرە کە کورووش کچێکی پادشای مادی ھێنابێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/amytis-median-and-persian-female-name|سەردێڕ=AMYTIS |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;

ھێڵی کاتیی ھەڵمەتەکانی کورووش دوای داگیرکردنی ماد بە تەواوی ڕوون نییە. لە ساڵانی ٥٤٩-٥٤٨ پێش زایین، پارسەکان ئەو خاکانەیان داگیرکرد کە سەر بە دەوڵەتی لەناوچووی ماد بوون، لەوانە [[پارتیا]]، [[ھیرکانیا]] و بەڕواڵەت [[ئەرمەنستان (ساتراپی)|ئەرمینیا]]. بەپێی [[زێنۆفۆن|زینۆفۆن]] (سیرۆپیدیا)، ھیرکانییەکان بە ئارەزووی خۆیان ملکەچی سەروەریی کورووش بوون. کتسیاس نووسیویەتی کە ھیرکانییەکان پەیوەندییان بە کورووشەوە کردووە پێش ئەوەی بەسەر ئاستیاگدا سەرکەوێت، لە کاتێکدا پارتییەکان دوای کەوتنی ئەکبەتانا بۆ دەستی پارسەکان ئەو کارەیان کردووە. بە گوێرەی [[جەستن (مێژووناس)|جەستن]] ئەو وڵاتانەی پێشتر ملکەچی مادەکان بوون لە کورووش یاخی بوون و ناچاری کرد شەڕی زۆر ئەنجام بدات بۆ ئەوەی بتوانێت ملکەچیان بکات.{{Sfn|Dandamaev|1989}} بە گوێرەی نیکۆڵاسی دیمەشق، دوای ئەوەی زانینی شکستی ئاستیاگ، ھیرکانییەکان، پارتییەکان، ساکایەکان، باکتریاکان و گەلانی دیکە کورووشیان وەک پادشای خۆیان ناساند.{{Sfn|Duncker|1881}} لە کاتێکدا ھەندێک لە زانایان پێیان وایە کە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]] تەنھا لە دوای ساڵی ٥٣٩ پێش زایین لەلایەن پارسەکانەوە داگیرکراوە، بەڵام تەواو ئەگەری ئەوە ھەیە کە وڵاتەکە لە دەوروبەری ساڵی ٥٤٩ پێش زایین ژێردەستە بووبێت.{{Sfn|Dandamaev|1989}}
[[پەڕگە:Croesus_portrait.jpg|ڕاست|وێنۆک|وێنەی کرۆسوس لەسەر گوڵدانێکی یۆنانی]]
لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایینەوە ڕێککەوتنێک لە نێوان میدیا و لیدیادا ھەبوو کە تێیدا [[ڕووباری قزل ئیرماق|ڕووباری ھالیس]] وەک سنووری نێوان ھەردوولا دیاریکرا. لە سەردەمی ڕووخانی ماددا، پاشای لیدیا [[کرۆسوس]] بوو، کە لە سەرانسەری ڕۆژھەڵاتی نزیک و یۆنان بەھۆی سامان و دەسەڵاتی سەربازییەوە بەناوبانگ بوو. کرۆسوس بە تامەزرۆیییەوە بۆ فراوانکردنی دەسەڵاتەکەی بۆ ڕۆژھەڵات، ئۆپەراسیۆنەکانی دواتری وەک ھەڵمەتێک خستەڕوو کە مەبەست لێی تۆڵەسەندنەوە بوو بۆ شووبراکەی (برای ھاوسەرەکەی).{{Sfn|Briant|2002}} کورووش نەیارێکی ترسناک بوو، بۆیە کرۆسوس ھاوپەیمانیی لەگەڵ فیرعەونی میسر و [[ئاماسیسی دووەم]] و [[سپارتا|سپارتاکانی]] یۆنان کرد. ڕەنگە پادشای بابلی نەبونیدیش سەر بە ھەمان ھاوپەیمانی بووبێت&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/person/croesus/|سەردێڕ=Croesus - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}&lt;/ref&gt; چوونکە سەرەڕای بینینی سوودەکانی لە ململانێی ماد و پارس، گەشەسەندنی دەسەڵاتی کورووش مەترسییەکی گەورەی لەسەر [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] دروستکرد.{{Sfn|Briant|2002}} لیدییەکان لە ساڵی ٥٤٧ پێش زایین شکستیان ھێنا و پایتەختەکەیان [[ساردیس]] گەمارۆدرا و گیرا.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; دوای داگیرکردنی لیدیا، ڕەنگە کورووش [[کیلیکیا|کیلیکیای]] داگیرکردبێت و لە ساڵی ٥٣٩ پێش زایین، بابلی گرت. لەگەڵ داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ، ئێستا کورووش بوو بە فەرمانڕەوای [[شام|شامیش]]. دواتر کورووش دەستی کرد بە ھەڵمەتی زیاتر بۆ ڕۆژھەڵات و ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیی زیاتر فراوانتر کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/person/cyrus-the-great/|سەردێڕ=Cyrus the Great - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== کتێبنامە ==

=== سەرچاوە کۆنەکان ===

* The Nabonidus Chronicle of the Babylonian Chronicles
* [[ھێرۆدۆت|Herodotus]] (''Histories'') I, 127
* Ctesias (''Persica'')
* Diodorus Siculus (''Bibliotheca historica'')
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20031024165620/http://www.forumromanum.org/literature/justin/english/index.html Justin, ''Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus'']}} {{In lang|en}}
* Fragments of Nicolaus of Damascus
* [[سترابۆ|Strabo]] (''[[سترابۆ|History]]''), (XV 3.8)

=== سەرچاوە مۆدێرنەکان ===

* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dandamayev |یەکەم=M. |دوایین٢=Medvedskaya |یەکەم٢=I. |ساڵ=٢٠٠٦|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/media|سەردێڕ=MEDIA |وێبگە=Iranicaonline.org}}

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rawlinson|یەکەم=George|ناونیشان=http://www.gutenberg.org/files/16163/16163-h/16163-h.htm|سەردێڕ=The Seven Great Monarchies of the Ancient Eastern World|بڵاوکەرەوە=John B. Eldan Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣١٩٥٦-٤٦-٨|بەرگ=٧|شوێن=New York|orig-year=1885}}

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dandamaev|یەکەم=M. A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ms30qA6nyMsC&amp;pg=PA16|سەردێڕ=A Political History of the Achaemenid Empire|بڵاوکەرەوە=BRILL|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩١٧٢-٦|پەڕەکان=}}

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beaulieu|یەکەم=Paul-Alain|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/j.ctt2250wnt|سەردێڕ=Reign of Nabonidus, King of Babylon (556-539 BC)|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٩٧٨٠٣٠٠٠٤٣١٤٣|doi=10.2307/j.ctt2250wnt|jstor=j.ctt2250wnt|oclc=٢٠٣٩١٧٧٥|بەستەری نووسەر=Paul-Alain Beaulieu}}

* Ilya Gershevitch, ed., ''The Cambridge History of Iran.  Vol. 2: The Median and Achaemenian Periods.''  Cambridge University Press (1985) {{ISBN|0-521-20091-1}}

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Laymon|یەکەم=Charles M.|سەردێڕ=The Interpreter's One Volume Commentary on the Bible: Introduction and Commentary|بڵاوکەرەوە=Abingdon Press|ساڵ=١٩٧١|پەڕەکان=٤٤٠–٤٤٢}}

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Briant|یەکەم=Pierre|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lxQ9W6F1oSYC&amp;pg=PA36|سەردێڕ=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire|بڵاوکەرەوە=Eisenbrauns|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٥٠٦-١٢٠-٧}}

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Duncker|یەکەم=Max|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qIkBAAAAQAAJ&amp;dq=Battle+of+Pasargadae&amp;pg=PA357|سەردێڕ=The History of Antiquity|بڵاوکەرەوە=Richard Bentley|ساڵ=١٨٨١|شوێن=Londres}}
{{ماد}}{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|ئاسیا|ئێران|کوردستان}}
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی شانشینی ماد]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]
[[پۆل:شەڕەکانی کورووشی مەزن]]
[[پۆل:شەڕە ناوخۆیییەکان لە ئێران]]
[[پۆل:٥٥٣ پ.ز]]
[[پۆل:ململانێکانی سەدەی ٦ەمی پ.ز]]</text>
      <sha1>f9w01uc2o6s360aoj7cm5usiccdhrpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی ١٤</title>
    <ns>3</ns>
    <id>291546</id>
    <revision>
      <id>1571887</id>
      <parentid>1571412</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T01:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dexbot</username>
        <id>6403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram]]</comment>
      <origin>1571887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112140" sha1="r4k43o2h4wp42siueikkpn187fim59v" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}}

== پرسیار لە [[User:Balabarz|Balabarz]]ەوە (٢٣:١٦، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) ==

سڵاو لێبێ مامۆسا ئەوە کەسێک هەیە ئەمەوێت لەسەر ڕەزامەندی خۆی لە ویکد پیدا کورتەیەکی ژیان نامەی دابنێم
ئەتوانیت ڕێگاکانم پێ بڵێت ئەگەر ڕوقسەت هەبێ --[[بەکارھێنەر:Balabarz|Balabarz]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Balabarz|لێدوان]]) ٢٣:١٦، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:Balabarz|Balabarz]]، سەرەتا بڕواننە [[وپ:وچن]]. بۆ فێرکاری، [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia کەناڵی یووتیووب بگەڕێ]. ویکیپیدیا لەسەر [[وپ:ژکز]] توندە و دەبێ [[وپ:دسب|سەرچاوەی باوەڕپێکراو]] دانێیت ئەگەر نا دەسڕدرێتەوە. دوای بڵاوکردنەوەی وتارەکە، ڕەنگە بەکارھێنەرانی تر بەسەرداچوونەوەی بۆ بکەن و ئەگەر بەر [[وپ:پسخ]] یان [[وپ:پس]] بکەوێت، ڕەنگە بۆ سڕینەوە بیپاڵێون. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٢٦، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in &quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T379264]
* MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347]
* Using the &quot;{{int:showpreview}}&quot; or &quot;{{int:showdiff}}&quot; buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097]
* Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454]
* The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment]
* The Reader Growth team is launching an experiment called &quot;Image browsing&quot; to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185]

'''Updates for technical contributors'''
* [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28.
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from &lt;code&gt;&lt;user id&gt;&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;mw:&lt;identity type&gt;:&lt;user id&gt;&lt;/code&gt;, where &lt;code&gt;&lt;identity type&gt;&lt;/code&gt; is typically &lt;code dir=ltr&gt;CentralAuth:&lt;/code&gt;&lt;!-- not a typo --&gt; (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;local:&lt;wiki id&gt;&lt;/code&gt; (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the &lt;code&gt;sessionJwt&lt;/code&gt; cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$9&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; or emailing other users &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;10&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612]
* A &lt;code&gt;REL1_45&lt;/code&gt; branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/]
* The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٣٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29606150 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November.
* Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]].
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|&lt;code&gt;s:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''&quot;Report Visual Bug&quot;'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
* Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;hackathon@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٢٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29627455 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the &quot;DWIM&quot; (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''&lt;span lang=&quot;und&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cxfcnmt&lt;/span&gt;'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''&lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;счастье&lt;/span&gt;'' (&quot;happiness&quot;) that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734]
* Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the &quot;{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}&quot; preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417]

'''Updates for technical contributors'''
*  Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/]
* The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for &lt;code dir=ltr&gt;format=xml'''&amp;xlst={stylesheet}'''&lt;/code&gt; will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/]
* The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (&lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Main graph or &lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query-scholarly.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٥:٥٤، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29702226 --&gt;
== خراپبوونی بەشی کوردی ویکیپدیا ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیرم چوو لەو پەیامەی پێشتردا پێت بڵێم کە ماوەیەکی زۆۆرە ویکیپدیای کوردی کێشەو گرفتی زۆری تیا دروستبووە پێویستی بە چاکسازی گشتی و نوێکاری گەورە ھەیە جا نازانم لەلایەن ئێوە ئەکرێت یان نا ئەوە خۆتان ئەزانن.


کێشەکان: 

١- لەکاتی دەستکاریکردن یان وەرگێڕانێکی نوێ بۆ ووتارەکان سایتەکە لەکار ئەکەوێ وەک شێوازێک لە گلیچ یان وەستانی سێرڤەر کە بەھۆییەوە ناتوانرێت ئەو شتانەی چاکت کردووە یان وەرتگێڕاوە پاشەکەوت(Save) ببێت و ھەرچی کردووتە بەزیادە ئەڕوا کە لەکاتی ئەم دوو بابەتە [[وەن یو ئای]] و [[سانتیاگۆ بێرنابیۆ (یاریزان)]] تووشم بوو کە دوای ماندوونێکی زۆۆر لە وەرگێڕان کە دوو کاتژمێر یان زیاتری خایاند ھەرچی کرا لەدەست چوو خەزن نەبوو نەبوو ناچار لە سەرەتاوە دەستم پێکردەوە وە ھەر ئەوەش ھۆکارە بۆ ئەوەی ھەندێ بەشی ئینگلیزییە و وەرنەگێڕدراوە بە کۆپی پەیست لە ویکی ئینگلیزی ھێناومە، گەر ئەمە بەردەوام بێت ناتوانرێ بەشداری بکرێت و ووتاری نوێ دابنرێت جا من بم یان ھەر کەسێکی تر.


٢- کاتێ ئەتەوێ زمانی ووتارێک بگۆڕیت بۆ نمونە لە ئینگلیزی بۆ کوردی لیستی زمانەکان بەشێوەیەک سەقەت پیشان ئەدرێن و ھەر زمانێک سێجار پیشان ئەدات و سێبارە ئەبنەوە بۆچی و کێشە چیە نازانم (ئەمەیان تەنیا لە کوردیەکە وایە) بۆ زمانەکانی تر کێشەیان نیە.


٣- زۆرێک لە داڕێژەکان کۆن بوون و لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەتی نوێ کار ناکەن و بەنوسینێکی سووری تۆخ ئاماژەی پی ئەدا کە دارێژە بەردەست نیە، ھەروەھا کاتی بەکوردیکردنی دارێژەیەک لە ئینگلیزی بۆ کوردی سەیرەکەیت جیاوازیان زۆر زۆرە و ھیچ لەیەک ناچن لەکوردیا وەک ئینگلیزیەکە پڕ داتاو زانیاری نیە کە ئەمیش بۆ خۆی کێشەت بۆ دروستەکا لەکاتی وەرگێڕانی نوێدا.


٤- لەکاتی وەرگێڕانی بابەتێک کە لە کوردییا نییە بەتایبەت بۆ ووتارێک کە دورودرێژەو پێویستی بەکاتی زۆرە رەنگە نەتوانیت بەیەکجار سەرجەم بەشەکان بکەیتەوە کوردی چونکە وەرگێڕە سەقەتەکەی گۆگڵ بەھیچ جۆرێ جێگای ئەوە نیە پشتی پێ ببەسترێت و پێویستە دێڕ بەدێڕ بەکارھێنەر خۆی ڕاستان بکاتەوە و کاتی باشی ئەوێت، کاتێ بەشێک وەرەگێڕیت و وازی لێ ئەھێنیت بۆ کاتێکی تر بیکەیت، لەکاتی دووبارە ھاتنەوە ناو ھەمان بابەت بۆ تەواوکردنی وەرگێڕانەکە سەیرەکەی ئەوەی کردوتە قبوڵی ناکات و ئەڵێ ئەمە بە وەشانی کۆنتر کراوە یان داتاو سەرچاوەکان گۆڕاون پێویستە سەرلەنوێ دەست بکەیتەوە بە وەرگێڕان ئەوەی کردوتە بەھەدەر ئەڕوا و ئەسڕێتەوە کە ئەمە گەورەترین کێشەی وەرگێڕەکە.


زۆرێکی تر ماون بەڵام لەئێستادا ئەوەندەم لە خەیاڵدا بوو گرنگیش بوو ئەوانی تر زۆر جێی بایەخ نەبوون.. [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ٢٣:١٣، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:سڵاو {{وب|GoRaN909}} شتێکی خۆشە بەکارھێنەران کێشە و چارەسەر بخەنە ڕوو تا ویکیپیدیای پێ باشتر بکرێت. ھەندێ شت لێرە چاک دەکرێت و ھەندێ شتی تریش لە دەرەوەی ئێرە.
:# ئەوەی تۆ کەڵکی لێ وەردەگری پێی دەڵێن [[mw:Special:MyLanguage/Content translation]] و [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/V2]] کە من کەڵکیان لێ وەرناگرم و شێوازە کۆنەکە بە کار دێنم. شتێکی ناخۆشە ئەوەت بەسەر ھاتووە، بەڵام من لێرەدا ناتوانم ھاوکاریت بکەم و تەنیا دەتوانم پێت بڵێم مادام شتەکە بەسەر خۆت ھاتووە و باشتر دەزانیت چۆن ڕوونی بکەیتەوە، بڕۆ بۆ https://phabricator.wikimedia.org و لەوێ بە ئینگلیزی ڕاپۆڕتێک بنووسە کە چی ڕووی داوە و دواتر خۆبەخشان کە زانییان شتەکە وایە و کێشەی تەکنیکی ھەیە، کاری لەسەر دەکەن.
:# سەیرە! من شتی وام نەبینیوە. دەتوانیت ڤیدیۆیەکی کورتم لە دیسکۆرد بۆ بنێریت تا بزانم باسەکە چییە؟
:# دەزانم بەشێکی باشی داڕێژەکان کۆن بوونە، بەڵام ئێمە ژمارەمان کەمە و دەرەقەتی نوێکردنەوەی ھەزاران داڕێژە نایەین بۆیە بەپێی پێویست و بینینی کێشە تێیاندا نوێیان دەکەینەوە. ھەستیش دەکەم باسی ئەو داڕێژانە دەکەیت کە لەم چەند وتارەی دواییت دروست کردبوون، دەرکەوتبوون. ئەو ڕەنگە سوورە دەڵێ تۆ بانگی داڕێژەیەکت کردووە کە دروست نەکراوە بۆیە ئەگەر بە پێویستت زانی، دەتوانیت دروستی بکەیت و ئەگەریش لەم کاتەدا سوودێکی وای بۆ ئێمە نەبوو، باشترە ھەر بانگی داڕێژەکەش نەکەیت. کاتێک داڕێژەیەک لە ویکییەکی ترەوە ھاوردە دەکەیت، بێگومان وەک ئەوەی ئەوان دەردەچێت، بەڵام دەبێت پەیامەکانی بکەیتە کوردی ئەگینا نزیکەی ٩٩٪ی داڕێژەکان لە ھەموو ویکییەکان ھەمان شتن و وەک یەک دەردەچن. ڕەنگە ئەو داڕێژەی دروستی دەکەیت پشت بە داڕێژەیەک یان زیاتری تر ببەستێت و پێویست بێت ئەوانە نوێ بکرێنەوە.
:# سەیری وەڵامی خاڵی یەک بکە.
: ھەر شتێکی تریش ھەیە، فەرموو. ببوورە درەنگیش وەڵامم دایەوە؛ عادەتەن ئەم شتانە دەخەمە کۆتا ئیشەکانم تا بە ئیسراحەت وەڵامیان بدەمەوە. سپاس بۆ چاوەڕوانیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٣٤، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::سەرەتا ببورە درەنگ وەڵامم دایەوە بەھۆی کەمی مەجالەوە @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] .. وەڵا من دیسکۆرد بەکارناھێنم گەر فەیسبووک یان تیلیگرام خۆت یان تایبەت بە ویکی کوردی ھەیە ناونیشانەکەی چیە تا وێنەکەیت بۆ بنێرم، بۆ وەرگێڕانەکەش بەڵێ ئەو ئامرازە بەکارەھێنم چونکە ئاسانکاری باشی تیایە بۆ وەرگێڕان و باشتر تێگەیشتنی ناوەڕۆکەکان چونکە راستەوخۆ بابەتەکەت لەبەرچاوە ڕووکەشی دیارە شێوازە کۆنەکەم بەلاوە پەسەند نیە من، بۆ دارێژەکانیش بڵێم چی نازانم ئەوەی چالاکی ھەیەو بەشداری ھەیە لە بەرەوپێشچوونی ویکییا فەرامۆشکراوە و کۆمەڵێکیش کە ساڵ و دوو ساڵ یان زیاترە ھەر نەھاتونەتە خەت پلەو پۆست و توانای دەسکاریی سەرچاوەیان دراوەتێ ھتد... دووبارە نازانم بلێم چی بەڕاستی لێرە شتەکان ئاسانن و تێگەشتن لێی قورس نیە بەڵام قورسکراوە لەسەر بەکارھێنەران و دەسکاریکەران بۆ ئەوەی ویکی ئینگلیزیش من ئەکاونتێکی کۆنم ھەیە کاتی خۆی دروسمکرد بەڵام ناتوانم نە بچمە ناو نە بیگەڕێنمەوە لە بەشی ئینگلیزی تا قسەیان لەگەڵکەم و تێیان گەیەنم... [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ١٩:٠٨، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] ئاسایییە و منیش درەنگ وەڵام دەدەمەوە، بەڵام بیرت بێت بەشە کۆنەکانی پەڕەی لێدوانەکەم دوای ٣١ ڕۆژ ئەرشیڤ دەکرێن مەگەر ئەوەی خۆم بە شێوەیەکی کاتی ڕای بگرم. بێمە سەر باسەکە، ڕاستییەکەی من لەم کاتەدا و لە دەرەوەی ویکیپیدیا، تەنیا لە [[ویکیپیدیا:دیسکۆرد]] دەتوانم قسە لەگەڵ بەکارھێنەران بکەم. بۆ ئەوەی https://phabricator.wikimedia.or، پێویستت بە ھەژماری تر نییە و ھەر دەتوانیت بەم ھەژمارەت بچیتە ژوورەوە و بەشداری بکەیت. بۆ قسەکانی تریشتان، بە خوا ئیتر بڵێین چی! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٣٤، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::کێشە نیە کاکە ئاساییە بۆمن درەنگ وەڵامدانەوە باشترە لەوەی ھەرگیز وەڵامت دەسنەکەوێ، وێنەو کورتە ڤیدیۆم کردووە ئەتوانن لەڕێی گۆگڵ درایڤەوە سەیری کەن @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]
::::کێشەی وەرگێڕەکە: https://drive.google.com/file/d/1h4Oz4lKHYOkMVUwI_sr6sdpsOdFdWPgq/view?usp=sharing
::::کێشەی دەستکاریکردن:
::::https://drive.google.com/file/d/1MMI1Ae6v9CaP1_e40hehibQVN_GdK2sa/view?usp=sharing [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ٢١:٤٥، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] بۆ وێنەکە، ئەوە تەنیا ئاگادارییەکە و پێت دەڵێت دوای ئەوەی دەستت بە وەرگێران کردووە، لە ویکیی سەرچاوەوە دەستکاری کراوە. جا لێرەدا تۆ ئەگەر وەرگێڕانێکی وات نەکردبوو و ئەگەر ویستت، دەتوانیت لە سەرەتاوە دەست پێ بکەیتەوە، بەڵام خوا قبوڵ ناکات بۆ نموونە ٨٠٪ وەرگێڕانت کردبێت و لەبەر دەستکارییەک یان زیاتری ویکیی سەرچاوە، بێیت لە سفڕەوە دەست پێ بکەیتەوە. بە کورتی، شتەکە لە دەستی خۆتە کە درێژە بە وەرگێڕان بدەیت یانیش لە سفڕەوە دەست پێ بکەیتەوە. ئەگەر ئیشی زۆرت لەسەری کردبوو، دەتوانیت ئەم ئاگادارییە بخەیتە پشتی گوێ و تەواو. بەستەری دووەم داوای مۆڵەتی دەکرد. ناتوانیت وەک وێنەکە بیخەیتە بەرچاوی گشتی؟ لایەنی کەم تا بزانم مەسەلە چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:٢٩، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::بەڵێ ئەزانم منیش بەردەوام فەرامۆشی ئەکەم خۆ ناچم بەقسەی ئەو لەبەر پیتێک یان دارێژەیەک ووشە بە ووشە لە سفرەوە بنوسمەوە، ئەوەی دووەمیش ئێستا کراوە بە گشتی سەیری بکە تا تێبگەیت لە بابەتەکە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ١٨:١٠، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] وای لێ بکە. بۆ ڤیدیۆکەش، وا بزانم پەیوەندیی بە خاڵی دووەمتەوە نەبوو و کێشەیەکی ترت پیشان داوە کە ھەڵە نەبم لەو کاتەدا ھێڵی ئینتەرنێتەکەت لاواز بووە یان پچڕاوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:١٩، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]].
* The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476]
* Two new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|&lt;code&gt;w:tok:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457]
** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|&lt;code&gt;q:pcm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318]
'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٨:٥٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29732328 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.

'''Updates for editors'''
* Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either &lt;bdi lang=&quot;ka-Latn&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''bedniereba''&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;ka-Cyrl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''бедниереба''&lt;/bdi&gt; will now suggest the existing article about &lt;bdi lang=&quot;ka&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ბედნიერება&lt;/bdi&gt; (&quot;happiness&quot;). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development.
* Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new &quot;Edit full page&quot; button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.
* A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711]
* Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٤٢، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29738112 --&gt;
== New update request ==

{{Ltr}}

Hello, Aram. 

Can you rename [[ئەندروو ماونتبەتن وینز]] back to [[ئەندروو ماونتبەتن-وینز]], by readding the hyphen in Andrew Mountbatten-Windsor's surname? Andrew Mountbatten-Windsor's surname has been hyphenated again, as decreed by late Queen Elizabeth II, after the hyphen was briefly omitted from his surname, after he was stripped of all his royal and military titles. 

https://www.theguardian.com/uk-news/2025/nov/12/andrew-mountbatten-windsor-hyphenated-decreed-queen-elizabeth 

Yours sincerely, [[بەکارھێنەر:Kurcke|Kurcke]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurcke|لێدوان]]) ١٥:٢٦، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:Hi {{وب|Kurcke}}. {{Done|Done}} Although in my language there isn’t a clear consensus on when or how hyphens should be used. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٠٠، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::Thank you very much. [[بەکارھێنەر:Kurcke|Kurcke]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurcke|لێدوان]]) ٠٦:٢٣، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
{{Ltr/end}}
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927]

'''Updates for technical contributors'''
* To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the &lt;code dir=ltr&gt;externallinks&lt;/code&gt; table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٠٠، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29796010 --&gt;
== لوڕی باکووری ==

@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کۆدی [[ئایزۆ ٦٣٩]]ی [[لوڕیی باکووری|لوڕی باکووری]] (lrc) لە کاتی بەکارھێنان بە زمانی ئینگلیزی دەنووسرێ کە لە پەڕەی [[لوڕی]] دیارە [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٢٠:٤٦، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٢٦، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== وتار ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ماوەیەکە چەند وتارێکم نووسیووە، بۆتەکەت نیشانەی وتاری ھەتیووی دەخاتە سەر، نازانم بۆ وا دەنوسێت، بۆ نمونە وتاری [[مێرکێ]]. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١٠:٢٥، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] وتاری هەتیو واتا ئەو وتارە لە وتارێکی تر بەستەری نییە. ئەگەر تۆ لە شوێنێکی تر مێرکێت بەکار هێنا و بەستەرت بۆی کرد ئەوا دەتوانی تاگی هەتیو لابەری. هیوادارم سوود لەم نامەیەدا ببینی [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٢٠:٢٨، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ھەرچەندە ئەو بەکارھێنەرەش وەڵامی دایەوە، ویستم خۆیشم شتێک زیاد بکەم. وتارەکەت ھەتیوە چونکە ھیچ وتارێکی تر بەستەری پێ نەداوە. دەتوانن دوای ئەوەی وتارتان دروست کرد، بە [[ویکیپیدیا:بەستەردەری خێرا]] بەستەری پێ بدەیت، بەڵام تکایە بە وریایییەوە ئامڕازەکە بەکاربێنن؛ بۆی ھەیە بە ھەڵە بەستەر بە وتاری ناپەیوەندیدار بدەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٤٨، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-52&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324]
* The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping &quot;First Steps&quot; in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546]

'''Updates for technical contributors'''
* Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute &lt;code dir=ltr&gt;data-mw=&quot;interface&quot;&lt;/code&gt; to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with &lt;code dir=ltr&gt;data-mw-interface=&quot;&quot;&lt;/code&gt;, to avoid potential conflicts with other &lt;code dir=ltr&gt;data-mw&lt;/code&gt; attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week.
'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢١:٤٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29831856 --&gt;
== بۆتەکەد ==

سڵاو. گەلێ وتار ھەن سەرچاوەیان ھەیە کەچی ئارام بۆت تاکی بێسەرچاوەیان لێ دەدا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٢٥، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سڵاو، لە ئێستادا مەرجی بۆتەکە تا بزانێت چی سەرچاوەیە ئەوەیە کە سەرچاوەکە لە &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; بئاڵێنیت. جگە لە سەرچاوەکانی کتێب و چەند دانەیەکی تر کە زۆر جار بە [[داڕێژە:Sfn]] دادەنرێن و دواتر لە خوارەوە لە بەشی بیبیلۆگڕافی بە جیا و لە دەرەوەی &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; بانگ دەکرێن. ئەگەر ئەو نموونانەی تۆ بینیوتن جیان لە مەرجەکان، تکایە بەستەری دەستکاری یان وتارەکانم بۆ دانێ تا بزانم مەسەلە چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٢٠، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەو مەرجە ناتەواوە. وتار ھەن &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; تیا نییە، بەڵام سەرچاوەیان ھەیە. وەک وتاری [[تێوەپێچراوی]]. جیا لەوە، وتارێ سەروبنی یەک دوو پاراگرافە زیاتر لە یەک سەرچاوەی ناوێ. لێدانێ تاگی ھەر تەنیا سەرچاوە بۆ ئەم وتارانەش کارێکی هەڵەیە کە بۆتەکەت دەیکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٣٠، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::: {{وب|Aza}} قسەکانت ماقوڵن، بەڵام ئەوەی ئەو وتارەش بە سەرچاوە ھەژمار ناکرێت. دیار نییە ئەو بەستەرە بۆ چی دەقێکی وتارەکە سەرچاوەیە و چی پشتڕاست دەکاتەوە. دەبێت بە سایتەیشن سەرچاوەکان دانرێن کە دەستکاریکەری دیداری کردوویەتی بە ھێلکەی پاککراو. ڕەنگە بڵێی جا خۆ ئەم وتارە تەنیا دوو سێ دێڕە و ئەوەی بۆ چییە؛ بەکارھێنەرانی تر چاو لە من و تۆ دەکەن و وەک دەڵێن ئێمە ئاو دەڕێژین و ئەوانیش پێی تێ دەخەن. بەکارھێنەر ھەیە بە قەد ڕۆژنامەیەک دەنووسێ و لە کۆتایی بەستەرێکی سادە یان دەقێکی ڕووت دادەنێ و دەڵێ گووگڵ یان فڵان سەرچاوەیە. ئەمە دەبێ؟! لەسەر قسەکەی دواترت، کە پێت باش نییە تاگی بێسەرچاوە و یەک سەرچاوە لە ھەندێک وتار بدرێن، لە ئێستادا لای بۆتەکە وتاری کورت و ھەڵبژێردراویش وەک یەکن. ئەگەر دەڵێن با ئیتر ئەو دوو تاگە لەو جۆرە وتارانە نەدرێن، دەتوانن مەرجێکم پێ بڵێن؟ بۆ نموونە پێت باشە بڵێین ئەگەر وتارەکە ئەندامی [[:پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] بوو، ئەو دوو داڕێژەی لێ مەدە یان چۆن؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٢٦، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٣١، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٢٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢١:١٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;
== پرسیار لە [[User:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]]ەوە (١٨:٠٤، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) ==

سلاو --[[بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|لێدوان]]) ١٨:٠٤، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٣٧، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== زاری بەختیاری ==

@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە وتاری «[[زاری بەختیاری]]» وە لە پەڕەی «[[ڕەشنووس:عەلی مەردان خان بەختیاری]]» کاتێک کۆدی زمانی بەختیاری بەکاردەهێنرێت بە ئینگلیزی دەنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٤٩، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
== پرسیار ==

سڵاو کاک ئارام. پرسیارێکم هەبوو، [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86_(%D8%AC%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%AC%DB%86%D8%B1)#%D8%A6%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5%DB%86%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7_%D9%88%D8%B4%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C_%D9%86%DB%8C%D9%87! ئێرە] چی لێهاتەوە؟! [[بەکارھێنەر:Cizr|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ٢٠:٠١، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو لە ئێوەش کاک @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]، وەڵا حیچ. یەکدەنگی لەسەر گۆڕینی نەبوو. گۆڕینی ئەم وشەیە ئاسان نییە و تا ١٠٠٪ دڵنیا نەبین دوای گۆڕینی پەشیمان نابینەوە یان نایکەینە وشەیەکی تر باشترە دەستی لێ نەدرێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٦، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
::ئا، تکایە ناوەکەشتان لە بەشی واژوو لە Cizr بکەنە SiNa. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٧، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
:::زۆر سپاس گۆڕیم. بەو وەڵامەتان پرسیارێکی دیشم بۆ دروست بوو، ئەویش ئەوەیە کێشەکەی چێ کە بگۆڕدرێ؟ پێم جالب نێ کە زۆر لە ویکەکان بە زمانی خۆیان ئەو وشەیان نوسیوە بەڵام کوردی بە ئینگلیسی، شتێکی دیش ئەوەیە کێ دێ بڵێ ئەمن دژی ئەوەم کە ئەو نێوەتان بە کوردی نوسیوە کە پەشیمان ببینەوە لەو شتەی؟ پێموانێ هیچکێها لە بەکارهێنەران دوای گۆڕین دژی بە کوردی نوسین بن. بە سپاسەوە [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ١٣:٢٠، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] قسەکان لە دیوەخان کراون و دیارە کە بۆچی من وەک خۆم لە گۆڕینی ڕاڕام. وشەکە لە چەندین شوێن نووسراوە و ئێستا بکرێتە شتێک و دوای دوو ڕۆژی تر بڵێن بیکەنەوە ئەوەی پێشوو یان وشەیەکی تر، ئیشەکە دەبێتە دوو ئیش و من وەک خۆم ناتوانم ئەوە بکەم تا کۆمەڵگە ١٠٠٪ لەسەر یەک وشە یەکلایی نەبووبێتەوە. وشەکە پێشی ئەوەی من بێمە ویکی دانراوە و ناشتوانم بە نابەدڵی بیگۆڕم. ڕاستی من خۆم دڵم لێی ساردە و کۆمەڵگەش یەکدەنگ نییە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٤٨، ١ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٤١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٣:٢٨، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٠١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٩:٣٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦) ==

سڵاو، ویستم بەستەرەکانی نێوانزمان زیاد بکەم بۆ وتارێک کە تازە دروستم کرد بەڵام ڕێگەی پێنەدام, هۆکاری ڕێگەنەدانەکە دەگەڕێتەوە بۆ چی؟ . وتارەکە ناوی (سینالۆوا)یە و وتارەکە بە ئینگلیزی نووسراوە Sinaloa. --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]، ڕاستییەکەی بەھۆی ئامڕازێکەوە کێشەیەک لە گرێدانی زمانەکان دروست بووە، بەڵام ئێوە دەتوانن لە دەقەی ٩:١٠ تا کۆتایی [https://www.youtube.com/watch?v=bo_ugff2g6A سەیری ئەم ڤیدیۆیە بکەن] و وتارەکەتان گرێ بدەن. ھەر نەتانتوانی، پێم بڵێن تا خۆم بۆتانی گرێ بدەم، بەڵام تکایە ھەوڵ بدەن ئەو سەرچاوانە دانێن کە لە زمانە ڕەسەنەکەوە کراونەتە سەرچاوە نەک تەنیا بنووسن سەرچاوەکە ویکیپیدیای ئینگلیزییە. سپاس و ماندوو نەبن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٢١، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ببوورە مامۆستا ئەوەی لە ڤیدۆکەدایە هەوڵمدا بیکەم بەڵام لەوە دەچێت کێشە تەکنیکییەکە نەیەڵێت بیکەم، سپاست دەکەم ئەگەر گرێی بدەیت. [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٢١:٠٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢١:٤٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
== پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٨:٤٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦) ==

سڵاو، سپاس بۆ گرێدانی وتارەکەی دوێنێ، ئایا ڕێگایەک هەیە کە خۆم فێری ببم بۆ چارەسەرکردنی کێشەی ئەو ئامرازەی بۆتە ڕێگر لە گرێدانی زمانەکان؟ --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٨:٤٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] شایەنی نییە. ھەر وەک ڤیدیۆکە بیکە، کێشەت نابێت؛ خۆشم ھەر وا گرێم دان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢٣:٠٩، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>r4k43o2h4wp42siueikkpn187fim59v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گەماڕۆدانی مەهاباد (١٩٢٩)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291683</id>
    <redirect title="گەمارۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)" />
    <revision>
      <id>1571896</id>
      <parentid>1556897</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[گەمارۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)]]</comment>
      <origin>1571896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="truoy5ejkcevotwolabs33l4cf7ltb7" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[گەمارۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)]]</text>
      <sha1>truoy5ejkcevotwolabs33l4cf7ltb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماددەی دەماری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293895</id>
    <revision>
      <id>1571841</id>
      <parentid>1571227</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4053" sha1="7g337xwzynk7wr9tdv37o5n5qn9qpok" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ماددە دەمارییەکان''' یان '''دەمارەژەھر''' ھەندێکجار پێیان دەوترێت '''گازی دەمار'''، پۆلێکە لە [[کیمیای ئەندامی|ماددە کیمیاییە ئەندامییەکان]] کە ئەو میکانیزمانە تێکدەدەن کە دەمارەکان پەیامەکان دەگوازنەوە بۆ ئەندامەکانی لەش. تێکچوونەکە بەھۆی پەکخستنی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]] (AChE) دروست دەبێت، کە [[ئەنزیم|ئەنزیمێکە]] کە وەک کاتالیزۆر کاردەکات بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ئەسیتیلکۆلین، کە [[پەیەگوێزەرەوە|گواستەرەوەیەکی دەمارییە]]. ماددە دەمارییەکان پەکخەری گەڕانەوەنەبووی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]]ن کە وەک [[ژەھر]] بەکاردێن

ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر دەبێتە ھۆی تەسکبوونەوەی بیلبیلەکان، ڕژانی زۆری [[لیک]]ی دەم، گرژبوونی [[ماسوولکە]]کان (تەشنوج)، و میزکردن و پیسایکردنی ناویست، کە یەکەمین نیشانەکانیش لە چەند چرکەیەکی کەمدا دوای بەرکەوتن دەردەکەون. مردن بەھۆی خنکان یان [[وەستانی دڵ]] ڕەنگە لە ماوەی چەند خولەکێکدا ڕووبدات بەھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی لەش بەسەر ماسوولکەکانی [[ھەناسەدان]] و ماسوولکەکانی تردا. چارەسەری ستاندارد بۆ ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر بریتییە لە تێکەڵەیەک لە دژە-کۆلینێرجیک بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان، و ئۆکسیم وەک دژەژەھر.&lt;ref&gt;https://www.cnn.com/2018/07/05/health/treating-patients-poisoned-with-novichok&lt;/ref&gt;

ئەو دەمارەژەھرانەی کە زۆرترین بەرھەمھێنانیان لە مێژوودا ھەبووە بریتین لە VX/VR، [[سارین]]، و [[سۆمان]]. زنجیرەی G پێکدێت لەو دەمارەژەھرە سەرەتاییانەی کە لە کۆتایی [[سی (ئەندام)|سییەکان]]ی سەدەی ڕابردوودا دۆزرانەتەوە، کە بەگشتی فڕۆک{{تێبینی|ئەم وشەیە بۆ ئەو [[ماددەی شل|ماددە شلانە]] بەکاردێت کە مەیلیان زۆرە بە خێرایی ببنە [[ھەڵم]] یان [[گاز]]، تەنانەت لە [[پلەی گەرم]]ی ئاساییشدا.}} و مەترسیدارن لە ڕێگەی ھەڵمژینەوە وەک [[ئایرۆسۆڵ]]. زنجیرەی V کە دوای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو دۆزرانەوە، زۆر کەمتر فڕۆکن و زیاتر دەمێننەوە، و لە ڕێگەی مژینی پێستەوە مەترسی دروست دەکەن، ئەمەش پێویستی بە جلی تەواوی پارێزەری لەش ھەیە. ھەردوو زنجیرەکە و ھەندێک لە ئاوێتەکانی زنجیرەی نۆڤیچۆک، ئاوێتەی ئۆرگانۆفۆسفاتن، لە کاتێکدا بریکارەکانی تری نۆڤیچۆک و ھەندێک لە دەمارەژەھرە کارباماتەکان، کیمیایەکی نائۆرگانۆفۆسفاتیان ھەیە. ھەندێکیان لە ڕێگەی تەقەمەنییە کیمیاییە دووانییەکانەوە دروست دەبن، وەک گولە تۆپی M687ی ئەمریکی کە [[سارین]] دروست دەکات لە ڕێگەی تێکەڵکردنی پێکھاتە کیمیاییە سەرەتایییەکانییەوە.&lt;ref&gt;https://www.opcw.org/resources/documents/annual-reports&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|شەڕ|کیمیا|پزیشکی}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>7g337xwzynk7wr9tdv37o5n5qn9qpok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سۆمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293896</id>
    <revision>
      <id>1571812</id>
      <parentid>1571299</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2478" sha1="jlwze887yxr24vyod5fugot9ioetlbl" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''سۆمان''' (یان GD، EA 1210، Zoman، PFMP، A-255، ناوی سیستماتیکی: O-pinacolyl methylphosphonofluoridate)&lt;ref&gt;Archived 2013-09-12 at the Wayback Machine United States Senate, 103d Congress, 2d Session. (May 25, 1994). Material Safety Data Sheet -- Lethal Nerve Agents Somain (GD and Thickened GD). Retrieved Nov. 6, 2004.&lt;/ref&gt; ماددەیەکی کیمیایی زۆر ژەھراوییە. یەکێکە لە [[ماددەی دەماری|ماددە دەمارییەکان]]، دەستێوەردان دەکات لە کارکردنی ئاسایی [[کۆئەندامی پەیی|سیستمی دەماری]] شیردەرەکان بە ڕێگریکردن لە ئەنزیمەکانی [[کۆڵین ­ئیستێراز]]. ڕێگریکەری ھەردوو [[ئەسیتیل ­ کۆڵین ئیستراز]] و [[بوتیری کۆڵین ئیستێراز]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=etal |vauthors=Millard CB, Kryger G, Ordentlich A |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Crystal structures of aged phosphonylated acetylcholinesterase: nerve agent reaction products at the atomic level |journal=Biochemistry |بەرگ=٣٨|issue=22 |پەڕەکان=٧٠٣٢–٩|doi=10.1021/bi982678l |pmid=١٠٣٥٣٨١٤|s2cid=11744952}}&lt;/ref&gt; وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]] بەپێی [[بڕیارنامەی ٦٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیاری ٦٨٧ی نەتەوە یەکگرتووەکان]] وەک [[چەکی کۆکوژ|چەکی کۆمەڵکوژ]] پۆلێن کراوە. بەرھەمھێنانی بە توندی کۆنترۆڵ دەکرێت، و کۆکردنەوە و کۆگاکردنی بەپێی ڕێکەوتننامەی چەکی کیمیایی ساڵی ١٩٩٣ لە یاسادا دەرچووە کە وەک ماددەیەکی خشتەی یەکەم پۆلێن کراوە. سۆمان سێیەمین [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھری]] ناو زنجیرەی ناسراو بە «زنجیرەی G» بوو کە دۆزرایەوە لەگەڵ GA ([[تابوون]])، GB ([[سارین]])، و GF ([[سایکلۆسارین]]).&lt;ref&gt;https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/soman.html&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>jlwze887yxr24vyod5fugot9ioetlbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گەنشیپ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293909</id>
    <revision>
      <id>1571814</id>
      <parentid>1571288</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2802" sha1="j466x927ugklx6fthzi5jh89ghmp9t5" xml:space="preserve">[[پەڕگە:AC-130H_Spectre_banking_turn.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گەنشیپێکی ئەی سی-١٣٠ئێچ لە ١٦یەمین سکادرانی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]]
'''گەنشیپ''' بریتییە لە [[فڕۆکەی سەربازی|فڕۆکەیەکی سەربازی]] کە بە تۆپە قورسەکانی فڕۆکە پڕچەک کراوە، کە بە پلەی یەکەم بۆ ھێرشکردنە سەر ئامانجە زەوییەکان مەبەست لێیەتی، چ وەک [[ھێرشی ئاسمانی]] یان وەک [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wragg|یەکەم=David W.|سەردێڕ=A Dictionary of Aviation|بڵاوکەرەوە=Osprey|ساڵ=١٩٧٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٠٤٥-١٦٣-٤|edition=first|پەڕە=١٤٧}}&lt;/ref&gt;

لە بەکارھێنانی مۆدێرندا زاراوەی «گەنشیپ» ئاماژەیە بۆ فڕۆکەی باڵ جێگیر کە پڕچەککردنی قورسی لە [[wiktionary:lateral|لایەنەکانەوە]] (واتە بۆ لایەک تەقە دەکات) لەسەر دامەزراوە بۆ ھێرشکردنە سەر ئامانجە زەوییەکان یان دەریایییەکان.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} ئەم گەنشیپانە بە جۆرێک ڕێکخراون کە بە دەوری ئامانجەکەدا بسووڕێنەوە لەبری ئەوەی ھێرشی ڕاستەوخۆی ھێڵکاری ئەنجام بدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://hushkit.net/2020/08/15/17-heaviest-armed-gunfighters-gunniest-warplanes/|سەردێڕ=17 heaviest armed gunfighters/gunniest warplanes}}&lt;/ref&gt; ئەم جۆرە فڕۆکانە پڕچەککردنەکەیان لە یەک لایە و ڕێکخراوە بۆ ئەوەی تەقە لە لووتکەی قووچەکێکی خەیاڵی بکات کە لەلایەن فڕۆکەکە و زەوییەکەوە دروست دەبێت کاتێک خولانەوەی پایلۆن (خولانەوەی مەیلقەرە) ئەنجام دەدات.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} زاراوەی «گەنشیپ» لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا وەک ھاوواتایەک بۆ گەنبۆت (کەشتیی تۆپدار) سەری ھەڵدا و ھەروەھا ئاماژە بوو بۆ کەشتییە ھەڵمییە [[کەشتیی زرێپۆش|زرێپۆشە]] پڕچەککراوەکان کە لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆییی ئەمریکادا]] بەکاردەھێنران.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>j466x927ugklx6fthzi5jh89ghmp9t5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕایت فلایەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293914</id>
    <revision>
      <id>1571840</id>
      <parentid>1571233</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="q6qkblv27n5x5wne69ltnwfkiegbcxu" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ڕایت فلایەر''' (کە ھەروەھا بە '''کیتی ھۆک'''، فلایەر ١ یان '''فلایەری ١٩٠٣''' ناسراوە)یەکەم فڕینی بەردەوامی لەلایەن فڕۆکەیەکی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراوی مرۆڤھەڵگری قورستر لە ھەوا لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣ ئەنجام دا.&lt;ref name=&quot;NASM&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210929043536/https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Smithsonian National Air and Space Museum}}&lt;/ref&gt; لەلایەن براکان [[برایانی ڕایت|ئۆرڤیل و ویلبور ڕایت]] داھێنرا و فڕێندرا، و سەرەتای سەردەمی پێشەنگی فڕۆکەوانی دیاری کرد.

فڕۆکەکە دیزاینێکی دووباڵی یەک-شوێنە کە باڵەکانی دابەزیون (ئەنھیدرال)، بەرزکەرەوەی دووانی پێشەوە (کانارد) و سووکانی دووانی دواوەی ھەیە. بزوێنەرێکی بەنزینی {{Convert|12|hp|kW|0}}ی بەکارھێناوە کە ھێزی دەدا بە دوو پەروانەی پاڵنەر. بە بەکارھێنانی &quot;پێچانی باڵ&quot;، تا ڕادەیەک ناجێگیر بوو و فڕین پێی زۆر قورس بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard S. Wolko|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dJVTAAAAMAAJ|سەردێڕ=The Wright Flyer: An Engineering Perspective|بڵاوکەرەوە=National Air and Space Museum|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤٧٤-٩٧٩-٣|پەڕەکان=١٢–١٣, ٢٣, ٣٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|فڕین}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>q6qkblv27n5x5wne69ltnwfkiegbcxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ٢٠٢٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293919</id>
    <revision>
      <id>1571829</id>
      <parentid>1571263</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2624" sha1="c0mydhtvuk04u5sbytfvbhm5t4cu7zf" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=Claimed_results_of_the_2024_Pakistani_general_election_as_per_the_Pakistan_Tehreek-e-Insaf_without_alleged_rigging,_with_results_from_Form_45s.png
}}ھەڵبژاردنە گشتییەکان کە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە ساڵی ٢٠٢٣ ئەنجام بدرێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussain |یەکەم=Abid |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan|سەردێڕ=Pakistan parliament dissolved to hold election without ex-PM Imran Khan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214153227/https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٤ لە [[پاکستان]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٦ی ئەنجومەنی نیشتمانیی. کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی پاکستان خشتەی وردی لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240106074409/https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

ھەڵبژاردنەکان دوای دوو ساڵ لە نائارامی سیاسی بەڕێوەچوو دوای ئەوەی [[عیمران خان]] سەرۆک وەزیرانی [[تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە بڕیاری لێسەندنەوەی متمانە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. دواتر خان بە تۆمەتی گەندەڵی دەستگیرکرا و سزای بەسەردا سەپێندرا و بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە سیاسەتکردن قەدەغەکرا. لە پێش ھەڵبژاردنەکاندا، بڕیارێکی دادگای باڵا ھێمای ھەڵبژاردنەکانی لە تەحریقی ئینسافی پاکستان سەندەوە بەھۆی ئەوەی ساڵانێکە ھەڵبژاردنی ناوخۆیی ئەنجام نەداوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>c0mydhtvuk04u5sbytfvbhm5t4cu7zf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yahya Ibrahim Arbilli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293933</id>
    <revision>
      <id>1571578</id>
      <parentid>1571527</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yahya Ibrahim Arbilli</username>
        <id>75502</id>
      </contributor>
      <origin>1571578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7913" sha1="fogubsq4b0tkxdotcv8t0pj9zffb8op" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{سخ|بێبایەخ، بێ سەرچاوە}}{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=یەحیا ئەربیلی|وێنە=Yahya Arbili Artist.jpg|کار=هونەرمەند , خۆشنووس ، دیزاینەری زێڕ ، یاساناس ، زێڕنگەر|ناسراو بە=داهێنەری تابلۆی زێڕ و ئەڵماس|شوێنی لەدایکبوون=قەڵای هەولێر، عێراق|ناوبانگ=داهێنەری تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕ و ئەڵماس}}
'''یەحیا ئیبراهیم عوسمان''' ناسراو بە '''یەحیا ئەربیلی''' (لەدایکبووی [[قەڵای هەولێر]])، هونەرمەندێکی شێوەکار، خۆشنووس ، و زێڕنگرە . ئەو بە یەکەمین هونەرمەند دادەنرێت لەسەر ئاستی جيهان و ناوچەکە کە شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخ داهێناوە بە تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خۆشنووسی لە ڕێگەی دروستکردنی تابلۆی هونەری بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١، زیوی ساف و بەردی ئەڵماس.

== خوێندن و ژیانی پیشەیی ==
ئەربیلی خاوەنی بڕوانامەی دبلۆمە لە ژمێریاری (٢٠٠٠-٢٠٠١) و بەکالۆریۆس لە یاسا (٢٠٠٩-٢٠٠٠) لە زانکۆی مووسڵ. لە ژیانی پیشەییدا وەک معاون قضائي و بەڕێوەبەری کارگێڕی لە وەزارەتی داد خزمەتی کردووە، هەروەها لە ساڵانی ٢٠١٠-٢٠١١ وەک پارێزەر کاری کردووە.

== ژیانی زانستی و ئەکادیمی ==

* دبلۆم لە ژمێریاری (٢٠٠١) .

* بکالۆریۆس لە یاسا لە زانکۆی مووسڵ (٢٠١٠).

== کاروانی پیشەیی ==

* وەک کاتب عدل لە عەنکاوە (٢٠١١ - ٢٠١٩) و هەولێر (٢٠٢٢ - ٢٠٢٥) خزمەتی کردووە.

* ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی کوردستان و عێراق، و سەندیکای هونەرمەندانی کوردستانە.

== خەڵات و ناسناوەکان ==
یەحیا ئەربیلی لە سۆنگەی کارە هونەرییە دەگمەنەکانی و چالاکییە مرۆییەکانی، چەندین خەڵات و بڕوانامەی ڕێزلێنانی نێودەوڵەتی پێ بەخشراوە:

* '''دکتۆرای فەخری:''' لەلایەن &quot;منظمة الدبلوماسية الدولية&quot; لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک ڕێزلێنان بۆ داهێنەرانی جیهان.

* '''دکتۆرای فەخری:''' لەلایەن &quot;جمعية أنامل مبدعة&quot; لە وڵاتی لیبیا (٢٠٢٣) بۆ دەستڕەنگینی لە هونەری خۆشنووسی.

* '''قەڵغانی داهێنان:''' وەرگرتنی قەڵغانی زێڕینی داهێنان لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی لە میسر (٢٠١٨).

* '''بڕوانامەی ڕێزلێنان:''' لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوانی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ بەشدارییە کاریگەرەکانی لە پێشانگا ناوخۆییەکان.

* '''ناسناوی یەکەمین داهێنەر:''' ناساندنی وەک یەکەمین کەس لە جیهان کە توانیویەتی تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس دروست بکات.

== پێشانگا نێودەوڵەتییەکان ==
یەحیا ئەربیلی وەک نوێنەری هونەری کوردستانى و عێراقی، لە چەندین فێستیڤاڵ و پێشانگای جیهانیدا بەرهەمەکانی نمایش کردووە:

* '''ئەمریکا (٢٠١٠):''' بەشداری لە پێشانگایەکی هونەری و کلتووری لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

* '''ئیتاڵیا (٢٠٢٠):''' نمایشکردنی کارە خۆشنووسییەکانی لە شاری ڕۆما وەک بەشێک لە ئاڵوگۆڕی هونەری نێودەوڵەتی.

* '''میسر (٢٠١٨):''' بەشداری لە فێستیڤاڵی داهێنەری عەرەب و وەرگرتنی قەڵغانی داهێنان.

* '''تورکیا:''' بەشداری چەندین خول و پێشانگای تایبەت بە خۆشنووسی ئیسلامی و هونەری هاوچەرخ.

* '''پێشانگای تابلۆ گرانبەهاکان (٢٠٢٤):''' کردنەوەی پێشانگایەکی تایبەت لە شاری هەولێر کە تێیدا بۆ یەکەمجار تابلۆکانی دروستکراو لە زێڕ و ئەڵماس نمایش کران.

== کاروانی هونەری و داهێنان ==
کاروانی هونەری ئەو بۆ ساڵی ١٩٩٣ دەگەڕێتەوە کاتێک وەک خەتات دەستی بە کار کردووە، و لە ساڵی ١٩٩٤ەوە چووەتە نێو جیهانی دیزاینکردنی زێڕ و زیو. لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە بۆ نمایشکردنی تابلۆ گرانبەهاکانی کە لە زێڕ و ئەڵماس دروست کرابوون. لە پاڵ ئەمانەشدا، وەک ئەکتەر بەشداری لە چەندین کاری سینەمایی و درامیدا کردووە، وەک فیلمی &quot;٦ شەش&quot;، فیلمی &quot;مەهسا پێکەنی&quot; و زنجیرەی &quot;سجین ٨٨&quot;.

== پێشانگا ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
پەڕگە:Yahya_Ibrahim_Arbilli_Exhibition_2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە کاتی پێشانگا تایبەتەکەی لە هەولێر.
پەڕگە:Allah_Calligraphy_Gold_and_Diamond_Art.jpg|تابلۆیەکی زێڕ و ئەڵماس.
&lt;/gallery&gt;

== کارە هونەرییەکان ==

* نوێنەرایەتی هەولێری کردووە لە پێشانگا نێودەوڵەتییەکانی ئەمریکا، ئیتاڵیا، میسر و تورکیا.

* بەشداری وەک ئەکتەر لە زنجیرە درامای '''سجين (٨٨)''' و فیلمی '''مهسا ضحكت'''.

== بەشدارییە نێودەوڵەتییەکان ==
ناوبراو نوێنەرایەتی هونەری کوردی کردووە لە چەندین وڵات و کێبڕکێی نێودەوڵەتیدا، لەوانە:

* مسابقەی نێودەوڵەتی خەتاتی لە تورکیا (ئەرسیکا) لە ساڵانی ٢٠٠٠، ٢٠٠٤، ٢٠٠٧، ٢٠١٠ و ٢٠١٩.

* مهرجانی واشینگتن لە ئەمریکا (٢٠١٠).

* ملتقای هونەرمەندانی عەرەب لە میسر (٢٠١٨، ٢٠١٩).

* پێشانگای نێودەوڵەتی لە هیندستان (٢٠٢٢، ٢٠٢٦) و لوبنان (٢٠٢٢).

== ئەندامێتییەکان ==

* جێگری سەرۆکی کۆمەڵەی خەتاتانی کوردستان.

* ئەندامی سەندیکای هونەرمەندانی کوردستان.

* ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق و کوردستان.

* ئەندامی فەخری لە کۆمەڵەی خەتاتانی ئوردن.

== سەرچاوەکان ==

* [https://www.erbil.gov.krd/app/en/node/9820 ماڵپەڕی فەرمی پارێزگای هەولێر].

* [https://ina.iq/ar/mix/221741--.html يحيى الإربيلي.. فنان يطوع الذهب والفضة في لوحاته] - ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA).

* [https://alsabaah.iq/106028-.html الخطاط يحيى الإربيلي: الخط الذهب والفضة] - ڕۆژنامەی سەباح.
* سیڤی فەرمی یەحیا ئەربیلی (٢٠٢٦)


&lt;nowiki&gt;[[پۆل:خۆشنووسان]]&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;[[پۆل:خەڵکی هەولێر]]&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;[[پۆل:ئەکتەران]]&lt;/nowiki&gt;
{{ژێدەرەکان}}</text>
      <sha1>fogubsq4b0tkxdotcv8t0pj9zffb8op</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٣١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293937</id>
    <revision>
      <id>1571828</id>
      <parentid>1571266</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1510" sha1="l0ap9zp1lj3dd1g18398u9ahwrcrsu7" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٣١ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی سێشەممە، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١ بەڕێوەچوو. ئەم ھەڵبژاردنە سەرکەوتنێکی گەورەی بۆ حکوومەتی نیشتمانی بەخۆیەوە بینی، کە ھاوپەیمانییەکی سێ حیزبی بوو و دوو مانگ پێشتر دوای ڕووخانی دووەم حکوومەتی کرێکاران پێکھێنرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Macmahon |یەکەم=Arthur W. |ڕێکەوت=١٩٣٢|سەردێڕ=The British General Election of 1931 |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020657/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=٣٣٣–٣٤٥|doi=10.2307/1947117 |issn=0003-0554 |jstor=1947117 |s2cid=143537799 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەنووس ئایڤۆر بوڵمەر-تۆماس ئەنجامەکەی بە «سەرسوڕھێنەرترین لە مێژووی سیستەمی حیزبیی بەریتانیا» وەسف کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Bulmer-Thomas |یەکەم=Ivor |سەردێڕ=The Growth of the British Party System Volume II 1924–1964 |پەڕە=٧٦|ساڵ=١٩٦٧}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>l0ap9zp1lj3dd1g18398u9ahwrcrsu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ٢٠١٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293940</id>
    <revision>
      <id>1571813</id>
      <parentid>1571298</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3888" sha1="d9jjiox8phtxvwf60ovw6j6zmtv3fp5" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2013.png
}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ڕۆژی شەممە ١١ی ئایاری ٢٠١٣ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانیی ١٤ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. سێ حیزبە گەورەکە بریتی بوون لە کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N) بە سەرۆکایەتی [[نەواز شەریف]] و [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[ئاسفعەلی زەرداری]] [[سەرۆککۆماری پاکستان|سەرۆک]] و [[پارتی تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[عیمران خان]]. پێش ھەڵبژاردنەکان، پارتی دەسەڵاتدار پارتی گەلی پاکستان ھاوپەیمانی لەگەڵ [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (Q)]] و [[پارتی نیشتمانی عەوامی]] پێکھێنا، لەکاتێکدا پارتی سەرەکی ئۆپۆزسیۆن، [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N)]]، ھاوپەیمانی لەگەڵ حیزبەکانی [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (F)]] و [[بەلۆچەکان|بەلووچەکان]] کرد. پارتی تەحریقی و ئینسافی پاکستان بە سەرۆکایەتیی یاریزانی [[کریکێت]] کە بووەتە [[سیاسەتوان]] [[عیمران خان]]، ھەروەھا وەک یاریزانێکی سەرەکی دەرکەوت.

ئەنجامەکە پەرلەمانێکی ھەڵپەسێردراو بوو، کە تێدا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا و زۆرترین کورسی بردەوە، بەڵام شەش کورسی کەمتر بوو لە زۆرینەی ڕەھا. سەرەڕای ئەوەش، دوای ھەڵبژاردنەکان، ١٩ پەرلەمانتاری سەربەخۆ چوونە پاڵ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز، ئەمەش دەرفەتی بۆ ڕەخساند بە تەنھا حکوومەت پێکبھێنێت و نەواز شەریف ببێتە سەرۆک وەزیرانی نوێ.&lt;ref&gt;https://www.itv.com/news/story/2013-05-11/pakistan-parliamentary-election/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140503005947/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-16/news/39310798_1_pml-n-constituencies-seats&lt;/ref&gt;

لە ھەڵبژاردنی پارێزگاکاندا، پارتی گەلی پاکستان توانی زۆرینەی خۆی لە «[[سیند]]» بپارێزێت. بزووتنەوەی ئینسافی پاکستان زۆرترین کورسیی لە «خەیبەر پەختوونخوا» بردەوە، کە ئەمە یەکەمجار بوو کۆنتڕۆڵی پارێزگایەک بەدەستبھێنێت. ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز وەک گەورەترین [[حیزب]] لە «[[پەنجاب]]» و «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» دەرکەوت.&lt;ref&gt;https://zeenews.india.com/pakistan-elections-2013/nawaz-sharifs-pml-n-emerges-as-single-largest-party-in-pak-polls_848470.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://tribune.com.pk/story/525634/elections-pti-work-out-seat-adjustment-with-ji/&lt;/ref&gt;

ئەم ھەڵبژاردنانە یەکەمین گواستنەوەی مەدەنیی دەسەڵات بوون دوای ئەوەی حکوومەتێکی ھەڵبژێردراوی [[دیموکراسی]] توانی بە سەرکەوتوویی خولێکی پێنج ساڵەی دەسەڵات تەواو بکات.&lt;ref&gt;https://www.dawn.com/2012/07/23/pml-n-sets-condition-for-alliance-that-pti-rules-out/&lt;/ref&gt;

== ٚسەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>d9jjiox8phtxvwf60ovw6j6zmtv3fp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ٢٠٠٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293941</id>
    <revision>
      <id>1571838</id>
      <parentid>1571242</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3733" sha1="8y7gjfc8f35tsple01iz3ezfwi2aopv" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2008.png}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ١٨ی شوباتی ٢٠٠٨ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ١٣ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا.

لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ [[سەرۆک کۆماری پاکستان|سەرۆک]] [[پەروێز موشەڕەف]] باری نائاسایی دەرکرد؛ ھەڵبژاردنەکان سەرەتا بۆ ماوەیەکی نادیار دواخران؛ بەڵام دواتر ڕاگەیەندرا کە وەکو پلانەکە بەڕێوەدەچن. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ موشەڕەف ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان تا ١٥ی شوباتی ٢٠٠٨ ئەنجام دەدرێت، پێش ئەوەی پێشنیازی وادەی ٨ی کانوونی دووەمی بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://english.people.com.cn/90001/90777/6305041.html|سەردێڕ=人民网--404页面 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; دوای تیرۆرکردنی [[بێنەزیر بوتۆ]] لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و ڕای گەیاند کە ٨ی کانوونی دووەمی ئیتر وادەیەکی جێبەجێکراو نییە و ھەڵبژاردنەکان لە ١٨ی شوبات بەڕێوەدەچێت.

ھەڵبژاردنەکان گەواھیدەری سەرلەنوێ سەرھەڵدانەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی [[نەواز شەریف|نەواز]]) بوون، کاتێک وەک دوو گەورەترین پارتی نێو ئەنجومەنی نیشتمانی دەرکەوتن. دوای کۆچی دوایی بوتۆ، پارتی گەلی پاکستان کەوتە ژێر سەرکردایەتی بیلاوەلی کوڕی کە تەمەنی نۆزدە ساڵ بوو؛ بەڵام کەمپەینی ھەڵبژاردنی پارتەکە لەلایەن [[ئاسفعەلی زەرداری]]، ھاوسەری بێنەزیر و باوکی بیلاوەلەوە سەرپەرشتی دەکرا، وەک ھاوسەرۆکی حیزبەکە.

لە ھەمان کاتدا، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لەژێر سەرکردایەتی [[چاودری نیسارعەلی خان]]دا بوو، ھەرچەندە نەواز شەریفی دامەزرێنەری پارتەکە لە دەربەدەری گەڕابووەوە و بەشداریی لە کەمپەینی ھەڵبژاردنەکاندا دەکرد. لەسەر ئاستی پارێزگاکان، پارتی گەلی پاکستان لە «[[سیند]]» سەرکەوت، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لە «[[پەنجاب]]» باڵادەست بوو، [[پارتی نیشتمانیی عەوامی]] وەک گەورەترین پارت لە «ویلایەتی سنووری باکووری ڕۆژاوا» دەرکەوت، ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی قاید ئەعزەم)ی سەر بە موشەرەف زۆرترین کورسیی لە «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» بردەوە. نزیکەی ٣٥٫٢ ملیۆن کەس دەنگیان دا، کە ڕێژەی بەشداریی تەنھا ٤٤٪ بوو.&lt;ref&gt;http://www.ipu.org/pdf/publications/elections08-e.pdf&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ٢٠٠٠}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>8y7gjfc8f35tsple01iz3ezfwi2aopv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٢٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293943</id>
    <revision>
      <id>1571831</id>
      <parentid>1571259</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1623" sha1="3vpvwuomfr6csfuoy3xylkyf4nmo4za" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>3vpvwuomfr6csfuoy3xylkyf4nmo4za</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٢٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293944</id>
    <revision>
      <id>1571830</id>
      <parentid>1571260</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1623" sha1="3vpvwuomfr6csfuoy3xylkyf4nmo4za" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>3vpvwuomfr6csfuoy3xylkyf4nmo4za</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، کانوونی یەکەمی ١٩١٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293950</id>
    <revision>
      <id>1571832</id>
      <parentid>1571258</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2554" sha1="jqc5p79osb026zdh9agzjed2krodvcf" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی یەکەمی ١٩١٠ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ٣ تا ١٩ی کانوونی یەکەم بەڕێوەچوو. ئەمە دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا بەڕێوەبچێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=General Election Dates 1832–2005 |ئیش=parliament.uk |ناونیشان=http://www.parliament.uk/briefing-papers/SN04512.pdf}}&lt;/ref&gt; و کۆتا ھەڵبژاردن بوو کە پێش جەنگی جیھانیی یەکەم ئەنجامدرابێت.

ھەڵبژاردنەکە دوای ھەوڵەکانی حکوومەتی لیبراڵ بۆ تێپەڕاندنی «بوودجەی گەل» لە ساڵی ١٩٠٩دا ڕوویدا، کە باجی لەسەر دەوڵەمەندەکان زیاد کرد بۆ دابینکردنی داراییی بەرنامەکانی خۆشبژیویی کۆمەڵایەتی. بوودجەی ١٩٠٩ تەنھا لە نیسانی ١٩١٠دا لەلایەن ئەنجومەنی لۆردانەوە ڕەزامەندی لەسەر درا دوای ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی دووەم کە تێیدا لیبراڵەکان و پارتی پەرلەمانیی ئێرلەندی زۆرینەیان بەدەستھێنا. حکوومەت داوای ھەڵبژاردنێکی تری لە کانوونی یەکەمی ١٩١٠دا کرد بۆ بەدەستھێنانی متمانە بۆ یاسای پەرلەمانی ١٩١١، کە ڕێگری لە ئەنجومەنی لۆردان دەکرد لەوەی جارێکی تر بە ھەمیشەیی ڕێگری لەو یاسایانە بکەن کە پەیوەستن بە پڕۆژەیاسا دارایییەکانەوە، و بۆ بەدەستھێنانی ڕەزامەندیی شا [[جۆرجی پێنجەم]] بۆ ھەڕەشەکردن لە دروستکردنی لۆردی لیبراڵی پێویست بۆ تێپەڕاندنی ئەو یاسایە (لە ئەنجامدا ئەمە بە پێویست نەزانرا، چونکە لۆردەکان دەنگیان دا بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی خۆیان).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Somervell |یەکەم=D. C. |سەردێڕ=The Reign of King George V |ساڵ=١٩٣٦|ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.176466}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>jqc5p79osb026zdh9agzjed2krodvcf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٩٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293952</id>
    <revision>
      <id>1571827</id>
      <parentid>1571267</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7003" sha1="dq1h9g6u101zrehnkf61uvjx3i5dbjf" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٩٠) لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە بنەڕەتدا کێبڕکێیەک بوون لە نێوان ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل (PDA)، ھاوپەیمانییەکی چوار پارتی بە سەرۆکایەتی [[پارتی گەلی پاکستان]]ی (PPP) دەسەڵاتدار لەلایەن [[بێنەزیر بوتۆ]]) و ھاوپەیمانی سیاسی پارێزگارانی نۆ پارتی، [[ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد]] (IJI) بە سەرۆکایەتی [[نەواز شەریف]]. سەرۆککۆماری پاکستان [[غولام ئیسحاق خان]] ئەنجومەنی نیشتمانیی ھەڵوەشاندەوە و حکوومەتەکەی بوتۆی لە ئابی ١٩٩٠دا بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] و خراپیی بەڕێوەبردن دوورخستەوە.&lt;ref&gt;[https://www.dawn.com/news/1307953 A Leaf From History: Ghulam Ishaq invokes Article 58-2(b), sends Benazir packing] Dawn, 15 January 2017&lt;/ref&gt; بەڵام، [[پارتی گەلی پاکستان]] ھێشتا بە ڕادەیەکی زۆر جەماوەری بوو و ترسێک لە نێوان ھێزە دژە-پارتی گەلی پاکستاندا ھەبوو کە ڕەنگە دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە. چەندین ھەنگاو لەلایەن ئیسحاقەوە بە یارمەتی دامەزراوەی سەربازی نرا بۆ گۆڕینی ئەنجامەکان لە بەرژەوەندی [[ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد]]، لەوانە دەستنیشانکردنی سەرۆکی ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد [[غولام مستەفا جاتۆی]] وەک سەرۆک وەزیرانی کاتیی [[پاکستان]].&lt;ref&gt;[https://www.dawn.com/news/802016/an-overview-of-1990-general-elections-the-game-gets-dirtier An overview of 1990 general elections: The game gets dirtier] Dawn, 12 April 2013&lt;/ref&gt; سەرەڕای ھەوڵەکانیان، پارتی گەلی پاکستان لە ڕاپرسییەکانی ڕای گشتیدا لە پێشەوە مابووەوە.&lt;ref name=D1&gt;[https://www.dawn.com/news/757862 1990 election was rigged, rules SC] Dawn, 19 October 2012&lt;/ref&gt;

بەڵام، ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی چاوەڕواننەکراو بوو بۆ ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد، کە ١١١ کورسی لە کۆی ٢٠٧ کورسییە گشتییەکانی بەدەستھێنا (دە کورسی تریش بۆ دەنگدەرانی کەمینە تەرخانکرابوون). ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل تەنھا ٤٤ کورسی بردەوە لە ناوەڕاستی ڕێژەی بەشداری دەنگدەران کە تەنھا ٤٥٪ بوو. ڕێبەری پەرلەمانیی ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد شەریف بوو بە سەرۆک وەزیران لەکاتێکدا بوتۆ بوو بە ڕێبەری [[ئۆپۆزسیۆن]]. لە ساڵی ٢٠١٢دا دادگای باڵا بڕیاری دا کە ھەڵبژاردنەکان ساختەکارییان تێدا کراوە.&lt;ref name=D1/&gt;

== پێشینە ==
[[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]] زۆرینەی کورسییەکانی لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٨٨|ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان (١٩٨٨)]]دا بەدەستھێنابوو و بوتۆ ببووە سەرۆک وەزیران؛ بەڵام تا ساڵی ١٩٩٠ ناڕەزایەتی ھەبوو بەرامبەر بە زیادبوونی بێیاسایی، تۆمەتەکانی [[گەندەڵی]] و شکستی حکوومەت لە جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنانەی کە لەکاتی بانگەشەی ١٩٨٨دا دابووی.&lt;ref name=crime&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE1D6123DF935A35756C0A966958260 |سەردێڕ= Crime Weakens Support for Bhutto, Even in Her Traditional Power Base |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٦ی ئایاری ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}&lt;/ref&gt;

== حیزبەکان ==
پارتی گەلی پاکستان ھاوپەیمانییەکی لەگەڵ سێ پارتی تر پێکھێنا، تەحریکی نیفازی فیقھی جەعفەری، تەحریکی ئیستقلال و [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن)|کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (چاتا)، کە لەژێر ناوی ھاوپەیمانی دیموکراتی گەلدا بەشدارییان کرد.&lt;ref name=father&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE0D81331F935A1575AC0A966958260 |سەردێڕ= Karachi Journal; With the Chips Down, Bhutto's Ace Is Her Father |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.refworld.org/docid/3ae6ac634.html Pakistan: Information on an alliance between the People's Democratic Alliance (PDA) and the Pakistan People's Party (PPP)] Refworld&lt;/ref&gt;

== بانگەشە ==
لە سەرەتای بانگەشەکەدا ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە بوتۆ و ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل لە پێگەیەکی بەھێزتردان چونکە حکوومەتی کاتی نەیتوانی بەڵگەی پێویست بخاتە ڕوو بۆ سەلماندنی ھەر تۆمەتێک دژی ئەو.&lt;ref name=unproved&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDF143EF932A1575AC0A966958260 |سەردێڕ= Bhutto Gaining as Charges Remain Unproved |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}&lt;/ref&gt;

لە کۆتایی بانگەشەکەدا، بوتۆ ڕێبەرایەتی سەدان ھەزار لایەنگری کرد لە ڕێپێوانێکدا لە [[لاھور]]، لەکاتێکدا شەریف کۆبوونەوەیەکی بۆ نزیکەی دە ھەزار کەس لەو نزیکانە ئەنجامدا.&lt;ref name=world&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://archive.seattletimes.com/archive/19901023/1100050/world |سەردێڕ= World |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠| newspaper = [[The Seattle Times]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>dq1h9g6u101zrehnkf61uvjx3i5dbjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293956</id>
    <revision>
      <id>1571837</id>
      <parentid>1571243</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3778" sha1="sqcq8m6cdstoms21aatee600m767twz" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=Islami_Jamhoori_Ittehad_Flag.jpg}}'''ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد''' ('''IJI''')، بە ناوە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزییەکەی]] '''ھاوپەیمانی دیموکراتی ئیسلامیی''' ('''IDA''') ناسراوە، ھاوپەیمانییەکی سیاسی [[پاکستان]]ی بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨ و ١٩٩٣ بوونی ھەبوو، پێکھاتبوو لە نۆ پارتی کۆنەپەرستی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کە دژی پارتی دیموکراتی سۆسیالیستی و لیبراڵ [[پارتی گەلی پاکستان]] بوون بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]].&lt;ref name=&quot;Chakma2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=B. Chakma|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8WioBAAAQBAJ&amp;q=pakistan+recruited+chakmas&amp;pg=PT53|سەردێڕ=South Asia in Transition: Democracy, Political Economy and Security|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٣٥٦٦٤-٢}}&lt;/ref&gt; ھاوپەیمانییەکە پێکھاتە سەرەکییەکانی بریتی بوون لە [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (PML)، پارتی گەلی نیشتمانیی (NPP) و جەماعەتی ئیسلامیی (JI)، کە ٨٠٪ی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان کاندیدەکانی ھەڵبژاردنی ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحادیان پێکدەھێنا. [[دەزگای ھەواڵگریی پاکستان]] (ISI)، لەژیر سەرپەرشتی بەڕێوەبەری [[حەمید گوڵ]]، ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکی سیاسی ڕاستی ناوەند؛ کە ھاوپەیمانییەکە لە نۆ لایەن پێکھاتبوو ھاوشێوەی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA) کە ئەویش لە نۆ حیزبی پێکھاتبوو و لە ساڵی ١٩٧٧دا ھەڵمەتێکی دژی پارتی گەلی پاکستان سازکرد بە سەرۆکایەتی [[زولفیقار عەلی بوتۆ]]. ھاوپەیمانی ئیسلامیی دیموکراتی بە ھاوپەیمانییەکی بە بە [[زیا ئەلحەق]] دادەنرا.&lt;ref&gt;https://www.thenews.com.pk/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pakistan: Between Mosque and Military by Husain Haqqani, Carnegie Endowment for International Peace, 2005, p 207.&lt;/ref&gt;

==کێشە و مشتومڕەکان==
ئیسلامیی جوومھووری ئیتیحاد (IJI) ھاوپەیمانییەکی سیاسی بوو کە لەلایەن دامەزراوەی سەربازی و ئەمنییەوە پشتگیری دەکرا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]]. ئەم ھاوپەیمانییە دوای دابەشکردنی پارە بەسەر سیاسەتوانەکاندا پێکھێنرا، کە بووە ھۆی شکستی پارتی گەلی پاکستان لەو ھەڵبژاردنە گشتییانەدا.

لە ساڵی ١٩٩٣دا، [[ئەسغەر خان]]، فەرماندەی پێشووی ھێزی ئاسمانی، سکاڵایەکی لە دادگای باڵا دژی دەستێوەردان و فێڵکردن لە ھەڵبژاردنە گشتیییەکانی ساڵی ١٩٩٠ تۆمارکرد. ئەم دۆسیەیە بە «ئابڕووچوونی بانکی میھران» یان «میھران-گەیت» ناسراوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>sqcq8m6cdstoms21aatee600m767twz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٨٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293958</id>
    <revision>
      <id>1571811</id>
      <parentid>1571302</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3098" sha1="lntmkhycbnxcu0wjkvzz68t19rnlveb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_election_1985.png}}
ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٢٥ی شوباتی ١٩٨٥ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی سەربازی [[محەممەد زیاولحەق]]دا ئەنجامدرا دوای گەڕاندنەوەی دەستووری ساڵی ١٩٧٣.

نزیکەی ١٬٣٠٠ کاندید کێبڕکێیان لە ھەڵبژاردنەکاندا کرد، کە لەسەر بنەمای بێ-پارتی بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p678 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt; ھەر کاندیدێک داوای لێکرابوو کە کاغەزی کاندیدکردنەکەی لەلایەن ٥٠ دەنگدەری تۆمارکراوی ئەو بازنەیەی دەیەوێت تێدا بوەستێت، واژوو بکرێت.&lt;ref&gt;''Report on the General Elections, 1985'', Election Commission of Pakistan, 1986, p300&lt;/ref&gt; لە ھەوڵێکدا بۆ دوورخستنەوەی ژمارەیەکی زۆر لە کاندیدانی [[ئۆپۆزسیۆن]] و مسۆگەرکردنی سەرکردایەتییەکی پارێزگار، زیاولحەق ھەموارکردنی لە یاسای پارتە سیاسییەکانی ساڵی ١٩٦٢دا ئەنجامدا. لە ئەنجامدا، بزووتنەوەی گەڕاندنەوەی دیموکراسی (MRD)، کە داوای کۆتاییھێنان بە ڕژێمی سەربازی دەکرد، بایکۆتی ھەڵبژاردنەکانی کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٥٤٪ بوو. زۆربەی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ھەڵبژێردراو لایەنگری ڕژێمی زیا بوون. حکوومەتێکی نوێ لەژێر سەرکردایەتی [[محەممەد خان جونێجۆ]] پێکھێنرا، کە کەسایەتییەکی کەمتر ناسراو بوو لە سیاسەتی نیشتمانیدا. سەرۆک وەزیران جونێجۆ و شوێنکەوتووانی دواتر کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستانی پارێزگاری لایەنگری زیایان دامەزراند.

== لێکەوتەکان ==
دوای ھەڵبژاردنەکان، [[محەممەد خان جونێجۆ]] وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرا و دواتر پارتێکی نوێی بە ناوی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان پێکھێنا. بایکۆتکردنی ھەڵبژاردن وەک ھەڵەیەک بۆ بزووتنەوەی گەڕاندنەوەی دیموکراسی (MRD) بینرا، کە پێشبینی کردبوو جەماوەر پشتگیری لە ھەڵوێستەکەی بکەن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://storyofpakistan.com/general-elections-february-1985/ General Elections, February 1985] Story of Pakistan&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>lntmkhycbnxcu0wjkvzz68t19rnlveb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٧٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293959</id>
    <revision>
      <id>1571562</id>
      <parentid>1571343</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8758" sha1="0bs5xcrspbdzcw3629gta8it7fjtjbw" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_eleciton_1977_map.png}}
ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٧ی ئازاری ١٩٧٧ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]]. دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە پاکستان بەڕێوەچوو و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە دوای [[جەنگی ڕزگاری خوازی بەنگلادیش]] ئەنجامدرا.

ھەرچەندە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧ دوای تەواوبوونی خولی پەرلەمانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەبچێت، بەڵام حکوومەتی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] بڕیاری دا ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام بدات. بەو پێیەی زۆرینەی جەماوەر بۆچوونێکی باشیان لەسەر حکوومەتەکەی بوتۆ ھەبوو، پێشبینییەکی بەرفراوان دەکرا کە پارتی گەلی پاکستان دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە.&lt;ref&gt;[https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563623-bhutto-1977-coup Bhutto and the 1977 coup] The News, 9 July 2017&lt;/ref&gt; لە بەرامبەردا، نۆ پارتی [[ئۆپۆزسیۆن]] یەکیان گرت بۆ پێکھێنانی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA). ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان لەسەر بەرنامەیەکی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کاری دەکرد و دژی ھەڵوێستی [[چەپڕەوی]] پارتی گەلی پاکستان بوو؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان چەند پارتێکی چەپڕەویشی تێدابوو کە دژی بوتۆ بوون، لەوانە پارتی نیشتمانی [[عەوامی خانی عەبدولوەلی خان]]، کە بە ڕێبەری ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان دادەنرا.

ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی گەلی پاکستان]]، کە ١٥٥ کورسی بەدەستھێنا. لە ھەمان کاتدا، [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] تەنھا ٣٦ کورسی بردەوە؛ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) تەنھا پارتی تر بوو کە کورسییەکی بردەوە. سەرکەوتنی پارتی گەلی پاکستان بەو واتایە بوو کە بوتۆ وەک [[سەرۆک وەزیرانی پاکستان]] بەردەوام دەبێت؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان پارتی گەلی پاکستانی بە ساختەکاری لە ھەڵبژاردنەکاندا تۆمەتبار کرد و ڕەتیکردەوە ئەنجامەکە قبووڵ بکات. ھەرچەندە تۆمەتەکانی ساختەکاری لەلایەن پارتی گەلی پاکستانەوە ڕەتکرانەوە، بەڵام ئەو ئیدیعایانەی کە لەلایەن ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستانەوە کران پشێوییان دروست کرد کە ئەنجامەکەی خۆپیشاندانی جەماوەری و ناڕەزایەتی توندوتیژی دژی بوتۆ بوو. بوتۆ و ھێزە ئەمنییەکان نەیانتوانی کۆنتڕۆڵی دۆخەکە بکەن. دواتر [[سوپاسالار]] [[محەممەد زیاولحەق]] داوای کۆبوونەوەیەکی نھێنی لە بەرپرسانی باڵای سەربازی کرد بۆ پلاندانان بۆ [[کوودەتا|کودەتایەک]]، کە بە سەرکەوتوویی و لەژێر ناوی «ئۆپەراسیۆنی کایەی پاک» ئەنجامدرا، و بووە ھۆی ڕووخانی حکوومەت و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی. دواتر، پاکستان چووە ناو سێیەم قۆناغی دەسەڵاتی سەربازییەوە.&lt;ref&gt;[https://storyofpakistan.com/general-elections-1977/ General Elections 1977] Story of Pakistan&lt;/ref&gt;

== بانگەشە ==
ھەڵبژاردنەکان زووتر لەوەی لە سەرەتادا پلانی بۆ داڕێژرابوو ئەنجامدران، و پێشبینی دەکرا لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧دا بەڕێوەبچن.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Story of Pakistan|سەردێڕ=General Elections 1977|ناونیشان=http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ئیش=January 1, 1977|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Story of Pakistan, 1977 elections|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120227154510/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧دا، بوتۆ لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەرکەوت و ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام دەدرێن، و ماوەیەکی کەم دوای دەرکەوتنی لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەستی بە بانگەشە سیاسییەکانی کرد.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt; لە ١٠ی کانوونی دووەمدا، کۆمیسیاری ھەڵبژاردنەکانی پاکستان دادوەر [[سەجاد ئەحمەد جان]] خشتەی ھەڵبژاردنەکانی ڕاگەیاند و ١٩ و ٢٢ی کانوونی دووەمی وەک دوا وادە بۆ وەرگرتنی کاندیدکردنەکان بۆ [[پەرلەمان]] و ئەنجومەنە ھەرێمییەکان دیاریکرد.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt;

بوتۆ بە توندی وەڵامی دایەوە و دەستبەجێ کاندیدی پارتەکەی بۆ کارمەندانی خۆی دیاریکرد. بە پێچەوانەی ھەڵبژاردنەکانی ١٩٧٠، کاتێک پارتی گەلی پاکستان بە شێوەیەکی سەرەکی پشتی بە دروشمە [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستییەکان]] بەستبوو، ئەمجارەیان بوتۆ پشتی بە کەسایەتییە سیاسییە کاریگەرەکانیش بەست و کاندیدی پارتەکەی بۆ [[دەرەبەگ]]ەکان و کەسانی دیکەی خاوەن دەسەڵات دیاریکرد.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt; بوتۆ خۆی کۆبوونەوەی جەماوەری لە سەرانسەری وڵاتدا ئەنجامدا، و بۆ بەدەستھێنانی پشتگیری زیاتر، لە ٤ی کانوونی دووەمدا چاکسازییەکانی کار و لە ٥ی کانوونی دووەمدا کۆمەڵەی دووەمی چاکسازییەکانی زەوی و زاری ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt; ئامادەبووان لە کۆبوونەوە جەماوەرییەکاندا لە ھەموو شوێنەکانی وڵاتدا سەرسووڕھێنەر بوون، بە تایبەتی لە ناوچەکانی ناوەوەی [[سند]] و [[پەنجاب]].&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt; مەبەستی بوتۆ لە ئەنجامدانی پێشوەختەی ھەڵبژاردنەکان ئەوە بوو کە کاتی پێویست بە ئۆپۆزسیۆن نەدات بۆ بڕیاردان و ئامادەکاری بۆ ھەڵبژاردنە چاوەڕوانکراوەکان.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt;

[[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] ببووە کێشەیەکی گەورە بۆ پارتی گەلی پاکستان کە لە چەندین بۆنەدا پارتی گەلی دەکردە ئامانج.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt; لە ماوەی ھەڵبژاردنەکاندا، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان نەیتوانی پلانەکانی بۆ وڵات ڕوون بکاتەوە بەڵکو لەبری ئەوە پارتی گەلی کردە ئامانج و جەختی لەسەر کردەوەی خراپ، گەندەڵی بانگەشەبۆکراو (ھەرچەندە ھیچ بەڵگەیەک نەبوو کە پەیوەندی بە بوتۆوە ھەبێت)، خراپیی بەڕێوەبردنی دارایی، خەرجی زۆر بۆ کارگێڕی و سیاسەتە ئابوورییە «وێرانکەرەکان» کردەوە کە نیشانەکەی ھەڵئاوسان بوو.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}</text>
      <sha1>0bs5xcrspbdzcw3629gta8it7fjtjbw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571780</id>
      <parentid>1571562</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8808" sha1="ky6bqfupuq4m4q2ihhus0dbtcv8t9n5" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_eleciton_1977_map.png}}
ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٧ی ئازاری ١٩٧٧ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]]. دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە پاکستان بەڕێوەچوو و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە دوای [[جەنگی ڕزگاری خوازی بەنگلادیش]] ئەنجامدرا.

ھەرچەندە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧ دوای تەواوبوونی خولی پەرلەمانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەبچێت، بەڵام حکوومەتی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] بڕیاری دا ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام بدات. بەو پێیەی زۆرینەی جەماوەر بۆچوونێکی باشیان لەسەر حکوومەتەکەی بوتۆ ھەبوو، پێشبینییەکی بەرفراوان دەکرا کە پارتی گەلی پاکستان دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە.&lt;ref&gt;[https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563623-bhutto-1977-coup Bhutto and the 1977 coup] The News, 9 July 2017&lt;/ref&gt; لە بەرامبەردا، نۆ پارتی [[ئۆپۆزسیۆن]] یەکیان گرت بۆ پێکھێنانی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA). ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان لەسەر بەرنامەیەکی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کاری دەکرد و دژی ھەڵوێستی [[چەپڕەوی]] پارتی گەلی پاکستان بوو؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان چەند پارتێکی چەپڕەویشی تێدابوو کە دژی بوتۆ بوون، لەوانە پارتی نیشتمانی [[عەوامی خانی عەبدولوەلی خان]]، کە بە ڕێبەری ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان دادەنرا.

ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی گەلی پاکستان]]، کە ١٥٥ کورسی بەدەستھێنا. لە ھەمان کاتدا، [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] تەنھا ٣٦ کورسی بردەوە؛ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) تەنھا پارتی تر بوو کە کورسییەکی بردەوە. سەرکەوتنی پارتی گەلی پاکستان بەو واتایە بوو کە بوتۆ وەک [[سەرۆک وەزیرانی پاکستان]] بەردەوام دەبێت؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان پارتی گەلی پاکستانی بە ساختەکاری لە ھەڵبژاردنەکاندا تۆمەتبار کرد و ڕەتیکردەوە ئەنجامەکە قبووڵ بکات. ھەرچەندە تۆمەتەکانی ساختەکاری لەلایەن پارتی گەلی پاکستانەوە ڕەتکرانەوە، بەڵام ئەو ئیدیعایانەی کە لەلایەن ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستانەوە کران پشێوییان دروست کرد کە ئەنجامەکەی خۆپیشاندانی جەماوەری و ناڕەزایەتی توندوتیژی دژی بوتۆ بوو. بوتۆ و ھێزە ئەمنییەکان نەیانتوانی کۆنتڕۆڵی دۆخەکە بکەن. دواتر [[سوپاسالار]] [[محەممەد زیاولحەق]] داوای کۆبوونەوەیەکی نھێنی لە بەرپرسانی باڵای سەربازی کرد بۆ پلاندانان بۆ [[کوودەتا|کودەتایەک]]، کە بە سەرکەوتوویی و لەژێر ناوی «ئۆپەراسیۆنی کایەی پاک» ئەنجامدرا، و بووە ھۆی ڕووخانی حکوومەت و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی. دواتر، پاکستان چووە ناو سێیەم قۆناغی دەسەڵاتی سەربازییەوە.&lt;ref&gt;[https://storyofpakistan.com/general-elections-1977/ General Elections 1977] Story of Pakistan&lt;/ref&gt;

== بانگەشە ==
ھەڵبژاردنەکان زووتر لەوەی لە سەرەتادا پلانی بۆ داڕێژرابوو ئەنجامدران، و پێشبینی دەکرا لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧دا بەڕێوەبچن.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Story of Pakistan|سەردێڕ=General Elections 1977|ناونیشان=http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ئیش=January 1, 1977|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Story of Pakistan, 1977 elections|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120227154510/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧دا، بوتۆ لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەرکەوت و ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام دەدرێن، و ماوەیەکی کەم دوای دەرکەوتنی لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەستی بە بانگەشە سیاسییەکانی کرد.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt; لە ١٠ی کانوونی دووەمدا، کۆمیسیاری ھەڵبژاردنەکانی پاکستان دادوەر [[سەجاد ئەحمەد جان]] خشتەی ھەڵبژاردنەکانی ڕاگەیاند و ١٩ و ٢٢ی کانوونی دووەمی وەک دوا وادە بۆ وەرگرتنی کاندیدکردنەکان بۆ [[پەرلەمان]] و ئەنجومەنە ھەرێمییەکان دیاریکرد.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt;

بوتۆ بە توندی وەڵامی دایەوە و دەستبەجێ کاندیدی پارتەکەی بۆ کارمەندانی خۆی دیاریکرد. بە پێچەوانەی ھەڵبژاردنەکانی ١٩٧٠، کاتێک پارتی گەلی پاکستان بە شێوەیەکی سەرەکی پشتی بە دروشمە [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستییەکان]] بەستبوو، ئەمجارەیان بوتۆ پشتی بە کەسایەتییە سیاسییە کاریگەرەکانیش بەست و کاندیدی پارتەکەی بۆ [[دەرەبەگ]]ەکان و کەسانی دیکەی خاوەن دەسەڵات دیاریکرد.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt; بوتۆ خۆی کۆبوونەوەی جەماوەری لە سەرانسەری وڵاتدا ئەنجامدا، و بۆ بەدەستھێنانی پشتگیری زیاتر، لە ٤ی کانوونی دووەمدا چاکسازییەکانی کار و لە ٥ی کانوونی دووەمدا کۆمەڵەی دووەمی چاکسازییەکانی زەوی و زاری ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt; ئامادەبووان لە کۆبوونەوە جەماوەرییەکاندا لە ھەموو شوێنەکانی وڵاتدا سەرسووڕھێنەر بوون، بە تایبەتی لە ناوچەکانی ناوەوەی [[سند]] و [[پەنجاب]].&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt; مەبەستی بوتۆ لە ئەنجامدانی پێشوەختەی ھەڵبژاردنەکان ئەوە بوو کە کاتی پێویست بە ئۆپۆزسیۆن نەدات بۆ بڕیاردان و ئامادەکاری بۆ ھەڵبژاردنە چاوەڕوانکراوەکان.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt;

[[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] ببووە کێشەیەکی گەورە بۆ پارتی گەلی پاکستان کە لە چەندین بۆنەدا پارتی گەلی دەکردە ئامانج.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt; لە ماوەی ھەڵبژاردنەکاندا، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان نەیتوانی پلانەکانی بۆ وڵات ڕوون بکاتەوە بەڵکو لەبری ئەوە پارتی گەلی کردە ئامانج و جەختی لەسەر کردەوەی خراپ، گەندەڵی بانگەشەبۆکراو (ھەرچەندە ھیچ بەڵگەیەک نەبوو کە پەیوەندی بە بوتۆوە ھەبێت)، خراپیی بەڕێوەبردنی دارایی، خەرجی زۆر بۆ کارگێڕی و سیاسەتە ئابوورییە «وێرانکەرەکان» کردەوە کە نیشانەکەی ھەڵئاوسان بوو.&lt;ref name=&quot;Story of Pakistan, 1977 elections&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ky6bqfupuq4m4q2ihhus0dbtcv8t9n5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٧٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293960</id>
    <revision>
      <id>1571833</id>
      <parentid>1571254</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5728" sha1="pe70xu320kdoyqr7wxnbm0b75xu0k0c" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٧٠) لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] بەڕێوەچوو. ئەوانە یەکەم ھەڵبژاردنی گشتیی ڕاستەوخۆ بوون لە دوای سەربەخۆیی پاکستان و لە کۆتاییدا تەنھا ئەو ھەڵبژاردنانە بوون کە پێش سەربەخۆیی [[بەنگلادیش]] ئەنجامدران. دەنگدان لە ٣٠٠ بازنەی گشتیدا ئەنجامدرا، کە ١٦٢یان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و ١٣٨یان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. سێزدە کورسی تریش بۆ [[ژنان]] تەرخانکرابوون (حەوتیان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و شەشیان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون)، کە دەبوو لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانییەوە ھەڵبژێردرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Craig Baxter |بەستەری نووسەر=Craig Baxter |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٧١|سەردێڕ=Pakistan Votes -- 1970 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/3024655 |journal=Asian Survey |بەرگ=١١|issue=3 |پەڕەکان=١٩٧–٢١٨|doi=10.2307/3024655 |jstor=3024655 |issn=0004-4687 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;

ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێیەکی توند بوون لە نێوان دوو پارتی [[سۆسیال دیموکرات]]، [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) کە بنکەکەی لە ڕۆژاوا بوو و سەرانسەری پاکستانی عەوامی لیگ کە بنکەکەی لە ڕۆژھەڵات بوو. عەوامی لیگ تەنھا پارتی سەرەکی بوو لە باڵی ڕۆژھەڵات، لەکاتێکدا لە باڵی ڕۆژاوا، پارتی گەلی پاکستان ڕووبەڕووی کێبڕکێیەکی توندی کوتلە پارێزگارەکانی کومەڵەی موسڵمانان بووەوە، کە گەورەترینیان کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) بوو، ھەروەھا پارتە ئیسلامییەکانی وەک [[جەماعەتی ئیسلامیی پاکستان]] (JI)، [[جەمیعەتی عولەمای ئیسلام]] (JUI)، و [[جەمیعەتی عولەمای پاکستان]] (JUP).

ئەنجامەکە سەرکەوتن بوو بۆ عەوامی لیگ، کە زۆرینەی ڕەھای بەدەستھێنا و ١٦٠ کورسی لە کۆی ١٦٢ کورسییە گشتییەکان و ھەر حەوت کورسییەکەی ژنانی لە پاکستانی ڕۆژھەڵات بردەوە. پارتی گەلی پاکستان تەنھا ٨١ کورسی گشتی و پێنج کورسی ژنانی بردەوە، کە ھەموویان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. لە ھەڵبژاردنە ھەرێمییەکاندا کە دە ڕۆژ دواتر بەڕێوەچوو، عەوامی لیگ دووبارە لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا باڵادەست بوو، لەکاتێکدا [[پارتی گەلی پاکستان]] حیزبی براوە بوو لە [[پەنجاب]] و [[سند]]. پارتی نیشتمانی عەوامی (وەلی)ی [[مارکسیزم|مارکسیستی]] لە پارێزگای سنووری باکووری ڕۆژاوا و [[بەلۆچستان|بەلووچستان]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا.

لە سەرەتادا ئەنجومەنی نیشتمانی دەستبەکارنەبوو چونکە سەرۆک [[یەحیا خان]] و سەرۆکی پارتی گەلی پاکستان [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] نەیاندەویست پارتێکی پاکستانی ڕۆژھەڵات لە حکوومەتی فیدراڵیدا بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=1970 polls: When election results created a storm |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/686541/1970-polls-when-election-results-created-a-storm |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; لەبری ئەوە، «یەحیا» سیاسییە دێرینەکەی بەنگالی «نوورول ئەمینی» وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرد و داوای لێکرد بگاتە سازشێک لە نێوان پارتی گەلی پاکستان و عەوامی لیگ؛ بەڵام ئەم ھەنگاوە سەرکەوتوو نەبوو چونکە دواکەوتنی دەستبەکاربوون پێشتر بووە ھۆی پشێوییەکی بەرچاو لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا. دۆخەکە زیاتر تێکچوو کاتێک «ئۆپەراسیۆنی تیشکی گەڕان» بە فەرمانی یەحیا ڕوویدا، کە بووە ھۆی شەڕێکی ناوخۆ کە سەری کێشا بۆ پێکھێنانی دەوڵەتی سەربەخۆی [[بەنگلادیش]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=History: Bhutto, Mujib and the generals |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1392750 |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; ئەنجومەنەکە لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٢دا دەستبەکاربوو دوای ئەوەی یەحیا دەستی لەکارکێشایەوە و دەسەڵاتی ڕادەستی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] کرد. بوتۆ لە ساڵی ١٩٧٣دا بوو بە سەرۆک وەزیران دوای ئەوەی پۆستەکە لەلایەن دەستوورێکی نوێوە دروستکرایەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>pe70xu320kdoyqr7wxnbm0b75xu0k0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فلۆریدای ڕۆژھەڵات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293961</id>
    <revision>
      <id>1571534</id>
      <parentid>1571510</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12428" sha1="cq9ze1kgypi6yet3x6uiqzgp4mmbmvw" xml:space="preserve">{{Infobox former country
| native_name            =
| conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات
| common_name            = فلۆریدای ڕۆژھەڵات
| status                 = [[کۆلۆنی]] [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] (1763–1783)&lt;br&gt;[[کۆلۆنی]] [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)&lt;br&gt;[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822)
| event_start            = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]]
| date_start             = 10 February,
| year_start             = 1763
| event1                 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]]
| date_event1            = 25 November 1783
| event2                 = [[Adams–Onís Treaty]]
| date_event2            = 1821
| event3                 =
| date_event3            =
| event4                 =
| date_event4            =
| event_end              = Merged into [[Territory of Florida]]
| date_end               = 30 March,
| year_end               = 1822
| p1                     = Spanish Florida
| s1                     = Territory of Florida
| image_flag             = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg
| image_flag2            = Flag of Cross of Burgundy (type 2).svg
| flag_type              = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]&lt;br /&gt;Right: Flag of the [[Spanish Empire]]
| image_coat             =
| symbol                 =
| symbol_type            =
| image_map              =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png
| image_map_caption      =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] &amp; [[Isaac Lea|Lea]])
| stat_area1             =
| stat_pop1              =
| stat_year1             =
| stat_area2             =
| stat_pop2              =  
| stat_year2             =
| capital                = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]]
| government_type        =
| title_leader           = Governor
| leader1                = 5 under Britain
| year_leader1           = 1763–1784
| leader2                = 8 under Spain
| year_leader2           = 1784–1821
| leader3                = 1 U.S. military commissioner
| year_leader3           = 1821
}}

'''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm|سەردێڕ=The British Period (1763-1784) - Fort Matanzas National Monument (U.S. National Park Service) |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە &quot;نیشتمانپەروەر&quot; ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] .

بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی .


ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Waline |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=The Great Seals Deputed of British East Florida |ناونیشان=https://stars.library.ucf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3640&amp;context=fhq |format=PDF |journal=Florida Historical Quarterly |بەرگ=٦١|issue=1 |via=UCF STARS}}&lt;/ref&gt; 

== پارێزگارەکان ==

=== لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ناو
! چەمک
! تێبینی
|-
| جۆن هێدجس
| ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣
| پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت)
|-
| فرانسیس ئۆگیلڤی
| ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤
| پارێزگاری بە وەکالەت
|-
| جەیمس گرانت
| ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١
| بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت.
|-
| جۆن مۆڵتری
| ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤
|
|-
| پاتریک تۆنین
| 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784
|
|-
| ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ
| ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠
| پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]]
|-
| خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ
| تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦
|
|-
| بارتۆلۆمێ مۆرالێس
| ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦
| پارێزگاری بە وەکالەت
|-
| ئینریکی وایت
| حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١
|
|-
| خوان خۆسێ دی ئیسترادا
| ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢
| [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا
|-
| سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن
| حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥
| [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا
|-
| خوان خۆسێ دی ئیسترادا
| حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦
|
|-
| خۆسێ ماریا کۆپینگەر
| ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١
| [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا
|}

== خوێندنەوەی زیاتر ==
* کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین]
* سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)،
* سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١)

== بەستەری دەرەکی ==
* [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا]

==سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]]
[[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]]
[[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]]
[[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی) ]]</text>
      <sha1>cq9ze1kgypi6yet3x6uiqzgp4mmbmvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٦٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293964</id>
    <revision>
      <id>1571815</id>
      <parentid>1571281</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="825" sha1="n0tjv7xwt18tl1g50cca401sbnjy0zx" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٦٥) لە ٢١ی ئازاری ١٩٦٥ بەڕێوەچوو. ئەنجومەنی نیشتمانی بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لە ڕێگەی سیستمی کۆلێژی ھەڵبژاردنی «دیموکراسییە بنەڕەتییەکان» ھەڵبژێردرا، کە ئەندامانی کۆلێژی ھەڵبژاردن لە تشرینی یەکەم و تشرینی دووەمی ١٩٦٤دا ھەڵبژێردرابوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>n0tjv7xwt18tl1g50cca401sbnjy0zx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293965</id>
    <revision>
      <id>1571835</id>
      <parentid>1571245</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1454" sha1="4fsd8b577n6u1owvgmyr01yvw14e1sa" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=All_Pakistan_Muslim_League_flag_(upscaled).jpg
}}'''کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان''' ({{Langx|ur|{{Nastaliq|پاکستان مسلم لیگ}}}}؛ ناسراو بە '''PML''')، ناوی چەندین پارتی سیاسی جیاوازی [[پاکستان]]ە کە زاڵ بوون بەسەر پلاتفۆرمی [[ڕاستڕەوی ناوەڕاست]] لە وڵاتەکەدا.   

کۆمەڵەی موسڵمانان (جێنشینی ڕەسەنی کۆمەڵەی موسڵمانانی سەرتاسەریی [[ھیندستان]]) پارتی دامەزرێنەرانی پاکستان بوو. بەڵام ھەر زوو دوای بەدەستھێنانی سەربەخۆیی [[پاکستان]] لە ساڵی ١٩٤٧دا ڕووبەڕووی چەندین شکاوی بووەوە، لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا نەما. و بووژانەوەی لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە دەستی پێکرد و ئەمڕۆ چەند حیزبێک لە پاکستان ناویان لێنراوە کۆمەڵەی موسڵمانان.&lt;ref&gt;http://www.dawn.com/news/1310662&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.dawn.com/news/1122395&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dailytimes.com.pk/215301/the-muslim-leagues-of-pakistan/&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئیسلام|سیاسەت|پاکستان|زانستی سیاسەت}}</text>
      <sha1>4fsd8b577n6u1owvgmyr01yvw14e1sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293978</id>
    <revision>
      <id>1571825</id>
      <parentid>1571270</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5073" sha1="ryvt73c4qxqdysem1n7ufo8xz7ii7vi" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢٦ی پێروو''' بڕیارە ھەڵبژاردنی گشتی لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ لە [[پێروو]] بەڕێوەبچێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://apnews.com/article/peru-elections-declared-2026-president-boluarte-dabea7cd70b6288542317b080b99c8aa|سەردێڕ=Deeply unpopular Peruvian president calls for general elections in April 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=AP NEWS |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ پێشنیارەکان بۆ پێشخستنیان بۆ ساڵی ٢٠٢٣ یان ٢٠٢٤ بەھۆی ناڕەزایەتییەکانی ٢٠٢٢–٢٠٢٣ی پێروو کە ڕەتکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://apnews.com/article/politics-peru-pedro-castillo-3728208344ba972f850f0de29e5b5802|سەردێڕ=Peru Congress opens door to early elections amid unrest |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=AP NEWS |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Alva |یەکەم=Diego |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://larepublica.pe/politica/congreso/2023/01/30/congreso-aprueba-reconsideracion-vuelve-al-debate-adelanto-de-elecciones-2023-25081|سەردێڕ=Congreso aprueba reconsideración y vuelve al debate adelanto de elecciones para 2023 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[La República (Peru)|لا ڕیپوبلیکا]] |زمان=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Alva |یەکەم=Diego |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://larepublica.pe/politica/gobierno/2023/06/15/dina-boluarte-el-tema-de-adelanto-de-elecciones-esta-cerrado-trabajaremos-hasta-julio-de-2026-411465|سەردێڕ=Boluarte: &quot;El tema de adelanto de elecciones está cerrado, trabajaremos hasta julio de 2026&quot; |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=[[La República (Peru)|لا ڕیپوبلیکا]] |زمان=es}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان سەرۆک و جێگرانی سەرۆک دیاری دەکەن، لەکاتێکدا ھەڵبژاردنەکانی کۆنگرێس پێکھاتەی کۆنگرێسی پێروو دیاری دەکەن، کە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ببێتە دەزگایەکی یاسادانانی دوو-ژووری بە ئەنجومەنی پیرانی ٦٠ کورسی و ئەنجومەنی نوێنەرانی ١٣٠ کورسی. ژمارەیەکی پێوانەیی لە ٣٤ کاندیدی تۆمارکراو تا کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ چوونە ناو کێبڕکێی سەرۆکایەتییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aquino |یەکەم=Marco |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/americas/peru-record-34-candidates-are-presidential-hopefuls-amid-political-distrust-2025-12-24/}}&lt;/ref&gt; دوا سەرۆک، خۆسێ جێری، لە شوباتی ٢٠٢٦ لە ڕێگەی سەرزەنشتکردن بە دەنگی زۆرینە لە کۆنگرێس لە پۆستەکەی دوورخرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://andina.pe/agencia/video-congreso-aprueba-censura-contra-jose-jeri-66125.aspx|سەردێڕ=Congreso aprueba censura contra José Jerí |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=es}}&lt;/ref&gt; لە مانگەکانی پێش ھەڵبژاردنەکەدا، دەسەڵاتی کۆنگرێس بەسەر دەسەڵاتی جێبەجێکردن و دادوەری لەلایەن چاودێرانەوە بەڵگەدار کرا کە ئاماژەیان بە گرنگیی دەزگایەکی یاسادانانی نوێ کرد.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Polga-Hecimovich |یەکەم=John |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gisreportsonline.com/r/peru-presidency-congress/|سەردێڕ=Peru to elect president but congress in charge – GIS Reports |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=جی ئای ئێس ڕیپۆرتس |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cfr.org/articles/president-boluarte-impeached-perus-crisis-runs-deeper|سەردێڕ=President Boluarte Impeached, but Peru’s Crisis Runs Deeper {{!}} Council on Foreign Relations |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Council on Foreign Relations|ئەنجومەنی پەیوەندییە دەرەکییەکان]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}</text>
      <sha1>ryvt73c4qxqdysem1n7ufo8xz7ii7vi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠٢١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293979</id>
    <revision>
      <id>1571839</id>
      <parentid>1571239</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="951" sha1="dd29nph5fwxxy5qvkndql1nh5tormsa" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢١ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ١١ی نیسانی ٢٠٢١ بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی، کە سەرۆک و جێگرانی سەرۆکی دیاریکرد، پێویستی بە گەڕی دووەم لەنێوان دوو کاندیدە پێشەنگەکە ھەبوو، کە لە ٦ی حوزەیران بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکانی کۆنگرێس پێکھاتەی کۆنگرێسی پێروویان دیاریکرد، کە ھەموو ١٣٠ کورسییەکە کێبڕکێیان لەسەر کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]]</text>
      <sha1>dd29nph5fwxxy5qvkndql1nh5tormsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠١٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293980</id>
    <revision>
      <id>1571820</id>
      <parentid>1571275</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2342" sha1="kufecwmaiuqxq8tnywx1nqc0woh3j0c" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٦ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٦ بۆ دیاریکردنی سەرۆک، جێگرانی سەرۆک، پێکھاتەی کۆنگرێسی کۆماری پێروو و نوێنەرانی پێروو لە پەرلەمانی ئەندین بەڕێوەچوو.

لە کێبڕکێی سەرۆکایەتیدا، سەرۆکی ئێستا ئۆیانتا ئومالا بەھۆی سنووردارکردنی خولی دەستوورییەوە مافی دووبارە ھەڵبژاردنەوەی نەبوو. کاندیدی ھێزی گەلی کەیکۆ فوجیمۆری، کچی سەرۆکی پێشوو [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]]، کاندیدی پێشەنگ بوو لە گەڕی یەکەمدا بە نزیکەی ٤٠ لەسەدی دەنگەکان، بەڵام نەگەیشتە زۆرینەی ٥٠ لەسەدی پێویست بۆ ئەوەی لە گەڕی دووەم دوور بکەوێتەوە. کاندیدی پێرووییەکان بۆ گۆڕانکاری پێدرۆ پابلۆ کوچینسکی بە جیاوازییەکی کەم شکستی بە کاندیدی بەرەی فراوان ڤێرۆنیکا مێندۆزا ھێنا بۆ ئەوەی لە پلەی دووەمدا بێت و شوێنێکی لە گەڕی دووەمدا بەدەستبھێنێت. گەڕی دووەم لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ بەڕێوەچوو. بە پاڵپشتیی ئەوانەی دژی فوجیمۆری بوون، کوچینسکی بە جیاوازییەکی کەم کە کەمتر بوو لە نیو خاڵی سەدی سەرکەوتنی بەدەستھێنا، ئەمەش وای کرد ببێتە یەکەم ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە دوای ساڵی ٢٠٠٠ەوە کە تێیدا کاندیدی دووەمی ھەڵبژاردنی پێشوو نەتوانێت ھەڵبژاردن بەدەستبھێنێت. ئەو لە ٢٨ی تەممووز وەک سەرۆک سوێندی یاسایی خوارد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>kufecwmaiuqxq8tnywx1nqc0woh3j0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠١١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293981</id>
    <revision>
      <id>1571819</id>
      <parentid>1571276</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1339" sha1="7eu84ru1d63x1x9epe493490xpnn94q" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١١ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ١٠ی نیسانی ٢٠١١ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک، جێگرانی سەرۆک، ١٣٠ ئەندامی کۆنگرێس و پێنج ئەندامی پەرلەمانی ئەندین بەڕێوەچوو. لەبەر ئەوەی ھیچ کاندیدێکی سەرۆکایەتی زۆرینەی لە گەڕی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، گەڕی دووەم لە ٥ی حوزەیران بۆ دیاریکردنی جێگرەوەی سەرۆکی دەستلەکارکێشاوە ئالان گارسیا بەڕێوەچوو. ئەفسەری پێشووی سوپا ئۆیانتا ئومالا بە جیاوازییەکی کەم شکستی بە کەیکۆ فوجیمۆری ھێنا، کە کچی سەرۆکی پێشووی زیندانیکراو [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]]یە. ئومالا لە ٢٨ی تەممووز وەک ٩٤ەمین سەرۆکی پێروو سوێندی یاسایی خوارد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7eu84ru1d63x1x9epe493490xpnn94q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠٠٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293982</id>
    <revision>
      <id>1571818</id>
      <parentid>1571277</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1152" sha1="c1tpc6v9ane19ret68figybqclrjsaf" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٦ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٦ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک، دوو جێگری سەرۆک، ١٢٠ ئەندامی کۆنگرێس و پێنج ئەندامی پەرلەمانی ئەندین بۆ ماوەی ٢٠٠٦–٢٠١١ بەڕێوەچوو. لەبەر ئەوەی ھیچ کاندیدێکی سەرۆکایەتی زۆرینەی دەنگەکانی بەدەست نەھێنا، گەڕی دووەم لە ٤ی حوزەیران لەنێوان دوو کاندیدە پێشەنگەکە، ئۆیانتا ئومالا و ئالان گارسیا بەڕێوەچوو. گارسیا گەڕی دووەمی بە ڕێژەی ٥٢٫٦٣٪ بەرامبەر ٤٧٫٣٧٪ی ئومالا بردەوە. دواتر لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٦، لە ڕۆژی سەربەخۆییی پێروودا، سوێندی یاسایی خوارد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>c1tpc6v9ane19ret68figybqclrjsaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠٠١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293983</id>
    <revision>
      <id>1571817</id>
      <parentid>1571278</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="916" sha1="6nciwbpoixkg1lgrxketd3diz5128vm" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠١ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[پێروو]] لە ٨ی نیسانی ٢٠٠١ بەڕێوەچوو، لەگەڵ گەڕی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٣ی حوزەیران. ھەڵبژاردنەکان دوای ئەوە ئەنجامدران کە سەرۆک [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]] لە کاتی گەشتێکیدا بۆ ئاسیا لە [[ژاپۆن]] داوای مافی پەنابەریی کرد و لە پۆستەکەی دەستی کێشایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>6nciwbpoixkg1lgrxketd3diz5128vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠٠٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293984</id>
    <revision>
      <id>1571826</id>
      <parentid>1571269</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1650" sha1="hm9uygbmpsqcg0rq30kfzyodf9k23aw" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٠ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٠ بەڕێوەچوو، لەگەڵ گەڕی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢٨ی ئایار. ھەڵبژاردنەکان زۆر جێی مشتومڕ بوون و بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ساختەکاری تەماشا دەکران. سەرۆکی ئێستا [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]] بۆ خولی سێیەم بە نزیکەی سێ چارەکی دەنگەکان دووبارە ھەڵبژێردرایەوە؛ بەڵام ھەڵبژاردنەکان بە تۆمەتەکانی نادەستووریبوون، بەرتیلخۆری، لایەنگریی سیستەماتیک و ساختەکاریی ڕاشکاوانەی ھەڵبژاردن ناوکەوتە بوون. ئەلیخاندرۆ تۆلێدۆ بایکۆتی گەڕی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کرد، کە تێیدا زیاتر لە ٣٠٪ی دەنگەکان بە پووچەڵ ڕاگەیەندران. فوجیمۆری دواتر دوای فەزیحەکەی داوای ھەڵبژاردنی نوێی کرد، لە [[پێروو]] ھەڵات و دەستلەکارکێشانەوەکەی لە ڕێگەی فاکسەوە لە ئوتێلێکی [[ژاپۆن]] نارد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>hm9uygbmpsqcg0rq30kfzyodf9k23aw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ١٩٩٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293985</id>
    <revision>
      <id>1571816</id>
      <parentid>1571279</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1043" sha1="g88kzbk4de1lkxi2wzzp00wc204bywu" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٥ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ٩ی نیسانی ١٩٩٥ بەڕێوەچوو، کە یەکەمین بوو لەژێر دەستووری ١٩٩٣دا. سەرۆکی ئێستا [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]] بە ئاسانی بە ڕێژەی ٦٤٫٤٪ی دەنگەکان دووبارە ھەڵبژێردرایەوە و شکستی بە سکرتێری پێشووی گشتیی یوو ئێن خاڤیێر پێرێز دی کوێلار ھێنا، لەکاتێکدا ھاوپەیمانیی کامبیۆ ٩٠-زۆرینەی نوێی ئەو زۆرینەی کورسییەکانی لە کۆنگرێسی تازە یەک-ژووریدا بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>g88kzbk4de1lkxi2wzzp00wc204bywu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٥، پێروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293987</id>
    <revision>
      <id>1571822</id>
      <parentid>1571273</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="910" sha1="ku78btmobjl9eoc5kewacjt9zgr61so" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٥ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٤ی نیسانی ١٩٨٥ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو. ئالان گارسیا لە ھاوپەیمانیی شۆڕشگێڕی جەماوەریی ئەمریکی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٥٣٫١٪ی دەنگەکان بردەوە، لەکاتێکدا پارتەکەی زۆرینەی لە ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ku78btmobjl9eoc5kewacjt9zgr61so</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ١٩٨٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293988</id>
    <revision>
      <id>1571821</id>
      <parentid>1571274</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="983" sha1="1rxugilts5fysa4ylf1dk0sn9ymejqn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٠ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٨ی ئایاری ١٩٨٠ بۆ یەکەمجار لە دوای ساڵی ١٩٦٣ەوە بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو. سەرۆکی پێشوو فێرناندۆ بێلاوندێ تێری لە کارپێکردنی گەلی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٤٤٫٩٪ی دەنگەکان بردەوە، لەکاتێکدا پارتەکەی وەک گەورەترین پارت لە ھەردوو ژووری کۆنگرێس دەرکەوت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>1rxugilts5fysa4ylf1dk0sn9ymejqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ١٩٦٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293989</id>
    <revision>
      <id>1571824</id>
      <parentid>1571271</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="i7r13xpsaj1kwcns1bdov4gmw8sdk0v" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٣ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٦٣ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو دوای ئەوەی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردنی ١٩٦٢ دوای کودەتایەکی سەربازی پووچەڵکرانەوە. ھێزە چەکدارەکانی پێروو، کە دوای کودەتاکە وەک ئەنجومەنێکی سەربازی وڵاتیان کۆنترۆڵ کردبوو، تا ڕادەیەکی زۆر پرۆسەی ھەڵبژاردنیان کۆنترۆڵ کرد بۆ ڕێگری لە ھەڵبژاردنی ڤیکتۆر ڕائول ھایا دی لا تۆرێ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ١٩٦٢|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1962/11/peru/658157/|سەردێڕ=Peru |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[The Atlantic]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; فێرناندۆ بێلاوندێ تێری، کە لەلایەن کارپێکردنی گەلی و پارتی دیموکراتی مەسیحییەوە پاڵپشتی دەکرا، ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٣٩٪ی دەنگەکان بردەوە، لەکاتێکدا ھاوپەیمانیی شۆڕشگێڕی جەماوەریی ئەمریکی وەک گەورەترین پارت لە ھەردوو ژووری کۆنگرێس دەرکەوت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:1962 Peruvian general election]]</text>
      <sha1>i7r13xpsaj1kwcns1bdov4gmw8sdk0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ١٩٦٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293990</id>
    <revision>
      <id>1571823</id>
      <parentid>1571272</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="995" sha1="r5uteyrllvh7aisfedybtitnge30c4m" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٢ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٠ی حوزەیرانی ١٩٦٢ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو. ڤیکتۆر ڕائول ھایا دی لا تۆرێ لە پارتی ئاپریستای پێروویی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٣٣٪ی دەنگەکان بردەوە؛ بەڵام ئەمە کەمتر بوو لە مەرجی دەستووری کە یەک لەسەر سێی دەنگەکانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>r5uteyrllvh7aisfedybtitnge30c4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەنیمەیشن کۆبی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293993</id>
    <revision>
      <id>1571810</id>
      <parentid>1571311</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="nrd8mm93p8m00x57m1fcws34s05iy6c" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
'''ئەنیمەیشن کۆبی''' (بە [[ژاپۆنی]]: アニメーション神戸) چالاکییەک بوو کە لەلایەن شاری کۆبی لە ساڵی ١٩٩٦دا دامەزرا بە مەبەستی پەرەپێدانی ئەنیمێ و میدیا بینراوەکانی تر. '''خەڵاتەکانی ئەنیمەیشنی کۆبی''' (アニメーション神戸賞) ساڵانە تا ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن شاری کۆبی و لیژنەی ڕێکخەرەوە دەبەخشرا بە داھێنەران و بەرھەمەکان.

ئەنیمەیشنی کۆبی ساڵانە لە شاری کۆبی لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ بۆ ٢٠١٥ بەڕێوەدەچوو. جگە لە ڕێوڕەسمی دابەشکردنی خەڵاتەکان، چالاکییەکە چەندین کۆڕی گفتوگۆ و نمایشی بەرھەمە براوەکانی لەخۆدەگرت. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، یازدەیەمین خولی چالاکییەکە بەشێوەی ڕاستەوخۆ لە وێبسایتی فەرمییەوە گوازرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[en:Animation Kobe]]
[[پۆل:خەڵاتەکانی ئەنیمەیشن]]</text>
      <sha1>nrd8mm93p8m00x57m1fcws34s05iy6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سمیلھان رادیچ کڵارک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293997</id>
    <revision>
      <id>1571569</id>
      <parentid>1571312</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3407" sha1="omlme0kai1tocvcng73rdehhnfq3i47" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Smiljan Radić.jpg|وێنۆک|سمیلهان رادیچ کڵارک]]'''سمیلهان رادیچ کڵارک''' (لەدایکبووی: ۱۹٦٥/٦/۲۱) تەلارسازێکی خەڵکی [[چیلی]]یە. کارەکانی بریتیین لە بینای نیشتەجێبوون، دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکان، و دامەزراوە کاتییەکان. لە ساڵی ۲۰۲٦ توانی [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر]] بە دەست بهێنێت. 

==ژیانی سەرەتایی و خوێندن==
ڕادیچ لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٥ لە [[سانتیاگۆ]] لەدایکبووە، باوکی سمیلهان ڕادیچ پیراینۆ و دایکیشی کۆرا کلارک ڕامیرێز بووە. باپیرەی بنەماڵەی باوکی لە ساڵی ١٩١٩ لە دوورگەی براچەوە کە [[کرواتیا]]ی ئێستا دەکات کۆچی کردووە بۆ چیلی، و بنەماڵەى دایکی سەرچاوەیان لە [[شانشینی یەکگرتوو]]ە بووە. 

سمیلهان لە [[زانکۆی کاسۆلیکی پاپای چیلی]] تەلارسازی خوێندووە و لە ساڵی ١٩٨٩ دەرچووە. دوای تەواوکردنی بڕوانامەکەی، لە زانکۆی [[ڤێنیز]] لە [[ئیتاڵیا]] بەشی مێژووی خوێندووە و گەشتێکی بە ئەوروپادا کردووە.

==سەرچاوەکان==
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pritzker-Preis 2026 / Smiljan Radić Clarke ausgezeichnet |ناونیشان=https://www.baunetz.de/meldungen/Meldungen-Smiljan_Radi_Clarke_ausgezeichnet_10267572.html |زمان=de |وێبگە=BauNetz |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Matzig |یەکەم=Gerhard |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Pritzker-Preis für Architektur an Smiljan Radić |ناونیشان=https://www.sueddeutsche.de/kultur/pritzker-preis-architektur-smiljan-radic-epstein-files-li.3451957 |زمان=de |وێبگە=Süddeutsche.de |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Radic |یەکەم=Smiljan |سەردێڕ=Smiljan Radic · Divisare |ناونیشان=https://divisare.com/authors/2144728545-smiljan-radic |وێبگە=Divisare |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Šmídek |یەکەم=Petr |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Interview with Smiljan Radić |ناونیشان=https://www.archiweb.cz/en/n/interview/rozhovor-se-smiljanem-radi-em |بڵاوکەرەوە=Petr Šmídek |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Volz |یەکەم١=Jochen |دوایین٢=Enderby |یەکەم٢=Emma |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Smiljan Radić |شوێن=London |بڵاوکەرەوە=Koenig Books |ژپنک=٩٧٨-٣-٨٦٣٣٥-٦٠٤-٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Smiljan Radic}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|نژیاروانی|چیلی}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]]</text>
      <sha1>omlme0kai1tocvcng73rdehhnfq3i47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571779</id>
      <parentid>1571569</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3357" sha1="lo9tdatalcjzgphrkclvc3i2plruynr" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Smiljan Radić.jpg|وێنۆک|سمیلهان رادیچ کڵارک]]'''سمیلهان رادیچ کڵارک''' (لەدایکبووی: ۱۹٦٥/٦/۲۱) تەلارسازێکی خەڵکی [[چیلی]]یە. کارەکانی بریتیین لە بینای نیشتەجێبوون، دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکان، و دامەزراوە کاتییەکان. لە ساڵی ۲۰۲٦ توانی [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر]] بە دەست بهێنێت. 

==ژیانی سەرەتایی و خوێندن==
ڕادیچ لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٥ لە [[سانتیاگۆ]] لەدایکبووە، باوکی سمیلهان ڕادیچ پیراینۆ و دایکیشی کۆرا کلارک ڕامیرێز بووە. باپیرەی بنەماڵەی باوکی لە ساڵی ١٩١٩ لە دوورگەی براچەوە کە [[کرواتیا]]ی ئێستا دەکات کۆچی کردووە بۆ چیلی، و بنەماڵەى دایکی سەرچاوەیان لە [[شانشینی یەکگرتوو]]ە بووە. 

سمیلهان لە [[زانکۆی کاسۆلیکی پاپای چیلی]] تەلارسازی خوێندووە و لە ساڵی ١٩٨٩ دەرچووە. دوای تەواوکردنی بڕوانامەکەی، لە زانکۆی [[ڤێنیز]] لە [[ئیتاڵیا]] بەشی مێژووی خوێندووە و گەشتێکی بە ئەوروپادا کردووە.

==سەرچاوەکان==
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pritzker-Preis 2026 / Smiljan Radić Clarke ausgezeichnet |ناونیشان=https://www.baunetz.de/meldungen/Meldungen-Smiljan_Radi_Clarke_ausgezeichnet_10267572.html |زمان=de |وێبگە=BauNetz |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Matzig |یەکەم=Gerhard |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Pritzker-Preis für Architektur an Smiljan Radić |ناونیشان=https://www.sueddeutsche.de/kultur/pritzker-preis-architektur-smiljan-radic-epstein-files-li.3451957 |زمان=de |وێبگە=Süddeutsche.de |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Radic |یەکەم=Smiljan |سەردێڕ=Smiljan Radic · Divisare |ناونیشان=https://divisare.com/authors/2144728545-smiljan-radic |وێبگە=Divisare |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Šmídek |یەکەم=Petr |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Interview with Smiljan Radić |ناونیشان=https://www.archiweb.cz/en/n/interview/rozhovor-se-smiljanem-radi-em |بڵاوکەرەوە=Petr Šmídek |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Volz |یەکەم١=Jochen |دوایین٢=Enderby |یەکەم٢=Emma |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Smiljan Radić |شوێن=London |بڵاوکەرەوە=Koenig Books |ژپنک=٩٧٨-٣-٨٦٣٣٥-٦٠٤-٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Smiljan Radic}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|نژیاروانی|چیلی}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]]</text>
      <sha1>lo9tdatalcjzgphrkclvc3i2plruynr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئارتێمیس ٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293999</id>
    <revision>
      <id>1571834</id>
      <parentid>1571249</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3862" sha1="lwab1wzejnl29yo1zpq2farp2bka420" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئارتێمیس ٢''' ئەرکێکی [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|مرۆڤھەڵگری]] [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]]ی مانگە لەژێر [[بەرنامەی ئارتیمس]]دا. لە [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی]] لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ ڕەوانە کرا، ئەرکە دە ڕۆژییەکە مەبەست لێی ھەڵگرتنی ئاسمانگەڕانی [[ناسا]] ڕید وایزمن، [[ڤیکتۆر جەی گلۆڤێر]]، و کریستینا کۆکە، لەگەڵ ئاسمانگەڕی [[دەزگای بۆشاییی کەنەدا]] جێرمی ھانسن، لەسەر ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد بە دەوری [[مانگ]] و گەڕانەوە بۆ زەوی. ئەمە دووەم فڕینی سیستەمی ھەڵدانی بۆشایی (ئێس ئێڵ ئێس)ە، یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگری کەشتیی ئاسمانیی ئۆراینە، و یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی خولگەی نزیکی زەوی لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ەوە.

گلۆڤێر بووە یەکەم کەسی ڕەنگپێست، کۆک بووە یەکەم ژن، و ھانسن بووە یەکەم ھاووڵاتیی نادەوڵەتە یەکگرتووەکان کە گەشت بۆ ئەو دیوی خولگەی نزیکی زەوی بکات. ئەرکەکە ھەروەھا وای کرد گلۆڤێر ببێتە یەکەم کەسی ڕەنگپێست، کۆک ببێتە یەکەم ژن، و ھانسن ببێتە یەکەم ھاووڵاتیی نادەوڵەتە یەکگرتووەکان کە گەشت بۆ دەوروبەری مانگ بکات. پێشبینی دەکرێت ئەرکەکە چەندین ژمارەی پێوانەییی گەشتی ئاسمانیی مرۆڤ تۆمار بکات، لەوانە دووری لە زەوی (نزیکەی {{Convert|4700|mi|km nmi}} لە ئەو دیوی مانگ) و خێرایی (خێرایی گەڕانەوە بۆ ناو بەرگەھەوا نزیکەی {{Convert|25000|mph}}).

ئارتێمیس ٢ تاقیکردنەوەیەکی فڕینە کە پشتگیری لە ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس دەکات، کە پلانیان بۆ دانراوە مرۆڤ بۆ یەکەمجار لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]]ەوە لە ساڵی ٢٠٢٨ بگەڕێننەوە سەر ڕووی مانگ. ئەرکەکە لە بنەڕەتدا بە ئەرکی گەڕانی-٢ (ئی ئێم-٢) ناونرابوو و سەرەتا مەبەست لێی پشتگیریکردنی ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی ھەسارۆکە بوو کە ئێستا ھەڵوەشاوەتەوە، کە لە ساڵی ٢٠١٣ پێشنیار کرابوو. ئامانجەکانی دوای دامەزراندنی بەرنامەی ئارتێمیس لە ساڵی ٢٠١٧دا پێداچوونەوەیان بۆ کرا. ئامانجەکانی ئەرکەکە ھاوشێوەی ئامانجەکانی [[ئەپۆلۆ ٨]]ن لە ساڵی ١٩٦٨، کە یەکەم فڕینی مرۆڤھەڵگری مانگ بوو لە کاتی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]]دا؛ بەڵام، ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازادی پلان بۆ داڕێژراو زیاتر لەوە دەچێت کە لەلایەن [[ئەپۆلۆ ١٣]]ەوە فڕێندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Artemis 2}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٢٠|کەنەدا}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>lwab1wzejnl29yo1zpq2farp2bka420</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خولگەی نزیکی زەوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294000</id>
    <revision>
      <id>1571571</id>
      <parentid>1571248</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4530" sha1="rm7vhl7j9lpz5rikrg2c9925i2yvw64" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''خولگەی نزیکی زەوی''' (ئێڵ ئی ئۆ) خولگەیەکی دەوری زەوییە کە خولەکەی ١٢٨ خولەک یان کەمترە (لانیکەم ١١٫٢٥ خول لە ڕۆژێکدا دەکات) و لادان لە چەقەکەی کەمترە لە ٠٫٢٥.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.space-track.org/#/recent |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626190758/https://www.space-track.org/#/recent |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=LEO: Mean Motion &gt; 11.25 &amp; Eccentricity &lt; 0.25}}&lt;/ref&gt; زۆربەی تەنە دەستکردەکان لە [[بۆشاییی دەرەکی]] لە ئێڵ ئی ئۆدان، کە ژمارەیان لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|800|km|mi}} دەگاتە لووتکە، لەکاتێکدا دوورترینیان لە ئێڵ ئی ئۆدا، پێش خولگەی ناوەندی زەوی (ئێم ئی ئۆ)، بەرزییەکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، کە نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوییە و نزیکە لە سەرەتای پشتێنی تیشکدانی ناوەوەی ڤان ئالن.

[[پەڕگە:ISS-44_Milky_Way.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە، لە خولگەیەکی نزیکی زەویدا (ئێڵ ئی ئۆ) لە نزیکەی {{Cvt|400|km|mi}}، لەگەڵ ھەوایەکی درەوشاوەی زەرد-سەوز کە لە [[ئاسۆ]]ی زەوی دەبینرێت، کە لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|100|km|mi}} [[بۆشاییی دەرەکی|سنووری نێوان زەوی و بۆشاییی دەرەکی]] لێیە و خێرایییەکانی فڕین دەگەنە خێرایییەکانی خولگە]]

زاراوەی ناوچەی ئێڵ ئی ئۆ بۆ ئەو ناوچەیەی بۆشایی بەکاردێت کە لە خوار بەرزیی {{Cvt|2000|km|mi}}دایە (نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوی).&lt;ref name=&quot;UNOOSA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717154257/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=Region A, Low Earth Orbit (or LEO) Region – spherical region that extends from the Earth's surface up to an altitude (Z) of 2,000 km}}&lt;/ref&gt; ئەو تەنانەی لەو خولگانەدان کە بەم ناوچەیەدا تێدەپەڕن، تەنانەت ئەگەر [[نزیکترین و دوورترین|دوورترین خاڵییان]] لە دەرەوە بێت یان [[فڕینی بۆشاییی ژێرخولگەیی|ژێر-خولگەیی]] بن، بە وردی چاودێری دەکرێن چونکە مەترسیی پێکدادانیان بۆ زۆرێک لە مانگە دەستکردەکانی ئێڵ ئی ئۆ ھەیە.

ھیچ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|گەشتێکی ئاسمانیی مرۆڤ]] جگە لە ئەرکە مانگییەکانی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] (١٩٦٨–١٩٧٢) و فڕینی نزیکی مانگی ئارتێمیس ٢ (٢٠٢٦) بۆ ئەو دیوی ئێڵ ئی ئۆ نەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/|سەردێڕ=Artemis II: NASA’s First Crewed Lunar Flyby in 50 Years - NASA |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=NASA |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ھەموو [[وێستگەی بۆشایی|وێستگەکانی بۆشایی]] {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦}} لە خولگەکانی دەوری زەوی لەناو ئێڵ ئی ئۆدا کاریان کردووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Low Earth orbit}}
{{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>rm7vhl7j9lpz5rikrg2c9925i2yvw64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571778</id>
      <parentid>1571571</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4480" sha1="sinexn8r23x581bmbjj518vhi0rmwwk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''خولگەی نزیکی زەوی''' (ئێڵ ئی ئۆ) خولگەیەکی دەوری زەوییە کە خولەکەی ١٢٨ خولەک یان کەمترە (لانیکەم ١١٫٢٥ خول لە ڕۆژێکدا دەکات) و لادان لە چەقەکەی کەمترە لە ٠٫٢٥.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.space-track.org/#/recent |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626190758/https://www.space-track.org/#/recent |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=LEO: Mean Motion &gt; 11.25 &amp; Eccentricity &lt; 0.25}}&lt;/ref&gt; زۆربەی تەنە دەستکردەکان لە [[بۆشاییی دەرەکی]] لە ئێڵ ئی ئۆدان، کە ژمارەیان لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|800|km|mi}} دەگاتە لووتکە، لەکاتێکدا دوورترینیان لە ئێڵ ئی ئۆدا، پێش خولگەی ناوەندی زەوی (ئێم ئی ئۆ)، بەرزییەکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، کە نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوییە و نزیکە لە سەرەتای پشتێنی تیشکدانی ناوەوەی ڤان ئالن.

[[پەڕگە:ISS-44_Milky_Way.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە، لە خولگەیەکی نزیکی زەویدا (ئێڵ ئی ئۆ) لە نزیکەی {{Cvt|400|km|mi}}، لەگەڵ ھەوایەکی درەوشاوەی زەرد-سەوز کە لە [[ئاسۆ]]ی زەوی دەبینرێت، کە لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|100|km|mi}} [[بۆشاییی دەرەکی|سنووری نێوان زەوی و بۆشاییی دەرەکی]] لێیە و خێرایییەکانی فڕین دەگەنە خێرایییەکانی خولگە]]

زاراوەی ناوچەی ئێڵ ئی ئۆ بۆ ئەو ناوچەیەی بۆشایی بەکاردێت کە لە خوار بەرزیی {{Cvt|2000|km|mi}}دایە (نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوی).&lt;ref name=&quot;UNOOSA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717154257/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=Region A, Low Earth Orbit (or LEO) Region – spherical region that extends from the Earth's surface up to an altitude (Z) of 2,000 km}}&lt;/ref&gt; ئەو تەنانەی لەو خولگانەدان کە بەم ناوچەیەدا تێدەپەڕن، تەنانەت ئەگەر [[نزیکترین و دوورترین|دوورترین خاڵییان]] لە دەرەوە بێت یان [[فڕینی بۆشاییی ژێرخولگەیی|ژێر-خولگەیی]] بن، بە وردی چاودێری دەکرێن چونکە مەترسیی پێکدادانیان بۆ زۆرێک لە مانگە دەستکردەکانی ئێڵ ئی ئۆ ھەیە.

ھیچ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|گەشتێکی ئاسمانیی مرۆڤ]] جگە لە ئەرکە مانگییەکانی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] (١٩٦٨–١٩٧٢) و فڕینی نزیکی مانگی ئارتێمیس ٢ (٢٠٢٦) بۆ ئەو دیوی ئێڵ ئی ئۆ نەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/|سەردێڕ=Artemis II: NASA’s First Crewed Lunar Flyby in 50 Years - NASA |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=NASA |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ھەموو [[وێستگەی بۆشایی|وێستگەکانی بۆشایی]] {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦}} لە خولگەکانی دەوری زەوی لەناو ئێڵ ئی ئۆدا کاریان کردووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Low Earth orbit}}
{{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>sinexn8r23x581bmbjj518vhi0rmwwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خولگەی دەوری زەوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294001</id>
    <revision>
      <id>1571573</id>
      <parentid>1571246</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7538" sha1="qh7wnm18zbxk1fewusg4mw6973j5bc6" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''خولگەی دەوری زەوی'''، '''خولگەی چەق-زەوی'''، یان '''خولگەی زەوی''' ھەر تەنێک دەگرێتەوە کە لە [[خولگە]]ی [[زەوی|زەویدا]] بێت، وەک [[مانگ]] یان [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]]. لە ساڵی ١٩٩٧دا، [[ناسا]] خەمڵاندی کە نزیکەی ٢٬٤٦٥ باری مانگی دەستکردی دەستکرد لە خولگەی زەویدا ھەبوون و ٦٬٢١٦ پارچە پاشماوەی بۆشایی لەلایەن [[ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد|ناوەندی فڕینی بۆشاییی گۆدارد]] چاودێری کراون.&lt;ref name=&quot;Goddard-1997&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٠|ناونیشان=http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060823011134/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; زیاتر لە ١٦٬٢٩١ تەن کە پێشتر ھەڵدراون تووشی پووکانەوەی خولگەیی بوون و چوونەتە ناو [[تەوشک|تەوشکی زەوی]].&lt;ref name=&quot;Goddard-1997&quot;/&gt;

کەشتییەکی ئاسمانی کاتێک دەچێتە خولگەوە کە [[ھەشتاو|تاودانە]] [[چەقە ھێز|چەقەکێشەکەی]] بەھۆی [[ڕاکێشان (فیزیک)|کێشکردنەوە]] کەمتر بێت لە یان یەکسان بێت بە تاودانی [[ھێزی دژەناوەند|دوورەناوەند]] بەھۆی پێکھاتەی ئاسۆییی خێرایییەکەیەوە. بۆ خولگەیەکی نزیکی زەوی، ئەم خێرایییە نزیکەی ٧٫٨ کیلۆمەتر/چرکەیە؛&lt;ref name=&quot;hill1999&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Hill |یەکەم=James V. H. |سەردێڕ=Getting to Low Earth Orbit |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٩|ئیش=Space Future |postscript=. |ناونیشان=http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120319163414/http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بە پێچەوانەوە، خێراترین خێراییی فڕۆکەی مرۆڤھەڵگر کە تا ئێستا بەدەست ھاتبێت (جگە لەو خێرایییانەی کە کەشتییە ئاسمانییەکان لە کاتی دەرچوون لە خولگە بەدەستیان ھێناوە) ٢٫٢ کیلۆمەتر/چرکە بووە لە ساڵی ١٩٦٧دا لەلایەن نۆرس ئەمریکان ئێکس-١٥.&lt;ref name=&quot;shiner20071101&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Shiner |یەکەم=Linda |سەردێڕ=X-15 Walkaround |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|postscript=. |ناونیشان=http://www.airspacemag.com/history-of-flight/x-15_walkaround.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Air &amp; Space Magazine}}&lt;/ref&gt; ئەو وزەیەی پێویستە بۆ گەیشتن بە خێراییی خولگەی زەوی لە بەرزیی ٦٠٠ کیلۆمەتر نزیکەی ٣٦ ئێم جەی/کگم، کە شەش ھێندەی ئەو وزەیە کە تەنھا بۆ سەرکەوتن بۆ بەرزیی ھاوتا پێویستە.&lt;ref name=&quot;dimotakis1999&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Dimotakis |یەکەم=P. |سەردێڕ=100 lbs to Low Earth Orbit (LEO): Small-Payload Launch Options |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|پەڕەکان=١–٣٩|postscript=. |ناونیشان=http://en.scientificcommons.org/18569633 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170829090237/http://en.scientificcommons.org/18569633 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=The Mitre Corporation |display-authors=١|دوایین٢=Garwin |یەکەم٢=R. |دوایین٣=Katz |یەکەم٣=J. |دوایین٤=Vesecky |یەکەم٤=J.}}&lt;/ref&gt;

ئەو کەشتییە ئاسمانییانەی کە [[نزیکترین و دوورترین|نزیکترین خاڵییان]] لە خوار نزیکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، بەرەوڕووی بەرگریی تەوشکی زەوی دەبنەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Ghosh |یەکەم=S. N. |سەردێڕ=Atmospheric Science and Environment |ڕێکەوت=٢٠٠٠|پەڕەکان=٤٧–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=d6Azu3sfPAgC&amp;pg=PA48 |بڵاوکەرەوە=Allied Publishers |ژپنک=٩٧٨-٨١٧٧٦٤٠٤٣٤}}&lt;/ref&gt; کە بەرزیی خولگەیی کەمدەکاتەوە. ڕێژەی پووکانەوەی خولگەیی بەندە بە ڕووبەری پانەبڕ و کێشی مانگە دەستکردەکە، ھەروەھا گۆڕانکاری لە چڕیی ھەوای تەوشکی سەرەوە. لە خوار نزیکەی ٣٠٠ کیلۆمەتر، پووکانەوە خێراتر دەبێت و تەمەنیان بە ڕۆژ دەپێورێت. کاتێک مانگێکی دەستکرد دادەبەزێت بۆ ١٨٠ کیلۆمەتر، تەنھا چەند کاتژمێرێکی دەبێت پێش ئەوەی لە تەوشکدا ببێتە ھەڵم.&lt;ref name=&quot;slsa&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Kennewell |یەکەم=John |سەردێڕ=Satellite Lifetimes and Solar Activity |ڕێکەوت=٢٠١١|postscript=. |ناونیشان=http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111228025141/http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=Commonwealth of Australia Bureau of Weather, Space Weather Branch |دوایین٢=McDonald |یەکەم٢=Andrew}}&lt;/ref&gt; [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوون]] کە پێویستە بۆ ڕزگاربوون لە کایەی کێشکردنی زەوی بە تەواوی و چوونە ناو بۆشاییی نێوان ھەسارەکان نزیکەی ١١٫٢ کیلۆمەتر/چرکەیە.&lt;ref name=&quot;williams2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Williams |یەکەم=David R. |سەردێڕ=Earth Fact Sheet |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=Lunar &amp; Planetary Science |postscript=. |ناونیشان=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101030234253/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=NASA}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{شریتی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qh7wnm18zbxk1fewusg4mw6973j5bc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571777</id>
      <parentid>1571573</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7488" sha1="tfe9qqlyjptwmv04484wb6eoqeq1gw3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''خولگەی دەوری زەوی'''، '''خولگەی چەق-زەوی'''، یان '''خولگەی زەوی''' ھەر تەنێک دەگرێتەوە کە لە [[خولگە]]ی [[زەوی|زەویدا]] بێت، وەک [[مانگ]] یان [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]]. لە ساڵی ١٩٩٧دا، [[ناسا]] خەمڵاندی کە نزیکەی ٢٬٤٦٥ باری مانگی دەستکردی دەستکرد لە خولگەی زەویدا ھەبوون و ٦٬٢١٦ پارچە پاشماوەی بۆشایی لەلایەن [[ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد|ناوەندی فڕینی بۆشاییی گۆدارد]] چاودێری کراون.&lt;ref name=&quot;Goddard-1997&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٠|ناونیشان=http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060823011134/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; زیاتر لە ١٦٬٢٩١ تەن کە پێشتر ھەڵدراون تووشی پووکانەوەی خولگەیی بوون و چوونەتە ناو [[تەوشک|تەوشکی زەوی]].&lt;ref name=&quot;Goddard-1997&quot;/&gt;

کەشتییەکی ئاسمانی کاتێک دەچێتە خولگەوە کە [[ھەشتاو|تاودانە]] [[چەقە ھێز|چەقەکێشەکەی]] بەھۆی [[ڕاکێشان (فیزیک)|کێشکردنەوە]] کەمتر بێت لە یان یەکسان بێت بە تاودانی [[ھێزی دژەناوەند|دوورەناوەند]] بەھۆی پێکھاتەی ئاسۆییی خێرایییەکەیەوە. بۆ خولگەیەکی نزیکی زەوی، ئەم خێرایییە نزیکەی ٧٫٨ کیلۆمەتر/چرکەیە؛&lt;ref name=&quot;hill1999&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Hill |یەکەم=James V. H. |سەردێڕ=Getting to Low Earth Orbit |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٩|ئیش=Space Future |postscript=. |ناونیشان=http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120319163414/http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بە پێچەوانەوە، خێراترین خێراییی فڕۆکەی مرۆڤھەڵگر کە تا ئێستا بەدەست ھاتبێت (جگە لەو خێرایییانەی کە کەشتییە ئاسمانییەکان لە کاتی دەرچوون لە خولگە بەدەستیان ھێناوە) ٢٫٢ کیلۆمەتر/چرکە بووە لە ساڵی ١٩٦٧دا لەلایەن نۆرس ئەمریکان ئێکس-١٥.&lt;ref name=&quot;shiner20071101&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Shiner |یەکەم=Linda |سەردێڕ=X-15 Walkaround |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|postscript=. |ناونیشان=http://www.airspacemag.com/history-of-flight/x-15_walkaround.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Air &amp; Space Magazine}}&lt;/ref&gt; ئەو وزەیەی پێویستە بۆ گەیشتن بە خێراییی خولگەی زەوی لە بەرزیی ٦٠٠ کیلۆمەتر نزیکەی ٣٦ ئێم جەی/کگم، کە شەش ھێندەی ئەو وزەیە کە تەنھا بۆ سەرکەوتن بۆ بەرزیی ھاوتا پێویستە.&lt;ref name=&quot;dimotakis1999&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Dimotakis |یەکەم=P. |سەردێڕ=100 lbs to Low Earth Orbit (LEO): Small-Payload Launch Options |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|پەڕەکان=١–٣٩|postscript=. |ناونیشان=http://en.scientificcommons.org/18569633 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170829090237/http://en.scientificcommons.org/18569633 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=The Mitre Corporation |display-authors=١|دوایین٢=Garwin |یەکەم٢=R. |دوایین٣=Katz |یەکەم٣=J. |دوایین٤=Vesecky |یەکەم٤=J.}}&lt;/ref&gt;

ئەو کەشتییە ئاسمانییانەی کە [[نزیکترین و دوورترین|نزیکترین خاڵییان]] لە خوار نزیکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، بەرەوڕووی بەرگریی تەوشکی زەوی دەبنەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Ghosh |یەکەم=S. N. |سەردێڕ=Atmospheric Science and Environment |ڕێکەوت=٢٠٠٠|پەڕەکان=٤٧–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=d6Azu3sfPAgC&amp;pg=PA48 |بڵاوکەرەوە=Allied Publishers |ژپنک=٩٧٨-٨١٧٧٦٤٠٤٣٤}}&lt;/ref&gt; کە بەرزیی خولگەیی کەمدەکاتەوە. ڕێژەی پووکانەوەی خولگەیی بەندە بە ڕووبەری پانەبڕ و کێشی مانگە دەستکردەکە، ھەروەھا گۆڕانکاری لە چڕیی ھەوای تەوشکی سەرەوە. لە خوار نزیکەی ٣٠٠ کیلۆمەتر، پووکانەوە خێراتر دەبێت و تەمەنیان بە ڕۆژ دەپێورێت. کاتێک مانگێکی دەستکرد دادەبەزێت بۆ ١٨٠ کیلۆمەتر، تەنھا چەند کاتژمێرێکی دەبێت پێش ئەوەی لە تەوشکدا ببێتە ھەڵم.&lt;ref name=&quot;slsa&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Kennewell |یەکەم=John |سەردێڕ=Satellite Lifetimes and Solar Activity |ڕێکەوت=٢٠١١|postscript=. |ناونیشان=http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111228025141/http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=Commonwealth of Australia Bureau of Weather, Space Weather Branch |دوایین٢=McDonald |یەکەم٢=Andrew}}&lt;/ref&gt; [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوون]] کە پێویستە بۆ ڕزگاربوون لە کایەی کێشکردنی زەوی بە تەواوی و چوونە ناو بۆشاییی نێوان ھەسارەکان نزیکەی ١١٫٢ کیلۆمەتر/چرکەیە.&lt;ref name=&quot;williams2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Williams |یەکەم=David R. |سەردێڕ=Earth Fact Sheet |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=Lunar &amp; Planetary Science |postscript=. |ناونیشان=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101030234253/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=NASA}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{شریتی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>tfe9qqlyjptwmv04484wb6eoqeq1gw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گۆمبۆجاڤین زاندانشاتار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294003</id>
    <revision>
      <id>1571572</id>
      <parentid>1571247</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2225" sha1="2vj68hhlgkd8xfu7t56um3yfe7qp6jo" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''گۆمبۆجاڤین زاندانشاتار''' (بە مەنگۆلی: Гомбожавын Занданшатар؛ لەدایکبووی ٨ی ئازاری ١٩٧٠) سیاسییەکی مەنگۆلییە کە وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥{{Sfn|Mongolia gets a new prime minister who pledged to address the economic demands of protesters|2025}} خزمەتی کردووە تا دەستلەکارکێشانەوەی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Adiya |یەکەم=Amar |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.mongoliaweekly.org/post/mongolia-ruling-party-infighting-forces-prime-minister-zandanshatar-to-resign|سەردێڕ=Mongolia Ruling Party Infighting Forces Prime Minister Zandanshatar to Resign |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Mongolia Weekly |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦.&lt;ref name=&quot;UIH&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|trans-title=Prime Minister of Mongolia G.Zandanshatar has been relieved of his duties at his own request. |ناونیشان=https://www.parliament.mn/nn/76890/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=mn}}&lt;/ref&gt; وەک سەرپەرشتیار مایەوە تا نیوەشەوی ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦، کاتێک نیام-ئۆسۆرین ئوچرال جێگەی گرتەوە.

ئەندامێکی پارتی گەلی مەنگۆلیا (ئێم پی پی)، وەک ئەندام و سەرۆکی خوڕاڵی گەورەی دەوڵەت لە ساڵی ٢٠١٩ەوە خزمەتی کردووە تاوەکوو لە ھەڵبژاردنەوەی ساڵی ٢٠٢٤دا شکستی ھێنا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Gombojavyn Zandanshatar}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|زانستی سیاسەت}}

[[پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>2vj68hhlgkd8xfu7t56um3yfe7qp6jo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئارتمیسی دووەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294005</id>
    <revision>
      <id>1571842</id>
      <parentid>1571222</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42240" sha1="28p1wwbwxx711btur9oowiulnuqjv9l" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Infobox spaceflight
| name                  = ئارتەمیس ٢
| image                 = Artemis II Launch (NHQ202604010307, vertical crop).jpg
| mission_insignia = Artemis II patch.svg
| image2                = Artemis_2_Crew_Portrait.jpg
| caption               = مووشەکی [[Space Launch System]] (SLS) بۆ ئارتەمیس ٢ لە کۆمەڵگەی هاویشتنی 39B لە سەنتەری بۆشایی ئاسمانی کەنەدی ناسا لە فلۆریدا لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ بەرز دەبێتەوە.

| names                 = ئارتەمیس ٢&lt;br /&gt;ئەرکی گەڕان-٢ (EM-2)
| mission_type          = فڕینی نزیک لە مانگ بە تاقمەوە
| operator              = [[NASA|ناسا]]
| COSPAR_ID             = 2026-069A
| SATCAT                = 68538
| duration              = ١٦ کاتژمێر و ٥٥ خولەک (''لە کاردایە'')&lt;br /&gt;١٠ ڕۆژ (''پلان بۆ داڕێژراو'')

| separator             = تایبەتمەندییەکانی کەشتی ئاسمانی
| spacecraft            = [[Orion (spacecraft)|ئۆریۆن CM-003]] ''ئینتێگریتی''&lt;br /&gt;ESM-2
| manufacturer          = ئۆریۆن: [[Lockheed Martin|لۆکهید مارتن]]&lt;br /&gt;ESM: [[Airbus|ئێرب پاس]]

| separator2            = کەشتیوان
| crew_size             = ٤
| crew_members          = [[رید وایزمان|رید وایزمان]]&lt;br /&gt;[[ویکتۆر گڵۆڤەر|ویکتۆر گڵۆڤەر]]&lt;br /&gt;[[کریستینا کۆچ|کریستینا کۆچ]]&lt;br /&gt;[[جێرمی هانسێن|جێرمی هانسێن]]

| separator3            = دەستپێکردنی ئەرک
| launch_date           = ١ی نیسانی ٢٠٢٦، ٢٢:٣٥:١٢ UTC&lt;br /&gt;(٦:٣٥:١٢ دەمەوێوارە بە کاتی [[Eastern Time Zone|EDT]])
| rocket                = [[Space Launch System|سیستەمی هاویشتنی بۆشایی ئاسمان]]
| launch_site           = [[Kennedy Space Center|کەنەدی]]، [[Kennedy Space Center Launch Complex 39#Launch Complex 39B|LC-39B]]

| separator4            = کۆتاییهاتنی ئەرک
| recovered_by          = [[United States Navy|هێزی دەریایی ئەمریکا]] (''[[San Antonio-class amphibious transport dock]]'')
| landing_date          = [[NET (not earlier than)|نە زووتر لە]] ١١ی نیسانی ٢٠٢٦، ٠٠:٢١ UTC&lt;br /&gt;(١٠ی نیسان، ٥:٢١ دەمەوێوارە بە کاتی [[Pacific Time Zone|PDT]])
| landing_site          = [[Pacific Ocean|ئۆقیانووسی هێمن]] (پلان بۆ داڕێژراو)

| separator5            = فڕین بەسەر مانگدا
| distance              = ٤،٧٠٠ میل (٧،٦٠٠ کم) (پلان بۆ داڕێژراو)

| mission_insignia      = Artemis II patch.svg
| mission_insignia_caption = نیشانەی ئەرک
| image2                = Artemis_2_Crew_Portrait.jpg
| image2_caption        = وێنەی فەرمی ستافەکە، بە ئاراستەی میلی کاتژمێر لە چەپەوە: کۆچ، گڵۆڤەر، هانسێن و وا
}} 
'''ئارتمیس ٢ (Artemis II)''' ئەرکێکی ناردنی مرۆڤە بۆ دەوری مانگ (lunar flyby) لە چوارچێوەی پڕۆگرامی ئارتمیسدا. ئەم ئەرکە کە دە ڕۆژ دەخایەنێت، لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدییەوە دەستی پێکردووە؛ ئامانجی گواستنەوەی کەشتیوانانی ناسا (ڕید وایزمان، ڤیکتۆر گڵۆڤەر، و کریستینا کۆک)ە، لەگەڵ کەشتیوانی ئاژانسی بۆشاییی کەنەدا (جێرمی هانسێن)، لە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بۆ دەوری مانگ و پاشان گەڕانەوەیان بۆ زەوی. ئەمە دووەم فڕینی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) و یەکەم ئەرکی مرۆیی کەشتیی ئاسمانی ئۆریۆنە، هەروەها یەکەم گەشتی مرۆییە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی لە دوای ئاپۆلۆ ١٧ لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ەوە.

گڵۆڤەر بووە یەکەم کەسی ڕەشپێست، کۆک بووە یەکەم ژن، و هانسێن بووە یەکەم هاووڵاتی نائەمریکی کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکەن. هەروەها ئەم ئەرکە گڵۆڤەر دەکاتە یەکەم ڕەشپێست، کۆک یەکەم ژن، و هانسێن یەکەم نائەمریکی کە گەشت بۆ نزیک مانگ بکەن. چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە چەندین ڕیکۆردی گەشتی مرۆیی بۆ بۆشایی ئاسمان تۆمار بکات، لەوانە دووری لە زەوی (نزیکەی ٤,٧٠٠ میل یان ٧,٦٠٠ کیلۆمەتر لە پشت مانگەوە) و خێرایی (خێرایی چوونە ناوەوەی بەرگەهەوا بە نزیکەی ٢٥,٠٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا یان ٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا).

ئارتمیس ٢ تاقیکردنەوەیەکی فڕینە بۆ پشتگیریکردن لە ئەرکەکانی دواتری ئارتمیس، کە پلانیان بۆ داڕێژراوە لە ساڵی ٢٠٢٨دا مرۆڤ بگەڕێننەوە سەر ڕووی مانگ بۆ یەکەمجار لە دوای ئاپۆلۆ ١٧ەوە. ئەرکەکە سەرەتا بە (Exploration Mission-2 یان EM-2) ناوزەد کرابوو و بڕیار وابوو پشتگیری لە ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک بکات کە لە ساڵی ٢٠١٣ پێشنیار کرابوو و دواتر هەڵوەشایەوە. ئامانجەکانی ئەرکەکە دوای دامەزراندنی پڕۆگرامی ئارتمیس لە ساڵی ٢٠١٧دا پێداچوونەوەیان بۆ کرا. ئامانجەکانی ئەم ئەرکە هاوشێوەی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨ە لە ساڵی ١٩٦٨، کە یەکەم فڕینی مرۆیی بوو بۆ دەوری مانگ لە کاتی پڕۆگرامی ئاپۆلۆدا؛ بەڵام ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازاد کە بۆی داڕێژراوە، زیاتر لەو فڕینە دەچێت کە ئاپۆلۆ ١٣ ئەنجامی دا.
===مێژوو===
----------
'''پلاندانانی ئەرکەکە و هەڵبژاردنی بەرواری هاویشتن (٢٠١٧–٢٠٢١)'''

لە ساڵی ٢٠١٧دا، ئەرکی گەڕانی ٢ (Exploration Mission-2) وەک پڕۆژەیەکی تاک-هاویشتن بە موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) جۆری Block 1B داڕێژرابوو، کە قۆناغی باڵای گەڕان و کەشتیی ئاسمانی ئۆریۆنی لەسەر بوو، لەگەڵ توانای هەڵگرتنی بارێکی ٥٠.٧ تۆنی. پلانەکە وابوو کە کەشتییەکە بگاتە نەیزەکێک کە پێشتر لە ڕێگەی ئەرکە ڕۆبۆتییەکەی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک (Asteroid Redirect Mission) خرابووە خولگەی مانگەوە، تاوەکو کەشتیوانەکان پیاسەی بۆشایی ئەنجام بدەن و نموونەی لێ کۆبکەنەوە.

دوای هەڵوەشاندنەوەی ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک لە نیسانی ٢٠١٧دا، پێشنیار کرا ئەرکەکە بکرێتە گەشتێکی ٨ ڕۆژە بۆ تیمی چوار کەشتیوان کە بە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بە دەوری مانگدا بسوڕێنەوە.

پێشنیارێکی تر لە ساڵی ٢٠١٧دا ئەوە بوو کە چوار کەشتیوان بە کەشتیی ئۆریۆن گەشتێکی ٨ بۆ ٢١ ڕۆژە بۆ دەوری مانگ بکەن بۆ گەیاندنی یەکەم پارچەی وێستگەی خولگەیی مانگ (Lunar Gateway). لە ئاداری ٢٠١٨دا بڕیار درا کە یەکەم مۆدیۆلی وێستگەکە لە ڕێگەی موشەکێکی بازرگانییەوە ڕەوانە بکرێت، ئەمەش بەهۆی دواکەوتن لە دروستکردنی ئەو سەکۆ گۆڕاوەی (Mobile Launcher) کە پێویست بوو بۆ هەڵگرتنی قۆناغی باڵای گەڕانی بەهێزتر. موشەکی فاڵکۆن هێڤی (Falcon Heavy) کۆمپانیای سپەیس ئێکس بۆ ئەو مەبەستە هەڵبژێردرا. دواجار وێستگەی خولگەیی مانگ لە ئاداری ٢٠٢٦دا هەڵوەشێنرایەوە.

'''پەرەپێدانی ڕەقەکاڵا، تاقیکردنەوە و یەکخستن (٢٠٢١–٢٠٢٦)'''

لە ١١ی شوباتی ٢٠٢٣، ناسا بەشی بزوێنەری قۆناغی سەرەکی ئارتمیس ٢ی بۆ دۆخی ئاسۆیی سوڕاندەوە، ئەمەش وەک دوایین هەنگاوی سەرەکی پێش یەکخستنی لەگەڵ بەشەکانی تری موشەکەکە. لە ٢٠ی ئازاردا، بەشی بزوێنەرەکە لەگەڵ قۆناغی سەرەکیدا لە بینای ١٠٣ لە کارگەی میچوود لە نیوئۆرلینز، لویزیانا، بەیەکەوە بەستران. لە ئاداری ٢٠٢٣دا، ناسا سەرەتا چاوەڕێی دەکرد کە قۆناغی سەرەکی تەواوبوو لەو هاوینەدا ڕادەستی ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی (KSC) بکرێت، بەڵام تا مانگی ئایار، خشتەی کاتەکە بۆ کۆتایی پایزی ٢٠٢٣ گۆڕدرا.

بزوێنەرەکانی RS-25 (کە ژمارە زنجیرەییەکانیان بریتی بوون لە E2047, E2059, E2062, و E2063) تا ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ لەسەر قۆناغی سەرەکی لە نیوئۆرلینز جێگیر کران. بەڵام دوای ئەوەی دزەکردنێک لە سیستەمی هایدرۆلیکی زمانەی ئۆکسجینەکەیدا دۆزرایەوە، بزوێنەری E2063 لە نیسانی ٢٠٢٥دا بە بزوێنەری E2061 گۆڕدرا.

قۆناغی سەرەکی بەتەواوی ئامادەکراو لە نێوان ١٦ بۆ ٢٥ی تەمموزی ٢٠٢٤ گەیشتە ناوەندی کەنەدی (KSC). ئەو بەشە پێویستانەی (Adapters) بۆ یەکخستنی تەواوی موشەکەکە پێویست بوون، لە حوزەیرانی ٢٠٢٤دا بەرەو تەواوبوون چوون و لە ئەیلوولی ٢٠٢٤دا گەیشتنە ناوەندی کەنەدی.

تیمی ئارتمیس ٢ لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣ لەلایەن بەڕێوبەری ناسا، بیڵ نێڵسۆن، لە کاتی وتاری &quot;دۆخی ناسا&quot; لە دامەزراوەیەکی ناسا لە ئێڵینگتۆن فیڵد لە نزیک هیوستن، تێکساس، ڕاگەیەندرا. هەمان ئێوارە تیمەکە لە یاریگای NRG لە کاتی یاری کۆتایی پاڵەوانێتی باسکەی &quot;March Madness&quot;ی ٢٠٢٣دا دەرکەوتن.

ناسا سەرەتا ئەیلوولی ٢٠٢٤ی وەک کاتی دەستپێکردنی کارەکانی سەرەیەکخستنی (stacking) موشەکەکە دیاری کردبوو. بەڵام خشتەکە بۆ ماوەی زیاتر لە دوو مانگ دواکەوت، ئەمەش بەهۆی لێکۆڵینەوە لە کێشەکانی سیستەمی دابینکردنی ژیانی کەشتیی ئۆریۆن و ئەو زیانە چاوەڕواننەکراوەی کە لە قەڵغانی گەرمیی ئۆریۆندا بینرا دوای گەڕانەوەی ئارتمیس ١. سەرئەنجام لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ دەست بە یەکخستنی موشەکەکە کرا. پرۆسەی یەکخستنەکە لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ کۆتایی هات، ئەمەش بە جێگیرکردنی تەواوەتی کەشتیی ئۆریۆن، مۆدیۆلی خزمەتگوزاری ئەوروپی (ESM) و سیستەمی هەڵوەشاندنەوەی هاویشتن لەسەر لوتکەی موشەکی SLS.

لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، موشەکی یەکخراوی SLS و کەپسولی ئۆریۆن و بورجی هاویشتن، لە بینای یەکخستنی ئۆتۆمبێلەکانەوە (VAB) بەرەو سەکۆی هاویشتنی 39B گواسترانەوە.

