ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 102 1572063 1554130 2026-04-04T13:47:14Z 1silent scientist 51740 1572063 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''رێکەوتننامەی جەزائیر''' ({{بە عەرەبی|اتفاقیة الجزائر}}) لە ساڵی‌ [[١٩٧٤]] حکوومەتی [[عێراق]]ی ھەڵمەتێکی شەڕەنگێزی نوێی دژی‌ [[کورد]]ەکان دەستپێکرد‌ و بەرەو ناوچە سنوورییەکانی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] دایماڵین. عێراق بە ئێرانی ڕاگەیاند کە خواستەکانی ئێران بەدی ئەھێنێت بەمەرجێک یارمەتی کوردەکان ڕاگرێت. بە میانگیریی سەرۆکی [[جەزائیر]]، [[ھواری بومێدیێن]]، ئێران و عێراق گەیشتنە ڕێکەوتنێکی گشتگیر لە ئازاری [[١٩٧٥]] دا کە بە ڕێکەوتننامەی جەزائیر بەناوبانگە. ئەم ڕێکەوتننامەیە وای کرد کوردەکان بەبێ‌ یارمەتی بمێننەوە‌ و [[تاران]] یارمەتییەکانی بزووتنەوەی کوردی نەدات. [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] ئاوارەی ئێران بوو، ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە لایەنگرەکانیشی. ژمارەیەکی زۆریش خۆیان بەدەستەوە دا‌و شۆڕشەکە دوای چەند ڕۆژێک کۆتایی ھات. لە ئەنجامی ئەمەدا حکوومەتی عێراقی بووە خاوەنی دەسەڵاتێکی فراوانتر بەسەر ناوچەکانی باکووری عێراقدا لەچاو پانزە ساڵی پێشوویدا ‌و بۆ ئەوەی ئەو کاریگەرییە بپارێزێت، دەستی بە پلانی [[بە عەرەبکردن]] کرد ئەویش بە ھێنانی خەڵکی [[عەرەب]] بۆ ناوچە [[نەوت]]ییەکانی [[کوردستان]]، بەتایبەتی بۆ ناوچەکانی [[کەرکووک]] و دەور‌وبەری. دوای ڕێکەوتننامەکەی جەزائیر، ڕێوشوێنی سەرکوتکەرانە لەلایەن حکوومەتەوە گیرانە بەر دژی‌ کوردەکان و بووە ھۆی سەر لە نوێ دەستپێکردنەوەی شەڕ لەنێوان [[سوپای‌ عێراق]]ی ‌و چەکدارە کوردەکان. لە ساڵانی [[١٩٧٧]] تا [[١٩٧٩]]، ٦٠٠ دێی‌ کوردی خاپوور کران و نزیکەی ٢٠٠،٠٠٠ کورد لە ناوچەکانی خۆیان ڕاگوێزران. == پێشینە == === ململانێی عێراق و کورد === {{سەرەکی|شۆڕشی ئەیلوول}} لە ساڵی ١٩٦٣، دوای [[شۆڕشی ڕەمەزان]]، حکوومەتی [[حیزبی بەعس]] بە سەرۆکایەتیی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]، ھەڵمەتێکی دژی ڕاپەڕینی [[کورد]] دەستپێکرد، کە داوای سەربەخۆیییان لە [[عێراق]] دەکرد. حکوومەتی ژێر دەسەڵاتی بەعس دوای [[کودەتای تشرینی دووەمی ١٩٦٣]] بە سەرۆکایەتیی [[عەبدولسەلام عارف]] ڕووخا. پەیوەندییەکانی نێوان حکوومەتی نوێ و کورد ڕێکنەکەوتبوون. لە ساڵی ١٩٦٨، شۆڕشێکی دیکە لەگەڵ حیزبی بەعس و حکوومەتی عێراق ڕوویدا، کە بە [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|شۆڕشی ١٧ی تەممووز]] ناوزەد کرا. گرژییەکانی نێوان حکوومەتی نوێ و کورد زیادی کرد، و ھێزە چەکدارەکانی عێراق دەستیان بە کردەوەی سەربازی دژی جوداخوازانی کورد کرد. کردەوەکانی یاخیبووانی کورد بووە ھۆی تێکچوونێکی ئابووریی گەورە. لە ١١ی ئازاری ١٩٧٠، پەیماننامەیەک لە نێوان جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش (عێراق)]]، [[سەددام حوسێن]]، بەناوی «[[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|بەیاننامەی ئازار]]» و ڕێبەری ڕاپەڕینی کورد، [[مستەفا بارزانی]]، لە [[تکریت]] واژوو کرا، بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێکان.<ref name="The Annals of the American Academy of Political and Social Science">{{cite journal|last1=Harris|first1=George S.|title=Ethnic Conflict and the Kurds|journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|date=1 January 1977|volume=433|issue=1|pages=112–124|doi=10.1177/000271627743300111|s2cid=145235862 }}</ref> بەپێی ڕێککەوتنەکە، دەبوو [[میلیشیا]]کان لەناو [[سوپای عێراق]]دا تێکەڵ بکرێن، ھەموو پەیوەندییەکانیان لەگەڵ [[ئێرانی پەھلەوی]] ببڕن و ڕاپەڕینەکە کۆتایی پێ بێت. لە بەرامبەردا، [[حکوومەتی عێراق]] بەڵێنی [[ئۆتۆنۆمی]] بە کورد دا، بەو مەرجەی نوێنەرانی کورد لە حکوومەتی عێراقدا جێگیر بکرێن.<ref name="Saddam Hussein: A Political Biography">{{cite book|last1=Krash|first1=Ephriam|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol00kars|url-access=registration|date=1991|pages=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol00kars/page/67 67–75]|publisher=Free Press |isbn=9780029170632 }}</ref> حکوومەت پێشتر ھانی «[[تەعریب]]» کردنی ناوچە کوردنشینە دەوڵەمەندەکانی بە [[نەوت]]ی دابوو.<ref>[http://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ANFALINT.htm The introduction] in Genocide in Iraq: The Anfal Campaign Against the Kurds ([[Human Rights Watch]] Report, 1993).</ref> تا ساڵی ١٩٧٤، کێشەی چارەسەرنەکراو لە نێوان حکوومەت و کورد سەبارەت بە سەرچاوە نەوتییەکانی ناوچە کوردنشینەکانی [[عێراق]] مابووەوە. وەزیرە کوردەکان لە حکوومەت دەستیان کێشایەوە، [[فەرمانبەر]]انی کورد کشانەوە، و [[پۆلیس]] و سەربازانی کورد چیتر ھاوکاری حکوومەتیان نەدەکرد. حکوومەتی عێراق پێداگری دەکرد کە کوردەکان پابەندی ڕێککەوتنەکەن، بەڵام کوردەکان پێیان وابوو حکوومەتە کە پەیماننامەکەی پێشێل کردووە. لە ١١ی ئازاری ١٩٧٤، ڕێککەوتنەکە خرایە ناو [[دەستووری عێراق]]ەوە.<ref name="Iraq Kurd Revolt 1974-1975">{{cite web|title=Iraq Kurd Revolt 1974–1975|url=http://www.onwar.com/aced/data/kilo/kurdiraq1974.htm|website=Wars of the World|access-date=7 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726203437/http://onwar.com/aced/data/kilo/kurdiraq1974.htm|archive-date=26 July 2013|url-status=dead}}</ref> دووبارە شەڕ لە نێوان سوپای عێراق و ھێزە کوردییەکان ڕوویدایەوە، کە ئێرانی پەھلەوی پشتیوانی لە کورد دەکرد.<ref name="Iraq and Iran: The Years of Crisis">{{cite book|last1=Abdulghani|first1=J. M.|title=Iraq and Iran: The Years of Crisis|date=1984|location=London|page=142}}</ref> === ناکۆکییە سنوورییەکانی ئێران و عێراق === {{سەرەکی|ململانێی ئێران و عێراق ١٩٧٤–١٩٧٥}} کاتێک [[حیزبی بەعس]] دەستی بەسەر حکوومەتدا گرت، لە ساڵی ١٩٦٨دا عێراق داوای کۆنترۆڵی تەواوی بەسەر [[شەتەلعەرەب]]دا کرد.<ref name="Rookdsmn, Wagner">{{cite book|last1=Rookdsmn|first1=Anthony|last2=Wagner|first2=Abraham|title=Iraq-Iran War|date=1998}}</ref> لە ١٩ی نیسانی ١٩٦٩، [[ئێرانی پەھلەوی]] لە ڕێککەوتننامەی ساڵی ١٩٣٧ کشایەوە، کە لە نێوان [[شانشینی عێراق]] و ئێران بۆ چارەسەرکردنی کێشە سنوورییەکان واژوو کرابوو، بەو بیانووەی عێراق دەستوەردان لە بەلەمەکانی ئێران لە شەتەلعەرەب دەکات.<ref name="The Kurds of Iraq: Building A State Within A State">{{cite book|last1=Bengio|first1=Ofra|title=The Kurds of Iraq: Building A State Within A State|date=2012}}</ref> لە نیسانی ١٩٦٩دا، ھەردوو سوپا لە کەناراوەکانی [[کەنداوی فارس]] جێگیرکران. دوای ئەوەی ئێران کۆنترۆڵی چوار دوورگەی لە کەنداوی فارسدا کرد، پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان [[بەغدا]] و [[تاران]] بە شێوەیەکی بەرچاو تێکچوو.<ref name="Rookdsmn, Wagner" /> عێراق ھانی [[عەرەبەکان]]ی [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]ی دا بۆ ڕاپەڕین دژی شای ئێران، [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]. ھەروەھا عێراق ھەموو ئێرانییەکانی لە عێراق دەرکرد.<ref name="The Kurds of Iraq: Building A State Within A State" /> ئێران لە شەڕی عێراق و کورددا بە کەرەستەی سەربازی و بودجە پشتیوانی لە کورد دەکرد. [[مستەفا بارزانی]] لەگەڵ نوێنەرانی حکوومەتی [[ئەمریکا]] کۆبووەوە بۆ پشتیوانیکردنی نھێنیی کوردەکان، ئەمەش پێگەی عێراقی زیاتر لاواز کرد کە بەھۆی ھەڵگیرسانی [[جەنگی تشرینی یەکەم]] زیاتر ئاڵۆز ببوو. عێراق ئێستا پێویستی بە ئارامکردنەوەی ئێران ھەبوو، لە ترسی ئەوەی نەک ئێران لە لای ڕۆژھەڵاتەوە ھێرشیان بکاتە سەر، لە کاتێکدا زۆربەی ھێزە چەکدارەکانی عێراق لە بەرەی [[سووریا]] دەجەنگان.<ref name="A Border Adrift: Origins of the Iraq-Iran War">{{cite web|last1=Pipes|first1=Daniel|title=A Border Adrift: Origins of the Iraq-Iran War|url=http://www.danielpipes.org/article/164|website=New Weapons|access-date=7 September 2014}}</ref> == سەرچاوەکان == * [کوردپرێس] {{تووڵی دەروازە|عێراق|ئێران|سیاسەت|دەیەی ١٩٧٠|یاسا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1975 Algiers Agreement}} [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:جەزائیر لە ١٩٧٥]] [[پۆل:ئاسیا لە ١٩٧٥]] [[پۆل:ئێران لە ١٩٧٥]] [[پۆل:عێراق لە ١٩٧٥]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سنوور]] [[پۆل:مێژووی ئەلجەزیرە]] [[پۆل:پەیماننامەکان، بەسرانی ١٩٧٥]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکان]] [[پۆل:مێژووی جەزائیر]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئێران]] [[پۆل:پەیماننامەکانی عێراق]] oknz4oozg2twkk9jziut3wu3zant109 1572064 1572063 2026-04-04T13:47:45Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1572064 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''رێکەوتننامەی جەزائیر''' ({{بە عەرەبی|اتفاقیة الجزائر}}) لە ساڵی‌ [[١٩٧٤]] حکوومەتی [[عێراق]]ی ھەڵمەتێکی شەڕەنگێزی نوێی دژی‌ [[کورد]]ەکان دەستپێکرد‌ و بەرەو ناوچە سنوورییەکانی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] دایماڵین. عێراق بە ئێرانی ڕاگەیاند کە خواستەکانی ئێران بەدی ئەھێنێت بەمەرجێک یارمەتی کوردەکان ڕاگرێت. بە میانگیریی سەرۆکی [[جەزائیر]]، [[ھواری بومێدیێن]]، ئێران و عێراق گەیشتنە ڕێکەوتنێکی گشتگیر لە ئازاری [[١٩٧٥]] دا کە بە ڕێکەوتننامەی جەزائیر بەناوبانگە. ئەم ڕێکەوتننامەیە وای کرد کوردەکان بەبێ‌ یارمەتی بمێننەوە‌ و [[تاران]] یارمەتییەکانی بزووتنەوەی کوردی نەدات. [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] ئاوارەی ئێران بوو، ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە لایەنگرەکانیشی. ژمارەیەکی زۆریش خۆیان بەدەستەوە دا‌و شۆڕشەکە دوای چەند ڕۆژێک کۆتایی ھات. لە ئەنجامی ئەمەدا حکوومەتی عێراقی بووە خاوەنی دەسەڵاتێکی فراوانتر بەسەر ناوچەکانی باکووری عێراقدا لەچاو پانزە ساڵی پێشوویدا ‌و بۆ ئەوەی ئەو کاریگەرییە بپارێزێت، دەستی بە پلانی [[بە عەرەبکردن]] کرد ئەویش بە ھێنانی خەڵکی [[عەرەب]] بۆ ناوچە [[نەوت]]ییەکانی [[کوردستان]]، بەتایبەتی بۆ ناوچەکانی [[کەرکووک]] و دەور‌وبەری. دوای ڕێکەوتننامەکەی جەزائیر، ڕێوشوێنی سەرکوتکەرانە لەلایەن حکوومەتەوە گیرانە بەر دژی‌ کوردەکان و بووە ھۆی سەر لە نوێ دەستپێکردنەوەی شەڕ لەنێوان [[سوپای‌ عێراق]]ی ‌و چەکدارە کوردەکان. لە ساڵانی [[١٩٧٧]] تا [[١٩٧٩]]، ٦٠٠ دێی‌ کوردی خاپوور کران و نزیکەی ٢٠٠،٠٠٠ کورد لە ناوچەکانی خۆیان ڕاگوێزران. == پێشینە == === ململانێی عێراق و کورد === {{سەرەکی|شۆڕشی ئەیلوول}} لە ساڵی ١٩٦٣، دوای [[شۆڕشی ڕەمەزان]]، حکوومەتی [[حیزبی بەعس]] بە سەرۆکایەتیی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]، ھەڵمەتێکی دژی ڕاپەڕینی [[کورد]] دەستپێکرد، کە داوای سەربەخۆیییان لە [[عێراق]] دەکرد. حکوومەتی ژێر دەسەڵاتی بەعس دوای [[کودەتای تشرینی دووەمی ١٩٦٣]] بە سەرۆکایەتیی [[عەبدولسەلام عارف]] ڕووخا. پەیوەندییەکانی نێوان حکوومەتی نوێ و کورد ڕێکنەکەوتبوون. لە ساڵی ١٩٦٨، شۆڕشێکی دیکە لەگەڵ حیزبی بەعس و حکوومەتی عێراق ڕوویدا، کە بە [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|شۆڕشی ١٧ی تەممووز]] ناوزەد کرا. گرژییەکانی نێوان حکوومەتی نوێ و کورد زیادی کرد، و ھێزە چەکدارەکانی عێراق دەستیان بە کردەوەی سەربازی دژی جوداخوازانی کورد کرد. کردەوەکانی یاخیبووانی کورد بووە ھۆی تێکچوونێکی ئابووریی گەورە. لە ١١ی ئازاری ١٩٧٠، پەیماننامەیەک لە نێوان جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش (عێراق)]]، [[سەددام حوسێن]]، بەناوی «[[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|بەیاننامەی ئازار]]» و ڕێبەری ڕاپەڕینی کورد، [[مستەفا بارزانی]]، لە [[تکریت]] واژوو کرا، بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێکان.<ref name="The Annals of the American Academy of Political and Social Science">{{cite journal|last1=Harris|first1=George S.|title=Ethnic Conflict and the Kurds|journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|date=1 January 1977|volume=433|issue=1|pages=112–124|doi=10.1177/000271627743300111|s2cid=145235862 }}</ref> بەپێی ڕێککەوتنەکە، دەبوو [[میلیشیا]]کان لەناو [[سوپای عێراق]]دا تێکەڵ بکرێن، ھەموو پەیوەندییەکانیان لەگەڵ [[ئێرانی پەھلەوی]] ببڕن و ڕاپەڕینەکە کۆتایی پێ بێت. لە بەرامبەردا، [[حکوومەتی عێراق]] بەڵێنی [[ئۆتۆنۆمی]] بە کورد دا، بەو مەرجەی نوێنەرانی کورد لە حکوومەتی عێراقدا جێگیر بکرێن.