===بەرواری هاویشتن===
------
لە کاتی پێداچوونەوە سەرەتاییەکان لە ساڵی ٢٠١١دا، بەرواری هاویشتن لە نێوان ساڵانی ٢٠١٩ و ٢٠٢١ دیاری کرابوو، بەڵام دواتر بۆ ساڵی ٢٠٢٣ دواکەوت. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤دا، پێشبینی دەکرا ئەرکەکە لە ئەیلوولی ٢٠٢٥دا دەست پێ بکات. بەڵام لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، نووسینگەی پشکنەری گشتی ناسا دیاری کرد کە تیمی سیستەمە زەمینییەکانی گەڕان هەموو ئەو کاتەیان بەکارهێناوە کە بۆ چارەسەرکردنی کێشە چاوەڕواننەکراوەکان تەرخان کرابوو، ئەمەش وای کرد نووسینگەکە بگاتە ئەو ئەنجامەی کە ئەگەری زۆرە بەرواری ئەیلوولی ٢٠٢٥ دوابکەوێت. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، بیڵ نێڵسۆن ڕایگەیاند کە هاویشتنەکە دواکەوتووە بەهۆی چەند مانگێک لە لێکۆڵینەوەی ئەندازیاری لەسەر کێشەکانی سیستەمی دابینکردنی ژیان و قەڵغانی گەرمی، بەڵام ئامانجیان هاویشتنە لە نیسانی ٢٠٢٦دا.

لە ئاداری ٢٠٢٥دا، ماڵپەڕی AmericaSpace ڕایگەیاند کە ئەگەری هەیە بەرواری هاویشتنەکە دوو مانگ پێشبخرێت بۆ شوباتی ٢٠٢٦. ناسا لە وەڵامێکدا وتی ناتوانێت ئەو بەروارە پشتڕاست بکاتەوە، بەڵام ئاماژەی بەوە کرد: &quot;ئێمە بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕێین بۆ ئەنجامدانی هاویشتنێکی زووتر ئەگەر گونجاو بێت، بە شێوەیەک کە لەوانەیە لە شوباتی ٢٠٢٦دا بێت. ئامانجی شوبات ڕێگە بە ئاژانسەکە دەدات سوود لە کارایی پرۆسەکانی یەکخستنی موشەکی SLS و کەشتیی ئۆریۆن و سیستەمە زەمینییەکان وەربگرێت، لە کاتێکدا پاراستنی سەلامەتی تیمی کەشتیوانەکان لە پێشینەی کارەکان دەبێت.&quot; تا ئابی ٢٠٢٥، چەندین سەرچاوەی تر وەک NASASpaceflight و ڕۆژنامەنووس ئێریک بێرگەر و سیناتۆر مارک کێلی ڕایانگەیاند کە ئەرکەکە بۆ شوباتی ٢٠٢٦ گوازراوەتەوە. لە ئەیلوولدا، بەرپرسانی ئاژانسەکە ڕایانگەیاند کە کار بۆ پەنجەرەیەکی هاویشتن دەکەن کە لە ٥ی شوباتی ٢٠٢٦دا دەکرێتەوە.

بۆ هاویشتنی ئەرکەکان بەرەو مانگ، هەموو مانگێکی مانگی (lunar month) پەنجەرەیەکی کاتی هەیە کە چەند ڕۆژێک دەخایەنێت، هەروەها لە ناو ئەو ڕۆژانەشدا پەنجەرەی ڕۆژانە هەن کە چەند کاتژمێرێک دەخایەنن. پلانی دەستکاریلەکراوی ئارتمیس ٢، کە داوای چوونەناوەوەیەکی کورتتر بۆ بەرگەهەوای زەوی دەکات، زیاتر ئەو ڕۆژانە سنووردار دەکات کە دەکرێت هاویشتنەکەی تێدا ئەنجام بدرێت.

زووترین پەنجەرەی هاویشتن بۆ ئارتمیس ٢ بۆ سەرەتای شوباتی ٢٠٢٦ دیاری کرابوو. زریانی زستانی ئەمریکای باکوور لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا کارەکانی ئامادەکاری بۆ هاویشتنەکەی دواخست. تاقیکردنەوەی جلوبەرگی تەڕ (wet dress rehearsal) بۆ کاتی ژمارەی پێچەوانە لە ٢ی شوباتدا ئەنجام درا. دوای تاقیکردنەوەکە، ناسا ڕایگەیاند کە هاویشتنەکە بۆ مانگی ئادار دوادەخرێت، ئەمەش بەهۆی دزەکردنی هایدرۆجینی شل کە لە کاتی ژمارەی پێچەوانەی ساختەدا ڕوویدا. جگە لە دزەکردنەکە، زمانەیەکی (valve) پەیوەندیدار بە پەستانی دەرگای کەپسولی ئۆریۆن پێویستی بە توندکردنەوە هەبوو، هەروەها کارەکانی کۆتاییهێنان لەوە زیاتریان خایاند کە پلانی بۆ داڕێژرابوو. تاقیکردنەوەی دووەمی جلوبەرگی تەڕ لە ١٩ی شوباتدا ئەنجام درا و سەرکەوتوو بوو.

لە ٢١ی شوباتدا، کێشەیەک لە ڕەوتی هێلیۆمدا بینرا، ئەمەش بووە هۆی گەڕاندنەوەی موشەکەکە بۆ بینای یەکخستن (VAB) و دواخستنی ئەرکەکە بۆ مانگی نیسان وەک زووترین کات. پرۆسەی گەڕاندنەوەکە لە ٢٥ی شوبات کاتژمێر ٩:٣٨ی بەیانی بە کاتی ڕۆژهەڵات دەستی پێکرد و نزیکەی کاتژمێر ٨:٠٠ی شەو گەیشتە VAB. بەڕێوبەری ناسا، جارێد ئایزاکمان، ڕایگەیاند کە بەرواری ڕاستەقینەی هاویشتن تەنها دوای تەواوبوونی تاقیکردنەوەیەکی سەرکەوتووی جلوبەرگی تەڕ و شیکردنەوەی ئەنجامەکان پشتڕاست دەکرێتەوە. لە ١٢ی ئاداردا، دوای پێداچوونەوەی ئامادەیی فڕین (FRR)، حەوت پەنجەرەی هاویشتنی دوو کاتژمێری بۆ ماوەی ١ تا ٦ی نیسان و ٣٠ی نیسان ڕاگەیەندرا. یەکەم پەنجەرە لە ١ی نیسان کاتژمێر ٦:٢٤ی ئێوارە بە کاتی EDT بوو.

لە ١٨ی ئاداردا، ناسا ڕایگەیاند کە موشەکی SLS و کەشتیی ئۆریۆنی ئارتمیس ٢ ڕۆژی دواتر بەرەو سەکۆی هاویشتنی 39B لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی لە فلۆریدا دەگوازرێنەوە. لەو کاتەدا، تیمی ئارتمیس ٢ لە هیوستن چوونە کەرەنتینەوە بۆ دڵنیابوون لەوەی پێش هاویشتنەکە بە تەندروستی دەمێننەوە. لە ٢٠ی ئاداردا، دوای دواکەوتنێک بەهۆی بای بەهێزەوە، موشەکی SLS بۆ جاری دووەم لە بینای VABـەوە بەرەو سەکۆی هاویشتن گوازرایەوە. دواجار ئەرکەکە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥:١٢ بە کاتی UTC (کاتژمێر ٦:٣٥:١٢ی ئێوارە بە کاتی EDT) هاوێژرا.


===نیگەرانییەکانی قەڵغانی گەرمی===
----
دوای ئەرکی بێ کەشتیوانی ئارتمیس ١ لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، ناسا تووشی داخورانێکی چاوەڕواننەکراو بوو لە قەڵغانی گەرمیی کەشتیی ئۆریۆن دوای چوونەناوەوە بۆ بەرگەهەوای زەوی. پشکنینەکانی دوای فڕین دەریانخست کە هەندێک ناوچە لە ماددەی &quot;AVCOAT&quot; تووشی لەدەستدانی خەڵووز (char loss) بوون، بە شێوەیەک کە بەشەکانی ماددەکە زیاتر لەوەی پێشبینی کرابوو داخورابوون. ناسا ڕایگەیاند کە پلەی گەرمی لە ناو مۆدیۆلی کەشتیوانەکان لە سنووری دیاریکراودا ماوەتەوە، بەڵام ئەم ڕەفتارە چاوەڕواننەکراوە پێویستی بە لێکۆڵینەوەی زیاتر بوو. وێنەی نزیکی زیانەکان تا ئایاری ٢٠٢٤ بڵاونەکرایەوە، تا ئەو کاتەی لە ڕاپۆرتێکی نووسینگەی پشکنەری گشتی ناسادا دەرکەوت.

لە نیسانی ٢٠٢٤، ناسا تیمێکی پێداچوونەوەی سەربەخۆی پێکهێنا بۆ هەڵسەنگاندنی کارایی قەڵغانی گەرمی و ئەو ڕێگەیەی کە ئاژانسەکە بۆ ئەرکی ئارتمیس ٢ پێشنیاری کردبوو. پێداچوونەوەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، دوای ئەوە ناسا ڕایگەیاند کە بەردەوام دەبێت لە ئەرکی ئارتمیس ٢ بە بەکارهێنانی هەمان قەڵغانی گەرمی ئێستا. ناسا کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی سازکرد بۆ خستنەڕووی ئەنجامەکان، بەڵام ئەو وەشانەی ڕاپۆرتەکە کە بۆ ڕای گشتی بڵاوکرایەوە، بەشێکی زۆری دەستکاری کرابوو (داپۆشرابوو)، ئەمەش بووە هۆی ڕەخنەی هەندێک لە ئەندازیاران و کەشتیوانانی پێشووی ناسا سەبارەت بە ئاستی شەفافیەت لە بڵاوکردنەوەی زانیارییەکاندا.

ئەندازیارانی ناسا دیارییان کرد کە ئەو زیانانەی (char loss) لە کانوونی یەکەمی ئارتمیس ١دا بینرا، بەهۆی گیرخوێندنی گازەکان بووە لە ناو ماددەی AVCOAT، کە بووەتە هۆی درزبردن و لەدەستدانی ماددەکە لە کاتی چوونەناوەوە بۆ ناو بەرگەهەوا. لەبری گۆڕینی قەڵغانی گەرمی بۆ ئارتمیس ٢، ناسا بڕیاریدا ڕێڕەوی گەڕانەوەکە دەستکاری بکات بە زیادکردنی گۆشەی دابەزین، ئەمەش کاتی مانەوەی کەشتییەکە لە ناو ژینگەی گەرمیی تونددا کەمدەکاتەوە. بەپێی وتەی ناسا، مۆدێلەکان و تاقیکردنەوە زەمینییەکان دەریانخستووە کە ئەم گۆڕانکارییە سنوورێک بۆ داخورانی زیاتر دادەنێت و لە چوارچێوەی سنوورە پێکهاتەیی و گەرمییەکاندا دەمێنێتەوە.

وەک بەشێک لە پرۆسەی بڕوانامەدان بە ئارتمیس ٢، ناسا تاقیکردنەوە و شیکردنەوەی زیاتری ئەنجامدا، لەوانە هەڵسەنگاندنی سیناریۆکانی پەیوەندیدار بە زیانی فراوانتری قەڵغانی گەرمی. ناسا ڕایگەیاند کە ئەم شیکردنەوەیانە دەریانخستووە پێکهاتەی بنەڕەتی کەپسولی ئۆریۆن بە ساخی دەمێنێتەوە و توانای پاراستنی تیمی کەشتیوانانی دەبێت، تەنانەت لە ژێر بارودۆخێکدا کە لەوەی چاوەڕوان دەکرێت توندتر بێت.

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ئایزاکمان ڕایگەیاند کە پشتگیری لە بەردەوامبوونی ئارتمیس ٢ دەکات بە قەڵغانی گەرمی ئێستا، ئەمەش دوای پێداچوونەوە بە شیکردنەوەکانی ئاژانسەکە و کۆبوونەوە لەگەڵ ئەندازیاران و شارەزایانی دەرەکی. هەندێک لەو کەسانەی کە پێشتر نیگەرانییان هەبوو، ئاماژەیان بەوە کرد کە داتا نوێیەکان وەڵامی پرسیارەکانیانی داوەتەوە، لە کاتێکدا هەندێکی تر بەردەوام بوون لە ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە ئەنجامدانی ئەرکەکە بەبێ قەڵغانێکی گەرمی دووبارە دیزاینکراو. ناسا ڕایگەیاندووە کە گۆڕانکاری لە دیزاین بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کونبوونی AVCOAT بۆ قەڵغانی گەرمی ئەرکی ئارتمیس ٣ پلان بۆ داڕێژراوە.

===تیمی گەشتەکە===
----
تیمی ئارتمیس ٢ لە چوار کەشتیوان پێکهاتووە: فەرماندە ڕید وایزمان، فڕۆکەوان ڤیکتۆر گڵۆڤەر، و پسپۆڕی ئەرک کریستینا کۆک کە هەر سێکیان لە ناسان، لەگەڵ پسپۆڕی ئەرک جێرمی هانسێن لە ئاژانسی بۆشاییی کەنەدا. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، جێنی گیبۆنز وەک جێگرەوەی (Backup) هانسێن دەستنیشان کرا، و لە ٣ی تەمموزی ٢٠٢٤، ئاندرێ دۆگلاس وەک جێگرەوە بۆ سێ کەشتیوانەکەی ناسا دیاری کرا.

ڤیکتۆر گڵۆڤەر دەبێتە یەکەم کەسی ڕەشپێست، کریستینا کۆک دەبێتە یەکەم ژن، و جێرمی هانسێن دەبێتە یەکەم کەسی نائەمریکی کە گەشت بۆ دەوری مانگ بکەن. هانسێن و گیبۆنز کە هەردووکیان خەڵکی کەنەدان، لەلایەن ئاژانسی بۆشاییی کەنەداوە لە چوارچێوەی پەیماننامەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا هەڵبژێردران، کە ئاسانکاری بۆ بەشداریی ئەوان لە پڕۆگرامی ئارتمیسدا کردووە. ئەم ئەرکە ڕیکۆردی زۆرترین ژمارەی مرۆڤ لە قووڵایی بۆشایی ئاسماندا دەشکێنێت، کە پێشتر سێ کەس بوو لە کاتی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨ لە ساڵی ١٩٦٨دا.

===ئەرکەکە===
----
پلانی ئەرکی ئارتمیس ٢ ناردنی چوار کەشتیوانە لە یەکەم کەشتیی ئاسمانیی ئۆریۆنی مرۆییدا بۆ دەوری مانگ، بە بەکارهێنانی وەشانی Block 1ی موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS). شێوازی ئەرکەکە بریتییە لە &quot;تێهەڵچوونی فرە-کۆچی مانگی&quot; (MTLI)، یان چەندین سووتانی بزوێنەر بۆ جێهێشتنی خولگە، و ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد لە مانگەوە لەخۆدەگرێت. کەشتیی ئۆریۆن بۆ خولگەیەکی بەرزی زەوی دەنێردرێت کە ماوەکەی نزیکەی ٢٤ کاتژمێرە. لەم ماوەیەدا، تیمەکە چەندین پشکنین بۆ سیستەمەکانی دابینکردنی ژیانی ناو کەشتییەکە ئەنجام دەدەن، هەروەها تاقیکردنەوەی نزیکبوونەوە و مانۆڕکردن لە بۆشاییدا ئەنجام دەدەن بە بەکارهێنانی قۆناغی بەکارهاتووی ICPS وەک ئامانج. کاتێک ئۆریۆن دەگاتەوە نزیکترین خاڵ لە زەوی (perigee)، بزوێنەرە سەرەکییەکەی دادەگیرسێنێت بۆ تەواوکردنی مانۆڕی TLI، کە بەرەو ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازادی مانگ بەڕێی دەکات پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ زەوی. تیمی کەشتیوانان لە ٢٧ی ئادار گەیشتنە ناوەندی کەنەدی (KSC)، و ژمارەی پێچەوانە بۆ هاویشتن لە ٣٠ی ئادار دەستی پێکرد.

'''کورتەی ئەرکەکە'''
ڕێڕەوی گەشتی ئارتمیس ٢ دەکرێت بۆ چەند قۆناغێکی سەرەکی دابەش بکرێت، لە ماوەی گەشتێکی نزیکەی دە ڕۆژیدا.

'''بەکارخستن'''

ئەرکەکە لە ڕێگەی موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) جۆری Block 1 لە سەکۆی هاویشتنی 39B لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی لە کاتژمێر ٢٢:٣٥:١٢ بە کاتی UTC (کاتژمێر ٦:٣٥:١٢ی ئێوارە بە کاتی ناوخۆیی EDT) هاوێژرا. نزیکەی حەوت چرکە پێش بەرزبوونەوە، چوار بزوێنەرە سەرەکییەکە داگیرسان و گەیشتنە ئەوپەڕی هێز، و پاڵنەرە موشەکییە ڕەقەکان (Solid Rocket Boosters) لە چرکەی سفردا (T-0) داگیرسان، کە زۆربەی هێزی پاڵنەریان بۆ دوو خولەکی یەکەم دابین کرد. جیابوونەوەی پاڵنەرەکان لە خێرایی نزیکەی ٣,١٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا (٥,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا) و لە بەرزی ٣٠ میل (٤٨ کیلۆمەتر) ڕوویدا.
وایزمان لە کورسی لای چەپەوە چاودێری پڕۆسەی هاویشتنەکەی دەکرد، هەرچەندە فڕینەکە بە تەواوی ئۆتۆماتیکییە مەگەر دەستێوەردان پێویست بێت، کە زۆرتر بۆ دەرکردنی فەرمانی هەڵوەشاندنەوەی گەشتەکەیە. قۆناغی سەرەکی موشەکەکە بۆ ماوەی نزیکەی هەشت خولەک سووتا پێش ئەوەی جیا ببێتەوە، و کەشتیی ئۆریۆنی لە خولگەیەکی هێلکەیی بەرزدا جێهێشت کە خاڵی ئەوپەڕی (apogee) نزیکەی ١,٢٠٠ میلی دەریایی بوو (٢,٢٠٠ کیلۆمەتر)؛ ئەمەش نزیکەی پێنج هێندە بەرزترە لە وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی. قۆناغی ناوەندی (ICPS) لە کاتی بەرزبوونەوەی سەرەتاییدا دانەگیرسا.

===خولگەی زەوی و پشکنینی سیستەمەکان===
------
دەستبەجێ دوای کوژانەوەی بزوێنەرە سەرەکییەکان، بڕیار وابوو کۆک و هانسێن لە کورسییەکانیان ببنەوە و دەست بکەن بە جێگیرکردن و تاقیکردنەوەی سیستەمە بنەڕەتییەکانی دابینکردنی ژیان لەناو کەشتییەکەدا، لەوانە: ئامێری دابەشکردنی ئاو، دەمامکی ئاگرکوژێنەوە و سیستەمی ئاودەست. هەموو سیستەمەکان پشکنینران و قۆناغی ICPS لە خاڵی ئەوپەڕی (apogee)، نزیکەی ٥٠ خولەک دوای هاویشتن، داگیرسا بۆ بەرزکردنەوەی نزمترین خاڵی خولگەی ئۆریۆن (perigee).

کاتێک کەشتییەکە گەیشتە ئەم خاڵە نوێیەی نزیك لە زەوی، مانۆڕێکی سووتانی ١٥ خولەکی ئەنجامدا بۆ زیادکردنی خاڵی ئەوپەڕی بۆ ٣٨,٠٠٠ میلی دەریایی (٧٠,٠٠٠ کیلۆمەتر)، بەمەش خولگەیەکی بەرزی زەوی بە ماوەی ٢٣.٥ کاتژمێر پێکهێنا. دوای ئەم سووتانە، کە نزیکەی هەموو سووتەمەنی ناو ICPSی بەکارهێنا، گڵۆڤەر چوو بۆ کورسی لای چەپ بۆ سەرپەرشتیکردنی کۆنتڕۆڵە سەرەکییەکانی ئۆریۆن و زنجیرەیەک &quot;مانۆڕی نزیکبوونەوەی&quot; لەگەڵ قۆناغی ICPS ئەنجامدا؛ ئەمەش بۆ هەڵسەنگاندنی کوالێتی کۆنتڕۆڵکردنی ئۆریۆن بوو بە بەکارهێنانی پێوەری (Cooper–Harper). دوای ئەم تاقیکردنەوانە، ئۆریۆن پاشەکشەی کرد و ICPS بزوێنەرەکانی داگیرساند بۆ ئەوەی بچێتە خولگەیەکی تەریکخراو (graveyard orbit)، لە کاتێکدا ئۆریۆن کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی ئۆتۆماتیکی. لەم کاتەدا، بڕیار وابوو ICPS مانگە دەستکردە بچووکەکانی (CubeSats) جێگیر بکات.

دوای ئەم ئۆپەراسیۆنانە، تیمەکە کابینەکەیان لە دۆخی هاویشتنەوە گۆڕی بۆ دۆخی گەشتی بۆشایی، ئامێرەکانی وەرزشیان جێگیر کرد، و تاقیکردنەوەی فشاریان بۆ سیستەمەکانی دابینکردنی ژیان ئەنجامدا لە ڕێگەی چالاکی جەستەیی و خواردنی ژەمێکەوە.

یەکەم ماوەی خەوتنی ئەرکەکە بۆ دوو بەشی چوار کاتژمێری دابەش کرا، کە بەهۆی پێویستی چاودێریکردنی سووتانێکی بزوێنەری مۆدیۆلی خزمەتگوزاری ئەوروپی (ESM) بۆ بەرزکردنەوەی خاڵی نزیکی کەشتییەکە (perigee) پچڕا. دوای ئەم سووتانە، بەڕێوەبەرانی ناسا پێداچوونەوە بە کارایی کەشتییەکەدا دەکەن پێش ئەوەی ڕێگە بە سووتانی کۆتایی بەرەو مانگ (TLI) بدەن.

===دەرچوون بەرەو مانگ (Translunar injection)===
----
دوای تەواوکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی خولگەی بەرزی زەوی و دڵنیابوونەوە لە سیستەمەکان، کەشتیی ئۆریۆن لە ڕێگەی مۆدیۆلی خزمەتگوزارییەوە مانۆڕی TLI (سووتانی بزوێنەر بۆ چوون بەرەو مانگ) ئەنجام دەدات. ئەم مانۆڕە وردە ئۆریۆن دەخاتە سەر ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد، کە ڕێگەی پێ دەدات بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ زەوی.

'''فڕین بە لای مانگدا (Lunar flyby)'''
کەشتیی ئۆریۆن لە نزیکترین خاڵدا بە دووری نزیکەی ٤,٠٤٧ میل (٦,٥١٣ کیلۆمەتر) لە ڕووی بەشە شاراوەکەی مانگەوە (Far-side) دەسوڕێتەوە. پێشبینی دەکرێت گەشتەکە بەرەو مانگ و خولانەوە بە دەوریدا نزیکەی چوار ڕۆژ بخایەنێت؛ لەم ماوەیەدا تیمەکە چاودێری سیستەمەکانی کەشتییەکە دەکەن، داتا لەسەر کاریگەرییەکانی گەشتکردن لە قووڵایی بۆشایی ئاسمان کۆدەکەنەوە، و لە کاتی پێویستدا بزوێنەرەکان بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوەکە دادەگیرسێنن. لە کاتی فڕینەکەدا، ئۆریۆنی هێزی کێشکردنی مانگ بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی یارمەتی بدات لە گەڕانەوەی بۆ زەوی. ناسا چاوەڕێ دەکات لە کاتی گەڕانەوەی چوار ڕۆژەی بەرەو زەوی، چەند سووتانێکی تری بزوێنەر بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوەکە ئەنجام بدات تاوەکو دڵنیابێت لە چوونەناوەوەیەکی ورد بۆ ناو بەرگەهەوای زەوی.

'''چوونەناوەوەی دووبارە و نیشتنەوە لە ئاودا (Re-entry and splashdown)'''
کەشتیی ئۆریۆن بە خێرایی نزیکەی ٢٥,٠٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا (٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا) دەچێتەوە ناو بەرگەهەوای زەوی، کە ئەمە خێراترین چوونەناوەوەیە تا ئێستا ئەنجام درابێت. لە سەرەتادا وا بڕیار بوو ئەرکەکە شێوازی &quot;skip reentry&quot; (چوونەناوەوەی بازدەر) بەکاربهێنێت، کە تێیدا کەشتییەکە بۆ ماوەیەکی کورت دێتە ناو بەشە سەرەوەکانی بەرگەهەوا و وەک بازدان بەکاردەهێنێت بۆ دەرچوونەوە بەرەو دەرەوە تاوەکو وزەکەی کەم بکاتەوە و نیشتنەوەیەکی وردتر ئەنجام بدات. بەڵام بەهۆی ئەو داخورانەی (spalling) لە قەڵغانی گەرمیی ئارتمیس ١دا بینرا، بەڕێوەبەرانی ئەرکەکە شێوازی بازدانیان لادا و گۆڕیان بۆ شێوازێکی دابەزینی توندتر. نیشتنەوەکە لە زەریای هێمن لە نزیک سان دیێگۆ پلان بۆ داڕێژراوە، کە تێیدا هێزی دەریایی ئەمریکا تیمەکە و کەشتییەکە لە ڕێگەی کەشتییەکی گواستنەوەی جۆری San Antonioـەوە ڕزگار دەکەن. چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە لە کاتی هاویشتنەوە تا نیشتنەوە نزیکەی ١٠ ڕۆژ بخایەنێت.

===کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی و لێکۆڵینەوە زانستییەکان===
----
لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ناسا لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند کە چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە ١٠ ڕۆژ بخایەنێت. بەرپرسان ئاماژەیان بەوە کرد کە موشەکی ئارتمیس ٢ ڕۆژی دواتر بەرەو ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی دەگوازرێتەوە و جێگیرکردنی لەسەر سەکۆی هاویشتن تا ١٠ کاتژمێر دەخایەنێت. گەشتەکە بۆ دەوروبەری مانگ بڕیارە سێ ڕۆژ بخایەنێت، و کەشتیوانەکان یەک ڕۆژ بۆ چاودێریکردنی بەشە شاراوەکەی مانگ تەرخان دەکەن، کە هەندێک بەشی بۆ یەکەمجار لەلایەن مرۆڤەوە لە نزیکەوە دەبینرێن.

ناسا هەروەها بارێکی زانستی بەناوی AVATAR ڕەوانە دەکات کە هاوشێوەی ئەندامەکانی جەستەی مرۆڤ کار دەکات؛ ئەمە یەکەمجارە ئەم تەکنەلۆژیایە لە دەرەوەی وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی و پشتێنەی ڤان ئالن تاقی بکرێتەوە. پاراستنی تەندروستی تیمەکە لەم ئەرکەدا زۆر گرنگە بۆ گەشتەکانی داهاتووی قووڵایی بۆشایی ئاسمان. جگە لەوەش، پڕۆژەیەکی تر بەناوی ARCHAR جێبەجێ دەکرێت کە تێیدا کەشتیوانەکان ئامێری چاودێری جووڵە و خەو دەپۆشن بۆ ئەوەی زانایان بتوانن لە کاتی ڕاستەقینەدا لێکۆڵینەوە لەسەر دۆخی دەروونی و جەستەیی و شێوازی خەوتنیان بکەن.

زانایان تاقیکردنەوە لەسەر نیشاندەرە بایۆلۆژییەکانی کۆئەندامی بەرگری دەکەن، بە جۆرێک کە تیمەکە نموونەی لیکی دەم پێش گەشتەکە و لە کاتی گەشتەکە و دوای گەشتەکە دابین دەکەن؛ ئەمە بۆ بینینی کاریگەریی تیشکدانەوە، دابڕان و دووری لە زەوی وەک فاکتەرێک لەسەر سیستەمی بەرگری جەستە. هەروەها ئەم ئەرکە یارمەتی زانایان دەدات لە تێگەیشتن لە &quot;کەشوهەوای بۆشایی&quot; کە لە داهاتوودا ڕووبەڕووی کەشتیوانەکان دەبێتەوە.

دوای تەواوبوونی ئەرکەکە، کەشتیوانەکان گەشتێکی سێ ڕۆژە بەرەو زەوی ئەنجام دەدەن و لە زەریای هێمن لە نێوان سان دیێگۆ دەنیشنەوە. دوای ڕزگارکردنیان، کەپسولی ئۆریۆن لەلایەن هێزی دەریاییەوە ڕادەکێشرێت و کەشتیوانەکان دەنێردرێن بۆ ناوەندێکی پزیشکی بۆ هەڵسەنگاندنی تەندروستی. هەروەها کەشتیوانەکان دەخرێنە ناو تاقیکردنەوەیەکی &quot;ڕێڕەوی ئاستەنگەکان&quot; تاوەکو بزانرێت چەند بە خێرایی دەتوانن لە ژێر کاریگەری کێشکردندا کار بکەن، ئەمەش وەک ئامادەکارییەک بۆ گەشتەکانی داهاتوو بۆ سەر مانگ و مەریخ.

ناسا ڕایگەیاندووە کە ئەگەر هاویشتنەکە ئەنجام نەدرا، تاقیکردنەوەی زیاتر ئەنجام دەدەن بەپێی جۆری ئەو کێشەیەی بووەتە هۆی ڕاگرتنی پڕۆسەکە. لە حاڵەتی هەر کێشەیەکی چاوەڕواننەکراودا، ناسا ئامادەیە گۆڕانکاری لە ئەرکی ئارتمیس ٣دا بکات کە بۆ ناوەڕاستی ٢٠٢٧ پلان بۆ داڕێژراوە. ئەگەر ئەرکەکە بە تەواوی سەرکەوتوو بێت، ناسا بەردەوام دەبێت لە پڕۆگرامی ئارتمیس و ئەگەری ناردنی مرۆڤ بۆ سەر مەریخ تاوتێ دەکات، کە کارێکی مێژوویی بێ وێنە دەبێت.

===ئەرکە هاوشێوەکان===
----
ئامانجەکانی ئارتمیس ٢ بەراورد دەکرێن بە ئامانجەکانی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨، کە یەکەم گەشتی مرۆیی بوو بۆ دەوری مانگ لە پڕۆگرامی ئاپۆلۆدا لە ساڵی ١٩٦٨. بە پێچەوانەی ئاپۆلۆ ٨ و ئاپۆلۆ ١٠ لە ساڵی ١٩٦٩دا، کە بەبێ نیشتنەوە بە دەوری مانگدا سوڕانەوە، ئارتمیس ٢ ناچێتە ناو خولگەی مانگەوە. لەبری ئەوە، ئارتمیس ٢ بە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بە دەوری مانگدا دەسوڕێتەوە، ڕێک وەک ئەرکی ئاپۆلۆ ١٣ لە ساڵی ١٩٧٠دا. لە کاتێکدا ئاپۆلۆ ١٣ گەیشتە دووری ١٥٨ میل (٢٥٤ کیلۆمەتر) لە سەرووی ڕووی مانگ، نزیکترین خاڵی ئارتمیس ٢ لە ڕووی مانگەوە نزیکەی ٤,٧٠٠ میل (٧,٦٠٠ کیلۆمەتر) دەبێت، کە دەکاتە کەمێک زیاتر لە دوو هێندەی تیرەی مانگ.

===دروستکەری ئەم لاپەڕەیە===
----
هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز</text>
      <sha1>28p1wwbwxx711btur9oowiulnuqjv9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رید وایزمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294007</id>
    <revision>
      <id>1571836</id>
      <parentid>1571244</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9364" sha1="k48wla4ut83k36cggxynwrpiyh916a2" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Infobox astronaut
| image = Jsc2023e0016434_alt.jpg
| caption = وایزمان لە ساڵی ٢٠٢٣
| birth_name = Gregory Reid Wiseman
| birth_date = {{birth date and age|1975|11|11}}
| birth_place = [[Baltimore]], Maryland, U.S.
| death_date = 
| death_place = 
| awards = [[Air Medal]]
| education = [[Rensselaer Polytechnic Institute]] ([[Bachelor of Science|BS]])&lt;br&gt;[[Johns Hopkins University]] ([[Master of Science|MS]])
| type = [[NASA astronaut]]
| rank = [[Captain (United States O-6)|Captain]], [[United States Navy|US Navy]]
| time = {{کات لە بۆشایی ئاسمان|April 1, 2026, 22:35:12|165|8|1|refresh=yes}} 
| selection = [[NASA Astronaut Group 20|NASA Group 20 (2009)]]
| eva1 = 2
| eva2 = 12{{nbsp}}کاتژمێر, 47{{nbsp}}خولەك
| mission =
{{Unbulleted indent list
  | [[Soyuz TMA-13M]] ([[Expedition 40]]/[[Expedition 41|41]])
  | [[Artemis II]]
  }}
| insignia = [[File:ISS Expedition 40 Patch.png|45px]] [[File:ISS Expedition 41 Patch.svg|45px]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] 
}}

'''گریگۆری ڕید وایزمان''' (بە ئینگلیزی: Gregory Reid Wiseman؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥) ئاسمانییەکی ئەمریکی و فڕۆکەوانێکی هێزی دەریایییە. ئەو لە ئێستادا فەرماندەی ئەرکی مانگی [[ئارتمیسی دووەم]]ـە لە ساڵی ٢٠٢٦، کە بڕیارە ببێتە یەکەم گەشتی مرۆیی بۆ دەوری مانگ لە دوای ئەپۆلۆ ١٧ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە. وایزمان تا ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ وەک ١٧یەمین سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان کاری کردووە.

وایزمان لە حوزەیرانی ٢٠٠٩ وەک ئەندامێکی گرووپی ٢٠ی ئاسمانییەکانی ناسا هەڵبژێردرا و لە ساڵی ٢٠١١دا وەک ئاسمانی ناسێندرا. یەکەم گەشتی ئاسمانی وایزمان وەک بەشێک لە تاقمی گەشتی ٤٠/٤١ بوو، کە لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٤ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی ڕەوانە کرا و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ گەڕایەوە. پێش ئەوەی پەیوەندی بە ناساوە بکات، وایزمان فڕۆکەوان و فڕۆکەوانی تاقیکاری بووە لە هێزی دەریایی. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، پلەی بەرزکرایەوە بۆ سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان لە ناسا. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا، وایزمان لەم پۆستە دەستی کێشایەوە.

لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، وایزمان وەک فەرماندەی ئەرکی ئارتەمیس ٢ گەشتەکەی دەستپێکرد. ئەو یەکەم فەرماندەی ئەرکێکی مانگ دەبێت لە دوای جین سێرنان لە ئەپۆلۆ ١٧، و لە تەمەنی ٥٠ ساڵیدا بوو بە بەتەمەنترین کەس کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات.

== ژیانی تایبەتی و خوێندن ==
ڕید وایزمان خەڵکی بالتیمۆرە لە ویلایەتی میریلاند. بڕوانامەی لە ئەندازیاری کۆمپیوتەر و سیستمەکان لە پەیمانگای پۆلیتەکنیکی ڕێنسێلار لە نیویۆرک بەدەستهێناوە. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڕوانامەی ماستەری لە ئەندازیاری سیستمەکان لە زانکۆی جۆنز هۆپکینز لە بالتیمۆر وەرگرتووە.

وایزمان هاوسەرگیری لەگەڵ کارۆڵ وایزمان کردبوو تا کۆچی دوایی ئەو لە ساڵی ٢٠٢٠دا. ئەو خاوەنی دوو کچە، هەروەها ئارەزووی لە لێخوڕینی ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێی گۆ-کارت (go-kart) هەیە.
== کاروانی سەربازی لە هێزی دەریایی ==
وایزمان لە ساڵی ١٩٩٧ دوای تەواوکردنی زانکۆ، لە ڕێگەی بەرنامەی (NROTC) بوو بە ئەفسەر لە هێزی دەریایی ئەمریکا. لە ساڵی ١٩٩٩ وەک فڕۆکەوانی هێزی دەریایی دەستنیشانکرا و مەشقەکانی لەسەر فڕۆکەی (F-14 Tomcat) تەواو کرد. ئەو لە چەندین ئەرکی سەربازیدا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەشداریکرد، لەوانە ئۆپەراسیۆنەکانی ئازادیی عێراق و ئازادیی بەردەوام.

لە ساڵی ٢٠٠٣ وەک فڕۆکەوانی تاقیکاری هەڵبژێردرا و لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی دەریایی ئەمریکا خوێندی. وەک ئەفسەری پڕۆژە و فڕۆکەوانی تاقیکاری، کارى لەسەر چەندین بەرنامەی فڕۆکەی پێشکەوتوو کردووە، وەک (F-35C Lightning II) و (F/A-18 Hornet).

پێش ئەوەی وەک ئاسمانی هەڵبژێردرێت، وایزمان لە فەوجی هێرشبەری ١٠٣دا فڕۆکەی (F/A-18F Super Hornet)ی لێدەخوڕی. بەهۆی خزمەتە سەربازییەکانی، چەندین خەڵات و میدالیای ئازایەتی و شایستەیی پێبەخشراوە، لەوانە میدالیای ئاسمانی (Air Medal) و میدالیای دەستخۆشی هێزی دەریایی و مارێنز.
== ژیانی پیشەیی لە ناسا ==
[[File:ISS-40 Reid Wiseman on the Multi-user Drop Combustion Apparatus in the Destiny lab.jpg|thumb|right|وایزمان کە لە [[Destiny (ISS module)|''Destiny'' module]] ی ISS لە مانگی ئابی ٢٠١٤] کاردەکات.]]
لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩، ناسا ڕایگەیاند کە وایزمان وەک یەکێک لە ٩ کاندیدە سەرکەوتووەکە لە نێوان ٣٥٠٠ پێشکەشکاردا بۆ دەستپێکردنی مەشقی ئاسمانی هەڵبژێردراوە. لەو کاتەدا، ئەو پلەی مقدەم (lieutenant commander) بوو لە هێزی دەریایی ئەمریکا و وەک فڕۆکەوان لە فەوجی ١٠٣ لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS Dwight D. Eisenhower) کاری دەکرد.
وایزمان باسی لەوە کردووە کە لە گەنجیدا زۆر سەردانی نمایشەکانی &quot;Blue Angels&quot;ی هێزی دەریایی کردووە، بەڵام ئارەزووی بەهێزی بۆ بوون بە ئاسمانی کاتێک لای دروست بووە کە لە ساڵی ٢٠٠١دا لە نزیکەوە بینەری هەڵدانی پاپۆڕێکی ئاسمانی (Space Shuttle) بووە.

'''گەشتی ٤٠/٤١'''
وایزمان ئەندامێکی تاقمی گەشتی ٤٠/٤١ی وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بوو. ئەم ئەرکە شەش مانگی خایاند و لە نێوان مایس تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بەردەوام بوو. وایزمان لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٤ بەرەو بۆشایی ئاسمان بەڕێ کەوت و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بە سەلامەتی گەڕایەوە سەر زەوی.

'''پڕۆگرامی ژێر دەریا'''
لە ساڵی ٢٠١٦دا، وایزمان وەک &quot;ئاکوانۆت&quot; (Aquanaut) بەشداری کرد. ئەو ئەندامێکی پڕۆگرامی (NEEMO)ی ناسا بوو، کە تێیدا ئاسمانییەکان لە ژینگەیەکی زۆر سەخت و لە ژێر ئاودا مەشق دەکەن بۆ ئامادەکاری بۆ گەشتە ئاسمانییەکان.

'''سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان'''
لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، وایزمان وەک سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان دەستنیشانکرا و جێگەی پاتریک فۆرێستەری گرتەوە. پێشتر وەک جێگری ئەو پۆستە کاری کردبوو. لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لەو پۆستە وازی هێنا بە مەبەستی گەڕانەوە بۆ ڕیزی ئەو ئاسمانییانەی کە بۆ گەشتە چالاکەکان ئامادەن.
== ئارتەمیس ٢ ==
[[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تیمی فڕۆکەوانی بۆ ئارتێمی دووەم، لە چەپەوە: کەشتیوانانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، [[ڤیکتۆر گلۆڤەر]]، وایزمان، و ئاسمانی دەزگای بۆشایی ئاسمانی کەنەدا [[جێرمی هانسن]].]]
لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، وایزمان وەک فەرماندەی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] هەڵبژێردرا، کە پلان وابوو لە نیسانی ٢٠٢٦دا بە لای مانگدا تێپەڕێت. هەریەکە لە ئاسمانییەکانی ناسا (کریستینا کۆک) و (ڤیکتۆر گڵۆڤەر) و ئاسمانیی ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی (جێرمی هانسێن) هاوڕێیەتی دەکەن. وایزمان لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥ بە کاتی جیهانی (UTC) گەشتەکەی بەرەو مانگ دەستپێکرد.</text>
      <sha1>k48wla4ut83k36cggxynwrpiyh916a2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکتۆر گڵۆڤەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294008</id>
    <revision>
      <id>1571594</id>
      <parentid>1571226</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harki Muhammad</username>
        <id>67394</id>
      </contributor>
      <origin>1571594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14639" sha1="hctsp2obf5u81bgma8wuw2m855cy989" xml:space="preserve">{{Short description|US Navy officer, test pilot, and astronaut (born 1976)}}
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Use mdy dates|date=September 2022}}
{{Infobox astronaut
|image         = Jsc2023e0016433 alt.jpg
|caption       = Glover in 2023 
|birth_name = Victor Jerome Glover Jr.
|birth_date    = {{birth date and age|1976|4|30}}
|birth_place   = [[Pomona, California]], US
|death_date    = 
|death_place   = 
|education     = {{ubl|[[California Polytechnic State University, San Luis Obispo]] ([[Bachelor of Science|BS]])|[[Air University (United States Air Force)|Air University]] ([[Master of Science|MS]], [[Master of Military Art and Science|MMAS]])|[[Naval Postgraduate School]] ([[Master of Science|MS]])}}
|type          = [[NASA astronaut]]
|rank          = [[Captain (United States O-6)|Captain]], [[US Navy]]
|time          = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|167|6|29|refresh=yes}} 
|selection     = [[NASA Astronaut Group 21|NASA Group 21 (2013)]]
|evas          = 4
|eva_time      = 26{{nbsp}}hours, 7{{nbsp}}minutes
|missions      = {{Ubli
  | [[SpaceX Crew-1]] ([[Expedition&amp;nbsp;64]]/[[Expedition 65|65]])
  | [[Artemis II]]
  }}
|insignia      = [[File:SpaceX Crew-1 logo.svg|45px]] [[File:ISS Expedition 64 Patch.png|45px]] [[File:ISS Expedition 65 Patch.png|35px]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] 
}}

'''ڤیکتۆر جێرۆم گڵۆڤەر جونیەر''' (بە ئینگلیزی: Victor Jerome Glover Jr.؛ لەدایکبووی ٣٠ی نیسانی ١٩٧٦) کاپتنێکی هێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، فڕۆکەوانی تاقیکاری و ئاسمانییە لە گرووپی ٢١ی ئاسمانییەکانی ناسا. ئەو فڕۆکەوانی یەکەم گەشتی کردەیی پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon) بوو بۆ وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی. گڵۆڤەر فڕۆکەوانی فڕۆکەی (F/A-18) بووە لە هێزی دەریایی ئەمریکا و دەرچووی قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی ئاسمانییە. ئەو ئەندامێکی تاقمی گەشتی ٦٤ بوو و وەک ئەندازیاری فڕینی سیستمەکانی وێستگەکە کاری کردووە.

لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، گڵۆڤەر وەک فڕۆکەوانی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ڕەشپێست (کەسی ڕەنگینپێست) کە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی گەشت بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم کەسی ڕەنگینپێست کە گەیشتبێتە نزیک مانگ.
== ژیانی پێشینە و خوێندن ==
ڤیکتۆر جێرۆم گڵۆڤەر لە ٣٠ی نیسانی ١٩٧٦ لە شاری پۆمۆنا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە خێزانێکی ئەمریکی-ئەفریقی لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٩٤ ئامادەیی ئۆنتاریۆی تەواو کردووە، کە تێیدا یاریزانی لێهاتووی تۆپی پێی ئەمریکی بووە و خەڵاتی باشترین وەرزشکاری ساڵی ١٩٩٤ی خوێندنگەکەی پێبەخشراوە. باوکی ڕۆڵێکی گەورەی هەبووە لە هاندانی بۆ زانست و ئەندازیاری. باپیرەشی لە کاتی جەنگی کۆریادا لە هێزی ئاسمانی خزمەتی کردووە.

گڵۆڤەر چووەتە زانکۆی پۆلیتەکنیکی ویلایەتی کالیفۆرنیا و لە ساڵی ١٩٩٩ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی گشتی بەدەستهێناوە. لە کاتی خوێندنیدا، ئەندامی چەندین یانەی وەرزشی بووە، لەوانە زۆرانبازی و تۆپی پێی ئەمریکی.

لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، گڵۆڤەر سێ بڕوانامەی ماستەری لە سێ دامەزراوەی جیاواز بەدەستهێناوە:
١. ماستەر لە ئەندازیاریی تاقیکردنەوەی فڕین لە زانکۆی ئاسمانی (بنکەی ئێدواردز).
٢. ماستەر لە ئەندازیاریی سیستمەکان لە قوتابخانەی باڵای هێزی دەریایی لە مۆنتەری.
٣. ماستەر لە زانستی سەربازی و ئۆپەراسیۆنەکان لە زانکۆی ئاسمانی لە مۆنتگۆمەری.

هەروەها خاوەنی بڕوانامەی تایبەتە لە سیستمەکانی بۆشایی ئاسمان و خوێندنی یاسادانان لە زانکۆی جۆرج تاون.

گڵۆڤەر هاوسەرگیری لەگەڵ دیۆنا ئۆدۆم کردووە و خاوەنی چوار کچن.
== کاروانی سەربازی ==
گڵۆڤەر لە ساڵی ١٩٩٩ وەک ئەفسەر لە هێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەستبەکاربوو. مەشقە سەرەتاییەکانی فڕینی لە بنکەی ئاسمانیی دەریایی پێنساکۆلا لە فلۆریدا ئەنجامدا و لە ساڵی ٢٠٠١دا بوو بە فڕۆکەوانی دەریایی. دواتر لەسەر فڕۆکەی (F/A-18C Hornet) لە سان دیێگۆ مەشقی کرد. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، لە فەوجی (VFA-34) لە ڤێرجینیا دەستبەکاربوو و لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS John F. Kennedy) بەشداری لە ئۆپەراسیۆنی ئازادیی عێراقدا کرد.

لە حوزەیرانی ٢٠٠٦دا، گڵۆڤەر هەڵبژێردرا بۆ خوێندن لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی ئاسمانی ئەمریکا. دوای تەواوکردنی لە ساڵی ٢٠٠٧، وەک فڕۆکەوانی تاقیکاری دەستنیشانکرا. لە ساڵی ٢٠١١دا، ڕەوانەی ژاپۆن کرا بۆ خزمەتکردن لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS George Washington) بۆ پشتگیریکردن لە ئۆپەراسیۆنە دەریاییەکان لە ڕۆژئاوای زەریای هێمن.

لە کاتی هەڵبژاردنی وەک ئاسمانی لە ساڵی ٢٠١٣دا، گڵۆڤەر لە واشنتۆن دی سی وەک هاوکارێکی یاسایی لە تیمی تایبەتی سیناتۆر (جۆن مەککەین) کاری دەکرد.

لە ماوەی کاروانی سەربازیدا، گڵۆڤەر زیاتر لە ٣٠٠٠ کاتژمێر فڕینی بە زیاتر لە ٤٠ جۆر فڕۆکەی جیاواز تۆمارکردووە، هەروەها زیاتر لە ٤٠٠ نیشتنەوەی سەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگر و ٢٤ ئەرکی جەنگیی ئەنجامداوە. ناوی بانگکردنی (Callsign) لە نێو فڕۆکەوانەکاندا &quot;Ike&quot; بووە، کە کورتکراوەی &quot;I know everything&quot; (هەموو شتێک دەزانم) بووە و لەلایەن یەکێک لە فەرماندەکانی پێشوویەوە ئەو ناوەی لێنراوە.
== ژیانی پیشەیی لە ناسا ==
[[File:NASA astronauts work aboard the SpaceX Crew Dragon (iss064e004754).jpg|thumb|گلۆڤەر و هاوکارەکانی لەناو کەشتیی [[SpaceX Crew-1]] [[Crew Dragon Resilience|capsule]] لە کاتی نزیکبوونەوەی لە ISS لە ساڵی 2020]]
[[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تیمی فڕۆکەوانی بۆ ئارتێمی دووەم، لە چەپەوە: ئاسمانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، گلۆڤەر، [[رید وایزمان]]، و ئاسمانی دەزگای بۆشایی ئاسمانی کەنەدا [[جێرمی هانسێ'''دەقی تۆخ'''ن]].]]
گڵۆڤەر لە حوزەیرانی ٢٠١٣ وەک یەکێک لە ئەندامانی گرووپی ٢١ی ئاسمانییەکانی ناسا ناسێنرا و لە ساڵی ٢٠١٥دا مەشقەکانی تەواو کرد.

=== گەشتی ٦٤/٦٥ ===
لە ئابی ٢٠١٨دا، گڵۆڤەر وەک یەکێک لە ئاسمانییەکانی پڕۆگرامی تاقمی بازرگانی دەستنیشانکرا بۆ ئەوەی لە یەکەم گەشتی کردەیی پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon)دا بەشداری بکات. وەک بەشێک لەو ئەرکە، ئەو بۆ ماوەی زیاتر لە شەش مانگ ئەندامی تاقمی گەشتەکانی ٦٤ و ٦٥ی وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بوو. گڵۆڤەر یەکەم ئەمریکی-ئەفریقییە (ڕەشپێست) کە وەک ئەندامێکی هەمیشەیی لە وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی ژیابێت، نەک تەنها بۆ سەردانێکی کورت وەک ئەوەی لە سەردەمی پاپۆڕە ئاسمانییەکانی پێشوودا باو بوو.

بەگوێرەی ڕۆژنامەی (نیویۆرک تایمز):
&quot;دەستکەوتەکەی گڵۆڤەر بۆ ناسا جێگەی سەرنجە، کە هەوڵیداوە تیشک بخاتە سەر 'کەسایەتییە شاراوەکان' لە مێژووی خۆیدا، بەڵام تا ئێستا تەنها ١٤ ئەمریکی ڕەشپێستی بۆ بۆشایی ئاسمان ناردووە لە کۆی زیاتر لە ٣٠٠ ئاسمانی ناسا. ئەو نابێتە یەکەم ئاسمانی ڕەشپێست لەناو وێستگەکەدا، بەڵام ئەوانەی پێش ئەو هاتوون تەنها بۆ ماوەیەکی کورت لە کاتی دروستکردنی وێستگەکەدا لەوێ ماونەتەوە.&quot;

پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon) کە ناوی &quot;Resilience&quot; بوو، لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا بەڕێ کەوت و گڵۆڤەر و سێ ئاسمانی تری (دوو ئەمریکی و یەک ژاپۆنی) هەڵگرتبوو. ئەوان لە ١٧ی تشرینی دووەم گەیشتنە وێستگەی ئاسمان. لە کاتی مانەوەی لە وێستگەکەدا، گڵۆڤەر لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠دا وەک یەکێک لەو ١٨ ئاسمانییە هەڵبژێردرا کە بەشدار دەبن لە [[ئارتمیسی دووەم]]ی ناسا بۆ گەڕانەوە بۆ سەر مانگ.
=== پیاسە ئاسمانییەکان و چالاکییەکانی تر ===
یەکەم پیاسەی ئاسمانیی گڵۆڤەر لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ئەنجامدرا، کە زیاتر لە شەش کاتژمێری خایاند. ئەو و هاوڕێکەی (هۆپکینز) کاریان بۆ نۆژەنکردنەوەی مۆدیۆلی &quot;کۆڵومبس&quot; کرد. لە دووەم پیاسەی ئاسمانیدا، گڵۆڤەر کامێرایەکی دەرەکیی شکاوەی گۆڕی. لە سێیەم پیاسەیدا، لەگەڵ (کەیت ڕوبینز) دەستیان کرد بە چاککردنی سیستەمی کارەبای وێستگەکە و ئامادەکاری بۆ دانانی پانێڵی نوێی وزەی خۆر.

لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢١، ناسا ڤیدیۆیەکی بڵاوکردەوە کە تێیدا جێگری پێشووی سەرۆکی ئەمریکا (کامالا هێریس) پەیوەندییەکی تەلەفۆنیی لەگەڵ گڵۆڤەر ئەنجامدا کاتێک لە وێستگەی ئاسمانی بوو. گفتوگۆکەیان دەربارەی مێژووی گەشتە ئاسمانییەکان، بینینی زەوی لە بۆشایییەوە، و مانەوە مێژووییەکەی گڵۆڤەر بوو لە وێستگەکەدا.

=== ئارتمیسی دووەم ===
لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، گڵۆڤەر وەک فڕۆکەوانی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] دەستنیشانکرا. ئەم ئەرکە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥ بە کاتی جیهانی (UTC) دەستی پێکرد و پلان وایە لە ٦ی نیسانی ٢٠٢٦دا بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. لەم گەشتەدا، هەریەکە لە ئاسمانییەکان [[رید وایزمان]]، [[کریستینا کۆچ]]، و [[جێرمی هانسێن]] هاوڕێیەتی دەکەن.
== وێنەکان ==
&lt;gallery&gt;
File:Victor J Glover USN.jpeg|گڵۆڤەر بە جلی سەربازییەوە، ٢٠١٣
File:Victor Glover in Node 1.jpg|گڵۆڤەر لەناو مۆدیۆلی (Node 1) لە وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی
File:ISS-64 Glover works on port-side truss structure 4.jpg|گڵۆڤەر لە کاتی ئەنجامدانی یەکەم پیاسەی ئاسمانی لە گەشتی ٦٤
File:ISS-64 Glover completing battery upgrade.jpg|گڵۆڤەر لە کاتی جێگیرکردنی پاترییە نوێیەکان لە وێستگەکە
File:Victor Glover works on US spacesuit maintenance inside the Quest airlock 02.jpg|ڤیکتۆر لە کاتی خوێندنەوەی نەخشەی کارکردن لەسەر ئایپاد (iPad) پێش پیاسە ئاسمانییەکەی
File:Expedition 64 crew members pose together inside the Destiny lab.jpg|گڵۆڤەر و هاوڕێکانی لە تاقیگەی (Destiny)
File:ISS-64 Glover gives thumbs up.jpg|گڵۆڤەر بە دەم بە پێکەنینەوە لەناو وێستگەکە
File:ISS-64 Michael Hopkins and Victor Glover in the vestibule to IDA-3.jpg|ڤیکتۆر و مایک لە مۆدیۆلی (Node 2)
File:Victor Glover poses in JEM.jpg|وێنەیەکی سێڵفی لە مۆدیۆلی تاقیکردنەوەی ژاپۆنی
File:ISS-64 Victor Glover inside the Cupola (1).jpg|گڵۆڤەر لەناو مۆدیۆلی (Cupola) کە پەنجەرەیەکی گەورەی هەیە بۆ بینینی زەوی
File:Expedition 64 crew gathers for a New Year's Day portrait inside the Cupola.jpg|تەواوی تاقمی گەشتی ٦٤ لە ڕۆژی سەری ساڵدا
|File:ISS-64 Glover holiday season portrait.jpg|وێنەی گڵۆڤەر لە کاتی پشووەکانی سەری ساڵ لە بۆشایی ئاسمان
File:Victor Glover at desk in Node 2.jpg|کارکردن لەسەر تاقیکردنەوەی چاندنی ڕووەک لە بۆشایی ئاسمان
File:Victor Glover works on ISS machinery.jpg|پشکنینی سیستمە میکانیکییەکانی تاقیگەی ئەمریکی
File:Victor Glover at Johnson Space Center in 2022 02.jpg|گڵۆڤەر لە ناوەندی بۆشایی ئاسمانیی جۆنسۆن، ٢٠٢٢
&lt;/gallery&gt;

===سەرچاوە===
----
ویکیپیدیای ئینگلیزی
ناسا</text>
      <sha1>hctsp2obf5u81bgma8wuw2m855cy989</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571596</id>
      <parentid>1571594</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harki Muhammad</username>
        <id>67394</id>
      </contributor>
      <origin>1571596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14618" sha1="i7oi3jox36rj5015ss2pypy013xf6gg" xml:space="preserve">{{Short description|US Navy officer, test pilot, and astronaut (born 1976)}}
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Use mdy dates|date=September 2022}}
{{Infobox astronaut
|image         = Jsc2023e0016433 alt.jpg
|caption       = Glover in 2023 
|birth_name = Victor Jerome Glover Jr.
|birth_date    = {{birth date and age|1976|4|30}}
|birth_place   = [[Pomona, California]], US
|death_date    = 
|death_place   = 
|education     = {{ubl|[[California Polytechnic State University, San Luis Obispo]] ([[Bachelor of Science|BS]])|[[Air University (United States Air Force)|Air University]] ([[Master of Science|MS]], [[Master of Military Art and Science|MMAS]])|[[Naval Postgraduate School]] ([[Master of Science|MS]])}}
|type          = [[NASA astronaut]]
|rank          = [[Captain (United States O-6)|Captain]], [[US Navy]]
|time          = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|167|6|29|refresh=yes}} 
|selection     = [[NASA Astronaut Group 21|NASA Group 21 (2013)]]
|evas          = 4
|eva_time      = 26{{nbsp}}hours, 7{{nbsp}}minutes
|missions      = {{Ubli
  | [[SpaceX Crew-1]] ([[Expedition&amp;nbsp;64]]/[[Expedition 65|65]])
  | [[Artemis II]]
  }}
|insignia      = [[File:SpaceX Crew-1 logo.svg|45px]] [[File:ISS Expedition 64 Patch.png|45px]] [[File:ISS Expedition 65 Patch.png|35px]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] 
}}

'''ڤیکتۆر جێرۆم گڵۆڤەر جونیەر''' (بە ئینگلیزی: Victor Jerome Glover Jr.؛ لەدایکبووی ٣٠ی نیسانی ١٩٧٦) کاپتنێکی هێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، فڕۆکەوانی تاقیکاری و ئاسمانییە لە گرووپی ٢١ی ئاسمانییەکانی ناسا. ئەو فڕۆکەوانی یەکەم گەشتی کردەیی پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon) بوو بۆ وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی. گڵۆڤەر فڕۆکەوانی فڕۆکەی (F/A-18) بووە لە هێزی دەریایی ئەمریکا و دەرچووی قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی ئاسمانییە. ئەو ئەندامێکی تاقمی گەشتی ٦٤ بوو و وەک ئەندازیاری فڕینی سیستمەکانی وێستگەکە کاری کردووە.

لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، گڵۆڤەر وەک فڕۆکەوانی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ڕەشپێست (کەسی ڕەنگینپێست) کە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی گەشت بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم کەسی ڕەنگینپێست کە گەیشتبێتە نزیک مانگ.
== ژیانی پێشینە و خوێندن ==
ڤیکتۆر جێرۆم گڵۆڤەر لە ٣٠ی نیسانی ١٩٧٦ لە شاری پۆمۆنا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە خێزانێکی ئەمریکی-ئەفریقی لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٩٤ ئامادەیی ئۆنتاریۆی تەواو کردووە، کە تێیدا یاریزانی لێهاتووی تۆپی پێی ئەمریکی بووە و خەڵاتی باشترین وەرزشکاری ساڵی ١٩٩٤ی خوێندنگەکەی پێبەخشراوە. باوکی ڕۆڵێکی گەورەی هەبووە لە هاندانی بۆ زانست و ئەندازیاری. باپیرەشی لە کاتی جەنگی کۆریادا لە هێزی ئاسمانی خزمەتی کردووە.

گڵۆڤەر چووەتە زانکۆی پۆلیتەکنیکی ویلایەتی کالیفۆرنیا و لە ساڵی ١٩٩٩ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی گشتی بەدەستهێناوە. لە کاتی خوێندنیدا، ئەندامی چەندین یانەی وەرزشی بووە، لەوانە زۆرانبازی و تۆپی پێی ئەمریکی.

لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، گڵۆڤەر سێ بڕوانامەی ماستەری لە سێ دامەزراوەی جیاواز بەدەستهێناوە:
١. ماستەر لە ئەندازیاریی تاقیکردنەوەی فڕین لە زانکۆی ئاسمانی (بنکەی ئێدواردز).
٢. ماستەر لە ئەندازیاریی سیستمەکان لە قوتابخانەی باڵای هێزی دەریایی لە مۆنتەری.
٣. ماستەر لە زانستی سەربازی و ئۆپەراسیۆنەکان لە زانکۆی ئاسمانی لە مۆنتگۆمەری.

هەروەها خاوەنی بڕوانامەی تایبەتە لە سیستمەکانی بۆشایی ئاسمان و خوێندنی یاسادانان لە زانکۆی جۆرج تاون.

گڵۆڤەر هاوسەرگیری لەگەڵ دیۆنا ئۆدۆم کردووە و خاوەنی چوار کچن.
== کاروانی سەربازی ==
گڵۆڤەر لە ساڵی ١٩٩٩ وەک ئەفسەر لە هێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەستبەکاربوو. مەشقە سەرەتاییەکانی فڕینی لە بنکەی ئاسمانیی دەریایی پێنساکۆلا لە فلۆریدا ئەنجامدا و لە ساڵی ٢٠٠١دا بوو بە فڕۆکەوانی دەریایی. دواتر لەسەر فڕۆکەی (F/A-18C Hornet) لە سان دیێگۆ مەشقی کرد. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، لە فەوجی (VFA-34) لە ڤێرجینیا دەستبەکاربوو و لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS John F. Kennedy) بەشداری لە ئۆپەراسیۆنی ئازادیی عێراقدا کرد.

لە حوزەیرانی ٢٠٠٦دا، گڵۆڤەر هەڵبژێردرا بۆ خوێندن لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی ئاسمانی ئەمریکا. دوای تەواوکردنی لە ساڵی ٢٠٠٧، وەک فڕۆکەوانی تاقیکاری دەستنیشانکرا. لە ساڵی ٢٠١١دا، ڕەوانەی ژاپۆن کرا بۆ خزمەتکردن لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS George Washington) بۆ پشتگیریکردن لە ئۆپەراسیۆنە دەریاییەکان لە ڕۆژئاوای زەریای هێمن.

لە کاتی هەڵبژاردنی وەک ئاسمانی لە ساڵی ٢٠١٣دا، گڵۆڤەر لە واشنتۆن دی سی وەک هاوکارێکی یاسایی لە تیمی تایبەتی سیناتۆر (جۆن مەککەین) کاری دەکرد.

لە ماوەی کاروانی سەربازیدا، گڵۆڤەر زیاتر لە ٣٠٠٠ کاتژمێر فڕینی بە زیاتر لە ٤٠ جۆر فڕۆکەی جیاواز تۆمارکردووە، هەروەها زیاتر لە ٤٠٠ نیشتنەوەی سەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگر و ٢٤ ئەرکی جەنگیی ئەنجامداوە. ناوی بانگکردنی (Callsign) لە نێو فڕۆکەوانەکاندا &quot;Ike&quot; بووە، کە کورتکراوەی &quot;I know everything&quot; (هەموو شتێک دەزانم) بووە و لەلایەن یەکێک لە فەرماندەکانی پێشوویەوە ئەو ناوەی لێنراوە.
== ژیانی پیشەیی لە ناسا ==
[[File:NASA astronauts work aboard the SpaceX Crew Dragon (iss064e004754).jpg|thumb|گلۆڤەر و هاوکارەکانی لەناو کەشتیی [[SpaceX Crew-1]] [[Crew Dragon Resilience|capsule]] لە کاتی نزیکبوونەوەی لە ISS لە ساڵی 2020]]
[[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تیمی فڕۆکەوانی بۆ ئارتێمی دووەم، لە چەپەوە: ئاسمانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، گلۆڤەر، [[رید وایزمان]]، و ئاسمانی دەزگای بۆشایی ئاسمانی کەنەدا [[جێرمی هانسێن]].]]
گڵۆڤەر لە حوزەیرانی ٢٠١٣ وەک یەکێک لە ئەندامانی گرووپی ٢١ی ئاسمانییەکانی ناسا ناسێنرا و لە ساڵی ٢٠١٥دا مەشقەکانی تەواو کرد.

=== گەشتی ٦٤/٦٥ ===
لە ئابی ٢٠١٨دا، گڵۆڤەر وەک یەکێک لە ئاسمانییەکانی پڕۆگرامی تاقمی بازرگانی دەستنیشانکرا بۆ ئەوەی لە یەکەم گەشتی کردەیی پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon)دا بەشداری بکات. وەک بەشێک لەو ئەرکە، ئەو بۆ ماوەی زیاتر لە شەش مانگ ئەندامی تاقمی گەشتەکانی ٦٤ و ٦٥ی وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بوو. گڵۆڤەر یەکەم ئەمریکی-ئەفریقییە (ڕەشپێست) کە وەک ئەندامێکی هەمیشەیی لە وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی ژیابێت، نەک تەنها بۆ سەردانێکی کورت وەک ئەوەی لە سەردەمی پاپۆڕە ئاسمانییەکانی پێشوودا باو بوو.

بەگوێرەی ڕۆژنامەی (نیویۆرک تایمز):
&quot;دەستکەوتەکەی گڵۆڤەر بۆ ناسا جێگەی سەرنجە، کە هەوڵیداوە تیشک بخاتە سەر 'کەسایەتییە شاراوەکان' لە مێژووی خۆیدا، بەڵام تا ئێستا تەنها ١٤ ئەمریکی ڕەشپێستی بۆ بۆشایی ئاسمان ناردووە لە کۆی زیاتر لە ٣٠٠ ئاسمانی ناسا. ئەو نابێتە یەکەم ئاسمانی ڕەشپێست لەناو وێستگەکەدا، بەڵام ئەوانەی پێش ئەو هاتوون تەنها بۆ ماوەیەکی کورت لە کاتی دروستکردنی وێستگەکەدا لەوێ ماونەتەوە.&quot;

پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon) کە ناوی &quot;Resilience&quot; بوو، لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا بەڕێ کەوت و گڵۆڤەر و سێ ئاسمانی تری (دوو ئەمریکی و یەک ژاپۆنی) هەڵگرتبوو. ئەوان لە ١٧ی تشرینی دووەم گەیشتنە وێستگەی ئاسمان. لە کاتی مانەوەی لە وێستگەکەدا، گڵۆڤەر لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠دا وەک یەکێک لەو ١٨ ئاسمانییە هەڵبژێردرا کە بەشدار دەبن لە [[ئارتمیسی دووەم]]ی ناسا بۆ گەڕانەوە بۆ سەر مانگ.
=== پیاسە ئاسمانییەکان و چالاکییەکانی تر ===
یەکەم پیاسەی ئاسمانیی گڵۆڤەر لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ئەنجامدرا، کە زیاتر لە شەش کاتژمێری خایاند. ئەو و هاوڕێکەی (هۆپکینز) کاریان بۆ نۆژەنکردنەوەی مۆدیۆلی &quot;کۆڵومبس&quot; کرد. لە دووەم پیاسەی ئاسمانیدا، گڵۆڤەر کامێرایەکی دەرەکیی شکاوەی گۆڕی. لە سێیەم پیاسەیدا، لەگەڵ (کەیت ڕوبینز) دەستیان کرد بە چاککردنی سیستەمی کارەبای وێستگەکە و ئامادەکاری بۆ دانانی پانێڵی نوێی وزەی خۆر.

لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢١، ناسا ڤیدیۆیەکی بڵاوکردەوە کە تێیدا جێگری پێشووی سەرۆکی ئەمریکا (کامالا هێریس) پەیوەندییەکی تەلەفۆنیی لەگەڵ گڵۆڤەر ئەنجامدا کاتێک لە وێستگەی ئاسمانی بوو. گفتوگۆکەیان دەربارەی مێژووی گەشتە ئاسمانییەکان، بینینی زەوی لە بۆشایییەوە، و مانەوە مێژووییەکەی گڵۆڤەر بوو لە وێستگەکەدا.

=== ئارتمیسی دووەم ===
لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، گڵۆڤەر وەک فڕۆکەوانی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] دەستنیشانکرا. ئەم ئەرکە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥ بە کاتی جیهانی (UTC) دەستی پێکرد و پلان وایە لە ٦ی نیسانی ٢٠٢٦دا بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. لەم گەشتەدا، هەریەکە لە ئاسمانییەکان [[رید وایزمان]]، [[کریستینا کۆچ]]، و [[جێرمی هانسێن]] هاوڕێیەتی دەکەن.
== وێنەکان ==
&lt;gallery&gt;
File:Victor J Glover USN.jpeg|گڵۆڤەر بە جلی سەربازییەوە، ٢٠١٣
File:Victor Glover in Node 1.jpg|گڵۆڤەر لەناو مۆدیۆلی (Node 1) لە وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی
File:ISS-64 Glover works on port-side truss structure 4.jpg|گڵۆڤەر لە کاتی ئەنجامدانی یەکەم پیاسەی ئاسمانی لە گەشتی ٦٤
File:ISS-64 Glover completing battery upgrade.jpg|گڵۆڤەر لە کاتی جێگیرکردنی پاترییە نوێیەکان لە وێستگەکە
File:Victor Glover works on US spacesuit maintenance inside the Quest airlock 02.jpg|ڤیکتۆر لە کاتی خوێندنەوەی نەخشەی کارکردن لەسەر ئایپاد (iPad) پێش پیاسە ئاسمانییەکەی
File:Expedition 64 crew members pose together inside the Destiny lab.jpg|گڵۆڤەر و هاوڕێکانی لە تاقیگەی (Destiny)
File:ISS-64 Glover gives thumbs up.jpg|گڵۆڤەر بە دەم بە پێکەنینەوە لەناو وێستگەکە
File:ISS-64 Michael Hopkins and Victor Glover in the vestibule to IDA-3.jpg|ڤیکتۆر و مایک لە مۆدیۆلی (Node 2)
File:Victor Glover poses in JEM.jpg|وێنەیەکی سێڵفی لە مۆدیۆلی تاقیکردنەوەی ژاپۆنی
File:ISS-64 Victor Glover inside the Cupola (1).jpg|گڵۆڤەر لەناو مۆدیۆلی (Cupola) کە پەنجەرەیەکی گەورەی هەیە بۆ بینینی زەوی
File:Expedition 64 crew gathers for a New Year's Day portrait inside the Cupola.jpg|تەواوی تاقمی گەشتی ٦٤ لە ڕۆژی سەری ساڵدا
|File:ISS-64 Glover holiday season portrait.jpg|وێنەی گڵۆڤەر لە کاتی پشووەکانی سەری ساڵ لە بۆشایی ئاسمان
File:Victor Glover at desk in Node 2.jpg|کارکردن لەسەر تاقیکردنەوەی چاندنی ڕووەک لە بۆشایی ئاسمان
File:Victor Glover works on ISS machinery.jpg|پشکنینی سیستمە میکانیکییەکانی تاقیگەی ئەمریکی
File:Victor Glover at Johnson Space Center in 2022 02.jpg|گڵۆڤەر لە ناوەندی بۆشایی ئاسمانیی جۆنسۆن، ٢٠٢٢
&lt;/gallery&gt;

===سەرچاوە===
----
ویکیپیدیای ئینگلیزی
ناسا</text>
      <sha1>i7oi3jox36rj5015ss2pypy013xf6gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کریستینا کۆچ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294011</id>
    <revision>
      <id>1571809</id>
      <parentid>1571313</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی بێسەرچاوە|ژکزی بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1571809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7175" sha1="t3cyikep41d284bsdrt6evupnyvtmg7" xml:space="preserve">{{short description|کەشتیوانی ئەمریکی (born 1979)}}
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Use mdy dates|date=March 2023}}
{{Infobox astronaut
| name = کریستینا کۆچ
| image = Jsc2023e0016435 alt.jpg
| caption = کۆچ لە ٢٠٢٣
| birth_name = Christina Hammock
| birth_date = {{birth date and age|1979|1|29}}
| birth_place = [[Grand Rapids, Michigan]], U.S.
| death_date = 
| death_place = 
| spouse = Robert Koch
| education = [[North Carolina State University]] ([[Bachelor of Science|BS]], [[Master of Science|MS]])
| type = [[NASA astronaut]]
| time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|328|13|58|refresh=yes}} 
| selection = [[NASA Astronaut Group 21|NASA Group 21 (2013)]]
| evas = 6
| eva_time = 42{{nbsp}}کاتێژمێر, 15{{nbsp}}دەقە
| missions = {{Unbulleted indent list
  | [[Soyuz MS-12]]/[[Soyuz MS-13|MS-13]] ([[Expedition 59]]/[[Expedition&amp;nbsp;60|60]]/[[Expedition 61|61]])
  | [[Artemis II]]
  }}
| insignia = [[File:ISS Expedition 59 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 59 logo]] [[File:ISS Expedition 60 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 60 logo]] [[File:ISS Expedition 61 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 61 logo]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] 
}}
'''کریستینا کۆچ''' (بە ئینگلیزی: Christina Koch؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩) ئەندازیارێکی ئەمریکی و ئاسمانییەکی ناسایە لە گرووپی ساڵی ٢٠١٣. ئەو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا، و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور بەدەستهێناوە. هەروەها خوێندنی پێشکەوتووی لە ناوەندی گۆدارد بۆ گەشتە ئاسمانییەکان ئەنجامداوە. ڕێک پێش ئەوەی ببێتە ئاسمانی، وەک بەرپرسی وێستگە لە ساموای ئەمریکی لە فەرمانگەی نیشتمانیی ئۆقیانووس و بەرگەهەوا (NOAA) کاری کردووە.

لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٩، کۆچ وەک ئەندازیاری فڕین لە گەشتەکانی ٥٩، ٦٠ و ٦١ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بەڕێ کەوت. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، ئەو و (جێسیکا مێر) بوونە یەکەم دوو ژن کە بەشداری لە پیاسەیەکی ئاسمانیی تەواو مێژووییدا بکەن کە تەنها لە ڕەگەزی مێ پێک هاتبوون، بە مەبەستی گۆڕینی یەکەیەکی کۆنترۆڵی کارەبا لە دەرەوەی وێستگەکە. لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، کۆک ریکۆردی درێژترین ماوەی مانەوەی بەردەوامی لە بۆشایی ئاسمان بۆ ڕەگەزی مێ شکاند. ئەو لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٠ گەڕایەوە سەر زەوی.

لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کۆچ وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ژن کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم ژن کە بگاتە نزیک مانگ.
کۆچ لە لیستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی ساڵی ٢٠٢٠ی گۆڤاری (Time)دا هەڵبژێردرا.

== ژیانی پێشینە و خوێندن ==
کۆچ لە گراند ڕاپیدز لە ویلایەتی میشیگان لەدایکبووە، و لە شاری جاکسۆنڤێڵ لە ویلایەتی کارۆلینای باکوور گەورە بووە. دایک و باوکی ناویان (باربارا جۆنسن) و (ڕۆناڵد هامۆک)ـە. خەونی منداڵیی کۆچ ئەوە بووە کە ببێتە ئاسمانی.
کۆچ لە ساڵی ١٩٩٧ قوتابخانەی زانست و ماتماتیکی کارۆلینای باکووری تەواو کرد، دواتر لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور درێژەی بە خوێندن دا و دوو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا (٢٠٠١) و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا (٢٠٠٢) بەدەستهێنا. لە ساڵی ٢٠٠١دا، بوو بە دەرچووی بەرنامەی ئەکادیمیای ناسا لە ناوەندی گۆدارد.

== توێژینەوە و مەشقکردن ==
کۆچ لە بوارەکانی پەرەپێدانی ئامێرە زانستییەکانی بۆشایی ئاسمان و ئەندازیاریی مەیدانی کاریکردووە. لە کاتی کارکردنی وەک ئەندازیاری کارەبا لە تاقیگەی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرزەکانی ناسا، بەشداریی کردووە لە دروستکردنی ئامێرە زانستییەکان بۆ چەندین ئەرکی ناسا کە لە بوارەکانی فیزیای ئەستێرەیی و گەردوونناسی توێژینەوەیان دەکرد. لەو ماوەیەدا وەک مامۆستای یاریدەدەر لە کۆلێژی مۆنتگۆمەری لە میریلاند وانەی تاقیگەی فیزیای گوتووەتەوە.

لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٧، کۆچ وەک یاریدەدەری توێژینەوە لە بەرنامەی جەمسەری باشووری ئەمریکا کاری کردووە و سێ ساڵ و نیوی لە ناوچەکانی جەمسەری باکوور و باشوور بەسەر بردووە. ئەو وەرزێکی زستانی لە وێستگەی ئاموندسن-سکۆت لە جەمسەری باشوور بەڕێکرد، کە تێیدا پلەی گەرمی گەیشتە ١١١ پلەی فەهرەنایت لەژێر سفرەوە (-٧٩.٤ پلەی سەدی). لە کاتی مانەوەی لەوێ، ئەندامی تیمەکانی ئاگرکوژێنەوە و تیمەکانی گەڕان و ڕزگارکردن بووە لە ئۆقیانووس و سەهۆڵبەندانەکاندا. 

کۆچ کاتی خۆی لە جەمسەری باشوور وەک تەحەدایەکی دەروونی و جەستەیی ناوبردووە و دەڵێت: 
&quot;ئەمە بەواتای مانەوە بۆ چەندین مانگ بەبێ بینینی خۆر، لەگەڵ هەمان تاقم، و بەبێ گەیشتنی نامە یان خواردنی تازە. دابڕان و دوورکەوتنەوە لە خێزان و هاوڕێیان، ئەو بارودۆخانەن کە دەبێت ستراتیژییەک بدۆزیتەوە بۆ ئەوەی تێیاندا بەردەوام بیت.
----
'''دروستکرنی سەرجەم زانیاری لەسەر گەشتی ئارتمیسی دووەم: هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز'''
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]]
[[پۆل:ئەستێرەگەڕە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>t3cyikep41d284bsdrt6evupnyvtmg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جێرمی هانسێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294012</id>
    <revision>
      <id>1571808</id>
      <parentid>1571314</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی بێسەرچاوە|ژکزی بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1571808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7544" sha1="i456ir0sn1quh9dajt2u7xsmaa7vunx" xml:space="preserve">{{Short description|کەشتیوانی کەنەدی (born 1976)}}
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Use mdy dates|date=November 2024}}
{{Infobox astronaut
| name = جێرمی هانسێن
| honorific_suffix = {{post-nominals|country=CAN|CD|FRCGS|size=100%}}
| image = Jsc2023e0016436 alt2.jpg
| alt = Hansen wearing an orange uniform
| caption = Hansen in 2023
| birth_name = Jeremy Roger Hansen
| birth_date = {{Birth date and age|1976|1|27}}
| birth_place = [[London, Ontario]], Canada
| death_date = 
| death_place = 
| status = چاڵاك
| alma_mater = [[Royal Military College of Canada|Royal Military College]] ([[Bachelor of Science|BSc]], [[Master of Science|MSc]])
| spouse = Catherine Hansen
| children = 3
| awards = [[Canadian Forces' Decoration]] (2006)
| type = [[CSA astronaut]]
| time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|0|0|0|refresh=yes}}
| selection = {{plainlist|
* [[List of astronauts by selection#2009|2009 CSA Group]]
* [[NASA Astronaut Group 20|NASA Group 20 (2009)]]
}}
| missions = [[Artemis II]]
| module = {{Infobox military person
| embed            = yes
| embed_title      = Military career
| allegiance       = Canada
| branch           = [[Royal Canadian Air Force]]
| serviceyears     = 1994–present
| rank             = [[Colonel (Canada)|Colonel]]
}}
| insignia = [[File:Artemis II patch.png|45px]]
}}

'''جێرمی ڕۆجەر هانسێن''' (بە ئینگلیزی: Jeremy Roger Hansen؛ لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦) ئاسمانییەکی کەنەدی، فڕۆکەوانی جەنگی، فیزیازان و ئاکوانۆت (aquanaut)ـە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٩دا شانبەشانی (دەیڤید سەینت-ژاک) بۆ پەیوەندی بە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی (CSA) هەڵبژێردرا. پێش ئەوەی ببێتە ئاسمانی، هانسێن نەقیب (Captain) بوو لە هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا و فڕۆکەی جەنگی (CF-18)ی لێدەخوڕی. لەو کاتەوە پلەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ عەقید (Colonel).

لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، هانسێن وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەم ئاسمانیی نائەمریکی کە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی گەشت بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی بەردەوام بێت، دەبێتە یەکەم نائەمریکی کە بگاتە نزیک مانگ.

== ژیانی پێشینە و خوێندن ==
هانسێن لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦ لە شاری لەندەن لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ لەدایکبووە. ئەو لە کێڵگەیەکی نزیک (ئایڵسا کرایگ) گەورە بووە، تا ئەو کاتەی بۆ خوێندنی ئامادەیی چوو بۆ شاری ئینگەرسۆڵ.
لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا، پەیوەندی بە فەوجی ٦١٤ی کادێتی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا کرد لە شاری لەندەن، ئۆنتاریۆ.

دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی، هانسێن چووە کۆلێژی سەربازیی شاهانەی کەنەدا لە شاری کینگستۆن، کە لەوێ لە ساڵی ١٩٩٩ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی زانستی (بە پلەی نایاب) لە زانستی بۆشایی ئاسمان بەدەستهێنا.

دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠، هانسێن بڕوانامەی ماستەری لە فیزیادا لە هەمان کۆلێژ تەواو کرد، کە تێیدا تیشکی خستبووە سەر توێژینەوە لە بواری شوێنپێهەڵگرتنی مانگە دەستکردەکان.

== کاروان ==

[[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تاقمی ئارتەمیس ٢، لە دەستە چەپەوە: ئاسمانییەکانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، [[ویکتۆر گڵۆڤەر]]، [[رید وایزمان]]، و ئاسمانی کەنەدی [[جێرمی هانسێن]].
]]
لە ساڵی ٢٠١٣دا، هانسێن وەک &quot;کەیڤنۆت&quot; (Cavenaut) بەشداری لە مەشقەکانی (ESA CAVES) کرد لە ساردینیا، شانبەشانی چەند ئاسمانییەکی تری وەک ساتۆشی فوروکاوا و مایکڵ بارات. ئەم مەشقانە لەناو ئەشکەوتە قووڵەکاندا ئەنجام دەدرێن بۆ ئامادەکردنی ئاسمانییەکان بۆ کارکردن لە ژینگەی سەخت و دابڕاودا.
لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤، ناسا ڕایگەیاند کە هانسێن وەک &quot;ئاکوانۆت&quot; (Aquanaut) لە تاقیگەی ژێر ئاوی &quot;ئاکواریۆس&quot; کار دەکات لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤دا، وەک بەشێک لە ئەرکی (NEEMO 19) کە حەوت ڕۆژی خایاند.

لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، هانسێن وەک یەکەم کەنەدی دەستنیشانکرا کە گەشت بۆ نزیک مانگ بکات، وەک بەشێک لە ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] کە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد.

== ژیانی تایبەتی ==
هانسێن هاوسەرگیری لەگەڵ (کاسرین هانسێن) کردووە کە پزیشکە و پسپۆڕە لە تەندروستی ژناندا، و خاوەنی سێ منداڵن.

== خەڵات و ڕێزلێنانەکان ==
* میدالیای خزمەتی هێزە کەنەدییەکان (١٢ ساڵ خزمەت).
* باڵی فڕۆکەوانی هێزی ئاسمانی کەنەدا (٢٠٠٢).
* خەڵاتی لیگی کادێتی ئاسمانی کەنەدا (١٩٩٩).
* میدالیای یۆبیلی ئەڵماسی شاژن ئەلیزابێتی دووەم (٢٠١٢).
* میدالیای تاجەگوڵینەی شای بەریتانیا (٢٠٢٣).
* هەڵگری ئاڵای کەنەدا بووە لە ڕێوڕەسمی تاجەگوڵینەی شا چارڵز و شاژنە کامیلا.
* مارشاڵی نمایشکردنی (Calgary Stampede) لە ساڵی ٢٠٢٣.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{کۆمنز}}
* [https://www.asc-csa.gc.ca/eng/astronauts/canadian/active/bio-jeremy-hansen.asp ژیاننامەی جێرمی هانسێن لە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی]
* [http://spacefacts.de/bios/international/english/hansen_jeremy.htm ژیاننامەی جێرمی هانسێن لە Spacefacts]
* {{Twitter|Astro_Jeremy|جێرمی هانسێن}}

{{کەسانێک کە ئێستا لە بۆشایی ئاسماندان}}
{{ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی}}
{{گرووپی ٢٠ی ئاسمانییەکانی ناسا}}

{{DEFAULTSORT:Hansen, Jeremy}}
[[پۆل:لەدایکبوانی ١٩٧٦]]
[[پۆل:کەسایەتییە زیندووەکان]]
[[پۆل:ئاسمانییە کەنەدییەکان]]
[[پۆل:خەڵکی لەندەن، ئۆنتاریۆ]]
[[پۆل:ئەفسەرانی هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا]]
[[پۆل:فڕۆکەوانە کەنەدییەکان]]
[[پۆل:ئاکوانۆتەکان]]
[[پۆل:ئاسمانییەکانی ئارتەمیس]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]]
[[پۆل:ئەستێرەگەڕە کەنەدییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>i456ir0sn1quh9dajt2u7xsmaa7vunx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆشناگەری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294014</id>
    <revision>
      <id>1571561</id>
      <parentid>1571347</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1282" sha1="o51zh846yhmlkn4yz92pajac8fscxkr" xml:space="preserve">ڕۆشناگەری مەزهەبێکی فەلسەفی ئيسلاميە کە لە لايەن فەيلەسوفی گەورەی کورد [[شەھابەدین سوھرەوەردی]] دامەزراوە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kamal|یەکەم=Muhammad|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Mulla_Sadra_s_Transcendent_Philosophy.html?hl=no&amp;id=EwB7Zo7lVp0C|سەردێڕ=Mulla Sadra's Transcendent Philosophy|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Ashgate Publishing, Ltd.|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٦-٥٢٧١-٧|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

بە گشتی فەلسەفەی ڕۆشناگەری باس لەوە دەکات کە ( ناسينی خودايە لە ڕێگەی دۆزينەوە يان لە ئەنجامی ڕوناکييەک کە لە جيهانی هەستپێنەکراوەوە دێتە دەرەوە بۆ ناو عەقڵ )

فەيلەسوفی گەورەی کورد شەهابەدين سوهرەوەردی لە ژێر کاريگەری [[ئیبن سینا]] و [[ئەفلاتوون]] فەلسەفەی ڕۆشناگەری دامەزراند.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:مێژووی لۆژیک]]
[[پۆل:فەلسەفەی ئیسلامی]]
[[پۆل:خواناسی ئیسلامی]]
[[پۆل:فەلسەفەی سۆفی]]</text>
      <sha1>o51zh846yhmlkn4yz92pajac8fscxkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571781</id>
      <parentid>1571561</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1423" sha1="ejfy24fc2v20xmh5gziqn8108ybniid" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
ڕۆشناگەری مەزهەبێکی فەلسەفی ئيسلاميە کە لە لايەن فەيلەسوفی گەورەی کورد [[شەھابەدین سوھرەوەردی]] دامەزراوە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kamal|یەکەم=Muhammad|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Mulla_Sadra_s_Transcendent_Philosophy.html?hl=no&amp;id=EwB7Zo7lVp0C|سەردێڕ=Mulla Sadra's Transcendent Philosophy|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Ashgate Publishing, Ltd.|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٦-٥٢٧١-٧|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

بە گشتی فەلسەفەی ڕۆشناگەری باس لەوە دەکات کە ( ناسينی خودايە لە ڕێگەی دۆزينەوە يان لە ئەنجامی ڕوناکييەک کە لە جيهانی هەستپێنەکراوەوە دێتە دەرەوە بۆ ناو عەقڵ )

فەيلەسوفی گەورەی کورد شەهابەدين سوهرەوەردی لە ژێر کاريگەری [[ئیبن سینا]] و [[ئەفلاتوون]] فەلسەفەی ڕۆشناگەری دامەزراند.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:مێژووی لۆژیک]]
[[پۆل:فەلسەفەی ئیسلامی]]
[[پۆل:خواناسی ئیسلامی]]
[[پۆل:فەلسەفەی سۆفی]]</text>
      <sha1>ejfy24fc2v20xmh5gziqn8108ybniid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بێ ھەڵەبوون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294015</id>
    <revision>
      <id>1571543</id>
      <parentid>1571450</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2168" sha1="pgij8nlkjmb2b57br6eeenimt6vuzb5" xml:space="preserve">
'''بێ ھەڵەبوون''' ({{بە ئینگلیزی|Infallibilism}}) [[فەلسەفە|فەلسەفەیەکە]] کە دەڵێت زانین یان ڕاستی ڕەھا دەتوانرێت بە دەست بھێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی ھەڵەگەراییە (Fallibilism).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Moon |یەکەم=Andrew |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=Warrant does entail truth |ناونیشان=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |زمان=en |بەرگ=١٨٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٨٧–٢٩٧|doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=moses.creighton.edu}}&lt;/ref&gt;

لەوانەیە بیروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژیکیان ھەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>pgij8nlkjmb2b57br6eeenimt6vuzb5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571785</id>
      <parentid>1571543</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2267" sha1="l1yq5b1utvknh4hjez56gkf8dl51kxa" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
'''بێ ھەڵەبوون''' ({{بە ئینگلیزی|Infallibilism}}) [[فەلسەفە|فەلسەفەیەکە]] کە دەڵێت زانین یان ڕاستی ڕەھا دەتوانرێت بە دەست بھێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی ھەڵەگەراییە (Fallibilism).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Moon |یەکەم=Andrew |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=Warrant does entail truth |ناونیشان=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |زمان=en |بەرگ=١٨٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٨٧–٢٩٧|doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=moses.creighton.edu}}&lt;/ref&gt;

لەوانەیە بیروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژیکیان ھەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>l1yq5b1utvknh4hjez56gkf8dl51kxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571847</id>
      <parentid>1571785</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1571847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2289" sha1="3s8rkvw9gbr975qhsgd53ko2qxw3tuy" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
'''بێ ھەڵەبوون''' ({{بە ئینگلیزی|Infallibilism}}) [[فەلسەفە|فەلسەفەیەکە]] کە دەڵێت زانین یان ڕاستی ڕەھا دەتوانرێت بە دەست بھێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی ھەڵەگەراییە (Fallibilism).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Moon |یەکەم=Andrew |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=Warrant does entail truth |ناونیشان=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |زمان=en |بەرگ=١٨٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٨٧–٢٩٧|doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=moses.creighton.edu}}&lt;/ref&gt;

لەوانەیە بیروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژیکیان ھەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
[[پۆل:باوەڕ]]</text>
      <sha1>3s8rkvw9gbr975qhsgd53ko2qxw3tuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیستمی ھەڵدانی بۆشایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294020</id>
    <revision>
      <id>1571807</id>
      <parentid>1571360</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1571807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="a3k1j3zuae4v3t7wh3aglkosawduisi" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''سیستەمی ھەڵدانی بۆشایی (ئێس ئێڵ ئێس)''' بریتییە لە [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|ئامرازێکی ھەڵدانی سەرفکراوی]] ئەمریکیی ھەڵگری زۆر قورس کە لەلایەن [[ناسا]] بەکاردێت. وەک ئامرازی سەرەکیی ھەڵدان بۆ [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئارتێمیس]]، ئێس ئێڵ ئێس دیزاین کراوە بۆ ناردنی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراینی مرۆڤھەڵگر لەسەر ڕێڕەوەکانی تێپەڕبوونی مانگ بۆ ئەرکەکان بەرەو مانگ. ڕۆکێتەکە یەکەمجار لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھەڵدرا، کە ئەرکی بێ-مرۆڤی ئارتێمیس ١ی ھەڵگرتبوو. یەکەم ھەڵدانی مرۆڤھەڵگری بۆ فڕینی نزیک لە مانگی [[ئارتێمیس ٢]] بوو لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کە بووە دووەم ئامرازی ھەڵدان بۆ ھەڵگرتنی مرۆڤ بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]] (دوای ساتورن ٥).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ڕۆکێتسازی]]
[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]]</text>
      <sha1>a3k1j3zuae4v3t7wh3aglkosawduisi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294021</id>
    <revision>
      <id>1571558</id>
      <parentid>1571366</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3159" sha1="4ykrawuagb21sawotffbns90fnnid1m" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس''' (ئێس ئێچ ئێڵ ئێڵ ڤی) ڕۆکێتێکە کە دەتوانێت بارێکی {{Convert|50|metric ton|lb}}&lt;ref name=&quot;classes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=McConnaughey |یەکەم=Paul K. |دوایین٢=Femminineo |یەکەم٢=Mark G. |دوایین٣=Koelfgen |یەکەم٣=Syri J. |دوایین٤=Lepsch |یەکەم٤=Roger A. |دوایین٥=Ryan |یەکەم٥=Richard M. |دوایین٦=Taylor |یەکەم٦=Steven A. |display-authors=١|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/500393main_TA01-LaunchPropulsion-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160324110232/http://www.nasa.gov/pdf/500393main_TA01-LaunchPropulsion-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٦|لە=Section 1.3 |وتەگێڕانەوە=Small: 0–2 t payloads; Medium: 2–20 t payloads; Heavy: 20–50 t payloads; Super Heavy: &gt; 50 t payloads.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hsf200910&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/396093main_HSF_Cmte_FinalReport.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190216063908/https://www.nasa.gov/pdf/396093main_HSF_Cmte_FinalReport.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٦|زنجیرە=Review of U.S. Human Spaceflight Plans Committee |پەڕەکان=٦٤–٦٦|وتەگێڕانەوە=...the U.S. human spaceflight program will require a heavy-lift launcher … in the range of 25 to 40 mt … this strongly favors a minimum heavy-lift capacity of roughly 50 mt....}}&lt;/ref&gt; بۆ [[خولگەی نزیکی زەوی]] بەرز بکاتەوە بەپێی ویلایەتە یەکگرتووەکان، و زیاتر لە {{Convert|100|metric ton|lb}} بەپێی ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Osipov|یەکەم=Yury|ناونیشان=https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/3492657|سەردێڕ=Great Russian Encyclopedia|بڵاوکەرەوە=Great Russian Encyclopedia|ساڵ=٢٠٠٤–٢٠١٧|شوێن=Moscow|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210527140116/https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/3492657|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ئەوە بەتواناترین پۆلێنکردنی [[مووشەک ھەڵگر|پێڕاگوێزی ھەڵدانە]] بەپێی کێش بۆ خولگە، کە لە پۆلێنکردنی پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری قورس تێدەپەڕێت. ئەرکە مانگییە مرۆڤھەڵگرەکان و [[فڕینی بۆشاییی نێوھەسارەیی|ئەرکە نێوھەسارەیییەکان]] بەزۆری بەندن بە پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی زۆر قورسەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>4ykrawuagb21sawotffbns90fnnid1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانت ئۆگستین، فلۆریدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294025</id>
    <revision>
      <id>1571555</id>
      <parentid>1571383</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20357" sha1="fagqeswjfshs0oyvmy8xosagxdlacyv" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = سانت ئۆگستین، فلۆریدا
| native_name        = {{native name|es|San Agustín}}
| settlement_type    = [[شار]]
| image_skyline      = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/ | total_width = 300 | align = center
| image1 = Aerial view of the Castillo de San Marcos, St. Augustine, FL 2025-05-20.jpg
| caption1 = [[Castillo de San Marcos]]
| image2 = St. Augustine Lighthouse 1.jpg
| caption2 = [[St. Augustine Light]]
| image3 = Flagler College, Ponce de Leon Hotel, St. Augustine FL, South courtyard view 20160707 1.jpg
| caption3 = [[Flagler College]]
| image4 = Alcazar Hotel, St. Augustine, FL, US (21).jpg
| caption4 = [[Lightner Museum]]
| image5 = Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg
| caption5 = [[Cathedral Basilica of St. Augustine]]
| image6 = St Aug Alligator Farm sign02.jpg
| caption6 = [[St. Augustine Alligator Farm Zoological Park]]
| image7 = St Aug old county jail01.jpg
| caption7 = [[Old St. Johns County Jail]]
}}
| image_shield       = Coat of arms of Saint Augustine, Florida.svg
| shield_alt         = 
| named_for          = [[Augustine of Hippo|Saint Augustine of Hippo]]
| image_map          = St. Johns County Florida Incorporated and Unincorporated areas St. Augustine Highlighted.svg
| map_caption        = Location in [[St. Johns County, Florida|St. Johns County]] and the U.S. state of [[Florida]]
| pushpin_map        = USA
| pushpin_label_position = &lt;!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_mapsize    = 
| pushpin_map_caption = Location in the United States
&lt;!-- Location ----&gt;| subdivision_type   = Country
| subdivision_name   = United States
| subdivision_type1  = [[U.S. state|State]]
| subdivision_name1  = Florida
| subdivision_type2  = [[County (United States)|County]]
| subdivision_name2  = [[St. Johns County, Florida|St. Johns]]
&lt;!-- Government ----&gt;| established_title  = Established
| established_date   = {{start date and age|1565|9|8}}
| founder            = [[Pedro Menéndez de Avilés]]
| government_footnotes = 
| government_type    = [[Council–manager government|Commissioner–manager]]
| leader_party       = 
| leader_title       = [[Mayor]]
| leader_name        = &lt;!-- Area ----&gt;
| unit_pref          = Imperial
| area_footnotes     = &lt;ref name=&quot;CenPopGazetteer2020&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020 U.S. Gazetteer Files|ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_12.txt|بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;
| area_total_sq_mi   = 12.85
| area_land_sq_mi    = 9.52
| area_water_sq_mi   = 3.33
| area_total_km2     = 33.29
| area_land_km2      = 24.66
| area_water_km2     = 8.63
&lt;!-- Population ----&gt;| population_as_of   = [[2020 United States census|2020]]
| population_total   = 14329
| population_footnotes = 
| population_density_sq_mi = 1504.99
| population_density_km2 = 581.05
| population_urban   = 91786
| population_metro   = &lt;!-- General information ----&gt;
| timezone1          = [[Eastern Time Zone|EST]]
| utc_offset         = &amp;minus;5
| timezone1_DST      = [[Eastern Time Zone|EDT]]
| utc_offset_DST     = &amp;minus;4
| elevation_footnotes = &lt;ref name=gnis/&gt;
| elevation_ft       = 0
| coordinates        = {{coord|29|53|21|N|81|18|15|W|display=it}}
| coordinates_footnotes = &lt;ref name=gnis/&gt;
&lt;!-- Area/postal codes and others ----&gt;| postal_code_type   = [[ZIP Code]]s
| postal_code        = 32080, 32084, 32085, 32086, 32095, 32082, 32092
| website            = {{URL|https://www.citystaug.com}}
| footnotes          = 
}}
'''سانت ئۆگستین''' شارێکە لە [[ناوەندی شارستان|ناوچەی]] سانت جۆنز لە ویلایەتی فلۆریدا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. دەکەوێتە 40 میل (64&amp;nbsp;km) باشووری ناوەندی شاری [[جاکسۆنڤیل، فلۆریدا|جاکسۆنڤیل]], شارەکە لە [[کەناری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|کەنارەکانی ئەتڵەسی]] باکووری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدایە. لە ساڵی ١٥٦٥ لەلایەن دانیشتوانی [[ئیسپانیا|ئیسپانیاوە]] دامەزراوە، کۆنترین شوێنی نیشتەجێبوونی بەردەوامە کە لەلایەن ئەوروپییەوە دامەزراوە و ئێستا [[ویلایەتە یەکگرتووە پێکلکاوەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای تەنیشت یەکترە]].

سانت ئۆگستین بەشێکە لە ناوچەی کەناری یەکەمی فلۆریدا و ناوچەی گەورەی جاکسۆنڤیل. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا ١٤ هەزار و ٣٢٩ کەس بووە، لە کاتێکدا لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠دا ١٢ هەزار و ٩٧٥ کەس بووە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمەوە، کاراکتەری مێژوویی جیاوازی سانت ئۆگستین وایکردووە شارەکە ببێتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. کاستیلۆ دی سان مارکۆس, قەڵای ئیسپانی سەدەی ١٧ی شارەکە، بەردەوامە لە ڕاکێشانی گەشتیاران. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Staff |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm|سەردێڕ=Coquina - Fort Matanzas National Monument (U.S. National Park Service) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210304162318/https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.nps.gov}}&lt;/ref&gt; شەقامی سانت جۆرج شەقامێکی سەرەکی پیادەیە کە بە ناوچەی ناوەندی شاردا تێدەپەڕێت و زیاتر لە ٣٠ خانووی مێژوویی و شوێنی گەشتیاری لەخۆدەگرێت.&lt;ref name=&quot;Brooke2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brooke|یەکەم=Steven|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=UZRAQ-b7zBsC&amp;pg=PA20|سەردێڕ=The Majesty of St. Augustine|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Pelican Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٥٥٦-٠٨١٩-٥|پەڕە=٢٠}}&lt;/ref&gt;

ئیسپانیا لە ساڵی ١٨١٩ فلۆریدای بە ئەمریکا دا و سانت ئۆگستین وەک یەکێک لە دوو پایتەختی یەک لە دوای یەک لە خاکی فلۆریدا دەستنیشانکرا، ئەوی دیکەیان پێنساکۆلا بوو، لەگەڵ پەسەندکردنی پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨٢١. پاسەوانی نیشتمانی فلۆریدا شارەکەی کردە بارەگای سەرەکی خۆی لە هەمان ساڵدا. حکومەتی خاکی جووڵەی کرد و لە ساڵی ١٨٢٤دا [[تەڵاھاسی|تالاهاسی]] کردە پایتەختی هەمیشەیی فلۆریدا. &lt;ref name=&quot;Montès2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Montès|یەکەم=Christian|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Bi5nAgAAQBAJ&amp;pg=PT132|سەردێڕ=American Capitals: A Historical Geography|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٨٠٥١-٢|پەڕە=١٣٢}}&lt;/ref&gt;

سانت ئۆگستین لە ٨ی ئەیلوولی ١٥٦٥ لەلایەن دەریاوانی ئیسپانی پێدرۆ مێنێندێز دی ئەڤیلێس کە یەکەم حاکمی فلۆریدا بوو دامەزراوە. ناوی ئەو شارۆچکەیەی ''ناوە سان ئاگوستین'' ، چونکە کەشتییەکانی کە دانیشتووان و سەرباز و پێداویستییەکانی ئیسپانیایان هەڵگرتبوو، بۆ یەکەمجار یازدە ڕۆژ پێشتر لە ٢٨ی ئاب، ڕۆژی جەژنی [[ئۆگەستین|سانت ئۆگستین،]] زەوییان لە فلۆریدا بینیبوو. &lt;ref name=&quot;College1981&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hennesey|یەکەم=James J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&amp;pg=PA11|سەردێڕ=American Catholics: A History of the Roman Catholic Community in the United States: A History of the Roman Catholic Community in the United States|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٨١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٠٢٠٣٦-٣|شوێن=New York|پەڕە=١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160503033358/https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&amp;pg=PA11|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; شارەکە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ وەک پایتەختی فلۆریدای ئیسپانیا کاری کردووە. لە ساڵی ١٧٦٣ بووە پایتەختی [[فلۆریدای ڕۆژھەڵات|فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی بەریتانیا]] و دوای پەیماننامەی ڤێرسای لە ساڵی ١٧٨٣ لە سەردەمی دووەمی ئیسپانیادا وەک پایتەخت بەردەوام بوو.


[[پەڕگە:Great_house_of_Seloy.jpg|وێنۆک|پێدرۆ مێنێندێز دی ئاڤیلێس دانیشتووانەکەی گواستەوە بۆ گوندی هۆزی سێلۆی لە تیموکوا. سەرۆکەکەیان ماڵی گەورەی پێبەخشین، پێکهاتەیەک کە توانای هەڵگرتنی چەند سەد کەسی هەبوو. لە دەوری ئەم خانووە کۆبوونەوەیە ئیسپانییەکان کانییەکیان هەڵکەند و قەڵایان بۆ زیاد کرد.]]

== گەلەری ==
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(11).jpg|alt=Bell tower on northeast bastion of the Castillo de San Marcos| تاوەری زەنگ لەسەر قەڵای باکووری ڕۆژهەڵاتی کاستیلۆ دی سان مارکۆس
پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(13).jpg|alt=North bastions and wall of the Castillo, looking eastward toward Anastasia Island| قەڵا و دیواری باکووری کاستیلۆ، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بەرەو دوورگەی ئەناستاسیا
پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(12).jpg|alt=Seawall south of the Castillo| دیواری دەریایی لە باشووری کاستیلۆ
پەڕگە:City_gate.jpg|alt=The city gates of St. Augustine, built in 1808, part of the much older Cubo Line| دەروازەکانی شارەکانی سانت ئۆگستین کە لە ساڵی ١٨٠٨ دروستکراوە، بەشێکە لە هێڵی کوبۆی زۆر کۆنتر
پەڕگە:St_Aug_Govt_House_Museum01.jpg|alt=The Government House. East wing of the building dates to the 18th-century structure built on original site of the governor's residence.| ماڵی حکومەت. باڵی ڕۆژهەڵاتی بیناکە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێکهاتەی سەدەی ١٨ کە لەسەر شوێنی ڕەسەنی شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگار دروستکراوە. &lt;ref name=&quot;Kornwolf2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kornwolf|یەکەم=James D.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=HybqAAAAMAAJ&amp;q=%22fronting%20on%20the%20plaza%22|سەردێڕ=Architecture and Town Planning in Colonial North America|بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٥٩٨٦-١|پەڕە=٨٧}}&lt;/ref&gt;
پەڕگە:Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg|alt=Facade of the Roman Catholic Cathedral of St. Augustine| ڕووبەری کاتدراڵی ڕۆمانی کاسۆلیکی سانت ئۆگستین
پەڕگە:OurLadyofLaLecheShrine-exterior.jpg|alt=Shrine of Our Lady of La Leche at Mission Nombre de Dios| مەزارگەی خاتوونی لا لێچێ لە میشن نۆمبری دی دیۆس
پەڕگە:St_Aug_Mem_Presby_Church02.jpg|alt=Memorial Presbyterian Church| کڵێسای پرێسبیتێری میمۆریال
پەڕگە:The_Lightner_Museum.jpg|alt=The former Hotel Alcazar now houses the Lightner Museum and City Hall| ئێستا هۆتێل ئەلکازاری پێشوو مۆزەخانەی لایتنەر و هۆڵی شارەوانی تێدایە
پەڕگە:Flagler_College,_Ponce_de_Leon_Hotel,_St._Augustine_FL,_South_courtyard_view_20160707_1.jpg|alt=Flagler College, formerly the Ponce de Leon Hotel| کۆلێژی فلاگلێر, پێشتر هۆتێلی پۆنسێ دی لیۆن بوو
پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(16).jpg|alt=Bridge of Lions, looking eastward to Anastasia Island| پردی شێرەکان، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بۆ دوورگەی ئەناستاسیا
پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(27).jpg|alt=Tolomato Cemetery| گۆڕستانی تۆلۆماتۆ
&lt;/gallery&gt;&lt;/div&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==
{{دەروازە|Florida|Cities}}

* &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBZc&quot;&gt;Gálveztown&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (brig sloop) – کەشتییەک کە ڕۆڵی هەبوو لە هەڵمەتی کەناری کەنداو لە [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکا]] لە سەردەمی بێرناردۆ دی گالڤێز, و کۆپیەکەی کە بەم دواییە لە ئیسپانیا دروستکرا پێشبینی 450 ساڵەی دامەزراندنی سانت ئۆگستین (1565–2015).
* بزووتنەوەی سانت ئۆگستین

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* عەباد و لاسیێرا، ئینیگۆ، &quot;پەیوەندی دیسکبریمێنت، کۆنکیستا ی پۆپۆڕنسی دی لاس و کۆستاس دی لا فلۆریدا&quot; – &quot;ڕیلاسیۆن دی لا فلۆریدا&quot; (١٧٨٥)؛ edición de خوان خۆسێ نیتۆ کالێن و خۆسێ ماریا سانچێز مۆلێدۆ.
* کۆلبێرن، دەیڤد، ''گۆڕانی ڕەگەزی و قەیرانی کۆمەڵگا: سانت ئۆگستین، فلۆریدا، ١٨٧٧-١٩٨٠'' (١٩٨٥)، نیویۆرک: چاپخانەی زانکۆی کۆڵۆمبیا.
* 
* دیگان، کاثلین، ''فۆرت مۆیس: قەڵای ڕەشی ئازادی ئەمریکای کۆلۆنیالیزم'' (١٩٩٥)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا.
* فێربانکس، جۆرج ڕ. (جۆرج ڕەینزفۆرد)، ''مێژوو و شوێنەوارەکانی سانت ئۆگستین، فلۆریدا'' (١٨٨١)، جاکسۆنڤیل، فلۆریدا، هـ.درۆ.
* گانۆن، مایکل ڤی.، ''خاچ لە خۆڵدا: کەنیسەی کاسۆلیکی سەرەتایی لە فلۆریدا 1513-1870'' (1965)، گەینزڤیل: چاپخانەکانی زانکۆی فلۆریدا.
* گۆڵدشتاین، هۆلی مارکۆڤیتز، &quot; [http://southernspaces.org/2012/st-augustines-slave-market-visual-history &quot;بازاڕی کۆیلە&quot;ی سانت ئۆگستین: مێژوویەکی بینراو] ، ''فەزای باشوور'' ، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢.
* گۆردۆن، ئێلسبێس، ''میراتی تەلارسازی کۆلۆنیالی فلۆریدا،'' چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، ٢٠٠٢؛ ''دڵ و ڕۆحی فلۆریدا: شوێنە پیرۆزەکان و تەلارسازی مێژوویی'', چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، 2013
* گراهام، تۆماس، ''بەئاگاهاتنەوەی سانت ئۆگستین'', (1978)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین
* هانا، ئەی جەی، ''شازادەیەک لە ناوەڕاستیاندا'' ، (١٩٤٦)، نۆرمان: چاپخانەی زانکۆی ئۆکلاهۆما.
* هارڤی، کارێن، ''یەکەم شاری ئەمریکا'' ، (١٩٩٢)، دەریاچەی بوینا ڤیستا، فلۆریدا: بڵاوکراوەکانی گەشتە تایبەتمەندەکان.
* هارڤی، کارێن، ''سانت ئۆگستین دەچێتە ناو سەدەی بیست و یەکەمەوە'', (2010), ڤێرجینیا بیچ، ڤێرجینیا: کۆمپانیای دۆنینگ.
* لاندەرز، جین، ''کۆمەڵگەی ڕەشپێستەکان لە فلۆریدای ئیسپانی'' (١٩٩٩)، ئۆربانا و شیکاگۆ: چاپخانەی زانکۆی ئیلینۆیس.
* لاردنەر، ئەڵقە، ''گەشتەکانی گولیبل'' ، (١٩٢٥)، نیویۆرک: سکریبنەر.
* لیۆن، یوجین، ''کۆمپانیای فلۆریدا'', (1976)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا.
* مانوسی، ئەلبێرت، ''مێنێندێز'' ، (١٩٨٣)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین.
* 
* مەکارسی، کیڤن (سەرنوسەر)، ''ڕێبەری کتێبی خۆشەویست بۆ فلۆریدا'', (1992)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس.
* نۆلان، دەیڤد، ''پەنجا پێ لە بەهەشتدا: بووژانەوەی فلۆریدا'', (1984)، نیویۆرک: هارکۆرت برایس جۆڤانۆڤیچ.
* نۆلان، دەیڤد، ''ماڵەکانی سانت ئۆگستین'', (1995)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس.
* پۆرتێر، کینێس دبلیو، ''سێمینۆلە ڕەشپێستەکان: مێژووی گەلێکی ئازادیخواز'' ، (١٩٩٦)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا.
* ڕینۆڵدز، چارڵز بی (چارڵز بینگهام)، ''پیرۆزی کۆن ئۆگستین، چیرۆکێکی سێ سەدە'', (1893)، سانت ئۆگستین، فلۆریدا ئی ئێچ ڕینۆڵدز.
* تۆرچیا، ڕۆبەرت دبلیو، ''کۆلۆنی ونبوو: هونەرمەندەکانی سانت ئۆگستین، ١٩٣٠-١٩٥٠'' ، (٢٠٠١)، سانت ئۆگستین: مۆزەخانەی لایتنەر.
* تۆرنەر، گلێنێت تیلی، ''فۆرت مۆز'', (2010)، نیویۆرک: کتێبەکانی ئەبرامز.
* کۆمیسیۆنی مافە مەدەنییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، 1965. ''جێبەجێکردنی یاسا: ڕاپۆرتێک سەبارەت بە پاراستنی یەکسان لە باشوور''. واشنتۆن دی سی: نووسینگەی چاپی حکومەت.
* وارن، دان ڕ.، ''ئەگەر هەموو هاوینێکی بخایەنێت: مارتن لوتێر کینگ، کەی کەی کەی، و مافەکانی دەوڵەتان لە سانت ئۆگستین، ١٩٦٤'' ، (٢٠٠٨)، توسکالۆسا: چاپخانەی زانکۆی ئەلاباما.
* واتەربێری، جان پارکەر (سەرنوسەر)، ''کۆنترین شار'', (1983)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین.

== بەستەری دەرەکی ==

=== سەرچاوەکانی حکومەت ===

* [https://www.citystaug.com/ ماڵپەڕی فەرمی شاری سانت ئۆگستین]
* [http://www.staugustineport.com/ بەندەری سانت ئۆگستین، ڕێڕەوی ئاو و ناوچەی کەنار دەریا]

=== میدیای هەواڵی ناوخۆیی ===

* [http://www.staugustine.com/ ''The St. Augustine Record/staugustine.com''], ڕۆژنامەی چاپکراو و ئۆنلاین ڕۆژانەی شارەکە
* [http://www.historiccity.com/ ''هەواڵی شاری مێژوویی''], گۆڤاری هەواڵی ئۆنلاین ڕۆژانە
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
&lt;references /&gt;
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٦٥]]
[[پۆل:شوێنە کەناردەریا ئاوەدانەکانی فلۆریدا لەسەر زریای ئەتڵەسی]]
[[پۆل:بارەگاکانی شارستانەکان لە فلۆریدا]]
[[پۆل:شارەکانی فلۆریدا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]]</text>
      <sha1>fagqeswjfshs0oyvmy8xosagxdlacyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سی دراگۆن (مووشەک)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294026</id>
    <revision>
      <id>1571806</id>
      <parentid>1571375</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1174" sha1="n4reagzci640r7201m6l4wvcosy3zlj" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
سی دراگۆن دیزاینێکی چەمکیی توێژینەوەی ساڵی ١٩٦٢ بوو بۆ [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس]]ی خولگەییی دوو-قۆناغی لە دەریاوە ھەڵدراو و دووبارە بەکارھێنەرەوە. پڕۆژەکە لەلایەن ڕۆبێرت تروواکسەوە سەرکردایەتی دەکرا لەکاتی کارکردنی لە ئایرۆجێت، کە یەکێک بوو لەو ژمارە دیزاینەی کە دروستی کردبوون و بڕیار بوو بە سەرئاوخستنی مووشەکەکە لە ئۆقیانووسدا ھەڵبدرێن. ھەرچەندە ھەندێک حەز لەلایەن ھەردوو [[ناسا]] و تۆد شیپیاردز ھەبوو، بەڵام پڕۆژەکە جێبەجێ نەکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ڕۆکێتسازی]]</text>
      <sha1>n4reagzci640r7201m6l4wvcosy3zlj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبێرت تروواکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294027</id>
    <revision>
      <id>1571556</id>
      <parentid>1571374</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1316" sha1="c2fhfrnqrsp0pd1bt13x7s1z02f1bny" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕۆبێرت تروواکس''' کاپتن '''ڕۆبێرت سی تروواکس''' ([[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یوو ئێس ئێن]]) (٣ی ئەیلوولی ١٩١٧ – ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠) ئەندازیارێکی مووشەکی ئەمریکی بوو لە [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، و کۆمپانیاکانی وەک ئایرۆجێت و تروواکس ئینجینیرینگ، کە خۆی دایمەزراندبوون. تروواکس لایەنگری دیزاینەکانی مەکینەی مووشەک و [[پێڕاگوێز]]ی کەم-تێچوو بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=31673 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120911153710/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=31673 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:پارێزەرانی بۆشایی ئاسمان]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>c2fhfrnqrsp0pd1bt13x7s1z02f1bny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571782</id>
      <parentid>1571556</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="bknms18q6jtgxb4bhjn2otfzrosozaa" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆبێرت تروواکس''' کاپتن '''ڕۆبێرت سی تروواکس''' ([[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یوو ئێس ئێن]]) (٣ی ئەیلوولی ١٩١٧ – ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠) ئەندازیارێکی مووشەکی ئەمریکی بوو لە [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، و کۆمپانیاکانی وەک ئایرۆجێت و تروواکس ئینجینیرینگ، کە خۆی دایمەزراندبوون. تروواکس لایەنگری دیزاینەکانی مەکینەی مووشەک و [[پێڕاگوێز]]ی کەم-تێچوو بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=31673 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120911153710/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=31673 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:پارێزەرانی بۆشایی ئاسمان]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>bknms18q6jtgxb4bhjn2otfzrosozaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نۆڤا (مووشەکی ناسا)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294028</id>
    <revision>
      <id>1571805</id>
      <parentid>1571377</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1507" sha1="bad88uayayw1y1o14zf4h76v1pgk5f4" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''نۆڤا''' زنجیرەیەک لە دیزاینەکانی مووشەکی [[ناسا]] بوو کە ھەم پێش و ھەم دوای مووشەکی ساتورن ٥ کە لە [[بەرنامەی ئەپۆلۆ|بەرنامەی ئەپۆلۆدا]] بەکارھێنرا، پێشنیار کرابوون. نۆڤا یەکەم ھەڵدەری گەورەی ناسا بوو کە لە ساڵی ١٩٥٨دا پێشنیار کرا، بۆ ئەرکە ھاوشێوەکانی ئەوانەی کە دواتر ساتورن ٥ بۆیان بەکارھێنرا. دیزاینەکانی نۆڤا و ساتورن ٥ لە چەمکی بنەڕەتی، ھێز، قەبارە، و کارکردندا زۆر لە یەکتر دەچوون. جیاوازییەکان کەم بەڵام کرداری بوون، و لە کۆتاییدا ساتورن بۆ بەرنامەی ئەپۆلۆ ھەڵبژێردرا، بە شێوەیەکی سەرەکی لەبەر ئەوەی تا ڕادەیەکی زیاتر دامەزراوە ھەبووەکانی دووبارە بەکاردەھێناوە و دەتوانرا کەمێک زووتر بگەیەنرێتە سەر سەکۆی ھەڵدان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>bad88uayayw1y1o14zf4h76v1pgk5f4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ساتورن ٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294029</id>
    <revision>
      <id>1571804</id>
      <parentid>1571381</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1571804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1166" sha1="hk38g7nhia1l8yictz6fmfvu890j9ba" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ساتورن ٥''' [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس]]ی خانەنشینکراوی ئەمریکییە کە لەلایەن [[ناسا]] لەژێر [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئەپۆلۆدا]] بۆ گەڕانی مرۆیی لەسەر مانگ پەرەی پێدراوە. مووشەکەکە بۆ مرۆڤ گونجاو بوو، [[موشەکی فرەقۆناغ|سێ قۆناغی]] ھەبوو، و بە [[مووشەکی سووتەمەنیی شل|سووتەمەنیی شل]] کار پێ دەکرا. لە ساڵی ١٩٦٧ تا ١٩٧٣ فڕێندرا، بۆ نۆ گەشتی مرۆڤھەڵگر بۆ سەر مانگ و بۆ ھەڵدانی سکایلاب، یەکەم [[وێستگەی بۆشایی]]ی ئەمریکی بەکارھێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٩]]</text>
      <sha1>hk38g7nhia1l8yictz6fmfvu890j9ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سکایلاب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294030</id>
    <revision>
      <id>1571803</id>
      <parentid>1571384</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="mvbud7vbcg0ab8q0o1ctb1artg1in0i" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''سکایلاب''' یەکەم [[وێستگەی بۆشایی]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو، کە لەلایەن [[ناسا]]وە ڕەوانە کرا، و بۆ ماوەی نزیکەی ٢٤ ھەفتە لە نێوان ئایاری ١٩٧٣ و شوباتی ١٩٧٤ نیشتەجێی تێدا کرا. لەلایەن سێ تاقمی سێ-کەسیی ئاسمانگەڕانەوە کاری پێ دەکرا: سکایلاب ٢، سکایلاب ٣، و سکایلاب ٤. سکایلاب لە قۆناغی سێیەمی دەستکاریی-کراوی ساتورن ٥ (ئێس-فۆڕ بی) دروست کرابوو، و لەکاتی ھەڵداندا شوێنی ئەو قۆناغەی گرتبووەوە. چالاکییەکان وۆرکشۆپێکی خولگەیی، ڕوانگەیەکی خۆری، چاودێریکردنی زەوی و سەدان [[تاقیکاری|تاقیکارییان]] لەخۆدەگرت. خولگەی سکایلاب لە کۆتاییدا پووکایەوە و لە ١١ی تەممووزی ١٩٧٩ لە تەوشکدا ھەڵوەشایەوە، و پاشماوەکانی بەسەر [[ئۆقیانووسی ھیند]] و [[ئوسترالیای ڕۆژاوا]]دا بڵاوبوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>mvbud7vbcg0ab8q0o1ctb1artg1in0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تەلەسکۆپی خۆری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294031</id>
    <revision>
      <id>1571802</id>
      <parentid>1571387</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="960" sha1="786k87ilgokesowtgzpcbcdsj26m0fh" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''تێلیسکۆپی خۆری''' یان '''ڕوانگەی خۆری''' بریتییە لە [[تەلەسکۆپ|تەلەسکۆپێکی]] تایبەت کە بۆ تێبینیکردنی [[خۆر]] بەکاردێت. تێلیسکۆپە خۆرییەکان زۆربەی کات ڕووناکی بە درێژیی شەپۆلەکان لەناو، یان نەک زۆر لە دەرەوەی، شەبەنگی بینراودا دەدۆزنەوە. ناوە بەسەرچووەکان بۆ تێلیسکۆپەکانی خۆر ھێلیۆگراف و فۆتۆھێلیۆگراف دەگرنەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:خۆر]]
[[پۆل:ڕوانگە ئاسمانییەکان]]</text>
      <sha1>786k87ilgokesowtgzpcbcdsj26m0fh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەبەنگی بینراو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294032</id>
    <revision>
      <id>1571554</id>
      <parentid>1571391</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5418" sha1="5cxrwfra7vob79rcyun9oxmav9jxdg1" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Light_dispersion_of_a_mercury-vapor_lamp_with_a_flint_glass_prism_IPNr°0125.jpg|وێنۆک|[[ڕووناکی]] سپی لەلایەن پڕیزمێکی شووشەیییەوە [[پەڕەوازەکردن|پەڕەوازە دەکرێت]] بۆ ڕەنگەکانی شەبەنگی بینراو.]]
'''شەبەنگی بینراو''' ئەو باندەی [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|شەبەنگی کارۆموگناتیسییە]] کە بۆ [[بینایی|چاوی مرۆڤ]] [[بینایی|بینراوە]]. [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی]] لەم مەودایەی [[درێژیی شەپۆل|درێژیی شەپۆلەکاندا]] پێی دەوترێت ''[[ڕووناکی|ڕووناکی بینراو]]'' (یان بە سادەیی ڕووناکی).
'''شەبەنگی بینایی''' ھەندێک جار بە ھەمان شەبەنگی بینراو دادەنرێت، بەڵام ھەندێک نووسەر زاراوەکە بە فراوانتر پێناسە دەکەن، بۆ ئەوەی بەشەکانی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی|سەروو وەنەوشەیی]] و [[ژێرسوور|ژێرسووریش]] لە شەبەنگی کارۆموگناتیسی بگرێتەوە، کە پێکەوە بە ''تیشکدانی بینایی'' دەناسرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pedrotti|یەکەم=Frank L.|سەردێڕ=Introduction to Optics|دوایین٢=Pedrotti|یەکەم٢=Leno M.|دوایین٣=Pedrotti|یەکەم٣=Leno S.|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٢٨٢٦-٢|پەڕەکان=٧–٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ThoughtCo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thoughtco.com/the-visible-light-spectrum-2699036 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240918221444/https://www.thoughtco.com/the-visible-light-spectrum-2699036 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ThoughtCo |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

[[چاوی مرۆڤ|چاوێکی ئاساییی مرۆڤ]] وەڵامدانەوەی بۆ درێژیی شەپۆلەکان لە نزیکەی ٣٨٠ تا نزیکەی ٧٥٠ نانۆمەتر دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Starr, Cecie|ناونیشان=https://archive.org/details/biologyconceptsa06edstar|سەردێڕ=Biology: Concepts and Applications|بڵاوکەرەوە=Thomson Brooks/Cole|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٣٤-٤٦٢٢٦-٠|پەڕە=[https://archive.org/details/biologyconceptsa٠٦edstar/page/٩٤ ٩٤]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}&lt;/ref&gt; سەبارەت بە لەرەلەر، ئەمە ھاوتایە لەگەڵ باندێک لە دەوروبەری ٤٠٠–٧٩٠ تێراھێرتز. ئەم سنوورانە بە توندی پێناسە نەکراون و ڕەنگە بۆ ھەر کەسێک بگۆڕێن.&lt;ref name=&quot;Britannica-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.britannica.com/science/color/The-visible-spectrum |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220712212209/https://www.britannica.com/science/color/The-visible-spectrum |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لەژێر بارودۆخی گونجاودا، ئەم سنوورانەی تێگەیشتنی مرۆڤ دەتوانن فراوان ببن بۆ ٣١٠ نانۆمەتر (سەروو وەنەوشەیی) و ١١٠٠ نانۆمەتر (نزیک ژێرسوور).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=D. H. Sliney |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=What is light? The visible spectrum and beyond |journal=Eye |بەرگ=٣٠|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٢–٢٢٩|doi=10.1038/eye.2015.252 |issn=1476-5454 |pmc=٤٧٦٣١٣٣|pmid=٢٦٧٦٨٩١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=W. C. Livingston|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&amp;pg=PA231|سەردێڕ=Color and light in nature|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٠-٥٢١-٧٧٢٨٤-٢|edition=2nd|شوێن=Cambridge, UK|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241004082506/https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&amp;pg=PA231#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Grazyna Palczewska |display-authors=etal |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Human infrared vision is triggered by two-photon chromophore isomerization |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |بەرگ=١١١|پەڕەکان=E٥٤٤٥–E٥٤٥٤|bibcode=2014PNAS..111E5445P |doi=10.1073/pnas.1410162111 |pmc=٤٢٧٣٣٨٤|pmid=٢٥٤٥٣٠٦٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

[[پۆل:بینایی]]
[[پۆل:شەبەنگی کارۆموگناتیسی]]
[[پۆل:ڕەنگ]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5cxrwfra7vob79rcyun9oxmav9jxdg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باندی شەبەنگی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294033</id>
    <revision>
      <id>1571553</id>
      <parentid>1571399</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="dr4je4x2mtza66xrwvmt3kugwrvanlg" xml:space="preserve">
[[پەڕگە:Mains_hum_spectrum.png|وێنۆک|شەبەنگێک لەگەڵ باندە جیاوازەکان]]
'''باندە شەبەنگییەکان''' ناوچەگەلێکی شەبەنگێکی دیاریکراون، کە مەودایەکی دیاریکراو لە [[درێژیی شەپۆل|درێژیی شەپۆلەکان]] یان [[لەرەلەر|لەرەلەرەکانیان]] ھەیە. زۆربەی کات، ئاماژەیە بۆ [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|باندە کارۆموگناتیسییەکان]]، ناوچەکانی [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی]].&lt;ref name=&quot;em-spectrum&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mehta |یەکەم=Akul |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١١|ناونیشان=http://pharmaxchange.info/press/2011/08/introduction-to-the-electromagnetic-spectrum-and-spectroscopy/|سەردێڕ=Introduction to the Electromagnetic Spectrum and Spectroscopy {{!}} Analytical Chemistry {{!}} PharmaXChange.info |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; بە شێوەیەکی گشتیتر، باندە شەبەنگییەکان دەکرێت لە شەبەنگی جۆرەکانی تری ئاماژەکانیشدا ھەبن، بۆ نموونە: شەبەنگی ژاوەژاو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:شەبەنگی کارۆموگناتیسی]]</text>
      <sha1>dr4je4x2mtza66xrwvmt3kugwrvanlg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571783</id>
      <parentid>1571553</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1515" sha1="a1veq5kow6gq7j6go06insd6y3kib0b" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Mains_hum_spectrum.png|وێنۆک|شەبەنگێک لەگەڵ باندە جیاوازەکان]]
'''باندە شەبەنگییەکان''' ناوچەگەلێکی شەبەنگێکی دیاریکراون، کە مەودایەکی دیاریکراو لە [[درێژیی شەپۆل|درێژیی شەپۆلەکان]] یان [[لەرەلەر|لەرەلەرەکانیان]] ھەیە. زۆربەی کات، ئاماژەیە بۆ [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|باندە کارۆموگناتیسییەکان]]، ناوچەکانی [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی]].&lt;ref name=&quot;em-spectrum&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mehta |یەکەم=Akul |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١١|ناونیشان=http://pharmaxchange.info/press/2011/08/introduction-to-the-electromagnetic-spectrum-and-spectroscopy/|سەردێڕ=Introduction to the Electromagnetic Spectrum and Spectroscopy {{!}} Analytical Chemistry {{!}} PharmaXChange.info |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; بە شێوەیەکی گشتیتر، باندە شەبەنگییەکان دەکرێت لە شەبەنگی جۆرەکانی تری ئاماژەکانیشدا ھەبن، بۆ نموونە: شەبەنگی ژاوەژاو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:شەبەنگی کارۆموگناتیسی]]</text>
      <sha1>a1veq5kow6gq7j6go06insd6y3kib0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕەنگەکانی ژاوەژاو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294034</id>
    <revision>
      <id>1571801</id>
      <parentid>1571403</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="tulwmx1i0ozj1tbpbsjlbu7m25wrsow" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
لە [[ئەندازیاریی دەنگ]]، [[ئەلەکترۆنیک]]، [[فیزیک]]، و زۆر بواری تردا، '''ڕەنگی ژاوەژاو''' یان '''شەبەنگی ژاوەژاو''' ئاماژەیە بۆ شەبەنگی توانای ئاماژەیەکی ژاوەژاو (ئاماژەیەک کە لە ڕێگەی پرۆسەیەکی ستۆکاستیکەوە بەرھەم دێت). ڕەنگە جیاوازەکانی ژاوەژاو خاوەنی تایبەتمەندیی بەرچاو جیاوازن. بۆ نموونە، وەک [[سیگناڵی دەنگی|سیگناڵە دەنگییەکان]] بە جیاواز لە گوێی مرۆڤدا دەنگ دەدەن، و وەک وێنەکان خاوەنی پێکھاتەیەکی دیار و جیاواز دەبن. کەواتە، ھەر بەکارھێنانێک بەزۆری پێویستی بە ژاوەژاوی ڕەنگێکی دیاریکراو ھەیە. ئەم ھەستەی 'ڕەنگ' بۆ سیگناڵەکانی ژاوەژاو ھاوشێوەی چەمکی تیمبەرە لە [[مۆسیقا]]دا (کە ھەروەھا بە «ڕەنگی تۆن» ناودەبرێت؛ بەڵام، ئەمەی دوایییان نزیکەی ھەمیشە بۆ [[دەنگ]] بەکاردێت، و ڕەنگە تایبەتمەندییە وردەکانی شەبەنگەکە لەبەرچاو بگرێت).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:کۆدکاری]]
[[پۆل:Articles with hAudio microformats]]</text>
      <sha1>tulwmx1i0ozj1tbpbsjlbu7m25wrsow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ژاوەژاوی سپی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294035</id>
    <revision>
      <id>1571551</id>
      <parentid>1571405</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2357" sha1="4341b13w1j26gws0nefit3r84lhy0pz" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:White_noise.svg|وێنۆک|شێوەشەپۆلی ئاماژەیەکی ژاوەژاوی سپیی گاوسی کە لەسەر ھێڵکارییەک کێشراوە]]
لە پرۆسێسکردنی ئاماژەدا، ژاوەژاوی سپی [[سیگناڵ|ئاماژەیەکی]] ھەڕەمەکییە کە خاوەنی چڕییەکی یەکسانە لە [[لەرەلەر|لەرەلەرە]] جیاوازەکاندا، کە چڕییەکی شەبەنگیی توانای جێگیری پێ دەبەخشێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carter|یەکەم=Bruce|سەردێڕ=Op Amps for Everyone|دوایین٢=Mancini|یەکەم٢=Ron|بڵاوکەرەوە=Texas Instruments|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٨-٠٩٤٩٤٨-٢|پەڕەکان=١٠–١١}}&lt;/ref&gt; ئەم زاراوەیە بەم واتایە یان واتای ھاوشێوە لە زۆرێک لە بوارە زانستی و تەکنیکییەکاندا بەکاردێت، لەوانە [[فیزیک]]، ئەندازیاریی دەنگناسی، [[دوورپەیوەندی]]، و پێشبینییە ئامارییەکان. ژاوەژاوی سپی ئاماژەیە بۆ مۆدێلێکی ئاماری بۆ ئاماژەکان و سەرچاوەکانی ئاماژە، نەک بۆ ھەر ئاماژەیەکی دیاریکراو. ژاوەژاوی سپی ناوەکەی لە [[سپی|ڕووناکی سپییەوە]] وەگرتووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stein|یەکەم=Michael L.|سەردێڕ=Interpolation of Spatial Data: Some Theory for Kriging|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦١٢-٧١٦٦-٦|زنجیرە=Springer Series in Statistics|پەڕە=٤٠|doi=10.1007/978-1-4612-1494-6|وتەگێڕانەوە=white light is approximately an equal mixture of all visible frequencies of light, which was demonstrated by Isaac Newton}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ئەو ڕووناکییەی کە بە سپی دەردەکەوێت بە گشتی چڕییەکی شەبەنگیی توانای تەختی نییە بەسەر [[شەبەنگی بینراو|باندی بینراودا]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دەنگناسی (فیزیک)]]
[[پۆل:دەنگ]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>4341b13w1j26gws0nefit3r84lhy0pz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571784</id>
      <parentid>1571551</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2407" sha1="j84q11sxkanzw1tu3jl9g8xfdm2nj3a" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:White_noise.svg|وێنۆک|شێوەشەپۆلی ئاماژەیەکی ژاوەژاوی سپیی گاوسی کە لەسەر ھێڵکارییەک کێشراوە]]
لە پرۆسێسکردنی ئاماژەدا، ژاوەژاوی سپی [[سیگناڵ|ئاماژەیەکی]] ھەڕەمەکییە کە خاوەنی چڕییەکی یەکسانە لە [[لەرەلەر|لەرەلەرە]] جیاوازەکاندا، کە چڕییەکی شەبەنگیی توانای جێگیری پێ دەبەخشێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carter|یەکەم=Bruce|سەردێڕ=Op Amps for Everyone|دوایین٢=Mancini|یەکەم٢=Ron|بڵاوکەرەوە=Texas Instruments|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٨-٠٩٤٩٤٨-٢|پەڕەکان=١٠–١١}}&lt;/ref&gt; ئەم زاراوەیە بەم واتایە یان واتای ھاوشێوە لە زۆرێک لە بوارە زانستی و تەکنیکییەکاندا بەکاردێت، لەوانە [[فیزیک]]، ئەندازیاریی دەنگناسی، [[دوورپەیوەندی]]، و پێشبینییە ئامارییەکان. ژاوەژاوی سپی ئاماژەیە بۆ مۆدێلێکی ئاماری بۆ ئاماژەکان و سەرچاوەکانی ئاماژە، نەک بۆ ھەر ئاماژەیەکی دیاریکراو. ژاوەژاوی سپی ناوەکەی لە [[سپی|ڕووناکی سپییەوە]] وەگرتووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stein|یەکەم=Michael L.|سەردێڕ=Interpolation of Spatial Data: Some Theory for Kriging|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦١٢-٧١٦٦-٦|زنجیرە=Springer Series in Statistics|پەڕە=٤٠|doi=10.1007/978-1-4612-1494-6|وتەگێڕانەوە=white light is approximately an equal mixture of all visible frequencies of light, which was demonstrated by Isaac Newton}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ئەو ڕووناکییەی کە بە سپی دەردەکەوێت بە گشتی چڕییەکی شەبەنگیی توانای تەختی نییە بەسەر [[شەبەنگی بینراو|باندی بینراودا]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دەنگناسی (فیزیک)]]
[[پۆل:دەنگ]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>j84q11sxkanzw1tu3jl9g8xfdm2nj3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرتز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294036</id>
    <revision>
      <id>1571800</id>
      <parentid>1571408</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1571800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1866" sha1="3ellohpe8qkaph2fipax3l8cw3hpvoj" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
ھێرتز (نیشانە: ئەیچ زێد)یەکەی [[لەرەلەر|لەرەلەرە]] لە [[سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان|سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکاندا]] (ئێس ئای)، زۆرجار وەک ھاوتایەک بۆ یەک ڕووداو (یان خول) لە ھەر [[چرکە|چرکەیەکدا]] وەسف دەکرێت. ھێرتز یەکەیەکی داڕێژراوی ئێس ئایە کە دەربڕینی فەرمیی بەپێی یەکە بنەڕەتییەکانی ئێس ئای بریتییە لە ١/س یان س&lt;sup&gt;−١&lt;/sup&gt;، بەو مانایەی کە یەک ھێرتز بریتییە لە یەک لە ھەر چرکەیەکدا یان پێچەوانەی یەک چرکە. تەنھا لە حاڵەتی ڕووداوە خولییەکاندا بەکاردێت. بە ناوی ھاینریچ ڕودۆڵف ھێرتز (١٨٥٧–١٨٩٤) ناونراوە، کە یەکەم کەس بوو بەڵگەی یەکلاکەرەوەی بۆ بوونی [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|شەپۆلە کارۆموگناتیسییەکان]] پێشکەش کرد. بۆ لەرەلەرە بەرزەکان، یەکەکە بە شێوەیەکی باو بە [[پێشگرەکانی ئێس ئای|فرەجارەکان]] دەردەبڕدرێت: کیلۆھێرتز (کەی ئەیچ زێد)، مێگاھێرتز (ئێم ئەیچ زێد)، گیگاھێرتز (جی ئەیچ زێد)، تێراھێرتز (تی ئەیچ زێد).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>3ellohpe8qkaph2fipax3l8cw3hpvoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی ھەسارۆکە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294040</id>
    <revision>
      <id>1571798</id>
      <parentid>1571453</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1934" sha1="qmc4x0j3zdy1vexabdm6wyin8121oqx" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Asteroid_capture-planB.jpg|وێنۆک|گرێپەرەکان لە کۆتایی قۆڵە ڕۆبۆتییەکان بەردێک لە ھەسارۆکەیەکی گەورە دەگرن و جێگیری دەکەن. لەگەڵ جێگیرکردنی بەردەکە، قاچەکان پاڵ دەنێن بۆ دابینکردنی بەرزبوونەوەی سەرەتایی بەبێ بەکارھێنانی پاڵنەرەکان.]]
'''ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی ھەسارۆکە''' (ئەی ئاڕ ئێم)، کە ھەروەھا وەک ئەرکی وەرگرتنەوە و بەکارھێنانی ھەسارۆکە (ئەی ئاڕ یوو) و دەستپێشخەریی ھەسارۆکە ناسراوە، [[فڕینی بۆشایی|ئەرکێکی فڕینی بۆشایی]] بوو کە لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن [[ناسا]] پێشنیار کرا؛ ئەرکەکە دواتر ھەڵوەشایەوە. کەشتیی ئاسمانیی ئەرکی ڕۆبۆتیی وەرگرتنەوەی ھەسارۆکە (ئەی ئاڕ ئاڕ ئێم) لەگەڵ [[تەنەکانی نزیک زەوی|ھەسارۆکەیەکی گەورەی نزیک زەوی]] بەیەک دەگەیشتن و قۆڵە ڕۆبۆتییەکانی بە گرێپەری لەنگەرگر بەکاردەھێنا بۆ وەرگرتنەوەی تاوێرێکی ٤ مەتری لە ھەسارۆکەکە و ھێنانی بۆ خولگەی مانگ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>qmc4x0j3zdy1vexabdm6wyin8121oqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خولگەی مانگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294041</id>
    <revision>
      <id>1571797</id>
      <parentid>1571455</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1571797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1414" sha1="4w12pmcp6tw1w4s1hf76kc4050tj38h" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Earth_rising_behind_the_Moon.jpg|وێنۆک|کەپسوولی ئۆراینی ئارتێمیس ١ لە سەرووی مانگ لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢.]]
لە [[ئەستێرەناسی]] و [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]]، '''خولگەی مانگ''' (کە ھەروەھا بە '''خولگەی سێلینۆسێنتری''' ناسراوە) بریتییە لە [[خولگە|خولگەیەکی]] تەنێک بە دەوری [[مانگ]]ی زەویدا. بە گشتی ئەم خولگانە بازنەیی نین. کاتێک لە مانگ دوورترینە (لە [[نزیکترین و دوورترین|دوورترین خاڵ]]) دەوترێت کەشتییە ئاسمانییەکە لە ئەپۆلوون، ئەپۆسینسیۆن، یان ئەپۆسیلین دایە. کاتێک لە مانگ نزیکترینە (لە [[نزیکترین و دوورترین|نزیکترین خاڵ]]) دەوترێت کە لە پێریلوون، پێریسینسیۆن، یان پێریسیلین دایە. ئەمانە لە ناو یان وەسفەکانی خوداوەندی مانگەوە وەرگیراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:خولگەی مانگ]]</text>
      <sha1>4w12pmcp6tw1w4s1hf76kc4050tj38h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چوونەناو خولگە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294042</id>
    <revision>
      <id>1571542</id>
      <parentid>1571457</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1964" sha1="9sx3uzf685shdapajcm0ijqih19ktnn" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]] چوونەناو خولگە مانۆڕێکی خولگەیییە کە ڕێڕەوی [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆیەکی بۆشایی]] ڕێکدەخات، و ڕێگە بە چوونە ناو [[خولگە|خولگەیەک]] بە دەوری [[ھەسارە|ھەسارەیەک]]، [[مانگ|مانگێک]]، یان تەنی تری ئاسمانی دەدات،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120322031028/http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٢|وێبگە=Thinkquest.org}}&lt;/ref&gt; و دەبێتە [[مانگی دەستکرد|مانگێکی دەستکرد]]. [[مەکۆی بۆشایی|خولگەکەرێک]] مەکۆیەکی بۆشایییە کە بۆ چوونەناو خولگە دیزاین کراوە.&lt;ref name=&quot;d979&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/orbiter|سەردێڕ=Definition of ORBITER |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Merriam-Webster}}&lt;/ref&gt; مانۆڕی چوونەناو خولگە یان خاوکردنەوە لە خێرایییەک کە زیاتر بێت لە [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوونی]] ئەو تەنە، یان تاودان بۆی لە خێرایییەکی نزمترەوە دەگرێتەوە.

کاتێک ئەنجامەکە خولگەیەکی گواستنەوە بێت، بۆ نموونە ''چوونەناو خولگەی دابەزین''، مانۆڕەکە بریتییە لە دەرزیلێدانی خولگەیی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>9sx3uzf685shdapajcm0ijqih19ktnn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571786</id>
      <parentid>1571542</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2014" sha1="t8wfh6ntmqe6ekn41hbdilrvluv6i1z" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]] چوونەناو خولگە مانۆڕێکی خولگەیییە کە ڕێڕەوی [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆیەکی بۆشایی]] ڕێکدەخات، و ڕێگە بە چوونە ناو [[خولگە|خولگەیەک]] بە دەوری [[ھەسارە|ھەسارەیەک]]، [[مانگ|مانگێک]]، یان تەنی تری ئاسمانی دەدات،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120322031028/http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٢|وێبگە=Thinkquest.org}}&lt;/ref&gt; و دەبێتە [[مانگی دەستکرد|مانگێکی دەستکرد]]. [[مەکۆی بۆشایی|خولگەکەرێک]] مەکۆیەکی بۆشایییە کە بۆ چوونەناو خولگە دیزاین کراوە.&lt;ref name=&quot;d979&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/orbiter|سەردێڕ=Definition of ORBITER |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Merriam-Webster}}&lt;/ref&gt; مانۆڕی چوونەناو خولگە یان خاوکردنەوە لە خێرایییەک کە زیاتر بێت لە [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوونی]] ئەو تەنە، یان تاودان بۆی لە خێرایییەکی نزمترەوە دەگرێتەوە.

کاتێک ئەنجامەکە خولگەیەکی گواستنەوە بێت، بۆ نموونە ''چوونەناو خولگەی دابەزین''، مانۆڕەکە بریتییە لە دەرزیلێدانی خولگەیی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>t8wfh6ntmqe6ekn41hbdilrvluv6i1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مانۆڕی خولگەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294043</id>
    <revision>
      <id>1571541</id>
      <parentid>1571459</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1084" sha1="6f11qgrvmnehth9jhec2sbb58ruiatm" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]]، '''مانۆڕی خولگەیی''' (کە ھەروەھا بە '''سووتان''' ناسراوە) بریتییە لە بەکارھێنانی سیستمەکانی پاڵنەر بۆ گۆڕینی [[خولگە]]ی [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆیەکی بۆشایی]]. بۆ ئەو مەکۆیە بۆشایییانەی کە لە زەوییەوە دوورن، مانۆڕی خولگەیی بە ''مانۆڕی قووڵایی-بۆشایی (دی ئێس ئێم)'' ناودەبرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://science.nasa.gov/learn/basics-of-space-flight/chapter13-1/|سەردێڕ=Chapter 13: Navigation - NASA Science}}&lt;/ref&gt;

کاتێک مەکۆیەکی بۆشایی مانۆڕ ئەنجام نادات، بەتایبەت لە خولگەیەکی گواستنەوەدا، دەوترێت خەریکی ''کۆستینگ''ە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>6f11qgrvmnehth9jhec2sbb58ruiatm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571787</id>
      <parentid>1571541</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1275" sha1="7lmncusox5q5f8f8jd5nsm3c7hbk42p" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]]، '''مانۆڕی خولگەیی''' (کە ھەروەھا بە '''سووتان''' ناسراوە) بریتییە لە بەکارھێنانی سیستمەکانی پاڵنەر بۆ گۆڕینی [[خولگە]]ی [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆیەکی بۆشایی]]. بۆ ئەو مەکۆیە بۆشایییانەی کە لە زەوییەوە دوورن، مانۆڕی خولگەیی بە ''مانۆڕی قووڵایی-بۆشایی (دی ئێس ئێم)'' ناودەبرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://science.nasa.gov/learn/basics-of-space-flight/chapter13-1/|سەردێڕ=Chapter 13: Navigation - NASA Science}}&lt;/ref&gt;

کاتێک مەکۆیەکی بۆشایی مانۆڕ ئەنجام نادات، بەتایبەت لە خولگەیەکی گواستنەوەدا، دەوترێت خەریکی ''کۆستینگ''ە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>7lmncusox5q5f8f8jd5nsm3c7hbk42p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڵنەری کارەباییی مەکۆی بۆشایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294044</id>
    <revision>
      <id>1571540</id>
      <parentid>1571462</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3398" sha1="pp50c7gneplplikw07ijfenuxjdk27n" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Lorentz force on charged particles in bubble chamber - HD.6D.635 (12000265314).svg|وێنۆک|ھێزی لۆرێنتز کار دەکاتە سەر [[بنوردیلە|گەردیلە]] بارگاوییە خێراکان لە ژووری بڵقدا. ھێزی لۆرێنتز ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە چەندین تەکنەلۆژیای پاڵنەری کارەباییدا، لەوانە پاڵنەرەکانی کاریگەریی ھۆڵ، پاڵنەرەکانی ماگنێتۆپلازماداینامیک، و پاڵنەرەکانی پلازمای لێدراو.]]
[[پەڕگە:Xenon_hall_thruster.jpg|وێنۆک|پاڵنەرێکی ھۆڵی ٦ کیلۆواتی [[زێنۆن]] لە کاتی کارکردندا لە تاقیگەی پاڵنەری جێتی [[ناسا]].]]
'''پاڵنەری کارەباییی مەکۆی بۆشایی''' ئەو سیستمە پاڵنەرانە لەخۆدەگرێت کە [[وزەی کارەبایی]] بەکاردەھێنن بۆ خێراکردن و دەرکردنی سووتەمەنی، و دروستکردنی [[پاڵ پێوەنان|پاڵنەر]] لەڕێگەی [[بواری کارەبایی|بوارە کارەبایییەکان]] یان [[بواری موگناتیسی|بواری موگناتیسییەوە]]. سوودی سەرەکییان بەسەر ڕۆکێتە کیمیایییەکاندا پاڵنەری تایبەتیی زۆر بەرزترە، ئەمەش بە واتای کاراییی زۆرتری سووتەمەنی دێت، بەڵام توانای کارەبایی سنوورداری بەردەست لەسەر مەکۆ بۆشایییەکان پاڵنەرێکی زۆر نزمتر بەرھەم دەھێنێت، ئەمەش وا دەکات پاڵنەری کارەبایی بۆ ھەڵدان لە ڕووی زەوییەوە نەگونجێت و زیاتر بۆ مانۆڕە درێژخایەنەکانی ناو بۆشایی گونجاو بێت.&lt;ref name=&quot;Choueiri FP 2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Choueiri |یەکەم=Edgar Y. |بەستەری نووسەر=Edgar Choueiri |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=A Critical History of Electric Propulsion: The First Fifty Years (1906-1956) |ناونیشان=https://mae.princeton.edu/sites/g/files/toruqf7696/files/ChoueiriHistJPC04.pdf |journal=[[Journal of Propulsion and Power]] |بەرگ=٢٠|issue=2 |پەڕەکان=١٩٣-٢٠٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251004004258/https://mae.princeton.edu/sites/g/files/toruqf7696/files/ChoueiriHistJPC04.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وتەگێڕانەوە=The reader will soon note a measure of the vagaries of that evolution: while the earliest thoughts and experiments related to EP are almost all about electrostatic propulsion, the first laboratory electric thruster was electrothermal and the first electric thruster to ever fly in space was of the pulsed (mostly electromagnetic) plasma type.}}&lt;/ref&gt;{{Rp|8}}&lt;ref name=&quot;NASA Lewis FP 1966&quot;&gt;{{Cite report|title=Propulsion for Deep Space|date=June 1966|url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/19830077482/downloads/19830077482.pdf}}&lt;/ref&gt;{{Rp|6}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فڕینی بۆشایی]]
[[پۆل:میکانیکی ئاسمانی]]
[[پۆل:زانستی بەکاربراو]]
[[پۆل:ئەندازیاریی ئاسمانی]]</text>
      <sha1>pp50c7gneplplikw07ijfenuxjdk27n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571788</id>
      <parentid>1571540</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3448" sha1="hitgtrcj1gazn8o1yl3n3oy9zt1qw2p" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Lorentz force on charged particles in bubble chamber - HD.6D.635 (12000265314).svg|وێنۆک|ھێزی لۆرێنتز کار دەکاتە سەر [[بنوردیلە|گەردیلە]] بارگاوییە خێراکان لە ژووری بڵقدا. ھێزی لۆرێنتز ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە چەندین تەکنەلۆژیای پاڵنەری کارەباییدا، لەوانە پاڵنەرەکانی کاریگەریی ھۆڵ، پاڵنەرەکانی ماگنێتۆپلازماداینامیک، و پاڵنەرەکانی پلازمای لێدراو.]]
[[پەڕگە:Xenon_hall_thruster.jpg|وێنۆک|پاڵنەرێکی ھۆڵی ٦ کیلۆواتی [[زێنۆن]] لە کاتی کارکردندا لە تاقیگەی پاڵنەری جێتی [[ناسا]].]]
'''پاڵنەری کارەباییی مەکۆی بۆشایی''' ئەو سیستمە پاڵنەرانە لەخۆدەگرێت کە [[وزەی کارەبایی]] بەکاردەھێنن بۆ خێراکردن و دەرکردنی سووتەمەنی، و دروستکردنی [[پاڵ پێوەنان|پاڵنەر]] لەڕێگەی [[بواری کارەبایی|بوارە کارەبایییەکان]] یان [[بواری موگناتیسی|بواری موگناتیسییەوە]]. سوودی سەرەکییان بەسەر ڕۆکێتە کیمیایییەکاندا پاڵنەری تایبەتیی زۆر بەرزترە، ئەمەش بە واتای کاراییی زۆرتری سووتەمەنی دێت، بەڵام توانای کارەبایی سنوورداری بەردەست لەسەر مەکۆ بۆشایییەکان پاڵنەرێکی زۆر نزمتر بەرھەم دەھێنێت، ئەمەش وا دەکات پاڵنەری کارەبایی بۆ ھەڵدان لە ڕووی زەوییەوە نەگونجێت و زیاتر بۆ مانۆڕە درێژخایەنەکانی ناو بۆشایی گونجاو بێت.&lt;ref name=&quot;Choueiri FP 2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Choueiri |یەکەم=Edgar Y. |بەستەری نووسەر=Edgar Choueiri |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=A Critical History of Electric Propulsion: The First Fifty Years (1906-1956) |ناونیشان=https://mae.princeton.edu/sites/g/files/toruqf7696/files/ChoueiriHistJPC04.pdf |journal=[[Journal of Propulsion and Power]] |بەرگ=٢٠|issue=2 |پەڕەکان=١٩٣-٢٠٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251004004258/https://mae.princeton.edu/sites/g/files/toruqf7696/files/ChoueiriHistJPC04.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وتەگێڕانەوە=The reader will soon note a measure of the vagaries of that evolution: while the earliest thoughts and experiments related to EP are almost all about electrostatic propulsion, the first laboratory electric thruster was electrothermal and the first electric thruster to ever fly in space was of the pulsed (mostly electromagnetic) plasma type.}}&lt;/ref&gt;{{Rp|8}}&lt;ref name=&quot;NASA Lewis FP 1966&quot;&gt;{{Cite report|title=Propulsion for Deep Space|date=June 1966|url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/19830077482/downloads/19830077482.pdf}}&lt;/ref&gt;{{Rp|6}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فڕینی بۆشایی]]
[[پۆل:میکانیکی ئاسمانی]]
[[پۆل:زانستی بەکاربراو]]
[[پۆل:ئەندازیاریی ئاسمانی]]</text>
      <sha1>hitgtrcj1gazn8o1yl3n3oy9zt1qw2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڵنەری ھاندەری لێدراو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294045</id>
    <revision>
      <id>1571796</id>
      <parentid>1571465</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="pbxc74btt8ofdx3zwbyinye17nhv2qg" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Schemat_Pulsed_Inductive_Thruster.svg|وێنۆک|330x330پیکسڵ|وێنەی بڕگەیی پاڵنەری ھاندەری لێدراو. گازەکە لە ڕێگەی نۆزڵێکی ناوەندییەوە بەرەو ناوەوە فووی لێ دەکرێت، بەرەو کۆیلە کارۆموگناتیسییە تەختەکە کە لەوێدا ئایۆنیزە دەبێت. پاشان پلازمایەکە (پەمەیی) لەلایەن ھێزی لۆرێنتزەوە بەرەو دواوە خێرا دەکرێت.]]
'''پاڵنەری ھاندەری لێدراو''' (پی ئای تی) شێوەیەکە لە پاڵنەری ئایۆنی، کە لە پاڵنەری مەکۆی بۆشاییدا بەکاردێت. ئەو بزوێنەرێکی پاڵنەری پلازمایە کە [[بواری کارەبایی|بوارە کارەبایییە]] ستوونییەکان و [[بواری موگناتیسی|بوارە موگناتیسییەکان]] بەکاردەھێنێت بۆ خێراکردنی سووتەمەنییەک بەبێ ھیچ [[جەمسەری کارەبایی|جەمسەرێکی کارەبایی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>pbxc74btt8ofdx3zwbyinye17nhv2qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڵنەری مەکۆی بۆشایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294046</id>
    <revision>
      <id>1571795</id>
      <parentid>1571467</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1571795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="5vy1u9ckh5mvme7go3ga7fkffbxqoq3" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

[[پەڕگە:Shuttle_Main_Engine_Test_Firing.jpg|وێنۆک|کامێرایەکی دوورەدەست دیمەنێکی نزیکی ئاڕ ئێس-٢٥ دەگرێت لە کاتی تاقیکردنەوەی تەقاندندا لە ناوەندی بۆشاییی جۆن سی. ستێنیس لە کاونتی ھانکۆک، میسیسیپی.]]
[[پەڕگە:Engine_of_APOLLO_Eagle.png|وێنۆک|بزوێنەرە [[مووشەکی سووتەمەنیی شل|مووشەکییە دوو-سووتەمەنییەکانی]] سیستمی کۆنترۆڵکردنی کاردانەوەی (ئاڕ سی ئێس)ی [[مانگنشینی ئەپۆڵۆ]]]]
'''پاڵنەری مەکۆی بۆشایی''' ھەر ڕێگەیەکە کە بۆ خێراکردنی مەکۆ بۆشایییەکان و مانگە دەستکردە دەستکردەکان بەکاردێت. '''پاڵنەری ناو بۆشایی''' تەنھا پەیوەندی بەو سیستمە پاڵنەرانەوە ھەیە کە لە بۆشاییی بۆشاییدا بەکاردێن و نابێت لەگەڵ ھەڵدانی بۆشایی یان چوونە ناو بەرگەھەوا تێکەڵ بکرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]]
[[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]]</text>
      <sha1>5vy1u9ckh5mvme7go3ga7fkffbxqoq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مووشەکی تاک-سووتەمەنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294047</id>
    <revision>
      <id>1571539</id>
      <parentid>1571469</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1653" sha1="4xkpn7zbueq7n7pejvtzdwl2w645wib" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''مووشەکی تاک-سووتەمەنی''' (یان '''مووشەکی تاک-کیمیایی''') بریتییە لە مووشەکێک کە تاکە [[ماددەی کیمیایی|ماددەیەکی کیمیایی]] وەک سووتەمەنییەکەی بەکاردەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://app.knovel.com/web/view/khtml/show.v/rcid:kpEDHEAMPH/cid:kt008MK1A8/viewerType:khtml//root_slug:engineering-design-handbook/url_slug:liquid-monopropellant?kpromoter=federation&amp;view=collapsed&amp;zoom=1&amp;page=11|سەردێڕ=United States Army: Elements of Aircraft and Missile Propulsion|ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٦٩|بڵاوکەرەوە=United States Army Material Command|پەڕەکان=١–١١|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٤|department=Department of Defense}}&lt;/ref&gt; مووشەکە تاک-سووتەمەنییەکان بە شێوەیەکی باو وەک مووشەکی بچووکی کۆنترۆڵکردنی بەرزی و ڕێڕەو لە مانگە دەستکردەکان، قۆناغە بەرزەکانی مووشەک، مەکۆ بۆشایییە مرۆڤھەڵگرەکان، و فڕۆکە بۆشایییەکاندا بەکاردێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sutton|یەکەم=George|سەردێڕ=Rocket Propulsion Elements|دوایین٢=Biblarz|یەکەم٢=Oscar|بڵاوکەرەوە=Wiley-Interscience|ژپنک=٠-٤٧١-٣٢٦٤٢-٩|edition=7th|پەڕەکان=٢٥٩}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>4xkpn7zbueq7n7pejvtzdwl2w645wib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571789</id>
      <parentid>1571539</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1753" sha1="jlbwkw5t1qe5vsgfvkxsqs3f5aqjlx1" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''مووشەکی تاک-سووتەمەنی''' (یان '''مووشەکی تاک-کیمیایی''') بریتییە لە مووشەکێک کە تاکە [[ماددەی کیمیایی|ماددەیەکی کیمیایی]] وەک سووتەمەنییەکەی بەکاردەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://app.knovel.com/web/view/khtml/show.v/rcid:kpEDHEAMPH/cid:kt008MK1A8/viewerType:khtml//root_slug:engineering-design-handbook/url_slug:liquid-monopropellant?kpromoter=federation&amp;view=collapsed&amp;zoom=1&amp;page=11|سەردێڕ=United States Army: Elements of Aircraft and Missile Propulsion|ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٦٩|بڵاوکەرەوە=United States Army Material Command|پەڕەکان=١–١١|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٤|department=Department of Defense}}&lt;/ref&gt; مووشەکە تاک-سووتەمەنییەکان بە شێوەیەکی باو وەک مووشەکی بچووکی کۆنترۆڵکردنی بەرزی و ڕێڕەو لە مانگە دەستکردەکان، قۆناغە بەرزەکانی مووشەک، مەکۆ بۆشایییە مرۆڤھەڵگرەکان، و فڕۆکە بۆشایییەکاندا بەکاردێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sutton|یەکەم=George|سەردێڕ=Rocket Propulsion Elements|دوایین٢=Biblarz|یەکەم٢=Oscar|بڵاوکەرەوە=Wiley-Interscience|ژپنک=٠-٤٧١-٣٢٦٤٢-٩|edition=7th|پەڕەکان=٢٥٩}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>jlbwkw5t1qe5vsgfvkxsqs3f5aqjlx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294048</id>
    <revision>
      <id>1571538</id>
      <parentid>1571475</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3536" sha1="ft5o8wz84kyws8bt9yktogewukrftii" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=2026_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg}}ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[نیپال]] لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران وەک لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ لەلایەن سەرۆکی نیپالەوە ڕاگەیەندرا، لەسەر ڕاسپاردەی حکوومەتی نیپال.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/hor-dissolved-from-11-pm-elections-on-march-5-2026-94-10.html|سەردێڕ=President dissolves HoR, elections on March 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Republica |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/13/nepal-sets-march-5-vote-restrictions-eased-as-interim-govt-takes-charge|سەردێڕ=Nepal sets March 5 vote, restrictions eased as interim gov’t takes charge |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections|سەردێڕ=EC begins preliminary preparations for March elections |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Himalayan Times |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای ناڕەزایەتی گەنجان لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٥دا کە بووە ھۆی دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆکوەزیران [[کەی پی شارما ئۆلی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo|سەردێڕ=Nepal election results - Balendra Shah's party wins in a landslide |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; پارتی ڕاستریا سواتانترا کە بەڵێن شا کاندیدی [[سەرۆک وەزیران]] بوو، سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا و زۆرینەی دەنگی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێنا بەبێ ئەوەی پێویستی بە ھاوپەیمانی ھەبێت بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٩ ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2026/03/07/rastriya-swatantra-party-surges-towards-landslide-victory|سەردێڕ=Rastriya Swatantra Party surges towards landslide victory |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2026/03/09/old-parties-crumble-as-rsp-heads-for-two-thirds-majority|سەردێڕ=Old parties crumble as RSP heads for two-thirds majority |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo|سەردێڕ=Nepal election results - Balendra Shah's party wins in a landslide |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>ft5o8wz84kyws8bt9yktogewukrftii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571603</id>
      <parentid>1571538</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1571603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3589" sha1="qgtpg1kvrwjbbtlakdgkps1r6nvrcha" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=2026_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg}}ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[نیپال]] لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران وەک لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ لەلایەن سەرۆکی نیپالەوە ڕاگەیەندرا، لەسەر ڕاسپاردەی حکوومەتی نیپال.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/hor-dissolved-from-11-pm-elections-on-march-5-2026-94-10.html|سەردێڕ=President dissolves HoR, elections on March 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Republica |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/13/nepal-sets-march-5-vote-restrictions-eased-as-interim-govt-takes-charge|سەردێڕ=Nepal sets March 5 vote, restrictions eased as interim gov’t takes charge |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections|سەردێڕ=EC begins preliminary preparations for March elections |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Himalayan Times |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای ناڕەزایەتی گەنجان لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٥دا کە بووە ھۆی دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆکوەزیران [[کەی پی شارما ئۆلی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo|سەردێڕ=Nepal election results - Balendra Shah's party wins in a landslide |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; پارتی ڕاستریا سواتانترا کە بەڵێن شا کاندیدی [[سەرۆک وەزیران]] بوو، سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا و زۆرینەی دەنگی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێنا بەبێ ئەوەی پێویستی بە ھاوپەیمانی ھەبێت بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٩ ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2026/03/07/rastriya-swatantra-party-surges-towards-landslide-victory|سەردێڕ=Rastriya Swatantra Party surges towards landslide victory |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2026/03/09/old-parties-crumble-as-rsp-heads-for-two-thirds-majority|سەردێڕ=Old parties crumble as RSP heads for two-thirds majority |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo|سەردێڕ=Nepal election results - Balendra Shah's party wins in a landslide |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>qgtpg1kvrwjbbtlakdgkps1r6nvrcha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571775</id>
      <parentid>1571603</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3689" sha1="nru7x7b5b6mo5gkurimhr4x9bm99jjf" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=2026_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg}}ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[نیپال]] لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران وەک لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ لەلایەن سەرۆکی نیپالەوە ڕاگەیەندرا، لەسەر ڕاسپاردەی حکوومەتی نیپال.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/hor-dissolved-from-11-pm-elections-on-march-5-2026-94-10.html|سەردێڕ=President dissolves HoR, elections on March 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Republica |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/13/nepal-sets-march-5-vote-restrictions-eased-as-interim-govt-takes-charge|سەردێڕ=Nepal sets March 5 vote, restrictions eased as interim gov’t takes charge |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections|سەردێڕ=EC begins preliminary preparations for March elections |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Himalayan Times |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای ناڕەزایەتی گەنجان لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٥دا کە بووە ھۆی دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆکوەزیران [[کەی پی شارما ئۆلی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo|سەردێڕ=Nepal election results - Balendra Shah's party wins in a landslide |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; پارتی ڕاستریا سواتانترا کە بەڵێن شا کاندیدی [[سەرۆک وەزیران]] بوو، سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا و زۆرینەی دەنگی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێنا بەبێ ئەوەی پێویستی بە ھاوپەیمانی ھەبێت بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٩ ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2026/03/07/rastriya-swatantra-party-surges-towards-landslide-victory|سەردێڕ=Rastriya Swatantra Party surges towards landslide victory |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2026/03/09/old-parties-crumble-as-rsp-heads-for-two-thirds-majority|سەردێڕ=Old parties crumble as RSP heads for two-thirds majority |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo|سەردێڕ=Nepal election results - Balendra Shah's party wins in a landslide |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>nru7x7b5b6mo5gkurimhr4x9bm99jjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ٢٠٢٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294049</id>
    <revision>
      <id>1571537</id>
      <parentid>1571479</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2066" sha1="jb7m8ku6uatany0scxrzc4p4mlnlrkt" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=2022_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg}}'''ھەڵبژاردنی گشتیی نیپاڵ لە ساڵی ٢٠٢٢''' لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە [[نیپال]] بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پراتینیدھی سەبھا ([[ئەنجومەنی نوێنەران]]) بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Federal and provincial polls to be held on November 20 |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2022/08/04/federal-and-provincial-polls-to-be-held-on-november-20 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}&lt;/ref&gt; دوو جۆر دەنگدان لە ھەڵبژاردنەکەدا ھەبوو؛ یەکێکیان بۆ ھەڵبژاردنی ١٦٥ ئەندام لە بازنەکانی یەک ئەندامی لە ڕێگەی دەنگدانی یەکەم کەسی براوە (FPTP)، و ئەوی تریان بۆ ھەڵبژاردنی ١١٠ ئەندامەکەی تر لە یەک بازنەی سەرانسەری وڵات لە ڕێگەی نوێنەرایەتیی ڕێژەییی [[پێڕست]]ی حیزبی.

ھەڵبژاردنەکە ھاوکات لەگەڵ ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال لە ساڵی ٢٠٢٢ بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا.