<ref name="Saddam Hussein: A Political Biography">{{cite book|last1=Krash|first1=Ephriam|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol00kars|url-access=registration|date=1991|pages=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol00kars/page/67 67–75]|publisher=Free Press |isbn=9780029170632 }}</ref> حکوومەت پێشتر ھانی «[[تەعریب]]» کردنی ناوچە کوردنشینە دەوڵەمەندەکانی بە [[نەوت]]ی دابوو.<ref>[http://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ANFALINT.htm The introduction] in Genocide in Iraq: The Anfal Campaign Against the Kurds ([[Human Rights Watch]] Report, 1993).</ref> تا ساڵی ١٩٧٤، کێشەی چارەسەرنەکراو لە نێوان حکوومەت و کورد سەبارەت بە سەرچاوە نەوتییەکانی ناوچە کوردنشینەکانی [[عێراق]] مابووەوە. وەزیرە کوردەکان لە حکوومەت دەستیان کێشایەوە، [[فەرمانبەر]]انی کورد کشانەوە، و [[پۆلیس]] و سەربازانی کورد چیتر ھاوکاری حکوومەتیان نەدەکرد. حکوومەتی عێراق پێداگری دەکرد کە کوردەکان پابەندی ڕێککەوتنەکەن، بەڵام کوردەکان پێیان وابوو حکوومەتە کە پەیماننامەکەی پێشێل کردووە. لە ١١ی ئازاری ١٩٧٤، ڕێککەوتنەکە خرایە ناو [[دەستووری عێراق]]ەوە.<ref name="Iraq Kurd Revolt 1974-1975">{{cite web|title=Iraq Kurd Revolt 1974–1975|url=http://www.onwar.com/aced/data/kilo/kurdiraq1974.htm|website=Wars of the World|access-date=7 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726203437/http://onwar.com/aced/data/kilo/kurdiraq1974.htm|archive-date=26 July 2013|url-status=dead}}</ref> دووبارە شەڕ لە نێوان سوپای عێراق و ھێزە کوردییەکان ڕوویدایەوە، کە ئێرانی پەھلەوی پشتیوانی لە کورد دەکرد.<ref name="Iraq and Iran: The Years of Crisis">{{cite book|last1=Abdulghani|first1=J. M.|title=Iraq and Iran: The Years of Crisis|date=1984|location=London|page=142}}</ref> === ناکۆکییە سنوورییەکانی ئێران و عێراق === {{سەرەکی|ململانێی ئێران و عێراق ١٩٧٤–١٩٧٥}} کاتێک [[حیزبی بەعس]] دەستی بەسەر حکوومەتدا گرت، لە ساڵی ١٩٦٨دا عێراق داوای کۆنترۆڵی تەواوی بەسەر [[شەتەلعەرەب]]دا کرد.<ref name="Rookdsmn, Wagner">{{cite book|last1=Rookdsmn|first1=Anthony|last2=Wagner|first2=Abraham|title=Iraq-Iran War|date=1998}}</ref> لە ١٩ی نیسانی ١٩٦٩، [[ئێرانی پەھلەوی]] لە ڕێککەوتننامەی ساڵی ١٩٣٧ کشایەوە، کە لە نێوان [[شانشینی عێراق]] و ئێران بۆ چارەسەرکردنی کێشە سنوورییەکان واژوو کرابوو، بەو بیانووەی عێراق دەستوەردان لە بەلەمەکانی ئێران لە شەتەلعەرەب دەکات.<ref name="The Kurds of Iraq: Building A State Within A State">{{cite book|last1=Bengio|first1=Ofra|title=The Kurds of Iraq: Building A State Within A State|date=2012}}</ref> لە نیسانی ١٩٦٩دا، ھەردوو سوپا لە کەناراوەکانی [[کەنداوی فارس]] جێگیرکران. دوای ئەوەی ئێران کۆنترۆڵی چوار دوورگەی لە کەنداوی فارسدا کرد، پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان [[بەغدا]] و [[تاران]] بە شێوەیەکی بەرچاو تێکچوو.<ref name="Rookdsmn, Wagner" /> عێراق ھانی [[عەرەبەکان]]ی [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]ی دا بۆ ڕاپەڕین دژی شای ئێران، [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]. ھەروەھا عێراق ھەموو ئێرانییەکانی لە عێراق دەرکرد.<ref name="The Kurds of Iraq: Building A State Within A State" /> ئێران لە شەڕی عێراق و کورددا بە کەرەستەی سەربازی و بودجە پشتیوانی لە کورد دەکرد. [[مستەفا بارزانی]] لەگەڵ نوێنەرانی حکوومەتی [[ئەمریکا]] کۆبووەوە بۆ پشتیوانیکردنی نھێنیی کوردەکان، ئەمەش پێگەی عێراقی زیاتر لاواز کرد کە بەھۆی ھەڵگیرسانی [[جەنگی تشرینی یەکەم]] زیاتر ئاڵۆز ببوو. عێراق ئێستا پێویستی بە ئارامکردنەوەی ئێران ھەبوو، لە ترسی ئەوەی نەک ئێران لە لای ڕۆژھەڵاتەوە ھێرشیان بکاتە سەر، لە کاتێکدا زۆربەی ھێزە چەکدارەکانی عێراق لە بەرەی [[سووریا]] دەجەنگان.<ref name="A Border Adrift: Origins of the Iraq-Iran War">{{cite web|last1=Pipes|first1=Daniel|title=A Border Adrift: Origins of the Iraq-Iran War|url=http://www.danielpipes.org/article/164|website=New Weapons|access-date=7 September 2014}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ئێران|سیاسەت|دەیەی ١٩٧٠|یاسا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1975 Algiers Agreement}} [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:جەزائیر لە ١٩٧٥]] [[پۆل:ئاسیا لە ١٩٧٥]] [[پۆل:ئێران لە ١٩٧٥]] [[پۆل:عێراق لە ١٩٧٥]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سنوور]] [[پۆل:مێژووی ئەلجەزیرە]] [[پۆل:پەیماننامەکان، بەسرانی ١٩٧٥]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکان]] [[پۆل:مێژووی جەزائیر]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئێران]] [[پۆل:پەیماننامەکانی عێراق]] 7n4e59jjif0fmjb6b8qzhar2twf31ht 1572065 1572064 2026-04-04T13:48:10Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1572065 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''رێکەوتننامەی جەزائیر''' ({{بە عەرەبی|اتفاقیة الجزائر}}) لە ساڵی‌ [[١٩٧٤]] حکوومەتی [[عێراق]]ی ھەڵمەتێکی شەڕەنگێزی نوێی دژی‌ [[کورد]]ەکان دەستپێکرد‌ و بەرەو ناوچە سنوورییەکانی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] دایماڵین. عێراق بە ئێرانی ڕاگەیاند کە خواستەکانی ئێران بەدی ئەھێنێت بەمەرجێک یارمەتی کوردەکان ڕاگرێت. بە میانگیریی سەرۆکی [[جەزائیر]]، [[ھواری بومێدیێن]]، ئێران و عێراق گەیشتنە ڕێکەوتنێکی گشتگیر لە ئازاری [[١٩٧٥]] دا کە بە ڕێکەوتننامەی جەزائیر بەناوبانگە. ئەم ڕێکەوتننامەیە وای کرد کوردەکان بەبێ‌ یارمەتی بمێننەوە‌ و [[تاران]] یارمەتییەکانی بزووتنەوەی کوردی نەدات. [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] ئاوارەی ئێران بوو، ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە لایەنگرەکانیشی. ژمارەیەکی زۆریش خۆیان بەدەستەوە دا‌و شۆڕشەکە دوای چەند ڕۆژێک کۆتایی ھات. لە ئەنجامی ئەمەدا حکوومەتی عێراقی بووە خاوەنی دەسەڵاتێکی فراوانتر بەسەر ناوچەکانی باکووری عێراقدا لەچاو پانزە ساڵی پێشوویدا ‌و بۆ ئەوەی ئەو کاریگەرییە بپارێزێت، دەستی بە پلانی [[بە عەرەبکردن]] کرد ئەویش بە ھێنانی خەڵکی [[عەرەب]] بۆ ناوچە [[نەوت]]ییەکانی [[کوردستان]]، بەتایبەتی بۆ ناوچەکانی [[کەرکووک]] و دەور‌وبەری. دوای ڕێکەوتننامەکەی جەزائیر، ڕێوشوێنی سەرکوتکەرانە لەلایەن حکوومەتەوە گیرانە بەر دژی‌ کوردەکان و بووە ھۆی سەر لە نوێ دەستپێکردنەوەی شەڕ لەنێوان [[سوپای‌ عێراق]]ی ‌و چەکدارە کوردەکان. لە ساڵانی [[١٩٧٧]] تا [[١٩٧٩]]، ٦٠٠ دێی‌ کوردی خاپوور کران و نزیکەی ٢٠٠،٠٠٠ کورد لە ناوچەکانی خۆیان ڕاگوێزران. == پێشینە == === ململانێی عێراق و کورد === {{سەرەکی|شۆڕشی ئەیلوول}} لە ساڵی ١٩٦٣، دوای [[شۆڕشی ڕەمەزان]]، حکوومەتی [[حیزبی بەعس]] بە سەرۆکایەتیی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]، ھەڵمەتێکی دژی ڕاپەڕینی [[کورد]] دەستپێکرد، کە داوای سەربەخۆیییان لە [[عێراق]] دەکرد. حکوومەتی ژێر دەسەڵاتی بەعس دوای [[کودەتای تشرینی دووەمی ١٩٦٣]] بە سەرۆکایەتیی [[عەبدولسەلام عارف]] ڕووخا. پەیوەندییەکانی نێوان حکوومەتی نوێ و کورد ڕێکنەکەوتبوون. لە ساڵی ١٩٦٨، شۆڕشێکی دیکە لەگەڵ حیزبی بەعس و حکوومەتی عێراق ڕوویدا، کە بە [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|شۆڕشی ١٧ی تەممووز]] ناوزەد کرا. گرژییەکانی نێوان حکوومەتی نوێ و کورد زیادی کرد، و ھێزە چەکدارەکانی عێراق دەستیان بە کردەوەی سەربازی دژی جوداخوازانی کورد کرد. کردەوەکانی یاخیبووانی کورد بووە ھۆی تێکچوونێکی ئابووریی گەورە. لە ١١ی ئازاری ١٩٧٠، پەیماننامەیەک لە نێوان جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش (عێراق)]]، [[سەددام حوسێن]]، بەناوی «[[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|بەیاننامەی ئازار]]» و ڕێبەری ڕاپەڕینی کورد، [[مستەفا بارزانی]]، لە [[تکریت]] واژوو کرا، بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێکان.<ref name="The Annals of the American Academy of Political and Social Science">{{cite journal|last1=Harris|first1=George S.|title=Ethnic Conflict and the Kurds|journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|date=1 January 1977|volume=433|issue=1|pages=112–124|doi=10.1177/000271627743300111|s2cid=145235862 }}</ref> بەپێی ڕێککەوتنەکە، دەبوو [[میلیشیا]]کان لەناو [[سوپای عێراق]]دا تێکەڵ بکرێن، ھەموو پەیوەندییەکانیان لەگەڵ [[ئێرانی پەھلەوی]] ببڕن و ڕاپەڕینەکە کۆتایی پێ بێت. لە بەرامبەردا، [[حکوومەتی عێراق]] بەڵێنی [[ئۆتۆنۆمی]] بە کورد دا، بەو مەرجەی نوێنەرانی کورد لە حکوومەتی عێراقدا جێگیر بکرێن.<ref name="Saddam Hussein: A Political Biography">{{cite book|last1=Krash|first1=Ephriam|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol00kars|url-access=registration|date=1991|pages=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol00kars/page/67 67–75]|publisher=Free Press |isbn=9780029170632 }}</ref> حکوومەت پێشتر ھانی «[[تەعریب]]» کردنی ناوچە کوردنشینە دەوڵەمەندەکانی بە [[نەوت]]ی دابوو.<ref>[http://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ANFALINT.htm The introduction] in Genocide in Iraq: The Anfal Campaign Against the Kurds ([[Human Rights Watch]] Report, 1993).</ref> تا ساڵی ١٩٧٤، کێشەی چارەسەرنەکراو لە نێوان حکوومەت و کورد سەبارەت بە سەرچاوە نەوتییەکانی ناوچە کوردنشینەکانی [[عێراق]] مابووەوە. وەزیرە کوردەکان لە حکوومەت دەستیان کێشایەوە، [[فەرمانبەر]]انی کورد کشانەوە، و [[پۆلیس]] و سەربازانی کورد چیتر ھاوکاری حکوومەتیان نەدەکرد. حکوومەتی عێراق پێداگری دەکرد کە کوردەکان پابەندی ڕێککەوتنەکەن، بەڵام کوردەکان پێیان وابوو حکوومەتە کە پەیماننامەکەی پێشێل کردووە. لە ١١ی ئازاری ١٩٧٤، ڕێککەوتنەکە خرایە ناو [[دەستووری عێراق]]ەوە.<ref name="Iraq Kurd Revolt 1974-1975">{{cite web|title=Iraq Kurd Revolt 1974–1975|url=http://www.onwar.com/aced/data/kilo/kurdiraq1974.htm|website=Wars of the World|access-date=7 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726203437/http://onwar.com/aced/data/kilo/kurdiraq1974.htm|archive-date=26 July 2013|url-status=dead}}</ref> دووبارە شەڕ لە نێوان سوپای عێراق و ھێزە کوردییەکان ڕوویدایەوە، کە ئێرانی پەھلەوی پشتیوانی لە کورد دەکرد.<ref name="Iraq and Iran: The Years of Crisis">{{cite book|last1=Abdulghani|first1=J. M.|title=Iraq and Iran: The Years of Crisis|date=1984|location=London|page=142}}</ref> === ناکۆکییە سنوورییەکانی ئێران و عێراق === {{سەرەکی|ململانێی ئێران و عێراق ١٩٧٤–١٩٧٥}} کاتێک [[حیزبی بەعس]] دەستی بەسەر حکوومەتدا گرت، لە ساڵی ١٩٦٨دا عێراق داوای کۆنترۆڵی تەواوی بەسەر [[شەتەلعەرەب]]دا کرد.<ref name="Rookdsmn, Wagner">{{cite book|last1=Rookdsmn|first1=Anthony|last2=Wagner|first2=Abraham|title=Iraq-Iran War|date=1998}}</ref> لە ١٩ی نیسانی ١٩٦٩، [[ئێرانی پەھلەوی]] لە ڕێککەوتننامەی ساڵی ١٩٣٧ کشایەوە، کە لە نێوان [[شانشینی عێراق]] و ئێران بۆ چارەسەرکردنی کێشە سنوورییەکان واژوو کرابوو، بەو بیانووەی عێراق دەستوەردان لە بەلەمەکانی ئێران لە شەتەلعەرەب دەکات.<ref name="The Kurds of Iraq: Building A State Within A State">{{cite book|last1=Bengio|first1=Ofra|title=The Kurds of Iraq: Building A State Within A State|date=2012}}</ref> لە نیسانی ١٩٦٩دا، ھەردوو سوپا لە کەناراوەکانی [[کەنداوی فارس]] جێگیرکران. دوای ئەوەی ئێران کۆنترۆڵی چوار دوورگەی لە کەنداوی فارسدا کرد، پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان [[بەغدا]] و [[تاران]] بە شێوەیەکی بەرچاو تێکچوو.<ref name="Rookdsmn, Wagner" /> عێراق ھانی [[عەرەبەکان]]ی [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]ی دا بۆ ڕاپەڕین دژی شای ئێران، [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]. ھەروەھا عێراق ھەموو ئێرانییەکانی لە عێراق دەرکرد.<ref name="The Kurds of Iraq: Building A State Within A State" /> ئێران لە شەڕی عێراق و کورددا بە کەرەستەی سەربازی و بودجە پشتیوانی لە کورد دەکرد. [[مستەفا بارزانی]] لەگەڵ نوێنەرانی حکوومەتی [[ئەمریکا]] کۆبووەوە بۆ پشتیوانیکردنی نھێنیی کوردەکان، ئەمەش پێگەی عێراقی زیاتر لاواز کرد کە بەھۆی ھەڵگیرسانی [[جەنگی تشرینی یەکەم]] زیاتر ئاڵۆز ببوو. عێراق ئێستا پێویستی بە ئارامکردنەوەی ئێران ھەبوو، لە ترسی ئەوەی نەک ئێران لە لای ڕۆژھەڵاتەوە ھێرشیان بکاتە سەر، لە کاتێکدا زۆربەی ھێزە چەکدارەکانی عێراق لە بەرەی [[سووریا]] دەجەنگان.