دوای ئەوەی وتووێژەکانی دابەشکردنی دەسەڵات لە نێوان ھاوپەیمانی [[چەپڕەوی|چەپ]]ی دیموکراتی پێشوو لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ شکا، سەرۆکی سی-پی-ئین (ناوەندی ماویست) [[پووشپا کەمال دەھال]] بوو بە سەرۆک وەزیران، کابینە ھەشت ئەندامییەکەی لە پەرلەمانتارانی پارتەکەی، سی-پی-ئین (یو-ئێم-ئێڵ)، پارتی [[ڕاستریا سواتانت]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]</text>
      <sha1>jb7m8ku6uatany0scxrzc4p4mlnlrkt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571790</id>
      <parentid>1571537</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2177" sha1="391beqr7dk74gq0b2vrwtsl58c99h22" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=2022_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg}}'''ھەڵبژاردنی گشتیی نیپاڵ لە ساڵی ٢٠٢٢''' لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە [[نیپال]] بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پراتینیدھی سەبھا ([[ئەنجومەنی نوێنەران]]) بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Federal and provincial polls to be held on November 20 |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2022/08/04/federal-and-provincial-polls-to-be-held-on-november-20 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}&lt;/ref&gt; دوو جۆر دەنگدان لە ھەڵبژاردنەکەدا ھەبوو؛ یەکێکیان بۆ ھەڵبژاردنی ١٦٥ ئەندام لە بازنەکانی یەک ئەندامی لە ڕێگەی دەنگدانی یەکەم کەسی براوە (FPTP)، و ئەوی تریان بۆ ھەڵبژاردنی ١١٠ ئەندامەکەی تر لە یەک بازنەی سەرانسەری وڵات لە ڕێگەی نوێنەرایەتیی ڕێژەییی [[پێڕست]]ی حیزبی.

ھەڵبژاردنەکە ھاوکات لەگەڵ ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال لە ساڵی ٢٠٢٢ بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا.

دوای ئەوەی وتووێژەکانی دابەشکردنی دەسەڵات لە نێوان ھاوپەیمانی [[چەپڕەوی|چەپ]]ی دیموکراتی پێشوو لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ شکا، سەرۆکی سی-پی-ئین (ناوەندی ماویست) [[پووشپا کەمال دەھال]] بوو بە سەرۆک وەزیران، کابینە ھەشت ئەندامییەکەی لە پەرلەمانتارانی پارتەکەی، سی-پی-ئین (یو-ئێم-ئێڵ)، پارتی [[ڕاستریا سواتانت]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>391beqr7dk74gq0b2vrwtsl58c99h22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ٢٠١٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294050</id>
    <revision>
      <id>1571536</id>
      <parentid>1571483</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="13e3c512gwztk53gy689utnrqo5b8jj" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ٢٠١٧''' لە دوو قۆناغدا لە ٢٦ی تشرینی دووەم و ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پێنجەمین [[پراتینیدھی سەبھا]] ([[ئەنجومەنی نوێنەران]])، کە خانەی خوارەوەی [[پەرلەمانی فیدراڵیی نیپال]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Govt decides to hold provincial, parliamentary polls in two phases|ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/govt-decides-to-hold-provincial-parliamentary-elections-in-two-phases/|وێبگە=The Himalayan Times|بڵاوکەرەوە=International Media Network Nepal (Pvt) Ltd|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ھەڵبژاردنەکە ھاوکات لەگەڵ یەکەمین [[ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال ٢٠١٧|ھەڵبژاردنی پارێزگاکان]] بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا.

بنبەستێکی سیاسی لە نێوان حیزبی دەسەڵاتداری [[کۆنگرەی نیپال]] و ھاوپەیمانی چەپڕەوی براوە لەسەر ئەو سیستمەی بۆ ھەڵبژاردنی [[ڕاستریا سەبھا|خانەی سەرەوە]] بەکاردێت، بووە ھۆی دواکەوتن لە پێکھێنانی حکوومەتی نوێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baral|یەکەم١=Biswas|سەردێڕ=Why Nepal Is Still Caught in a Political Deadlock Over the Formation of Its New Government|ناونیشان=https://thewire.in/209981/nepal-new-government-oli-prachanda-bhandari-deadlock/|وێبگە=The Wire|بڵاوکەرەوە=Foundation for Independent Journalism|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی کۆتایی لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]]، [[کەی. پی. شارما ئۆلی]] لە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیست-لینینستی یەکگرتوو)]] لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٨ لەلایەن [[سەرۆککۆماری نیپال|سەرۆک کۆمار]]ەوە بەپێی ماددەی ٧٦ (٢)ی دەستوور وەک [[سەرۆک وەزیرانی نیپال|سەرۆک وەزیران]] سوێندی یاسایی خوارد. ئەو لە ١١ی ئازاری ٢٠١٨ بە ٢٠٨ دەنگ [[متمانەدان|دەنگی متمانە]]ی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|title=प्रधानमन्त्री ओलीका पक्षमा ७५ प्रतिशत सांसद|url=https://setopati.com/politics/140412|website=Setopati|access&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>13e3c512gwztk53gy689utnrqo5b8jj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571791</id>
      <parentid>1571536</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2974" sha1="bisilip779l755yqxg7y9ws30ngioon" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ٢٠١٧''' لە دوو قۆناغدا لە ٢٦ی تشرینی دووەم و ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پێنجەمین [[پراتینیدھی سەبھا]] ([[ئەنجومەنی نوێنەران]])، کە خانەی خوارەوەی [[پەرلەمانی فیدراڵیی نیپال]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Govt decides to hold provincial, parliamentary polls in two phases|ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/govt-decides-to-hold-provincial-parliamentary-elections-in-two-phases/|وێبگە=The Himalayan Times|بڵاوکەرەوە=International Media Network Nepal (Pvt) Ltd|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ھەڵبژاردنەکە ھاوکات لەگەڵ یەکەمین [[ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال ٢٠١٧|ھەڵبژاردنی پارێزگاکان]] بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا.

بنبەستێکی سیاسی لە نێوان حیزبی دەسەڵاتداری [[کۆنگرەی نیپال]] و ھاوپەیمانی چەپڕەوی براوە لەسەر ئەو سیستمەی بۆ ھەڵبژاردنی [[ڕاستریا سەبھا|خانەی سەرەوە]] بەکاردێت، بووە ھۆی دواکەوتن لە پێکھێنانی حکوومەتی نوێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baral|یەکەم١=Biswas|سەردێڕ=Why Nepal Is Still Caught in a Political Deadlock Over the Formation of Its New Government|ناونیشان=https://thewire.in/209981/nepal-new-government-oli-prachanda-bhandari-deadlock/|وێبگە=The Wire|بڵاوکەرەوە=Foundation for Independent Journalism|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی کۆتایی لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]]، [[کەی. پی. شارما ئۆلی]] لە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیست-لینینستی یەکگرتوو)]] لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٨ لەلایەن [[سەرۆککۆماری نیپال|سەرۆک کۆمار]]ەوە بەپێی ماددەی ٧٦ (٢)ی دەستوور وەک [[سەرۆک وەزیرانی نیپال|سەرۆک وەزیران]] سوێندی یاسایی خوارد. ئەو لە ١١ی ئازاری ٢٠١٨ بە ٢٠٨ دەنگ [[متمانەدان|دەنگی متمانە]]ی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|title=प्रधानमन्त्री ओलीका पक्षमा ७५ प्रतिशत सांसद|url=https://setopati.com/politics/140412|website=Setopati|access&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>bisilip779l755yqxg7y9ws30ngioon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠١٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294051</id>
    <revision>
      <id>1571535</id>
      <parentid>1571490</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2552" sha1="g0w4z5n466376cyf7b5lneg72o1gwsl" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠١٣''' لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24987573|سەردێڕ=Nepal voting ends for new Constituent Assembly|بڵاوکەرەوە=[[BBC News]]|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; دەنگدانەکە چەندین جار دواخرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|سەردێڕ=Channel NewsAsia|بڵاوکەرەوە=[[Channel NewsAsia]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130315083834/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کە پێشتر پلانی بۆ داڕێژرابوو لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ ئەنجام بدرێت بەدوای ھەڵوەشاندنەوەی [[یەکەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٢، بەڵام لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]] دواخرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|نووسەر=Utpal Parashar|سەردێڕ=Nepal fails to meet constitution deadline|بڵاوکەرەوە=[[Hindustan Times]]|شوێن=[[Kathmandu]]|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120528122025/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; [[کۆنگرەی نیپال]] وەک گەورەترین حیزب لە [[دووەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] دەرکەوت، بە بەدەستھێنانی ١٩٦ کورسی لە کۆی ٥٧٥ کورسییە ھەڵبژێردراوەکە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>g0w4z5n466376cyf7b5lneg72o1gwsl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571792</id>
      <parentid>1571535</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2602" sha1="6kg3q1wnh68yo5nyw35l3zs4n07jqh1" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠١٣''' لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24987573|سەردێڕ=Nepal voting ends for new Constituent Assembly|بڵاوکەرەوە=[[BBC News]]|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; دەنگدانەکە چەندین جار دواخرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|سەردێڕ=Channel NewsAsia|بڵاوکەرەوە=[[Channel NewsAsia]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130315083834/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کە پێشتر پلانی بۆ داڕێژرابوو لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ ئەنجام بدرێت بەدوای ھەڵوەشاندنەوەی [[یەکەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٢، بەڵام لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]] دواخرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|نووسەر=Utpal Parashar|سەردێڕ=Nepal fails to meet constitution deadline|بڵاوکەرەوە=[[Hindustan Times]]|شوێن=[[Kathmandu]]|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120528122025/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; [[کۆنگرەی نیپال]] وەک گەورەترین حیزب لە [[دووەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] دەرکەوت، بە بەدەستھێنانی ١٩٦ کورسی لە کۆی ٥٧٥ کورسییە ھەڵبژێردراوەکە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6kg3q1wnh68yo5nyw35l3zs4n07jqh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ١٩٩٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294053</id>
    <revision>
      <id>1571610</id>
      <parentid>1571503</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1571610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="721" sha1="f9wtil6363lrsqj1o2jpma2xj8phwat" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=1999_Nepalese_general_election_-_Results_by_constituency.svg
}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٣ و ١٧ی ئایاری ١٩٩٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پراتینیدی سەبھا. کۆنگرەی نیپال وەک گەورەترین حیزب دەرکەوت و ٢٨ کورسی بەدەستھێنا و [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] ١٧ کورسی لەدەستدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>f9wtil6363lrsqj1o2jpma2xj8phwat</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571768</id>
      <parentid>1571610</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="832" sha1="kwkdz8gdd6y1zn94eur4zhbfugzxofs" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=1999_Nepalese_general_election_-_Results_by_constituency.svg
}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٣ و ١٧ی ئایاری ١٩٩٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پراتینیدی سەبھا. کۆنگرەی نیپال وەک گەورەترین حیزب دەرکەوت و ٢٨ کورسی بەدەستھێنا و [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] ١٧ کورسی لەدەستدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>kwkdz8gdd6y1zn94eur4zhbfugzxofs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ١٩٩٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294054</id>
    <revision>
      <id>1571609</id>
      <parentid>1571509</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1571609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="976" sha1="9e9v2a4sphdxk1dlo23183x1u5oc2pb" xml:space="preserve">{{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی پراتینیدی سەبھا. ھەڵبژاردنەکە دوای داڕمانی حکوومەتی [[کۆنگرێسی نیپال]] و شا بیرێندا ھەڵبژاردنی نوێی بانگھێشت کرد. ئەنجامەکان دەریانخست کە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێناوە [[و مان موھان ئەدیکاری]] بووە [[سەرۆک وەزیران]] بە سەرۆکایەتی حکوومەتێکی کەمینە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>9e9v2a4sphdxk1dlo23183x1u5oc2pb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571769</id>
      <parentid>1571609</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1087" sha1="3l1l1dacn7ela1r7je2hpdhv26l8pr9" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی پراتینیدی سەبھا. ھەڵبژاردنەکە دوای داڕمانی حکوومەتی [[کۆنگرێسی نیپال]] و شا بیرێندا ھەڵبژاردنی نوێی بانگھێشت کرد. ئەنجامەکان دەریانخست کە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێناوە [[و مان موھان ئەدیکاری]] بووە [[سەرۆک وەزیران]] بە سەرۆکایەتی حکوومەتێکی کەمینە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>3l1l1dacn7ela1r7je2hpdhv26l8pr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ١٩٩١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294055</id>
    <revision>
      <id>1571532</id>
      <parentid>1571513</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2010" sha1="80kiq1udx1et4j69hjjmxpsgzr8vq4p" xml:space="preserve">{{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٩١ بەڕێوەچوو، بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی [[پراتینیدی سەبھا]] (ئەنجومەنی نوێنەرانی نیپال). ئەم ھەڵبژاردنە یەکەم ھەڵبژاردنی [[فرە حیزبی]] بوو لە ساڵی ١٩٥٩ەوە و لە ئەنجامی شۆڕشی ١٩٩٠ بوو کە [[شا بیرێندرا]]ی ناچار کرد سیستمی فرە حیزبی بگەڕێنێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ifes.org/publications/kingdom-nepal-parliamentary-elections-may-12-1991|سەردێڕ=Kingdom of Nepal: Parliamentary Elections, May 12, 1991 {{!}} IFES - The International Foundation for Electoral Systems |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.ifes.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە کۆنگرەی نیپال زۆرترین کورسی بەدەستھێنا، بەڵام کریشنا پراساد بەتارای سەرکردەکەی لە بازنەی ھەڵبژاردنی خۆیدا، کاتماندۆ ١ دۆڕا. سەرۆکی [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال]]، [[مان موھان ئادیکاری]]، لە [[سونساری ١]] ھەڵبژێردرا، لەکاتێکدا [[مادان بەندەری]]، سەرکردەیەکی دیکەی دیاری حیزبەکە، لە ھەردوو شاری [[کاتماندۆ ١]] و [[کاتماندۆ ٥]] ھەڵبژێردرا و دووەمیانی چۆڵبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Election history of Nepal (नेपालको निर्वाचन इतिहास)|بڵاوکەرەوە=Election Commission Nepal|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٩٩٣٧-٠-٢١١٦-٦|شوێن=Kathmandu|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2017|پەڕەکان=٦٣٤-٦٤٠|زمان=Nepali|trans-title=Election history of Nepal}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>80kiq1udx1et4j69hjjmxpsgzr8vq4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571604</id>
      <parentid>1571532</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1571604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2063" sha1="cnwphc8mnrf24cj3jmhd60r3w5rpxvk" xml:space="preserve">{{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٩١ بەڕێوەچوو، بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی [[پراتینیدی سەبھا]] (ئەنجومەنی نوێنەرانی نیپال). ئەم ھەڵبژاردنە یەکەم ھەڵبژاردنی [[فرە حیزبی]] بوو لە ساڵی ١٩٥٩ەوە و لە ئەنجامی شۆڕشی ١٩٩٠ بوو کە [[شا بیرێندرا]]ی ناچار کرد سیستمی فرە حیزبی بگەڕێنێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ifes.org/publications/kingdom-nepal-parliamentary-elections-may-12-1991|سەردێڕ=Kingdom of Nepal: Parliamentary Elections, May 12, 1991 {{!}} IFES - The International Foundation for Electoral Systems |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.ifes.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە کۆنگرەی نیپال زۆرترین کورسی بەدەستھێنا، بەڵام کریشنا پراساد بەتارای سەرکردەکەی لە بازنەی ھەڵبژاردنی خۆیدا، کاتماندۆ ١ دۆڕا. سەرۆکی [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال]]، [[مان موھان ئادیکاری]]، لە [[سونساری ١]] ھەڵبژێردرا، لەکاتێکدا [[مادان بەندەری]]، سەرکردەیەکی دیکەی دیاری حیزبەکە، لە ھەردوو شاری [[کاتماندۆ ١]] و [[کاتماندۆ ٥]] ھەڵبژێردرا و دووەمیانی چۆڵبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Election history of Nepal (नेपालको निर्वाचन इतिहास)|بڵاوکەرەوە=Election Commission Nepal|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٩٩٣٧-٠-٢١١٦-٦|شوێن=Kathmandu|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2017|پەڕەکان=٦٣٤-٦٤٠|زمان=Nepali|trans-title=Election history of Nepal}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>cnwphc8mnrf24cj3jmhd60r3w5rpxvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571774</id>
      <parentid>1571604</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2113" sha1="s24bdd6k8qm479pl0kjl4r3ry5b1cwb" xml:space="preserve">{{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٩١ بەڕێوەچوو، بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی [[پراتینیدی سەبھا]] (ئەنجومەنی نوێنەرانی نیپال). ئەم ھەڵبژاردنە یەکەم ھەڵبژاردنی [[فرە حیزبی]] بوو لە ساڵی ١٩٥٩ەوە و لە ئەنجامی شۆڕشی ١٩٩٠ بوو کە [[شا بیرێندرا]]ی ناچار کرد سیستمی فرە حیزبی بگەڕێنێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ifes.org/publications/kingdom-nepal-parliamentary-elections-may-12-1991|سەردێڕ=Kingdom of Nepal: Parliamentary Elections, May 12, 1991 {{!}} IFES - The International Foundation for Electoral Systems |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.ifes.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە کۆنگرەی نیپال زۆرترین کورسی بەدەستھێنا، بەڵام کریشنا پراساد بەتارای سەرکردەکەی لە بازنەی ھەڵبژاردنی خۆیدا، کاتماندۆ ١ دۆڕا. سەرۆکی [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال]]، [[مان موھان ئادیکاری]]، لە [[سونساری ١]] ھەڵبژێردرا، لەکاتێکدا [[مادان بەندەری]]، سەرکردەیەکی دیکەی دیاری حیزبەکە، لە ھەردوو شاری [[کاتماندۆ ١]] و [[کاتماندۆ ٥]] ھەڵبژێردرا و دووەمیانی چۆڵبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Election history of Nepal (नेपालको निर्वाचन इतिहास)|بڵاوکەرەوە=Election Commission Nepal|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٩٩٣٧-٠-٢١١٦-٦|شوێن=Kathmandu|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2017|پەڕەکان=٦٣٤-٦٤٠|زمان=Nepali|trans-title=Election history of Nepal}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>s24bdd6k8qm479pl0kjl4r3ry5b1cwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ١٩٨٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294056</id>
    <revision>
      <id>1571608</id>
      <parentid>1571515</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1571608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="671" sha1="hd2jp3ygsanb1kmtuvi6lb57j0y1rq6" xml:space="preserve">{{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی گشتیی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٨٦ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ڕاستریا پانچایات. بەو پێیەی لەو کاتەدا حیزبە سیاسییەکان قەدەغە کرابوون، ھەر ١٥٤٨ کاندیدەکە وەک سەربەخۆ خۆیان کاندید کرد. ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٦٠٪ بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>hd2jp3ygsanb1kmtuvi6lb57j0y1rq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571770</id>
      <parentid>1571608</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:06:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="c00y4qmge22uaa4k2gl1o84f8erytti" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی گشتیی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٨٦ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ڕاستریا پانچایات. بەو پێیەی لەو کاتەدا حیزبە سیاسییەکان قەدەغە کرابوون، ھەر ١٥٤٨ کاندیدەکە وەک سەربەخۆ خۆیان کاندید کرد. ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٦٠٪ بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>c00y4qmge22uaa4k2gl1o84f8erytti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ١٩٨١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294057</id>
    <revision>
      <id>1571793</id>
      <parentid>1571518</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1257" sha1="4v2hzdp1bn6b2rypt8es1btg2181euv" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٩ی ئایاری ١٩٨١ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ڕاستریا پانچایەت]]. ٨٠٪ی کورسییەکان لە ڕێگەی مافی دەنگدانی گشتگیری گەورەساڵانەوە ھەڵبژێردران؛ ئەمە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە ڕێگەی مافی دەنگدانی گشتگیرەوە کە لە ماوەی ٢٢ ساڵدا لە نیپال بەڕێوەچوو. بەڵام لەو کاتەدا [[حیزب]]ە سیاسییەکان قەدەغە کران و ھێزە سەرەکییە ژێرزەمینییەکانی [[ئۆپۆزسیۆن]] ([[کۆنگرێسی نیپال]] و گرووپە [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستییە]] جۆراوجۆرەکان) داوای [[بایکۆت]]ی ھەڵبژاردنیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>4v2hzdp1bn6b2rypt8es1btg2181euv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کۆریای باکوور ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294058</id>
    <revision>
      <id>1571607</id>
      <parentid>1571521</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1571607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1520" sha1="8sj37j2dj7ovdlpo091hsikyk658rt9" xml:space="preserve">{{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ١٥ی ئازاری ٢٠٢٦ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٥ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل. لە سەرەتادا چاوەڕوان دەکرا لە ساڵی ٢٠٢٤ بەڕێوەبچێت، ھەڵبژاردنەکان لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٦ ڕاگەیەندرا، ئەمەش دوای ماوەیەکی کەم لە کۆتایی ھاتنی کۆنگرەی نۆیەمی [[پارتی کرێکارانی کۆریا]] و دووبارە ھەڵبژاردنەوەی [[کیم جۆنگ ئون]] وەک سکرتێری گشتی. بەھۆی ئەوەی لە ھەر بازنەیەکدا تەنھا یەک کاندید لە دەنگدانەکەدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا لە [[کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان]] ھەڵبژێردران. میدیای دەوڵەتی [[کۆریای باکوور]] دەنگەکانی دژ بەیەکیان بڵاوکردەوە، ئەمەش یەکەمجارە لە ھەڵبژاردنی کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان لە ساڵی ١٩٥٧ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>8sj37j2dj7ovdlpo091hsikyk658rt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571771</id>
      <parentid>1571607</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1631" sha1="4n5sucyhyv4gb8d6vz76h7buflja3f6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ١٥ی ئازاری ٢٠٢٦ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٥ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل. لە سەرەتادا چاوەڕوان دەکرا لە ساڵی ٢٠٢٤ بەڕێوەبچێت، ھەڵبژاردنەکان لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٦ ڕاگەیەندرا، ئەمەش دوای ماوەیەکی کەم لە کۆتایی ھاتنی کۆنگرەی نۆیەمی [[پارتی کرێکارانی کۆریا]] و دووبارە ھەڵبژاردنەوەی [[کیم جۆنگ ئون]] وەک سکرتێری گشتی. بەھۆی ئەوەی لە ھەر بازنەیەکدا تەنھا یەک کاندید لە دەنگدانەکەدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا لە [[کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان]] ھەڵبژێردران. میدیای دەوڵەتی [[کۆریای باکوور]] دەنگەکانی دژ بەیەکیان بڵاوکردەوە، ئەمەش یەکەمجارە لە ھەڵبژاردنی کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان لە ساڵی ١٩٥٧ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>4n5sucyhyv4gb8d6vz76h7buflja3f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کۆریای باکوور ٢٠١٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294059</id>
    <revision>
      <id>1571531</id>
      <parentid>1571524</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1270" sha1="qc61m09ttsydh1fk7rki7zk8zejpbyj" xml:space="preserve">{{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ١٠ی ئازاری ٢٠١٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٤ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kcnawatch.co/newstream/1546985581-127329589/election-of-deputies-to-spa-to-be-called-in-dprk/|سەردێڕ=Newstream |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Korean Central News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردنەکان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا. بەھۆی ئەوەی تەنھا یەک کاندید لەسەر سندووقی دەنگدان لە ھەر بازنەیەکدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا بۆ کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان ھەڵبژێردران. [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ ھەڵبژاردنەکان کاندید نەبوو، ئەمەش یەکەمجار بوو کە سەرکردەیەکی کۆریای باکوور وەک کاندید بەشداری نەکات.

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>qc61m09ttsydh1fk7rki7zk8zejpbyj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571605</id>
      <parentid>1571531</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1571605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1323" sha1="njpa7uk16v0dpgtazjdu3dz3getfge1" xml:space="preserve">{{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ١٠ی ئازاری ٢٠١٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٤ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kcnawatch.co/newstream/1546985581-127329589/election-of-deputies-to-spa-to-be-called-in-dprk/|سەردێڕ=Newstream |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Korean Central News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردنەکان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا. بەھۆی ئەوەی تەنھا یەک کاندید لەسەر سندووقی دەنگدان لە ھەر بازنەیەکدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا بۆ کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان ھەڵبژێردران. [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ ھەڵبژاردنەکان کاندید نەبوو، ئەمەش یەکەمجار بوو کە سەرکردەیەکی کۆریای باکوور وەک کاندید بەشداری نەکات.

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>njpa7uk16v0dpgtazjdu3dz3getfge1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571773</id>
      <parentid>1571605</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1434" sha1="0xll34d1r26m3kdlf6ed093566x27dy" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ١٠ی ئازاری ٢٠١٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٤ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kcnawatch.co/newstream/1546985581-127329589/election-of-deputies-to-spa-to-be-called-in-dprk/|سەردێڕ=Newstream |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Korean Central News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردنەکان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا. بەھۆی ئەوەی تەنھا یەک کاندید لەسەر سندووقی دەنگدان لە ھەر بازنەیەکدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا بۆ کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان ھەڵبژێردران. [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ ھەڵبژاردنەکان کاندید نەبوو، ئەمەش یەکەمجار بوو کە سەرکردەیەکی کۆریای باکوور وەک کاندید بەشداری نەکات.

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>0xll34d1r26m3kdlf6ed093566x27dy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کۆریای باکوور ٢٠١٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294060</id>
    <revision>
      <id>1571530</id>
      <parentid>1571526</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="qzil9tmtvatpo5p0pgapmd0fkxc0xhm" xml:space="preserve">{{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی [[پەرلەمان]]ی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٩ی ئازاری ٢٠١٤ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٣ھەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2014/01/north-korea-hold-parliamentary-elections-20141852450566991.html|سەردێڕ=North Korea to hold parliamentary elections |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[Al Jazeera Media Network|Al-Jazeera]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>qzil9tmtvatpo5p0pgapmd0fkxc0xhm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571606</id>
      <parentid>1571530</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1571606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="686" sha1="pzdxxp72879umzjl6uui6nptjrh619p" xml:space="preserve">{{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی [[پەرلەمان]]ی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٩ی ئازاری ٢٠١٤ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٣ھەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2014/01/north-korea-hold-parliamentary-elections-20141852450566991.html|سەردێڕ=North Korea to hold parliamentary elections |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[Al Jazeera Media Network|Al-Jazeera]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>pzdxxp72879umzjl6uui6nptjrh619p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571772</id>
      <parentid>1571606</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="797" sha1="iljh8aq8a1igqzmnm2x7bw7o0gshtn6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی [[پەرلەمان]]ی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٩ی ئازاری ٢٠١٤ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٣ھەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2014/01/north-korea-hold-parliamentary-elections-20141852450566991.html|سەردێڕ=North Korea to hold parliamentary elections |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[Al Jazeera Media Network|Al-Jazeera]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>iljh8aq8a1igqzmnm2x7bw7o0gshtn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کۆریای باکوور ٢٠٠٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294061</id>
    <revision>
      <id>1571528</id>
      <timestamp>2026-04-03T11:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344044101|2009 North Korean parliamentary election]]»</comment>
      <origin>1571528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="tb75jfqbdb84ng66qapt0obxepg0xhx" xml:space="preserve">هەڵبژاردنی پەرلەمانی لە کۆریای باکوور لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٩ بۆ هەڵبژاردنی ئەندامانی ١٢هەمین ئەنجومەنی باڵای گەل بەڕێوەچوو.  لە سەرەتادا بڕیار بوو لە مانگی ئابی ٢٠٠٨ &lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 February 2023 |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109130810/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 9, 2021}}&lt;/ref&gt; بەڕێوە بچێت بەڵام بە ھۆکارێکی نادیار دواخران. چاودێرانی کۆریای باکوور پێشبینیان کردووە کە پەیوەندی بە نەخۆشی تەندروستی [[کیم جۆنگ ئیل|کیم جۆنگ ئیلەوە]] هەیە. &lt;ref name=&quot;bbc2009-01-07&quot; /&gt;

هەموو ئەو کاندیدانەی کە لە هەڵبژاردنەکانی کۆریای باکووردا ھەبوون ئەندامی یەکێک لەو پارتانە بوون کە بەرەی دیموکراتی بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک پێکهاتبوو. یەک کاندید کە لەلایەن سەرکردایەتی کۆریای باکوورەوە پەسەندکرابوو، لە هەریەک لە ٦٨٧ قەزاکەدا خۆی کاندید کرد، بەمەش گەرەنتی سەرکەوتنی تەواوی بەرەی دیموکرات بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک بوو، بەبێ گوێدانە ڕێژەی بەشداریکردنی دەنگدەران.   [[کیم جۆنگ ئیل]] سەرۆکی ''دی فاکتۆی'' کۆریای باکوور و سەرۆکی کۆمیسیۆنی بەرگری نیشتمانی لە بازنەی ٣٣٣ خۆی بۆ هەڵبژاردن کاندید کرد. 

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>tb75jfqbdb84ng66qapt0obxepg0xhx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571529</id>
      <parentid>1571528</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1571529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2039" sha1="p4bosihhu0eaftx56col4eqtyej5mvq" xml:space="preserve">هەڵبژاردنی پەرلەمانی لە کۆریای باکوور لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٩ بۆ هەڵبژاردنی ئەندامانی ١٢هەمین ئەنجومەنی باڵای گەل بەڕێوەچوو.  لە سەرەتادا بڕیار بوو لە مانگی ئابی ٢٠٠٨ &lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109130810/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; بەڕێوە بچێت بەڵام بە ھۆکارێکی نادیار دواخران. چاودێرانی کۆریای باکوور پێشبینیان کردووە کە پەیوەندی بە نەخۆشی تەندروستی [[کیم جۆنگ ئیل|کیم جۆنگ ئیلەوە]] هەیە. &lt;ref name=&quot;bbc2009-01-07&quot; /&gt;

هەموو ئەو کاندیدانەی کە لە هەڵبژاردنەکانی کۆریای باکووردا ھەبوون ئەندامی یەکێک لەو پارتانە بوون کە بەرەی دیموکراتی بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک پێکهاتبوو. یەک کاندید کە لەلایەن سەرکردایەتی کۆریای باکوورەوە پەسەندکرابوو، لە هەریەک لە ٦٨٧ قەزاکەدا خۆی کاندید کرد، بەمەش گەرەنتی سەرکەوتنی تەواوی بەرەی دیموکرات بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک بوو، بەبێ گوێدانە ڕێژەی بەشداریکردنی دەنگدەران.   [[کیم جۆنگ ئیل]] سەرۆکی ''دی فاکتۆی'' کۆریای باکوور و سەرۆکی کۆمیسیۆنی بەرگری نیشتمانی لە بازنەی ٣٣٣ خۆی بۆ هەڵبژاردن کاندید کرد. 

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>p4bosihhu0eaftx56col4eqtyej5mvq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571533</id>
      <parentid>1571529</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1948" sha1="l15ft6429oiyfi1214zogikkrfe5iy6" xml:space="preserve">{{Databox}}هەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٩ بۆ هەڵبژاردنی ئەندامانی ١٢هەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو.  لە سەرەتادا بڕیار بوو لە مانگی ئابی ٢٠٠٨ &lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 February 2023 |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109130810/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 9, 2021}}&lt;/ref&gt; بەڕێوە بچێت بەڵام بە ھۆکارێکی نادیار دواخران. چاودێرانی کۆریای باکوور پێشبینیان کردووە کە پەیوەندی بە نەخۆشی تەندروستی [[کیم جۆنگ ئیل|کیم جۆنگ ئیلەوە]] هەیە. &lt;ref name=&quot;bbc2009-01-07&quot; /&gt;

هەموو ئەو کاندیدانەی کە لە هەڵبژاردنەکانی کۆریای باکووردا ھەبوون ئەندامی یەکێک لەو پارتانە بوون کە بەرەی دیموکراتی بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک پێکهاتبوو. یەک کاندید کە لەلایەن سەرکردایەتی کۆریای باکوورەوە پەسەندکرابوو، لە هەریەک لە ٦٨٧ قەزاکەدا خۆی کاندید کرد، بەمەش گەرەنتی سەرکەوتنی تەواوی بەرەی دیموکرات بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک بوو، بەبێ گوێدانە ڕێژەی بەشداریکردنی دەنگدەران.   [[کیم جۆنگ ئیل]] سەرۆکی ''[[دی فاکتۆ]]''ی کۆریای باکوور و سەرۆکی کۆمیسیۆنی بەرگری نیشتمانی لە بازنەی ٣٣٣ خۆی بۆ هەڵبژاردن کاندید کرد.

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>l15ft6429oiyfi1214zogikkrfe5iy6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571557</id>
      <parentid>1571533</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1571557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1942" sha1="c33pz8myg2x14cqb8ggmdcnqpgmavj3" xml:space="preserve">{{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٢ھەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو. لە سەرەتادا بڕیار بوو لە مانگی ئابی ٢٠٠٨&lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 February 2023 |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109130810/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 9, 2021}}&lt;/ref&gt; بەڕێوە بچێت بەڵام بە ھۆکارێکی نادیار دواخران. چاودێرانی کۆریای باکوور پێشبینیان کردووە کە پەیوەندی بە نەخۆشی تەندروستی [[کیم جۆنگ ئیل|کیم جۆنگ ئیلەوە]] ھەیە.&lt;ref name=&quot;bbc2009-01-07&quot;/&gt;

ھەموو ئەو کاندیدانەی کە لە ھەڵبژاردنەکانی کۆریای باکووردا ھەبوون ئەندامی یەکێک لەو پارتانە بوون کە بەرەی دیموکراتی بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک پێکھاتبوو. یەک کاندید کە لەلایەن سەرکردایەتی کۆریای باکوورەوە پەسەندکرابوو، لە ھەریەک لە ٦٨٧ قەزاکەدا خۆی کاندید کرد، بەمەش گەرەنتی سەرکەوتنی تەواوی بەرەی دیموکرات بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک بوو، بەبێ گوێدانە ڕێژەی بەشداریکردنی دەنگدەران. [[کیم جۆنگ ئیل]] سەرۆکی ''[[دی فاکتۆ]]''ی کۆریای باکوور و سەرۆکی کۆمیسیۆنی بەرگری نیشتمانی لە بازنەی ٣٣٣ خۆی بۆ ھەڵبژاردن کاندید کرد.

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>c33pz8myg2x14cqb8ggmdcnqpgmavj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571602</id>
      <parentid>1571557</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T15:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1571602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1995" sha1="opezpwbdxgoaswvt9a69hi6r41sgf08" xml:space="preserve">{{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٢ھەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو. لە سەرەتادا بڕیار بوو لە مانگی ئابی ٢٠٠٨&lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 February 2023 |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109130810/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 9, 2021}}&lt;/ref&gt; بەڕێوە بچێت بەڵام بە ھۆکارێکی نادیار دواخران. چاودێرانی کۆریای باکوور پێشبینیان کردووە کە پەیوەندی بە نەخۆشی تەندروستی [[کیم جۆنگ ئیل|کیم جۆنگ ئیلەوە]] ھەیە.&lt;ref name=&quot;bbc2009-01-07&quot;/&gt;

ھەموو ئەو کاندیدانەی کە لە ھەڵبژاردنەکانی کۆریای باکووردا ھەبوون ئەندامی یەکێک لەو پارتانە بوون کە بەرەی دیموکراتی بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک پێکھاتبوو. یەک کاندید کە لەلایەن سەرکردایەتی کۆریای باکوورەوە پەسەندکرابوو، لە ھەریەک لە ٦٨٧ قەزاکەدا خۆی کاندید کرد، بەمەش گەرەنتی سەرکەوتنی تەواوی بەرەی دیموکرات بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک بوو، بەبێ گوێدانە ڕێژەی بەشداریکردنی دەنگدەران. [[کیم جۆنگ ئیل]] سەرۆکی ''[[دی فاکتۆ]]''ی کۆریای باکوور و سەرۆکی کۆمیسیۆنی بەرگری نیشتمانی لە بازنەی ٣٣٣ خۆی بۆ ھەڵبژاردن کاندید کرد.

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>opezpwbdxgoaswvt9a69hi6r41sgf08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571776</id>
      <parentid>1571602</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2106" sha1="po18areuc0olsq8vx52k7wsyyu85n6r" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٢ھەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو. لە سەرەتادا بڕیار بوو لە مانگی ئابی ٢٠٠٨&lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 February 2023 |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109130810/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 9, 2021}}&lt;/ref&gt; بەڕێوە بچێت بەڵام بە ھۆکارێکی نادیار دواخران. چاودێرانی کۆریای باکوور پێشبینیان کردووە کە پەیوەندی بە نەخۆشی تەندروستی [[کیم جۆنگ ئیل|کیم جۆنگ ئیلەوە]] ھەیە.&lt;ref name=&quot;bbc2009-01-07&quot;/&gt;

ھەموو ئەو کاندیدانەی کە لە ھەڵبژاردنەکانی کۆریای باکووردا ھەبوون ئەندامی یەکێک لەو پارتانە بوون کە بەرەی دیموکراتی بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک پێکھاتبوو. یەک کاندید کە لەلایەن سەرکردایەتی کۆریای باکوورەوە پەسەندکرابوو، لە ھەریەک لە ٦٨٧ قەزاکەدا خۆی کاندید کرد، بەمەش گەرەنتی سەرکەوتنی تەواوی بەرەی دیموکرات بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک بوو، بەبێ گوێدانە ڕێژەی بەشداریکردنی دەنگدەران. [[کیم جۆنگ ئیل]] سەرۆکی ''[[دی فاکتۆ]]''ی کۆریای باکوور و سەرۆکی کۆمیسیۆنی بەرگری نیشتمانی لە بازنەی ٣٣٣ خۆی بۆ ھەڵبژاردن کاندید کرد.

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>po18areuc0olsq8vx52k7wsyyu85n6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گەماڕۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294062</id>
    <redirect title="گەمارۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)" />
    <revision>
      <id>1571550</id>
      <timestamp>2026-04-03T12:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <comment>Ari Qasm پەڕەی [[گەماڕۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)]]ی گواستەوە بۆ [[گەمارۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)]]: چاککردن</comment>
      <origin>1571550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="truoy5ejkcevotwolabs33l4cf7ltb7" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[گەمارۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)]]</text>
      <sha1>truoy5ejkcevotwolabs33l4cf7ltb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە</title>
    <ns>3</ns>
    <id>294063</id>
    <revision>
      <id>1571589</id>
      <timestamp>2026-04-03T12:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1571589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8102" sha1="2ufnmpp35cucnhh1ecccirk49a35dzh" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٢:٢٥، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>2ufnmpp35cucnhh1ecccirk49a35dzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571621</id>
      <parentid>1571589</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* تێبینی */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1571621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8712" sha1="j1t3h3toahf2gp4uu9jm9g6kfn4aj8i" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٢:٢٥، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== تێبینی ==

سڵاو، هەڵە نەبم هەرتۆۆیت دەستکاری وتاری هالەی سەرچاوە دەکەیت. هاوێێ گیان بەبێ سەرچاوە ناتوانبت وتارەکان درێژ بکەیتەوە و زانیاری زیاد بکەیت. هەروەها تۆ شێوازی نووسینت ستاندارد نییە و بە کوردی نانووسیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>j1t3h3toahf2gp4uu9jm9g6kfn4aj8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571688</id>
      <parentid>1571621</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابراهیم احمد سەرچاەوە</username>
        <id>75547</id>
      </contributor>
      <comment>/* تێبینی */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1571688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9585" sha1="93qxmvme2y8q9ic0yy9j6e34o8y1reh" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٢:٢٥، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== تێبینی ==

سڵاو، هەڵە نەبم هەرتۆۆیت دەستکاری وتاری هالەی سەرچاوە دەکەیت. هاوێێ گیان بەبێ سەرچاوە ناتوانبت وتارەکان درێژ بکەیتەوە و زانیاری زیاد بکەیت. هەروەها تۆ شێوازی نووسینت ستاندارد نییە و بە کوردی نانووسیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] Hello and good luck.
: I know that they defend Wikipedia because no one publishes chaos and substandard articles, but when searching for the village of Halay sources, there is no history of this village in terms of geography  I am responsible for anyone who says no, not Wikipedia. Everyone knows my whereabouts and everyone knows the facts. They would like the history of their village to be published in the most reliable Wikipedia  Publish my article or delete the source name from Wikipedia so that if anyone searches for it without his name, I don't want a name without content [[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٨:١٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>93qxmvme2y8q9ic0yy9j6e34o8y1reh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571689</id>
      <parentid>1571688</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* تێبینی */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1571689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10080" sha1="hgwie29pnojyl3j81n0vjsi454u4c5j" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٢:٢٥، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== تێبینی ==

سڵاو، هەڵە نەبم هەرتۆۆیت دەستکاری وتاری هالەی سەرچاوە دەکەیت. هاوێێ گیان بەبێ سەرچاوە ناتوانبت وتارەکان درێژ بکەیتەوە و زانیاری زیاد بکەیت. هەروەها تۆ شێوازی نووسینت ستاندارد نییە و بە کوردی نانووسیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] Hello and good luck.
: I know that they defend Wikipedia because no one publishes chaos and substandard articles, but when searching for the village of Halay sources, there is no history of this village in terms of geography  I am responsible for anyone who says no, not Wikipedia. Everyone knows my whereabouts and everyone knows the facts. They would like the history of their village to be published in the most reliable Wikipedia  Publish my article or delete the source name from Wikipedia so that if anyone searches for it without his name, I don't want a name without content [[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٨:١٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]]: تۆ کوردیت، بۆچی بە زمانی ئینگلیزی دەنووسیت هاورێ، ئێرە سەکۆیەکی کوردییە نەک زمانی بیانی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٨:٢٢، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>hgwie29pnojyl3j81n0vjsi454u4c5j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571716</id>
      <parentid>1571689</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابراهیم احمد سەرچاەوە</username>
        <id>75547</id>
      </contributor>
      <comment>/* تێبینی */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1571716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12042" sha1="7j4rkkaa2fd8povkua9qectgq12ph2x" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٢:٢٥، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== تێبینی ==

سڵاو، هەڵە نەبم هەرتۆۆیت دەستکاری وتاری هالەی سەرچاوە دەکەیت. هاوێێ گیان بەبێ سەرچاوە ناتوانبت وتارەکان درێژ بکەیتەوە و زانیاری زیاد بکەیت. هەروەها تۆ شێوازی نووسینت ستاندارد نییە و بە کوردی نانووسیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] Hello and good luck.
: I know that they defend Wikipedia because no one publishes chaos and substandard articles, but when searching for the village of Halay sources, there is no history of this village in terms of geography  I am responsible for anyone who says no, not Wikipedia. Everyone knows my whereabouts and everyone knows the facts. They would like the history of their village to be published in the most reliable Wikipedia  Publish my article or delete the source name from Wikipedia so that if anyone searches for it without his name, I don't want a name without content [[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٨:١٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]]: تۆ کوردیت، بۆچی بە زمانی ئینگلیزی دەنووسیت هاورێ، ئێرە سەکۆیەکی کوردییە نەک زمانی بیانی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٨:٢٢، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو لەبەڕێزیشت هەر سەرکەوتوبن.
:::دەزانم لەبەرپیەکەبەوجۆرە بەرگری لەویکیپیدیا دەکەن لەبەرئەوەی هیچ کەسێک گێرەشێوێنی و وتاری ناستاندار بڵاونەکاتەوە بەڵام کاتێک گەڕان بۆ گوندی هاڵەی سەرچاوەدەکرێت لەبەشی جوگرافیا زیاتر هیچ مێژوویەکی ئەم گوندەی تیادا نیە بەنیسبەت سەرچاوەشەوە چەندجار سەرچاوەکانم نوسی وەک ڕۆژنامەی هەولێر وەک خانەقای مەلاعلی وەک پەیجی بازیان پرێس کەئەمانە هەمویان باسیان لەگوندی هاڵەی سەرچاوە کردووە بەنیسبەت وتارەکەی منیش هەنووی ڕاستین و کەسیش نەهاتوە بڵێ وانیە هەرکەسێک بڵێ وانیە من لێی بەرپرسیارم نەک ویکیپیدیا خۆهەموکەس شوێن و مەکانی من ئەزانێ و هەمووکەسیش ڕاستیەکان دەزانن و بگرە زۆر زۆریشیان پێ خۆش دەبێ کەمێژووی گوندەکەیان لەباوەڕپێکراوترین کە ویکیپیدیا یە بڵاو بکرێتەوە من سنور بۆ ئێوە دانێم بەڵام یان وتارەکەم بڵاوبکەنەوە یان بەیەکجاری ناوی هالەی سەرچاوە لەناو ویکیپیدیا بسڕنەوە بۆئەوەی ئەگەر هەرکەسێک گەڕانی بۆ کرد ناوی نەبێ من ناوی بێ ناوەرۆکم ناوێ خۆ لەمورد پیدیا بڵاوکراوەتەوە. [[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٨:٤١، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>7j4rkkaa2fd8povkua9qectgq12ph2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571878</id>
      <parentid>1571716</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T22:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابراهیم احمد سەرچاەوە</username>
        <id>75547</id>
      </contributor>
      <origin>1571878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12040" sha1="h2q0jqfyc6lux4qpbsf2icerxumxx0w" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٢:٢٥، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== تێبینی ==

سڵاو، هەڵە نەبم هەرتۆۆیت دەستکاری وتاری هالەی سەرچاوە دەکەیت. هاوێێ گیان بەبێ سەرچاوە ناتوانبت وتارەکان درێژ بکەیتەوە و زانیاری زیاد بکەیت. هەروەها تۆ شێوازی نووسینت ستاندارد نییە و بە کوردی نانووسیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] Hello and good luck.
: I know that they defend Wikipedia because no one publishes chaos and substandard articles, but when searching for the village of Halay sources, there is no history of this village in terms of geography  I am responsible for anyone who says no, not Wikipedia. Everyone knows my whereabouts and everyone knows the facts. They would like the history of their village to be published in the most reliable Wikipedia  Publish my article or delete the source name from Wikipedia so that if anyone searches for it without his name, I don't want a name without content [[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٨:١٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]]: تۆ کوردیت، بۆچی بە زمانی ئینگلیزی دەنووسیت هاورێ، ئێرە سەکۆیەکی کوردییە نەک زمانی بیانی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٨:٢٢، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو لەبەڕێزیشت هەر سەرکەوتوبن.
:::دەزانم لەبەرپیەکەبەوجۆرە بەرگری لەویکیپیدیا دەکەن لەبەرئەوەی هیچ کەسێک گێرەشێوێنی و وتاری ناستاندار بڵاونەکاتەوە بەڵام کاتێک گەڕان بۆ گوندی هاڵەی سەرچاوەدەکرێت لەبەشی جوگرافیا زیاتر هیچ مێژوویەکی ئەم گوندەی تیادا نیە بەنیسبەت سەرچاوەشەوە چەندجار سەرچاوەکانم نوسی وەک ڕۆژنامەی هەولێر وەک خانەقای مەلاعلی وەک پەیجی بازیان پرێس کەئەمانە هەمویان باسیان لەگوندی هاڵەی سەرچاوە کردووە بەنیسبەت وتارەکەی منیش هەنووی ڕاستین و کەسیش نەهاتوە بڵێ وانیە هەرکەسێک بڵێ وانیە من لێی بەرپرسیارم نەک ویکیپیدیا خۆهەموکەس شوێن و مەکانی من ئەزانێ و هەمووکەسیش ڕاستیەکان دەزانن و بگرە زۆر زۆریشیان پێ خۆش دەبێ کەمێژووی گوندەکەیان لەباوەڕپێکراوترین کە ویکیپیدیا یە بڵاو بکرێتەوە من سنور بۆ ئێوە دانێم بەڵام یان وتارەکەم بڵاوبکەنەوە یان بەیەکجاری ناوی هالەی سەرچاوە لەناو ویکیپیدیا بسڕنەوە بۆئەوەی ئەگەر هەرکەسێک گەڕانی بۆ کرد ناوی نەبێ من ناوی بێ ناوەرۆکم ناوێ خۆ لەمورد پیدیا بڵاوکراوەتەوە. [[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاوە|لێدوان]]) ١٨:٤١، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>h2q0jqfyc6lux4qpbsf2icerxumxx0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571913</id>
      <parentid>1571878</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* تێبینی */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1571913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13105" sha1="jxnxukn9sszz9n2wre82iog0mumu27e" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٢:٢٥، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== تێبینی ==

سڵاو، هەڵە نەبم هەرتۆۆیت دەستکاری وتاری هالەی سەرچاوە دەکەیت. هاوێێ گیان بەبێ سەرچاوە ناتوانبت وتارەکان درێژ بکەیتەوە و زانیاری زیاد بکەیت. هەروەها تۆ شێوازی نووسینت ستاندارد نییە و بە کوردی نانووسیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] Hello and good luck.
: I know that they defend Wikipedia because no one publishes chaos and substandard articles, but when searching for the village of Halay sources, there is no history of this village in terms of geography  I am responsible for anyone who says no, not Wikipedia. Everyone knows my whereabouts and everyone knows the facts. They would like the history of their village to be published in the most reliable Wikipedia  Publish my article or delete the source name from Wikipedia so that if anyone searches for it without his name, I don't want a name without content [[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|لێدوان]]) ١٨:١٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]]: تۆ کوردیت، بۆچی بە زمانی ئینگلیزی دەنووسیت هاورێ، ئێرە سەکۆیەکی کوردییە نەک زمانی بیانی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٨:٢٢، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو لەبەڕێزیشت هەر سەرکەوتوبن.
:::دەزانم لەبەرپیەکەبەوجۆرە بەرگری لەویکیپیدیا دەکەن لەبەرئەوەی هیچ کەسێک گێرەشێوێنی و وتاری ناستاندار بڵاونەکاتەوە بەڵام کاتێک گەڕان بۆ گوندی هاڵەی سەرچاوەدەکرێت لەبەشی جوگرافیا زیاتر هیچ مێژوویەکی ئەم گوندەی تیادا نیە بەنیسبەت سەرچاوەشەوە چەندجار سەرچاوەکانم نوسی وەک ڕۆژنامەی هەولێر وەک خانەقای مەلاعلی وەک پەیجی بازیان پرێس کەئەمانە هەمویان باسیان لەگوندی هاڵەی سەرچاوە کردووە بەنیسبەت وتارەکەی منیش هەنووی ڕاستین و کەسیش نەهاتوە بڵێ وانیە هەرکەسێک بڵێ وانیە من لێی بەرپرسیارم نەک ویکیپیدیا خۆهەموکەس شوێن و مەکانی من ئەزانێ و هەمووکەسیش ڕاستیەکان دەزانن و بگرە زۆر زۆریشیان پێ خۆش دەبێ کەمێژووی گوندەکەیان لەباوەڕپێکراوترین کە ویکیپیدیا یە بڵاو بکرێتەوە من سنور بۆ ئێوە دانێم بەڵام یان وتارەکەم بڵاوبکەنەوە یان بەیەکجاری ناوی هالەی سەرچاوە لەناو ویکیپیدیا بسڕنەوە بۆئەوەی ئەگەر هەرکەسێک گەڕانی بۆ کرد ناوی نەبێ من ناوی بێ ناوەرۆکم ناوێ خۆ لەمورد پیدیا بڵاوکراوەتەوە. [[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاوە|لێدوان]]) ١٨:٤١، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە|ابراهیم احمد سەرچاەوە]]: زۆر چاکە، تۆ ئاوا بە کوردییەکی ڕێنووسی جوان و ڕەوان قسەمان لەگەڵ بکە. ئێمەش پێمان خۆش دەبێت کە هەندێک زانیاری زیاتر بنووسیت (بە هەبوونی سەرچاوەوە) بۆ ئەم شوێنە. بەڵام تۆ بەکارهێنەرێکی نوێیت بۆیە بەبێ سەرچاوە لەئێستادا قورس بوو زانیاری زیاد بکەیت. لە سەرەوەی شاشەکەت بەشێک هەیە نووسراوە ( خۆڵەپەتانێ )، لەوێدا زانیارییەکان بە سەرچاوەوە زیاد بکە و دواتر بەکارهێنەرێک دەنێرم سەیری بکات و ئێمەش دایدەنێین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٣٧، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>jxnxukn9sszz9n2wre82iog0mumu27e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مووشەک (فڕینی ئاسمانی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294064</id>
    <revision>
      <id>1571622</id>
      <timestamp>2026-04-03T16:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338815388|Rocket]]»</comment>
      <origin>1571622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3074" sha1="d92wg50l06xx549i07c0l8mbe7a0jms" xml:space="preserve">
[[پەڕگە:Soyuz_TMA-9_launch.jpg|alt=|وێنۆک|A Soyuz-FG rocket launches from &quot;Gagarin's Start&quot; (Site 1/5), [[ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور|Baikonur Cosmodrome]] ]]
A '''rocket''' (from {{Langx|it|rocchetto||'bobbin/spool'}}, and so named for its shape)&lt;noinclude&gt;[nb 1]&lt;/noinclude&gt;&lt;ref name=&quot;Bernhard&quot;&gt;{{Cite book|last=Bernhard|first=Jim|url=https://archive.org/details/porcupinepicayun00bern_0|title=Porcupine, Picayune, &amp; Post: How Newspapers Get Their Names|publisher=University of Missouri Press|year=2007|isbn=978-0-8262-6601-9|page=[https://archive.org/details/porcupinepicayun00bern_0/page/126 126]|access-date=28 May 2016|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; is an elongated flying [[پێڕاگوێز|vehicle]] that uses a [[بزوێنەری مووشەک|rocket engine]] to [[ھەشتاو|accelerate]] without using any surrounding [[تەوشک|air]]. A rocket engine produces thrust by reaction to exhaust expelled at high speed.&lt;ref name=&quot;RPE7&quot;&gt;{{Cite book|last=Sutton|first=George P.|url=https://books.google.com/books?id=LQbDOxg3XZcC|title=Rocket Propulsion Elements|last2=Biblarz|first2=Oscar|date=2001|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-471-32642-7|access-date=28 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140112033956/http://books.google.com/books?id=LQbDOxg3XZcC|archive-date=12 January 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Unlike [[بزوێنەری جێت|jet engines]], rockets are fuelled entirely by propellant which they carry, without the need for oxygen from air; consequently a rocket can fly in the [[ڤاکیووم|vacuum]] of space, indeed rocket engines operate more efficiently outside the atmosphere. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

[[موشەکی فرەقۆناغ|Multistage rockets]] are capable of attaining [[خێراییی ھەڵھاتن|escape velocity]] from [[زەوی|Earth]] and therefore can achieve unlimited maximum altitude. Compared with [[بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت|airbreathing engines]], rockets are lightweight and powerful and capable of generating large [[ھەشتاو|accelerations]]. To control their flight, rockets may use [[تەکان|momentum]], [[ئێرفۆیل|airfoils]], auxiliary reaction engines, gimballed thrust, momentum wheels, deflection of the exhaust stream, propellant flow, and spin, or may simply fly in a ballistic trajectory under the influence of [[ڕاکێشان (فیزیک)|gravity]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ڕۆکێتسازی]]
[[پۆل:بارووت]]
[[پۆل:داھێنانە چینییەکان]]
[[پۆل:ڕۆکێتەکان و مووشەکەکان]]
[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>d92wg50l06xx549i07c0l8mbe7a0jms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571623</id>
      <parentid>1571622</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3764" sha1="sb27hnvtmysovn0w6uirhs9avzpj7vn" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Soyuz_TMA-9_launch.jpg|alt=|وێنۆک|مووشەکێکی سایۆز-ئێف جی لە «گاکارین ستار» (شوێنی ١/٥) لە [[ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور]] ھەڵدەدرێت]]
مووشەک (لە وشەی ئیتاڵیی rocchetto بە واتای 'تەشی/سەرەوەرە' وەرگیراوە و بەھۆی شێوەکەیەوە بەو ناوە ناونراوە)&lt;ref name=&quot;Bernhard&quot;&gt;{{Cite book|last=Bernhard|first=Jim|url=https://archive.org/details/porcupinepicayun00bern_0|title=Porcupine, Picayune, &amp; Post: How Newspapers Get Their Names|publisher=University of Missouri Press|year=2007|isbn=978-0-8262-6601-9|page=[https://archive.org/details/porcupinepicayun00bern_0/page/126 126]|access-date=28 May 2016|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; بریتییە لە [[پێڕاگوێز|پێڕاگوێزێکی]] فڕیوی درێژکۆلە کە [[بزوێنەری مووشەک]] بەکاردەھێنێت بۆ [[ھەشتاو|تاودان]] بەبێ بەکارھێنانی ھیچ [[تەوشک|تەوشکێکی]] دەوروبەر. بزوێنەری مووشەک پاڵنەر بەرھەم دەھێنێت لە ڕێگەی پەرچەکردار بۆ ئەو گازەی کە بە خێرایییەکی بەرز فڕێ دەدرێتە دەرەوە.&lt;ref name=&quot;RPE7&quot;&gt;{{Cite book|last=Sutton|first=George P.|url=https://books.google.com/books?id=LQbDOxg3XZcC|title=Rocket Propulsion Elements|last2=Biblarz|first2=Oscar|date=2001|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-471-32642-7|access-date=28 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140112033956/http://books.google.com/books?id=LQbDOxg3XZcC|archive-date=12 January 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بە پێچەوانەی [[بزوێنەری جێت|بزوێنەرە جێتەکان]]، مووشەکەکان بە تەواوی بەو سووتەمەنییەی کە ھەڵیان گرتووە کار دەکەن، بەبێ پێویستی بە ئۆکسجینی ھەوا؛ لەبەر ئەوە مووشەک دەتوانێت لە [[ڤاکیووم|بۆشاییی]] واڵایییدا بفڕێت، لە ڕاستیدا بزوێنەرە مووشەکییەکان لە دەرەوەی تەوشک بە کارایییەکی زیاتر کار دەکەن.

[[موشەکی فرەقۆناغ|مووشەکە فرەقۆناغەکان]] توانای بەدەستھێنانی [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوونیان]] لە [[زەوی]] ھەیە و لەبەر ئەوە دەتوانن بگەنە بەرزترین ئاستی بەرزاییی بێسنوور. لە بەراورد لەگەڵ [[بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت|بزوێنەرە ھەواگۆڕەکان]]، مووشەکەکان کێشیان سووکە و بەھێزن و توانای دروستکردنی [[ھەشتاو|تاودانی]] گەورەیان ھەیە. بۆ کۆنترۆڵکردنی فڕینیان، مووشەکەکان ڕەنگە [[تەکان|تەوژم]]، [[ئێرفۆیل|باڵەکان]]، بزوێنەری پەرچەکرداری یاریدەدەر، پاڵنەری گیمبڵکراو، چەرخەکانی تەوژم، لادانی لێشاوی گازەکان، لێشاوی سووتەمەنی، و خولانەوە بەکاربھێنن، یان تەنیا لە ڕێڕەوێکی بالیستیدا لەژێر کاریگەریی [[ڕاکێشان (فیزیک)|کێشکردندا]] بفڕن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ڕۆکێتسازی]]
[[پۆل:بارووت]]
[[پۆل:داھێنانە چینییەکان]]
[[پۆل:ڕۆکێتەکان و مووشەکەکان]]
[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>sb27hnvtmysovn0w6uirhs9avzpj7vn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571624</id>
      <parentid>1571623</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3750" sha1="7n2ycufqhj0yk7dvoakx80chr5co0x8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Soyuz_TMA-9_launch.jpg|alt=|وێنۆک|مووشەکێکی سایۆز-ئێف جی لە «گاکارین ستار» (شوێنی ١/٥) لە [[ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور]] ھەڵدەدرێت]]
'''مووشەک''' یان '''ڕۆکێت''' (لە وشەی ئیتاڵیی rocchetto وەرگیراوە و بەھۆی شێوەکەیەوە بەو ناوە ناونراوە)&lt;ref name=&quot;Bernhard&quot;&gt;{{Cite book|last=Bernhard|first=Jim|url=https://archive.org/details/porcupinepicayun00bern_0|title=Porcupine, Picayune, &amp; Post: How Newspapers Get Their Names|publisher=University of Missouri Press|year=2007|isbn=978-0-8262-6601-9|page=[https://archive.org/details/porcupinepicayun00bern_0/page/126 126]|access-date=28 May 2016|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; بریتییە لە [[پێڕاگوێز|پێڕاگوێزێکی]] فڕیوی درێژکۆلە کە [[بزوێنەری مووشەک]] بەکاردەھێنێت بۆ [[ھەشتاو|تاودان]] بەبێ بەکارھێنانی ھیچ [[تەوشک|تەوشکێکی]] دەوروبەر. بزوێنەری مووشەک پاڵنەر بەرھەم دەھێنێت لە ڕێگەی پەرچەکردار بۆ ئەو گازەی کە بە خێرایییەکی بەرز فڕێ دەدرێتە دەرەوە.&lt;ref name=&quot;RPE7&quot;&gt;{{Cite book|last=Sutton|first=George P.|url=https://books.google.com/books?id=LQbDOxg3XZcC|title=Rocket Propulsion Elements|last2=Biblarz|first2=Oscar|date=2001|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-471-32642-7|access-date=28 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140112033956/http://books.google.com/books?id=LQbDOxg3XZcC|archive-date=12 January 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بە پێچەوانەی [[بزوێنەری جێت|بزوێنەرە جێتەکان]]، مووشەکەکان بە تەواوی بەو سووتەمەنییەی کە ھەڵیان گرتووە کار دەکەن، بەبێ پێویستی بە ئۆکسجینی ھەوا؛ لەبەر ئەوە مووشەک دەتوانێت لە [[ڤاکیووم|بۆشاییی]] واڵایییدا بفڕێت، لە ڕاستیدا بزوێنەرە مووشەکییەکان لە دەرەوەی تەوشک بە کارایییەکی زیاتر کار دەکەن.

[[موشەکی فرەقۆناغ|مووشەکە فرەقۆناغەکان]] توانای بەدەستھێنانی [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوونیان]] لە [[زەوی]] ھەیە و لەبەر ئەوە دەتوانن بگەنە بەرزترین ئاستی بەرزاییی بێسنوور. لە بەراورد لەگەڵ [[بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت|بزوێنەرە ھەواگۆڕەکان]]، مووشەکەکان کێشیان سووکە و بەھێزن و توانای دروستکردنی [[ھەشتاو|تاودانی]] گەورەیان ھەیە. بۆ کۆنترۆڵکردنی فڕینیان، مووشەکەکان ڕەنگە [[تەکان|تەوژم]]، [[ئێرفۆیل|باڵەکان]]، بزوێنەری پەرچەکرداری یاریدەدەر، پاڵنەری گیمبڵکراو، چەرخەکانی تەوژم، لادانی لێشاوی گازەکان، لێشاوی سووتەمەنی، و خولانەوە بەکاربھێنن، یان تەنیا لە ڕێڕەوێکی بالیستیدا لەژێر کاریگەریی [[ڕاکێشان (فیزیک)|کێشکردندا]] بفڕن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ڕۆکێتسازی]]
[[پۆل:بارووت]]
[[پۆل:داھێنانە چینییەکان]]
[[پۆل:ڕۆکێتەکان و مووشەکەکان]]
[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7n2ycufqhj0yk7dvoakx80chr5co0x8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکێت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294065</id>
    <redirect title="مووشەک (فڕینی ئاسمانی)" />
    <revision>
      <id>1571625</id>
      <timestamp>2026-04-03T16:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروستکردنی ڕەوانەکەر بۆ [[مووشەک (فڕینی ئاسمانی)]] (ئامرازی دروستکەری ڕەوانەکەر)</comment>
      <origin>1571625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="apvshutzujlfyufqa5nselgtrp8h2jv" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[مووشەک (فڕینی ئاسمانی)]]</text>
      <sha1>apvshutzujlfyufqa5nselgtrp8h2jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەرچەکردار (فیزیک)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294066</id>
    <revision>
      <id>1571626</id>
      <timestamp>2026-04-03T16:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1306720226|Reaction (physics)]]»</comment>
      <origin>1571626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="cbh1adk4hz2anf4zoa5avlz3mwnh3rt" xml:space="preserve">
As described by the third of [[یاساکانی جووڵەی نیوتن|Newton's laws of motion]] of [[میکانیکی کلاسیک|classical mechanics]], all forces occur in pairs such that if one object exerts a [[ھێز (فیزیک)|force]] on another object, then the second object exerts an equal and opposite reaction force on the first.&lt;ref name=&quot;Taylor&quot;&gt;{{Cite book|last=Taylor|first=John R.|url=https://books.google.com/books?id=P1kCtNr-pJsC|title=Classical Mechanics|publisher=University Science Books|year=2005|isbn=9781891389221|pages=17–18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Shapiro|first=Ilya L.|url=https://books.google.com/books?id=EOS5BAAAQBAJ&amp;q=all+forces+come+in+pairs&amp;pg=PA116|title=Lecture Notes on Newtonian Mechanics: Lessons from Modern Concepts|last2=de Berredo-Peixoto|first2=Guilherme|date=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=978-1461478256|page=116|access-date=28 September 2016}}&lt;/ref&gt;  The third law is also more generally stated as:  &quot;To every action there is always opposed an equal reaction: or the mutual actions of two bodies upon each other are always equal, and directed to contrary parts.&quot; The attribution of which of the two forces is the action and which is the '''reaction''' is arbitrary. Either of the two can be considered the action, while the other is its associated reaction. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ھێز]]
[[پۆل:میکانیکی کلاسیکی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>cbh1adk4hz2anf4zoa5avlz3mwnh3rt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571627</id>
      <parentid>1571626</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2055" sha1="6p9581capkrz4lus89p9rorb5u8u5lh" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پەرچەکردار''' وەک ئەوەی لە سێیەم [[یاساکانی جووڵەی نیوتن]]ی [[میکانیکی کلاسیک|میکانیکی کلاسیکدا]] وەسف کراوە، ھەموو ھێزەکان بە جووت ڕوودەدەن بەجۆرێک ئەگەر تەنێک [[ھێز (فیزیک)|ھێزێک]] بخاتە سەر تەنێکی تر، ئەوا تەنەکەی دووەم ھێزێکی پەرچەکرداری یەکسان و پێچەوانە دەخاتە سەر یەکەمیان.&lt;ref name=&quot;Taylor&quot;&gt;{{Cite book|last=Taylor|first=John R.|url=https://books.google.com/books?id=P1kCtNr-pJsC|title=Classical Mechanics|publisher=University Science Books|year=2005|isbn=978-1-891389-22-1|pages=17–18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Shapiro|first=Ilya L.|url=https://books.google.com/books?id=EOS5BAAAQBAJ&amp;q=all+forces+come+in+pairs&amp;pg=PA116|title=Lecture Notes on Newtonian Mechanics: Lessons from Modern Concepts|last2=de Berredo-Peixoto|first2=Guilherme|date=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=978-1-4614-7825-6|page=116|access-date=28 September 2016}}&lt;/ref&gt; یاسای سێیەم بە شێوەیەکی گشتیتر بەم شێوەیە دەربڕدراوە: «بۆ ھەر کارێک ھەمیشە پەرچەکردارێکی یەکسان و پێچەوانە ھەیە: یان کارە ھاوبەشەکانی دوو تەن لەسەر یەکتر ھەمیشە یەکسانن، و ئاڕاستەیان بەرەو لایەنی پێچەوانەیە.» دیاریکردنی ئەوەی کام لە دوو ھێزەکە کارە و کامیان پەرچەکردارە ئارەزوومەندانەیە. ھەر کام لەو دووانە دەکرێت وەک کارەکە ھەژمار بکرێت، لەکاتێکدا ئەوی تریان پەرچەکردارە پەیوەندیدارەکەیەتی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ھێز]]
[[پۆل:میکانیکی کلاسیکی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>6p9581capkrz4lus89p9rorb5u8u5lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571628</id>
      <parentid>1571627</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tessla پەڕەی [[کاردانەوە (فیزیا)]]ی گواستەوە بۆ [[پەرچەکردار (فیزیک)]]</comment>
      <origin>1571627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2055" sha1="6p9581capkrz4lus89p9rorb5u8u5lh" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پەرچەکردار''' وەک ئەوەی لە سێیەم [[یاساکانی جووڵەی نیوتن]]ی [[میکانیکی کلاسیک|میکانیکی کلاسیکدا]] وەسف کراوە، ھەموو ھێزەکان بە جووت ڕوودەدەن بەجۆرێک ئەگەر تەنێک [[ھێز (فیزیک)|ھێزێک]] بخاتە سەر تەنێکی تر، ئەوا تەنەکەی دووەم ھێزێکی پەرچەکرداری یەکسان و پێچەوانە دەخاتە سەر یەکەمیان.&lt;ref name=&quot;Taylor&quot;&gt;{{Cite book|last=Taylor|first=John R.|url=https://books.google.com/books?id=P1kCtNr-pJsC|title=Classical Mechanics|publisher=University Science Books|year=2005|isbn=978-1-891389-22-1|pages=17–18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Shapiro|first=Ilya L.|url=https://books.google.com/books?id=EOS5BAAAQBAJ&amp;q=all+forces+come+in+pairs&amp;pg=PA116|title=Lecture Notes on Newtonian Mechanics: Lessons from Modern Concepts|last2=de Berredo-Peixoto|first2=Guilherme|date=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=978-1-4614-7825-6|page=116|access-date=28 September 2016}}&lt;/ref&gt; یاسای سێیەم بە شێوەیەکی گشتیتر بەم شێوەیە دەربڕدراوە: «بۆ ھەر کارێک ھەمیشە پەرچەکردارێکی یەکسان و پێچەوانە ھەیە: یان کارە ھاوبەشەکانی دوو تەن لەسەر یەکتر ھەمیشە یەکسانن، و ئاڕاستەیان بەرەو لایەنی پێچەوانەیە.» دیاریکردنی ئەوەی کام لە دوو ھێزەکە کارە و کامیان پەرچەکردارە ئارەزوومەندانەیە. ھەر کام لەو دووانە دەکرێت وەک کارەکە ھەژمار بکرێت، لەکاتێکدا ئەوی تریان پەرچەکردارە پەیوەندیدارەکەیەتی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ھێز]]
[[پۆل:میکانیکی کلاسیکی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>6p9581capkrz4lus89p9rorb5u8u5lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاردانەوە (فیزیا)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294067</id>
    <redirect title="پەرچەکردار (فیزیک)" />
    <revision>
      <id>1571629</id>
      <timestamp>2026-04-03T16:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>Tessla پەڕەی [[کاردانەوە (فیزیا)]]ی گواستەوە بۆ [[پەرچەکردار (فیزیک)]]</comment>
      <origin>1571629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="j4hph46p8iq6ayjyaylorj4nwhq015s" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[پەرچەکردار (فیزیک)]]</text>
      <sha1>j4hph46p8iq6ayjyaylorj4nwhq015s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی پەرچەکرداری زەوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294068</id>
    <revision>
      <id>1571630</id>
      <timestamp>2026-04-03T16:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1167324894|Ground reaction force]]»</comment>
      <origin>1571630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1777" sha1="5a9d9vf1xbfhvmre18vvtq91bh28cri" xml:space="preserve">
In [[فیزیک|physics]], and in particular in biomechanics, the '''ground reaction force''' ('''GRF''') is the [[ھێز (فیزیک)|force]] exerted by the ground on a [[تەنی فیزیکی|body]] in contact with it.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.answers.com/topic/ground-reaction-force |ڕێکەوتی سەردان=2011-02-26}}&lt;/ref&gt;
For example, a person standing motionless on the ground exerts a contact force on it (equal to the person's [[کێش|weight]]) and at the same time [[یاساکانی جووڵەی نیوتن|an equal and opposite]] ground reaction force is exerted by the ground on the person. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

In the above example, the ground reaction force coincides with the notion of a [[ھێزی ستوونی|normal force]]. However, in a more general case, the GRF will also have a component parallel to the ground, for example when the person is walking – a motion that requires the exchange of horizontal ([[لێکخشاندن|frictional]]) forces with the ground.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2002-04-03 |ناونیشان=http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151113073055/http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2015-11-13 |ڕێکەوتی سەردان=2009-02-24}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:میکانیک]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5a9d9vf1xbfhvmre18vvtq91bh28cri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571631</id>
      <parentid>1571630</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2015" sha1="8voel04gsfzhqg5u3pmu3t9cjrwmgy3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە [[فیزیک]]دا، و بەتایبەتی لە بایۆمیکانیکدا، '''ھێزی پەرچەکرداری زەوی''' ('''جی ئاڕ ئێف''') بریتییە لەو [[ھێز (فیزیک)|ھێزەی]] کە زەوی دەیخاتە سەر [[تەنی فیزیکی|تەنێک]] کە لە بەریەککەوتندایە لەگەڵی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.answers.com/topic/ground-reaction-force |ڕێکەوتی سەردان=2011-02-26}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، کەسێک کە بە بێجووڵە لەسەر زەوی وەستاوە ھێزێکی بەریەککەوتنی دەخاتە سەر (کە یەکسانە بە [[کێش]]ی کەسەکە) و لە ھەمان کاتدا [[یاساکانی جووڵەی نیوتن|ھێزێکی پەرچەکرداری زەوی یەکسان و پێچەوانە]] لەلایەن زەوییەوە دەخرێتە سەر کەسەکە.

لە نموونەی سەرەوەدا، ھێزی پەرچەکرداری زەوی لەگەڵ چەمکی [[ھێزی ستوونی|ھێزێکی ستوونی]] یەکدەگرێتەوە؛ بەڵام، لە حاڵەتێکی گشتیتردا، جی ئاڕ ئێف پێکھاتەیەکی تەریب بە زەویشی دەبێت، بۆ نموونە کاتێک کەسەکە بە پێ دەڕوات – جووڵەیەک کە پێویستی بە ئاڵوگۆڕی ھێزە ئاسۆیییەکانی ([[لێکخشاندن]]) ھەیە لەگەڵ زەویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2002-04-03 |ناونیشان=http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151113073055/http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2015-11-13 |ڕێکەوتی سەردان=2009-02-24}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:میکانیک]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>8voel04gsfzhqg5u3pmu3t9cjrwmgy3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571632</id>
      <parentid>1571631</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tessla پەڕەی [[ھێزی کارلێکی زەوی]]ی گواستەوە بۆ [[ھێزی پەرچەکرداری زەوی]]</comment>
      <origin>1571631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2015" sha1="8voel04gsfzhqg5u3pmu3t9cjrwmgy3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە [[فیزیک]]دا، و بەتایبەتی لە بایۆمیکانیکدا، '''ھێزی پەرچەکرداری زەوی''' ('''جی ئاڕ ئێف''') بریتییە لەو [[ھێز (فیزیک)|ھێزەی]] کە زەوی دەیخاتە سەر [[تەنی فیزیکی|تەنێک]] کە لە بەریەککەوتندایە لەگەڵی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.answers.com/topic/ground-reaction-force |ڕێکەوتی سەردان=2011-02-26}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، کەسێک کە بە بێجووڵە لەسەر زەوی وەستاوە ھێزێکی بەریەککەوتنی دەخاتە سەر (کە یەکسانە بە [[کێش]]ی کەسەکە) و لە ھەمان کاتدا [[یاساکانی جووڵەی نیوتن|ھێزێکی پەرچەکرداری زەوی یەکسان و پێچەوانە]] لەلایەن زەوییەوە دەخرێتە سەر کەسەکە.

لە نموونەی سەرەوەدا، ھێزی پەرچەکرداری زەوی لەگەڵ چەمکی [[ھێزی ستوونی|ھێزێکی ستوونی]] یەکدەگرێتەوە؛ بەڵام، لە حاڵەتێکی گشتیتردا، جی ئاڕ ئێف پێکھاتەیەکی تەریب بە زەویشی دەبێت، بۆ نموونە کاتێک کەسەکە بە پێ دەڕوات – جووڵەیەک کە پێویستی بە ئاڵوگۆڕی ھێزە ئاسۆیییەکانی ([[لێکخشاندن]]) ھەیە لەگەڵ زەویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2002-04-03 |ناونیشان=http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151113073055/http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2015-11-13 |ڕێکەوتی سەردان=2009-02-24}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:میکانیک]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>8voel04gsfzhqg5u3pmu3t9cjrwmgy3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571634</id>
      <parentid>1571632</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1995" sha1="cr8b0q9lnvxshvs6bk34zc7col2qvjj" xml:space="preserve">
لە [[فیزیک]]دا، و بەتایبەتی لە بایۆمیکانیکدا، '''ھێزی پەرچەکرداری زەوی''' ('''جی ئاڕ ئێف''') بریتییە لەو [[ھێز (فیزیک)|ھێزەی]] کە زەوی دەیخاتە سەر [[تەنی فیزیکی|تەنێک]] کە لە بەریەککەوتندایە لەگەڵی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.answers.com/topic/ground-reaction-force |ڕێکەوتی سەردان=2011-02-26}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، کەسێک کە بە بێجووڵە لەسەر زەوی وەستاوە ھێزێکی بەریەککەوتنی دەخاتە سەر (کە یەکسانە بە [[کێش]]ی کەسەکە) و لە ھەمان کاتدا [[یاساکانی جووڵەی نیوتن|ھێزێکی پەرچەکرداری زەوی یەکسان و پێچەوانە]] لەلایەن زەوییەوە دەخرێتە سەر کەسەکە.

لە نموونەی سەرەوەدا، ھێزی پەرچەکرداری زەوی لەگەڵ چەمکی [[ھێزی ستوونی|ھێزێکی ستوونی]] یەکدەگرێتەوە؛ بەڵام، لە حاڵەتێکی گشتیتردا، جی ئاڕ ئێف پێکھاتەیەکی تەریب بە زەویشی دەبێت، بۆ نموونە کاتێک کەسەکە بە پێ دەڕوات – جووڵەیەک کە پێویستی بە ئاڵوگۆڕی ھێزە ئاسۆیییەکانی ([[لێکخشاندن]]) ھەیە لەگەڵ زەویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2002-04-03 |ناونیشان=http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151113073055/http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2015-11-13 |ڕێکەوتی سەردان=2009-02-24}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:میکانیک]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>cr8b0q9lnvxshvs6bk34zc7col2qvjj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571766</id>
      <parentid>1571634</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="apkl8l3s1slkj6nc2env22evwe745zr" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
لە [[فیزیک]]دا، و بەتایبەتی لە بایۆمیکانیکدا، '''ھێزی پەرچەکرداری زەوی''' ('''جی ئاڕ ئێف''') بریتییە لەو [[ھێز (فیزیک)|ھێزەی]] کە زەوی دەیخاتە سەر [[تەنی فیزیکی|تەنێک]] کە لە بەریەککەوتندایە لەگەڵی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.answers.com/topic/ground-reaction-force |ڕێکەوتی سەردان=2011-02-26}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، کەسێک کە بە بێجووڵە لەسەر زەوی وەستاوە ھێزێکی بەریەککەوتنی دەخاتە سەر (کە یەکسانە بە [[کێش]]ی کەسەکە) و لە ھەمان کاتدا [[یاساکانی جووڵەی نیوتن|ھێزێکی پەرچەکرداری زەوی یەکسان و پێچەوانە]] لەلایەن زەوییەوە دەخرێتە سەر کەسەکە.

لە نموونەی سەرەوەدا، ھێزی پەرچەکرداری زەوی لەگەڵ چەمکی [[ھێزی ستوونی|ھێزێکی ستوونی]] یەکدەگرێتەوە؛ بەڵام، لە حاڵەتێکی گشتیتردا، جی ئاڕ ئێف پێکھاتەیەکی تەریب بە زەویشی دەبێت، بۆ نموونە کاتێک کەسەکە بە پێ دەڕوات – جووڵەیەک کە پێویستی بە ئاڵوگۆڕی ھێزە ئاسۆیییەکانی ([[لێکخشاندن]]) ھەیە لەگەڵ زەویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2002-04-03 |ناونیشان=http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151113073055/http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2015-11-13 |ڕێکەوتی سەردان=2009-02-24}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:میکانیک]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>apkl8l3s1slkj6nc2env22evwe745zr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی کارلێکی زەوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294069</id>
    <redirect title="ھێزی پەرچەکرداری زەوی" />
    <revision>
      <id>1571633</id>
      <timestamp>2026-04-03T16:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>Tessla پەڕەی [[ھێزی کارلێکی زەوی]]ی گواستەوە بۆ [[ھێزی پەرچەکرداری زەوی]]</comment>
      <origin>1571633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="r4q3zbg8msg8i7piv4q8zb9srbhzo3m" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ھێزی پەرچەکرداری زەوی]]</text>
      <sha1>r4q3zbg8msg8i7piv4q8zb9srbhzo3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی بەریەککەوتن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294070</id>
    <revision>
      <id>1571635</id>
      <timestamp>2026-04-03T16:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1321871933|Contact force]]»</comment>
      <origin>1571635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2479" sha1="4nqly1s7rmbmlqtqn7fm0vrxvh59auc" xml:space="preserve">
A '''contact force''' is any [[ھێز (فیزیک)|force]] that occurs because of two objects making contact with each other.&lt;ref name=&quot;PGC&quot;&gt;{{Cite book|last=Plesha, Gray, and Costanzo|url=https://archive.org/details/engineeringmecha00cost|title=Engineering Mechanics – Statics|date=2010|publisher=[[McGraw-Hill]]|pages=[https://archive.org/details/engineeringmecha00cost/page/n40 8]-9|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; Contact forces are very common and are responsible for most visible interactions between [[پێوانەی ماکرۆسکۆپی|macroscopic]] collections of matter. Pushing a car or kicking a ball are everyday examples where contact forces are at work. In the first case the force is continuously applied to the car by a person, while in the second case the force is delivered in a short impulse. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

Contact forces are often decomposed into orthogonal components, one perpendicular to the surface(s) in contact called the [[ھێزی ستوونی|normal force]], and one parallel to the surface(s) in contact, called the [[لێکخشاندن|friction]] force.&lt;ref name=&quot;PGC&quot;&gt;{{Cite book|last=Plesha, Gray, and Costanzo|url=https://archive.org/details/engineeringmecha00cost|title=Engineering Mechanics – Statics|date=2010|publisher=[[McGraw-Hill]]|pages=[https://archive.org/details/engineeringmecha00cost/page/n40 8]-9|url-access=limited}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPlesha,_Gray,_and_Costanzo2010&quot;&gt;Plesha, Gray, and Costanzo (2010). &lt;span class=&quot;id-lock-limited&quot; title=&quot;Free access subject to limited trial, subscription normally required&quot;&gt;[[iarchive:engineeringmecha00cost|''Engineering Mechanics – Statics'']]&lt;/span&gt;. [[McGraw-Hill]]. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:engineeringmecha00cost/page/n40|8]]-9.&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[داڕێژە:Cite book|cite book]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;:  CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 maint: multiple names: authors list]]&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ھێز]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>4nqly1s7rmbmlqtqn7fm0vrxvh59auc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571636</id>
      <parentid>1571635</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T16:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2757" sha1="lc2tghkdk40hkqk3wfivvcdxwlfp8s0" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ھێزی بەریەککەوتن بریتییە لە ھەر [[ھێز (فیزیک)|ھێزێک]] کە بەھۆی بەرکەوتنی دوو تەن لەگەڵ یەکتردا ڕوودەدات.&lt;ref name=&quot;PGC&quot;&gt;{{Cite book|last=Plesha, Gray, and Costanzo|url=https://archive.org/details/engineeringmecha00cost|title=Engineering Mechanics – Statics|date=2010|publisher=[[McGraw-Hill]]|pages=[https://archive.org/details/engineeringmecha00cost/page/n40 8]-9|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; ھێزەکانی بەریەککەوتن زۆر باون و بەرپرسیارن لە زۆربەی کارلێکە بینراوەکانی نێوان کۆمەڵە [[پێوانەی ماکرۆسکۆپی|ماکرۆسکۆپییەکانی]] ماددە. پاڵنانی ئۆتۆمبێلێک یان لێدان لە تۆپێک نموونەی ڕۆژانەن کە تێیدا ھێزەکانی بەریەککەوتن کار دەکەن. لە حاڵەتی یەکەمدا ھێزەکە بە بەردەوامی لەلایەن کەسێکەوە دەخرێتە سەر ئۆتۆمبێلەکە، لەکاتێکدا لە حاڵەتی دووەمدا ھێزەکە لە تەکانێکی کورتدا دەگەیەنرێت.

ھێزەکانی بەریەککەوتن زۆرجار بۆ پێکھاتە ئەستوونەکان شی دەکرێنەوە، یەکێکیان ستوونە لەسەر ئەو ڕووانەی کە لە بەریەککەوتندان و پێی دەوترێت ''[[ھێزی ستوونی]]، و یەکێکی تریش تەریبە لەگەڵ ئەو ڕووانەی لە بەریەککەوتندان، کە پێی دەوترێت ھێزی [[لێکخشاندن]].&lt;ref name=&quot;PGC&quot;&gt;{{Cite book|last=Plesha, Gray, and Costanzo|url=https://archive.org/details/engineeringmecha00cost|title=Engineering Mechanics – Statics|date=2010|publisher=[[McGraw-Hill]]|pages=[https://archive.org/details/engineeringmecha00cost/page/n40 8]-9|url-access=limited}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPlesha,_Gray,_and_Costanzo2010&quot;&gt;Plesha, Gray, and Costanzo (2010). &lt;span class=&quot;id-lock-limited&quot; title=&quot;Free access subject to limited trial, subscription normally required&quot;&gt;[[iarchive:engineeringmecha00cost|Engineering Mechanics – Statics]]''&lt;/span&gt;. [[McGraw-Hill]]. pp. [[iarchive:engineeringmecha00cost/page/n40|8]]-9.&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[داڕێژە:Cite book|cite book]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ھێز]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>lc2tghkdk40hkqk3wfivvcdxwlfp8s0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571765</id>
      <parentid>1571636</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="srbo12kvejq4w9556v9pn5pnap9kumt" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
ھێزی بەریەککەوتن بریتییە لە ھەر [[ھێز (فیزیک)|ھێزێک]] کە بەھۆی بەرکەوتنی دوو تەن لەگەڵ یەکتردا ڕوودەدات.&lt;ref name=&quot;PGC&quot;&gt;{{Cite book|last=Plesha, Gray, and Costanzo|url=https://archive.org/details/engineeringmecha00cost|title=Engineering Mechanics – Statics|date=2010|publisher=[[McGraw-Hill]]|pages=[https://archive.org/details/engineeringmecha00cost/page/n40 8]-9|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; ھێزەکانی بەریەککەوتن زۆر باون و بەرپرسیارن لە زۆربەی کارلێکە بینراوەکانی نێوان کۆمەڵە [[پێوانەی ماکرۆسکۆپی|ماکرۆسکۆپییەکانی]] ماددە. پاڵنانی ئۆتۆمبێلێک یان لێدان لە تۆپێک نموونەی ڕۆژانەن کە تێیدا ھێزەکانی بەریەککەوتن کار دەکەن. لە حاڵەتی یەکەمدا ھێزەکە بە بەردەوامی لەلایەن کەسێکەوە دەخرێتە سەر ئۆتۆمبێلەکە، لەکاتێکدا لە حاڵەتی دووەمدا ھێزەکە لە تەکانێکی کورتدا دەگەیەنرێت.

ھێزەکانی بەریەککەوتن زۆرجار بۆ پێکھاتە ئەستوونەکان شی دەکرێنەوە، یەکێکیان ستوونە لەسەر ئەو ڕووانەی کە لە بەریەککەوتندان و پێی دەوترێت ''[[ھێزی ستوونی]]، و یەکێکی تریش تەریبە لەگەڵ ئەو ڕووانەی لە بەریەککەوتندان، کە پێی دەوترێت ھێزی [[لێکخشاندن]].&lt;ref name=&quot;PGC&quot;&gt;{{Cite book|last=Plesha, Gray, and Costanzo|url=https://archive.org/details/engineeringmecha00cost|title=Engineering Mechanics – Statics|date=2010|publisher=[[McGraw-Hill]]|pages=[https://archive.org/details/engineeringmecha00cost/page/n40 8]-9|url-access=limited}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPlesha,_Gray,_and_Costanzo2010&quot;&gt;Plesha, Gray, and Costanzo (2010). &lt;span class=&quot;id-lock-limited&quot; title=&quot;Free access subject to limited trial, subscription normally required&quot;&gt;[[iarchive:engineeringmecha00cost|Engineering Mechanics – Statics]]''&lt;/span&gt;. [[McGraw-Hill]]. pp. [[iarchive:engineeringmecha00cost/page/n40|8]]-9.&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[داڕێژە:Cite book|cite book]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ھێز]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>srbo12kvejq4w9556v9pn5pnap9kumt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش/ململانێی ماد و پارس</title>
    <ns>4</ns>
    <id>294071</id>
    <revision>
      <id>1571640</id>
      <timestamp>2026-04-03T16:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «'''ململانێی ماد و پارس''' یان '''ڕاپەڕینی پارس''' ھەڵمەتێک بوو بە سەرکردایەتیی پادشای ماد [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] دژی [[پارسەکان|پارس]] لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی پێش زایین. سەرچاوە کلاسیکییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پارس ژێردەستەیەکی [[شانشینی ماد]] بووە...»ەوە</comment>
      <origin>1571640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1598" sha1="38jd3ga1qtn40ycr8qtbycieuhupqgx" xml:space="preserve">'''ململانێی ماد و پارس''' یان '''ڕاپەڕینی پارس''' ھەڵمەتێک بوو بە سەرکردایەتیی پادشای ماد [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] دژی [[پارسەکان|پارس]] لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی پێش زایین. سەرچاوە کلاسیکییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پارس ژێردەستەیەکی [[شانشینی ماد]] بووە کە دواتر دژی دەسەڵاتی مادەکان ڕاپەڕین، بەڵام ئەمە بە بەڵگەی ھاوچەرخ پشتڕاست نەکراوەتەوە. دوای ھەندێک شەڕ پارسەکان بە سەرۆکایەتیی [[کورووشی مەزن]] سەرکەوتوو بوون، دواتر خاکەکانی مادیان داگیرکرد و [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشییان]] دامەزراند.

سەرچاوە سەرەکییەکانی ئەم ململانێیە بریتین لە پەڕتووکی [[مێژووی ھێرۆدۆت|''مێژوو''ی]] مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و دوو نووسراوی مێخیی پادشای بابلی [[نەبو نید|نەبونید]]. دەقەکانی بابلی باس لەوە دەکەن کە شەڕی یەکلاکەرەوە و گرتنی [[ئەکباتانا|ئەکبەتانای]] پایتەختی میدیا لووتکەی دووژمنایەتییەکانی ماد و پارس بووە کە لانیکەم سێ ساڵ (٥٥٣-٥٥٠ پێش زایین) بەردەوام بووە.</text>
      <sha1>38jd3ga1qtn40ycr8qtbycieuhupqgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571880</id>
      <parentid>1571640</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T22:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1571880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1750" sha1="j99phzp0sh3jil8dm7w0v5510k1aum3" xml:space="preserve">'''ململانێی ماد و پارس''' یان '''ڕاپەڕینی پارس''' ھەڵمەتێک بوو بە سەرکردایەتیی پادشای ماد [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] دژی [[پارسەکان|پارس]] لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی پێش زایین. سەرچاوە کلاسیکییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پارس ژێردەستەیەکی [[شانشینی ماد]] بووە کە دواتر دژی دەسەڵاتی مادەکان ڕاپەڕین، بەڵام ئەمە بە بەڵگەی ھاوچەرخ پشتڕاست نەکراوەتەوە. دوای ھەندێک شەڕ پارسەکان بە سەرۆکایەتیی [[کورووشی مەزن]] سەرکەوتوو بوون، دواتر خاکەکانی مادیان داگیرکرد و [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشییان]] دامەزراند.

سەرچاوە سەرەکییەکانی ئەم ململانێیە بریتین لە پەڕتووکی [[مێژووی ھێرۆدۆت|''مێژوو''ی]] مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و دوو نووسراوی مێخیی پادشای بابلی [[نەبو نید|نەبونید]]. دەقەکانی بابلی باس لەوە دەکەن کە شەڕی یەکلاکەرەوە و گرتنی [[ئەکباتانا|ئەکبەتانای]] پایتەختی میدیا لووتکەی دووژمنایەتییەکانی ماد و پارس بووە کە لانیکەم سێ ساڵ (٥٥٣-٥٥٠ پێش زایین) بەردەوام بووە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٣٨، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>j99phzp0sh3jil8dm7w0v5510k1aum3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571884</id>
      <parentid>1571880</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T22:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1571884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1869" sha1="6l6d43t7hlr3ygw5zsau1l2aofxk4f7" xml:space="preserve">'''ململانێی ماد و پارس''' یان '''ڕاپەڕینی پارس''' ھەڵمەتێک بوو بە سەرکردایەتیی پادشای ماد [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] دژی [[پارسەکان|پارس]] لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی پێش زایین. سەرچاوە کلاسیکییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پارس ژێردەستەیەکی [[شانشینی ماد]] بووە کە دواتر دژی دەسەڵاتی مادەکان ڕاپەڕین، بەڵام ئەمە بە بەڵگەی ھاوچەرخ پشتڕاست نەکراوەتەوە. دوای ھەندێک شەڕ پارسەکان بە سەرۆکایەتیی [[کورووشی مەزن]] سەرکەوتوو بوون، دواتر خاکەکانی مادیان داگیرکرد و [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشییان]] دامەزراند.

سەرچاوە سەرەکییەکانی ئەم ململانێیە بریتین لە پەڕتووکی [[مێژووی ھێرۆدۆت|''مێژوو''ی]] مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و دوو نووسراوی مێخیی پادشای بابلی [[نەبو نید|نەبونید]]. دەقەکانی بابلی باس لەوە دەکەن کە شەڕی یەکلاکەرەوە و گرتنی [[ئەکباتانا|ئەکبەتانای]] پایتەختی میدیا لووتکەی دووژمنایەتییەکانی ماد و پارس بووە کە لانیکەم سێ ساڵ (٥٥٣-٥٥٠ پێش زایین) بەردەوام بووە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٣٨، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

==={{لەگەڵ}}===

==={{دژایەتی}}===


==={{بێلایەن}}===


==={{لێدوان}}===
'''ئەنجام'''</text>
      <sha1>6l6d43t7hlr3ygw5zsau1l2aofxk4f7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571885</id>
      <parentid>1571884</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T22:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1571885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1872" sha1="a4h0g2awtrutbn6zqqpded85czzvz69" xml:space="preserve">'''ململانێی ماد و پارس''' یان '''ڕاپەڕینی پارس''' ھەڵمەتێک بوو بە سەرکردایەتیی پادشای ماد [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] دژی [[پارسەکان|پارس]] لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی پێش زایین. سەرچاوە کلاسیکییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پارس ژێردەستەیەکی [[شانشینی ماد]] بووە کە دواتر دژی دەسەڵاتی مادەکان ڕاپەڕین، بەڵام ئەمە بە بەڵگەی ھاوچەرخ پشتڕاست نەکراوەتەوە. دوای ھەندێک شەڕ پارسەکان بە سەرۆکایەتیی [[کورووشی مەزن]] سەرکەوتوو بوون، دواتر خاکەکانی مادیان داگیرکرد و [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشییان]] دامەزراند.

سەرچاوە سەرەکییەکانی ئەم ململانێیە بریتین لە پەڕتووکی [[مێژووی ھێرۆدۆت|''مێژوو''ی]] مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و دوو نووسراوی مێخیی پادشای بابلی [[نەبو نید|نەبونید]]. دەقەکانی بابلی باس لەوە دەکەن کە شەڕی یەکلاکەرەوە و گرتنی [[ئەکباتانا|ئەکبەتانای]] پایتەختی میدیا لووتکەی دووژمنایەتییەکانی ماد و پارس بووە کە لانیکەم سێ ساڵ (٥٥٣-٥٥٠ پێش زایین) بەردەوام بووە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٣٨، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

==={{لەگەڵ}}===


==={{دژایەتی}}===


==={{بێلایەن}}===


==={{لێدوان}}===


'''ئەنجام'''</text>
      <sha1>a4h0g2awtrutbn6zqqpded85czzvz69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294072</id>
    <revision>
      <id>1571648</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346882396|Orion (spacecraft)]]»</comment>
      <origin>1571648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1142" sha1="azdqppn8hav8ps2uc55x1mql7pu63rr" xml:space="preserve">The '''Orion Multi-Purpose Crew Vehicle''' ('''MPCV''') is a partially reusable crewed spacecraft used in [[ناسا|NASA]]'s [[بەرنامەی ئارتیمس|Artemis program]]. The spacecraft consists of a Crew Module (CM) [[کەپسوولی بۆشایی|space capsule]] designed by [[لۆکھید مارتن|Lockheed Martin]] that is paired with a European Service Module (ESM) manufactured by Airbus Defence and Space. Capable of supporting a crew of four beyond [[خولگەی نزیکی زەوی|low Earth orbit]], Orion can last up to 21 days undocked and up to six months docked. It is equipped with [[وزەی خۆری بۆشایی|solar panels]], an automated docking system, and glass cockpit interfaces. Orion is launched atop a [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|Space Launch System]] (SLS) rocket, with a tower launch escape system. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]</text>
      <sha1>azdqppn8hav8ps2uc55x1mql7pu63rr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571649</id>
      <parentid>1571648</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1723" sha1="qgodncc5yvvewjpzpsxog42o2oxa37p" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئۆراینی پێڕاگوێزی مرۆڤھەڵگری چەند-مەبەستە''' (ئێم پی سی ڤی) مەکۆیەکی بۆشاییی مرۆڤھەڵگری بەشێک-دووبارە-بەکارھێنەرەوەیە کە لە [[ناسا]] لە [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئارتێمیسدا]] بەکاردێت. مەکۆ بۆشایییەکە لە کرو مۆدیۆڵێکی (سی ئێم) [[کەپسوولی بۆشایی]] پێکھاتووە کە لەلایەن [[لۆکھید مارتن]] دیزاین کراوە و لەگەڵ یۆرۆپیان سێرڤس مۆدیۆڵێک (ئێس ئێم) کە لەلایەن ئایرباس دیفێنس ئەند سپەیس بەرھەم ھێنراوە جووت کراوە. بە توانای پشتگیریکردنی تاقمێکی چوار کەسی بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]]، ئۆراین دەتوانێت تا ٢١ ڕۆژ بەبێ لەنگەرگرتن و تا شەش مانگ بە لەنگەرگرتنەوە بمێنێتەوە. تەیار کراوە بە [[وزەی خۆری بۆشایی|پەراوەکانی خۆر]]، سیستەمێکی لەنگەرگرتنی ئۆتۆماتیکی، و ڕوکارەکانی شوێنی فڕۆکەوانیی شووشەیی. ئۆراین لەسەر مووشەکی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئێس ئێڵ ئێس) ھەڵدەدرێت، لەگەڵ سیستەمێکی ڕزگاربوون لە ھەڵدانی تاوەری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]</text>
      <sha1>qgodncc5yvvewjpzpsxog42o2oxa37p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571764</id>
      <parentid>1571649</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1834" sha1="raklcsdzuqpxqmquq4oauv4uo57fcev" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئۆراینی پێڕاگوێزی مرۆڤھەڵگری چەند-مەبەستە''' (ئێم پی سی ڤی) مەکۆیەکی بۆشاییی مرۆڤھەڵگری بەشێک-دووبارە-بەکارھێنەرەوەیە کە لە [[ناسا]] لە [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئارتێمیسدا]] بەکاردێت. مەکۆ بۆشایییەکە لە کرو مۆدیۆڵێکی (سی ئێم) [[کەپسوولی بۆشایی]] پێکھاتووە کە لەلایەن [[لۆکھید مارتن]] دیزاین کراوە و لەگەڵ یۆرۆپیان سێرڤس مۆدیۆڵێک (ئێس ئێم) کە لەلایەن ئایرباس دیفێنس ئەند سپەیس بەرھەم ھێنراوە جووت کراوە. بە توانای پشتگیریکردنی تاقمێکی چوار کەسی بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]]، ئۆراین دەتوانێت تا ٢١ ڕۆژ بەبێ لەنگەرگرتن و تا شەش مانگ بە لەنگەرگرتنەوە بمێنێتەوە. تەیار کراوە بە [[وزەی خۆری بۆشایی|پەراوەکانی خۆر]]، سیستەمێکی لەنگەرگرتنی ئۆتۆماتیکی، و ڕوکارەکانی شوێنی فڕۆکەوانیی شووشەیی. ئۆراین لەسەر مووشەکی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئێس ئێڵ ئێس) ھەڵدەدرێت، لەگەڵ سیستەمێکی ڕزگاربوون لە ھەڵدانی تاوەری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>raklcsdzuqpxqmquq4oauv4uo57fcev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مۆدیوولی خزمەتگوزاریی ئەورووپی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294073</id>
    <revision>
      <id>1571650</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346692772|European Service Module]]»</comment>
      <origin>1571650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="oc37a60spankja9vj56pp5kep4lfbe4" xml:space="preserve">The '''European Service Module''' ('''ESM''') is the service module component of the [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|Orion spacecraft]], serving as its primary power and propulsion component until it is discarded at the end of each mission. In January 2013, the [[ناسا|National Aeronautics and Space Administration]] (NASA) announced that the [[دەزگای بۆشاییی ئەورووپی|European Space Agency]] (ESA) will contribute the service module for Artemis I, based on ESA's Automated Transfer Vehicle (ATV). It was delivered by Airbus Defence and Space from [[برێمن|Bremen]], Germany, to NASA at the end of 2018. After approval of the first module, ESA provided the ESM for [[ئارتێمیس ٢|Artemis II]] and will provide it to [[بەرنامەی ئارتیمس|Artemis VI]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>oc37a60spankja9vj56pp5kep4lfbe4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571651</id>
      <parentid>1571650</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1465" sha1="ouji1neccmu48ttgh3ac2ccibu1z7ee" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''مۆدیوولی خزمەتگوزاریی ئەورووپی''' (ئی ئێس ئێم) پێکھاتەی مۆدیۆڵی خزمەتگوزاریی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]]ە، وەک پێکھاتەی سەرەکیی توانا و پاڵنەری کاردەکات تا ئەو کاتەی لە کۆتاییی ھەر ئەرکێکدا فڕێ دەدرێت. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٣، [[ناسا|ناوەندی نیشتمانیی فڕۆکەوانی و بۆشایی]] (ناسا) ڕای گەیاند کە [[دەزگای بۆشاییی ئەورووپی]] (ئێسا) مۆدیۆڵی خزمەتگوزاری بۆ ئارتێمیس ١ دابین دەکات، لەسەر بنەمای پێڕاگوێزی گواستنەوەی ئۆتۆماتیکی (ئەی تی ڤی)ی ئێسا. لەلایەن ئایرباس دیفێنس ئەند سپەیس لە [[برێمن]]ی ئەڵمانیاوە لە کۆتاییی ساڵی ٢٠١٨دا ڕادەستی ناسا کرا. دوای پەسەندکردنی یەکەم مۆدیۆڵ، ئێسا مۆدیۆڵی خزمەتگوزاریی (ئی ئێس ئێم) بۆ [[ئارتێمیس ٢]] دابین کرد و بۆ [[بەرنامەی ئارتیمس|ئارتێمیس ٦]]یش دابینی دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>ouji1neccmu48ttgh3ac2ccibu1z7ee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571763</id>
      <parentid>1571651</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1656" sha1="kkelb70cgybkivhrwwrkqyh5lf71zht" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''مۆدیوولی خزمەتگوزاریی ئەورووپی''' (ئی ئێس ئێم) پێکھاتەی مۆدیۆڵی خزمەتگوزاریی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]]ە، وەک پێکھاتەی سەرەکیی توانا و پاڵنەری کاردەکات تا ئەو کاتەی لە کۆتاییی ھەر ئەرکێکدا فڕێ دەدرێت. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٣، [[ناسا|ناوەندی نیشتمانیی فڕۆکەوانی و بۆشایی]] (ناسا) ڕای گەیاند کە [[دەزگای بۆشاییی ئەورووپی]] (ئێسا) مۆدیۆڵی خزمەتگوزاری بۆ ئارتێمیس ١ دابین دەکات، لەسەر بنەمای پێڕاگوێزی گواستنەوەی ئۆتۆماتیکی (ئەی تی ڤی)ی ئێسا. لەلایەن ئایرباس دیفێنس ئەند سپەیس لە [[برێمن]]ی ئەڵمانیاوە لە کۆتاییی ساڵی ٢٠١٨دا ڕادەستی ناسا کرا. دوای پەسەندکردنی یەکەم مۆدیۆڵ، ئێسا مۆدیۆڵی خزمەتگوزاریی (ئی ئێس ئێم) بۆ [[ئارتێمیس ٢]] دابین کرد و بۆ [[بەرنامەی ئارتیمس|ئارتێمیس ٦]]یش دابینی دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>kkelb70cgybkivhrwwrkqyh5lf71zht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294074</id>
    <revision>
      <id>1571653</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343890210|2026 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2011" sha1="kgf3okn0x078nyvby0p64e6w649mhmj" xml:space="preserve">Early general elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on 8 February 2026 in all constituencies, including proportional blocks, to elect all 465 seats of the [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|House of Representatives]], the [[ئەنجومەنی خواروو|lower house]] of the National Diet.  تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

The election took place nearly four months into Sanae Takaichi's tenure as Prime Minister of Japan, which began on 21 October after she won the 2025 Liberal Democratic Party presidential election and formed the Liberal Democratic Party–Japan Innovation Party coalition (LDP–JIP). The election also saw the debut of the newly formed Centrist Reform Alliance (CRA), a new political party formed as a merger between the primary opposition Constitutional Democratic Party (CDP) and Komeito, the LDP's former longtime coalition partner. Takaichi described the election as a public referendum on her leadership as prime minister, and of the LDP–JIP coalition.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-02-09 |ناونیشان=https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260209000535/https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 February 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-02-09 |وێبگە=毎日新聞}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>kgf3okn0x078nyvby0p64e6w649mhmj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571659</id>
      <parentid>1571653</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2633" sha1="bup0p1m3frs3bg70a5mm1kmgxm6xdlv" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[ژاپۆن]] لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٦ لە ھەموو بازنەکاندا، بە بلۆکە ڕێژەیییەکانیشەوە، بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٤٦٥ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە، بەڕێوەچوو.

ھەڵبژاردنەکە نزیکەی چوار مانگ دوای دەستبەکاربوونی سانایێ تاکایچی وەک سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن ڕوویدا، کە لە ٢١ی تشرینی یەکەمەوە دەستی پێکرد دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢٥ی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) سەرکەوتنی بەدەستھێنا و ھاوپەیمانیی پارتی دیموکراتی لیبراڵ–پارتی داھێنانی ژاپۆن (ئێڵ دی پی–جی ئای پی) پێکھێنا. ھەروەھا ھەڵبژاردنەکە یەکەم دەرکەوتنی ھاوپەیمانیی چاکسازیی میانڕەو (سی ئاڕ ئەی)ی تازە پێکھێنراوی بەخۆیەوە بینی، کە پارتێکی سیاسیی نوێیە و وەک یەکگرتنێک لەنێوان پارتی دیموکراتی دەستووری (سی دی پی)ی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی و کۆمێیتۆ، کە ھاوبەشی ھاوپەیمانیی دێرینی پێشووی ئێڵ دی پی بوو، پێکھێنرا. تاکایچی ھەڵبژاردنەکەی وەک ڕیفراندۆمێکی گشتی لەسەر سەرکردایەتیی خۆی وەک سەرۆک وەزیران و ھاوپەیمانیی ئێڵ دی پی–جی ئای پی وەسف کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-02-09 |ناونیشان=https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260209000535/https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 February 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-02-09 |وێبگە=毎日新聞}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>bup0p1m3frs3bg70a5mm1kmgxm6xdlv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571760</id>
      <parentid>1571659</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="qhwg4vmctru329lmfsxvyfdnpmmjrl4" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[ژاپۆن]] لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٦ لە ھەموو بازنەکاندا، بە بلۆکە ڕێژەیییەکانیشەوە، بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٤٦٥ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە، بەڕێوەچوو.

ھەڵبژاردنەکە نزیکەی چوار مانگ دوای دەستبەکاربوونی سانایێ تاکایچی وەک سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن ڕوویدا، کە لە ٢١ی تشرینی یەکەمەوە دەستی پێکرد دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢٥ی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) سەرکەوتنی بەدەستھێنا و ھاوپەیمانیی پارتی دیموکراتی لیبراڵ–پارتی داھێنانی ژاپۆن (ئێڵ دی پی–جی ئای پی) پێکھێنا. ھەروەھا ھەڵبژاردنەکە یەکەم دەرکەوتنی ھاوپەیمانیی چاکسازیی میانڕەو (سی ئاڕ ئەی)ی تازە پێکھێنراوی بەخۆیەوە بینی، کە پارتێکی سیاسیی نوێیە و وەک یەکگرتنێک لەنێوان پارتی دیموکراتی دەستووری (سی دی پی)ی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی و کۆمێیتۆ، کە ھاوبەشی ھاوپەیمانیی دێرینی پێشووی ئێڵ دی پی بوو، پێکھێنرا. تاکایچی ھەڵبژاردنەکەی وەک ڕیفراندۆمێکی گشتی لەسەر سەرکردایەتیی خۆی وەک سەرۆک وەزیران و ھاوپەیمانیی ئێڵ دی پی–جی ئای پی وەسف کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-02-09 |ناونیشان=https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260209000535/https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 February 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-02-09 |وێبگە=毎日新聞}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qhwg4vmctru329lmfsxvyfdnpmmjrl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٢١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294075</id>
    <revision>
      <id>1571654</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343846981|2021 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1300" sha1="3qxgp4e4rly3w7moz7b2lm6xyiqy2mu" xml:space="preserve">General elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on 31 October 2021,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031025457/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 October 2021 |ڕێکەوتی سەردان=31 October 2021 |وێبگە=[[NHK World-Japan]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; as required by the [[دەستووری ژاپۆن|constitution]]. Voting took place in all constituencies in order to elect members to the [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|House of Representatives]], the [[ئەنجومەنی خواروو|lower house]] of the National Diet. As the constitution requires the [[کابینەی ژاپۆن|cabinet]] to resign in the first Diet session after a general election, the elections will also lead to a new election for Prime Minister in the Diet, and the appointment of a new cabinet, although ministers may be re-appointed. The election was the first general election of the Reiwa era. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>3qxgp4e4rly3w7moz7b2lm6xyiqy2mu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571658</id>
      <parentid>1571654</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1621" sha1="2b0fqaxdn9wb3eoi7297h76prptxjdk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031025457/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 October 2021 |ڕێکەوتی سەردان=31 October 2021 |وێبگە=[[NHK World-Japan]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; وەک ئەوەی لەلایەن [[دەستووری ژاپۆن|دەستوورەوە]] داوا کراوە. دەنگدان لە ھەموو بازنەکاندا بەڕێوەچوو بە مەبەستی ھەڵبژاردنی ئەندامان بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە. لەبەر ئەوەی دەستوور داوا دەکات کە [[کابینەی ژاپۆن|کابینە]] لە یەکەم دانیشتنی دایێت دوای ھەڵبژاردنی گشتی دەست لەکار بکێشێتەوە، ھەڵبژاردنەکان دەبنە ھۆی ھەڵبژاردنێکی نوێ بۆ سەرۆک وەزیران لە دایێتدا، و دەستنیشانکردنی کابینەیەکی نوێ، ھەرچەندە دەکرێت وەزیرەکان دووبارە دەستنیشان بکرێنەوە. ھەڵبژاردنەکە یەکەمین ھەڵبژاردنی گشتیی سەردەمی ڕێیوا بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>2b0fqaxdn9wb3eoi7297h76prptxjdk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571761</id>
      <parentid>1571658</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1732" sha1="6auv39auv38lfcbecc1mdn5xgg3pzp8" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031025457/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 October 2021 |ڕێکەوتی سەردان=31 October 2021 |وێبگە=[[NHK World-Japan]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; وەک ئەوەی لەلایەن [[دەستووری ژاپۆن|دەستوورەوە]] داوا کراوە. دەنگدان لە ھەموو بازنەکاندا بەڕێوەچوو بە مەبەستی ھەڵبژاردنی ئەندامان بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە. لەبەر ئەوەی دەستوور داوا دەکات کە [[کابینەی ژاپۆن|کابینە]] لە یەکەم دانیشتنی دایێت دوای ھەڵبژاردنی گشتی دەست لەکار بکێشێتەوە، ھەڵبژاردنەکان دەبنە ھۆی ھەڵبژاردنێکی نوێ بۆ سەرۆک وەزیران لە دایێتدا، و دەستنیشانکردنی کابینەیەکی نوێ، ھەرچەندە دەکرێت وەزیرەکان دووبارە دەستنیشان بکرێنەوە. ھەڵبژاردنەکە یەکەمین ھەڵبژاردنی گشتیی سەردەمی ڕێیوا بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6auv39auv38lfcbecc1mdn5xgg3pzp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠١٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294076</id>
    <revision>
      <id>1571655</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1337878807|2017 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1594" sha1="l5hluttoif5lzbhldtwcs1ulmxxcmar" xml:space="preserve">General elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on 22 October 2017.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Pekkanen|first=Robert J.|url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-76475-7|title=Japan Decides 2017|last2=Reed|first2=Steven R.|last3=Scheiner|first3=Ethan|last4=Smith|first4=Daniel M.|year=2018|language=en|doi=10.1007/978-3-319-76475-7}}&lt;/ref&gt; Voting took place in all Representatives constituencies of [[ژاپۆن|Japan]] – 289 single-member districts and eleven proportional blocks – in order to appoint all 465 members (down from 475) of the [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|House of Representatives]], the [[ئەنجومەنی خواروو|lower house]] of the then 707-member bicameral National Diet of Japan. Incumbent prime minister [[شینزۆ ئابێ|Shinzo Abe]]'s governing coalition of the [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|Liberal Democratic Party]] (LDP) and the Komeito party retained their seats in signs of what was perceived as weak opposition. Abe won his fourth term in office and held on to the two-thirds supermajority in order to implement policies on revising the war-renouncing Article 9 of the Japanese Constitution. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>l5hluttoif5lzbhldtwcs1ulmxxcmar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571656</id>
      <parentid>1571655</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="9az6086srpba47zh68zzszopa6odwh2" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بەڕێوەچوون.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Pekkanen|first=Robert J.|url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-76475-7|title=Japan Decides 2017|last2=Reed|first2=Steven R.|last3=Scheiner|first3=Ethan|last4=Smith|first4=Daniel M.|year=2018|language=en|doi=10.1007/978-3-319-76475-7}}&lt;/ref&gt; دەنگدان لە ھەموو بازنەکانی نوێنەرانی [[ژاپۆن]] – ٢٨٩ ناوچەی تاک-ئەندام و یازدە بلۆکی ڕێژەیی – بەڕێوەچوو بە مەبەستی دەستنیشانکردنی ھەموو ٤٦٥ ئەندامەکەی (کەمبووەوە لە ٤٧٥) [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانیی ئەوکاتی ژاپۆن کە پەرلەمانێکی دوو-ژووریی ٧٠٧ ئەندامی بوو. ھاوپەیمانیی دەسەڵاتداری سەرۆک وەزیرانی ئەوکات [[شینزۆ ئابێ]] کە پێکھاتبوو لە [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆ کورسییەکانی خۆیان پاراست لە نیشانەیەکدا کە وەک ئۆپۆزسیۆنێکی لاواز تەماشا دەکرا. ئابێ چوارەم خولی خۆی لە پۆستەکەیدا بردەوە و زۆرینەی دوو لەسەر سێی پاراست بە مەبەستی جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی گۆڕینی ماددەی ٩ی دەستووری ژاپۆن کە دەستبەرداری جەنگ دەبێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>9az6086srpba47zh68zzszopa6odwh2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571762</id>
      <parentid>1571656</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2010" sha1="2ykyd4ib3brlqi6e4r5zcrzl5hce00k" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بەڕێوەچوون.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Pekkanen|first=Robert J.|url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-76475-7|title=Japan Decides 2017|last2=Reed|first2=Steven R.|last3=Scheiner|first3=Ethan|last4=Smith|first4=Daniel M.|year=2018|language=en|doi=10.1007/978-3-319-76475-7}}&lt;/ref&gt; دەنگدان لە ھەموو بازنەکانی نوێنەرانی [[ژاپۆن]] – ٢٨٩ ناوچەی تاک-ئەندام و یازدە بلۆکی ڕێژەیی – بەڕێوەچوو بە مەبەستی دەستنیشانکردنی ھەموو ٤٦٥ ئەندامەکەی (کەمبووەوە لە ٤٧٥) [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانیی ئەوکاتی ژاپۆن کە پەرلەمانێکی دوو-ژووریی ٧٠٧ ئەندامی بوو. ھاوپەیمانیی دەسەڵاتداری سەرۆک وەزیرانی ئەوکات [[شینزۆ ئابێ]] کە پێکھاتبوو لە [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆ کورسییەکانی خۆیان پاراست لە نیشانەیەکدا کە وەک ئۆپۆزسیۆنێکی لاواز تەماشا دەکرا. ئابێ چوارەم خولی خۆی لە پۆستەکەیدا بردەوە و زۆرینەی دوو لەسەر سێی پاراست بە مەبەستی جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی گۆڕینی ماددەی ٩ی دەستووری ژاپۆن کە دەستبەرداری جەنگ دەبێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>2ykyd4ib3brlqi6e4r5zcrzl5hce00k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠١٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294077</id>
    <revision>
      <id>1571660</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343002485|2014 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1016" sha1="jr6aq98qy6biyg5kysp01rbai510sqx" xml:space="preserve">General elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on 14 December 2014. Voting took place in all Representatives constituencies of [[ژاپۆن|Japan]] including proportional blocks to elect the members of the [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|House of Representatives]], the [[ئەنجومەنی خواروو|lower house]] of the National Diet of Japan. As the [[کابینەی ژاپۆن|cabinet]] resigns in the first post-election Diet session after a general House of Representatives election (Constitution, Article 70), the lower house election also led to a new election of the prime minister in the Diet, won by incumbent [[شینزۆ ئابێ|Shinzō Abe]], and the appointment of a new cabinet (with some ministers re-appointed). The voter turnout in this election remains the lowest in Japanese history. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>jr6aq98qy6biyg5kysp01rbai510sqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571678</id>
      <parentid>1571660</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1558" sha1="40m6adhig1zsffb3bb0fm45p6reuui1" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوون. دەنگدان لە ھەموو بازنەکانی نوێنەرانی [[ژاپۆن]] بە بلۆکە ڕێژەیییەکانیشەوە بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانیی ژاپۆن، بەڕێوەچوو. لەبەر ئەوەی [[کابینەی ژاپۆن|کابینە]] لە یەکەم دانیشتنی دایێت دوای ھەڵبژاردنی گشتیی ئەنجومەنی نوێنەران دەست لەکار دەکێشێتەوە (دەستوور، ماددەی ٧٠)، ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی خواروو ھەروەھا بووە ھۆی ھەڵبژاردنێکی نوێی سەرۆک وەزیران لە دایێتدا، کە تێیدا سەرۆک وەزیرانی ئێستا [[شینزۆ ئابێ]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا، و کابینەیەکی نوێ دەستنیشان کرا (کە ھەندێک لە وەزیرەکان دووبارە دەستنیشان کرانەوە). ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لەم ھەڵبژاردنەدا بە نزمترین ڕێژە لە مێژووی ژاپۆندا دەمێنێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>40m6adhig1zsffb3bb0fm45p6reuui1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571752</id>
      <parentid>1571678</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1669" sha1="0ag95iev5gefaxsr72m7o3jtuhaqzyp" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوون. دەنگدان لە ھەموو بازنەکانی نوێنەرانی [[ژاپۆن]] بە بلۆکە ڕێژەیییەکانیشەوە بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانیی ژاپۆن، بەڕێوەچوو. لەبەر ئەوەی [[کابینەی ژاپۆن|کابینە]] لە یەکەم دانیشتنی دایێت دوای ھەڵبژاردنی گشتیی ئەنجومەنی نوێنەران دەست لەکار دەکێشێتەوە (دەستوور، ماددەی ٧٠)، ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی خواروو ھەروەھا بووە ھۆی ھەڵبژاردنێکی نوێی سەرۆک وەزیران لە دایێتدا، کە تێیدا سەرۆک وەزیرانی ئێستا [[شینزۆ ئابێ]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا، و کابینەیەکی نوێ دەستنیشان کرا (کە ھەندێک لە وەزیرەکان دووبارە دەستنیشان کرانەوە). ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لەم ھەڵبژاردنەدا بە نزمترین ڕێژە لە مێژووی ژاپۆندا دەمێنێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>0ag95iev5gefaxsr72m7o3jtuhaqzyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠١٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294078</id>
    <revision>
      <id>1571661</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343002427|2012 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="0fdmbxyfikjkcn1mx6cg6088wrvvk03" xml:space="preserve">General elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on 16 December 2012. The [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|Liberal Democratic Party]] won a landslide victory, ejecting the Democratic Party from power after three years. It was the fourth worst defeat suffered by a ruling party in Japanese history. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>0fdmbxyfikjkcn1mx6cg6088wrvvk03</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571677</id>
      <parentid>1571661</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="9dletgyv8v74juk7nsd5qsqv6kihqvf" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا، و دوای سێ ساڵ پارتی دیموکراتی لە دەسەڵات دوورخستەوە. ئەوە چوارەم خراپترین شکستی پارتێکی دەسەڵاتدار بوو لە مێژووی ژاپۆندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>9dletgyv8v74juk7nsd5qsqv6kihqvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571753</id>
      <parentid>1571677</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="810" sha1="7lmvz7ubgjkwg07n1pqhdj3xte8ha0z" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا، و دوای سێ ساڵ پارتی دیموکراتی لە دەسەڵات دوورخستەوە. ئەوە چوارەم خراپترین شکستی پارتێکی دەسەڵاتدار بوو لە مێژووی ژاپۆندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>7lmvz7ubgjkwg07n1pqhdj3xte8ha0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٠٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294079</id>
    <revision>
      <id>1571662</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1327010445|2009 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="915" sha1="nyoigpb1svdq22iksykcbokp8fwc31z" xml:space="preserve">General elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on August 30, 2009 to elect the 480 members of the [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|House of Representatives]]. The opposition Democratic Party of Japan (DPJ) defeated the ruling coalition {{En dash}} [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|Liberal Democratic Party]] (LDP) and New Komeito Party {{En dash}} in a landslide, winning 221 of the 300 constituency seats and receiving 42.4% of the proportional block votes for another 87 seats, a total of 308 seats to only 119 for the LDP (64 constituency seats and 26.7% of the proportional vote). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>nyoigpb1svdq22iksykcbokp8fwc31z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571675</id>
      <parentid>1571662</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1286" sha1="39a3cky0n8aqejw7st1bj9l4k2q2u7b" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣٠ی ئابی ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. پارتی دیموکراتی ژاپۆنی (دی پی جەی)ی ئۆپۆزسیۆن شکستی بە ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار — [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆی نوێ — ھێنا لە سەرکەوتنێکی گەورەدا، و ٢٢١ کورسی لە ٣٠٠ کورسیی بازنەکانی بردەوە و ٤٢٫٤٪ی دەنگە بلۆکە ڕێژەیییەکانی بۆ ٨٧ کورسیی تر بەدەستھێنا، کە کۆی گشتی دەکاتە ٣٠٨ کورسی بەرامبەر تەنھا ١١٩ کورسی بۆ ئێڵ دی پی (٦٤ کورسیی بازنەکان و ٢٦٫٧٪ی دەنگی ڕێژەیی).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>39a3cky0n8aqejw7st1bj9l4k2q2u7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571676</id>
      <parentid>1571675</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1324" sha1="hlqzucstn1wqge346ddzv97e4yl81cb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣٠ی ئابی ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. پارتی دیموکراتی ژاپۆنی (دی پی جەی)ی ئۆپۆزسیۆن شکستی بە ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار — [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆی نوێ — ھێنا لە سەرکەوتنێکی گەورەدا، و ٢٢١ کورسی لە ٣٠٠ کورسیی بازنەکانی بردەوە و ٤٢٫٤٪ی دەنگە بلۆکە ڕێژەیییەکانی بۆ ٨٧ کورسیی تر بەدەستھێنا، کە کۆی گشتی دەکاتە ٣٠٨ کورسی بەرامبەر تەنھا ١١٩ کورسی بۆ ئێڵ دی پی (٦٤ کورسیی بازنەکان و ٢٦٫٧٪ی دەنگی ڕێژەیی).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:2009 Japanese general election]]</text>
      <sha1>hlqzucstn1wqge346ddzv97e4yl81cb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571754</id>
      <parentid>1571676</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1515" sha1="130jepxmihwcsmmrw8d8t6qbkrc7eoo" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣٠ی ئابی ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. پارتی دیموکراتی ژاپۆنی (دی پی جەی)ی ئۆپۆزسیۆن شکستی بە ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار — [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆی نوێ — ھێنا لە سەرکەوتنێکی گەورەدا، و ٢٢١ کورسی لە ٣٠٠ کورسیی بازنەکانی بردەوە و ٤٢٫٤٪ی دەنگە بلۆکە ڕێژەیییەکانی بۆ ٨٧ کورسیی تر بەدەستھێنا، کە کۆی گشتی دەکاتە ٣٠٨ کورسی بەرامبەر تەنھا ١١٩ کورسی بۆ ئێڵ دی پی (٦٤ کورسیی بازنەکان و ٢٦٫٧٪ی دەنگی ڕێژەیی).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:2009 Japanese general election]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>130jepxmihwcsmmrw8d8t6qbkrc7eoo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571894</id>
      <parentid>1571754</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی</comment>
      <origin>1571894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1477" sha1="62apldkmluc3246grlf9mba277zt3z4" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣٠ی ئابی ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. پارتی دیموکراتی ژاپۆنی (دی پی جەی)ی ئۆپۆزسیۆن شکستی بە ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار — [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆی نوێ — ھێنا لە سەرکەوتنێکی گەورەدا، و ٢٢١ کورسی لە ٣٠٠ کورسیی بازنەکانی بردەوە و ٤٢٫٤٪ی دەنگە بلۆکە ڕێژەیییەکانی بۆ ٨٧ کورسیی تر بەدەستھێنا، کە کۆی گشتی دەکاتە ٣٠٨ کورسی بەرامبەر تەنھا ١١٩ کورسی بۆ ئێڵ دی پی (٦٤ کورسیی بازنەکان و ٢٦٫٧٪ی دەنگی ڕێژەیی).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>62apldkmluc3246grlf9mba277zt3z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٠٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294080</id>
    <revision>
      <id>1571663</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1321462956|2005 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="776" sha1="0xm6i3sau3jpr2qibo5ub0i7zvyfft6" xml:space="preserve">General elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on 11 September 2005 for all 480 seats of the [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|House of Representatives]], the lower house of the Diet. Prime Minister Junichiro Koizumi called the election almost two years before the end of the term taken from the previous elections in 2003, after bills to privatize Japan Post were voted down in the [[ئەنجومەنی باڵا|upper house]] (which cannot be dissolved), despite strong opposition from within his own [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|Liberal Democratic Party]] (LDP). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>0xm6i3sau3jpr2qibo5ub0i7zvyfft6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571673</id>
      <parentid>1571663</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1165" sha1="3c0j3is1tonu4acsloyluf3achu0kfb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٥ی ژاپۆن''' لە [[ژاپۆن]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ بۆ ھەموو ٤٨٠ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، ئەنجومەنی خوارووی دایێت بەڕێوەچوو. سەرۆک وەزیران جونیشیرۆ کۆیزومی نزیکەی دوو ساڵ پێش کۆتاییھاتنی ماوەی خولی ھەڵبژاردنەکانی پێشووی ساڵی ٢٠٠٣ داوای ھەڵبژاردنی کرد، دوای ئەوەی پڕۆژەیاساکانی تایبەتکردنی پۆستەی ژاپۆن لە [[ئەنجومەنی باڵا]] (کە ناتوانرێت ھەڵبوەشێندرێتەوە) دەنگی نەرێنییان پێدرا، سەرەڕای دژایەتییەکی توندی ناوخۆی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی خۆی.

&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>3c0j3is1tonu4acsloyluf3achu0kfb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571674</id>
      <parentid>1571673</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1163" sha1="h726e5emb5hr5xhl09j759j7ka3xlot" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٥ی ژاپۆن''' لە [[ژاپۆن]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ بۆ ھەموو ٤٨٠ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، ئەنجومەنی خوارووی دایێت بەڕێوەچوو. سەرۆک وەزیران جونیشیرۆ کۆیزومی نزیکەی دوو ساڵ پێش کۆتاییھاتنی ماوەی خولی ھەڵبژاردنەکانی پێشووی ساڵی ٢٠٠٣ داوای ھەڵبژاردنی کرد، دوای ئەوەی پڕۆژەیاساکانی تایبەتکردنی پۆستەی ژاپۆن لە [[ئەنجومەنی باڵا]] (کە ناتوانرێت ھەڵبوەشێندرێتەوە) دەنگی نەرێنییان پێدرا، سەرەڕای دژایەتییەکی توندی ناوخۆی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی خۆی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>h726e5emb5hr5xhl09j759j7ka3xlot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571755</id>
      <parentid>1571674</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1274" sha1="t2jguflq567hw42sb0cmv5sdk7zuv8x" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٥ی ژاپۆن''' لە [[ژاپۆن]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ بۆ ھەموو ٤٨٠ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، ئەنجومەنی خوارووی دایێت بەڕێوەچوو. سەرۆک وەزیران جونیشیرۆ کۆیزومی نزیکەی دوو ساڵ پێش کۆتاییھاتنی ماوەی خولی ھەڵبژاردنەکانی پێشووی ساڵی ٢٠٠٣ داوای ھەڵبژاردنی کرد، دوای ئەوەی پڕۆژەیاساکانی تایبەتکردنی پۆستەی ژاپۆن لە [[ئەنجومەنی باڵا]] (کە ناتوانرێت ھەڵبوەشێندرێتەوە) دەنگی نەرێنییان پێدرا، سەرەڕای دژایەتییەکی توندی ناوخۆی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی خۆی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>t2jguflq567hw42sb0cmv5sdk7zuv8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٠٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294081</id>
    <revision>
      <id>1571664</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1337048528|2003 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="936" sha1="1dxpvapx8syr92dtgomrh628y6t5aju" xml:space="preserve">General elections were held in Japan on November 9, 2003. Incumbent Prime Minister Junichiro Koizumi and the [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|Liberal Democratic Party]] won the most seats in the [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|House of Representatives]] but failed to secure a majority. The main opposition Democratic Party made considerable gains, winning 177 of the 480 seats in the House of Representatives, its largest share ever. Other traditional parties like the Communist Party and the Social Democratic Party lost substantial numbers of seats, marking the start of a newly consolidated two-party system in Japanese politics, which would end in 2012 with the emergence of the Japan Restoration Party. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>1dxpvapx8syr92dtgomrh628y6t5aju</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571672</id>
      <parentid>1571664</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="4gu4ce1tu6oetr9uymcsli3bpnns3rz" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە ژاپۆن لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ بەڕێوەچوون. سەرۆک وەزیرانی دەسەڵاتدار جونیشیرۆ کۆیزومی و [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] زۆرترین کورسییان لە [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەدەستھێنا بەڵام نەیانتوانی زۆرینە مسۆگەر بکەن. پارتی دیموکراتی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی دەستکەوتی بەرچاوی بەدەستھێنا، و ١٧٧ کورسی لە کۆی ٤٨٠ کورسیی ئەنجومەنی نوێنەرانی بردەوە، کە گەورەترین پشکی بوو تا ئەو کاتە. پارتە نەریتییەکانی تری وەک پارتی کۆمۆنیست و پارتی سۆشیال دیموکرات ژمارەیەکی زۆری کورسییان لەدەستدا، کە نیشانەی دەستپێکردنی سیستەمێکی دوو-حیزبیی تازە یەکگرتوو بوو لە سیاسەتی ژاپۆندا، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا بە دەرکەوتنی پارتی بوژانەوەی ژاپۆن کۆتایی دەھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>4gu4ce1tu6oetr9uymcsli3bpnns3rz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571756</id>
      <parentid>1571672</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1573" sha1="sr2jein4jd72cvswteurgy81et7iu4g" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە ژاپۆن لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ بەڕێوەچوون. سەرۆک وەزیرانی دەسەڵاتدار جونیشیرۆ کۆیزومی و [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] زۆرترین کورسییان لە [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەدەستھێنا بەڵام نەیانتوانی زۆرینە مسۆگەر بکەن. پارتی دیموکراتی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی دەستکەوتی بەرچاوی بەدەستھێنا، و ١٧٧ کورسی لە کۆی ٤٨٠ کورسیی ئەنجومەنی نوێنەرانی بردەوە، کە گەورەترین پشکی بوو تا ئەو کاتە. پارتە نەریتییەکانی تری وەک پارتی کۆمۆنیست و پارتی سۆشیال دیموکرات ژمارەیەکی زۆری کورسییان لەدەستدا، کە نیشانەی دەستپێکردنی سیستەمێکی دوو-حیزبیی تازە یەکگرتوو بوو لە سیاسەتی ژاپۆندا، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا بە دەرکەوتنی پارتی بوژانەوەی ژاپۆن کۆتایی دەھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>sr2jein4jd72cvswteurgy81et7iu4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٠٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294082</id>
    <revision>
      <id>1571665</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1335853600|2000 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="980" sha1="2feyh44gh4qag9bp0snebjncaxwv4e3" xml:space="preserve">General elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on 25 June 2000 to elect the 480 members of the [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|House of Representatives]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

The ruling [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|Liberal Democratic Party]] (LDP) remained the largest party in the House of Representatives but lost seats, along with its two coalition partners. Two cabinet members, Takashi Fukaya and Tokuichiro Tamazawa, lost their seats. The Democratic Party made major gains under the leadership of [[یوکیۆ ھاتۆیاما|Yukio Hatoyama]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>2feyh44gh4qag9bp0snebjncaxwv4e3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571670</id>
      <parentid>1571665</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1255" sha1="40gikl5o7umstdtxshcv64wcbn4w086" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون.

[[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار بە گەورەترین پارت لە ئەنجومەنی نوێنەران ماییەوە بەڵام کورسییەکانی لەدەستدا، لەگەڵ دوو ھاوبەشە ھاوپەیمانەکەی. دوو ئەندامی کابینە، تاکاشی فوکایا و تۆکویچیرۆ تامازاوا، کورسییەکانیان لەدەستدا. پارتی دیموکرات لەژێر سەرکردایەتیی [[یوکیۆ ھاتۆیاما]] دەستکەوتی گەورەی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>40gikl5o7umstdtxshcv64wcbn4w086</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571671</id>
      <parentid>1571670</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1293" sha1="ony0rur8s129g44u0xiujjw5a3itwm9" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون.

[[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار بە گەورەترین پارت لە ئەنجومەنی نوێنەران ماییەوە بەڵام کورسییەکانی لەدەستدا، لەگەڵ دوو ھاوبەشە ھاوپەیمانەکەی. دوو ئەندامی کابینە، تاکاشی فوکایا و تۆکویچیرۆ تامازاوا، کورسییەکانیان لەدەستدا. پارتی دیموکرات لەژێر سەرکردایەتیی [[یوکیۆ ھاتۆیاما]] دەستکەوتی گەورەی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:2000 Japanese general election]]</text>
      <sha1>ony0rur8s129g44u0xiujjw5a3itwm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571757</id>
      <parentid>1571671</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1484" sha1="d6e0u2op7j896ipyevp8ckiwbb4lxp1" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون.

[[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار بە گەورەترین پارت لە ئەنجومەنی نوێنەران ماییەوە بەڵام کورسییەکانی لەدەستدا، لەگەڵ دوو ھاوبەشە ھاوپەیمانەکەی. دوو ئەندامی کابینە، تاکاشی فوکایا و تۆکویچیرۆ تامازاوا، کورسییەکانیان لەدەستدا. پارتی دیموکرات لەژێر سەرکردایەتیی [[یوکیۆ ھاتۆیاما]] دەستکەوتی گەورەی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:2000 Japanese general election]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>d6e0u2op7j896ipyevp8ckiwbb4lxp1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571893</id>
      <parentid>1571757</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی</comment>
      <origin>1571893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1446" sha1="6apne6c5ecn6o4ml18xomd80fyjsxdb" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون.

[[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار بە گەورەترین پارت لە ئەنجومەنی نوێنەران ماییەوە بەڵام کورسییەکانی لەدەستدا، لەگەڵ دوو ھاوبەشە ھاوپەیمانەکەی. دوو ئەندامی کابینە، تاکاشی فوکایا و تۆکویچیرۆ تامازاوا، کورسییەکانیان لەدەستدا. پارتی دیموکرات لەژێر سەرکردایەتیی [[یوکیۆ ھاتۆیاما]] دەستکەوتی گەورەی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6apne6c5ecn6o4ml18xomd80fyjsxdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٩٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294083</id>
    <revision>
      <id>1571666</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1335853609|1996 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="409" sha1="hi7iel8d9yev9c7b6k2mkm5um4lsjji" xml:space="preserve">General elections were held in Japan on 20 October 1996. A coalition of the [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|Liberal Democratic Party]], New Party Sakigake and the Social Democratic Party, led by incumbent Prime Minister Ryutaro Hashimoto of the LDP won the most seats. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>hi7iel8d9yev9c7b6k2mkm5um4lsjji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571669</id>
      <parentid>1571666</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="702" sha1="sl8fw9hhykz3drg6ug33iphvkch27x9" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ژاپۆن لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦ بەڕێوەچوون. ھاوپەیمانییەکی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]]، پارتی نوێی ساکێگاکی و پارتی سۆشیال دیموکرات، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیرانی ئەوکات ڕیوتارۆ ھاشیمۆتۆ لە ئێڵ دی پی زۆرترین کورسییان بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>sl8fw9hhykz3drg6ug33iphvkch27x9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571758</id>
      <parentid>1571669</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="813" sha1="mc0plsb402zixyidtwsfxrnw9qevdeh" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ژاپۆن لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦ بەڕێوەچوون. ھاوپەیمانییەکی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]]، پارتی نوێی ساکێگاکی و پارتی سۆشیال دیموکرات، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیرانی ئەوکات ڕیوتارۆ ھاشیمۆتۆ لە ئێڵ دی پی زۆرترین کورسییان بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>mc0plsb402zixyidtwsfxrnw9qevdeh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٩٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294084</id>
    <revision>
      <id>1571667</id>
      <timestamp>2026-04-03T17:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1335853627|1993 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="689" sha1="9vlrb2mx5dr4ly070n5df8m73y1aru7" xml:space="preserve">General elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on 18 July 1993 to elect the 511 members of the [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|House of Representatives]]. The [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|Liberal Democratic Party]] (LDP), which had been in power since 1955, lost their majority in the House. An eight-party coalition government was formed and headed by Morihiro Hosokawa, the leader of the Japan New Party (JNP). The election result was profoundly important to Japan's domestic and foreign affairs. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>9vlrb2mx5dr4ly070n5df8m73y1aru7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571668</id>
      <parentid>1571667</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T17:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1058" sha1="mkimp2qzjgnnxiu575sbg8tjkxz7xil" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی گشتی لە ١٨ی تەممووزی ١٩٩٣ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١١ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوو. [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)، کە لە ساڵی ١٩٥٥ەوە لە دەسەڵاتدا بوو، زۆرینەی خۆی لە ئەنجومەنەکەدا لەدەستدا. حکوومەتێکی ھاوپەیمانیی ھەشت حیزبی پێکھێنرا و لەلایەن مۆریھێرۆ ھۆسۆکاوا، سەرۆکی پارتی نوێی ژاپۆن (جەی ئێن پی)، سەرکردایەتی دەکرا. ئەنجامی ھەڵبژاردنەکە بۆ کاروباری ناوخۆیی و دەرەوەی ژاپۆن زۆر گرنگ بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>mkimp2qzjgnnxiu575sbg8tjkxz7xil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571759</id>
      <parentid>1571668</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="5f0oqvh1tk65smpeifdbohrdtfh1cgm" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی گشتی لە ١٨ی تەممووزی ١٩٩٣ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١١ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوو. [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)، کە لە ساڵی ١٩٥٥ەوە لە دەسەڵاتدا بوو، زۆرینەی خۆی لە ئەنجومەنەکەدا لەدەستدا. حکوومەتێکی ھاوپەیمانیی ھەشت حیزبی پێکھێنرا و لەلایەن مۆریھێرۆ ھۆسۆکاوا، سەرۆکی پارتی نوێی ژاپۆن (جەی ئێن پی)، سەرکردایەتی دەکرا. ئەنجامی ھەڵبژاردنەکە بۆ کاروباری ناوخۆیی و دەرەوەی ژاپۆن زۆر گرنگ بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>5f0oqvh1tk65smpeifdbohrdtfh1cgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٩٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294085</id>
    <revision>
      <id>1571679</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1335853617|1990 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="493" sha1="de3sy1s0fylxpbsf2l28b7qulnofzbe" xml:space="preserve">General elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on 18 February 1990 to elect the 512 members of the [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|House of Representatives]], the [[ئەنجومەنی خواروو|lower house]] of the National Diet. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>de3sy1s0fylxpbsf2l28b7qulnofzbe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571686</id>
      <parentid>1571679</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="595" sha1="at7hzur7sptol5xcwe0aao71nsjw5ap" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی گشتی لە [[ژاپۆن]] لە ١٨ی شوباتی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانی، بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>at7hzur7sptol5xcwe0aao71nsjw5ap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571687</id>
      <parentid>1571686</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="hhy36nbco9eh76xhgpvna45bat9pmew" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی گشتی لە [[ژاپۆن]] لە ١٨ی شوباتی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانی، بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:1990 Japanese general election]]</text>
      <sha1>hhy36nbco9eh76xhgpvna45bat9pmew</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571748</id>
      <parentid>1571687</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="8vrnkcphw2jrdst4anjkdkpp05j2zt8" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی گشتی لە [[ژاپۆن]] لە ١٨ی شوباتی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانی، بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:1990 Japanese general election]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>8vrnkcphw2jrdst4anjkdkpp05j2zt8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571892</id>
      <parentid>1571748</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی</comment>
      <origin>1571892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="786" sha1="5n1x2jux1yppjqa5q82stlh1m0cgpal" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی گشتی لە [[ژاپۆن]] لە ١٨ی شوباتی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانی، بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>5n1x2jux1yppjqa5q82stlh1m0cgpal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٨٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294086</id>
    <revision>
      <id>1571680</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1337296178|1986 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1171" sha1="jeh1ojdk954ol0q00wigghy8gvjzvxc" xml:space="preserve">General elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on 6 July 1986 to elect the 512 members of the [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|House of Representatives]], alongside elections for the House of Councillors. The result was a landslide victory for the ruling [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|Liberal Democratic Party]] (LDP), which gained 50 seats and an outright majority in the House.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Inoguchi |first=Takashi |date=1987 |title=The Japanese double election of 6 July 1986 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379487900539 |journal=Electoral Studies |volume=6 |issue=1 |pages=63–69 |doi=10.1016/0261-3794(87)90053-9 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; The LDP's 300 seats remained its joint-best general election result until [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٢٦|2026]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>jeh1ojdk954ol0q00wigghy8gvjzvxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571685</id>
      <parentid>1571680</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1399" sha1="kfu3pq2c6v2w5gp8f76q7wcrhjw7xnj" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی گشتی لە ٦ی تەممووزی ١٩٨٦ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی ڕاوێژکاران بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار، کە ٥٠ کورسی و زۆرینەیەکی ڕەھای لە ئەنجومەنەکەدا بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Inoguchi |first=Takashi |date=1987 |title=The Japanese double election of 6 July 1986 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379487900539 |journal=Electoral Studies |volume=6 |issue=1 |pages=63–69 |doi=10.1016/0261-3794(87)90053-9 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ٣٠٠ کورسییەکەی ئێڵ دی پی وەک باشترین ئەنجامی ھاوبەشی ھەڵبژاردنی گشتی مایەوە تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٢٦|٢٠٢٦]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>kfu3pq2c6v2w5gp8f76q7wcrhjw7xnj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571749</id>
      <parentid>1571685</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1510" sha1="ck35gjl5pqeu6p83vzr6uosqnkjygtl" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی گشتی لە ٦ی تەممووزی ١٩٨٦ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی ڕاوێژکاران بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار، کە ٥٠ کورسی و زۆرینەیەکی ڕەھای لە ئەنجومەنەکەدا بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Inoguchi |first=Takashi |date=1987 |title=The Japanese double election of 6 July 1986 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379487900539 |journal=Electoral Studies |volume=6 |issue=1 |pages=63–69 |doi=10.1016/0261-3794(87)90053-9 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ٣٠٠ کورسییەکەی ئێڵ دی پی وەک باشترین ئەنجامی ھاوبەشی ھەڵبژاردنی گشتی مایەوە تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٢٦|٢٠٢٦]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ck35gjl5pqeu6p83vzr6uosqnkjygtl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٨٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294087</id>
    <revision>
      <id>1571681</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1335853640|1983 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="536" sha1="o9s28loo3qgx39pbnl7yfrcwyhc55u8" xml:space="preserve">General elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on 18 December 1983 to elect the 511 members of the [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|House of Representatives]]. The voter turnout was 67.94%, the lowest it had ever been in post-war history up to that point, and a low which would not be surpassed until [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٩٣|ten years later]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>o9s28loo3qgx39pbnl7yfrcwyhc55u8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571684</id>
      <parentid>1571681</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="754" sha1="iwsd52njlbg1uiwc507410q5xe4texm" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٣ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١١ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٦٧٫٩٤٪ بوو، کە نزمترین ڕێژە بوو لە مێژووی دوای جەنگدا تا ئەو کاتە، و نزمێک بوو کە تێپەڕ نەکرا تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٩٣|دە ساڵ دواتر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>iwsd52njlbg1uiwc507410q5xe4texm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571750</id>
      <parentid>1571684</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="865" sha1="tj19vr91aa6od0bae5xp0snnlgqpmgd" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٣ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١١ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٦٧٫٩٤٪ بوو، کە نزمترین ڕێژە بوو لە مێژووی دوای جەنگدا تا ئەو کاتە، و نزمێک بوو کە تێپەڕ نەکرا تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٩٣|دە ساڵ دواتر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>tj19vr91aa6od0bae5xp0snnlgqpmgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٨٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294088</id>
    <revision>
      <id>1571682</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1315166850|1980 Japanese general election]]»</comment>
      <origin>1571682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="254" sha1="q2h1bqj1h23mhmesk1ntsc3y4h3515p" xml:space="preserve">General elections were held in [[ژاپۆن|Japan]] on 22 June 1980. The incumbent Liberal Democratic Party won an overall majority for the first time since 1972. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>q2h1bqj1h23mhmesk1ntsc3y4h3515p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571683</id>
      <parentid>1571682</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="466" sha1="4ymqzltkashgzdc5nqr6wy42v9fefp3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنی گشتی لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٨٠ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوو. پارتی دیموکراتی لیبراڵی دەسەڵاتدار بۆ یەکەمجار لە دوای ساڵی ١٩٧٢ەوە زۆرینەی ڕەھای بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>4ymqzltkashgzdc5nqr6wy42v9fefp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571751</id>
      <parentid>1571683</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="577" sha1="jtm1pn7ru5q01k7jg1g2305u27d90da" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنی گشتی لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٨٠ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوو. پارتی دیموکراتی لیبراڵی دەسەڵاتدار بۆ یەکەمجار لە دوای ساڵی ١٩٧٢ەوە زۆرینەی ڕەھای بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>jtm1pn7ru5q01k7jg1g2305u27d90da</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ٢٠٢١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294089</id>
    <revision>
      <id>1571690</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344962841|2021 Norwegian parliamentary election]]»</comment>
      <origin>1571690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="616" sha1="8vkgg6m2idjengj7oqai77gw4xo85tt" xml:space="preserve">Parliamentary elections were held in [[نەرویژ|Norway]] on 13 September 2021. All 169 seats in the Norwegian legislature, the Storting, were up for election.&lt;ref name=&quot;Valgresultat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=21 September 2021 |ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&amp;year=2021 |ڕێکەوتی سەردان=19 October 2021 |وێبگە=Valgresultat |زمان=no}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>8vkgg6m2idjengj7oqai77gw4xo85tt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571715</id>
      <parentid>1571690</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="686" sha1="jfo65vb4owmf0k9o1l1qgdydyu9pyn7" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان لە [[نەرویژ]] لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون. ھەموو ١٦٩ کورسییەکەی دەزگای یاسادانانی نەرویژ، ستۆرتینگ، بۆ ھەڵبژاردن بوون.&lt;ref name=&quot;Valgresultat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=21 September 2021 |ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&amp;year=2021 |ڕێکەوتی سەردان=19 October 2021 |وێبگە=Valgresultat |زمان=no}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>jfo65vb4owmf0k9o1l1qgdydyu9pyn7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571737</id>
      <parentid>1571715</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="349jhnvkyg1quefpf59yxvyafcsrwwy" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان لە [[نەرویژ]] لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون. ھەموو ١٦٩ کورسییەکەی دەزگای یاسادانانی نەرویژ، ستۆرتینگ، بۆ ھەڵبژاردن بوون.&lt;ref name=&quot;Valgresultat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=21 September 2021 |ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&amp;year=2021 |ڕێکەوتی سەردان=19 October 2021 |وێبگە=Valgresultat |زمان=no}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>349jhnvkyg1quefpf59yxvyafcsrwwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ٢٠١٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294090</id>
    <revision>
      <id>1571691</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1312263536|2017 Norwegian parliamentary election]]»</comment>
      <origin>1571691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1148" sha1="npgmkmi1jx9c015l945pkkwxiufw3xx" xml:space="preserve">'''Parliamentary elections''' were held in [[نەرویژ|Norway]] on 11 September 2017 to elect all 169 members of the unicameral Norwegian Parliament, the Storting. The non-socialist parties retained a reduced majority of 88 seats, allowing Prime Minister [[ئێرنا سۆلبێرگ|Erna Solberg]]'s Conservative-Progress coalition to remain in government.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&amp;year=2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-09-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nrk.no/valg/2017/resultat/ |ڕێکەوتی سەردان=2017-09-11}}&lt;/ref&gt; The Liberal Party joined the coalition in January 2018 but it remained a minority cabinet until the Christian Democratic Party joined the coalition in 2019. The three largest centre-left parties won 79 seats. The Green Party retained its single seat, while the Red Party won its first ever seat. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>npgmkmi1jx9c015l945pkkwxiufw3xx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571714</id>
      <parentid>1571691</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="qzltnpitcz0qv63f082mtlsquqrdi3i" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی پەرلەمانی یەک-ژووریی نەرویژ، ستۆرتینگ، بەڕێوەچوو. پارتە نان-سۆشیالیستەکان زۆرینەیەکی کەمبووەوەی ٨٨ کورسییان پاراست، ئەمەش ڕێگەی دا بە ھاوپەیمانیی پارێزگاران-پێشکەوتنی سەرۆک وەزیران [[ئێرنا سۆلبێرگ]] بۆ ئەوەی لە حکوومەتدا بمێننەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&amp;year=2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-09-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nrk.no/valg/2017/resultat/ |ڕێکەوتی سەردان=2017-09-11}}&lt;/ref&gt; پارتی لیبراڵ لە کانوونی دووەمی ٢٠١٨ چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە بەڵام بە کابینەیەکی کەمینە مایییەوە تا ئەو کاتەی پارتی کریستیان دیموکرات لە ساڵی ٢٠١٩دا چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە. سێ گەورەترین پارتە چەپی ناوەندەکان ٧٩ کورسییان بردەوە. پارتی سەوز تاکە کورسییەکەی پاراست، لەکاتێکدا پارتی سوور یەکەم کورسیی مێژوویی خۆی بردەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>qzltnpitcz0qv63f082mtlsquqrdi3i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571738</id>
      <parentid>1571714</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1648" sha1="so4byz60osid69da674uiyom7i2uzp0" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی پەرلەمانی یەک-ژووریی نەرویژ، ستۆرتینگ، بەڕێوەچوو. پارتە نان-سۆشیالیستەکان زۆرینەیەکی کەمبووەوەی ٨٨ کورسییان پاراست، ئەمەش ڕێگەی دا بە ھاوپەیمانیی پارێزگاران-پێشکەوتنی سەرۆک وەزیران [[ئێرنا سۆلبێرگ]] بۆ ئەوەی لە حکوومەتدا بمێننەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&amp;year=2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-09-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nrk.no/valg/2017/resultat/ |ڕێکەوتی سەردان=2017-09-11}}&lt;/ref&gt; پارتی لیبراڵ لە کانوونی دووەمی ٢٠١٨ چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە بەڵام بە کابینەیەکی کەمینە مایییەوە تا ئەو کاتەی پارتی کریستیان دیموکرات لە ساڵی ٢٠١٩دا چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە. سێ گەورەترین پارتە چەپی ناوەندەکان ٧٩ کورسییان بردەوە. پارتی سەوز تاکە کورسییەکەی پاراست، لەکاتێکدا پارتی سوور یەکەم کورسیی مێژوویی خۆی بردەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>so4byz60osid69da674uiyom7i2uzp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ٢٠١٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294091</id>
    <revision>
      <id>1571692</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336129291|2013 Norwegian parliamentary election]]»</comment>
      <origin>1571692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="645" sha1="kodyo5ussu7eikon05chwl6sl6rsqmo" xml:space="preserve">'''Parliamentary elections''' were held in [[نەرویژ|Norway]] on 8 and 9 September 2013 to elect all 169 members of the unicameral Storting. The centre-right coalition obtained 96 seats, while the incumbent red–green coalition government obtained 72 seats and the Green Party obtained one. The Labour Party won the largest share (30.8%) of the votes cast, with the Conservatives coming second (26.8%), after increasing its share by 9.6 percentage points. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>kodyo5ussu7eikon05chwl6sl6rsqmo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571713</id>
      <parentid>1571692</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="947" sha1="9rxbkj1hff1s4oh1kpe5w4tykgk2fzi" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی ستۆرتینگی یەک-ژووری بەڕێوەچوو. ھاوپەیمانیی ڕاستی-ناوەند ٩٦ کورسیی بەدەستھێنا، لەکاتێکدا حکوومەتی ھاوپەیمانیی سوور-سەوزی ئێستا ٧٢ کورسی و پارتی سەوز یەک کورسیی بەدەستھێنا. پارتی کرێکاران گەورەترین پشکی (٣٠٫٨٪) دەنگە دراوەکانی بردەوە، و پارێزگاران لە پلەی دووەمدا ھاتن (٢٦٫٨٪)، دوای ئەوەی پشکەکەی بە ٩٫٦ خاڵی سەدی زیاد کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>9rxbkj1hff1s4oh1kpe5w4tykgk2fzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571739</id>
      <parentid>1571713</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1058" sha1="pxwt39rsg62bykf0xyicx89fsgg622h" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی ستۆرتینگی یەک-ژووری بەڕێوەچوو. ھاوپەیمانیی ڕاستی-ناوەند ٩٦ کورسیی بەدەستھێنا، لەکاتێکدا حکوومەتی ھاوپەیمانیی سوور-سەوزی ئێستا ٧٢ کورسی و پارتی سەوز یەک کورسیی بەدەستھێنا. پارتی کرێکاران گەورەترین پشکی (٣٠٫٨٪) دەنگە دراوەکانی بردەوە، و پارێزگاران لە پلەی دووەمدا ھاتن (٢٦٫٨٪)، دوای ئەوەی پشکەکەی بە ٩٫٦ خاڵی سەدی زیاد کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>pxwt39rsg62bykf0xyicx89fsgg622h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ٢٠٠٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294092</id>
    <revision>
      <id>1571693</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1320010897|2009 Norwegian parliamentary election]]»</comment>
      <origin>1571693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1150" sha1="7tbemdfn7q0j5hexlabkpyc1ybzpoeg" xml:space="preserve">'''Parliamentary elections''' were held in [[نەرویژ|Norway]] on 13 and 14 September 2009. Elections in Norway are held on a Monday in September, usually the second or third Monday, as determined by the king. Early voting was possible between 10 August and 11 September 2009, while some municipalities also held open voting on 13 September.&lt;ref name=&quot;krd20080418&quot; /&gt; Voters elected 169 members for the Storting, each for a four-year term. Voter turn-out in the 2009 general elections was 76.4%.&lt;ref name=&quot;Results&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.regjeringen.no/krd/html/valg2009/bs5.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090926023445/http://www.regjeringen.no/krd/html/valg2009/bs5.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2009 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2009 |زمان=no}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7tbemdfn7q0j5hexlabkpyc1ybzpoeg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571711</id>
      <parentid>1571693</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1510" sha1="85g5oi0j6qedhixzcg60sdso3i2y7wy" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١٣ و ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە نەرویژ لە ڕۆژێکی دووشەممە لە ئەیلوولدا ئەنجام دەدرێن، بەزۆری دووشەممەی دووەم یان سێیەم، وەک ئەوەی لەلایەن پاشاوە دیاری دەکرێت. دەنگدانی پێشوەختە لە نێوان ١٠ی ئاب و ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩دا گونجاو بوو، لەکاتێکدا ھەندێک لە شارەوانییەکانیش لە ١٣ی ئەیلوولدا دەنگدانی کراوەیان ئەنجامدا.&lt;ref name=&quot;krd20080418&quot;/&gt; دەنگدەران ١٦٩ ئەندامیان بۆ ستۆرتینگ ھەڵبژارد، ھەر یەکەیان بۆ ماوەی چوار ساڵ. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٠٩دا ٧٦٫٤٪ بوو.&lt;ref name=&quot;Results&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.regjeringen.no/krd/html/valg2009/bs5.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090926023445/http://www.regjeringen.no/krd/html/valg2009/bs5.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2009 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2009 |زمان=no}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>85g5oi0j6qedhixzcg60sdso3i2y7wy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571740</id>
      <parentid>1571711</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1701" sha1="3b9p4e7v01fphnrzmbpnix8smbsxghr" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١٣ و ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە نەرویژ لە ڕۆژێکی دووشەممە لە ئەیلوولدا ئەنجام دەدرێن، بەزۆری دووشەممەی دووەم یان سێیەم، وەک ئەوەی لەلایەن پاشاوە دیاری دەکرێت. دەنگدانی پێشوەختە لە نێوان ١٠ی ئاب و ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩دا گونجاو بوو، لەکاتێکدا ھەندێک لە شارەوانییەکانیش لە ١٣ی ئەیلوولدا دەنگدانی کراوەیان ئەنجامدا.&lt;ref name=&quot;krd20080418&quot;/&gt; دەنگدەران ١٦٩ ئەندامیان بۆ ستۆرتینگ ھەڵبژارد، ھەر یەکەیان بۆ ماوەی چوار ساڵ. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٠٩دا ٧٦٫٤٪ بوو.&lt;ref name=&quot;Results&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.regjeringen.no/krd/html/valg2009/bs5.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090926023445/http://www.regjeringen.no/krd/html/valg2009/bs5.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2009 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2009 |زمان=no}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>3b9p4e7v01fphnrzmbpnix8smbsxghr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ٢٠٠٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294093</id>
    <revision>
      <id>1571694</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1337426717|2005 Norwegian parliamentary election]]»</comment>
      <origin>1571694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="790" sha1="rtdnelafg8mhc4jntx6xhfrv7xhdvtz" xml:space="preserve">Parliamentary elections were held in [[نەرویژ|Norway]] on 11 and 12 September 2005. The result was a victory for the opposition centre-left Red-Green Coalition, which received 48.0% of the votes and won 87 out of 169 seats, dominated by the Labour Party's 61 seats. The three-party centre-right government coalition won 44 seats and the right wing Progress Party won 38, becoming the largest opposition party. Voter turnout was 77.1%, an increase of 2 percentage points compared to the 2001 elections. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>rtdnelafg8mhc4jntx6xhfrv7xhdvtz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571710</id>
      <parentid>1571694</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="4d08eylahz0km0zkyr3mlmsizrl5gs8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١١ و ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێک بوو بۆ ھاوپەیمانیی سوور-سەوزی چەپی ناوەندی ئۆپۆزسیۆن، کە ٤٨٫٠٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا و ٨٧ کورسی لە کۆی ١٦٩ کورسی بردەوە، کە ٦١ کورسیی پارتی کرێکاران باڵادەست بوو بەسەریدا. ھاوپەیمانیی سێ-حیزبیی حکوومەتی ڕاستی ناوەند ٤٤ کورسی بردەوە و پارتی پێشکەوتنی باڵی ڕاست ٣٨ کورسی بردەوە، و بووە گەورەترین پارتی ئۆپۆزسیۆن. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٧٫١٪ بوو، کە زیادبوونێکی ٢ خاڵی سەدی بوو بە بەراورد بە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>4d08eylahz0km0zkyr3mlmsizrl5gs8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571741</id>
      <parentid>1571710</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1397" sha1="flryso7b1dajmdt5yvootnivp0naitt" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١١ و ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێک بوو بۆ ھاوپەیمانیی سوور-سەوزی چەپی ناوەندی ئۆپۆزسیۆن، کە ٤٨٫٠٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا و ٨٧ کورسی لە کۆی ١٦٩ کورسی بردەوە، کە ٦١ کورسیی پارتی کرێکاران باڵادەست بوو بەسەریدا. ھاوپەیمانیی سێ-حیزبیی حکوومەتی ڕاستی ناوەند ٤٤ کورسی بردەوە و پارتی پێشکەوتنی باڵی ڕاست ٣٨ کورسی بردەوە، و بووە گەورەترین پارتی ئۆپۆزسیۆن. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٧٫١٪ بوو، کە زیادبوونێکی ٢ خاڵی سەدی بوو بە بەراورد بە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>flryso7b1dajmdt5yvootnivp0naitt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ٢٠٠١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294094</id>
    <revision>
      <id>1571695</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345205860|2001 Norwegian parliamentary election]]»</comment>
      <origin>1571695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="5s1ff4o1fl2frm1no7gqse99n1xr3ps" xml:space="preserve">'''Parliamentary elections''' were held in [[نەرویژ|Norway]] on 9 and 10 September 2001. The governing Labour Party lost seats and their vote share was the worst they had ever obtained in a post-war election. Although they still won a plurality of votes and seats, they were unable to form a government. Instead, a centre-right coalition of the Conservative Party, the Christian Democratic Party and Liberal Party was formed, led by Prime Minister Kjell Magne Bondevik of the Christian Democratic Party, with confidence and supply support from the Progress Party. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5s1ff4o1fl2frm1no7gqse99n1xr3ps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571709</id>
      <parentid>1571695</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1293" sha1="5087c0ssh9gpbj3frvrcng6zhn0pl8l" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٩ و ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠١ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پارتی کرێکارانی دەسەڵاتدار کورسییەکانی لەدەستدا و ڕێژەی دەنگەکانیان خراپترین بوو کە تا ئێستا لە ھەڵبژاردنێکی دوای جەنگدا بەدەستیان ھێنابێت. ھەرچەندە ھێشتا زۆرینەی دەنگ و کورسییەکانیان بەدەستھێنا، بەڵام نەیانتوانی حکوومەت پێکبھێنن. لەبری ئەوە، ھاوپەیمانییەکی ڕاستی-ناوەند لە پارتی پارێزگاران، پارتی کریستیان دیموکرات و پارتی لیبراڵ پێکھێنرا، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران کجێڵ ماگنێ بۆندێڤیک لە پارتی کریستیان دیموکرات، بە پاڵپشتیی متمانە و دابینکردن لەلایەن پارتی پێشکەوتنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5087c0ssh9gpbj3frvrcng6zhn0pl8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571742</id>
      <parentid>1571709</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1484" sha1="no4sc5o39dwxycgn2dvcxt0g5tm5pzp" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٩ و ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠١ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پارتی کرێکارانی دەسەڵاتدار کورسییەکانی لەدەستدا و ڕێژەی دەنگەکانیان خراپترین بوو کە تا ئێستا لە ھەڵبژاردنێکی دوای جەنگدا بەدەستیان ھێنابێت. ھەرچەندە ھێشتا زۆرینەی دەنگ و کورسییەکانیان بەدەستھێنا، بەڵام نەیانتوانی حکوومەت پێکبھێنن. لەبری ئەوە، ھاوپەیمانییەکی ڕاستی-ناوەند لە پارتی پارێزگاران، پارتی کریستیان دیموکرات و پارتی لیبراڵ پێکھێنرا، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران کجێڵ ماگنێ بۆندێڤیک لە پارتی کریستیان دیموکرات، بە پاڵپشتیی متمانە و دابینکردن لەلایەن پارتی پێشکەوتنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>no4sc5o39dwxycgn2dvcxt0g5tm5pzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ١٩٩٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294095</id>
    <revision>
      <id>1571696</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345207012|1997 Norwegian parliamentary election]]»</comment>
      <origin>1571696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="806" sha1="d0mhzeqrl8uf6fzb72xlmvxf81kbnhw" xml:space="preserve">'''Parliamentary elections''' were held in [[نەرویژ|Norway]] on 14 and 15 September 1997. Prior to the election Prime Minister Thorbjørn Jagland of the Labour Party had issued the 36.9 ultimatum declaring that the government would step down unless it gained 36.9% of the vote, the percentage gained by the Labour Party in 1993 under [[گرو ھارلێم برونتلاند|Gro Harlem Brundtland]]. Whilst Labour won a plurality of seats, they were unable to reach Jagland's 36.9% threshold, gaining 35% of the vote. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>d0mhzeqrl8uf6fzb72xlmvxf81kbnhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571708</id>
      <parentid>1571696</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="j2oponyawoxt7jd27n4vmxrmipcl3x2" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٤ و ١٥ی ئەیلوولی ١٩٩٧ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پێش ھەڵبژاردنەکە سەرۆک وەزیران تۆربیۆرن یاگلاند لە پارتی کرێکاران ئۆلتیماتۆمی ٣٦٫٩ی دەرکردبوو و ڕای گەیاندبوو کە حکوومەت دەست لەکاردەکێشێتەوە مەگەر ٣٦٫٩٪ی دەنگەکان بەدەستبھێنێت، ئەو ڕێژەیەی کە پارتی کرێکاران لە ساڵی ١٩٩٣ لەژێر سەرکردایەتیی [[گرو ھارلێم برونتلاند]] بەدەستی ھێنابوو. لەکاتێکدا پارتی کرێکاران زۆرینەی کورسییەکانی بەدەستھێنا، نەیانتوانی بگەنە ئاستی ٣٦٫٩٪ی یاگلاند، و ٣٥٪ی دەنگەکانیان بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>j2oponyawoxt7jd27n4vmxrmipcl3x2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571743</id>
      <parentid>1571708</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="jigcltp5rv3c82iup5x4zioam8xlnrv" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٤ و ١٥ی ئەیلوولی ١٩٩٧ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پێش ھەڵبژاردنەکە سەرۆک وەزیران تۆربیۆرن یاگلاند لە پارتی کرێکاران ئۆلتیماتۆمی ٣٦٫٩ی دەرکردبوو و ڕای گەیاندبوو کە حکوومەت دەست لەکاردەکێشێتەوە مەگەر ٣٦٫٩٪ی دەنگەکان بەدەستبھێنێت، ئەو ڕێژەیەی کە پارتی کرێکاران لە ساڵی ١٩٩٣ لەژێر سەرکردایەتیی [[گرو ھارلێم برونتلاند]] بەدەستی ھێنابوو. لەکاتێکدا پارتی کرێکاران زۆرینەی کورسییەکانی بەدەستھێنا، نەیانتوانی بگەنە ئاستی ٣٦٫٩٪ی یاگلاند، و ٣٥٪ی دەنگەکانیان بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>jigcltp5rv3c82iup5x4zioam8xlnrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ١٩٩٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294096</id>
    <revision>
      <id>1571697</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:27:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345304261|1993 Norwegian parliamentary election]]»</comment>
      <origin>1571697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="634" sha1="5vy35dj5h7cw5qrbmb60vyhjfpcoz96" xml:space="preserve">'''Parliamentary elections''' were held in [[نەرویژ|Norway]] on 12 and 13 September 1993. It was the first European election where the two largest parties fielded a female leadership candidate, and the first election in history where all the largest three parties fielded female leadership candidates. The Labour Party remained the largest party in the Storting, winning 67 of the 165 seats. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5vy35dj5h7cw5qrbmb60vyhjfpcoz96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571706</id>
      <parentid>1571697</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="959" sha1="j7neghnrrz5gtplvb2vwoey6vrvrgt2" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٢ و ١٣ی ئەیلوولی ١٩٩٣ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردنی ئەورووپی بوو کە تێیدا دوو گەورەترین پارتەکە کاندیدێکی ژنیان بۆ سەرکردایەتی ھەبوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە مێژوودا کە ھەر سێ گەورەترین پارتەکە کاندیدی ژنیان بۆ سەرکردایەتی ھەبوو. پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٦٧ کورسی لە کۆی ١٦٥ کورسییەکە بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>j7neghnrrz5gtplvb2vwoey6vrvrgt2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571707</id>
      <parentid>1571706</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="cymgnvp9zq3wg555nglltke37reshja" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٢ و ١٣ی ئەیلوولی ١٩٩٣ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردنی ئەورووپی بوو کە تێیدا دوو گەورەترین پارتەکە کاندیدێکی ژنیان بۆ سەرکردایەتی ھەبوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە مێژوودا کە ھەر سێ گەورەترین پارتەکە کاندیدی ژنیان بۆ سەرکردایەتی ھەبوو. پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٦٧ کورسی لە کۆی ١٦٥ کورسییەکە بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:1993 Norwegian parliamentary election]]</text>
      <sha1>cymgnvp9zq3wg555nglltke37reshja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571744</id>
      <parentid>1571707</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1195" sha1="01vf38y0yqehqf0eo4mom79qybgozr8" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٢ و ١٣ی ئەیلوولی ١٩٩٣ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردنی ئەورووپی بوو کە تێیدا دوو گەورەترین پارتەکە کاندیدێکی ژنیان بۆ سەرکردایەتی ھەبوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە مێژوودا کە ھەر سێ گەورەترین پارتەکە کاندیدی ژنیان بۆ سەرکردایەتی ھەبوو. پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٦٧ کورسی لە کۆی ١٦٥ کورسییەکە بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:1993 Norwegian parliamentary election]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>01vf38y0yqehqf0eo4mom79qybgozr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571891</id>
      <parentid>1571744</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی</comment>
      <origin>1571891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1150" sha1="exyiaztxr2l7mehkejzjyonqs48o4rx" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٢ و ١٣ی ئەیلوولی ١٩٩٣ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردنی ئەورووپی بوو کە تێیدا دوو گەورەترین پارتەکە کاندیدێکی ژنیان بۆ سەرکردایەتی ھەبوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە مێژوودا کە ھەر سێ گەورەترین پارتەکە کاندیدی ژنیان بۆ سەرکردایەتی ھەبوو. پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٦٧ کورسی لە کۆی ١٦٥ کورسییەکە بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>exyiaztxr2l7mehkejzjyonqs48o4rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ١٩٨٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294097</id>
    <revision>
      <id>1571698</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345305417|1989 Norwegian parliamentary election]]»</comment>
      <origin>1571698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="n3nsi4nvqyk2cq2eqsheysletjfkgjd" xml:space="preserve">'''Parliamentary elections''' were held in [[نەرویژ|Norway]] on 10 and 11 September 1989. The Labour Party remained the largest party in the Storting, winning 63 of the 165 seats.