<ref name="A Border Adrift: Origins of the Iraq-Iran War">{{cite web|last1=Pipes|first1=Daniel|title=A Border Adrift: Origins of the Iraq-Iran War|url=http://www.danielpipes.org/article/164|website=New Weapons|access-date=7 September 2014}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ئێران|سیاسەت|دەیەی ١٩٧٠|یاسا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|1975 Algiers Agreement}} [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:جەزائیر لە ١٩٧٥]] [[پۆل:ئاسیا لە ١٩٧٥]] [[پۆل:ئێران لە ١٩٧٥]] [[پۆل:عێراق لە ١٩٧٥]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سنوور]] [[پۆل:مێژووی ئەلجەزیرە]] [[پۆل:پەیماننامەکان، بەسرانی ١٩٧٥]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکان]] [[پۆل:مێژووی جەزائیر]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئێران]] [[پۆل:پەیماننامەکانی عێراق]] ka7j06b365jg37f3186axjcktspkxx2 1572070 1572065 2026-04-04T14:11:54Z 1silent scientist 51740 /* پێشینە */ 1572070 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''رێکەوتننامەی جەزائیر''' ({{بە عەرەبی|اتفاقیة الجزائر}}) لە ساڵی‌ [[١٩٧٤]] حکوومەتی [[عێراق]]ی ھەڵمەتێکی شەڕەنگێزی نوێی دژی‌ [[کورد]]ەکان دەستپێکرد‌ و بەرەو ناوچە سنوورییەکانی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] دایماڵین. عێراق بە ئێرانی ڕاگەیاند کە خواستەکانی ئێران بەدی ئەھێنێت بەمەرجێک یارمەتی کوردەکان ڕاگرێت. بە میانگیریی سەرۆکی [[جەزائیر]]، [[ھواری بومێدیێن]]، ئێران و عێراق گەیشتنە ڕێکەوتنێکی گشتگیر لە ئازاری [[١٩٧٥]] دا کە بە ڕێکەوتننامەی جەزائیر بەناوبانگە. ئەم ڕێکەوتننامەیە وای کرد کوردەکان بەبێ‌ یارمەتی بمێننەوە‌ و [[تاران]] یارمەتییەکانی بزووتنەوەی کوردی نەدات. [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] ئاوارەی ئێران بوو، ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە لایەنگرەکانیشی. ژمارەیەکی زۆریش خۆیان بەدەستەوە دا‌و شۆڕشەکە دوای چەند ڕۆژێک کۆتایی ھات. لە ئەنجامی ئەمەدا حکوومەتی عێراقی بووە خاوەنی دەسەڵاتێکی فراوانتر بەسەر ناوچەکانی باکووری عێراقدا لەچاو پانزە ساڵی پێشوویدا ‌و بۆ ئەوەی ئەو کاریگەرییە بپارێزێت، دەستی بە پلانی [[بە عەرەبکردن]] کرد ئەویش بە ھێنانی خەڵکی [[عەرەب]] بۆ ناوچە [[نەوت]]ییەکانی [[کوردستان]]، بەتایبەتی بۆ ناوچەکانی [[کەرکووک]] و دەور‌وبەری. دوای ڕێکەوتننامەکەی جەزائیر، ڕێوشوێنی سەرکوتکەرانە لەلایەن حکوومەتەوە گیرانە بەر دژی‌ کوردەکان و بووە ھۆی سەر لە نوێ دەستپێکردنەوەی شەڕ لەنێوان [[سوپای‌ عێراق]]ی ‌و چەکدارە کوردەکان. لە ساڵانی [[١٩٧٧]] تا [[١٩٧٩]]، ٦٠٠ دێی‌ کوردی خاپوور کران و نزیکەی ٢٠٠،٠٠٠ کورد لە ناوچەکانی خۆیان ڕاگوێزران. == پێشینە == === ململانێی عێراق و کورد === {{سەرەکی|شۆڕشی ئەیلوول}} لە ساڵی ١٩٦٣، دوای [[شۆڕشی ڕەمەزان]]، حکوومەتی [[حیزبی بەعس]] بە سەرۆکایەتیی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]، ھەڵمەتێکی دژی ڕاپەڕینی [[کورد]] دەستپێکرد، کە داوای سەربەخۆیییان لە [[عێراق]] دەکرد. حکوومەتی ژێر دەسەڵاتی بەعس دوای [[کودەتای تشرینی دووەمی ١٩٦٣]] بە سەرۆکایەتیی [[عەبدولسەلام عارف]] ڕووخا. پەیوەندییەکانی نێوان حکوومەتی نوێ و کورد ڕێکنەکەوتبوون. لە ساڵی ١٩٦٨، شۆڕشێکی دیکە لەگەڵ حیزبی بەعس و حکوومەتی عێراق ڕوویدا، کە بە [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|شۆڕشی ١٧ی تەممووز]] ناوزەد کرا. گرژییەکانی نێوان حکوومەتی نوێ و کورد زیادی کرد، و ھێزە چەکدارەکانی عێراق دەستیان بە کردەوەی سەربازی دژی جوداخوازانی کورد کرد. کردەوەکانی یاخیبووانی کورد بووە ھۆی تێکچوونێکی ئابووریی گەورە. لە ١١ی ئازاری ١٩٧٠، پەیماننامەیەک لە نێوان جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش (عێراق)]]، [[سەددام حوسێن]]، بەناوی «[[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|بەیاننامەی ئازار]]» و ڕێبەری ڕاپەڕینی کورد، [[مستەفا بارزانی]]، لە [[تکریت]] واژوو کرا، بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێکان.<ref name="The Annals of the American Academy of Political and Social Science">{{cite journal|last1=Harris|first1=George S.|title=Ethnic Conflict and the Kurds|journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|date=1 January 1977|volume=433|issue=1|pages=112–124|doi=10.1177/000271627743300111|s2cid=145235862 }}</ref> بەپێی ڕێککەوتنەکە، دەبوو [[میلیشیا]]کان لەناو [[سوپای عێراق]]دا تێکەڵ بکرێن، ھەموو پەیوەندییەکانیان لەگەڵ [[ئێرانی پەھلەوی]] ببڕن و ڕاپەڕینەکە کۆتایی پێ بێت. لە بەرامبەردا، [[حکوومەتی عێراق]] بەڵێنی [[ئۆتۆنۆمی]] بە کورد دا، بەو مەرجەی نوێنەرانی کورد لە حکوومەتی عێراقدا جێگیر بکرێن.<ref name="Saddam Hussein: A Political Biography">{{cite book|last1=Krash|first1=Ephriam|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol00kars|url-access=registration|date=1991|pages=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol00kars/page/67 67–75]|publisher=Free Press |isbn=9780029170632 }}</ref> حکوومەت پێشتر ھانی «[[تەعریب]]» کردنی ناوچە کوردنشینە دەوڵەمەندەکانی بە [[نەوت]]ی دابوو.<ref>[http://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ANFALINT.htm The introduction] in Genocide in Iraq: The Anfal Campaign Against the Kurds ([[Human Rights Watch]] Report, 1993).</ref> تا ساڵی ١٩٧٤، کێشەی چارەسەرنەکراو لە نێوان حکوومەت و کورد سەبارەت بە سەرچاوە نەوتییەکانی ناوچە کوردنشینەکانی [[عێراق]] مابووەوە. وەزیرە کوردەکان لە حکوومەت دەستیان کێشایەوە، [[فەرمانبەر]]انی کورد کشانەوە، و [[پۆلیس]] و سەربازانی کورد چیتر ھاوکاری حکوومەتیان نەدەکرد. حکوومەتی عێراق پێداگری دەکرد کە کوردەکان پابەندی ڕێککەوتنەکەن، بەڵام کوردەکان پێیان وابوو حکوومەتە کە پەیماننامەکەی پێشێل کردووە. لە ١١ی ئازاری ١٩٧٤، ڕێککەوتنەکە خرایە ناو [[دەستووری عێراق]]ەوە.<ref name="Iraq Kurd Revolt 1974-1975">{{cite web|title=Iraq Kurd Revolt 1974–1975|url=http://www.onwar.com/aced/data/kilo/kurdiraq1974.htm|website=Wars of the World|access-date=7 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726203437/http://onwar.com/aced/data/kilo/kurdiraq1974.htm|archive-date=26 July 2013|url-status=dead}}</ref> دووبارە شەڕ لە نێوان سوپای عێراق و ھێزە کوردییەکان ڕوویدایەوە، کە ئێرانی پەھلەوی پشتیوانی لە کورد دەکرد.<ref name="Iraq and Iran: The Years of Crisis">{{cite book|last1=Abdulghani|first1=J. M.|title=Iraq and Iran: The Years of Crisis|date=1984|location=London|page=142}}</ref> === ناکۆکییە سنوورییەکانی ئێران و عێراق === {{سەرەکی|ململانێی ئێران و عێراق ١٩٧٤–١٩٧٥}} کاتێک [[حیزبی بەعس]] دەستی بەسەر حکوومەتدا گرت، لە ساڵی ١٩٦٨دا عێراق داوای کۆنترۆڵی تەواوی بەسەر [[شەتەلعەرەب]]دا کرد.<ref name="Rookdsmn, Wagner">{{cite book|last1=Rookdsmn|first1=Anthony|last2=Wagner|first2=Abraham|title=Iraq-Iran War|date=1998}}</ref> لە ١٩ی نیسانی ١٩٦٩، [[ئێرانی پەھلەوی]] لە ڕێککەوتننامەی ساڵی ١٩٣٧ کشایەوە، کە لە نێوان [[شانشینی عێراق]] و ئێران بۆ چارەسەرکردنی کێشە سنوورییەکان واژوو کرابوو، بەو بیانووەی عێراق دەستوەردان لە بەلەمەکانی ئێران لە [[شەتەلعەرەب]] دەکات.<ref name="The Kurds of Iraq: Building A State Within A State">{{cite book|last1=Bengio|first1=Ofra|title=The Kurds of Iraq: Building A State Within A State|date=2012}}</ref> لە نیسانی ١٩٦٩دا، ھەردوو سوپا لە کەناراوەکانی [[کەنداوی فارس]] جێگیرکران. دوای ئەوەی ئێران کۆنترۆڵی چوار دوورگەی لە کەنداوی فارسدا کرد، پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان [[بەغدا]] و [[تاران]] بە شێوەیەکی بەرچاو تێکچوو.<ref name="Rookdsmn, Wagner" /> عێراق ھانی [[عەرەبەکان]]ی [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]ی دا بۆ ڕاپەڕین دژی شای ئێران، [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]. ھەروەھا عێراق ھەموو ئێرانییەکانی لە عێراق دەرکرد.<ref name="The Kurds of Iraq: Building A State Within A State" /> ئێران لە شەڕی عێراق و کورددا بە کەرەستەی سەربازی و بودجە پشتیوانی لە کورد دەکرد. [[مستەفا بارزانی]] لەگەڵ نوێنەرانی حکوومەتی [[ئەمریکا]] کۆبووەوە بۆ پشتیوانیکردنی نھێنیی کوردەکان، ئەمەش پێگەی عێراقی زیاتر لاواز کرد کە بەھۆی ھەڵگیرسانی [[جەنگی تشرینی یەکەم]] زیاتر ئاڵۆز ببوو. عێراق ئێستا پێویستی بە ئارامکردنەوەی ئێران ھەبوو، لە ترسی ئەوەی نەک ئێران لە لای ڕۆژھەڵاتەوە ھێرشیان بکاتە سەر، لە کاتێکدا زۆربەی ھێزە چەکدارەکانی عێراق لە بەرەی [[سووریا]] دەجەنگان.<ref name="A Border Adrift: Origins of the Iraq-Iran War">{{cite web|last1=Pipes|first1=Daniel|title=A Border Adrift: Origins of the Iraq-Iran War|url=http://www.danielpipes.org/article/164|website=New Weapons|access-date=7 September 2014}}</ref> == وتووێژەکان == لە ساڵی ١٩٧٣، [[عێراقی بەعس]]ی دەستی بە وتووێژ لەگەڵ [[ئێرانی پەھلەوی]] کرد، بەو ھیوایەی کە کۆتایی بە پشتیوانیی ئێران بۆ ڕاپەڕینی کورد بھێنێت. لە کۆتاییی نیساندا، کۆبوونەوەیەک لە [[ژنێڤ]] لە نێوان وەزیرانی دەرەوەی ھەردوو وڵاتدا بەڕێوەچوو. نوێنەرانی عێراق داوایان کرد پابەندی پەیماننامەی ١٩٣٧ بن، کە زۆربەی [[شەتەلعەرەب]] دەداتە [[عێراق]]، بەڵام نوێنەرانی ئێران ڕەتیان کردەوە.<ref>Report of United States embassy in Baghdad to the State Department, 16 May 1973</ref> گفتوگۆکان شکستیان ھێنا، بەڵام کۆبوونەوەکان لە نێوان ھەردوو وڵاتدا بەردەوام بوون. [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بە تەواوی نەرمیی نەنواند، و داوای کۆنترۆڵکردنی نیوەی شەتەلعەرەبی (ئەروەند ڕوود) دەکرد. دوای تەواوبوونی گفتوگۆکانی شەتەلعەرەب، عێراق ھەروەھا ھەوڵی کۆتاییھێنان بە پشتیوانیی ئێران بۆ کوردەکانی دا.<ref>Report of United States embassy in Tehran to the State Department, 9 June 1973</ref> لە ئایاری ١٩٧٤، عێراق و ئێران دەستیان بە پرۆسەی دیاریکردنی سنووری شەتەلعەرەب (ئەروەند ڕوود) لە نێوان خۆیاندا کرد. لە لووتکەی ساڵی ١٩٧٤ی [[کۆمکاری عەرەبی]]، نوێنەرانی [[حکوومەتی ئێران]] بۆ قسەکردن لەگەڵ نوێنەرانی عێراق بە نێوەندگیریی [[حوسێن کوڕی تەلال|شا حوسێنی ئوردن]] ئامادە بوون.<ref name="Le Mouvement national Kurde">{{cite book|last1=Kutchera|first1=Chris|title=Le Mouvement national Kurde|date=1979|location=Paris|pages=322–323}}</ref> وتووێژەکان لە نێوان ھەردوو وڵاتدا بە پچڕپچڕی بەردەوام بوون، عێراق ئامادە نەبوو دەستبەرداری ئەو ناوچانە بێت کە لە پەیماننامەی ١٩٣٧ بۆی دیاریکرابوون. ئێران پشتیوانییەکانی بۆ [[کورد]] زیاد کرد، کە ئەمەش بە شێوەیەکی بەرچاو کێشەکانی بۆ [[سوپای عێراق]] زیاد کرد. [[سەددام حوسێن]] و [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] لە ٦ی ئازاری ١٩٧٥ لە لووتکەی [[ئۆپێک]] لە [[جەزائیر]] ئامادە بوون، کە تێیدا ڕێککەوتننامەیەک بە نێوەندگیریی ھواری بومیدیان، سەرۆکی ئەو کاتەی [[ئەنجومەنی شۆڕشی جەزائیر]]، واژوو کرا. عێراق بە ناچاری دەستبەرداری ناوچەکە بوو بۆ ئێران بەھۆی پێویستیی کۆتاییھێنان بە شەڕی دووەمی عێراق و کورد و کۆتاییھێنان بە توندوتیژییەکانی نزیک شەتەلعەرەب لەگەڵ ئێران. سنووری نێوان ھەردوو وڵات بە قازانجی ئێران دەستکاری کرا. == ڕێککەوتننامەکان == === نێوەندگیریی جەزائیر === ڕێککەوتننامەی جەزائیر سنووری نێوان [[عێراق]] و [[ئێرانی پەھلەوی]] لە ناوەڕاستی کەناڵی سەرەکیی ڕێڕەوی ئاویی شەتەلعەرەبدا (ئەروەند ڕوود) دانا، کە بەزۆری پێی دەوترێت «تاڵوێگ».<ref>Cashman, G., & Robinson, L. C. (2007). An introduction to the causes of war: Patterns of interstate conflict from World War I to Iraq. Rowman & Littlefield Publishers.p272</ref> لە عێراق داواکرا دەستبەرداری بانگەشەی خۆی بۆ ناوچە عەرەبییەکانی ڕۆژئاوای ئێران بێت. داوا لە ھەردوو وڵات کرا پابەند بن بە پاراستنی سەرپەرشتییەکی ورد و کاریگەر بەسەر سنووری ھاوبەشیان و کۆتاییھێنان بە ھەر دەستوەردانێک لە خاکی ئەوی تریاندا. بۆیە داوا لە ئێران کرا کۆتایی بە ھەر پشتیوانییەک بۆ [[کورد]] بھێنێت. ھەردوو وڵات ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی دراوسێی باش بن. پێشێلکردنی بەشێکی ڕێککەوتنەکە «دژی ڕۆحی ڕێککەوتننامەی جەزائیرە». لە ١٥ی ئازاری ١٩٧٥، وەزیرانی دەرەوەی عێراق و ئێران لەگەڵ نوێنەرانی [[جەزائیر]] کۆبوونەوە بۆ پێکھێنانی لیژنەیەکی ھاوبەش بە مەبەستی دیاریکردنی سنوورە نوێیەکە.<ref>{{Cite web|date=16 March 1975|title=IRAN-IRAQ TALKS ON BORER BEGIN; 2 Sides Meet In Teheran Over Old Issues--Kurds Report Halt In Fighting|url=http://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1975/03/16/317524002.html?pageNumber=17|access-date=2020-08-31|website=timesmachine.nytimes.com|language=en}}</ref> لە ١٧ی ئازاردا، پرۆتۆکۆڵی نێوان ھەردوو وڵات لەلایەن ھەردوو وەزیری دەرەوە واژوو کرا. پرۆتۆکۆڵەکە دەڵێت کە ھەردوو وڵات بەڵێن دەدەن سنوورەکە دووبارە دیاری بکەنەوە. لە ١٣ی حوزەیرانی ١٩٧٥، پەیماننامەیەکی دیکە لە [[بەغدا]] لەلایەن [[وەزیرانی دەرەوەی عێراق]] و ئێرانەوە واژوو کرا. ئەمە وردەکاریی بۆ ڕێککەوتنەکان سەبارەت بە چارەسەرکردنی ململانێکان و دیاریکردنی سنوور و ھەر گۆڕانکارییەک زیاد کرد. پەیماننامەکە بە «ئێران-عێراق: پەیماننامەی سنوورە نێونەتەوەیییەکان و پەیوەندییەکانی دراوسێیەتیی باش» ناودەبرێت. == دەرەنجامەکان == لیژنەی ئێران-عێراق لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥دا بە فەرمی سنووری نێوان ھەردوو وڵاتیان دیاری کرد، لەگەڵ واژووکردنی بەیاننامەیەکی ھاوبەشی نیازباشی لەلایەن ھەردوو لاوە.<ref name="International Boundary Study">{{cite journal|title=International Boundary Study|journal=Office of Geographer Bureau of Intelligence and Research|date=13 July 1978|issue=164}}</ref> سوپای ئێران لەو ناوچە سنوورییانە کشایەوە کە داگیری کردبوون، سنوورەکە داخرا، و پشتیوانی لە یاخیبووانی کورد کۆتایی پێ ھات. ھەروەھا ئێران ڕێنماییی [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] و [[مۆساد]]ی کرد بۆ ئەوەی کۆتایی بە پشتیوانییە سەربازییەکانیان بۆ کورد بھێنن. وا بیر دەکرایەوە کە بە کۆتاییھاتنی پشتیوانییە نێونەتەوەیییەکان، حکوومەتی عێراق لەگەڵ کوردەکاندا دەست بە گفتوگۆ دەکات، بەڵام [[سەددام حوسێن]] ھەڵمەتێکی سەربازیی گەورەی دژی یاخیبووان دەستپێکرد، کە وای لە پاشای ئێران [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] کرد دەستوەردان بکات. لەلایەن ھەموو لایەنەکانەوە ڕێککەوتن لەسەر ئاگربەست کرا، بەڵام لە ١ی نیساندا، [[حکوومەتی عێراق]] ھەڵمەتێکی سەربازیی دیکەی دەستپێکرد. دوای چەندین شەڕ، [[سوپای عێراق]] سەرکەوتنی ڕاگەیاند، بەڵام زیاتر لە ١٠٠،٠٠٠ پەنابەری کورد بۆ ئێران و [[تورکیا]] ڕایانکرد، لەوانەش سەرکردەی کورد [[مەلا مستەفا بارزانی]]،<ref>{{cite book|author=F. Gregory Gause, III|title=The International Relations of the Persian Gulf|url=https://books.google.com/books?id=0c0LAQAAQBAJ|access-date=26 December 2013|date=2009-11-19|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107469167|pages=36–37}}</ref> تەنھا بۆ ئەوەی بگەڕێنەوە و لە ساڵی ١٩٧٨دا ڕاپەڕینێکی دیکە دەستپێبکەنەوە.<ref name=Sluglett>{{cite book|last1=Sluglett|first1=M. Farouk|title=Not Quite Armageddon: Impact of the War on Iraq|date=1984|page=24}}</ref> == پاشھاتەکان == عێراق لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٨٠ لە ڕێککەوتننامەی جەزائیر کشایەوە. ڕێککەوتننامەکە بەسەر وڵاتەکەدا سەپێندرابوو و پشێوییەکانی ناو ئێران دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] بووە ھۆی دروستبوونی ئەو باوەڕەی لە عێراقدا کە دەکرێت گۆڕانکارییەکان ھەڵبوەشێندرێنەوە. ئەمەش بووە ھۆی یەکێک لە درێژترین شەڕەکانی [[سەدەی بیستەم]]، [[شەڕی ئێران و عێراق]]، کە لە ١٩٨٠ تا ١٩٨٨ بەردەوام بوو. شەڕەکە بەپێی [[بڕیارنامەی ٦١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیارنامەی ٦١٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] کۆتایی پێ ھات و ھەردوو لایەنی بۆ ڕێککەوتننامەی جەزائیری ساڵی ١٩٧٥ گەڕاندەوە.{{ژێدەر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ئێران|سیاسەت|دەیەی ١٩٧٠|یاسا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|1975 Algiers Agreement}} [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:جەزائیر لە ١٩٧٥]] [[پۆل:ئاسیا لە ١٩٧٥]] [[پۆل:ئێران لە ١٩٧٥]] [[پۆل:عێراق لە ١٩٧٥]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سنوور]] [[پۆل:مێژووی ئەلجەزیرە]] [[پۆل:پەیماننامەکان، بەسرانی ١٩٧٥]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکان]] [[پۆل:مێژووی جەزائیر]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئێران]] [[پۆل:پەیماننامەکانی عێراق]] gnctiiouuhxvqce9g3fcurk8252txs8 1572071 1572070 2026-04-04T14:16:16Z 1silent scientist 51740 1572071 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = ڕێککەوتننامەی جەزائیری ١٩٧٥ | long_name = | image = 1975 Algiers Agreement.jpg | image_width = 250px | caption = '''لە چەپ بۆ ڕاست:'''<br />{{hlist|پاشای ئێران [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]|سەرۆکی جەزائیر [[ھواری بومێدیێن]]|جێگری سەرۆکی عێراق [[سەددام حوسێن]]}} | type = | date_drafted = | date_signed = {{Start date and age|df=yes|1975|3|6}} | location_signed = [[جەزائیر (شار)|جەزائیر]]، [[جەزائیر]] | date_sealed = | date_effective = | condition_effective = | date_expiration = | mediators = {{flag|Algeria}} | signatories = {{flagicon image|State flag of Iran 1964-1980.svg}} [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی]]<br />{{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[سەددام حوسێن]] | third_parties = | parties = {{flagicon image|State flag of Iran 1964-1980.svg}} [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]]<br />{{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[عێراقی بەعس|عێراق]] | ratifiers = | depositor = | language = | languages = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] | wikisource = }} '''رێکەوتننامەی جەزائیر''' ({{بە عەرەبی|اتفاقیة الجزائر}}) لە ساڵی‌ [[١٩٧٤]] حکوومەتی [[عێراق]]ی ھەڵمەتێکی شەڕەنگێزی نوێی دژی‌ [[کورد]]ەکان دەستپێکرد‌ و بەرەو ناوچە سنوورییەکانی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] دایماڵین. عێراق بە ئێرانی ڕاگەیاند کە خواستەکانی ئێران بەدی ئەھێنێت بەمەرجێک یارمەتی کوردەکان ڕاگرێت. بە میانگیریی سەرۆکی [[جەزائیر]]، [[ھواری بومێدیێن]]، ئێران و عێراق گەیشتنە ڕێکەوتنێکی گشتگیر لە ئازاری [[١٩٧٥]]دا کە بە ڕێکەوتننامەی جەزائیر بەناوبانگە. ئەم ڕێکەوتننامەیە وای کرد کوردەکان بەبێ‌ یارمەتی بمێننەوە‌ و [[تاران]] یارمەتییەکانی بزووتنەوەی کوردی نەدات. [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] ئاوارەی ئێران بوو، ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە لایەنگرەکانیشی. ژمارەیەکی زۆریش خۆیان بەدەستەوەدا‌ و شۆڕشەکە دوای چەند ڕۆژێک کۆتایی ھات. لە ئەنجامی ئەمەدا حکوومەتی عێراقی بووە خاوەنی دەسەڵاتێکی فراوانتر بەسەر ناوچەکانی باکووری عێراقدا لەچاو پانزە ساڵی پێشوویدا ‌و بۆ ئەوەی ئەو کاریگەرییە بپارێزێت، دەستی بە پلانی [[بە عەرەبکردن]] کرد ئەویش بە ھێنانی خەڵکی [[عەرەب]] بۆ ناوچە [[نەوت]]ییەکانی [[کوردستان]]، بەتایبەتی بۆ ناوچەکانی [[کەرکووک]] و دەور‌وبەری. دوای ڕێکەوتننامەکەی جەزائیر، ڕێوشوێنی سەرکوتکەرانە لەلایەن حکوومەتەوە گیرانە بەر دژی‌ کوردەکان و بووە ھۆی سەر لە نوێ دەستپێکردنەوەی شەڕ لەنێوان [[سوپای‌ عێراق]]ی ‌و چەکدارە کوردەکان. لە ساڵانی [[١٩٧٧]] تا [[١٩٧٩]]، ٦٠٠ [[دێ]]ی‌ کوردی خاپوور کران و نزیکەی ٢٠٠،٠٠٠ کورد لە ناوچەکانی خۆیان ڕاگوێزران. == پێشینە == === ململانێی عێراق و کورد === {{سەرەکی|شۆڕشی ئەیلوول}} لە ساڵی ١٩٦٣، دوای [[شۆڕشی ڕەمەزان]]، حکوومەتی [[حیزبی بەعس]] بە سەرۆکایەتیی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]، ھەڵمەتێکی دژی ڕاپەڕینی [[کورد]] دەستپێکرد، کە داوای سەربەخۆیییان لە [[عێراق]] دەکرد. حکوومەتی ژێر دەسەڵاتی بەعس دوای [[کودەتای تشرینی دووەمی ١٩٦٣]] بە سەرۆکایەتیی [[عەبدولسەلام عارف]] ڕووخا. پەیوەندییەکانی نێوان حکوومەتی نوێ و کورد ڕێکنەکەوتبوون. لە ساڵی ١٩٦٨، شۆڕشێکی دیکە لەگەڵ حیزبی بەعس و حکوومەتی عێراق ڕوویدا، کە بە [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|شۆڕشی ١٧ی تەممووز]] ناوزەد کرا. گرژییەکانی نێوان حکوومەتی نوێ و کورد زیادی کرد، و ھێزە چەکدارەکانی عێراق دەستیان بە کردەوەی سەربازی دژی جوداخوازانی کورد کرد. کردەوەکانی یاخیبووانی کورد بووە ھۆی تێکچوونێکی ئابووریی گەورە. لە ١١ی ئازاری ١٩٧٠، پەیماننامەیەک لە نێوان جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش (عێراق)]]، [[سەددام حوسێن]]، بەناوی «[[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|بەیاننامەی ئازار]]» و ڕێبەری ڕاپەڕینی کورد، [[مستەفا بارزانی]]، لە [[تکریت]] واژوو کرا، بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێکان.<ref name="The Annals of the American Academy of Political and Social Science">{{cite journal|last1=Harris|first1=George S.|title=Ethnic Conflict and the Kurds|journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|date=1 January 1977|volume=433|issue=1|pages=112–124|doi=10.1177/000271627743300111|s2cid=145235862 }}</ref> بەپێی ڕێککەوتنەکە، دەبوو [[میلیشیا]]کان لەناو [[سوپای عێراق]]دا تێکەڵ بکرێن، ھەموو پەیوەندییەکانیان لەگەڵ [[ئێرانی پەھلەوی]] ببڕن و ڕاپەڕینەکە کۆتایی پێ بێت. لە بەرامبەردا، [[حکوومەتی عێراق]] بەڵێنی [[ئۆتۆنۆمی]] بە کورد دا، بەو مەرجەی نوێنەرانی کورد لە حکوومەتی عێراقدا جێگیر بکرێن.<ref name="Saddam Hussein: A Political Biography">{{cite book|last1=Krash|first1=Ephriam|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol00kars|url-access=registration|date=1991|pages=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol00kars/page/67 67–75]|publisher=Free Press |isbn=9780029170632 }}</ref> حکوومەت پێشتر ھانی «[[تەعریب]]» کردنی ناوچە کوردنشینە دەوڵەمەندەکانی بە [[نەوت]]ی دابوو.<ref>[http://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ANFALINT.htm The introduction] in Genocide in Iraq: The Anfal Campaign Against the Kurds ([[Human Rights Watch]] Report, 1993).</ref> تا ساڵی ١٩٧٤، کێشەی چارەسەرنەکراو لە نێوان حکوومەت و کورد سەبارەت بە سەرچاوە نەوتییەکانی ناوچە کوردنشینەکانی [[عێراق]] مابووەوە. وەزیرە کوردەکان لە حکوومەت دەستیان کێشایەوە، [[فەرمانبەر]]انی کورد کشانەوە، و [[پۆلیس]] و سەربازانی کورد چیتر ھاوکاری حکوومەتیان نەدەکرد. حکوومەتی عێراق پێداگری دەکرد کە کوردەکان پابەندی ڕێککەوتنەکەن، بەڵام کوردەکان پێیان وابوو حکوومەتە کە پەیماننامەکەی پێشێل کردووە. لە ١١ی ئازاری ١٩٧٤، ڕێککەوتنەکە خرایە ناو [[دەستووری عێراق]]ەوە.<ref name="Iraq Kurd Revolt 1974-1975">{{cite web|title=Iraq Kurd Revolt 1974–1975|url=http://www.onwar.com/aced/data/kilo/kurdiraq1974.htm|website=Wars of the World|access-date=7 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726203437/http://onwar.com/aced/data/kilo/kurdiraq1974.htm|archive-date=26 July 2013|url-status=dead}}</ref> دووبارە شەڕ لە نێوان سوپای عێراق و ھێزە کوردییەکان ڕوویدایەوە، کە ئێرانی پەھلەوی پشتیوانی لە کورد دەکرد.<ref name="Iraq and Iran: The Years of Crisis">{{cite book|last1=Abdulghani|first1=J. M.|title=Iraq and Iran: The Years of Crisis|date=1984|location=London|page=142}}</ref> === ناکۆکییە سنوورییەکانی ئێران و عێراق === {{سەرەکی|ململانێی ئێران و عێراق ١٩٧٤–١٩٧٥}} کاتێک [[حیزبی بەعس]] دەستی بەسەر حکوومەتدا گرت، لە ساڵی ١٩٦٨دا عێراق داوای کۆنترۆڵی تەواوی بەسەر [[شەتەلعەرەب]]دا کرد.<ref name="Rookdsmn, Wagner">{{cite book|last1=Rookdsmn|first1=Anthony|last2=Wagner|first2=Abraham|title=Iraq-Iran War|date=1998}}</ref> لە ١٩ی نیسانی ١٩٦٩، [[ئێرانی پەھلەوی]] لە ڕێککەوتننامەی ساڵی ١٩٣٧ کشایەوە، کە لە نێوان [[شانشینی عێراق]] و ئێران بۆ چارەسەرکردنی کێشە سنوورییەکان واژوو کرابوو، بەو بیانووەی عێراق دەستوەردان لە بەلەمەکانی ئێران لە [[شەتەلعەرەب]] دەکات.<ref name="The Kurds of Iraq: Building A State Within A State">{{cite book|last1=Bengio|first1=Ofra|title=The Kurds of Iraq: Building A State Within A State|date=2012}}</ref> لە نیسانی ١٩٦٩دا، ھەردوو سوپا لە کەناراوەکانی [[کەنداوی فارس]] جێگیرکران. دوای ئەوەی ئێران کۆنترۆڵی چوار دوورگەی لە کەنداوی فارسدا کرد، پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان [[بەغدا]] و [[تاران]] بە شێوەیەکی بەرچاو تێکچوو.