The non-socialist parties gained a majority, and Jan P. Syse became prime minister of a coalition minority cabinet consisting of the Conservative Party, the Christian Democratic Party, and the Centre Party. This cabinet was disbanded a year later after the Centre Party broke with the Conservatives over the Norwegian EU membership issue. Gro Harlem Brundtland became prime minister in 1990, forming a minority Labour government until the 1993 election four years later. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>n3nsi4nvqyk2cq2eqsheysletjfkgjd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571705</id>
      <parentid>1571698</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1405" sha1="p8hohwljjxdnnellik2yxr26njxzslq" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٠ و ١١ی ئەیلوولی ١٩٨٩ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٦٣ کورسی لە کۆی ١٦٥ کورسییەکە بەدەستھێنا.

پارتە نان-سۆشیالیستەکان زۆرینەیان بەدەستھێنا، و یان پی. سیسە بووە سەرۆک وەزیرانی کابینەیەکی کەمینەی ھاوپەیمانی کە لە پارتی پارێزگاران، پارتی کریستیان دیموکرات، و پارتی ناوەند پێکھاتبوو. ئەم کابینەیە ساڵێک دواتر ھەڵوەشایەوە دوای ئەوەی پارتی ناوەند لەگەڵ پارێزگاران لەسەر پرسی ئەندامێتیی نەرویژ لە ئی یوو جیابووەوە. گرۆ ھارلم بروندتلاند لە ساڵی ١٩٩٠ بووە سەرۆک وەزیران، و حکوومەتێکی کەمینەی کرێکارانی پێکھێنا تا ھەڵبژاردنی ١٩٩٣ چوار ساڵ دواتر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>p8hohwljjxdnnellik2yxr26njxzslq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571745</id>
      <parentid>1571705</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1596" sha1="87qak78yap9zm01qqthrl607kfa2ion" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٠ و ١١ی ئەیلوولی ١٩٨٩ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٦٣ کورسی لە کۆی ١٦٥ کورسییەکە بەدەستھێنا.

پارتە نان-سۆشیالیستەکان زۆرینەیان بەدەستھێنا، و یان پی. سیسە بووە سەرۆک وەزیرانی کابینەیەکی کەمینەی ھاوپەیمانی کە لە پارتی پارێزگاران، پارتی کریستیان دیموکرات، و پارتی ناوەند پێکھاتبوو. ئەم کابینەیە ساڵێک دواتر ھەڵوەشایەوە دوای ئەوەی پارتی ناوەند لەگەڵ پارێزگاران لەسەر پرسی ئەندامێتیی نەرویژ لە ئی یوو جیابووەوە. گرۆ ھارلم بروندتلاند لە ساڵی ١٩٩٠ بووە سەرۆک وەزیران، و حکوومەتێکی کەمینەی کرێکارانی پێکھێنا تا ھەڵبژاردنی ١٩٩٣ چوار ساڵ دواتر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>87qak78yap9zm01qqthrl607kfa2ion</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ١٩٨٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294098</id>
    <revision>
      <id>1571699</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345306198|1985 Norwegian parliamentary election]]»</comment>
      <origin>1571699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="883" sha1="nzetl4zvaji74tg2lqv65352bbxjj6y" xml:space="preserve">'''Parliamentary elections''' were held in [[نەرویژ|Norway]] on 8 and 9 September 1985.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Listhaug |first=Ola |date=1986 |title=The Norwegian parliamentary election of 1985 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900326 |journal=Electoral Studies |volume=5 |issue=1 |pages=79–83 |doi=10.1016/0261-3794(86)90032-6 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; The Labour Party remained the largest party in the Storting, winning 71 of the 157 seats. It was the first election since 1885  in which the Liberal Party failed to win a seat. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>nzetl4zvaji74tg2lqv65352bbxjj6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571703</id>
      <parentid>1571699</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="oanamrmvy8896zd7ikrb48szmpvkpxr" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ١٩٨٥ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Listhaug |first=Ola |date=1986 |title=The Norwegian parliamentary election of 1985 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900326 |journal=Electoral Studies |volume=5 |issue=1 |pages=79–83 |doi=10.1016/0261-3794(86)90032-6 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٧١ کورسی لە کۆی ١٥٧ کورسییەکە بەدەستھێنا. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە دوای ساڵی ١٨٨٥ەوە کە پارتی لیبراڵ نەیتوانی کورسییەک بەدەستبھێنێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>oanamrmvy8896zd7ikrb48szmpvkpxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571704</id>
      <parentid>1571703</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1047" sha1="jv3c394yw2t9wtzrtm0xjr7xnr99suh" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ١٩٨٥ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Listhaug |first=Ola |date=1986 |title=The Norwegian parliamentary election of 1985 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900326 |journal=Electoral Studies |volume=5 |issue=1 |pages=79–83 |doi=10.1016/0261-3794(86)90032-6 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٧١ کورسی لە کۆی ١٥٧ کورسییەکە بەدەستھێنا. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە دوای ساڵی ١٨٨٥ەوە کە پارتی لیبراڵ نەیتوانی کورسییەک بەدەستبھێنێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:1985 Norwegian parliamentary election]]</text>
      <sha1>jv3c394yw2t9wtzrtm0xjr7xnr99suh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571746</id>
      <parentid>1571704</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1238" sha1="f37bh8m39spjq1yb18o60gou4cn26wm" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ١٩٨٥ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Listhaug |first=Ola |date=1986 |title=The Norwegian parliamentary election of 1985 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900326 |journal=Electoral Studies |volume=5 |issue=1 |pages=79–83 |doi=10.1016/0261-3794(86)90032-6 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٧١ کورسی لە کۆی ١٥٧ کورسییەکە بەدەستھێنا. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە دوای ساڵی ١٨٨٥ەوە کە پارتی لیبراڵ نەیتوانی کورسییەک بەدەستبھێنێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:1985 Norwegian parliamentary election]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>f37bh8m39spjq1yb18o60gou4cn26wm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571890</id>
      <parentid>1571746</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی</comment>
      <origin>1571890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1193" sha1="4fwu2bf16eri3auv5lkqm7bppy9cpno" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ١٩٨٥ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Listhaug |first=Ola |date=1986 |title=The Norwegian parliamentary election of 1985 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900326 |journal=Electoral Studies |volume=5 |issue=1 |pages=79–83 |doi=10.1016/0261-3794(86)90032-6 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٧١ کورسی لە کۆی ١٥٧ کورسییەکە بەدەستھێنا. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە دوای ساڵی ١٨٨٥ەوە کە پارتی لیبراڵ نەیتوانی کورسییەک بەدەستبھێنێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>4fwu2bf16eri3auv5lkqm7bppy9cpno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ١٩٨١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294099</id>
    <revision>
      <id>1571700</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345307031|1981 Norwegian parliamentary election]]»</comment>
      <origin>1571700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="813" sha1="4tyi7ljjsphdq1cj5vocwl07wqcantb" xml:space="preserve">'''Parliamentary elections''' were held in [[نەرویژ|Norway]] on 13 and 14 September 1981. The elections led to the end of the Labour Party minority government and the creation of a Conservative Party minority government.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Valen |first=Henry |date=1982 |title=Norway: The 1981 election confirms trend to the right |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379482900063 |journal=Electoral Studies |volume=1 |issue=2 |pages=243–250 |doi=10.1016/0261-3794(82)90006-3 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>4tyi7ljjsphdq1cj5vocwl07wqcantb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571701</id>
      <parentid>1571700</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="895" sha1="r1jymeutyj3cj5tio5iq4qwirnspk68" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١٣ و ١٤ی ئەیلوولی ١٩٨١ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان بوونە ھۆی کۆتاییھاتنی حکوومەتی کەمینەی پارتی کرێکاران و پێکھێنانی حکوومەتی کەمینەی پارتی پارێزگاران.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Valen |first=Henry |date=1982 |title=Norway: The 1981 election confirms trend to the right |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379482900063 |journal=Electoral Studies |volume=1 |issue=2 |pages=243–250 |doi=10.1016/0261-3794(82)90006-3 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>r1jymeutyj3cj5tio5iq4qwirnspk68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571702</id>
      <parentid>1571701</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="940" sha1="oz2xwa7usxqdvkpax1wacamtzh3a7v0" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١٣ و ١٤ی ئەیلوولی ١٩٨١ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان بوونە ھۆی کۆتاییھاتنی حکوومەتی کەمینەی پارتی کرێکاران و پێکھێنانی حکوومەتی کەمینەی پارتی پارێزگاران.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Valen |first=Henry |date=1982 |title=Norway: The 1981 election confirms trend to the right |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379482900063 |journal=Electoral Studies |volume=1 |issue=2 |pages=243–250 |doi=10.1016/0261-3794(82)90006-3 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:1981 Norwegian parliamentary election]]</text>
      <sha1>oz2xwa7usxqdvkpax1wacamtzh3a7v0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571747</id>
      <parentid>1571702</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1571747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1131" sha1="f6u00kniu29pvnn7rxldu2eqmsdif8o" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١٣ و ١٤ی ئەیلوولی ١٩٨١ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان بوونە ھۆی کۆتاییھاتنی حکوومەتی کەمینەی پارتی کرێکاران و پێکھێنانی حکوومەتی کەمینەی پارتی پارێزگاران.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Valen |first=Henry |date=1982 |title=Norway: The 1981 election confirms trend to the right |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379482900063 |journal=Electoral Studies |volume=1 |issue=2 |pages=243–250 |doi=10.1016/0261-3794(82)90006-3 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:1981 Norwegian parliamentary election]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>f6u00kniu29pvnn7rxldu2eqmsdif8o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571889</id>
      <parentid>1571747</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی</comment>
      <origin>1571889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1086" sha1="r1en4ujjbwnmr4iogozfzaofyfef991" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١٣ و ١٤ی ئەیلوولی ١٩٨١ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان بوونە ھۆی کۆتاییھاتنی حکوومەتی کەمینەی پارتی کرێکاران و پێکھێنانی حکوومەتی کەمینەی پارتی پارێزگاران.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Valen |first=Henry |date=1982 |title=Norway: The 1981 election confirms trend to the right |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379482900063 |journal=Electoral Studies |volume=1 |issue=2 |pages=243–250 |doi=10.1016/0261-3794(82)90006-3 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>r1en4ujjbwnmr4iogozfzaofyfef991</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین سەرچاوە</title>
    <ns>3</ns>
    <id>294100</id>
    <revision>
      <id>1571712</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1571712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8109" sha1="fwzn7o51od5j3qmse20eeubybvff7io" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ١٨:٣٧، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>fwzn7o51od5j3qmse20eeubybvff7io</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئامێری جەنگ (فیلمی ٢٠٢٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294101</id>
    <revision>
      <id>1571717</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:fa:Special:Redirect/revision/43611658|ماشین جنگی (فیلم ۲۰۲۶)]]»</comment>
      <origin>1571717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3694" sha1="61y5b25lca05jdugckv67xybsjzba4f" xml:space="preserve">'''''ماشین جنگی''''' (انگلیسی: War Machine) یک [[فیلمی ئەکشن|فیلم اکشن]] و علمی تخیلی محصول سال ۲۰۲۶ به کارگردانی، تهیه‌کنندگی و نویسندگی پاتریک هیوز با بازی [[ئالان ڕیچسۆن|آلن ریچسون]]، [[دێنیس کواید|دنیس کواید]]، استفان جیمز، جای کورتنی، [[ئیسای مۆڕاڵس|آسای مورالس]]، بلیک ریچاردسون، کینان لانسدیل و دنیل وبر است.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Matt |first=Donnelly |ڕێکەوت=November 9, 2021 |ناونیشان=https://variety.com/2021/film/news/hitmans-bodyguard-patrick-hughes-war-machine-lionsgate-1235108165/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

== خلاصه داستان ==
آخرین استخدام‌کنندگان یک اردوگاه [[ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان|عملیات ویژه]] که با نیرویی مرگبار از دنیایی دیگر روبرو می‌شوند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Frater |first=Patrick |ڕێکەوت=September 16, 2024 |ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== ساخت ==
فیلمبرداری در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۴ (۲۵ شهریور ۱۴۰۳) در [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ویکتوریا]] استرالیا آغاز شد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Frater |first=Patrick |ڕێکەوت=September 16, 2024 |ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== انتشار ==
فیلم «ماشین جنگی» در ۱۲ فوریه ۲۰۲۶ در سینماهای استرالیا اکران شد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Kornits |first=Dov |ڕێکەوت=February 5, 2026 |ناونیشان=https://www.filmink.com.au/trailer-war-machine/ |ڕێکەوتی سەردان=February 7, 2026 |وێبگە=FilmInk |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt; و سپس در ۶ مارس از طریق نتفلیکس پخش شد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Grobar |first=Matt |ڕێکەوت=January 7, 2026 |ناونیشان=https://deadline.com/2026/01/netflix-2026-film-slate-war-machine-enola-holmes-3-1236665458/ |ڕێکەوتی سەردان=January 7, 2026 |وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]]
[[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>61y5b25lca05jdugckv67xybsjzba4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571718</id>
      <parentid>1571717</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3575" sha1="fmg6cilpmvcm25z507hec5zastvrgnn" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئامێری جەنگ''' (بە ئینگلیزی: War Machine) فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشنی]] و زانستی خەیاڵیی بەرھەمی ساڵی ٢٠٢٦ە کە لەلایەن پاتریک ھیوزەوە دەرھێنراوە، بەرھەمھێنراوە و نووسراوە، بە بەشداریی ئەکتەران [[ئالان ڕیچسۆن]]، [[دێنیس کواید]]، ستیفان جیمز، جای کورتنی، [[ئیسای مۆڕاڵس]]، بلەیک ڕیچاردسۆن، کینان لانسدەیڵ و دانیال وێبەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Matt |first=Donnelly |ڕێکەوت=November 9, 2021 |ناونیشان=https://variety.com/2021/film/news/hitmans-bodyguard-patrick-hughes-war-machine-lionsgate-1235108165/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
دواکۆتا دامەزراوەکانی کەمپێکی [[ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]] کە ڕووبەڕووی ھێزێکی کوشندە لە جیھانێکی تر دەبنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Frater |first=Patrick |ڕێکەوت=September 16, 2024 |ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== دروستکردن ==
وێنەگرتن لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]ی ئوسترالیا دەستی پێ کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Frater |first=Patrick |ڕێکەوت=September 16, 2024 |ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== بڵاوکردنەوە ==
فیلمی «ئامێری جەنگ» لە ١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی ئوسترالیا نمایش کرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Kornits |first=Dov |ڕێکەوت=February 5, 2026 |ناونیشان=https://www.filmink.com.au/trailer-war-machine/ |ڕێکەوتی سەردان=February 7, 2026 |وێبگە=FilmInk |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt; و پاشان لە ٦ی ئازار لە ڕێگەی نێتفلیکسەوە پەخش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Grobar |first=Matt |ڕێکەوت=January 7, 2026 |ناونیشان=https://deadline.com/2026/01/netflix-2026-film-slate-war-machine-enola-holmes-3-1236665458/ |ڕێکەوتی سەردان=January 7, 2026 |وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]]
[[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>fmg6cilpmvcm25z507hec5zastvrgnn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571720</id>
      <parentid>1571718</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3612" sha1="n0qjsix5uqer38gkdsogiezsw0pfnln" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = War_Machine_poster.jpeg
}}
'''ئامێری جەنگ''' (بە ئینگلیزی: War Machine) فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشنی]] و زانستی خەیاڵیی بەرھەمی ساڵی ٢٠٢٦ە کە لەلایەن پاتریک ھیوزەوە دەرھێنراوە، بەرھەمھێنراوە و نووسراوە، بە بەشداریی ئەکتەران [[ئالان ڕیچسۆن]]، [[دێنیس کواید]]، ستیفان جیمز، جای کورتنی، [[ئیسای مۆڕاڵس]]، بلەیک ڕیچاردسۆن، کینان لانسدەیڵ و دانیال وێبەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Matt |first=Donnelly |ڕێکەوت=November 9, 2021 |ناونیشان=https://variety.com/2021/film/news/hitmans-bodyguard-patrick-hughes-war-machine-lionsgate-1235108165/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
دواکۆتا دامەزراوەکانی کەمپێکی [[ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]] کە ڕووبەڕووی ھێزێکی کوشندە لە جیھانێکی تر دەبنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Frater |first=Patrick |ڕێکەوت=September 16, 2024 |ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== دروستکردن ==
وێنەگرتن لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]ی ئوسترالیا دەستی پێ کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Frater |first=Patrick |ڕێکەوت=September 16, 2024 |ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== بڵاوکردنەوە ==
فیلمی «ئامێری جەنگ» لە ١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی ئوسترالیا نمایش کرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Kornits |first=Dov |ڕێکەوت=February 5, 2026 |ناونیشان=https://www.filmink.com.au/trailer-war-machine/ |ڕێکەوتی سەردان=February 7, 2026 |وێبگە=FilmInk |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt; و پاشان لە ٦ی ئازار لە ڕێگەی نێتفلیکسەوە پەخش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Grobar |first=Matt |ڕێکەوت=January 7, 2026 |ناونیشان=https://deadline.com/2026/01/netflix-2026-film-slate-war-machine-enola-holmes-3-1236665458/ |ڕێکەوتی سەردان=January 7, 2026 |وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]]
[[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>n0qjsix5uqer38gkdsogiezsw0pfnln</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571736</id>
      <parentid>1571720</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3662" sha1="hyrgn93t2zh9rmyqk7ob3sl11ts5s4t" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس
|وێنە = War_Machine_poster.jpeg
}}
'''ئامێری جەنگ''' (بە ئینگلیزی: War Machine) فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشنی]] و زانستی خەیاڵیی بەرھەمی ساڵی ٢٠٢٦ە کە لەلایەن پاتریک ھیوزەوە دەرھێنراوە، بەرھەمھێنراوە و نووسراوە، بە بەشداریی ئەکتەران [[ئالان ڕیچسۆن]]، [[دێنیس کواید]]، ستیفان جیمز، جای کورتنی، [[ئیسای مۆڕاڵس]]، بلەیک ڕیچاردسۆن، کینان لانسدەیڵ و دانیال وێبەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Matt |first=Donnelly |ڕێکەوت=November 9, 2021 |ناونیشان=https://variety.com/2021/film/news/hitmans-bodyguard-patrick-hughes-war-machine-lionsgate-1235108165/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
دواکۆتا دامەزراوەکانی کەمپێکی [[ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]] کە ڕووبەڕووی ھێزێکی کوشندە لە جیھانێکی تر دەبنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Frater |first=Patrick |ڕێکەوت=September 16, 2024 |ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== دروستکردن ==
وێنەگرتن لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]ی ئوسترالیا دەستی پێ کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Frater |first=Patrick |ڕێکەوت=September 16, 2024 |ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== بڵاوکردنەوە ==
فیلمی «ئامێری جەنگ» لە ١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی ئوسترالیا نمایش کرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Kornits |first=Dov |ڕێکەوت=February 5, 2026 |ناونیشان=https://www.filmink.com.au/trailer-war-machine/ |ڕێکەوتی سەردان=February 7, 2026 |وێبگە=FilmInk |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt; و پاشان لە ٦ی ئازار لە ڕێگەی نێتفلیکسەوە پەخش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Grobar |first=Matt |ڕێکەوت=January 7, 2026 |ناونیشان=https://deadline.com/2026/01/netflix-2026-film-slate-war-machine-enola-holmes-3-1236665458/ |ڕێکەوتی سەردان=January 7, 2026 |وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]]
[[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>hyrgn93t2zh9rmyqk7ob3sl11ts5s4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571849</id>
      <parentid>1571736</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1571849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3736" sha1="gtj8mx1ybritmhwjriix2x4oqpafwt1" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس
|وێنە = War_Machine_poster.jpeg
}}
'''ئامێری جەنگ''' (بە ئینگلیزی: War Machine) فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشنی]] و زانستی خەیاڵیی بەرھەمی ساڵی ٢٠٢٦ە کە لەلایەن پاتریک ھیوزەوە دەرھێنراوە، بەرھەمھێنراوە و نووسراوە، بە بەشداریی ئەکتەران [[ئالان ڕیچسۆن]]، [[دێنیس کواید]]، ستیفان جیمز، جای کورتنی، [[ئیسای مۆڕاڵس]]، بلەیک ڕیچاردسۆن، کینان لانسدەیڵ و دانیال وێبەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Matt |first=Donnelly |ڕێکەوت=November 9, 2021 |ناونیشان=https://variety.com/2021/film/news/hitmans-bodyguard-patrick-hughes-war-machine-lionsgate-1235108165/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
دواکۆتا دامەزراوەکانی کەمپێکی [[ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]] کە ڕووبەڕووی ھێزێکی کوشندە لە جیھانێکی تر دەبنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Frater |first=Patrick |ڕێکەوت=September 16, 2024 |ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== دروستکردن ==
وێنەگرتن لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]ی ئوسترالیا دەستی پێ کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Frater |first=Patrick |ڕێکەوت=September 16, 2024 |ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2024 |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

== بڵاوکردنەوە ==
فیلمی «ئامێری جەنگ» لە ١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی ئوسترالیا نمایش کرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Kornits |first=Dov |ڕێکەوت=February 5, 2026 |ناونیشان=https://www.filmink.com.au/trailer-war-machine/ |ڕێکەوتی سەردان=February 7, 2026 |وێبگە=FilmInk |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt; و پاشان لە ٦ی ئازار لە ڕێگەی نێتفلیکسەوە پەخش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Grobar |first=Matt |ڕێکەوت=January 7, 2026 |ناونیشان=https://deadline.com/2026/01/netflix-2026-film-slate-war-machine-enola-holmes-3-1236665458/ |ڕێکەوتی سەردان=January 7, 2026 |وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]]
[[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی پاتریک ھیوز]]</text>
      <sha1>gtj8mx1ybritmhwjriix2x4oqpafwt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەڕگە:War Machine poster.jpeg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>294102</id>
    <revision>
      <id>1571719</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>{{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد
| ناساندن        = پۆستەری فەرمی فیلم
| سەرچاوە        = ویکیپیدیای ئینگلیزی 
| وتار           = ئامێری جەنگ (فیلمی ٢٠٢٦)
| چەندێتی        = تەواو
| ڕێزۆلووشنی کەم = بەپێی پێویست 
| مەبەست         = بۆ باشترکردنی وتار 
| جێگۆڕی         = نییە
| زانیاریی تر    = 
}}</comment>
      <origin>1571719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="jsdxp82wx9ae9lin8d8fktjnng0qktj" xml:space="preserve">== کورتە ==
{{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد
| ناساندن        = پۆستەری فەرمی فیلم
| سەرچاوە        = ویکیپیدیای ئینگلیزی 
| وتار           = ئامێری جەنگ (فیلمی ٢٠٢٦)
| چەندێتی        = تەواو
| ڕێزۆلووشنی کەم = بەپێی پێویست 
| مەبەست         = بۆ باشترکردنی وتار 
| جێگۆڕی         = نییە
| زانیاریی تر    = 
}}
== مۆڵەتنامە ==
{{Non-free poster}}</text>
      <sha1>jsdxp82wx9ae9lin8d8fktjnng0qktj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئامێری جەنگ (فیلمی ٢٠١٧)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294103</id>
    <revision>
      <id>1571721</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346801498|War Machine (2017 film)]]»</comment>
      <origin>1571721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2209" sha1="dbbz2ifgag51fpt03tdftw6zdl2l15l" xml:space="preserve">'''''War Machine''''' is a 2017 American [[تەنز|satirical]] [[فیلمی شەڕ|war]] [[فیلمی کۆمیدی|comedy film]] written and directed by David Michôd and starring [[براد پیت|Brad Pitt]], [[ئەنتۆنی مایکل ھۆڵ|Anthony Michael Hall]], Anthony Hayes, [[تۆفەر گرەیس|Topher Grace]], Will Poulter, Tilda Swinton, and Ben Kingsley. Based on the nonfiction book ''The Operators: The Wild and Terrifying Inside Story of America's War in Afghanistan'' by Michael Hastings, it is a fictionalized version of the events in the book based on [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Army]] General Stanley McChrystal. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

The film was released on [[نێتفلیکس|Netflix]] on May 26, 2017. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]]
[[پۆل:فیلمە جەنگییەکان سەبارەت بە ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڕاس ئەلخەیمە وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری سووری وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەبووزەبی وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی ئیان برایس]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی براد پیت]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبە ناخەیاڵییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمی کۆمیدی لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>dbbz2ifgag51fpt03tdftw6zdl2l15l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571722</id>
      <parentid>1571721</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2505" sha1="4x98uy0w2zmfd7cup52cvemtc8vcktt" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئامێری جەنگ''' فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] [[فیلمی شەڕ|جەنگی]] [[تەنز|تەنزئامێزی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٧یە کە لەلایەن دەیڤد میشۆ نووسراوە و دەرھێنراوە، و [[براد پیت]]، [[ئەنتۆنی مایکل ھۆڵ]]، ئەنتۆنی ھەیز، [[تۆفەر گرەیس]]، ویڵ پۆڵتەر، تیلدا سوینتن و بێن کینگسلی ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. لەسەر بنەمای کتێبی ناخەیاڵیی ئۆپەریتەرز: چیرۆکی ناوەخۆی کێوی و ترسناکی جەنگی ئەمریکا لە ئەفغانستان لە نووسینی مایکڵ ھاستینگس، وەشانی خەیاڵیی ڕووداوەکانی ناو کتێبەکەیە لەسەر بنەمای جەنەراڵی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ستانلی مەککریستاڵ.

فیلمەکە لە ٢٦ی ئایاری ٢٠١٧ لەسەر [[نێتفلیکس]] بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]]
[[پۆل:فیلمە جەنگییەکان سەبارەت بە ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڕاس ئەلخەیمە وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری سووری وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەبووزەبی وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی ئیان برایس]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی brad pitt]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبە ناخەیاڵییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمی کۆمیدی لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>4x98uy0w2zmfd7cup52cvemtc8vcktt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571724</id>
      <parentid>1571722</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2541" sha1="3xway4zjkfu8gwzmzh1c986eltgtybq" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = War_Machine_(film).jpg
}}
'''ئامێری جەنگ''' فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] [[فیلمی شەڕ|جەنگی]] [[تەنز|تەنزئامێزی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٧یە کە لەلایەن دەیڤد میشۆ نووسراوە و دەرھێنراوە، و [[براد پیت]]، [[ئەنتۆنی مایکل ھۆڵ]]، ئەنتۆنی ھەیز، [[تۆفەر گرەیس]]، ویڵ پۆڵتەر، تیلدا سوینتن و بێن کینگسلی ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. لەسەر بنەمای کتێبی ناخەیاڵیی ئۆپەریتەرز: چیرۆکی ناوەخۆی کێوی و ترسناکی جەنگی ئەمریکا لە ئەفغانستان لە نووسینی مایکڵ ھاستینگس، وەشانی خەیاڵیی ڕووداوەکانی ناو کتێبەکەیە لەسەر بنەمای جەنەراڵی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ستانلی مەککریستاڵ.

فیلمەکە لە ٢٦ی ئایاری ٢٠١٧ لەسەر [[نێتفلیکس]] بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]]
[[پۆل:فیلمە جەنگییەکان سەبارەت بە ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڕاس ئەلخەیمە وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری سووری وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەبووزەبی وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی ئیان برایس]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی brad pitt]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبە ناخەیاڵییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمی کۆمیدی لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>3xway4zjkfu8gwzmzh1c986eltgtybq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571725</id>
      <parentid>1571724</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>− [[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی brad pitt]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1571725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2474" sha1="pv19g24xm11svcaui1fptddgqelkj81" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = War_Machine_(film).jpg
}}
'''ئامێری جەنگ''' فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] [[فیلمی شەڕ|جەنگی]] [[تەنز|تەنزئامێزی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٧یە کە لەلایەن دەیڤد میشۆ نووسراوە و دەرھێنراوە، و [[براد پیت]]، [[ئەنتۆنی مایکل ھۆڵ]]، ئەنتۆنی ھەیز، [[تۆفەر گرەیس]]، ویڵ پۆڵتەر، تیلدا سوینتن و بێن کینگسلی ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. لەسەر بنەمای کتێبی ناخەیاڵیی ئۆپەریتەرز: چیرۆکی ناوەخۆی کێوی و ترسناکی جەنگی ئەمریکا لە ئەفغانستان لە نووسینی مایکڵ ھاستینگس، وەشانی خەیاڵیی ڕووداوەکانی ناو کتێبەکەیە لەسەر بنەمای جەنەراڵی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ستانلی مەککریستاڵ.

فیلمەکە لە ٢٦ی ئایاری ٢٠١٧ لەسەر [[نێتفلیکس]] بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]]
[[پۆل:فیلمە جەنگییەکان سەبارەت بە ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڕاس ئەلخەیمە وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری سووری وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەبووزەبی وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی ئیان برایس]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبە ناخەیاڵییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمی کۆمیدی لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>pv19g24xm11svcaui1fptddgqelkj81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571726</id>
      <parentid>1571725</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی براد پیت]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1571726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2547" sha1="arwcs9n9l1srn7t4azxkris9dzff97e" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = War_Machine_(film).jpg
}}
'''ئامێری جەنگ''' فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] [[فیلمی شەڕ|جەنگی]] [[تەنز|تەنزئامێزی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٧یە کە لەلایەن دەیڤد میشۆ نووسراوە و دەرھێنراوە، و [[براد پیت]]، [[ئەنتۆنی مایکل ھۆڵ]]، ئەنتۆنی ھەیز، [[تۆفەر گرەیس]]، ویڵ پۆڵتەر، تیلدا سوینتن و بێن کینگسلی ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. لەسەر بنەمای کتێبی ناخەیاڵیی ئۆپەریتەرز: چیرۆکی ناوەخۆی کێوی و ترسناکی جەنگی ئەمریکا لە ئەفغانستان لە نووسینی مایکڵ ھاستینگس، وەشانی خەیاڵیی ڕووداوەکانی ناو کتێبەکەیە لەسەر بنەمای جەنەراڵی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ستانلی مەککریستاڵ.

فیلمەکە لە ٢٦ی ئایاری ٢٠١٧ لەسەر [[نێتفلیکس]] بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]]
[[پۆل:فیلمە جەنگییەکان سەبارەت بە ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڕاس ئەلخەیمە وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری سووری وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەبووزەبی وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی ئیان برایس]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبە ناخەیاڵییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمی کۆمیدی لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی براد پیت]]</text>
      <sha1>arwcs9n9l1srn7t4azxkris9dzff97e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571735</id>
      <parentid>1571726</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1571735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2688" sha1="e8jme5ae0lbq1ac7wrgoi3nfmd5c7i7" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس
|وێنە = War_Machine_(film).jpg
}}
'''ئامێری جەنگ''' فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] [[فیلمی شەڕ|جەنگی]] [[تەنز|تەنزئامێزی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٧یە کە لەلایەن دەیڤد میشۆ نووسراوە و دەرھێنراوە، و [[براد پیت]]، [[ئەنتۆنی مایکل ھۆڵ]]، ئەنتۆنی ھەیز، [[تۆفەر گرەیس]]، ویڵ پۆڵتەر، تیلدا سوینتن و بێن کینگسلی ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. لەسەر بنەمای کتێبی ناخەیاڵیی ئۆپەریتەرز: چیرۆکی ناوەخۆی کێوی و ترسناکی جەنگی ئەمریکا لە ئەفغانستان لە نووسینی مایکڵ ھاستینگس، وەشانی خەیاڵیی ڕووداوەکانی ناو کتێبەکەیە لەسەر بنەمای جەنەراڵی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ستانلی مەککریستاڵ.

فیلمەکە لە ٢٦ی ئایاری ٢٠١٧ لەسەر [[نێتفلیکس]] بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]]
[[پۆل:فیلمە جەنگییەکان سەبارەت بە ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڕاس ئەلخەیمە وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری سووری وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەبووزەبی وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی ئیان برایس]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبە ناخەیاڵییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمی کۆمیدی لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی براد پیت]]</text>
      <sha1>e8jme5ae0lbq1ac7wrgoi3nfmd5c7i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەڕگە:War Machine (film).jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>294104</id>
    <revision>
      <id>1571723</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>{{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد
| ناساندن        = پۆستەر
| سەرچاوە        = ویکیپیدیای ئینگلیزی 
| وتار           = ئامێری جەنگ (فیلمی ٢٠١٧)
| چەندێتی        = تەواو
| ڕێزۆلووشنی کەم = بەپێی پێویست 
| مەبەست         = بۆ باشترکردنی وتار 
| جێگۆڕی         = نییە
| زانیاریی تر    = 
}}</comment>
      <origin>1571723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="507" sha1="5vzae6z4mfenj02lqnx6cx5d0utl1p3" xml:space="preserve">== کورتە ==
{{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد
| ناساندن        = پۆستەر
| سەرچاوە        = ویکیپیدیای ئینگلیزی 
| وتار           = ئامێری جەنگ (فیلمی ٢٠١٧)
| چەندێتی        = تەواو
| ڕێزۆلووشنی کەم = بەپێی پێویست 
| مەبەست         = بۆ باشترکردنی وتار 
| جێگۆڕی         = نییە
| زانیاریی تر    = 
}}
== مۆڵەتنامە ==
{{Non-free poster}}</text>
      <sha1>5vzae6z4mfenj02lqnx6cx5d0utl1p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەرھێنان (فیلمی ٢٠٢٠)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294105</id>
    <revision>
      <id>1571727</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344611439|Extraction (2020 film)]]»</comment>
      <origin>1571727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="stqi3cshhfs10x31bsp1pd63fnt93jx" xml:space="preserve">
'''''Extraction''''' is a 2020 American [[فیلمی ئەکشن|action thriller film]] directed by Sam Hargrave and written by [[جۆ ڕوسۆ|Joe Russo]], based on the 2014 [[ڕۆمانی وێنەیی|graphic novel]] ''Ciudad''. It is the first installment in the &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwFw&quot;&gt;Extraction&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; franchise. The film stars [[کریس ھێمسوۆرت|Chris Hemsworth]], Rudhraksh Jaiswal, Randeep Hooda, [[گوڵشیفتە فەراھانی|Golshifteh Farahani]], [[پانکاج تریپاتی|Pankaj Tripathi]] and [[دەیڤد ھاربەر|David Harbour]]. In the film, an Australian mercenary takes on a mission to save an Indian drug lord's kidnapped son in [[داکا|Dhaka]], [[بەنگلادێش|Bangladesh]], but the mission goes awry when he is double-crossed. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

Development of the film began in 2018. The [[جۆ ڕوسۆ|Russo brothers]], who were part of the writing team on ''Ciudad'', had always intended to adapt the novel for the screen. [[نێتفلیکس|Netflix]] released ''Extraction'' on April 24, 2020. It received mixed reviews and became the most-watched original film in Netflix's history, with over 99 million viewers during the first four weeks. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

A sequel, ''[[دەرھێنان ٢|Extraction 2]]'', was released in 2023, with the main cast returning. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی بەکرێگیراوەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کۆمیکی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھێنری جاکمانەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تایلەند وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری داکا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مومبای وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەحمەداباد وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری داکا داندراون]]
[[پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە یەکەم دەرھێنانییەکانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ڕاونانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمی ئەکشنی ھەیت بزوێنی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>stqi3cshhfs10x31bsp1pd63fnt93jx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571728</id>
      <parentid>1571727</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3464" sha1="9mv6oslm1qo2u3yi4jf47y33i1no2sx" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''دەرھێنان''' فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشنی ھەستبزوێنی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢٠یە کە لەلایەن سام ھارگرەیو دەرھێنراوە و لەلایەن [[جۆ ڕوسۆ]] نووسراوە، لەسەر بنەمای [[ڕۆمانی وێنەیی]] ساڵی ٢٠١٤ی سیوداد. ئەمە یەکەمین بەشە لە زنجیرە فیلمی دەرھێنان. ئەکتەران [[کریس ھێمسوۆرت]]، ڕودراکاش جایسوال، ڕاندیپ ھوودا، [[گوڵشیفتە فەراھانی]]، [[پانکاج تریپاتی]] و [[دەیڤد ھاربەر]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. لە فیلمەکەدا، بەکرێگیراوێکی ئوسترالی ئەرکێکی ڕزگارکردنی کوڕە ڕفێندراوەکەی سەرۆکێکی بازرگانی دەرمانی ھیندی لە [[داکا]]، [[بەنگلادێش]] دەگرێتە ئەستۆ، بەڵام ئەرکەکە تێکدەچێت کاتێک خیانەتی لێ دەکرێت.

گەشەپێدانی فیلمەکە لە ساڵی ٢٠١٨ دەستی پێکرد. [[جۆ ڕوسۆ|براکانی ڕوسۆ]]، کە بەشێک بوون لە تیمی نووسینی سیوداد، ھەمیشە مەبەستیان بووە ڕۆمانەکە بۆ سەر شاشە بگونجێنن. [[نێتفلیکس]] دەرھێنانی لە ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٠ بڵاوکردەوە. پێداچوونەوەی تێکەڵی وەرگرت و بووە پڕبینەرترین فیلمی ڕەسەن لە مێژووی نێتفلیکسدا، بە زیاتر لە ٩٩ ملیۆن بینەر لە ماوەی چوار ھەفتەی یەکەمدا.

پاشکۆیەک بە ناوی ''[[دەرھێنان ٢]]'' لە ساڵی ٢٠٢٣ بڵاوکرایەوە، کە تێیدا ئەکتەرە سەرەکییەکان گەڕانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی بەکرێگیراوەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کۆمیکی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھێنری جاکمانەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تایلەند وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری داکا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مومبای وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەحمەداباد وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری داکا داندراون]]
[[پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە یەکەم دەرھێنانییەکانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ڕاونانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمی ئەکشنی ھەیت بزوێنی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>9mv6oslm1qo2u3yi4jf47y33i1no2sx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571734</id>
      <parentid>1571728</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1571734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3525" sha1="1qpgwqipdzg81pnh88s7lhez1ls274l" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''دەرھێنان''' فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشنی ھەستبزوێنی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢٠یە کە لەلایەن سام ھارگرەیو دەرھێنراوە و لەلایەن [[جۆ ڕوسۆ]] نووسراوە، لەسەر بنەمای [[ڕۆمانی وێنەیی]] ساڵی ٢٠١٤ی سیوداد. ئەمە یەکەمین بەشە لە زنجیرە فیلمی دەرھێنان. ئەکتەران [[کریس ھێمسوۆرت]]، ڕودراکاش جایسوال، ڕاندیپ ھوودا، [[گوڵشیفتە فەراھانی]]، [[پانکاج تریپاتی]] و [[دەیڤد ھاربەر]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. لە فیلمەکەدا، بەکرێگیراوێکی ئوسترالی ئەرکێکی ڕزگارکردنی کوڕە ڕفێندراوەکەی سەرۆکێکی بازرگانی دەرمانی ھیندی لە [[داکا]]، [[بەنگلادێش]] دەگرێتە ئەستۆ، بەڵام ئەرکەکە تێکدەچێت کاتێک خیانەتی لێ دەکرێت.

گەشەپێدانی فیلمەکە لە ساڵی ٢٠١٨ دەستی پێکرد. [[جۆ ڕوسۆ|براکانی ڕوسۆ]]، کە بەشێک بوون لە تیمی نووسینی سیوداد، ھەمیشە مەبەستیان بووە ڕۆمانەکە بۆ سەر شاشە بگونجێنن. [[نێتفلیکس]] دەرھێنانی لە ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٠ بڵاوکردەوە. پێداچوونەوەی تێکەڵی وەرگرت و بووە پڕبینەرترین فیلمی ڕەسەن لە مێژووی نێتفلیکسدا، بە زیاتر لە ٩٩ ملیۆن بینەر لە ماوەی چوار ھەفتەی یەکەمدا.

پاشکۆیەک بە ناوی ''[[دەرھێنان ٢]]'' لە ساڵی ٢٠٢٣ بڵاوکرایەوە، کە تێیدا ئەکتەرە سەرەکییەکان گەڕانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی بەکرێگیراوەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کۆمیکی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھێنری جاکمانەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تایلەند وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری داکا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مومبای وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەحمەداباد وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری داکا داندراون]]
[[پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە یەکەم دەرھێنانییەکانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ڕاونانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمی ئەکشنی ھەیت بزوێنی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>1qpgwqipdzg81pnh88s7lhez1ls274l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تۆم و جێری (فیلمی ئەمریکی ٢٠٢١)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294106</id>
    <revision>
      <id>1571729</id>
      <timestamp>2026-04-03T18:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346708358|Tom and Jerry (2021 American film)]]»</comment>
      <origin>1571729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4074" sha1="a1emb7udo94xz9kt3w1w53x4ylgfwu8" xml:space="preserve">
'''''Tom and Jerry''''', released as '''''Tom &amp; Jerry: The Movie''''' in some territories, is a 2021 American live-action animated [[فیلمی کۆمیدی|comedy film]] based on the cartoon characters ''[[تۆم و جێری|Tom and Jerry]]'' created by [[ویڵیام ھانا|William Hanna]] and [[جۆزێف باربارا|Joseph Barbera]]. Produced by Warner Animation Group, it is the second theatrical film based on the characters, following ''[[تۆم و جێری: فیلمەکە|Tom and Jerry: The Movie]]'' (1992). Directed by Tim Story and written by Kevin Costello, the film stars Chloë Grace Moretz, [[مایکڵ پێنا|Michael Peña]], [[کۆڵین جۆست|Colin Jost]], [[ڕۆب دیلانی|Rob Delaney]] and [[کێن جیۆنگ|Ken Jeong]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

After years of languishing in [[دیڤلۆپمێنت ھێڵ|development hell]], including a live-action film in 2009 and an animated film in 2015, a live-action/animated hybrid film was announced in 2018 with Story attached as director. Although it utilizes [[ئەنیمەیشن|3D computer animation]], the production developed software and used other techniques to mimic the look of traditional animation. Filming took place at Warner Bros. Studios, Leavesden from July to September 2019. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

''Tom and Jerry'' was theatrically released by [[وارنەر برۆس پیکچەرز|Warner Bros. Pictures]] in the United States on February 26, 2021, alongside a one-month streaming release on [[ماکس (خزمەتگوزاریی ستریمینگ)|HBO Max]]. The film received generally negative reviews from critics and grossed $136 million worldwide on a $50‒79 million production budget. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمەکانی تۆم و جێری]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە]]
[[پۆل:فیلمەکان تایبەت بە جاز]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن کریستوفر لێنێرتزەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پیانۆ و پیانۆژەنان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی سەرکێشیی ئاژەڵان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:فیلمی کۆمیدی منداڵان بۆ دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>a1emb7udo94xz9kt3w1w53x4ylgfwu8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571730</id>
      <parentid>1571729</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T18:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4970" sha1="izboyhwrvbza0wsemuuvg9n7aevlh09" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''تۆم و جێری'''، کە لە ھەندێک ناوچە بە ناوی '''تۆم و جێری: فیلمەکە''' بڵاوکراوەتەوە، فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] لایڤ ئەکشن و ئەنیمەیشنی ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢١ە کە لەسەر بنەمای کارەکتەرە کارتۆنییەکانی [[تۆم و جێری]] کە لەلایەن [[ویڵیام ھانا]] و [[جۆزێف باربارا]] دروست کراون، بەرھەم ھێنراوە. لەلایەن وارنەر ئەنیمەیشن گرووپ بەرھەم ھێنراوە، دووەم فیلمی سینەمایییە کە لەسەر بنەمای ئەو کارەکتەرانە دروست کرابێت، لە دوای فیلمی [[تۆم و جێری: فیلمەکە]] (١٩٩٢). لەلایەن تیم ستۆری دەرھێنراوە و لەلایەن کێڤن کۆستێلۆ نووسراوە، کڵۆی گرەیس مۆرێتس، [[مایکڵ پێنا]]، [[کۆڵین جۆست]]، [[ڕۆب دیلانی]] و [[کێن جیۆنگ]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.

دوای ساڵانێک لە مانەوە لە [[دیڤلۆپمێنت ھێڵ|قۆناغی وەستانی بەرھەمھێناندا]]، لەوانەش فیلمێکی لایڤ ئەکشن لە ساڵی ٢٠٠٩ و فیلمێکی ئەنیمەیشن لە ساڵی ٢٠١٥، لە ساڵی ٢٠١٨دا فیلمێکی تێکەڵاوی لایڤ ئەکشن/ئەنیمەیشن ڕاگەیەندرا کە ستۆری وەک دەرھێنەر دەستنیشان کرا. ھەرچەندە [[ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەری ٣دی]] بەکاردەھێنێت، بەڵام بەرھەمھێنانەکە نەرمەکاڵایەکی پەرەپێدا و تەکنیکەکانی تری بەکارھێنا بۆ ئەوەی لاسایی شێوەی ئەنیمەیشنی تەقلیدی بکاتەوە. وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە لیڤسدن لە تەممووز تا ئەیلوولی ٢٠١٩ ئەنجامدرا.

'''تۆم و جێری''' لە ٢٦ی شوباتی ٢٠٢١ لەلایەن [[وارنەر برۆس پیکچەرز]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە سینەماکان نمایشکرا، لەگەڵ بڵاوکردنەوەی بۆ ماوەی مانگێک لەسەر خزمەتگوزاریی ستریمینگی [[ماکس (خزمەتگوزاریی ستریمینگ)|ئێچ بی ئۆ ماکس]]. فیلمەکە بە گشتی پێداچوونەوەی نەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت و ١٣٦ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا کۆکردەوە بە بوودجەی بەرھەمھێنانی ٥٠–٧٩ ملیۆن دۆلار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمەکانی تۆم و جێری]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە]]
[[پۆل:فیلمەکان تایبەت بە جاز]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن کریستوفر لێنێرتزەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پیانۆ و پێیانۆژەنان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی سەرکێشیی ئاژەڵان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:فیلمی کۆمیدی منداڵان بۆ دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>izboyhwrvbza0wsemuuvg9n7aevlh09</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571731</id>
      <parentid>1571730</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T19:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>− [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پیانۆ و پێیانۆژەنان]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1571731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4888" sha1="d48h3tdjmnd8l6v9zmya1ss4e67i0o4" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''تۆم و جێری'''، کە لە ھەندێک ناوچە بە ناوی '''تۆم و جێری: فیلمەکە''' بڵاوکراوەتەوە، فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] لایڤ ئەکشن و ئەنیمەیشنی ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢١ە کە لەسەر بنەمای کارەکتەرە کارتۆنییەکانی [[تۆم و جێری]] کە لەلایەن [[ویڵیام ھانا]] و [[جۆزێف باربارا]] دروست کراون، بەرھەم ھێنراوە. لەلایەن وارنەر ئەنیمەیشن گرووپ بەرھەم ھێنراوە، دووەم فیلمی سینەمایییە کە لەسەر بنەمای ئەو کارەکتەرانە دروست کرابێت، لە دوای فیلمی [[تۆم و جێری: فیلمەکە]] (١٩٩٢). لەلایەن تیم ستۆری دەرھێنراوە و لەلایەن کێڤن کۆستێلۆ نووسراوە، کڵۆی گرەیس مۆرێتس، [[مایکڵ پێنا]]، [[کۆڵین جۆست]]، [[ڕۆب دیلانی]] و [[کێن جیۆنگ]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.

دوای ساڵانێک لە مانەوە لە [[دیڤلۆپمێنت ھێڵ|قۆناغی وەستانی بەرھەمھێناندا]]، لەوانەش فیلمێکی لایڤ ئەکشن لە ساڵی ٢٠٠٩ و فیلمێکی ئەنیمەیشن لە ساڵی ٢٠١٥، لە ساڵی ٢٠١٨دا فیلمێکی تێکەڵاوی لایڤ ئەکشن/ئەنیمەیشن ڕاگەیەندرا کە ستۆری وەک دەرھێنەر دەستنیشان کرا. ھەرچەندە [[ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەری ٣دی]] بەکاردەھێنێت، بەڵام بەرھەمھێنانەکە نەرمەکاڵایەکی پەرەپێدا و تەکنیکەکانی تری بەکارھێنا بۆ ئەوەی لاسایی شێوەی ئەنیمەیشنی تەقلیدی بکاتەوە. وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە لیڤسدن لە تەممووز تا ئەیلوولی ٢٠١٩ ئەنجامدرا.

'''تۆم و جێری''' لە ٢٦ی شوباتی ٢٠٢١ لەلایەن [[وارنەر برۆس پیکچەرز]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە سینەماکان نمایشکرا، لەگەڵ بڵاوکردنەوەی بۆ ماوەی مانگێک لەسەر خزمەتگوزاریی ستریمینگی [[ماکس (خزمەتگوزاریی ستریمینگ)|ئێچ بی ئۆ ماکس]]. فیلمەکە بە گشتی پێداچوونەوەی نەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت و ١٣٦ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا کۆکردەوە بە بوودجەی بەرھەمھێنانی ٥٠–٧٩ ملیۆن دۆلار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمەکانی تۆم و جێری]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە]]
[[پۆل:فیلمەکان تایبەت بە جاز]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن کریستوفر لێنێرتزەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی سەرکێشیی ئاژەڵان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:فیلمی کۆمیدی منداڵان بۆ دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>d48h3tdjmnd8l6v9zmya1ss4e67i0o4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571732</id>
      <parentid>1571731</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T19:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پیانۆ و پیانۆژەنان]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1571732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4968" sha1="7fb07tfcqlfdvv0wcuo2xdqgytl2vly" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''تۆم و جێری'''، کە لە ھەندێک ناوچە بە ناوی '''تۆم و جێری: فیلمەکە''' بڵاوکراوەتەوە، فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] لایڤ ئەکشن و ئەنیمەیشنی ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢١ە کە لەسەر بنەمای کارەکتەرە کارتۆنییەکانی [[تۆم و جێری]] کە لەلایەن [[ویڵیام ھانا]] و [[جۆزێف باربارا]] دروست کراون، بەرھەم ھێنراوە. لەلایەن وارنەر ئەنیمەیشن گرووپ بەرھەم ھێنراوە، دووەم فیلمی سینەمایییە کە لەسەر بنەمای ئەو کارەکتەرانە دروست کرابێت، لە دوای فیلمی [[تۆم و جێری: فیلمەکە]] (١٩٩٢). لەلایەن تیم ستۆری دەرھێنراوە و لەلایەن کێڤن کۆستێلۆ نووسراوە، کڵۆی گرەیس مۆرێتس، [[مایکڵ پێنا]]، [[کۆڵین جۆست]]، [[ڕۆب دیلانی]] و [[کێن جیۆنگ]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.

دوای ساڵانێک لە مانەوە لە [[دیڤلۆپمێنت ھێڵ|قۆناغی وەستانی بەرھەمھێناندا]]، لەوانەش فیلمێکی لایڤ ئەکشن لە ساڵی ٢٠٠٩ و فیلمێکی ئەنیمەیشن لە ساڵی ٢٠١٥، لە ساڵی ٢٠١٨دا فیلمێکی تێکەڵاوی لایڤ ئەکشن/ئەنیمەیشن ڕاگەیەندرا کە ستۆری وەک دەرھێنەر دەستنیشان کرا. ھەرچەندە [[ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەری ٣دی]] بەکاردەھێنێت، بەڵام بەرھەمھێنانەکە نەرمەکاڵایەکی پەرەپێدا و تەکنیکەکانی تری بەکارھێنا بۆ ئەوەی لاسایی شێوەی ئەنیمەیشنی تەقلیدی بکاتەوە. وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە لیڤسدن لە تەممووز تا ئەیلوولی ٢٠١٩ ئەنجامدرا.

'''تۆم و جێری''' لە ٢٦ی شوباتی ٢٠٢١ لەلایەن [[وارنەر برۆس پیکچەرز]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە سینەماکان نمایشکرا، لەگەڵ بڵاوکردنەوەی بۆ ماوەی مانگێک لەسەر خزمەتگوزاریی ستریمینگی [[ماکس (خزمەتگوزاریی ستریمینگ)|ئێچ بی ئۆ ماکس]]. فیلمەکە بە گشتی پێداچوونەوەی نەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت و ١٣٦ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا کۆکردەوە بە بوودجەی بەرھەمھێنانی ٥٠–٧٩ ملیۆن دۆلار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمەکانی تۆم و جێری]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە]]
[[پۆل:فیلمەکان تایبەت بە جاز]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن کریستوفر لێنێرتزەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی سەرکێشیی ئاژەڵان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:فیلمی کۆمیدی منداڵان بۆ دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پیانۆ و پیانۆژەنان]]</text>
      <sha1>7fb07tfcqlfdvv0wcuo2xdqgytl2vly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571733</id>
      <parentid>1571732</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T20:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1571733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5029" sha1="qfvaksha93gciwbria26x0ilgebrj17" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''تۆم و جێری'''، کە لە ھەندێک ناوچە بە ناوی '''تۆم و جێری: فیلمەکە''' بڵاوکراوەتەوە، فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] لایڤ ئەکشن و ئەنیمەیشنی ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢١ە کە لەسەر بنەمای کارەکتەرە کارتۆنییەکانی [[تۆم و جێری]] کە لەلایەن [[ویڵیام ھانا]] و [[جۆزێف باربارا]] دروست کراون، بەرھەم ھێنراوە. لەلایەن وارنەر ئەنیمەیشن گرووپ بەرھەم ھێنراوە، دووەم فیلمی سینەمایییە کە لەسەر بنەمای ئەو کارەکتەرانە دروست کرابێت، لە دوای فیلمی [[تۆم و جێری: فیلمەکە]] (١٩٩٢). لەلایەن تیم ستۆری دەرھێنراوە و لەلایەن کێڤن کۆستێلۆ نووسراوە، کڵۆی گرەیس مۆرێتس، [[مایکڵ پێنا]]، [[کۆڵین جۆست]]، [[ڕۆب دیلانی]] و [[کێن جیۆنگ]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.

دوای ساڵانێک لە مانەوە لە [[دیڤلۆپمێنت ھێڵ|قۆناغی وەستانی بەرھەمھێناندا]]، لەوانەش فیلمێکی لایڤ ئەکشن لە ساڵی ٢٠٠٩ و فیلمێکی ئەنیمەیشن لە ساڵی ٢٠١٥، لە ساڵی ٢٠١٨دا فیلمێکی تێکەڵاوی لایڤ ئەکشن/ئەنیمەیشن ڕاگەیەندرا کە ستۆری وەک دەرھێنەر دەستنیشان کرا. ھەرچەندە [[ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەری ٣دی]] بەکاردەھێنێت، بەڵام بەرھەمھێنانەکە نەرمەکاڵایەکی پەرەپێدا و تەکنیکەکانی تری بەکارھێنا بۆ ئەوەی لاسایی شێوەی ئەنیمەیشنی تەقلیدی بکاتەوە. وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە لیڤسدن لە تەممووز تا ئەیلوولی ٢٠١٩ ئەنجامدرا.

'''تۆم و جێری''' لە ٢٦ی شوباتی ٢٠٢١ لەلایەن [[وارنەر برۆس پیکچەرز]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە سینەماکان نمایشکرا، لەگەڵ بڵاوکردنەوەی بۆ ماوەی مانگێک لەسەر خزمەتگوزاریی ستریمینگی [[ماکس (خزمەتگوزاریی ستریمینگ)|ئێچ بی ئۆ ماکس]]. فیلمەکە بە گشتی پێداچوونەوەی نەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت و ١٣٦ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا کۆکردەوە بە بوودجەی بەرھەمھێنانی ٥٠–٧٩ ملیۆن دۆلار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمەکانی تۆم و جێری]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە]]
[[پۆل:فیلمەکان تایبەت بە جاز]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن کریستوفر لێنێرتزەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی سەرکێشیی ئاژەڵان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:فیلمی کۆمیدی منداڵان بۆ دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پیانۆ و پیانۆژەنان]]</text>
      <sha1>qfvaksha93gciwbria26x0ilgebrj17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عەلیرەزا تەنگسیری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294107</id>
    <revision>
      <id>1571850</id>
      <timestamp>2026-04-03T21:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346942457|Alireza Tangsiri]]»</comment>
      <origin>1571850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="fcy4rfnqpzwy4csu4s8vd7nmfstizu4" xml:space="preserve">

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]]</text>
      <sha1>fcy4rfnqpzwy4csu4s8vd7nmfstizu4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571855</id>
      <parentid>1571850</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9506" sha1="nhqfbpebfm7w0x0nkwdrgft7kslf3qv" xml:space="preserve">{{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}}
{{Use dmy dates|date=June 2025}}
{{Infobox military person
| honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]]
| name          = عەلیڕەزا تەنگسیری
| native_name   = علیرضا تنگسیری
| native_name_lang = fa
| birth_date    = ١٩٦٢
| birth_place   = 
| death_date    = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}}
| death_place   = [[بەندەر عەباس]]، ئێران
| image         = علیرضا تنگسیری1.jpg
| caption       = تەنگسیری لە ٢٠٢٠
| nickname      = 
| allegiance    = [[ئێران]]
| branch        = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]
| serviceyears  = 
| rank          = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]]
| unit          = 
| commands      = [[هێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]
| battles       = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}}
| awards        = 
| spouse        = 
| relations     = 
| laterwork     = 
}}

'''عەلیرەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|هێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.&lt;ref name=&quot;mehr&quot;&gt;{{cite news |title=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |url=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |date=23 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |url=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |website=khamenei.ir |accessdate=Aug 26, 2018 |archive-date=25 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایانگەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |access-date=26 March 2026 |work=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |access-date=2026-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=March 30, 2026 |title=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |access-date=2026-03-30 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt;

== سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان ==
لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە هەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |title=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, &quot;Imposing Sanctions with Respect to Iran;&quot; Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |website=U.S. Department of the Treasury |access-date=2019-06-24 |archive-date=21 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەهۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== تیرۆرکردن ==
لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-26 |title=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |url=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |access-date=2026-03-26 |website=[[Iran International]] |language=en |archive-date=26 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |access-date=26 March 2026 |work=The Times of Israel |date=26 March 2026 |archive-date=26 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|title=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|first1=Amichai|last1=Stein|first2=Yonah Jeremy|last2=Bob|first3=Tobias|last3=Siegal|publisher=The Jerusalem Post|date=26 March 2026|accessdate=27 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|title=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|first=Jason|last=Burke|publisher=The Guardian|date=26 March 2026|accessdate=27 March 2026}}&lt;/ref&gt; کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی هورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە هێرشەکان لەو ناوچەیەدا.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |access-date=2026-03-26 |website=BBC News |language=en-GB |archive-date=26 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هەروەها هێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری هێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە هێرشەکەدا کوژراون.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|title=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|publisher=The Times of Israel|date=26 March 2026|accessdate=27 March 2026|archive-date=27 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]]</text>
      <sha1>nhqfbpebfm7w0x0nkwdrgft7kslf3qv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571856</id>
      <parentid>1571855</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1571856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9495" sha1="kjsckrdnwb1w8181sqgy0owsxvszpr2" xml:space="preserve">{{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}}
{{Use dmy dates|date=June 2025}}
{{Infobox military person
| honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]]
| name          = عەلیڕەزا تەنگسیری
| native_name   = علیرضا تنگسیری
| native_name_lang = fa
| birth_date    = ١٩٦٢
| birth_place   =
| death_date    = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}}
| death_place   = [[بەندەر عەباس]]، ئێران
| image         = علیرضا تنگسیری1.jpg
| caption       = تەنگسیری لە ٢٠٢٠
| nickname      =
| allegiance    = [[ئێران]]
| branch        = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]
| serviceyears  =
| rank          = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]]
| unit          =
| commands      = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]
| battles       = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}}
| awards        =
| spouse        =
| relations     =
| laterwork     =
}}

'''عەلیرەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.&lt;ref name=&quot;mehr&quot;&gt;{{cite news |title=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |url=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |date=23 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |url=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |website=khamenei.ir |accessdate=Aug 26, 2018 |archive-date=25 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |access-date=26 March 2026 |work=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |access-date=2026-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=March 30, 2026 |title=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |access-date=2026-03-30 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt;

== سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان ==
لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |title=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, &quot;Imposing Sanctions with Respect to Iran;&quot; Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |website=U.S. Department of the Treasury |access-date=2019-06-24 |archive-date=21 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |url-status=live}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== تیرۆرکردن ==
لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-26 |title=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |url=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |access-date=2026-03-26 |website=[[Iran International]] |language=en |archive-date=26 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |access-date=26 March 2026 |work=The Times of Israel |date=26 March 2026 |archive-date=26 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|title=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|first1=Amichai|last1=Stein|first2=Yonah Jeremy|last2=Bob|first3=Tobias|last3=Siegal|publisher=The Jerusalem Post|date=26 March 2026|accessdate=27 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|title=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|first=Jason|last=Burke|publisher=The Guardian|date=26 March 2026|accessdate=27 March 2026}}&lt;/ref&gt; کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |access-date=2026-03-26 |website=BBC News |language=en-GB |archive-date=26 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|title=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|publisher=The Times of Israel|date=26 March 2026|accessdate=27 March 2026|archive-date=27 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]]</text>
      <sha1>kjsckrdnwb1w8181sqgy0owsxvszpr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571965</id>
      <parentid>1571856</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان */</comment>
      <origin>1571965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9479" sha1="dqf3stfbr0r1z7l724jxh0jfbqqzvlx" xml:space="preserve">{{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}}
{{Use dmy dates|date=June 2025}}
{{Infobox military person
| honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]]
| name          = عەلیڕەزا تەنگسیری
| native_name   = علیرضا تنگسیری
| native_name_lang = fa
| birth_date    = ١٩٦٢
| birth_place   =
| death_date    = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}}
| death_place   = [[بەندەر عەباس]]، ئێران
| image         = علیرضا تنگسیری1.jpg
| caption       = تەنگسیری لە ٢٠٢٠
| nickname      =
| allegiance    = [[ئێران]]
| branch        = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]
| serviceyears  =
| rank          = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]]
| unit          =
| commands      = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]
| battles       = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}}
| awards        =
| spouse        =
| relations     =
| laterwork     =
}}

'''عەلیرەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.&lt;ref name=&quot;mehr&quot;&gt;{{cite news |title=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |url=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |date=23 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |url=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |website=khamenei.ir |accessdate=Aug 26, 2018 |archive-date=25 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |access-date=26 March 2026 |work=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |access-date=2026-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=March 30, 2026 |title=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |access-date=2026-03-30 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt;

== سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان ==
لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |title=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, &quot;Imposing Sanctions with Respect to Iran;&quot; Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |website=U.S. Department of the Treasury |access-date=2019-06-24 |archive-date=21 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |url-status=live}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە.

== تیرۆرکردن ==
لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-26 |title=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |url=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |access-date=2026-03-26 |website=[[Iran International]] |language=en |archive-date=26 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |access-date=26 March 2026 |work=The Times of Israel |date=26 March 2026 |archive-date=26 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|title=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|first1=Amichai|last1=Stein|first2=Yonah Jeremy|last2=Bob|first3=Tobias|last3=Siegal|publisher=The Jerusalem Post|date=26 March 2026|accessdate=27 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|title=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|first=Jason|last=Burke|publisher=The Guardian|date=26 March 2026|accessdate=27 March 2026}}&lt;/ref&gt; کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |access-date=2026-03-26 |website=BBC News |language=en-GB |archive-date=26 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|title=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|publisher=The Times of Israel|date=26 March 2026|accessdate=27 March 2026|archive-date=27 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]]</text>
      <sha1>dqf3stfbr0r1z7l724jxh0jfbqqzvlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تەنگاوی ھورمز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294108</id>
    <redirect title="گەرووی ھورمز" />
    <revision>
      <id>1571858</id>
      <timestamp>2026-04-03T21:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>1silent scientist پەڕەی [[تەنگاوی ھورمز]]ی گواستەوە بۆ [[گەرووی ھورمز]]: ناوی شیاوتر</comment>
      <origin>1571858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="nx7wcxdbp7x33zizc704htb7qi869ib" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[گەرووی ھورمز]]</text>
      <sha1>nx7wcxdbp7x33zizc704htb7qi869ib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:تەنگاوی ھورمز</title>
    <ns>1</ns>
    <id>294109</id>
    <redirect title="وتووێژ:گەرووی ھورمز" />
    <revision>
      <id>1571860</id>
      <timestamp>2026-04-03T21:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>1silent scientist پەڕەی [[وتووێژ:تەنگاوی ھورمز]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:گەرووی ھورمز]]: ناوی شیاوتر</comment>
      <origin>1571860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="a1fsdu8f8tpnszpljqecjq3lkleq81r" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[وتووێژ:گەرووی ھورمز]]</text>
      <sha1>a1fsdu8f8tpnszpljqecjq3lkleq81r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فەرھاد کورتەی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294110</id>
    <revision>
      <id>1571861</id>
      <timestamp>2026-04-03T21:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ku:Special:Redirect/revision/1791759|Ferhat Kurtay]]»</comment>
      <origin>1571861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="538" sha1="lywygssw5fb4up1cmfikagxxlrbyzoq" xml:space="preserve">'''فەرھاد کورتەی''' لە دایکبووی ١٩٤٩ لە شاری قۆسێر - [[١٨ی ئایار|لە ١٨ی ئایاری]] ١٩٨٢ [[ئامەد|لە ئامەد]] کۆچی دوایی کردووە) [[پارتی کرێکارانی کوردستان|شۆڕشگێڕێکی]] [[کورد]] بووە. لە خێزانێکی دەوڵەمەند لە گوندی خورسێی قۆسێرێ لەدایک بووە.
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>lywygssw5fb4up1cmfikagxxlrbyzoq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571862</id>
      <parentid>1571861</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="439" sha1="ax56jrqfo3t6pp2r7vnlhi4vqc9ce0t" xml:space="preserve">'''فەرھاد کورتەی''' (١٩٤٩، [[قۆسێرێ]] – ١٨ی ئایاری ١٩٨٢، [[ئامەد]]) شۆڕشگێڕێکی [[کورد]] بووە. لە خێزانێکی دەوڵەمەند لە گوندی خورسێی قۆسێرێ لەدایکبووە.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>ax56jrqfo3t6pp2r7vnlhi4vqc9ce0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571863</id>
      <parentid>1571862</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1605" sha1="dnwsqo8z2zfusd4v66drmwbrl2huvxf" xml:space="preserve">'''فەرھاد کورتەی''' (١٩٤٩، [[قۆسێرێ]] – ١٨ی ئایاری ١٩٨٢، [[ئامەد]]) شۆڕشگێڕێکی [[کورد]] بووە. لە خێزانێکی دەوڵەمەند لە گوندی خورسێی قۆسێرێ لەدایکبووە.

==پەروەردە==
لە [[خوێندنگە]]ی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە شاری قۆسەری [[مێردین]] بەردەوام بوو. دەرچووی بەشی [[ئەندازیاری]] [[زانکۆی ترابزۆن]]ە. لەو ماوەیەدا ھاوسەرگیری دەکات و ماوەیەک وەک ئەندازیار کاری کردووە.

==چالاکییەکانی و ساڵانی ئەندامێتی حیزبی==

لە ساڵانی خوێندندا لەگەڵ تێڕوانینە شۆڕشگێڕییەکان ئاشنا بوو. لە ژێر کاریگەری بزووتنەوە شۆڕشگێڕییەکانی [[تورکیا]] و جیھاندا بوو. لە دوای ساڵی ١٩٧٨ لە ڕێگەی پەیوەندییە فەرمییەکانەوە بە شێوەیەکی چالاکانە بەشداری لە حیزبدا کردووە. ڕاستەوخۆ بەرپرسی ڕێکخستنی دەڤەری مێردین بووە لە دامەزراندنی لیژنە ئامادەکارییەکان. جگە لەوەش ئەندامی بڵاوکراوە فەرمییەکانی ئەم ھەرێمە بوو بۆ دابەشکرد و دانان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>dnwsqo8z2zfusd4v66drmwbrl2huvxf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571958</id>
      <parentid>1571863</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1571958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1661" sha1="fxijdxg7izir8cekcal5szknu2wzmkf" xml:space="preserve">'''فەرھاد کورتەی''' (١٩٤٩، [[قۆسێرێ]] – ١٨ی ئایاری ١٩٨٢، [[ئامەد]]) شۆڕشگێڕێکی [[کورد]] بووە. لە خێزانێکی دەوڵەمەند لە گوندی خورسێی قۆسێرێ لەدایکبووە.

==پەروەردە==
لە [[خوێندنگە]]ی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە شاری قۆسەری [[مێردین]] بەردەوام بوو. دەرچووی بەشی [[ئەندازیاری]] [[زانکۆی ترابزۆن]]ە. لەو ماوەیەدا ھاوسەرگیری دەکات و ماوەیەک وەک ئەندازیار کاری کردووە.

==چالاکییەکانی و ساڵانی ئەندامێتی حیزبی==

لە ساڵانی خوێندندا لەگەڵ تێڕوانینە شۆڕشگێڕییەکان ئاشنا بوو. لە ژێر کاریگەری بزووتنەوە شۆڕشگێڕییەکانی [[تورکیا]] و جیھاندا بوو. لە دوای ساڵی ١٩٧٨ لە ڕێگەی پەیوەندییە فەرمییەکانەوە بە شێوەیەکی چالاکانە بەشداری لە حیزبدا کردووە. ڕاستەوخۆ بەرپرسی ڕێکخستنی دەڤەری مێردین بووە لە دامەزراندنی لیژنە ئامادەکارییەکان. جگە لەوەش ئەندامی بڵاوکراوە فەرمییەکانی ئەم ھەرێمە بوو بۆ دابەشکرد و دانان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|تورکیا|کوردستان|ژیاننامە}}
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>fxijdxg7izir8cekcal5szknu2wzmkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئۆپەراسیۆنی نەسر</title>
    <ns>1</ns>
    <id>294111</id>
    <revision>
      <id>1571866</id>
      <timestamp>2026-04-03T21:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1571866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1424" sha1="nlqjicojb0zvpl61ndbghzhz83vsz39" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئۆپەراسیۆنی نەسر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1571865 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304194201/http://www.itnsource.com/shotlist//RTV/1981/01/14/BGY511290684/ بۆ http://www.itnsource.com/shotlist//RTV/1981/01/14/BGY511290684/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢١:٣٢، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>nlqjicojb0zvpl61ndbghzhz83vsz39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نەجمی ئۆنەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294112</id>
    <revision>
      <id>1571867</id>
      <timestamp>2026-04-03T21:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ku:Special:Redirect/revision/1714148|Necmi Öner]]»</comment>
      <origin>1571867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1810" sha1="hfcp8301tglkr5520zp6q3hgal31sa9" xml:space="preserve">[[Wêne:NECMI.jpg|وێنۆک|نەجمی ئۆنەر]]
'''نەجمی ئۆنەر''' (؟ −[[١٨ی ئایار|١٨ی ئایاری]] [[١٩٨٢]] )، لە شاری چێرمیک لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە چەرمیک تەواو کردووە. تەنانەت لە ڕۆژانی خوێندنیشدا سیفەتەکانی کراوەیی بەرامبەر بیرۆکەی نوێ و گفتوگۆ و لێپرسینەوە و تێگەیشتنی هەبوو. سەرەتا پەیوەندییەکی هاوسۆزی لەگەڵ DDKD هەبوو، پاشان کاریگەری وتار و کاری کادیرانی پارتی [[Ahmet Kurt|ئەحمەد کورت]] و [[Huseyin Durmuş|حوسێن دورموش]] بوو و [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکەی]] ناسی و زۆری نەخایاند لە چێرمیک پەیوەندی بە کارەکەوە کرد.

بە کارە سەرکەوتووەکانی له نێو لاواندا، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە جەماوەریکردنی خەبات. ماوەیەکی کەم پێش دەستگیرکردنی، وەک ڕاوێژکاری گەنجان لە کۆمیتەی ڕێکخستن دەستنیشانکرابوو. لە ساڵی ١٩٧٩ بەهۆی ڕووداوێکەوە کە لە خوێندنگە ڕوویدا دەستگیرکرا. بە کردەوە لە هەموو کاتێکدا جێگەی خۆی لە بەرخۆدانەکەدا پاراست. شەوی نێوان [[١٧ی ئایار]] و [[١٨ی ئایار]]، '''شەوی چوار'''، لە خانەی ٣٣ی سوپای ٤ لە زیندانی سەربازی [[ئامەد]] ڕوویدا.

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:کورد]]</text>
      <sha1>hfcp8301tglkr5520zp6q3hgal31sa9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571868</id>
      <parentid>1571867</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1712" sha1="2ii43z9s6a82z58y4rat7fmf7ye97ls" xml:space="preserve">'''نەجمی ئۆنەر''' (؟ − ١٨ی ئایاری ١٩٨٢)، لە شاری [[چێرمیک]] لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە چێرمیک تەواو کردووە. تەنانەت لە ڕۆژانی خوێندنیشدا سیفەتەکانی کراوەیی بەرامبەر بیرۆکەی نوێ و گفتوگۆ و لێپرسینەوە و تێگەیشتنی هەبوو. سەرەتا پەیوەندییەکی هاوسۆزی لەگەڵ DDKD هەبوو، پاشان کاریگەری وتار و کاری کادیرانی پارتی [[ئەحمەد کورت]] و [حوسێن دورموش]] بوو و [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکەی]] ناسی و زۆری نەخایاند لە چێرمیک پەیوەندی بە کارەکەوە کرد.

بە کارە سەرکەوتووەکانی له نێو لاواندا، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە جەماوەریکردنی خەبات. ماوەیەکی کەم پێش دەستگیرکردنی، وەک ڕاوێژکاری گەنجان لە کۆمیتەی ڕێکخستن دەستنیشانکرابوو. لە ساڵی ١٩٧٩ بەهۆی ڕووداوێکەوە کە لە [[خوێندنگە]] ڕوویدا دەستگیرکرا. بە کردەوە لە هەموو کاتێکدا جێگەی خۆی لە بەرخۆدانەکەدا پاراست. نێوان [[١٧ی ئایار]] و [[١٨ی ئایار]] لە خانەی ٣٣ی سوپای ٤ لە زیندانی سەربازیی [[ئامەد]] بەشداری لە [[شەوی چوار]] کرد.

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:کورد]]</text>
      <sha1>2ii43z9s6a82z58y4rat7fmf7ye97ls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571874</id>
      <parentid>1571868</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1802" sha1="3iiov6nta0hjpmuzbnk4stiqkmx11zz" xml:space="preserve">'''نەجمی ئۆنەر''' (؟ − ١٨ی ئایاری ١٩٨٢)، لە شاری [[چێرمیک]] لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە چێرمیک تەواو کردووە. تەنانەت لە ڕۆژانی خوێندنیشدا سیفەتەکانی کراوەیی بەرامبەر بیرۆکەی نوێ و گفتوگۆ و لێپرسینەوە و تێگەیشتنی ھەبوو. سەرەتا پەیوەندییەکی ھاوسۆزی لەگەڵ [[کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی شۆڕشگێڕانی دیموکرات|DDKD]] ھەبوو، پاشان کاریگەری وتار و کاری کادیرانی پارتی [[ئەحمەد کورت]] و [[حوسێن دورموش]] بوو و [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکەی]] ناسی و زۆری نەخایاند لە چێرمیک پەیوەندی بە کارەکەوە کرد.

بە کارە سەرکەوتووەکانی لە نێو لاواندا، ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە جەماوەریکردنی خەبات. ماوەیەکی کەم پێش دەستگیرکردنی، وەک ڕاوێژکاری گەنجان لە کۆمیتەی ڕێکخستن دەستنیشانکرابوو. لە ساڵی ١٩٧٩ بەھۆی ڕووداوێکەوە کە لە [[خوێندنگە]] ڕوویدا دەستگیرکرا. بە کردەوە لە ھەموو کاتێکدا جێگەی خۆی لە بەرخۆدانەکەدا پاراست. نێوان [[١٧ی ئایار]] و [[١٨ی ئایار]] لە خانەی ٣٣ی سوپای ٤ لە زیندانی سەربازیی [[ئامەد]] بەشداری لە [[شەوی چوار کەسەکە]] کرد.

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:کورد]]</text>
      <sha1>3iiov6nta0hjpmuzbnk4stiqkmx11zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571956</id>
      <parentid>1571874</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1571956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1882" sha1="j0u1pu22uo4l0w6wiqn0yy14azb45jh" xml:space="preserve">'''نەجمی ئۆنەر''' (؟ − ١٨ی ئایاری ١٩٨٢)، لە شاری [[چێرمیک]] لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە چێرمیک تەواو کردووە. تەنانەت لە ڕۆژانی خوێندنیشدا سیفەتەکانی کراوەیی بەرامبەر بیرۆکەی نوێ و گفتوگۆ و لێپرسینەوە و تێگەیشتنی ھەبوو. سەرەتا پەیوەندییەکی ھاوسۆزی لەگەڵ [[کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی شۆڕشگێڕانی دیموکرات|DDKD]] ھەبوو، پاشان کاریگەری وتار و کاری کادیرانی پارتی [[ئەحمەد کورت]] و [[حوسێن دورموش]] بوو و [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکەی]] ناسی و زۆری نەخایاند لە چێرمیک پەیوەندی بە کارەکەوە کرد.

بە کارە سەرکەوتووەکانی لە نێو لاواندا، ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە جەماوەریکردنی خەبات. ماوەیەکی کەم پێش دەستگیرکردنی، وەک ڕاوێژکاری گەنجان لە کۆمیتەی ڕێکخستن دەستنیشانکرابوو. لە ساڵی ١٩٧٩ بەھۆی ڕووداوێکەوە کە لە [[خوێندنگە]] ڕوویدا دەستگیرکرا. بە کردەوە لە ھەموو کاتێکدا جێگەی خۆی لە بەرخۆدانەکەدا پاراست. نێوان [[١٧ی ئایار]] و [[١٨ی ئایار]] لە خانەی ٣٣ی سوپای ٤ لە زیندانی سەربازیی [[ئامەد]] بەشداری لە [[شەوی چوار کەسەکە]] کرد.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|تورکیا|کوردستان|ژیاننامە}}
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:کورد]]</text>
      <sha1>j0u1pu22uo4l0w6wiqn0yy14azb45jh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:ابراهیم احمد سەرچاەوە</title>
    <ns>2</ns>
    <id>294113</id>
    <revision>
      <id>1571869</id>
      <timestamp>2026-04-03T21:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابراهیم احمد سەرچاەوە</username>
        <id>75547</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «ئەحمد حوسێن قادر»ەوە</comment>
      <origin>1571869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="o45uawg91utuffqo58ll26d5ze5s6k7" xml:space="preserve">ئەحمد حوسێن قادر</text>
      <sha1>o45uawg91utuffqo58ll26d5ze5s6k7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571877</id>
      <parentid>1571869</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T22:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابراهیم احمد سەرچاەوە</username>
        <id>75547</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەکەی واڵا کردەوە</comment>
      <origin>1571877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەوی چوار کەسەکە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294114</id>
    <revision>
      <id>1571870</id>
      <timestamp>2026-04-03T21:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ku:Special:Redirect/revision/1839965|Şeva Çaran]]»</comment>
      <origin>1571870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1526" sha1="8o1epeq2exhtkbonsygii5g38uxdlzn" xml:space="preserve">'''شەوی''' [[١٧ی ئایار|١٧ی ئایاری]] [[١٩٨٢]] ، '''چوار''' شۆڕشگێڕی کورد بە ناوەکانی &quot; [[فەرھاد کورتەی|فەرهات کورتەی]] ، [[نەجمی ئۆنەر]] ، ئەشرەف ئەنیک و مەحموود زەنگین&quot; لە [[بەندیخانەی ئامەد|زیندانی ئامەد]] شەهید بوون. لە [[١٩٨٠|ساڵی ١٩٨٠]] ەوە لە زۆر شوێن چالاکییەکانی خۆسووتاندن دەستی پێکردووە. یەکەم لەو چالاکییانە لە ٢١ی ئازاری ١٩٨٢ ئەنجامدرا، لەم بەروارەدا یەکێک لە کادرەکانی سەرکردایەتی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|حیزبی]] [[مەزڵووم دۆغان|بە ناوی مەزڵوم دۆغان]] لە زیندانی دیاربەکر خۆی هەڵواسی. هەروەها لە ١٨ی ئایاری ساڵی ١٩٨٢، گیراوانی پەکەکە، فەرھاد کورتەی، ئەشرەف ئەنیک، نەجمی ئۆنەر و مەحمود زەنگین کە لە هەمان زینداندا بوون، ئاگریان لە خۆیان بەردا. ئەم شێوازە ناڕەزایەتییە لە ٢١ی ئازاری ١٩٩٠دا دیسانەوە دەرکەوتەوە، لەو بەروارەدا [[زەکیە ئالکان|زکییە ئاڵکان]] [[Canê xwe da ber agir.|بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر قەدەغەکردنی نەورۆز لە ئامەد.]]
[[پۆل:مێژوو]]</text>
      <sha1>8o1epeq2exhtkbonsygii5g38uxdlzn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571871</id>
      <parentid>1571870</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1490" sha1="4whme9vdz3vaxp91mxlgyzy7pxq3jtt" xml:space="preserve">'''شەوی''' [[١٧ی ئایار|١٧ی ئایاری]] [[١٩٨٢]] تێیدا '''چوار''' شۆڕشگێڕی [[کورد]] بە ناوەکانی [[فەرھاد کورتەی]]، [[نەجمی ئۆنەر]]، [[ئەشرەف ئەنیک]] و [[مەحموود زەنگین]] لە [[بەندیخانەی ئامەد|زیندانی ئامەد]] شەهید بوون. لە [[١٩٨٠|ساڵی ١٩٨٠]]ەوە لە زۆر شوێن چالاکییەکانی [[خۆسووتاندن]] دەستی پێکردووە. یەکەم لەو چالاکییانە لە ٢١ی ئازاری ١٩٨٢ ئەنجامدرا، لەم بەروارەدا یەکێک لە کادرەکانی سەرکردایەتی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|حیزبی]] بە ناوی [[مەزڵووم دۆغان]] لە زیندانی ئامەد خۆی هەڵواسی. هەروەها لە ١٨ی ئایاری ساڵی ١٩٨٢، گیراوانی [[پەکەکە]]، فەرھاد کورتەی، ئەشرەف ئەنیک، نەجمی ئۆنەر و مەحمود زەنگین کە لە هەمان زینداندا بوون، ئاگریان لە خۆیان بەردا. ئەم شێوازە ناڕەزایەتییە لە ٢١ی ئازاری ١٩٩٠دا دیسانەوە دەرکەوتەوە، لەو بەروارەدا [[زەکیە ئالکان]] بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر قەدەغەکردنی نەورۆز لە ئامەد خۆی سووتاند.
== سەرچاوەکان ==
[[پۆل:مێژوو]]</text>
      <sha1>4whme9vdz3vaxp91mxlgyzy7pxq3jtt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571875</id>
      <parentid>1571871</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T22:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1491" sha1="qz3msmderxtbv4i0e1lhk6zsmgmyy3h" xml:space="preserve">'''شەوی''' [[١٧ی ئایار|١٧ی ئایاری]] [[١٩٨٢]] تێیدا '''چوار''' شۆڕشگێڕی [[کورد]] بە ناوەکانی [[فەرھاد کورتەی]]، [[نەجمی ئۆنەر]]، [[ئەشرەف ئەنیک]] و [[مەحموود زەنگین]] لە [[بەندیخانەی ئامەد|زیندانی ئامەد]] شەھید بوون. لە [[١٩٨٠|ساڵی ١٩٨٠]]ەوە لە زۆر شوێن چالاکییەکانی [[خۆسووتاندن]] دەستی پێکردووە. یەکەم لەو چالاکییانە لە ٢١ی ئازاری ١٩٨٢ ئەنجامدرا، لەم بەروارەدا یەکێک لە کادرەکانی سەرکردایەتی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|حیزبی]] بە ناوی [[مەزڵووم دۆغان]] لە زیندانی ئامەد خۆی ھەڵواسی. ھەروەھا لە ١٨ی ئایاری ساڵی ١٩٨٢، گیراوانی [[پەکەکە]]، فەرھاد کورتەی، ئەشرەف ئەنیک، نەجمی ئۆنەر و مەحمود زەنگین کە لە ھەمان زینداندا بوون، ئاگریان لە خۆیان بەردا. ئەم شێوازە ناڕەزایەتییە لە ٢١ی ئازاری ١٩٩٠دا دیسانەوە دەرکەوتەوە، لەو بەروارەدا [[زەکیە ئالکان]] بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر قەدەغەکردنی نەورۆز لە ئامەد خۆی سووتاند.

== سەرچاوەکان ==
[[پۆل:مێژوو]]</text>
      <sha1>qz3msmderxtbv4i0e1lhk6zsmgmyy3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571962</id>
      <parentid>1571875</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1505" sha1="clre4d5wacx77zp90mygvgitvwdnzru" xml:space="preserve">'''شەوی''' [[١٧ی ئایار|١٧ی ئایاری]] [[١٩٨٢]] تێیدا '''چوار''' شۆڕشگێڕی [[کورد]] بە ناوەکانی [[فەرھاد کورتەی]]، [[نەجمی ئۆنەر]]، [[ئەشرەف ئەنیک]] و [[مەحموود زەنگین]] لە [[بەندیخانەی ئامەد|زیندانی ئامەد]] شەھید بوون. لە [[١٩٨٠|ساڵی ١٩٨٠]]ەوە لە زۆر شوێن چالاکییەکانی [[خۆسووتاندن]] دەستی پێکردبوو. یەکەم لەو چالاکییانە لە ٢١ی ئازاری ١٩٨٢ ئەنجامدرا، لەم بەروارەدا یەکێک لە کادرەکانی سەرکردایەتی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|حیزبی]] بە ناوی [[مەزڵووم دۆغان]] لە [[زیندانی ئامەد]] خۆی ھەڵواسی. ھەروەھا لە ١٨ی ئایاری ساڵی ١٩٨٢، گیراوانی [[پەکەکە]]، فەرھاد کورتەی، ئەشرەف ئەنیک، نەجمی ئۆنەر و مەحموود زەنگین کە لە ھەمان زینداندا بوون، ئاگریان لە خۆیان بەردا. ئەم شێوازە ناڕەزایەتییە لە ٢١ی ئازاری ١٩٩٠دا دیسانەوە دەرکەوتەوە، لەو بەروارەدا [[زەکیە ئالکان]] بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر قەدەغەکردنی [[نەورۆز]] لە [[ئامەد]] خۆی سووتاند.

== سەرچاوەکان ==
[[پۆل:مێژوو]]</text>
      <sha1>clre4d5wacx77zp90mygvgitvwdnzru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی شۆڕشگێڕانی دیموکرات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294115</id>
    <revision>
      <id>1571872</id>
      <timestamp>2026-04-03T21:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ku:Special:Redirect/revision/1995545|Komeleya Çandê ya Şoreşgerên Demokrat]]»</comment>
      <origin>1571872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="366" sha1="6k9xhnjbwvhgfhub33hut3xlo0k3q28" xml:space="preserve">'''کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی شۆڕشگێڕانی دیموکرات''' ( {{Langx|tr|Devrimci Demokratik Kültür Derneği}}  ) یان '''DDKD''' کۆمەڵەیەک بووە لە [[تورکیا]] و [[باکووری کوردستان]]. لە [[١٩٧٧|ساڵی 1977]] لە [[ئامەد]] دامەزراوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>6k9xhnjbwvhgfhub33hut3xlo0k3q28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571873</id>
      <parentid>1571872</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="349" sha1="en74hsqel8msv9jc3cayt1g4cqsyuro" xml:space="preserve">'''کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی شۆڕشگێڕانی دیموکرات''' ({{Langx|tr|Devrimci Demokratik Kültür Derneği}}) یان '''DDKD''' کۆمەڵەیەک بووە لە [[تورکیا]] و [[باکووری کوردستان]]. لە [[١٩٧٧]] لە [[ئامەد]] دامەزراوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>en74hsqel8msv9jc3cayt1g4cqsyuro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:Hist2324</title>
    <ns>2</ns>
    <id>294116</id>
    <revision>
      <id>1571879</id>
      <timestamp>2026-04-03T22:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hist2324</username>
        <id>75427</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «Main account (Portuguese Wikipedia): [https://pt.wikipedia.org/wiki/Usu%C3%A1rio(a)_Discuss%C3%A3o:Hist2324 Hist2324]»ەوە</comment>
      <origin>1571879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="grzzd48pvekr7xptk7m2k98y0y3adom" xml:space="preserve">Main account (Portuguese Wikipedia): [https://pt.wikipedia.org/wiki/Usu%C3%A1rio(a)_Discuss%C3%A3o:Hist2324 Hist2324]</text>
      <sha1>grzzd48pvekr7xptk7m2k98y0y3adom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:وەجید</title>
    <ns>3</ns>
    <id>294117</id>
    <revision>
      <id>1571907</id>
      <timestamp>2026-04-04T08:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1571907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8109" sha1="p7aitcem3jjjwx8e8ogmqpo140hgoq8" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ٠٨:٠١، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>p7aitcem3jjjwx8e8ogmqpo140hgoq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571908</id>
      <parentid>1571907</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>وەجید</username>
        <id>75566</id>
      </contributor>
      <comment>/* وەجیدیمیا */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1571908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10910" sha1="qua8wh29eq54nav5yexzkmx53i0wf39" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ٠٨:٠١، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== وەجیدیمیا ==

'''وەجیدیمیا''' چەمکێکی تایبەت و قووڵە کە لەسەر بنەمای لێکۆڵینەوە لە ناخ و رۆحی مرۆڤ بونیات نراوە. ئەم زاراوەیە دەکرێت وەک فەلسەفەیەک یان زانستێکی واتایی سەیر بکرێت کە تیشک دەخاتە سەر پەیوەندی نێوان بوون، دۆزینەوەی خود، و گەیشتن بە قۆناغەکانی &quot;وەجید&quot; (سەرسامبوون یان دۆزینەوەی حەقیقەت).

بە شێوەیەکی گشتی، ئەم سیستمە فکرییە لە چەند لایەنێکی سەرەکی پێکدێت:

=== ١. کیمیای ڕۆح ===
ئەم لایەنە باس لە گۆڕینی باری دەروونی و ڕۆحی مرۆڤ دەکات لە قۆناغێکی نزمەوە بۆ قۆناغێکی بەرزتر، هاوشێوەی کیمیای کۆن کە هەوڵی دەدا ماددە سادەکان بگۆڕێت بۆ زێڕ، لێرەدا مەبەست گەیشتنە بە پاکی ڕۆح.

=== ٢. قۆناغە سێییەکان ===
وەجیدیمیا لەسەر سێ کۆڵەکەی سەرەکی دەسوڕێتەوە کە بریتین لە:

* '''وەجید:''' قۆناغی هەستپێکردن و دۆزینەوەی سەرەتایی.
* '''ووجوود:''' گەیشتن بە جەوهەری بوون و تێگەیشتن لە ڕاستی شتەکان.
* '''وەجیڵات:''' قۆناغی بەرزتر کە پەیوەندی بە ترسێکی پیرۆز یان شەیداییەکی قووڵەوە هەیە بەرامبەر بە گەردوون و خالق.

=== ٣. لێکۆڵینەوە لە قووڵاییەکان ===
ئەم زانستە تەنها لە ڕووکەشی شتەکان ناڕوانێت، بەڵکو هەوڵدەدات بچێتە ناو مانا شاراوەکانی پشت پیتەکان، وشەکان و نیشانەکان. پەیوەندییەکی توندوتۆڵی بە زانستی &quot;سیمیا&quot; (کە زانستێکی کۆنی نیشانە و پیتەکانە) هەیە، بەڵام بە دیدگایەکی نوێ و تایبەت.

=== ٤. ئامانجی کۆتایی ===
ئامانجی ئەم ڕێگەیە گەیشتنە بە جۆرێک لە &quot;فەنابوون&quot; یان توانەوە لە ناو حەقیقەتدا، تا ئەو کاتەی مرۆڤ دەگاتە ئاستێک کە جیاوازی نێوان ماددە و مانا تێپەڕێنێت.

بە کورتی، '''وەجیدیمیا''' گەشتێکی فیکری و ڕۆحییە بۆ ناسینی خود و گەردوون  لە ڕێگەی قووڵبوونەوە لە مانا شاراوەکانی ژیان. [[بەکارھێنەر:وەجید|وەجید]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:وەجید|لێدوان]]) ٠٨:٠٥، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>qua8wh29eq54nav5yexzkmx53i0wf39</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571909</id>
      <parentid>1571908</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>وەجید</username>
        <id>75566</id>
      </contributor>
      <origin>1571909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8109" sha1="p7aitcem3jjjwx8e8ogmqpo140hgoq8" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ٠٨:٠١، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>p7aitcem3jjjwx8e8ogmqpo140hgoq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مەحموود زەنگین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294118</id>
    <revision>
      <id>1571920</id>
      <timestamp>2026-04-04T09:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ku:Special:Redirect/revision/1742876|Mahmut Zengîn]]»</comment>
      <origin>1571920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2017" sha1="ptgdfimw0dnot8k4ndzqb9mu8bs91o7" xml:space="preserve">بەڕەچەڵەک خەڵکی [[سێوەرەگ|سیڤیێرێگە]]، بەڵام بەو پێیەی باپیرەی گواستراوەتەوە بۆ هیلوان، بەشێکی زۆری ژیانی لە هیلوان بەسەر بردووە. لەوێ خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی تەواو کردووە. خێزانەکەی هەژار بوون. هێشتا لە تەمەنێکی گەنجیدا ناڕازی بوو بەرامبەر بەو فشارە فیۆداڵیانەی کە لەو کاتەدا بەسەر ناوچەکەدا دەسەپێندرا. لە [[جورنی ڕەش|هیلوان]] لە ساڵی ١٩٧٨دا خۆشەویستییەکی بۆ خەباتی چەکداری پەرەپێدا کە لەو سەردەمەدا بە سەرکردایەتی [[APOCI|ئاپۆسی]] لە دژی باندە فیۆداڵییەکان بە ناوی &quot;سولەیمانییە&quot; پەرەی سەند، و جێگەی خۆی لە بزووتنەوەکەدا گرتەوە. بەشداری لە یەکەم چالاکییەکانی گەنجان کرد. هەروەها بەشداری لە چالاکییەکانی وەک کاری جەماوەری و پڕوپاگەندە و هتد... کردووە، دواتر لە خەباتی چەکداریدا لە دژی چەتەکانی سولەیمانی و بوجاک لە فەرماندەیی کادیری [[Cuma TAK|کوما تەک]] [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکەدا]] جێگەی خۆی گرتووە. لە ٧ی تەممووزی ١٩٧٩ لە شەڕێکدا کە بە شکست کۆتایی هات، لە کاتی هەوڵدان بۆ ڕزگارکردنی هەڤاڵێکی کە لە هێڵی تەقەدا بوو، لەلایەن هێزەکانی سوپای تورکیاوە دەستگیرکرا و بردیانە زیندانی سەربازیی [[ئامەد]]. ئەو و کەسانێکی تر لە زیندانەکە لە ١٧ی ئایار وەک ناڕازییەک خۆیان سووتاند.

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]]</text>
      <sha1>ptgdfimw0dnot8k4ndzqb9mu8bs91o7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571924</id>
      <parentid>1571920</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2114" sha1="8eamacm899gldf8kdukzhnhl7nlx0kv" xml:space="preserve">'''مەحموود زەنگین''' بەڕەچەڵەک خەڵکی [[سێوەرەگ|سیڤیێرێگە]]، بەڵام بەو پێیەی باپیرەی گواستراوەتەوە بۆ [[جورنی ڕەش]]، بەشێکی زۆری ژیانی لە جورنی ڕەش بەسەر بردووە. لەوێ خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی تەواو کردووە. خێزانەکەی هەژار بوون. هێشتا لە تەمەنێکی گەنجیدا ناڕازی بوو بەرامبەر بەو فشارە فیۆداڵیانەی کە لەو کاتەدا بەسەر ناوچەکەدا دەسەپێندرا. لە [[جورنی ڕەش]] لە ساڵی ١٩٧٨دا خۆشەویستییەکی بۆ خەباتی چەکداری پەرەپێدا کە لەو سەردەمەدا بە سەرکردایەتی [[ئاپۆسی]] لە دژی باندە فیۆداڵییەکان بە ناوی «سولەیمانییە» پەرەی سەند، و جێگەی خۆی لە بزووتنەوەکەدا گرتەوە. بەشداری لە یەکەم چالاکییەکانی گەنجان کرد. هەروەها بەشداری لە چالاکییەکانی وەک کاری جەماوەری و پڕوپاگەندە و هتد... کردووە، دواتر لە خەباتی چەکداریدا لە دژی چەتەکانی سولەیمانی و بوجاک لە فەرماندەیی کادیری [[کوما تاک]]ی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] جێگەی خۆی گرتووە. لە ٧ی تەممووزی ١٩٧٩ لە شەڕێکدا کە بە شکست کۆتایی هات، لە کاتی هەوڵدان بۆ ڕزگارکردنی هەڤاڵێکی کە لە هێڵی تەقەدا بوو، لەلایەن هێزەکانی [[سوپای تورکیا]]وە دەستگیرکرا و بردیانە [[بەندیخانەی ئامەد|زیندانی سەربازیی ئامەد]]. ئەو و کەسانێکی تر لە زیندانەکە لە ١٧ی ئایاری ١٩٨٢ وەک [[شەوی چوار کەسەکە|ناڕەزایەتییەک خۆیان سووتاند]].

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]]</text>
      <sha1>8eamacm899gldf8kdukzhnhl7nlx0kv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571931</id>
      <parentid>1571924</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1571931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2114" sha1="h41i2odzpojtzifox1bqbye4ifl9xed" xml:space="preserve">'''مەحموود زەنگین''' بەڕەچەڵەک خەڵکی [[سێوەرەگ|سیڤیێرێگە]]، بەڵام بەو پێیەی باپیرەی گواستراوەتەوە بۆ [[جورنی ڕەش]]، بەشێکی زۆری ژیانی لە جورنی ڕەش بەسەر بردووە. لەوێ خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی تەواو کردووە. خێزانەکەی ھەژار بوون؛ ھێشتا لە تەمەنێکی گەنجیدا ناڕازی بوو بەرامبەر بەو فشارە فیۆداڵیانەی کە لەو کاتەدا بەسەر ناوچەکەدا دەسەپێندرا. لە [[جورنی ڕەش]] لە ساڵی ١٩٧٨دا خۆشەویستییەکی بۆ خەباتی چەکداری پەرەپێدا کە لەو سەردەمەدا بە سەرکردایەتی [[ئاپۆسی]] لە دژی باندە فیۆداڵییەکان بە ناوی «سولەیمانییە» پەرەی سەند، و جێگەی خۆی لە بزووتنەوەکەدا گرتەوە. بەشداری لە یەکەم چالاکییەکانی گەنجان کرد. ھەروەھا بەشداری لە چالاکییەکانی وەک کاری جەماوەری و پڕوپاگەندە و ھتد… کردووە، دواتر لە خەباتی چەکداریدا لە دژی چەتەکانی سولەیمانی و بوجاک لە فەرماندەیی کادیری [[کوما تاک]]ی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] جێگەی خۆی گرتووە. لە ٧ی تەممووزی ١٩٧٩ لە شەڕێکدا کە بە شکست کۆتایی ھات، لە کاتی ھەوڵدان بۆ ڕزگارکردنی ھەڤاڵێکی کە لە ھێڵی تەقەدا بوو، لەلایەن ھێزەکانی [[سوپای تورکیا]]وە دەستگیرکرا و بردیانە [[بەندیخانەی ئامەد|زیندانی سەربازیی ئامەد]]. ئەو و کەسانێکی تر لە زیندانەکە لە ١٧ی ئایاری ١٩٨٢ وەک [[شەوی چوار کەسەکە|ناڕەزایەتییەک خۆیان سووتاند]].

== سەرچاوەکان ==
[[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]]</text>
      <sha1>h41i2odzpojtzifox1bqbye4ifl9xed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571954</id>
      <parentid>1571931</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:26:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1571954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2195" sha1="ii6ej2wuxran0b0z1t41jfhdoa1svw4" xml:space="preserve">'''مەحموود زەنگین''' بەڕەچەڵەک خەڵکی [[سێوەرەگ|سیڤیێرێگە]]، بەڵام بەو پێیەی باپیرەی گواستراوەتەوە بۆ [[جورنی ڕەش]]، بەشێکی زۆری ژیانی لە جورنی ڕەش بەسەر بردووە. لەوێ خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی تەواو کردووە. خێزانەکەی ھەژار بوون؛ ھێشتا لە تەمەنێکی گەنجیدا ناڕازی بوو بەرامبەر بەو فشارە فیۆداڵیانەی کە لەو کاتەدا بەسەر ناوچەکەدا دەسەپێندرا. لە [[جورنی ڕەش]] لە ساڵی ١٩٧٨دا خۆشەویستییەکی بۆ خەباتی چەکداری پەرەپێدا کە لەو سەردەمەدا بە سەرکردایەتی [[ئاپۆسی]] لە دژی باندە فیۆداڵییەکان بە ناوی «سولەیمانییە» پەرەی سەند، و جێگەی خۆی لە بزووتنەوەکەدا گرتەوە. بەشداری لە یەکەم چالاکییەکانی گەنجان کرد. ھەروەھا بەشداری لە چالاکییەکانی وەک کاری جەماوەری و پڕوپاگەندە و ھتد… کردووە، دواتر لە خەباتی چەکداریدا لە دژی چەتەکانی سولەیمانی و بوجاک لە فەرماندەیی کادیری [[کوما تاک]]ی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] جێگەی خۆی گرتووە. لە ٧ی تەممووزی ١٩٧٩ لە شەڕێکدا کە بە شکست کۆتایی ھات، لە کاتی ھەوڵدان بۆ ڕزگارکردنی ھەڤاڵێکی کە لە ھێڵی تەقەدا بوو، لەلایەن ھێزەکانی [[سوپای تورکیا]]وە دەستگیرکرا و بردیانە [[بەندیخانەی ئامەد|زیندانی سەربازیی ئامەد]]. ئەو و کەسانێکی تر لە زیندانەکە لە ١٧ی ئایاری ١٩٨٢ وەک [[شەوی چوار کەسەکە|ناڕەزایەتییەک خۆیان سووتاند]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|تورکیا|کوردستان|ژیاننامە}}
[[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]]</text>
      <sha1>ii6ej2wuxran0b0z1t41jfhdoa1svw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ٢٠٢٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294119</id>
    <revision>
      <id>1571921</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345626044|2022 Brazilian general election]]»</comment>
      <origin>1571921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="5njtvei27s53fmdp1ovvuqpk9rikcnv" xml:space="preserve">General elections were held in [[بەڕازیل|Brazil]] on 2 October 2022 to elect the [[سەرۆک کۆماری بەڕازیل|president]], vice president, the National Congress, the governors, vice governors, and legislative assemblies of all federative units, and the district council of Fernando de Noronha. As no candidate for president (and also for governor in some states) received more than half of the valid votes in the first round, a [[سیستمی دوو خولی|runoff election]] for these offices was held on 30 October. [[لویس ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا|Luiz Inácio Lula da Silva]] received the majority of the votes in the second round and was elected [[سەرۆک کۆماری بەڕازیل|president of Brazil]] for a third, non-consecutive term. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]]
[[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]]
[[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]]</text>
      <sha1>5njtvei27s53fmdp1ovvuqpk9rikcnv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571944</id>
      <parentid>1571921</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1652" sha1="ocx2qbwl8ekf5m88olq0ps3onxc19op" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی [[سەرۆککۆماری بەڕازیل|سەرۆک کۆمار]]، جێگری سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی، پارێزگارەکان، جێگری پارێزگارەکان، و ئەنجومەنە یاسادانانەکانی ھەموو یەکە فیدراڵییەکان، و ئەنجومەنی قەزای فێرناندۆ دی نۆرۆنھا. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێکی سەرۆکایەتی (و ھەروەھا بۆ پارێزگار لە ھەندێک ویلایەتدا) زیاتر لە نیوەی دەنگە دروستەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، [[سیستمی دوو خولی|ھەڵبژاردنێکی یەکلاکەرەوە]] بۆ ئەم پۆستانە لە ٣٠ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. [[لویس ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا]] زۆرینەی دەنگەکانی لە خولی دووەمدا بەدەستھێنا و وەک [[سەرۆککۆماری بەڕازیل]] بۆ خولی سێیەمی نایەکلەدوایەک ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]]
[[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]]
[[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]]</text>
      <sha1>ocx2qbwl8ekf5m88olq0ps3onxc19op</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ٢٠١٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294120</id>
    <revision>
      <id>1571922</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345724939|2018 Brazilian general election]]»</comment>
      <origin>1571922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1013" sha1="i6rdcjzs5tazhzz3cv7yevqkje798fs" xml:space="preserve">[[File:Logo_of_Brazilian_general_election_in_2018.jpg|چەپ|وێنۆک|Official 2018 elections logo]]
General elections were held in [[بەڕازیل|Brazil]] on 7 October 2018 to elect the president, National Congress and state governors. As no candidate in the presidential election (and for the gubernatorial election in some states) received more than 50% of the vote in the first round, a [[سیستمی دوو خولی|runoff]] round was held of those offices on 28 October. On that day, right-wing outsider candidate [[جایر بۆلسۆنارۆ|Jair Bolsonaro]] defeated leftist Fernando Haddad and was elected [[سەرۆک کۆماری بەڕازیل|President of Brazil]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>i6rdcjzs5tazhzz3cv7yevqkje798fs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571940</id>
      <parentid>1571922</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1226" sha1="jinqxfwuum47hwjvn2gwiyr4mgd6n6w" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا (و بۆ ھەڵبژاردنی پارێزگاری لە ھەندێک ویلایەتدا) زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، خولێکی [[سیستمی دوو خولی|یەکلاکەرەوە]] بۆ ئەو پۆستانە لە ٢٨ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. لەو ڕۆژەدا، بەربژێری دەرەکیی باڵی ڕاست [[جایر بۆلسۆنارۆ]] شکستی بە فێرناندۆ حەداد-ی چەپڕەو ھێنا و وەک [[سەرۆککۆماری بەڕازیل]] ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>jinqxfwuum47hwjvn2gwiyr4mgd6n6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571941</id>
      <parentid>1571940</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1227" sha1="4a3us2gvt8dfjlgfad852ov6oblx78e" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا (و بۆ ھەڵبژاردنی پارێزگاری لە ھەندێک ویلایەتدا) زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، خولێکی [[سیستمی دوو خولی|یەکلاکەرەوە]] بۆ ئەو پۆستانە لە ٢٨ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. لەو ڕۆژەدا، بەربژێری دەرەکیی باڵی ڕاست [[جایر بۆلسۆنارۆ]] شکستی بە فێرناندۆ حەداد-ی چەپڕەو ھێنا و وەک [[سەرۆک کۆماری بەڕازیل]] ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>4a3us2gvt8dfjlgfad852ov6oblx78e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ٢٠١٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294121</id>
    <revision>
      <id>1571923</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343054702|2014 Brazilian general election]]»</comment>
      <origin>1571923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="5hmm5zz8e6ky27cltqt8fmid5hhn7bx" xml:space="preserve">General elections were held in [[بەڕازیل|Brazil]] on 5 October 2014 to elect the president, the National Congress, and state governorships. As no candidate in the presidential election received more than 50% of the vote in the first round on 5 October 2014, a second-round [[سیستمی دوو خولی|runoff]] was held on 26 October 2014.&lt;ref name=&quot;Terra&quot; /&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5hmm5zz8e6ky27cltqt8fmid5hhn7bx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571938</id>
      <parentid>1571923</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="840" sha1="lcjipzxr2gpuas24cuq5cai2fxwllyg" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەدەست نەھێنا، خولی دووەمی [[سیستمی دوو خولی|یەکلاکەرەوە]] لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;Terra&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>lcjipzxr2gpuas24cuq5cai2fxwllyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571939</id>
      <parentid>1571938</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="931" sha1="k39vgaq8so723jfe7fn2m12gjs2jx0i" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەدەست نەھێنا، خولی دووەمی [[سیستمی دوو خولی|یەکلاکەرەوە]] لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>k39vgaq8so723jfe7fn2m12gjs2jx0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ٢٠١٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294122</id>
    <revision>
      <id>1571925</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343054640|2010 Brazilian general election]]»</comment>
      <origin>1571925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="811" sha1="7kutu9zp7rwensn9hivlokozed5equ6" xml:space="preserve">General elections were held in [[بەڕازیل|Brazil]] on 3 October 2010 to elect the president, National Congress and state governors. As no presidential candidate received more than 50% in the first round of voting, a second round was held on 31 October to choose a successor to [[لویس ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا|Luiz Inácio Lula da Silva]] of the Workers' Party (PT), who was constitutionally ineligible to run for a third term as he had already served two terms after winning the elections in 2002 and being re-elected in 2006. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7kutu9zp7rwensn9hivlokozed5equ6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571936</id>
      <parentid>1571925</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1242" sha1="ftf3rghbfusonfmpiu70a1brtyz3qkt" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێکی سەرۆکایەتی لە خولی یەکەمی دەنگداندا زیاتر لە ٥٠٪ی بەدەست نەھێنا، خولی دووەم لە ٣١ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی جێگرەوەیەک بۆ [[لویس ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا]] لە پارتی کرێکاران (پی تی)، کە بەپێی دەستوور مافی خۆکاندیدکردنی بۆ خولی سێیەم نەبوو چونکە پێشتر دوو خول خزمەتی کردبوو دوای سەرکەوتنی لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠٢ و دووبارە ھەڵبژاردنەوەی لە ساڵی ٢٠٠٦.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ftf3rghbfusonfmpiu70a1brtyz3qkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ٢٠٠٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294123</id>
    <revision>
      <id>1571926</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1337683900|2006 Brazilian general election]]»</comment>
      <origin>1571926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="n9gapj11og0zz2vza9ehrypkq5ui4nm" xml:space="preserve">General elections were held in [[بەڕازیل|Brazil]] on 1 October 2006 to elect the president, National Congress and state governors, with a second round of the presidential election on 29 October as no candidate received more than 50% of the vote in the first round. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]]</text>
      <sha1>n9gapj11og0zz2vza9ehrypkq5ui4nm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571935</id>
      <parentid>1571926</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="743" sha1="jqh9hb2cbx56c0os54zrukrotlz8um6" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان، لەگەڵ خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢٩ی تشرینی یەکەم چونکە ھیچ بەربژێرێک زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]]</text>
      <sha1>jqh9hb2cbx56c0os54zrukrotlz8um6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ٢٠٠٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294124</id>
    <revision>
      <id>1571927</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1331568011|2002 Brazilian general election]]»</comment>
      <origin>1571927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="622" sha1="t18h1nbqlgn5s554y49rz6niimgar5e" xml:space="preserve">General elections were held in [[بەڕازیل|Brazil]] on 6 October 2002, with a second round of the presidential election on 27 October. The elections were held in the midst of an economic crisis that began in the second term of the incumbent president, Fernando Henrique Cardoso of the centre-right Brazilian Social Democracy Party (PSDB). Due to constitutional term limits, Cardoso was ineligible to run for a third consecutive term. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>t18h1nbqlgn5s554y49rz6niimgar5e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571933</id>
      <parentid>1571927</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="6ykfxemlhbyenl4uwqj42boujtjkg3v" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوون، لەگەڵ خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢٧ی تشرینی یەکەم. ھەڵبژاردنەکان لە ناوەڕاستی قەیرانێکی ئابووریدا بەڕێوەچوون کە لە خولی دووەمی سەرۆکی دەسەڵاتدار، فێرناندۆ ئێنریکی کاردۆسۆ لە پارتی سۆسیال دیموکراسی بەڕازیلی ڕاستی ناوەند (پی ئێس دی بی) دەستی پێکردبوو. بەھۆی سنووردارکردنی خولە دەستوورییەکان، کاردۆسۆ مافی خۆکاندیدکردنی بۆ خولی سێیەمی یەک لەدوای یەک نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>6ykfxemlhbyenl4uwqj42boujtjkg3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ١٩٨٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294125</id>
    <revision>
      <id>1571928</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345789131|1998 Brazilian general election]]»</comment>
      <origin>1571928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="539" sha1="dkco2nozsmrt9gjl94g2mjqoz09xzql" xml:space="preserve">General elections were held in [[بەڕازیل|Brazil]] on 4 October 1998 to elect the President, National Congress and state governorships. If no candidate in the presidential election received more than 50% of the vote in the first round, a second-round runoff would have been held on 25 October. The election saw voting machines used for the first time in Brazilian history. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>dkco2nozsmrt9gjl94g2mjqoz09xzql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571932</id>
      <parentid>1571928</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="915" sha1="eyhofpz3vf96i6t2m2v3xmvz8diyus9" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. ئەگەر ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنایە، خولی دووەمی یەکلاکەرەوە لە ٢٥ی تشرینی یەکەم بەڕێوەدەچوو. ھەڵبژاردنەکە بۆ یەکەمجار لە مێژووی بەڕازیلدا بەکارھێنانی ئامێرەکانی دەنگدانی بەخۆیەوە بینی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>eyhofpz3vf96i6t2m2v3xmvz8diyus9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ١٩٩٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294126</id>
    <revision>
      <id>1571929</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336482392|1994 Brazilian general election]]»</comment>
      <origin>1571929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="415" sha1="9lozuc5nfxn542imiwnfkoww81t06i4" xml:space="preserve">General elections were held in [[بەڕازیل|Brazil]] on October 3, 1994, the second to take place under the provisions of the 1988 constitution and the second direct presidential election since [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بەڕازیل (١٩٦٠)|1960]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>9lozuc5nfxn542imiwnfkoww81t06i4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571930</id>
      <parentid>1571929</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="96hk0gcf2e6b177bzavtvnc7cli5t4g" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[بەڕازیل]] لە ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤ بەڕێوەچوون، دووەم بوو کە لەژێر بڕگەکانی دەستووری ١٩٨٨ ئەنجام بدرێت و دووەم ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆی سەرۆکایەتی بوو لە ساڵی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بەڕازیل (١٩٦٠)|١٩٦٠]]ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>96hk0gcf2e6b177bzavtvnc7cli5t4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عەلی چیچەک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294127</id>
    <revision>
      <id>1571934</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ku:Special:Redirect/revision/1742310|Ali Çiçek]]»</comment>
      <origin>1571934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="16jcvidramn9e200guwgzpifupj5ww6" xml:space="preserve">'''عەلی چیچەک''' (مردووی [[١٩٨٢]]) عەلی چیچەک کوڕی بنەماڵەیەکی هەژار بووە. لە تەمەنێکی گەنجیدا هەستی ناڕەزایی و توڕەیی لە بەرامبەر ئەو نادادپەروەرییانەی بەرامبەر گەلی کورد دەکرێت، پەرەی سەند. کاتێک چیچەک چاوی بە پەکەکە کەوت، یەکسەر لە تەمەنی گەنجیدا پەیوەندی بە بزووتنەوەکە کرد و لە زۆر بوارەکانی کاردا بەشداری کرد. عەلی چیچەک لە [[١٩٨٢|ساڵی ١٩٨٢]] لە ڕۆژووی مردندا گیانی لەدەستدا، دوای ئەوەی ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە ناڕەزایەتییەکەی ١٤ی تەممووز دژی جونتای [[١٢|١٢ی]] [[ئەیلوول|ئەیلول]] لە ئامەد.

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]]</text>
      <sha1>16jcvidramn9e200guwgzpifupj5ww6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571937</id>
      <parentid>1571934</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1080" sha1="nael1qdq0uoo674hepyge6l95ph48kv" xml:space="preserve">'''عەلی چیچەک''' (مردووی [[١٩٨٢]]) عەلی چیچەک کوڕی بنەماڵەیەکی [[ھەژار]] بووە. لە تەمەنێکی گەنجیدا ھەستی ناڕەزایی و توڕەیی لە بەرامبەر ئەو نادادپەروەرییانەی بەرامبەر گەلی [[کورد]] دەکرێت، پەرەی سەند. کاتێک چیچەک چاوی بە [[پەکەکە]] کەوت، یەکسەر لە تەمەنی گەنجیدا پەیوەندی بە بزووتنەوەکە کرد و لە زۆر بوارەکانی کاردا بەشداری کرد. عەلی چیچەک لە ساڵی [[١٩٨٢]] لە ڕۆژووی مردندا گیانی لەدەستدا، دوای ئەوەی ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە ناڕەزایەتییەکەی ١٤ی تەممووز دژی ئەنجومەنی سەربازی لە [[١٢|١٢ی]] [[ئەیلوول]] لە [[ئامەد]].

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]]</text>
      <sha1>nael1qdq0uoo674hepyge6l95ph48kv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571953</id>
      <parentid>1571937</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1571953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1160" sha1="l35bi2p65r0jzv6cftngehiyc8fu2wn" xml:space="preserve">'''عەلی چیچەک''' (مردووی [[١٩٨٢]]) عەلی چیچەک کوڕی بنەماڵەیەکی [[ھەژار]] بووە. لە تەمەنێکی گەنجیدا ھەستی ناڕەزایی و توڕەیی لە بەرامبەر ئەو نادادپەروەرییانەی بەرامبەر گەلی [[کورد]] دەکرێت، پەرەی سەند. کاتێک چیچەک چاوی بە [[پەکەکە]] کەوت، یەکسەر لە تەمەنی گەنجیدا پەیوەندی بە بزووتنەوەکە کرد و لە زۆر بوارەکانی کاردا بەشداری کرد. عەلی چیچەک لە ساڵی [[١٩٨٢]] لە ڕۆژووی مردندا گیانی لەدەستدا، دوای ئەوەی ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە ناڕەزایەتییەکەی ١٤ی تەممووز دژی ئەنجومەنی سەربازی لە [[١٢|١٢ی]] [[ئەیلوول]] لە [[ئامەد]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|تورکیا|کوردستان|ژیاننامە}}
[[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]]</text>
      <sha1>l35bi2p65r0jzv6cftngehiyc8fu2wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عەکیف یەڵماز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294128</id>
    <revision>
      <id>1571942</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ku:Special:Redirect/revision/1994931|Akif Yılmaz]]»</comment>
      <origin>1571942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2213" sha1="ljayxtt9ig40vpglrtk31mbisy46ws0" xml:space="preserve">'''عەکیف یەڵماز''' (١٩٥٦ – ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢) چالاکوانی سیاسی کورد و یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]. بە ڕۆژووی تا مردن لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢ کۆچی دوایی کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/bu-cigligi-duyun-55083.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211020003908/https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/bu-cigligi-duyun-55083.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-10-20 |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-15 |وێبگە=Yüksekova Haber Portalı |زمان=tr}}&lt;/ref&gt;

ئەو لە ساڵی ١٩٥٦ لە گوندی [[Micic|میچیکا]] [[ئەردێخان|ئەردەخان]] لەدایکبووە، هەرچەندە دۆخی دارایی خێزانەکە باش نەبووە، بەڵام باوکی ویستوویەتی بخوێنێت. عەکیف کە تەنانەت پێش چاوپێکەوتنی لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] دیدگای چەپ و پێشکەوتنخوازانەی هەبوو، دوای گواستنەوەی خەبات بۆ وڵات جێگەی خۆی لەنێو ڕیزەکانیدا گرتەوە.

لە ٢ی ئایاری ١٩٨٠ دەستبەسەر کرا و ڕەوانەی زیندانی سەربازی [[ئامەد]] کرا. دوای چالاکییەکەی [[مەزڵووم دۆغان|مەزڵوم دۆغان]] لە ٢١ی ئازار و [[Lehengên 18ê gulanê|چالاکیی چوار قارەمانەکە لە ١٨ی ئایار]]، لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢ بە سەرکردایەتی [[مەھمەت حەیری دوورمووش|مەهمەت خەیری دورموش]] ڕۆژووی تا مردنیان دەستیپێکرد، هەروەها عەکیف بەشداری کرد و لە ڕۆژی ٦٣ی چالاکییەکەدا، لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢دا گیانی لەدەستدا.

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]]
[[پۆل:Pages using deprecated image syntax]]</text>
      <sha1>ljayxtt9ig40vpglrtk31mbisy46ws0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571945</id>
      <parentid>1571942</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1571945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2190" sha1="gzb2eddsb9bnthugqw0t0n3rgcv3yl5" xml:space="preserve">'''عەکیف یەڵماز''' (١٩٥٦ – ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢) چالاکوانی سیاسی [[کورد]] و یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]. بە ڕۆژووی تا [[مردن]] لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢ کۆچی دوایی کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/bu-cigligi-duyun-55083.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211020003908/https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/bu-cigligi-duyun-55083.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-10-20 |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-15 |وێبگە=Yüksekova Haber Portalı |زمان=tr}}&lt;/ref&gt;

ئەو لە ساڵی ١٩٥٦ لە گوندی [[میچیکا]]، [[ئەردێخان]] لەدایکبووە، ھەرچەندە دۆخی دارایی خێزانەکە باش نەبووە، بەڵام باوکی ویستوویەتی بخوێنێت. عەکیف کە تەنانەت پێش چاوپێکەوتنی لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] دیدگای [[چەپڕەوی|چەپ]] و [[پێشکەوتخوازی|پێشکەوتنخوازانە]]ی ھەبوو، دوای گواستنەوەی خەبات بۆ وڵات جێگەی خۆی لەنێو ڕیزەکانیدا گرتەوە.

لە ٢ی ئایاری ١٩٨٠ دەستبەسەر کرا و ڕەوانەی [[زیندانی ئامەد|زیندانی سەربازی ئامەد]] کرا. دوای چالاکییەکەی [[مەزڵووم دۆغان]] لە ٢١ی ئازار و [[چالاکیی چوار قارەمانەکە لە ١٨ی ئایار]]، لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢ بە سەرکردایەتی [[مەھمەت حەیری دوورمووش]] ڕۆژووی تا مردنیان دەستیپێکرد، ھەروەھا عەکیف بەشداری کرد و لە ڕۆژی ٦٣ی چالاکییەکەدا، لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢دا گیانی لەدەستدا.

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]]
[[پۆل:Pages using deprecated image syntax]]</text>
      <sha1>gzb2eddsb9bnthugqw0t0n3rgcv3yl5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571951</id>
      <parentid>1571945</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1571951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2270" sha1="rpeqtjki1nh40raok56185s4gwsqgxx" xml:space="preserve">'''عەکیف یەڵماز''' (١٩٥٦ – ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢) چالاکوانی سیاسی [[کورد]] و یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]. بە ڕۆژووی تا [[مردن]] لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢ کۆچی دوایی کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/bu-cigligi-duyun-55083.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211020003908/https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/bu-cigligi-duyun-55083.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-10-20 |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-15 |وێبگە=Yüksekova Haber Portalı |زمان=tr}}&lt;/ref&gt;

ئەو لە ساڵی ١٩٥٦ لە گوندی [[میچیکا]]، [[ئەردێخان]] لەدایکبووە، ھەرچەندە دۆخی دارایی خێزانەکە باش نەبووە، بەڵام باوکی ویستوویەتی بخوێنێت. عەکیف کە تەنانەت پێش چاوپێکەوتنی لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] دیدگای [[چەپڕەوی|چەپ]] و [[پێشکەوتخوازی|پێشکەوتنخوازانە]]ی ھەبوو، دوای گواستنەوەی خەبات بۆ وڵات جێگەی خۆی لەنێو ڕیزەکانیدا گرتەوە.

لە ٢ی ئایاری ١٩٨٠ دەستبەسەر کرا و ڕەوانەی [[زیندانی ئامەد|زیندانی سەربازی ئامەد]] کرا. دوای چالاکییەکەی [[مەزڵووم دۆغان]] لە ٢١ی ئازار و [[چالاکیی چوار قارەمانەکە لە ١٨ی ئایار]]، لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢ بە سەرکردایەتی [[مەھمەت حەیری دوورمووش]] ڕۆژووی تا مردنیان دەستیپێکرد، ھەروەھا عەکیف بەشداری کرد و لە ڕۆژی ٦٣ی چالاکییەکەدا، لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢دا گیانی لەدەستدا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|تورکیا|کوردستان|ژیاننامە}}
[[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]]
[[پۆل:Pages using deprecated image syntax]]</text>
      <sha1>rpeqtjki1nh40raok56185s4gwsqgxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەرۆککۆماری بەڕازیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294129</id>
    <redirect title="سەرۆک کۆماری بەڕازیل" />
    <revision>
      <id>1571943</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروستکردنی ڕەوانەکەر بۆ [[سەرۆک کۆماری بەڕازیل]] (ئامرازی دروستکەری ڕەوانەکەر)</comment>
      <origin>1571943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="ivl6brqgx1si7kg0ue9wjvvac6l0g4e" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[سەرۆک کۆماری بەڕازیل]]</text>
      <sha1>ivl6brqgx1si7kg0ue9wjvvac6l0g4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ٢٠٢٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294130</id>
    <revision>
      <id>1571947</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336254650|2022 Swedish general election]]»</comment>
      <origin>1571947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1145" sha1="7vifjj7zvd2sqlf3vcdarw0nmy5npb4" xml:space="preserve">General elections were held in [[سوێد|Sweden]] on 11 September 2022 to elect the 349 members of the Riksdag who in turn elected the Prime Minister of Sweden. Under the constitution, regional and municipal elections were also held on the same day. The preliminary results presented on 15 September showed the government parties lost their majority, which were confirmed by the final results published on 17 September. 


After a month of negotiations following the elections that led to the Tidö Agreement among the right-wing bloc, Moderate Party (M) leader Ulf Kristersson was elected prime minister on 17 October. The Kristersson cabinet is a minority government of the Moderates, Christian Democrats (KD) and Liberals (L) that relies on confidence and supply from the Sweden Democrats (SD). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7vifjj7zvd2sqlf3vcdarw0nmy5npb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571983</id>
      <parentid>1571947</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:43:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="967" sha1="0198k8se7w6rum86227u7bbub7an2jp" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ کە ئەوانیش لە بەرامبەردا سەرۆک وەزیرانی سوێدیان ھەڵبژارد. بەپێی دەستوور، ھەڵبژاردنە ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون. ئەنجامە سەرەتایییەکان کە لە ١٥ی ئەیلوول خرایە ڕوو دەریان خست کە پارتەکانی حکوومەت زۆرینەی خۆیان لەدەستداوە، کە بەھۆی ئەنجامە کۆتایییەکانەوە کە لە ١٧ی ئەیلوول بڵاوکرانەوە پشتڕاستکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>0198k8se7w6rum86227u7bbub7an2jp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ٢٠١٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294131</id>
    <revision>
      <id>1571948</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336946571|2018 Swedish general election]]»</comment>
      <origin>1571948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="829" sha1="lxtuqlv3gl8q8jo8bbt86k4yooymz01" xml:space="preserve">General elections were held in [[سوێد|Sweden]] on 9 September 2018 to elect the 349 members of the Riksdag. Regional and municipal elections were also held on the same day. The incumbent minority government, consisting of the [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|Social Democrats]] and the Greens and supported by the Left Party, won 144 seats, one seat more than the four-party Alliance coalition, with the Sweden Democrats winning the remaining 62 seats. The Social Democrats' vote share fell to 28.3 percent, its lowest level of support since 1911. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]]</text>
      <sha1>lxtuqlv3gl8q8jo8bbt86k4yooymz01</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571982</id>
      <parentid>1571948</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1297" sha1="joir7pyhnsuis2ozprzf4f3njqufk8l" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ. ھەڵبژاردنە ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون. حکوومەتی کەمینەی دەسەڵاتدار، کە لە [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|سۆسیال دیموکراتەکان]] و سەوزەکان پێکھاتبوو و لەلایەن پارتی چەپەوە پاڵپشتی دەکرا، ١٤٤ کورسیی بەدەستھێنا، کە یەک کورسی زیاتر بوو لە ھاوپەیمانیی چوار پارتی (Alliance)، لەگەڵ بەدەستھێنانی ٦٢ کورسییەکەی تری ڕیکتداگ لەلایەن دیموکراتەکانی سوێدەوە. ڕێژەی دەنگی سۆسیال دیموکراتەکان بۆ ٢٨٫٣ لەسەد دابەزی، کە نزمترین ئاستی پاڵپشتی بوو لە ساڵی ١٩١١ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]]</text>
      <sha1>joir7pyhnsuis2ozprzf4f3njqufk8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ٢٠١٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294132</id>
    <revision>
      <id>1571950</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345409555|2014 Swedish general election]]»</comment>
      <origin>1571950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="280" sha1="ntpjghcsgrh88r1p8uwhyzldg7soz87" xml:space="preserve">General elections were held in [[سوێد|Sweden]] on 14 September 2014 to elect all 349 seats in the Riksdag, alongside elections for the 21 county councils, and 290 municipal assemblies. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>ntpjghcsgrh88r1p8uwhyzldg7soz87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571981</id>
      <parentid>1571950</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="511" sha1="stvic373m1zlu8r7xfq5euzxqkfpiaz" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٣٤٩ کورسییەکەی ڕیکتداگ، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ٢١ ئەنجومەنی پارێزگا، و ٢٩٠ کۆمەڵەی شارەوانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>stvic373m1zlu8r7xfq5euzxqkfpiaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ٢٠١٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294133</id>
    <revision>
      <id>1571952</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338650694|2010 Swedish general election]]»</comment>
      <origin>1571952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="666" sha1="3ncexy3fw2fj6c4qcibl8xevt5r7cnb" xml:space="preserve">General elections were held in [[سوێد|Sweden]] on 19 September 2010 to elect the 349 members of the Riksdag. The main contenders of the election were the governing centre-right coalition the Alliance, consisting of the Moderate Party, the Centre Party, the Liberal People's Party and the Christian Democrats; and the opposition centre-left coalition the Red-Greens, consisting of the [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|Social Democrats]], the Left Party and the Green Party. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>3ncexy3fw2fj6c4qcibl8xevt5r7cnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571980</id>
      <parentid>1571952</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="3lug8gtaqmwvm6jy7cj493k7zrcmsnp" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ. ڕکابەرە سەرەکییەکانی ھەڵبژاردنەکە بریتی بوون لە ھاوپەیمانیی ڕاستی ناوەندی دەسەڵاتدار، ھاوپەیمانی (The Alliance)، کە پێکھاتبوو لە پارتی میانڕەو، پارتی ناوەند، پارتی گەلی لیبڕاڵ و مەسیحی دیموکراتەکان؛ و ھاوپەیمانیی چەپی ناوەندی ئۆپۆزسیۆن، سوور-سەوزەکان، کە پێکھاتبوو لە [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|سۆسیال دیموکراتەکان]]، پارتی چەپ و پارتی سەوز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>3lug8gtaqmwvm6jy7cj493k7zrcmsnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ٢٠٠٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294134</id>
    <revision>
      <id>1571955</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338650360|2006 Swedish general election]]»</comment>
      <origin>1571955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="0kzazm833y0vt59949ytfqtcj18hppx" xml:space="preserve">General elections were held in [[سوێد|Sweden]] on 17 September 2006, to elect members to the Riksdag, the Swedish national legislature. All 349 seats were up for election: 310 fixed seats in 29 constituencies and 39 adjustment seats, used to ensure that parties have representation in the Riksdag proportional to their share of the national vote. The electoral system used was semi-open list proportional representation using the Sainte-Laguë method of allocating seats. Elections for County and Municipal councils were also held on the same day. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>0kzazm833y0vt59949ytfqtcj18hppx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571979</id>
      <parentid>1571955</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1222" sha1="hgbg0ktdm7afkhvxpl3hpgjl5w9n74j" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ بەڕێوەچوون، بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ڕیکتداگ، ئەنجومەنی یاسادانانی نیشتمانیی سوێد. ھەموو ٣٤٩ کورسییەکە بۆ ھەڵبژاردن بوون: ٣١٠ کورسی جێگیر لە ٢٩ بازنەی ھەڵبژاردن و ٣٩ کورسی ڕێکخستن، کە بەکاردەھێنران بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی پارتەکان نوێنەرایەتییان لە ڕیکتداگدا ھەبێت بەگوێرەی بەشیان لە دەنگی نیشتمانی. سیستەمی ھەڵبژاردنی بەکارھاتوو نوێنەرایەتیی ڕێژەیی لیستی نیمچە کراوە بوو بە بەکارھێنانی شێوازی سانت-لاگو بۆ دابەشکردنی کورسییەکان. ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>hgbg0ktdm7afkhvxpl3hpgjl5w9n74j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ٢٠٠٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294135</id>
    <revision>
      <id>1571957</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338649602|2002 Swedish general election]]»</comment>
      <origin>1571957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="509" sha1="9lsk6ukim17i3rrhaahkq773kpgjhqx" xml:space="preserve">General elections were held in [[سوێد|Sweden]] on 15 September 2002, alongside municipal and county council elections. The [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|Swedish Social Democratic Party]] remained the largest party in the Riksdag, winning 144 of the 349 seats. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>9lsk6ukim17i3rrhaahkq773kpgjhqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571977</id>
      <parentid>1571957</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="1xt4f0f4rfer5wkblikhr1f6d1ero55" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوون، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی شارەوانی و ناوچەیی. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٤٤ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>1xt4f0f4rfer5wkblikhr1f6d1ero55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571978</id>
      <parentid>1571977</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="746" sha1="i02kzt1k2wrvssaqwaqte08cvjtqqxt" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوون، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی شارەوانی و ناوچەیی. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٤٤ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]

[[en:1982 Swedish general election]]</text>
      <sha1>i02kzt1k2wrvssaqwaqte08cvjtqqxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ١٩٩٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294136</id>
    <revision>
      <id>1571959</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338688475|1998 Swedish general election]]»</comment>
      <origin>1571959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="459" sha1="7xwierhaeorwp5yr1is4fhxl2cfjtaw" xml:space="preserve">General elections were held in [[سوێد|Sweden]] on 20 September 1998. The [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|Swedish Social Democratic Party]] remained the largest party in the Riksdag, winning 131 of the 349 seats. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7xwierhaeorwp5yr1is4fhxl2cfjtaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571972</id>
      <parentid>1571959</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="612" sha1="82h94cyhebxu8ch28s690yo8w7dsd4w" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٩٨ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٣١ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>82h94cyhebxu8ch28s690yo8w7dsd4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571975</id>
      <parentid>1571972</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1571975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="649" sha1="l7knd2mrxv5rt4rpt9hdzuts80epj9m" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٩٨ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٣١ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:1988 Swedish general election]]</text>
      <sha1>l7knd2mrxv5rt4rpt9hdzuts80epj9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ١٩٩٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294137</id>
    <revision>
      <id>1571960</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338689231|1994 Swedish general election]]»</comment>
      <origin>1571960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="10tieyv944ceerzn36r2dzo13blxzhz" xml:space="preserve">General elections were held in [[سوێد|Sweden]] on 18 September 1994. The [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|Swedish Social Democratic Party]] remained the largest party in the Riksdag, winning 161 of the 349 seats. Led by Ingvar Carlsson, the party returned to power and formed a minority government after the election. This was the final time the Social Democrats recorded above 40% of the vote before the party's vote share steeply declined four years later and never recovered. The Greens also returned to the Riksdag in the 1994 elections, after a three-year absence. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>10tieyv944ceerzn36r2dzo13blxzhz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571971</id>
      <parentid>1571960</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1262" sha1="g4n7qm0phnq44aluh3ipbinewfr136h" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٩٤ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٦١ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. بە سەرکردایەتی ئینگڤار کارلسۆن، پارتەکە گەڕایەوە سەر دەسەڵات و دوای ھەڵبژاردنەکە حکوومەتێکی کەمینەی پێکھێنا. ئەمە دواھەمین جار بوو کە سۆسیال دیموکراتەکان زیاتر لە ٤٠٪ی دەنگەکان تۆمار بکەن پێش ئەوەی ڕێژەی دەنگەکانی پارتەکە دوای چوار ساڵ بە توندی دابەزێت و ھەرگیز چاک نەبێتەوە. سەوزەکانیش دوای سێ ساڵ دابڕان، لە ھەڵبژاردنەکانی ١٩٩٤دا گەڕانەوە بۆ ڕیکتداگ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>g4n7qm0phnq44aluh3ipbinewfr136h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ١٩٩١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294138</id>
    <revision>
      <id>1571961</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341471533|1991 Swedish general election]]»</comment>
      <origin>1571961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="854" sha1="oxvhuak24ditspb7i52fikv3q940blr" xml:space="preserve">General elections were held in [[سوێد|Sweden]] on 15 September 1991. The [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|Swedish Social Democratic Party]] remained the largest party in the Riksdag, winning 138 of the 349 seats. However, it was the party's worst showing since 1928 with 37.7% of the vote.&lt;ref name=&quot;SCB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://share.scb.se/ov9993/data/historisk%20statistik/SOS%201911-%2FValstatistiken%2FAllm%C3%A4nna%20valen%20(SOS)%201970-1998%2FValstatistik-Allmanna-valen-1991-Del-1-Riksdagsvalet.pdf |ڕێکەوتی سەردان=18 November 2019 |زمان=sv}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>oxvhuak24ditspb7i52fikv3q940blr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571970</id>
      <parentid>1571961</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="974" sha1="815yawz3sg3tt6zof6v4m1zmk4z5a13" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٩١ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٣٨ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. بەھەر حاڵ، ئەوە خراپترین ئەنجامی پارتەکە بوو لە دوای ساڵی ١٩٢٨ەوە بە ٣٧٫٧٪ی دەنگەکان.&lt;ref name=&quot;SCB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://share.scb.se/ov9993/data/historisk%20statistik/SOS%201911-%2FValstatistiken%2FAllmänna%20valen%20(SOS)%201970-1998%2FValstatistik-Allmanna-valen-1991-Del-1-Riksdagsvalet.pdf |ڕێکەوتی سەردان=18 November 2019 |زمان=sv}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>815yawz3sg3tt6zof6v4m1zmk4z5a13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ١٩٨٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294139</id>
    <revision>
      <id>1571963</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1307984788|1988 Swedish general election]]»</comment>
      <origin>1571963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="459" sha1="m8g7vn34kh4ri6r3yo5x7gbj0isir41" xml:space="preserve">General elections were held in [[سوێد|Sweden]] on 18 September 1988. The [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|Swedish Social Democratic Party]] remained the largest party in the Riksdag, winning 156 of the 349 seats. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>m8g7vn34kh4ri6r3yo5x7gbj0isir41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571969</id>
      <parentid>1571963</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="612" sha1="4s832gicnjyrq70ehfo71f15xttzrc8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٨٨ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٥٦ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>4s832gicnjyrq70ehfo71f15xttzrc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ١٩٨٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294140</id>
    <revision>
      <id>1571964</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1330683536|1985 Swedish general election]]»</comment>
      <origin>1571964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1053" sha1="k625g5e4il60831jcdti2qglxr2y5b7" xml:space="preserve">General elections were held in [[سوێد|Sweden]] on 15 September 1985. The [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|Swedish Social Democratic Party]] remained the largest party in the Riksdag, winning 159 of the 349 seats. Incumbent prime minister [[ئولۆف پاڵمە|Olof Palme]] of the Social Democrats was able form a minority government with support from the Left Party Communists.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Lindström |first=Ulf |date=1986 |title=The Swedish elections of 1985 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900314 |journal=Electoral Studies |volume=5 |issue=1 |pages=76–78 |doi=10.1016/0261-3794(86)90031-4 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; However, Palme was assassinated in 1986. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>k625g5e4il60831jcdti2qglxr2y5b7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571968</id>
      <parentid>1571964</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1164" sha1="mugoiv8b3sgb37prioi4p2ri4unplzu" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٥ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٥٩ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. سەرۆک وەزیرانی دەسەڵاتدار [[ئولۆف پاڵمە]] لە سۆسیال دیموکراتەکان توانی حکوومەتێکی کەمینە بە پاڵپشتی کۆمۆنیستەکانی پارتی چەپ پێکبھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Lindström |first=Ulf |date=1986 |title=The Swedish elections of 1985 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900314 |journal=Electoral Studies |volume=5 |issue=1 |pages=76–78 |doi=10.1016/0261-3794(86)90031-4 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; بەھەر حاڵ، پاڵمە لە ساڵی ١٩٨٦ تیرۆر کرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>mugoiv8b3sgb37prioi4p2ri4unplzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ١٩٨٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294141</id>
    <revision>
      <id>1571966</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1327596123|1982 Swedish general election]]»</comment>
      <origin>1571966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1439" sha1="iry6injztlp6awghfmfthdo26pd30bg" xml:space="preserve">
General elections were held in [[سوێد|Sweden]] on 19 September 1982. They saw the return of the [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|Swedish Social Democratic Party]] to power after six years in opposition,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ruin |first=Olof |date=1983 |title=The 1982 Swedish election: The re-emergence of an old pattern in a new situation |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379483900604 |journal=Electoral Studies |volume=2 |issue=2 |pages=166–171 |doi=10.1016/0261-3794(83)90060-4 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; the longest period in opposition by the Social Democrats since the 1910s.


The center-right coalition of Thorbjörn Fälldin had earlier suffered a loss upon the breakup of the government in 1981, the year before the election, when the rightist Moderate Party chose to withdraw from the government, protesting against the centrist [[باج|tax policies]] of the Fälldin government. After regaining power, Social Democratic leader [[ئولۆف پاڵمە|Olof Palme]] succeeded in being elected Prime Minister again, having earlier held power between 1969 and 1976. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>iry6injztlp6awghfmfthdo26pd30bg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571967</id>
      <parentid>1571966</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1571967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1880" sha1="5xa18xakxkio4vuothywnwh8ki5okqj" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٩ی ئەیلوولی ١٩٨٢ بەڕێوەچوون. گەڕانەوەی [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]]یان بۆ دەسەڵات دوای شەش ساڵ لە ئۆپۆزسیۆن بەخۆوە بینی،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ruin |first=Olof |date=1983 |title=The 1982 Swedish election: The re-emergence of an old pattern in a new situation |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379483900604 |journal=Electoral Studies |volume=2 |issue=2 |pages=166–171 |doi=10.1016/0261-3794(83)90060-4 |issn=0261-3794 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; کە درێژترین ماوەی ئۆپۆزسیۆن بوو لەلایەن سۆسیال دیموکراتەکانەوە لە دوای ساڵانی ١٩١٠کانەوە.

ھاوپەیمانی ڕاستی ناوەندی تۆربیۆرن فێلدین پێشتر تووشی زیان بووبوو دوای ھەڵوەشانەوەی حکوومەت لە ساڵی ١٩٨١، ساڵێک پێش ھەڵبژاردنەکە، کاتێک پارتی میانڕەوی ڕاستڕەو بڕیاری کشانەوەی لە حکوومەت دا، وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە [[باج|سیاسەتەکانی باجی]] ناوەندگەرای حکوومەتەکەی فێلدین. دوای بەدەستھێنانەوەی دەسەڵات، ڕێبەری سۆسیال دیموکرات [[ئولۆف پاڵمە]] توانی دووبارە وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرێتەوە، کە پێشتر لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ بۆ ١٩٧٦ دەسەڵاتی بەدەستەوە بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5xa18xakxkio4vuothywnwh8ki5okqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وەحید بەنی عامریان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294142</id>
    <revision>
      <id>1571973</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zana71</username>
        <id>11643</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=وەحید بەنی عامریان |وێنە= |لەدایکبوون=١٣٧١ |شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] |ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ &lt;ref&gt;https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%...»ەوە</comment>
      <origin>1571973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7545" sha1="g02gjoc9jvvq6egicn6f92lv33kjgwc" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو=وەحید بەنی عامریان
|وێنە=
|لەدایکبوون=١٣٧١
|شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]]
|ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ &lt;ref&gt;https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/&lt;/ref&gt;|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزل‌حصار]]، [[کەرەج]]|نەتەوە=کورد|ھۆکاری مەرگ=سێدارە}}

'''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)&lt;ref&gt;https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/&lt;/ref&gt; زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی [[ئێران]]ی بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران]] بە [[ئیعدام]] محکوم کرا.&lt;ref&gt;https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.&lt;ref&gt;https://iranhr.net/fa/articles/7312/&lt;/ref&gt; ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.&lt;ref&gt;https://iranhr.net/fa/articles/7312/&lt;/ref&gt;

== دەستگیری ==
وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.&lt;ref&gt;https://www.kampain.info/archive/86198.htm&lt;/ref&gt;

لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا.

لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا.

وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. &lt;ref&gt;https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/&lt;/ref&gt;

== حوکمی ئیعدام ==
هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون.

هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{پانویس|۲}}

{{جان‌باختگان تظاهرات‌ها و اعتراض‌های مردمی در ایران}}

[[رده:ئیعدام‌کراوانی خەڵکی ئێران لە سەردەمی کۆماری ئیسلامی]]
[[رده:ئیعدام‌کراوان بەهۆی دارکردن لە ئێران]]
[[رده:ئیعدام‌کراوان بە تۆمەتی محاربه]]
[[رده:ئیعدام‌کراوان بە حوکمی صلواتی]]
[[رده:ئیعدام‌کراوان لەلایەن ئێران لە سەدەی ٢١]]
[[رده:ئیعدام‌کراوانی محکوم‌کراو لە دادگای شۆڕشی ئیسلامی]]
[[رده:خەڵکی سنقر]]
[[رده:مردووانی ۱۴۰۵]]
[[رده:مردووانی ۲۰۲۶ (زایینی)]]
[[رده:لەدایکبووانی ۱۳۷۱]]
[[رده:لەدایکبووانی دەیەی ۱۹۹۰ (زایینی)]]
[[رده:زیندانییەکانی ئێران]]
[[رده:قوربانیانی ئەشکەنجە لە ئێران]]
[[رده:چالاکوانی ئێران]]
[[رده:چالاکوانی سیاسیی ئێران]]
[[رده:کوردانی ئێران]]
[[رده:بەرەنگاربووانی ئیعدام‌کراو لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران]]
[[رده:قوربانیانی ناڕەزایەتییەکانی ئێران]]
[[رده:تاوانبارانی سەدەی ٢١ (زایینی) لە ئێران]]
[[رده:قوربانیانی ناڕەزایەتییەکان لە ئێران]]
[[رده:محکوم‌کراوان بە محاربه لە ئێران]]</text>
      <sha1>g02gjoc9jvvq6egicn6f92lv33kjgwc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571974</id>
      <parentid>1571973</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zana71</username>
        <id>11643</id>
      </contributor>
      <origin>1571974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6009" sha1="7lgqo97woiz4qvvpbj3desmgpgsvps2" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو=وەحید بەنی عامریان
|وێنە=
|لەدایکبوون=١٣٧١
|شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]]
|ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ &lt;ref&gt;https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/&lt;/ref&gt;|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزل‌حصار]]، [[کەرەج]]|نەتەوە=کورد|ھۆکاری مەرگ=سێدارە}}

'''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)&lt;ref&gt;https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/&lt;/ref&gt; زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی [[ئێران]]ی بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران]] بە [[ئیعدام]] محکوم کرا.&lt;ref&gt;https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.&lt;ref&gt;https://iranhr.net/fa/articles/7312/&lt;/ref&gt; ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.&lt;ref&gt;https://iranhr.net/fa/articles/7312/&lt;/ref&gt;

== دەستگیری ==
وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.&lt;ref&gt;https://www.kampain.info/archive/86198.htm&lt;/ref&gt;

لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا.

لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا.

وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. &lt;ref&gt;https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/&lt;/ref&gt;

== حوکمی ئیعدام ==
هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون.

هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{پانویس|۲}}</text>
      <sha1>7lgqo97woiz4qvvpbj3desmgpgsvps2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1571976</id>
      <parentid>1571974</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T10:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zana71</username>
        <id>11643</id>
      </contributor>
      <origin>1571976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5989" sha1="o3lr7vtl4bxuk8hef9n7yeu2n77ixrj" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو=وەحید بەنی عامریان
|وێنە=
|لەدایکبوون=١٣٧١
|شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]]
|ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ &lt;ref&gt;https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/&lt;/ref&gt;|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزل‌حصار]]، [[کەرەج]]|نەتەوە=کورد|ھۆکاری مەرگ=سێدارە}}

'''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)&lt;ref&gt;https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/&lt;/ref&gt; زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی [[ئێران]]ی بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران]] بە [[ئیعدام]] محکوم کرا.&lt;ref&gt;https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.&lt;ref&gt;https://iranhr.net/fa/articles/7312/&lt;/ref&gt; ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.&lt;ref&gt;https://iranhr.net/fa/articles/7312/&lt;/ref&gt;

== دەستگیری ==
وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.&lt;ref&gt;https://www.kampain.info/archive/86198.htm&lt;/ref&gt;

لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا.

لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا.

وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. &lt;ref&gt;https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/&lt;/ref&gt;

== حوکمی ئیعدام ==
هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون.

هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>o3lr7vtl4bxuk8hef9n7yeu2n77ixrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:ئەندامانی ئەلقاعیدە</title>
    <ns>14</ns>
    <id>294143</id>
    <revision>
      <id>1571984</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <comment>دروستکردنی پۆلی ھاوپلەی [[:en:Category:Al-Qaeda members]] بە بەکارھێنانی [[Mediawiki:Gadget-CatMaker.js|پۆلساز]]</comment>
      <origin>1571984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="308huh0nhwxrwo4s618psucxhsvo1rw" xml:space="preserve">[[پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون]]
[[پۆل:ئەندامانی ڕیکخراوە جیھادییەکان]]
[[پۆل:موسڵمانە سوننەکان]]</text>
      <sha1>308huh0nhwxrwo4s618psucxhsvo1rw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:بیروباوەڕە دینییەکان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>294144</id>
    <revision>
      <id>1571986</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <comment>دروستکردنی پۆلی ھاوپلەی [[:en:Category:Religious belief and doctrine]] بە بەکارھێنانی [[Mediawiki:Gadget-CatMaker.js|پۆلساز]]</comment>
      <origin>1571986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="qv01e69fuwbl60sleda6lbpalckk3xa" xml:space="preserve">[[پۆل:باوەڕ]]
[[پۆل:دین]]</text>
      <sha1>qv01e69fuwbl60sleda6lbpalckk3xa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:زەنگییەکان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>294145</id>
    <revision>
      <id>1571991</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <comment>دروستکردنی پۆلی ھاوپلەی [[:en:Category:Zengid dynasty]] بە بەکارھێنانی [[Mediawiki:Gadget-CatMaker.js|پۆلساز]]</comment>
      <origin>1571991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:سەڵاحەدینی ئەیووبی</title>
    <ns>14</ns>
    <id>294146</id>
    <revision>
      <id>1571998</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <comment>دروستکردنی پۆلی ھاوپلەی [[:en:Category:Saladin]] بە بەکارھێنانی [[Mediawiki:Gadget-CatMaker.js|پۆلساز]]</comment>
      <origin>1571998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="3x1dho4jdize2ovka3p5jf9nxfe85c1" xml:space="preserve">[[پۆل:دەوڵەتی ئەییووبی]]</text>
      <sha1>3x1dho4jdize2ovka3p5jf9nxfe85c1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئارتێمیس ١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294147</id>
    <revision>
      <id>1572000</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346792241|Artemis I]]»</comment>
      <origin>1572000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4136" sha1="0p8ywr38hxnx5kp76tgv1x5bdwh3hnb" xml:space="preserve">
'''Artemis I''', formerly '''Exploration Mission-1''' ('''EM-1'''),&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hambleton |first=Kathryn |ڕێکەوت=February 20, 2018 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220817053946/https://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 17, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=August 24, 2022}}&lt;/ref&gt; was an uncrewed [[خولگەی مانگ|Moon-orbiting]] mission that launched on November 16, 2022. As the first major spaceflight of [[ناسا|NASA]]'s [[بەرنامەی ئارتیمس|Artemis program]], Artemis I marked the agency's return to lunar exploration after the conclusion of the [[بەرنامەی ئەپۆلۆ|Apollo program]] nearly five decades earlier. It was the first integrated flight test of the [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|Orion spacecraft]] and [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|Space Launch System]] (SLS) rocket,{{Refn|An Orion capsule was [[Exploration Flight Test-1|flown]] in 2014, but not the entire Orion spacecraft.}} and its main objective was to test the Orion spacecraft, especially its heat shield,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220315220245/https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 15, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022 |وێبگە=NASA}}&lt;/ref&gt; in preparation for subsequent Artemis missions. These missions seek to reestablish a human presence on the Moon and demonstrate technologies and business approaches needed for future scientific studies, including exploration of Mars.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dunbar |first=Brian |ڕێکەوت=July 23, 2019 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190807143015/http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 7, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022 |وێبگە=NASA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/stowaways-nasa-s-massive-moon-rocket-promise-big-science-small-packages |وێبگە=Science.org}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

The Orion spacecraft for Artemis I was [[موشەکی فرەقۆناغ|stacked]] on October 20, 2021, and on August 17, 2022, the fully stacked vehicle was rolled out for launch after a series of delays caused by difficulties in pre-flight testing. The first two launch attempts were canceled due to a faulty engine temperature reading on August 29, 2022, and a hydrogen leak during fueling on September 3, 2022.&lt;ref name=&quot;SN-20220903&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Foust |first=Jeff |ڕێکەوت=September 3, 2022 |ناونیشان=https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20221117061214/https://spacenews.com/second%2Dartemis%2D1%2Dlaunch%2Dattempt%2Dscrubbed/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 17, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 4, 2022 |وێبگە=SpaceNews}}&lt;/ref&gt; Artemis I was launched on November 16, 2022, at 1:47:44&amp;nbsp;am&amp;nbsp;EST.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221219174447/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 19, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>0p8ywr38hxnx5kp76tgv1x5bdwh3hnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1572001</id>
      <parentid>1572000</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1572001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4849" sha1="f8znvepmcudgcazm99d0jgkpe3jicqa" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئارتێمیس ١'''

'''ئارتێمیس ١'''، کە پێشتر بە '''ئێکپلۆرەیشن میشن-١''' ('''ئی ئێم-١''') ناسرابوو،&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hambleton |first=Kathryn |ڕێکەوت=February 20, 2018 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220817053946/https://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 17, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=August 24, 2022}}&lt;/ref&gt; ئەرکێکی بێ سەرنشینی [[خولگەی مانگ]] بوو کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ڕەوانە کرا. وەک یەکەم گەشتی ئاسمانی سەرەکیی [[بەرنامەی ئارتیمس]]ی [[ناسا]]، ئارتێمیس ١ نیشانەی گەڕانەوەی ئاژانسەکەیە بۆ گەڕانی مانگ دوای کۆتاییھاتنی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] نزیکەی پێنج دەیە پێشتر. ئەمە یەکەم تاقیکردنەوەی گەشتی یەکخراوی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]] و مووشەکی (Rule 10) [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئەس ئێڵ ئەس) بوو،{{Refn|An Orion capsule was [[Exploration Flight Test-1|flown]] in 2014, but not the entire Orion spacecraft.}} و ئامانجی سەرەکی تاقیکردنەوەی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بوو، بەتایبەتی قەڵغانی گەرمییەکەی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220315220245/https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 15, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022 |وێبگە=NASA}}&lt;/ref&gt; وەک ئامادەکارییەک بۆ ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس. ئەم ئەرکانە ھەوڵ دەدەن دووبارە بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ جێگیر بکەنەوە و تەکنەلۆژیا و ڕێبازە بازرگانییە پێویستەکان بۆ توێژینەوە زانستییەکانی داھاتوو نیشان بدەن، لەوانە گەڕان لە مەریخ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dunbar |first=Brian |ڕێکەوت=July 23, 2019 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190807143015/http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 7, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022 |وێبگە=NASA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/stowaways-nasa-s-massive-moon-rocket-promise-big-science-small-packages |وێبگە=Science.org}}&lt;/ref&gt;

کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بۆ ئارتێمیس ١ لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ [[موشەکی فرەقۆناغ|کۆکرایەوە]]، و لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٢، پێڕاگوێزە (Rule 10) تەواو کۆکراوەکە بۆ ھەڵدان دەرھێنرا دوای زنجیرەیەک دواکەوتن کە بەھۆی ناڕەحەتییەکانی تاقیکردنەوەی پێش گەشت دروست بووبوون. دوو ھەوڵی یەکەمی ھەڵدان ھەڵوەشێنرانەوە بەھۆی خوێندنەوەی نادروستی پلەی گەرمی بزوێنەر لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، و لێچوونی ھایدرۆجین لە کاتی سووتەمەنی تێکردن لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢.&lt;ref name=&quot;SN-20220903&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Foust |first=Jeff |ڕێکەوت=September 3, 2022 |ناونیشان=https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20221117061214/https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 17, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 4, 2022 |وێبگە=SpaceNews}}&lt;/ref&gt; ئارتێمیس ١ لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە کاتژمێر ١:٤٧:٤٤ی بەیانی بە کاتی ئی ئێس تی ھەڵدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221219174447/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 19, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>f8znvepmcudgcazm99d0jgkpe3jicqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1572002</id>
      <parentid>1572001</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1572002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4823" sha1="1d5uhf79mx408empovdsoomd5zwpgzx" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ئارتێمیس ١'''، کە پێشتر بە '''ئێکپلۆرەیشن میشن-١''' ('''ئی ئێم-١''') ناسرابوو،&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hambleton |first=Kathryn |ڕێکەوت=February 20, 2018 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220817053946/https://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 17, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=August 24, 2022}}&lt;/ref&gt; ئەرکێکی بێ سەرنشینی [[خولگەی مانگ]] بوو کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ڕەوانە کرا. وەک یەکەم گەشتی ئاسمانی سەرەکیی [[بەرنامەی ئارتیمس]]ی [[ناسا]]، ئارتێمیس ١ نیشانەی گەڕانەوەی ئاژانسەکەیە بۆ گەڕانی مانگ دوای کۆتاییھاتنی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] نزیکەی پێنج دەیە پێشتر. ئەمە یەکەم تاقیکردنەوەی گەشتی یەکخراوی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]] و مووشەکی (Rule 10) [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئەس ئێڵ ئەس) بوو،{{Refn|An Orion capsule was [[Exploration Flight Test-1|flown]] in 2014, but not the entire Orion spacecraft.}} و ئامانجی سەرەکی تاقیکردنەوەی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بوو، بەتایبەتی قەڵغانی گەرمییەکەی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220315220245/https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 15, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022 |وێبگە=NASA}}&lt;/ref&gt; وەک ئامادەکارییەک بۆ ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس. ئەم ئەرکانە ھەوڵ دەدەن دووبارە بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ جێگیر بکەنەوە و تەکنەلۆژیا و ڕێبازە بازرگانییە پێویستەکان بۆ توێژینەوە زانستییەکانی داھاتوو نیشان بدەن، لەوانە گەڕان لە مەریخ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dunbar |first=Brian |ڕێکەوت=July 23, 2019 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190807143015/http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 7, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022 |وێبگە=NASA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/stowaways-nasa-s-massive-moon-rocket-promise-big-science-small-packages |وێبگە=Science.org}}&lt;/ref&gt;

کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بۆ ئارتێمیس ١ لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ [[موشەکی فرەقۆناغ|کۆکرایەوە]]، و لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٢، پێڕاگوێزە (Rule 10) تەواو کۆکراوەکە بۆ ھەڵدان دەرھێنرا دوای زنجیرەیەک دواکەوتن کە بەھۆی ناڕەحەتییەکانی تاقیکردنەوەی پێش گەشت دروست بووبوون. دوو ھەوڵی یەکەمی ھەڵدان ھەڵوەشێنرانەوە بەھۆی خوێندنەوەی نادروستی پلەی گەرمی بزوێنەر لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، و لێچوونی ھایدرۆجین لە کاتی سووتەمەنی تێکردن لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢.&lt;ref name=&quot;SN-20220903&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Foust |first=Jeff |ڕێکەوت=September 3, 2022 |ناونیشان=https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20221117061214/https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 17, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 4, 2022 |وێبگە=SpaceNews}}&lt;/ref&gt; ئارتێمیس ١ لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە کاتژمێر ١:٤٧:٤٤ی بەیانی بە کاتی ئی ئێس تی ھەڵدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221219174447/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 19, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>1d5uhf79mx408empovdsoomd5zwpgzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قەڵغانی گەرمی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294148</id>
    <revision>
      <id>1572003</id>
      <timestamp>2026-04-04T11:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346783634|Heat shield]]»</comment>
      <origin>1572003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="npszn3xwx2cxfnbvro8iewlr8d3rq4t" xml:space="preserve">In engineering, a '''heat shield''' is a component designed to protect an object or a human operator from being burnt or overheated by dissipating, reflecting, and/or absorbing heat.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2016-05-04 |ناونیشان=https://cosmosmagazine.com/technology/how-do-heat-shields-on-spacecraft-work/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-11-06 |وێبگە=cosmosmagazine.com |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt; The term is most often used in reference to exhaust heat management and to systems for dissipating frictional heat. Heat shields are used most commonly in the automotive and aerospace industries.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thermalengineering.co.uk/our-products/insulation-systems/ |وێبگە=Thermal Engineering}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>npszn3xwx2cxfnbvro8iewlr8d3rq4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1572004</id>
      <parentid>1572003</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1572004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1209" sha1="bmal0zns3vkz8dovrx6ppasiby08ayp" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە ئەندازیاریدا، '''قەڵغانی گەرمی''' پێکھاتەیەکە کە دیزاین کراوە بۆ پاراستنی تەنێک یان بەکارھێنەرێکی مرۆڤ لە سووتان یان زۆر گەرمبوون بەھۆی بڵاوکردنەوە، ڕەنگدانەوە، و/یان مژینی گەرماوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2016-05-04 |ناونیشان=https://cosmosmagazine.com/technology/how-do-heat-shields-on-spacecraft-work/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-11-06 |وێبگە=cosmosmagazine.com |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt; ئەم زاراوەیە زۆرترین جار سەبارەت بە بەڕێوەبردنی گەرمای ئەگزۆز و بۆ سیستمەکانی بڵاوکردنەوەی گەرمای لێکخشاندن بەکاردێت. قەڵغانە گەرمییەکان زۆرترین جار لە پیشەسازییەکانی ئۆتۆمۆبیل و بۆشایی-ئاسمانیدا بەکاردێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thermalengineering.co.uk/our-products/insulation-systems/ |وێبگە=Thermal Engineering}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>bmal0zns3vkz8dovrx6ppasiby08ayp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دێڵتا کریۆجینیک سێکند ستەیج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294149</id>
    <revision>
      <id>1572005</id>
      <timestamp>2026-04-04T11:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346842710|Delta Cryogenic Second Stage]]»</comment>
      <origin>1572005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="934" sha1="galvq7ki4yreetg5hxs2on9803f8rs5" xml:space="preserve">
The '''Delta Cryogenic Second Stage''' ('''DCSS''') is a family of cryogenic-fuelled rocket [[موشەکی فرەقۆناغ|stages]] used on the Delta III, Delta IV, and on the [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|Space Launch System]] Block 1 launch vehicles. The DCSS employs a unique two-tank architecture where the cylindrical [[ھیدرۆجینی شل|liquid hydrogen]] (LH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) tank carries payload launch loads and forms the upper section. An oblate spheroid tank filled with [[ئۆکسجینی شل|liquid oxygen]] (LOX) and the engine are suspended from the LH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; tank and covered by the interstage during initial launch. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ھاوپەیمانی ناردنی یەکگرتوویی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>galvq7ki4yreetg5hxs2on9803f8rs5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1572006</id>
      <parentid>1572005</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1572006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1412" sha1="2seqns9jqykq7sko22592d8i9am2deb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''دێڵتا کریۆجینیک سێکند ستەیج''' ('''دی سی ئێس ئێس''') خێزانێکە لە [[موشەکی فرەقۆناغ|قۆناغەکانی]] مووشەکی سووتەمەنی کریۆجینیک کە لەسەر پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی دێڵتا ٣، دێڵتا ٤، و [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] بلۆک ١ بەکاردەھێنرێن. دی سی ئێس ئێس تەلارسازییەکی بێھاوتا بۆ دوو تانک بەکاردەھێنێت کە تێیدا تانکی لولەییی [[ھیدرۆجینی شل]] (ئێڵ ئەیچ ٢) بارەکانی ھەڵدانی بارستایی سوودبەخش ھەڵدەگرێت و بەشی سەرەوە پێکدەھێنێت. تانکێکی شێوە گۆیی پانکراوە کە بە [[ئۆکسجینی شل]] (ئێڵ ئۆ ئێکس) پڕکراوە و بزوێنەرەکە لە تانکی ئێڵ ئەیچ ٢ شۆڕکراونەتەوە و لە کاتی ھەڵدانی سەرەتاییدا لەلایەن نێوانە-قۆناغەکەوە داپۆشراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ھاوپەیمانی ناردنی یەکگرتوویی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>2seqns9jqykq7sko22592d8i9am2deb</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>