<ref name="Rookdsmn, Wagner" /> عێراق ھانی [[عەرەبەکان]]ی [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]ی دا بۆ ڕاپەڕین دژی شای ئێران، [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]. ھەروەھا عێراق ھەموو ئێرانییەکانی لە عێراق دەرکرد.<ref name="The Kurds of Iraq: Building A State Within A State" /> ئێران لە شەڕی عێراق و کورددا بە کەرەستەی سەربازی و بودجە پشتیوانی لە کورد دەکرد. [[مستەفا بارزانی]] لەگەڵ نوێنەرانی حکوومەتی [[ئەمریکا]] کۆبووەوە بۆ پشتیوانیکردنی نھێنیی کوردەکان، ئەمەش پێگەی عێراقی زیاتر لاواز کرد کە بەھۆی ھەڵگیرسانی [[جەنگی تشرینی یەکەم]] زیاتر ئاڵۆز ببوو. عێراق ئێستا پێویستی بە ئارامکردنەوەی ئێران ھەبوو، لە ترسی ئەوەی نەک ئێران لە لای ڕۆژھەڵاتەوە ھێرشیان بکاتە سەر، لە کاتێکدا زۆربەی ھێزە چەکدارەکانی عێراق لە بەرەی [[سووریا]] دەجەنگان.<ref name="A Border Adrift: Origins of the Iraq-Iran War">{{cite web|last1=Pipes|first1=Daniel|title=A Border Adrift: Origins of the Iraq-Iran War|url=http://www.danielpipes.org/article/164|website=New Weapons|access-date=7 September 2014}}</ref> == وتووێژەکان == لە ساڵی ١٩٧٣، [[عێراقی بەعس]]ی دەستی بە وتووێژ لەگەڵ [[ئێرانی پەھلەوی]] کرد، بەو ھیوایەی کە کۆتایی بە پشتیوانیی ئێران بۆ ڕاپەڕینی کورد بھێنێت. لە کۆتاییی نیساندا، کۆبوونەوەیەک لە [[ژنێڤ]] لە نێوان وەزیرانی دەرەوەی ھەردوو وڵاتدا بەڕێوەچوو. نوێنەرانی عێراق داوایان کرد پابەندی پەیماننامەی ١٩٣٧ بن، کە زۆربەی [[شەتەلعەرەب]] دەداتە [[عێراق]]، بەڵام نوێنەرانی ئێران ڕەتیان کردەوە.<ref>Report of United States embassy in Baghdad to the State Department, 16 May 1973</ref> گفتوگۆکان شکستیان ھێنا، بەڵام کۆبوونەوەکان لە نێوان ھەردوو وڵاتدا بەردەوام بوون. [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بە تەواوی نەرمیی نەنواند، و داوای کۆنترۆڵکردنی نیوەی شەتەلعەرەبی (ئەروەند ڕوود) دەکرد. دوای تەواوبوونی گفتوگۆکانی شەتەلعەرەب، عێراق ھەروەھا ھەوڵی کۆتاییھێنان بە پشتیوانیی ئێران بۆ کوردەکانی دا.<ref>Report of United States embassy in Tehran to the State Department, 9 June 1973</ref> لە ئایاری ١٩٧٤، عێراق و ئێران دەستیان بە پرۆسەی دیاریکردنی سنووری شەتەلعەرەب (ئەروەند ڕوود) لە نێوان خۆیاندا کرد. لە لووتکەی ساڵی ١٩٧٤ی [[کۆمکاری عەرەبی]]، نوێنەرانی [[حکوومەتی ئێران]] بۆ قسەکردن لەگەڵ نوێنەرانی عێراق بە نێوەندگیریی [[حوسێن کوڕی تەلال|شا حوسێنی ئوردن]] ئامادە بوون.<ref name="Le Mouvement national Kurde">{{cite book|last1=Kutchera|first1=Chris|title=Le Mouvement national Kurde|date=1979|location=Paris|pages=322–323}}</ref> وتووێژەکان لە نێوان ھەردوو وڵاتدا بە پچڕپچڕی بەردەوام بوون، عێراق ئامادە نەبوو دەستبەرداری ئەو ناوچانە بێت کە لە پەیماننامەی ١٩٣٧ بۆی دیاریکرابوون. ئێران پشتیوانییەکانی بۆ [[کورد]] زیاد کرد، کە ئەمەش بە شێوەیەکی بەرچاو کێشەکانی بۆ [[سوپای عێراق]] زیاد کرد. [[سەددام حوسێن]] و [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] لە ٦ی ئازاری ١٩٧٥ لە لووتکەی [[ئۆپێک]] لە [[جەزائیر]] ئامادە بوون، کە تێیدا ڕێککەوتننامەیەک بە نێوەندگیریی ھواری بومیدیان، سەرۆکی ئەو کاتەی [[ئەنجومەنی شۆڕشی جەزائیر]]، واژوو کرا. عێراق بە ناچاری دەستبەرداری ناوچەکە بوو بۆ ئێران بەھۆی پێویستیی کۆتاییھێنان بە شەڕی دووەمی عێراق و کورد و کۆتاییھێنان بە توندوتیژییەکانی نزیک شەتەلعەرەب لەگەڵ ئێران. سنووری نێوان ھەردوو وڵات بە قازانجی ئێران دەستکاری کرا. == ڕێککەوتننامەکان == === نێوەندگیریی جەزائیر === ڕێککەوتننامەی جەزائیر سنووری نێوان [[عێراق]] و [[ئێرانی پەھلەوی]] لە ناوەڕاستی کەناڵی سەرەکیی ڕێڕەوی ئاویی شەتەلعەرەبدا (ئەروەند ڕوود) دانا، کە بەزۆری پێی دەوترێت «تاڵوێگ».<ref>Cashman, G., & Robinson, L. C. (2007). An introduction to the causes of war: Patterns of interstate conflict from World War I to Iraq. Rowman & Littlefield Publishers.p272</ref> لە عێراق داواکرا دەستبەرداری بانگەشەی خۆی بۆ ناوچە عەرەبییەکانی ڕۆژئاوای ئێران بێت. داوا لە ھەردوو وڵات کرا پابەند بن بە پاراستنی سەرپەرشتییەکی ورد و کاریگەر بەسەر سنووری ھاوبەشیان و کۆتاییھێنان بە ھەر دەستوەردانێک لە خاکی ئەوی تریاندا. بۆیە داوا لە ئێران کرا کۆتایی بە ھەر پشتیوانییەک بۆ [[کورد]] بھێنێت. ھەردوو وڵات ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی دراوسێی باش بن. پێشێلکردنی بەشێکی ڕێککەوتنەکە «دژی ڕۆحی ڕێککەوتننامەی جەزائیرە». لە ١٥ی ئازاری ١٩٧٥، وەزیرانی دەرەوەی عێراق و ئێران لەگەڵ نوێنەرانی [[جەزائیر]] کۆبوونەوە بۆ پێکھێنانی لیژنەیەکی ھاوبەش بە مەبەستی دیاریکردنی سنوورە نوێیەکە.<ref>{{Cite web|date=16 March 1975|title=IRAN-IRAQ TALKS ON BORER BEGIN; 2 Sides Meet In Teheran Over Old Issues--Kurds Report Halt In Fighting|url=http://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1975/03/16/317524002.html?pageNumber=17|access-date=2020-08-31|website=timesmachine.nytimes.com|language=en}}</ref> لە ١٧ی ئازاردا، پرۆتۆکۆڵی نێوان ھەردوو وڵات لەلایەن ھەردوو وەزیری دەرەوە واژوو کرا. پرۆتۆکۆڵەکە دەڵێت کە ھەردوو وڵات بەڵێن دەدەن سنوورەکە دووبارە دیاری بکەنەوە. لە ١٣ی حوزەیرانی ١٩٧٥، پەیماننامەیەکی دیکە لە [[بەغدا]] لەلایەن [[وەزیرانی دەرەوەی عێراق]] و ئێرانەوە واژوو کرا. ئەمە وردەکاریی بۆ ڕێککەوتنەکان سەبارەت بە چارەسەرکردنی ململانێکان و دیاریکردنی سنوور و ھەر گۆڕانکارییەک زیاد کرد. پەیماننامەکە بە «ئێران-عێراق: پەیماننامەی سنوورە نێونەتەوەیییەکان و پەیوەندییەکانی دراوسێیەتیی باش» ناودەبرێت. == دەرەنجامەکان == لیژنەی ئێران-عێراق لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥دا بە فەرمی سنووری نێوان ھەردوو وڵاتیان دیاری کرد، لەگەڵ واژووکردنی بەیاننامەیەکی ھاوبەشی نیازباشی لەلایەن ھەردوو لاوە.<ref name="International Boundary Study">{{cite journal|title=International Boundary Study|journal=Office of Geographer Bureau of Intelligence and Research|date=13 July 1978|issue=164}}</ref> سوپای ئێران لەو ناوچە سنوورییانە کشایەوە کە داگیری کردبوون، سنوورەکە داخرا، و پشتیوانی لە یاخیبووانی کورد کۆتایی پێ ھات. ھەروەھا ئێران ڕێنماییی [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] و [[مۆساد]]ی کرد بۆ ئەوەی کۆتایی بە پشتیوانییە سەربازییەکانیان بۆ کورد بھێنن. وا بیر دەکرایەوە کە بە کۆتاییھاتنی پشتیوانییە نێونەتەوەیییەکان، حکوومەتی عێراق لەگەڵ کوردەکاندا دەست بە گفتوگۆ دەکات، بەڵام [[سەددام حوسێن]] ھەڵمەتێکی سەربازیی گەورەی دژی یاخیبووان دەستپێکرد، کە وای لە پاشای ئێران [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] کرد دەستوەردان بکات. لەلایەن ھەموو لایەنەکانەوە ڕێککەوتن لەسەر ئاگربەست کرا، بەڵام لە ١ی نیساندا، [[حکوومەتی عێراق]] ھەڵمەتێکی سەربازیی دیکەی دەستپێکرد. دوای چەندین شەڕ، [[سوپای عێراق]] سەرکەوتنی ڕاگەیاند، بەڵام زیاتر لە ١٠٠،٠٠٠ پەنابەری کورد بۆ ئێران و [[تورکیا]] ڕایانکرد، لەوانەش سەرکردەی کورد [[مەلا مستەفا بارزانی]]،<ref>{{cite book|author=F. Gregory Gause, III|title=The International Relations of the Persian Gulf|url=https://books.google.com/books?id=0c0LAQAAQBAJ|access-date=26 December 2013|date=2009-11-19|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107469167|pages=36–37}}</ref> تەنھا بۆ ئەوەی بگەڕێنەوە و لە ساڵی ١٩٧٨دا ڕاپەڕینێکی دیکە دەستپێبکەنەوە.<ref name=Sluglett>{{cite book|last1=Sluglett|first1=M. Farouk|title=Not Quite Armageddon: Impact of the War on Iraq|date=1984|page=24}}</ref> == پاشھاتەکان == عێراق لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٨٠ لە ڕێککەوتننامەی جەزائیر کشایەوە. ڕێککەوتننامەکە بەسەر وڵاتەکەدا سەپێندرابوو و پشێوییەکانی ناو ئێران دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] بووە ھۆی دروستبوونی ئەو باوەڕەی لە عێراقدا کە دەکرێت گۆڕانکارییەکان ھەڵبوەشێندرێنەوە. ئەمەش بووە ھۆی یەکێک لە درێژترین شەڕەکانی [[سەدەی بیستەم]]، [[شەڕی ئێران و عێراق]]، کە لە ١٩٨٠ تا ١٩٨٨ بەردەوام بوو. شەڕەکە بەپێی [[بڕیارنامەی ٦١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیارنامەی ٦١٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] کۆتایی پێ ھات و ھەردوو لایەنی بۆ ڕێککەوتننامەی جەزائیری ساڵی ١٩٧٥ گەڕاندەوە.{{ژێدەر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ئێران|سیاسەت|دەیەی ١٩٧٠|یاسا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|1975 Algiers Agreement}} [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:جەزائیر لە ١٩٧٥]] [[پۆل:ئاسیا لە ١٩٧٥]] [[پۆل:ئێران لە ١٩٧٥]] [[پۆل:عێراق لە ١٩٧٥]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سنوور]] [[پۆل:مێژووی ئەلجەزیرە]] [[پۆل:پەیماننامەکان، بەسرانی ١٩٧٥]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکان]] [[پۆل:مێژووی جەزائیر]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئێران]] [[پۆل:پەیماننامەکانی عێراق]] n67wnmf4at8n3qowozuu3kacci99ryh 0 123 1572437 1531703 2026-04-05T08:50:38Z 1silent scientist 51740 1572437 wikitext text/x-wiki {{سخ|نەبوونی سەرچاوە، ھەڵەی ڕێزمانی، کەمبایەخی}}{{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بێلایەنی}} {{خاوێنکردن}} {{Underlinked|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو | ناو = سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران | ناوی_خۆماڵی = | زمان١ = | ناوی_زمان١ = | زمان٢ = | ناوی_زمان٢ = | زمان٣ = | ناوی_زمان٣ = | زمان٤ = | ناوی_زمان٤ = | لۆگۆ = | ڕەنگکۆد = red | سەرکردە = | سەرۆک = | سەرۆک_ئەنجومەن = | سکرتێری_یەکەم = | سکرتێری_گشتی = | لجه = | سکرتارییەت = | وتەبێژ = | دامەزرێنەر = | ناونیشانی_سەرکردە١ = | ناوی_سەرکردە١ = | ناونیشانی_سەرکردە٢ = | ناوی_سەرکردە٢ = | ناونیشانی_سەرکردە٣ = | ناوی_سەرکردە٣ = | ناونیشانی_سەرکردە٤ = | ناوی_سەرکردە٤ = | ناونیشانی_سەرکردە٥ = | ناوی_سەرکردە٥ = | دروشم = | دامەزراندن = [[١٩٨٠]] | جیابوونەوە = | جیابووەتەوە_لە = | پێشینە = | یەکگرتن = | پاشینە = | شوێنگە = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕۆژنامە = | باڵی_خوێندکار = | باڵی_گەنج = | ناوی_باڵی١ = | باڵی١ = | ناوی_باڵی٢ = | باڵی٢ = | ناوی_باڵی٣ = | باڵی٣ = | ساڵی_ئەندامێتی = | ئەندامێتی = | ئایدۆلۆژیا = |شوێنی_سیاسی = | ئایین = | نیشتمانی = | نێودەوڵەتی = | ئەوروپی = | پەرلەمانی_ئەوروپی = | ناونیشانی_ئینتیما١ = | ئینتیما١ = | ڕەنگەکان = | ناوی_کورسییەکان١ = | کورسییەکان١ = | ناوی_کورسییەکان٢ = | کورسییەکان٢ = | ناوی_کورسییەکان٣ = | کورسییەکان٣ = | ناوی_کورسییەکان٤ = | کورسییەکان٤ = | سونبوول = | ئاڵا = حیزبەکانی_ڕۆژهەڵاتی_کوردستان.jpg | ماڵپەر =[www.sazmanixebat.org] | وڵات = | وڵات٢ = | بەرپێنووس = }}]] سازمانى خه‌باتى كوردستانى ئێران یه‌كێكه‌ له‌ هیزه‌ ناسراوه‌كانى كوردستانى ئێران كه‌ له‌ساڵى (١٣٥٩)ى هیجرى كه‌به‌رامبه‌ر (١٩٨٠)زایینى له‌سه‌ر ده‌ستى مامۆستاى تێكۆشه‌رو زانا مامۆستا (سه‌ید جلالالدین حسێنى) دامه‌زرا، ئه‌م هێزه‌ ماوه‌یه‌كى زۆر دژ به‌کۆماری ئیسلامی ئێران له‌سه‌ر ده‌ستى مامۆستاى ناوبراو جه‌نگاوه‌و تائیستاش هه‌ر به‌رده‌وامه‌ ،جێى ئاماژه‌یه‌ كه‌ ئه‌م هێزه‌ له‌سه‌ره‌تاوه‌ وه‌ك هیزێكى ئیسلامى هاته‌ ئاراوه‌ به‌ ناوى(سازمانى خه‌باتى نه‌ته‌وایه‌تى و ئیسلامى كوردستانى ئێران) به‌ڵام له‌ دوایداو له‌به‌ر هه‌لومه‌رجى ئه‌و كاته‌ گۆرِا به‌ (سازمانى خه‌باتى كوردستانى ئێران) ، وه‌ له‌دواى زیاتر له‌ (٣٠) ساڵ تێكۆشان و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى ئه‌م رِژێمه‌، كۆمه‌ڵێك ده‌سكه‌وت و سه‌روه‌رى گه‌وره‌ى به‌ده‌ست هێناوه‌ ، وه‌ ئێستاش دواى كۆنگره‌ى چواره‌م (بابه‌شێخى حوسێنى ) به‌سكرتێر هه‌ڵبژێردرا و ئه‌وه‌ش به‌ هۆى ماندوو بوون و تێكوشانێكى دورو درێژ و په‌یداكردنى ته‌جره‌به‌یه‌كى زۆره‌وه‌ویه‌ بۆ خزمه‌ت كردنى خاك و وڵاته‌كه‌ى.. تاکو ئێستا ٤ کۆنگرەی ئەنجام داوە. تێدەکۆشێ بۆ دامەزراندنی حکوومەتێکی ھەڵبژێردراو و دیموکراتیک و پارلمانی لە کوردستاندا، کە مافی ھەموو نەتەوەو ئایین و مەزھەب و رەگەزەکان بپارێزێ. سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران دەستەبەرکرانی مافی دیاری کردنی چارەنووسی پێ پەسەندە، بەڵام لە ئێستادا دەستەبەرکرانی خودموختاری لەچوارچێوەی ئێرانێکی دیموکراتیک و پارڵمانی بە رەوا دەزانێ. سازمانی خەباتی کوردستان، باوەڕی وایە کە ئایینی پیرۆزی ئیسلام وەک یەکێک لە سەرچاوەکانی قانوون دانان کەڵکی لێ وەرگیرێ، و دەبێ مافی ئەدیان و بیروبۆچوونەکانی دیکە لە کوردستان لە بەرچاو بگیرێ. درووشمی رووخانی رژیم یەکێک لە درووشمە سەرەکی و نەگۆڕەکانی سازمانی خەباتە. مێژوو[دەستکاری] لەدوای ھێرشی پاسدار و ئەرتەشی بەکرێگیراو بۆسەر کوردستان و کوشت و بڕی خەڵکی کوردستان بە تاوانی دژی ئینقلاب و دژی ئیسلام، بڕیاری جەماوەری کوردستان بۆ دیفاع لە نیشتمان و تێکۆشان بۆ ھاتنە دیی ئامانجە رەواکان و ئازادی، ژمارەیێک لە مامۆستایانی ئایینی و کەسایەتیە تێکۆشەرەکانی کوردستان کە پێشتر لەژێر ناوی دەفتەری مامۆستا شێخ عزالدین دا چالاکیی سیاسی نیزامیان ئەنجام ئەدا، بیریان لە پێک ھێنانی سازمانێکی سیاسیی نەتەوەیی و ئیسلامی کردەوە کە بە بۆچوونێکی جیاواز لە رێبازی ھێزو لایەنەکانی دیکەی گۆڕەپانی خەبات بێتە مەیدان و پەرچەمدار و پێشڕەوی ئەو جەماوەرە بێ کە خاوەنی بیرێکی نەتەوەیی و ئیسلامین، ھەربۆیە لە ٥ی خەرمانانی ساڵی ١٣٥٩ی کۆچی خۆری بەرانبەر بە ٢٧ ئەگۆستی ١٩٨٠ی زایینی پێکھاتنی سازمانی خەباتی نەتەوایەتی و ئیسلامیی کوردستانی ئێران یان راگەیاند. دوای ڕاگەیاندن و دامەزراندنی سازمانی خەبات، لەچەندین شارو ناوچە لە باکوور تا باشووری کوردستانی ئێران بنکە و رێکخراوەکانی سازمان داندران و کادر و پێشمەرگەکانی سەرەڕای کەند و کۆسبی زۆر ھەڵسووڕانی سیاسی نیزامیان لە بەرانبەر ھێزە بەکرێگیراوەکانی رژیمی ئاخوندیدا دەست پێ کرد. سازمانی خەبات ماوەی٣٠ ساڵە لە دژی کۆماری ئیسلامی ئێران خەبات دەکا و وەک ھێزێکی گرنگ و بەرچاوی ئۆپۆزیسێۆن دەناسرێ و ئێستا بنکەو بارەگاکانی لە باشووری کوردستانە. په‌یره‌و و پرۆگرامى سازمانى خه‌بات ى كوردستانى ئێران[دەستکاری] په‌یره‌و و پرۆگرامی سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران (په‌سه‌ندكراوی كۆنگره‌ی پێنجه‌م) سه‌ره‌تا الف ـ دوای شه‌رِی چاڵدران له‌نێوان عوسمانیه‌كان و شاسمایلی سه‌فه‌وی كه‌ له‌٢٣ی ئووتی ١٥١٤دا رووی دا، زۆرینه‌ی كورده‌ سوننیه‌كان پشتیوانیان له‌ ده‌وڵه‌تی عوسمانی كرد و له‌شكری شا سمایل شكستی هێنا، به‌لام دوای شكستی هێزی شاسمایل دژمنایه‌تی ئه‌و دوو ده‌وڵه‌ته‌ درێژه‌ی كیشا، تا له‌ساڵی ١٦٣٩ ز، په‌یمانی (زه‌هاو) دابه‌شكردنی كوردستان له‌نێوان ئه‌و دوو بێگانه‌دا مۆر كرا. به‌شی زۆری كوردستان كه‌وته‌ به‌ر ده‌سه‌لاتی عوسمانی و به‌شی كه‌متری كه‌ كوردستانی ئێستای ئێرانه‌، كه‌وته‌ ژێر ده‌سه‌لاتی سه‌فه‌وییه‌كان و كوردی یه‌ك زمان و یه‌ك ره‌گه‌ز و یه‌ك فه‌رهه‌نگ و ... یه‌ك كه‌له‌پوور، به‌بێ ئه‌وه‌ی خۆی رازی بێ، دابه‌ش كرا له‌نێوان دوو ئیمپراتوری جیاوازدا. له‌ شه‌رِی جیهانی یه‌كه‌م دا، بۆ دووهه‌مجار ئه‌و به‌شه‌ له‌خاكی كوردستان كه‌ به‌ ئیمپراتوری عوسمانی بوو، به‌ پێی په‌یمانی سایكس بیكۆ له‌ ١٩١٦دا كرا به‌ سێ به‌ش، به‌شێك به‌ر سوریه‌ كه‌وت، به‌شێك به‌ر توركیه‌ و به‌شێكیش به‌ عێراقه‌وه‌ لكێندرا. له‌ دابه‌ش كرانی یه‌كه‌مه‌وه‌ كورد به‌ ته‌واوی هه‌ستی به‌ بێ به‌شی كرد، هه‌ستی ئازادیخوازیی رۆژ له‌دوای رۆژ زیاتر ده‌بوو به‌تایبه‌ت كه‌ له‌لایه‌ن هه‌ر دوو داگیركه‌ره‌وه‌ به‌بێ ره‌حمانه‌ ده‌چه‌وساوه‌ و سه‌ركوت ده‌كرا. ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ ده‌ستیان دایه‌ راگواستنی به‌شێك له‌ هۆزه‌ كورده‌كان به‌ره‌و ناوچه‌ دووره‌كان، عوسمانیه‌كان به‌ره‌و ئه‌رزه‌رۆم و ئه‌ناتۆڵی و سه‌فه‌وییه‌كان به‌ره‌ و خوراسان كه‌ زۆربه‌یان دوای چه‌ند سه‌ده‌، زمان و فه‌رهه‌نگ و ره‌گه‌زی خۆیان لێ وون نه‌بووه‌و هه‌ر نه‌فرین ده‌نێرن بۆ ئه‌وانه‌ی رایان گواستن. گه‌لی كوردستان له‌دوای دابه‌شكرانی به‌سه‌ر چه‌ند وه‌لاتدا، وه‌ك غه‌واره‌و گه‌لی بێ به‌ش و جێی گومان چاویان لێكراو ئه‌و روانینه‌ ناحه‌زو ناپه‌سه‌نده‌ی داگیركه‌ران، له‌ماوه‌ی سه‌د ساڵی رابردوو، وای كرد كه‌ كورد ده‌ست بداته‌ خه‌بات، له‌ به‌رانبه‌ر سته‌مء داگیركاریدا، به‌تایبه‌ت ئه‌و خه‌بات و فیداكارییه‌ له‌ماوه‌ی١٠٠ ساڵی رابردوودا، ده‌یان هه‌زار قوربانیی لێكوتۆته‌وه‌و ده‌ربه‌ده‌ری و ماڵ وێرانی و بێ سه‌ر و شوێن بوونی كوردی به‌دواوه‌ بووه‌. سته‌م و درِنده‌یی ده‌سه‌لاتداره‌ خۆبه‌ زل زان و ملهورِه‌كان له‌دژی كورد و تێكرِای دانیشتوانی ئه‌و وه‌ڵاتانه‌ی كوردیان به‌سه‌ردا دابه‌ش كراوه‌، به‌رِاده‌یێكه‌ كه‌ دڵی هه‌ر مرۆڤێكی خاوه‌ن هه‌ست ده‌ته‌زێنێ. وه‌ك سه‌ركوتی شۆرشه‌كانی شێخ سه‌عیدی پیران و شێخ ره‌زای ده‌رسیم و به‌ند و ته‌بعید كرانی شێخ عه‌بدولا نه‌هری و راگواستن و كوژرانی هه‌زاران كه‌س له‌ نه‌ته‌وه‌ی كورد له‌ توركیه‌. هه‌روه‌ها وێرانكردنی ٤٠٠٠ دێی كوردستانی عێراق و كاره‌ساتی دڵته‌زێنی ئه‌نفال كه‌ له‌لایه‌ن رژیمی عێراق به‌رِێوه‌چوو، و تیایدا نزیكه‌ی ١٨٢ هه‌زار كورد بێ سه‌ر و شوێن كرا و شاری هه‌ڵه‌بجه‌و چه‌ند گوند له‌لایه‌ن رژیمی پێشووی عێراقه‌وه‌ كیمیاباران كرا و پێنج هه‌زار كه‌س تیایدا له‌ناو چوون. له‌ئێرانیشدا وێران كردن و كاولكردنی شارو دێ كان و قه‌تل و عامی هاونیشتمانانی كورد له‌ نه‌غه‌ده‌و قارنه‌ و قه‌لاتان و سۆفیان و ووسوكه‌ند و ساروقامیش و ئێعدامی به‌كۆمه‌ڵ و بێ به‌زه‌ییانه‌ی پیرو لاوی كورد به‌ فه‌رمانی جیهادی خومه‌ینی و قازیه‌ به‌ناو شه‌رعیه‌كانی و ئێعدامی سه‌دان مرۆڤی شورِشگێری كورد له‌ماوه‌ی نزیك به‌ مانگێك له‌ساڵی ١٣٦٧ی كۆچی خۆری، ته‌نیا به‌ تاوانی بوونی پێوه‌ندی به‌ هێزه‌ شۆرِشگێرِه‌كان، داواكردنی مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان، هه‌روه‌ها ترۆری ده‌یان تێكۆشه‌ری سیاسی و فه‌رهه‌نگی و نووسه‌ر و رووناكبیر، له‌ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌. له‌ وه‌لاتی سوریه‌ رێژیمه‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كان، نه‌ته‌وه‌ی كوردیان به‌ خراپترین شێوه‌ سه‌ركوت كردوه‌ و حاشا له‌ بوونی كراوه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ دوای هاتنه‌ سه‌ركاری حافیز ئه‌سه‌د هیچ جۆره‌ مافێك به‌ كورد به‌ ره‌وا نه‌بیندراوه‌ و تا ئێستاش به‌شێكی زۆری ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ له‌ مافی ناسنامه‌ بێ به‌شه‌ و به‌شێكی به‌رچاو له‌ نیشتمانه‌كه‌ی وه‌ك عه‌فرین و كوبانی و زه‌هریه‌ و ئه‌حمه‌دیه‌ له‌لایه‌ن داگیركه‌رانه‌وه‌ راگواستنی زۆره‌ ملی كوردیات تێدا كراوه‌. ئه‌وانه‌ و ده‌یان نموونه‌ و به‌ڵگه‌ی حاشاهه‌ڵنه‌گری دیكه‌ له‌سه‌ر سته‌مگه‌ری و ملهورِیی داگیركه‌ران و ده‌سه‌لاته‌ نامه‌شروعه‌كان هه‌ن كه‌ ئه‌و سته‌مگه‌رییانه‌ به‌ڵگه‌ن بۆ سه‌لماندنی ئه‌و راستیه‌ی كه‌ خه‌باتی جه‌ماوه‌ری كورد بۆ وه‌ده‌ست هێنانی مافه‌ بنچینه‌ییه‌كانی، خه‌باتێكی ره‌واو مه‌شروعه‌. به‌پێی ده‌ستووری ئیسلامی پیرۆز و باقی ئایینه‌ ئاسمانیه‌كان و سه‌رجه‌م یاسا مرۆییه‌كان، راوه‌ستان له‌ به‌رانبه‌ر زاڵم و ته‌عه‌داكار ئه‌ركێكی پێویسته‌ و نه‌ته‌وه‌ و مرۆڤه‌كان هاندراون بۆ رزگار بوونیان له‌ ده‌ست سته‌م، خه‌بات بكه‌ن و رێگه‌ نه‌ده‌ن زوڵمیان لێ بكرێ. ب ـ گه‌لی كورد كه‌ گه‌لێكی خاوه‌ن مێژووی چه‌ند هه‌زار ساڵه‌یه‌ و له‌ نیشتمانی خۆیدا ژیاوه‌، مافی ره‌وای خۆیه‌تی بۆ ده‌سته‌به‌ر كرانی ماف و ئازادیه‌كانی تێبكۆشێ و له‌و پێناوه‌شدا هه‌موو تواناو رێگه‌ درووست و ره‌واكان بۆ خه‌بات كردن تا هاتنه‌ دیی ئامانجه‌كانی، به‌كار بێنێ. گه‌لی كورد ده‌بێ به‌ هه‌وڵی سیاسی و بڵاوكردنه‌وه‌ی زانیاری و ته‌بلیغات، سه‌رنجی رای گشتیی جیهانی و ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاته‌ خاوه‌ن هێزه‌كان و ناوه‌نده‌كانی پارێزه‌ری مافی مرۆڤـ و رێكخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان راكێشێ بۆ پشتیوانی له‌ خه‌باتی ره‌وای خۆی. ج ـ گه‌لی كورد حه‌قی خۆیه‌تی وه‌ك نه‌ته‌وه‌یێكی مێژوویی و خاوه‌ن توانا، ده‌وری له‌ به‌رِێوه‌بردن و ئیداره‌كردنی له‌ ئێراندا هه‌بێ و ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر نیشتمانی خۆیدا به‌خۆی بێ و ده‌بێ ده‌سه‌ڵاتداری ناوه‌ندی ، له‌جیات سه‌ركوتی كورد و داگیركردنی كوردستان و مۆڵدانی هێزی سه‌ربازی، هاوكاریی كورد بكا بۆ ئه‌وه‌ی نیشتمانیان گه‌شه‌ پێ بده‌ن له‌ هه‌موو بارێكه‌وه‌. د ـ گه‌لی كورد له‌ كوردستانی ئێران، له‌دوای ئه‌وه‌ی هه‌ستی به‌ ژێرده‌ستی كرد، خه‌بات و تێكۆشانی بێ ووچانی به‌رامبه‌ر به‌ داگیركه‌ران درێژه‌ پێ داوه‌. له‌ شۆرِشی گه‌لانی ئێران دژبه‌ رژیمی پاشایه‌تی له‌ساڵی ١٣٥٧ی كۆچی خۆریدا، تێكرِای خاوه‌ن باوه‌رِان به‌ ئازادی له‌و شۆرِشه‌دا به‌شدار بوون و گه‌لی كوردیش ده‌ورێكی كاریگه‌ر و سه‌ره‌كیی هه‌بوو له‌ سه‌ركه‌وتنی ئه‌و شۆرِشه‌دا و له‌ راماڵینی پێگه‌ی ده‌سه‌ڵاتی په‌هله‌وی له‌كوردستاندا. ئه‌و خه‌بات و راپه‌رِینه‌ یه‌كگرتووه‌ی خه‌ڵكی ئێران به‌ كورد و فارس و تورك و عه‌ره‌ب و بلوچ و باقی قه‌وم و دین و مه‌زهه‌ب و بیروبۆچوونه‌كان به‌و ئامانجه‌ بوو كه‌ ئیتر به‌ یه‌كجاری كۆتایی به‌ سته‌م و بێ عه‌داڵه‌تی دێ و هه‌موو نه‌ته‌وه‌كان له‌ ئێراندا به‌ مافه‌ ره‌واكانیان ده‌گه‌ن. ه ـ به‌رهه‌می راپه‌رِینی ١٣٥٧ی گه‌لانی ئێران له‌لایه‌ن خومه‌ینی و په‌یره‌وانیه‌وه‌ و به‌ هێنانه‌ مه‌یدانی ده‌سه‌ڵاتێكی تاكرِه‌وانه‌ و غه‌یره‌ دیموكراتیك و ناره‌وا، له‌ژێرناوی پیرۆزی ئیسلامدا به‌فیرۆ درا، خه‌ڵكی ئێران به‌ تێكرِا و خه‌ڵكی كوردستان به‌تایبه‌ت بۆئه‌وه‌ی به‌ری ره‌نج و خوێنی شه‌هیدان له‌ فه‌وتان و له‌ ناوچوون رزگار بكه‌ن كه‌وتنه‌ خۆ، هه‌ر به‌و مه‌به‌سته‌ش له‌ سه‌رانسه‌ری ئێران و كوردستان له‌ ساڵی ١٣٥٨ی كۆچی خۆری به‌دواوه‌، جه‌ماوه‌ر به‌ رێپێوان و نارِه‌زایه‌تی، بێزارییان له‌ ده‌سه‌ڵاتی نوێ ئاشكرا كرد. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی نوێ، له‌جیات وه‌ڵامی به‌ڵێ بۆ داوای جه‌ماوه‌ری راپه‌رِیو و بێزار له‌سته‌م، به‌ به‌كارهێنانی هێزی سه‌ركوت، بێ به‌زه‌ییانه‌ كه‌وتنه‌ گیان خه‌ڵك و میتینگ و نارِه‌زایه‌تی و كۆبوونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌رییان دایه‌ به‌ر په‌لامار و هه‌زاران كه‌سیان راپێچی زیندان و چاڵه‌رِه‌شه‌كان كرد و ده‌یان رۆڵه‌ی تێكۆشه‌ریان له‌ژێر شكه‌نجه‌دا شه‌هید كرد و سه‌رله‌نوێ زیندانه‌ چۆڵ كراوه‌كانیان به‌ رۆڵه‌ تێكۆشه‌ر و ئازادیخوازه‌كان، ئاوه‌دان كرده‌وه‌. گه‌لی چه‌وساوه‌ی كورد له‌ كوردستانی ئێران ئومێدواربوو به‌ رووخانی رژیمی په‌هله‌وی، كۆتایی به‌ ره‌نج و مه‌ینه‌تی ده‌یان ساڵه‌ی بێ، به‌ڵام زۆری پێ نه‌چوو، رووبه‌رِووی سته‌مێكی تاقه‌ت پرِوكێنتر و درِندانه‌تر بوه‌وه‌. سه‌ره‌رِای سته‌مه‌ بێ به‌زه‌ییانه‌كان، گه‌لی كورد به‌رده‌وام داوای ئاشتی و لێك تێگه‌یشتنی كردوه‌. هه‌ر به‌و مه‌به‌سته‌ش چه‌ندین ده‌سته‌ی نوێنه‌رایه‌تی بۆ ووت ووێژ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتدارانی رژیم دیاری كرد. هه‌یئه‌ته‌كانی نوێنه‌رایه‌تی كورد زۆربه‌ جیددی هه‌وڵیان دا كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێران رازی بكه‌ن مافه‌ ره‌واكانی كورد بسه‌لمێنن. به‌ڵام ئاخونده‌كان له‌ وه‌ڵامی داوا ره‌واكانی خه‌ڵكی كوردستان دا ده‌ستیان دایه‌ هه‌رِه‌شه‌ و چاو سوور كردنه‌وه‌ و هه‌ڵوێستی غه‌یره‌ دیموكراتی و هێرشی نیزامی بوونه‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی جه‌نگێكی خوێناوی و ناچار كردنی گه‌لی كوردستان به‌ دیفاع له‌ خۆی و نیشتمانی. به‌ فه‌رمانی جیهاد جه‌نگی نارِه‌وای خومه‌ینی له‌ دژی خه‌ڵكی كورد ده‌ستی پێ كرد و پاسدار و باقی هێزه‌ سه‌ركوتگه‌ره‌كان و خه‌ڵخاڵی ی جه‌للاد و به‌ناو قازی شه‌رع ره‌وانه‌ی كوردستان كرا، كه‌ چۆنی پێی خۆش بێ و چه‌نده‌ حه‌زی لێ بێ درِندانه‌ لاو و پیری كوردستان بنێرێته‌ مه‌یدانه‌كانی گولله‌باران و مه‌رگ. خه‌ڵخاڵی له‌ماوی چه‌ند رۆژدا، ده‌یان لاو و پیری كوردی شه‌هید و به‌و جینایه‌ته‌ی لاپه‌رِه‌یێكی ره‌ش و قێزه‌ونی بۆ ده‌سه‌ڵاتداریی ئاخونده‌كان تۆمار كرد، كه‌ تا ژیان ده‌مێنێ، له‌بیر كورد و ئازادیخوازان ناچێته‌وه‌. هێرشی پاسداره‌ به‌كرێگیراوه‌كان بۆ سه‌ر كوردستان و سوتاندن و وێران كردنی چه‌ندین شارو دێی كوردستان و هه‌رِه‌شه‌ و كوشتن و زیندانی كردنی لاوه‌كان و كه‌سایه‌تیه‌ ئازادیخوازه‌كان، جه‌ماوه‌ری كوردستانی ناچار كرد بۆ دیفاع له‌خۆیان و پارێزگاری له‌ نیشتمانیان، ده‌ست بده‌نه‌ خه‌بات و به‌ربه‌ره‌كانێ له‌به‌رانبه‌ر رژیمی ده‌سه‌ڵاتداری دژ به‌ ماف و ئازادی و دواكه‌وتووی ویلایه‌تی فه‌قیه‌. دیفاع كردنی جه‌ماوه‌ری كوردستان و هێزه‌ تێكۆشه‌ر و ئازادیخوازه‌كان درێژه‌ی هه‌یه‌ و خه‌باتی جه‌ماوه‌ری كوردستان له‌م ساڵانه‌ی دواییدا گه‌لێك به‌رچاوتر و په‌ره‌گرتووتر بووه‌ له‌ ساڵانی رابردوو. و ـ له‌دوای هێرشی پاسدار و ئه‌رته‌شی به‌كرێگیراو بۆسه‌ر كوردستان و كوشت و برِی خه‌ڵكی كورد به‌ تاوانی دژی ئینقلاب و دژی ئیسلام، به‌ برِیاری جه‌ماوه‌ری كوردستان بۆ دیفاع له‌ نیشتمان و تێكۆشان بۆ هاتنه‌ دیی ئامانجه‌ ره‌واكان و ئازادی، ژماره‌یێك له‌ مامۆستایانی ئایینی و كه‌سایه‌تیه‌ تێكۆشه‌ره‌كانی كوردستان به‌ رێبه‌رایه‌تی مامۆستا سه‌یید جه‌لال الدین حوسێنی، كه‌ پێشتر له‌ژێر ناوی ده‌فته‌ری مامۆستا شێخ عزالدین دا چالاكیی سیاسی نیزامیان ئه‌نجام ئه‌دا، بیریان له‌ پێك هێنانی سازمانێكی سیاسیی نه‌ته‌وه‌یی و ئیسلامی كرده‌وه‌ كه‌ به‌ بۆچوونێكی جیاواز له‌ رێبازی هێزو لایه‌نه‌كانی دیكه‌ی گۆرِه‌پانی خه‌بات بێته‌ مه‌یدان و په‌رچه‌مدار و پێشرِه‌وی ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ بێ كه‌ خاوه‌نی بیرێكی نه‌ته‌وه‌یی و ئیسلامین، هه‌ربۆیه‌ له‌ ٥ی خه‌رمانانی ساڵی ١٣٥٩ی كۆچی خۆری به‌رانبه‌ر به‌ ٢٧ ئه‌گۆستی ١٩٨٠ی زایینی، پێكهاتنی سازمانی خه‌باتی نه‌ته‌وایه‌تی و ئیسلامیی كوردستانی ئێران (خه‌بات)یان راگه‌یاند. ز ـ به‌ راگه‌یاندنی سازمانی خه‌بات، خاوه‌ن بیرانی ئه‌و رێبازه‌و به‌شێكی به‌رچاو له‌ جه‌ماوه‌ری كوردستان دڵخۆش و هیواداربوون. خه‌ڵك به‌زوویی پێشوازی گه‌رمی له‌ سازمانی خه‌بات كرد، له‌ چه‌ندین شار و ناوچه‌ له‌ باكوور تا باشووری كوردستانی ئێران بنكه‌ و رێكخراوه‌كانی سازمان داندران و كادر و پێشمه‌رگه‌كانی سه‌ره‌رِای كه‌ند و كۆسپی زۆر هه‌ڵسوورِانی سیاسی نیزامیان له‌ به‌رانبه‌ر هێزه‌ به‌كرێگیراوه‌كانی رژیمی ئاخوندیدا ده‌ست پێ كرد. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ به‌ هۆی كۆسپ و ته‌گه‌ره‌ی جیاجیا كه‌ له‌لایه‌ن هێزو لایه‌نه‌كانی دیكه‌، خرانه‌ سه‌ر رێگه‌ی كار و چالاكی كادر و پێشمه‌رگه‌كان، سازمانی خه‌بات نه‌یتوانی وه‌ك پێویست ئه‌رك و كاره‌ ته‌بلیغی و ته‌شكیلاتیه‌كانی ئه‌نجام بدا. هه‌ر بۆیه‌ ناچار بوو بۆ په‌ره‌ پێ دانی سیاسه‌ت و هه‌ڵوێستی سه‌ربه‌خۆ و بێ لایه‌نانه‌ی خۆی له‌ هێندێك ناوچه‌ی كوردستان به‌ نهێنی هه‌ڵسوورِێ. ح ـ سه‌ره‌رِای بوونی ئه‌و گشته‌ كۆسپ و ته‌گه‌رانه‌ به‌خۆشیه‌وه‌ سازمانی خه‌بات توانی به‌ره‌و پێش بچێ و سه‌ربه‌خۆیی سیاسی و ته‌شكیلاتیی خۆی بپارێزی و له‌ماوه‌ی زیاتر له‌ ٣٣ ساڵ مه‌وجوودیه‌تی له‌ مه‌یدانی خه‌باتدا، ئه‌ركه‌ نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی به‌رِاستی و پاكی به‌جێ بێنێ. سازمانی خه‌بات واقعییه‌ت و ماهییه‌تی رژیمی ناسیوه‌ و هه‌ربۆیه‌ درووشمی رووخانی رژیم یه‌كێك له‌ درووشمه‌ سه‌ره‌كی و نه‌گۆرِه‌كانیه‌تی. ی . سازمانی خه‌باتی كوردستانی ئێران له‌ ره‌وتی به‌ره‌وپێش چوون و هه‌ڵدانی خوێیدا و له‌ئاكامیئ هه‌ڵسه‌نگاندن و وردبونه‌وه‌ له‌ هه‌ل و مه‌رجی سه‌رده‌م و په‌ره‌سه‌ندنی هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی له‌ ناو جه‌ماوه‌ری كوردستان دا، هه‌ستی به‌ پێویستی ئاڵ و گۆرِێكی بنه‌رِه‌تی هه‌بوو له‌ به‌رنامه‌ی كاری سیاسی و ستراتیژی خۆیدا.ئالوگۆرِێ بنه‌ره‌تی له‌ هه‌ڵوێستی سیاسی بۆ زیاتر به‌ره‌و پێش بردنی ئامانجه‌ نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی كوردو گه‌شه‌ی زیاتر له‌ ناوه‌وه‌ و له‌ ده‌ره‌وه‌ی بزاڤی رزگاریخوازی كورد و كوردستاندا گۆرانێكی به‌ كه‌ڵكی له‌ خۆیدا پێك هێناو له‌ هه‌نگاوێكی گرینگدا و به‌ به‌راوردو لێكدانه‌وه‌ی راستی رێبه‌ری سازمان و به‌ راوێژكردن له‌گه‌ڵ دلسۆزانی سازمانی خه‌بات به‌وه‌ی كه‌ گۆرانێكی گرینگ و به‌ كه‌ڵك له‌ ئامانج و خه‌تی سیاسی پێك بێنێ، وای كرد كه‌ له‌ كۆنگره‌ی سێهه‌مدا، به‌ برِیارێكی ژیرانه‌، ستراتیژێكى نه‌ته‌وه‌یی په‌یرِه‌و بكات و بایه‌خ و پێویستی خه‌باتی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی بۆ رزگاری نه‌ته‌وه‌ و نیشتمان، وه‌ك ئه‌ركێكی سه‌ره‌كی ده‌ست نیشان كرد و له‌كۆنگره‌ی چواره‌می دا له‌ سه‌ر ئه‌م ستراتیژی و سیاسه‌ته‌ پێداگری كرده‌وه‌ و له‌ كۆنگره‌ی پێنجه‌میش دا ئه‌و رێرِه‌وه‌ وه‌ك خه‌تێكی گشتی و كاریگه‌ر و گرینگ ده‌ست نیشان كرایه‌وه‌. گ ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران له‌م كۆنگره‌ی پێنجه‌مه‌دا، مه‌سه‌له‌ چاره‌نووس سازه‌كان و هه‌ل و مه‌رجی خه‌باتی ئازادیخوازی گه‌لی كورد و باقی گه‌لانی ئێران، به‌ پێی وه‌زعی سیاسی ئێران و وه‌زعی سیاسی جیهان و بوونی وه‌ڵاتانی رۆژئاوا له‌ نزیك سنووره‌كانی ئێران و گه‌ڵاڵه‌ ئه‌تۆمیه‌ مه‌ترسیداره‌كانی رژیمی ئاخوندی كه‌ له‌وانه‌یه‌ ببێته‌ هۆی گه‌مارۆی زیاتری ئابووری یان روودانی جه‌نگێكی نوێ له‌ دژی ئه‌و رژیمه‌ی هێناوه‌ته‌ به‌رلێكۆڵینه‌وه‌. كۆنگره‌ی پێنجه‌می سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران، به‌ هه‌ست كردن به‌ ئاڵ و گۆرِه‌ سیاسیه‌كان و لێكدانه‌وه‌ی دروست و به‌ چاوخشاندن به‌ كار و چالاكیه‌كانی سازمان له‌ ساڵانی رابردوودا، برِیاری به‌ جێ و شیاو له‌ سه‌ر ئاڵ و گۆرِی بنه‌رِه‌تی له‌ به‌رنامه‌ و په‌یره‌وی ناوخۆیی سازمان په‌سه‌ند ده‌كا. ئامانجه‌ گشتیه‌كان: الف ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران تێ ده‌كۆشێ بۆ دامه‌زراندنی حكوومه‌تێكی هه‌ڵبژێردراو و دیموكراتیك و پارلمانی له‌ كوردستاندا، كه‌ مافی هه‌موو نه‌ته‌وه‌و ئایین و مه‌زهه‌ب و ره‌گه‌زه‌كان بپارێزێ. ب ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران ده‌سته‌به‌ركرانی مافی دیاری كردنی چاره‌نووسی پێ په‌سه‌نده‌، بۆ ئێستا ده‌سته‌به‌ركرانی خودموختاری له‌چوارچێوه‌ی ئێرانێكی دیموكراتیك و پارڵمانی به‌ ره‌وا ده‌زانێ و هه‌وڵی بۆ ده‌دا. ج ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستان، باوه‌رِی وایه‌ كه‌ دینی ئیسلام وه‌ك یه‌كێك له‌ سه‌رچاوه‌كانی قانوون دانان كه‌ڵكی لێ وه‌رگیرێ، و ده‌بێ مافی ئه‌دیان و بیروبۆچوونه‌كانی دیكه‌ له‌ كوردستان له‌ به‌رچاو بگیرێ، به‌و شێوه‌یه‌ی پێچه‌وانه‌ی بنه‌ماكانی دیموكراسی نه‌بێ. د ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران هاوكاری و ته‌بایی له‌نێوان هێزه‌ كوردستانیه‌كان وه‌ك ئه‌ركێكی سه‌ره‌كیی خه‌بات كردن ده‌زانێ، هه‌روه‌ها ئاماده‌یه‌ بۆ پێك هێنانی هه‌رشێوه‌ به‌ره‌و هاوكاری و ته‌بایێك كه‌ ده‌بێته‌ هۆی رووخانی رژیمی ئاخوندی و ده‌سته‌به‌ركرانی مافی دانیشتوانی كوردستان. ه ـ سازمانی خه‌باتی كوردستانی ئێران هاوكاری و نزیك بوونه‌وه‌ له‌ هێزه‌ سه‌رانسه‌ریه‌ شۆرِشگێرِه‌ ئێرانیه‌كانی پێ كارێكی په‌سه‌ند و به‌كه‌ڵكه‌، بۆ ئه‌وه‌ی له‌دوای رووخانی رژیمی ده‌سه‌ڵاتداری ئاخوندی به‌ هاوكاریی هه‌مه‌لایه‌نه‌ له‌ئێرانێكی ئازاد، دامه‌زراویی و پێشكه‌وتن و زانست و سه‌نعه‌ت له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی حكوومه‌تێكی دیموكراتیكدا جێ گیربێ و ئه‌و نزیكی و ته‌باییه‌ش ببێته‌ زامنێك بۆ كۆتایی هاتنی شه‌رِ و نابه‌رانبه‌ری و بۆ دابین كردنی یه‌كسانی و گه‌یشتنی نه‌ته‌وه‌ و ئایین و مه‌زهه‌ب و چینه‌كان به‌مافی ره‌واو شیاو. و ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران پشتیوانی له‌ هه‌وڵ و تێكۆشان و خه‌باتی ئازادیخوازانه‌ی گه‌لانی دیكه‌ی ئێران ده‌كا بۆ گه‌یشتن به‌مافه‌كانیان له‌ چوارچێوه‌ی ئێرانێكی ئازاد و دیموكراتیك دا به‌ بێ ده‌ستێوه‌ردانی ده‌ره‌كی. ز ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران پشتیوانی جیهانی و ناوه‌نده‌كانی مافی مرۆڤـ و رێكخراوه‌ به‌شه‌ردۆسته‌كان له‌ ماف و ئازادیه‌كان بۆ خه‌ڵكی كوردستان به‌كارێكی شیاو و پێویست ده‌زانێ و له‌و پێوه‌ندیه‌شدا ئاماده‌یه‌ هاوكاری پێویست له‌گه‌ڵ تێكرِای رێكخراوو ناوه‌نده‌ جیهانیه‌كان بكا. ح ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران ره‌گه‌زپه‌رستی و جیاوازیی ره‌گه‌زایه‌تی و ئایینی و مه‌زهه‌بی، مه‌حكووم ده‌كا و به‌ دوور له‌ ده‌ستووراتی ئیسلام و قانوون و بیرورِا په‌سنده‌كانی جیهانی ده‌زانێ. گ ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران پێی وایه‌ مندالان نه‌وه‌ی داهاتووی گه‌ل و ونیشتمانن، هه‌ر بۆیه‌ بۆ پرشنگدار كردنی داهاتووی كۆمه‌ڵگا پێویسته‌ گرینگی به‌ منداڵ له‌ باری په‌روه‌رده‌ و بارهێنانه‌وه‌ بدرێ و هه‌موو پێداویستیه‌كانی بۆ دابین بكرێ و نابێ رێگه‌ بدرێ كه‌ منداڵ ببێته‌ ئامرازێك بۆ دابین كردنی بژێوی ژیان له‌ خانه‌واده‌دا و ده‌بێ به‌ دوور بگیردرێن له‌ كارگه‌لێكی قورس، كه‌ له‌ توانایدا نه‌بێ و رێگه‌ نه‌درێ له‌ ژێر هیچ ناوێكدا له‌گه‌ڵ منداڵ توندوتیژی به‌كار بهێندرێ. ك ـ ئافره‌تان له‌ جیهاندا به‌ گشتی و له‌ ئێران و كوردستان به‌تایبه‌ت به‌ به‌رده‌وامی ده‌چه‌وسێنه‌وه‌. له‌ماوه‌ی ده‌سه‌لاتی ئاخونده‌كاندا ئافره‌ت وه‌ك كالایێك چاوی لێ ده‌كرێ و بێ رێزیان پێ ده‌كرێ، بۆیه‌ سازمانی خه‌بات و حكومه‌تی كوردستان یه‌كێك له‌ ئه‌ركه‌ گرینگه‌كانیان، هاوكاری و پشتیوانیی ئافره‌تانه‌ بۆ رزگاربوونیان له‌دست سته‌م و چه‌وسانه‌وه‌و ده‌بێ ئافره‌تان به‌گه‌رمی له‌ هه‌وڵی گه‌یشتنیان به‌ ئازادی و مافی به‌رانبه‌ر له‌گه‌ڵ پیاودابن و زانست و خوێندن بكه‌نه‌ به‌ردی بناغه‌ی كار و ژیانیان. ل ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران پێی وایه‌ لاوان بزوێنه‌ری جوڵه‌ و پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵگان، هه‌ر بۆیه‌ ده‌بێ یه‌كێك له‌ ئه‌ركه‌كانی سازمانی خه‌بات و حكومه‌تی كوردستان گرینگی دان به‌و توێژه‌ بێت كه‌ له‌ رێژیمه‌ داگیركه‌ره‌كانی كوردستاندا به‌رده‌وام مافیان پێشێل كراوه‌. ك ـ سازمانی خه‌بات پاراستنی ژینگه‌ به‌ پێویست ده‌زانێ و له‌و باوه‌رِه‌دایه‌ حكومه‌تی داهاتووی كوردستان په‌ره‌ به‌ پاراستنی ژینگه‌ بدات. م ـ سازمانی خه‌بات باوه‌رِی به‌ ئازادی چاپه‌مه‌نی و رِاگه‌یاندن و بڵاو كردنه‌وه‌ هه‌یه‌ و پشتیوانی سه‌ندیكا و دامه‌زراوه‌ مه‌ده‌نیه‌كان ده‌كا له‌ چوارچێوه‌ی قانوونه‌كانی ئازادی و چاپه‌مه‌نی و راده‌ر برِین و پێی وایه‌ نابێ هیچ كه‌س له‌ سه‌ر ره‌خنه‌ و گازه‌نده‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌ گه‌ڵ بكرێ، مه‌گه‌ر حورمه‌تی كه‌سه‌كان بشكێنێ. ن ـ گه‌لی كورد گه‌لێكی ئاشتیخوازه‌و سازمانی خه‌بات باوه‌رِی وایه‌ ئازادی و مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی كورد به‌بێ هه‌ر نه‌وعه‌ توندوتیژیێك و له‌رِێگه‌ی وتووێژو دانیشتنه‌وه‌ چاره‌سه‌ر بكرێ، به‌ڵام رژیمی ویلایه‌تی فه‌قیه‌ له‌ به‌رانبه‌ر داوا ره‌واكانی گه‌لی كورددا، رێگه‌ی شه‌رِ و سه‌ركوتی گرته‌به‌ر و گه‌لی كوردی ناچار كردووه‌ بۆ دیفاع له‌خۆی ده‌ست بداته‌ خه‌بات و به‌ربه‌ره‌كانێ، هه‌ربۆیه‌ سازمانی خه‌بات باوه‌رِی وایه‌ ده‌سه‌ڵاتی ویلایه‌تی فه‌قیه‌، ده‌سه‌ڵاتێكی نامه‌شروعه‌و سه‌ركوت و چه‌وساندنه‌وه‌ی كردۆته‌ به‌ردی بناغه‌ی كاره‌كانی وه‌ پێی وایه‌ وتووێژ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتی ئاخوندی جگه‌ له‌ زیان بۆ جووڵانه‌وه‌ی ئازادیخوازیی گه‌لی كورد كه‌ڵكی نیه‌ و وتووێژ له‌گه‌ڵ ئه‌و رژیمه‌ رِه‌د ده‌كاته‌وه‌. هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ خه‌باتی سیاسی، مه‌ده‌نی و ته‌شكیلاتی، خه‌باتی چه‌كداری به‌ پاڵپشتی جوڵانه‌وه‌ی گه‌له‌كه‌مان ده‌زانی. س ـ سنوورو ناوچه‌كانی كوردستان به‌پێی به‌ڵگه‌ مێژووییه‌كان ده‌بێ دیاری بكرێ و هه‌ر شار و ناوچه‌یێك پرس و كێشه‌ی خاوه‌نداری له‌سه‌ره‌، ده‌بێ به‌ رِاپرسی گشتی له‌ جه‌ماوه‌ری ئه‌و شار و ناوچه‌یه‌ چاره‌نووسی دیاری بكرێ كه‌ سه‌ر به‌ كوردستانه‌ یان نا. به‌رِێوه‌بردن و شێوه‌ی كاروباری ده‌وڵه‌ت: الف ـ كاروباری پێوه‌ند به‌سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌و ئه‌رته‌ش و هێزی پارێزگاری له‌ سنووره‌كان و سیستمی پووڵی و دامه‌زراندنی گه‌ڵاڵه‌و پرِۆژه‌ی درێژماوه‌ به‌ده‌ست ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندیه‌. له‌ هه‌ركام له‌و گه‌ڵاڵه‌و پرِۆژانه‌دا كه‌ راسته‌وخۆ پێوه‌ندیی به‌ گه‌لی كورده‌وه‌ بێ، ده‌بێ رازی بوونی پارله‌مانی كوردستان وه‌رگیرێ، یان له‌ راپرسیی گشتیدا جه‌ماوه‌ر ده‌نگ به‌ بوون یان نه‌بوونی بدا. ب ـ كاروباری به‌رِێوه‌بردنی كوردستان، وه‌ك قانوون دانان و دادوه‌ری و شێوه‌ی خوێندن و بارهێنان و كاروباری فه‌رهه‌نگی و پاراستنی شوێنه‌واره‌ مێژووییه‌كان له‌ ئه‌ستۆی حكوومه‌تی كوردستانه‌. ج ـ ئه‌منیه‌ت و ئاسایشی كوردستان له‌ئه‌ستۆی پۆلیس و پێشمه‌رگه‌ی كوردستانه‌و پاراستنی سنووره‌ گشتیه‌كان به‌هێزی سه‌ربازیه‌و له‌ژێر ده‌ستی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌نددا ده‌بێ. د ـ هاتن و راگواستنی هێزه‌ سه‌ربازیه‌كانی حكوومه‌تی ناوه‌ندی (مه‌ركه‌زی) له‌ كوردستاندا، ده‌بێ به‌ ئاگاداری و له‌ژێر چاودێریی حكومه‌تی كوردستان و به‌ره‌زامه‌ندیی پارله‌مانی كوردستان بێ. ه ـ پارله‌مانی كوردستان كه‌ له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌ هه‌ڵده‌بژێردرێ و نوێنه‌ری هه‌موو چین و باوه‌رِه‌كانی تێدایه‌ و به‌رزترین ئۆرگانی قانوون دانانی كوردستانه‌و به‌رپرسه‌ له‌ دیاری كردنی حكومه‌ت و چاوه‌دێری و لبێپرسینه‌وه‌ی. ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندیی بۆی نیه‌ ده‌ست له‌كاروباری ناوخۆی كوردستان وه‌ربدا، چ له‌ دیاریكردنی به‌رپرس و به‌رِێوه‌به‌ردا و چ له‌پێوه‌ند به‌ ئیداره‌ كردندا، ده‌بێ حكوومه‌تی ناوه‌ندیی رێز بۆ برِیاری جه‌ماوه‌ر و پارلمانی كوردستان دابنێ. و ـ ئه‌وانه‌ی ته‌مه‌نیان گه‌یشتۆته‌ ١٨ ساڵ مافی ده‌نگدانیان هه‌یه‌و له‌ ٢٥ساڵیه‌وه‌ مافی خۆپاڵاوتنیان بۆ وه‌رگرتنی به‌رپرسایه‌تی و چوون بۆ پارله‌مان هه‌یه‌و ده‌بێ كه‌سانی پاڵێوراو شاره‌زا، خوێنده‌وار، درووستكار و خزمه‌تكاری گه‌ل بن. ز ـ كه‌مایه‌سیه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان له‌ چوارچێوه‌ی كوردستاندا مافی به‌شدارییان له‌ به‌رِێوه‌بردنی وه‌ڵات و بوونی ئه‌ندام له‌ پارلمانی كوردستاندا هه‌یه‌و ده‌بێ حكوومه‌تی كوردستان به‌ چاوی رێز له‌ كه‌مایه‌سیه‌ نه‌ته‌وه‌یی و مه‌زهه‌بیه‌كان برِوانێ و مافه‌كانیان به‌ ره‌سمی بناسێ. ح ـ ژن و پیاو له‌ یاسای هه‌ڵبژاردن و خۆپاڵاوتن بۆ پارله‌مان و به‌رێوه‌به‌ری حكومه‌ت یه‌كسانن و جیاوازییان نیه‌. گ ـ زمانی ره‌سمیی حكوومه‌تی كوردستان له‌ هه‌موو ئیداره‌و ئۆرگانه‌كانی ده‌وڵه‌تیدا، كوردییه‌. [[زمانی فارسی]]، عه‌ره‌بی و ئینگلیزی له‌ مه‌دره‌سه‌و ناوه‌نده‌كانی خوێندندا بخوێندرێ و گرینگی به‌ زمانی كه‌مه‌ نه‌ته‌وه‌كان بدرێ. ی ـ دانیشتوانی كوردستان له‌ دیاریكردنی شوێنی ژیان سه‌ربه‌ستن و له‌ هه‌ڵبژاردنی كار و ئه‌ركی رۆژانه‌یان ئازادن به‌ مه‌رجێك زیان به‌ مه‌سڵه‌حه‌ت و قازانجه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان نه‌گه‌یێنێ. ئامانجه‌ ئابووریه‌كان: الف ـ ئێران له‌باری ئابووریه‌وه‌، دووره‌ له‌و به‌رنامه‌ ئابووریه‌ی كه‌ له‌وه‌ڵاتانی گه‌شه‌سه‌ندووی جیهاندا هه‌یه‌وپه‌یره‌و ده‌كرێ. وه‌ڵاتی ئێران له‌پێوه‌ند به‌ سامانه‌ سرووشتیه‌كانی وه‌ك نه‌وت و گاز و ئاو، ده‌وڵه‌مه‌نده‌ به‌ڵام ئه‌و سامانانه‌ وه‌ك پێویست و به‌شێوه‌ی زانستی كه‌ڵكیان لێ وه‌رنه‌گیراوه‌ و ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ڵكیان لێ وه‌رده‌گیرێ، له‌ دزی و كرِینی چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نی و به‌رهه‌م هێنانی بۆمبی ئه‌تۆمی و قه‌ده‌غه‌ كراو پشتیوانی ترۆریزم و ئاژاوه‌گێرِی له‌ وه‌ڵاتانی دیكه‌، به‌ فیرِۆ ده‌چێ. ده‌وڵه‌تی هه‌ڵبژێردراو له‌ئێران ده‌بێ داهاتی نه‌وت و گازو باقی سه‌رچاوه‌ سرووشتیه‌كان بۆ خزمه‌تی جه‌ماوه‌ر به‌كار بێنێ و دامه‌زراوه‌و كارخانه‌ی جۆراوجۆری پیشه‌سازی له‌ سه‌رانسه‌ری ئێراندا و به‌بێ جیاوازی دامه‌زرێنێ. ب ـ زه‌وی و پانتاییه‌كان به‌ جووتیاران ده‌درێ و ده‌وڵه‌ت له‌سه‌ریه‌تی یارمه‌تی و هاوكاریی جووتیاران بكا، بۆ ئه‌وه‌ی جوتیاران به‌شێوه‌ی زانستیانه‌ به‌روبوومه‌كانیان به‌رهه‌م بێنن. سه‌رچاوه‌ سرووشتیه‌كانی وه‌ك: ئاو، له‌وه‌رِگه‌، لێرِه‌وار، هه‌وارگه‌كان، سامانی گشتین و ده‌بێ سوودیان بۆ تێكرِای جه‌ماوه‌ر بێ و هیچ ده‌سته‌و لایه‌نێك مافی نیه‌ به‌بیانووی خاوه‌نداریه‌تی ده‌ستیان به‌سه‌ردا بگرێ. ج ـ زۆربه‌ی جه‌ماوه‌ری كوردستان له‌ هه‌ژاریدا ده‌ژین، ئه‌ركی حكوومه‌تی كوردستانه‌ كه‌ هه‌وڵ بۆ باش كردنی ژیانی جه‌ماوه‌ری كوردستان بدات، ده‌بێ حكوومه‌تی ناوه‌ندیش له‌و پێوه‌ندیه‌دا بودجه‌و پووڵی پێویست بۆ قه‌ره‌بوو كردنه‌وه‌ی زه‌ره‌رو زیانه‌كان و لاچوونی هه‌ژاری و برسیه‌تی له‌ كوردستان ته‌رخان بكا. هه‌روه‌ها حكوومه‌تی كوردستان ده‌بێ هاوكاریی سه‌رمایه‌داران بكات تا بتوانن به‌ئاسانی دامه‌زراوه‌ی ئابووری و پیشه‌سازی له‌ كوردستان دامه‌زرێنن و رێگه‌ خۆش بكات بۆ هاتنی سه‌رمایه‌دارانی خارجی، بۆ ئه‌وه‌ی ئابووریی كوردستان گه‌شه‌ بكا. د ـ حكوومه‌تی كوردستان بۆ گه‌شه‌پێدانی كشت و كاڵ پێویسته‌ به‌ هه‌موو شێوه‌یێك یارمه‌تیی جووتیاران بدا و قه‌رزیان بداتێ تا ئامێری كشت وكاڵی پێ دابین بكه‌ن. هه‌روه‌ها حكوومه‌ت ده‌بێ به‌رهه‌مه‌كانی جووتیاران به‌نرخی باش بكرِێته‌وه‌و ئه‌ندازیار و شاره‌زا و پسپۆرِی كه‌شاوه‌رزی و ئاژه‌ڵداری به‌خۆرِایی بۆ چاوه‌دێری كشت و كاڵ و باغه‌كان و ئاژه‌ڵه‌كان راسپێرێ. و ده‌بێ كه‌شاوه‌رزان و باغداران و ئاژه‌ڵداران باربێنێ بۆ ئه‌وه‌ی به‌شێوه‌ زانستیه‌كان كاری كشت وكاڵ و باغه‌وانی و ئاژه‌ڵداری بكه‌ن. ده‌رمان رشتن و كوتان و چاره‌سه‌ر كردنی نه‌خۆشیه‌كانیش له‌ئه‌ستۆی حكوومه‌تی كوردستانه‌ و هه‌روه‌ها له‌ ووشكه‌ساڵیدا هاوكاریی ئاژه‌ڵداران بكرێ و له‌وه‌رِ بۆ ئاژه‌ڵه‌كان به‌نرخی كه‌م له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی كشت و كاڵه‌وه‌ دابین بكرێ. ئامانجه‌ فه‌رهه‌نگیه‌كان: الف ـ پێویسته‌ حكوومه‌تی كوردستان بۆ زیندوو راگرتن و نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی شوێنه‌واره‌ مێژوویی و فه‌رهه‌نگیه‌كان و به‌رزكردنه‌وه‌ی هوشیاری و زانیاری له‌كوردستان، هه‌نگاوی كاریگه‌ر هه‌ڵگرێ و هاوكاری و یارمه‌تیی پێویست بۆ نووسه‌ران و هونه‌رمه‌ندان ته‌رخان بكرێ و ناوه‌ندی جیاجیایان بۆ دامه‌زرێندرێ و گرینگی بدات به‌ كتێب و نووسراوه‌كان و رۆژنامه‌نووسان و به‌رهه‌مه‌كانیان. دابین كردنی ئازادیی راگه‌یاندن و رۆژنامه‌وانی ئه‌ركێكی گرینگی سه‌رشانی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه‌ و ده‌بێ به‌رهه‌می هونه‌رمه‌ندان به‌هێند بگرێ و هه‌وڵ بدرێ سینه‌ما و شانۆ گه‌شه‌ بستێنێ و یارمه‌تیی به‌رهه‌م هێنه‌رانی سینه‌مایی و ته‌له‌فزیۆنی بدرێ تا سه‌ربه‌ستانه‌و به‌بێ كه‌م و كورِی ئه‌ركه‌كانیان كه‌ بۆ خزمه‌تی فه‌رهه‌نگی نه‌ته‌وه‌ییه‌، به‌ره‌وپێش به‌رن. ب ـ خوێندنی سه‌ره‌تایی ئیجباریه‌و حكومه‌تی كوردستان ده‌بێ هاوكاریی خوێندكاران بكا تا كۆتایی هاتنی خوێندنی دواناوه‌ندی (ده‌بیرستان)، و قه‌رز بدا به‌ خوێندكارانی زانستگاكان و په‌یمانگاكان و هه‌روه‌ها ئه‌و گه‌وره‌ سالانه‌ی ئاره‌زووی خوێندنیان هه‌یه‌ هاوكاری بكرێن. ج ـ پێویسته‌ دانشگا و ناوه‌نده‌كانی زانستی و خوێندن له‌كوردستان گرینگییان پێ بدرێ و ئوستادانی دانشگا و مامۆستایانی مه‌دره‌سه‌كان، مووچه‌ی شیاو و مانگانه‌ی ته‌واویان بدرێتێ. هه‌روه‌ها حكومه‌ت هاوكاری خوێندكارانی كورد له‌ ده‌ره‌وه‌ی كوردستان بكا بۆ فێربوونی زمانی كوردی. دانشگاكان و مه‌دره‌سه‌كان، زانست و عیلمی سه‌رده‌میانه‌یان تێدا بخوێندرێ و هه‌موو مه‌دره‌سه‌و دانشگاكان، تێكرِای كه‌ل و په‌ل و پێداویستیه‌كانیان بۆ خوێندن، وه‌ك كتێبخانه‌ و كامپیوتێر و ژووری تاقیكردنه‌وه‌ و ژووری میكانیكی و پیشه‌سازی تێدا دامه‌زرێندرێ و رێگه‌ نه‌درێ له‌ مه‌دره‌سه‌و دانشگا بێ رێزی به‌ مامۆستا و خوێندكار و قوتابی بكرێ. هه‌ر وه‌ها حكومه‌تی كوردستان یارمه‌تی دانشجۆكان بدات بۆ خوێندن له‌ ده‌ره‌وه‌ی وه‌ڵات. د ـ پێویسته‌ حكوومه‌تی كوردستان هاوكاریی مامۆستایانی ئایینی ئیسلام و باقی دینه‌كانی دیكه‌ بكا و یارمه‌تیی و چاودێری مه‌دره‌سه‌ و ناوه‌نده‌ دینیه‌كان بكا. موچه‌ و كۆمه‌گی شیاو بۆ مامۆستایانی ئایینیی كوردستان ته‌رخان بكرێ. هه‌روه‌ها ده‌بێ رێز بۆ ناوه‌نده‌كان و شوێنه‌ پیرۆزه‌كانی ئایین و مه‌زهه‌به‌ جۆراوجۆره‌كان داندرێ و حكوومه‌ت چاودێری و هاوكارییان بكا. كار و باری ته‌ندرووستی و كۆمه‌ڵایه‌تی: الف ـ حكوومه‌تی كوردستان له‌ دامه‌زراندنی نه‌خۆشخانه‌و ده‌رمانگا، له‌ شارو دێهاته‌كانی كوردستان به‌رپرسه‌ و ده‌بێ تاكه‌كانی كوردستان بیمه‌ی ده‌رمانی بكرێن و تیماركردن و پێرِاگه‌یشتن به‌ نه‌خۆش به‌ نرخێكی زۆر كه‌م بێ و بۆ منداڵان و خانه‌واده‌ی شه‌هیدانی كوردستان و كه‌م ئه‌ندامان به‌خۆرِایی بێ. ب ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران باوه‌رِی وایه‌ كه‌ له‌ كۆن تا ئێستا به‌ هۆی باری ناله‌باری ژیان و هه‌روه‌ها شێوه‌ی خراپی بار هاتنی كۆمه‌ڵایه‌تی و داب و نه‌ریته‌ ناله‌باره‌كان، زوڵم و زۆری له‌ راده‌به‌ده‌ر له‌ منداڵان و لاوان كراوه‌. هه‌ر بۆیه‌ ده‌بێ بۆ پاراستن و ده‌سته‌به‌ركرانی ماف و ئازادیه‌كان و خۆشگوزه‌رانی منداڵان و لاوان هه‌وڵی كاریگه‌ر و جیددی بدرێ و رێگه‌ نه‌درێ هیچ كه‌س و هیچ ده‌سته‌یێك منداڵان و لاوان بچه‌وسێننه‌وه‌ و به‌ قازانجی خۆیان و به‌ زیانی منداڵان كه‌ڵكیان لێ وه‌رگرن، و پێویسته‌ منداڵان له‌ باری خوێندن و بارهێنانی سه‌رده‌میانه‌، هه‌لی له‌ باریان بۆ دابین بكرێ و بتوانن وه‌ك نه‌وه‌ی داهاتووی كۆمه‌ڵ خزمه‌تی گه‌وره‌ به‌ گه‌ل و نیشتمان بكه‌ن. ج ـ سازمانی خه‌بات باوه‌رِی وایه‌ حكومه‌تی كوردستان بۆ ریشه‌كێش كردنی نه‌خۆشی ئیعتیاد و ئیدز و سه‌رجه‌م دیارده‌ نه‌شیاوه‌كان له‌ كۆمه‌ڵگای كوردستان زۆر به‌ جیددی هه‌وڵ بدات. د ـ بۆ بوژاندنه‌وه‌ی بژیوی هه‌ژارانی كوردستان ساڵانه‌ بودجه‌یێك له‌لایه‌ن حكومه‌تی كوردستانه‌وه‌ دیاری بكرێ و به‌ چاودێری به‌شی دارایی پارڵمان به‌ سه‌ریاندا دابه‌ش بكرێ. هه‌روه‌ها هه‌وڵ بدرێ هه‌لی كار بۆ بێكاران و هه‌ژاران بره‌خسێندرێ. ه ـ جاده‌ و رێگه‌وبان له‌كوردستان خراپه‌، حكوومه‌تی كوردستان ده‌بێ بۆ درووست كردنی جاده‌و رێگه‌وبان به‌شێوه‌ی سه‌رده‌میانه‌ هه‌نگاوی پێویست و به‌ په‌له‌ هه‌ڵگرێ و بودجه‌ و پووڵ بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ ته‌رخان بكرێ. وـ ناوه‌نده‌كانی وه‌رزش له‌زۆربه‌ی شاره‌كانی كوردستان كه‌من، حكومه‌تی كوردستان ده‌بێ له‌ داهاتوودا له‌هه‌وڵی په‌ره‌پێدانیان بێ و هاوكاری وه‌رزشكاران بكا. سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌: الف ـ حكوومه‌تی ناوه‌ندی له‌ئێران ده‌بێ له‌ رێكخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان سیاسه‌تی درووست و ئوسوولی و بێ لایه‌نانه‌ی هه‌بێ. هه‌وڵ بۆ ئاشتیی جیهانی بدا و سه‌ربه‌ستیی سیاسی و ئابووری و فه‌رهه‌نگی و نیزامی ببێ. په‌یره‌وی سیاسه‌تی رێزگرتنی به‌رانبه‌ر بێ و قازانجه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان له‌به‌رچاو بگرێ. ب ـ حكومه‌تی ناوه‌ندی ده‌بێ ده‌ست له‌ كاروباری وه‌ڵاتان وه‌رنه‌دات و خۆی له‌كێشه‌ ناوچه‌یی و جیهانیه‌كان دوور راگرێ و په‌نای مرۆڤه‌ سیاسی و لێقه‌وماوه‌كان بدات. پشتگیری خه‌باتی سیاسی و ئازادیخوازی كورد و نه‌ته‌وه‌كانی دیكه‌ بكا. ئه‌گه‌ر حكومه‌تی ناوه‌ندی پێبه‌ند نه‌بوو، نوێنه‌رانی خه‌ڵك كێشه‌كه‌ به‌ گه‌لاڵه‌یێك بداته‌ پارڵه‌مان. ج ـ حكوومه‌تی كوردستان مافی ده‌بێ یارمه‌تیی خوشك و براكانی كورد له‌ پارچه‌كانی دیكه‌ی كوردستان بدا و په‌نای سیاسییان له‌ ئێران و كوردستان بۆ ده‌سته‌به‌ر كا و به‌پێی توانا و به‌بێ ده‌ست تێوه‌ردان بۆ رزگارییان له‌ده‌ست سته‌م و چه‌وساندنه‌وه‌ هاوكارییان بكا. د ـ دیپلۆماته‌ كورده‌كان له‌ سه‌فاره‌ت و ناوه‌نده‌كانی دیپلۆماسیی ئێران له‌ وه‌ڵاتانی جیهان و نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان وه‌ك نوێنه‌ر به‌شدار بن و ده‌بێ له‌ هه‌ل و مه‌رجی سیاسیه‌تی ده‌ره‌وییشدا حكوومه‌تی كوردستان ئاگاداریی هه‌بێ. په‌یره‌وی ناوخۆیی به‌ندی یه‌كه‌م: ناو پێناسه‌ی سازمان: الف ـ ناو: سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران ب ـ دانیشتوانی كوردستان به‌و مه‌رجانه‌ی له‌ به‌ندی دووهه‌مدا باسیان ده‌كرێ، ده‌توانن له‌ سازمانی خه‌باتدا ببن به‌ ئه‌ندام. ج ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران هێزێكی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانیه‌ و له‌سه‌ر باوه‌رِ به‌ ئازادی، تێكۆشانی نه‌ته‌وه‌یی خۆی درێژه‌ پێ ده‌دا، بۆ گه‌یشتن به‌ مافی هاونیشتمانانی كوردستان. د ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران، بۆ رزگاری كورد و ده‌سته‌به‌ركرانی ئازادی و رووخانی رژیمی ویلایه‌تی فه‌قیه‌ و دامه‌زرانی حكومه‌تێكی هه‌ڵبژێردراو و دیموكراتیك له‌ ئێران و ده‌سته‌به‌ركرانی مافه‌ ره‌واكانی هاونیشتمانانی كوردستان تێ ده‌كۆشێ. به‌ندی دووهه‌م: مه‌رجی ئه‌ندام بوون: الف ـ تێكرِای هاونیشتمانیانی كوردستان و هه‌موو كوردێكی دانیشتووی ئێران كه‌ ته‌مه‌نیان له‌ ١٨ ساڵ كه‌متر نه‌بێ، ده‌توانن ببنه‌ ئه‌ندام، به‌و مه‌رجانه‌ی خواره‌وه‌. ب ـ باوه‌رِی به‌ به‌رنامه‌و په‌یره‌وی ناوخۆیی سازمان هه‌بێ. ج ـ تێكۆشان و چالاكی له‌ یه‌كێك له‌ شانه‌كانی سازمانی خه‌باتدا هه‌بێ. یان پێوه‌ندی به‌ یه‌كێك له‌ بنكه‌كانی سازمانه‌وه‌ هه‌بێ. د ـ مانگانه‌ی ئه‌ندامه‌تی بدا. ه ـ ده‌ست و دڵ پاك و شۆرِشگێرِ بێ و پێوه‌ندیی به‌ دژمنانی گه‌لی كورده‌وه‌ نه‌بێ و دژایه‌تیی ئایین و باوه‌ره‌ پیرۆزه‌كان نه‌كا و له‌ پێناو قازانجه‌كانی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان تێ بكۆشێ. و ـ خائین به‌گه‌ل و جاسووس و به‌دناو و كۆنه‌په‌رست و ره‌گه‌زپه‌رست ناتوانن ببنه‌ ئه‌ندام له‌ سازمانی خه‌باتدا. ز ـ ئه‌وانه‌ی شیاوی ئه‌ندامه‌تین كاتێك ده‌توانن به‌ ئه‌ندام وه‌ربگیرێن كه‌ له‌لایه‌ن شانه‌ یان ئه‌ندامێكی له‌مێژینه‌ی سازمانه‌وه‌ بناسێندرێن. به‌ندی سێهه‌م: ئه‌ركه‌كانی ئه‌ندام الف ـ به‌پێی په‌یره‌وی سازمان كاربكا و تێبكۆشێ. ب ـ نهێنی پارێز بێ له‌ هه‌ر هه‌ل و مه‌رجێكدا. ج ـ سیاسه‌تی سازمان په‌ره‌ پێ بدا و بیباته‌ ناو كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان و ئێران و جیهان. د ـ هه‌وڵ بدا پله‌ی زانیاری به‌ره‌وسه‌ر به‌رێ و بۆ بردنه‌سه‌ری زانیاریی هاونیشتمانانی تێبكۆشێ. ه ـ راپۆرتی مانگانه‌ی خۆی بداته‌وه‌ به‌ ئۆرگانی سه‌ره‌وه‌تر. و ـ هه‌ر نه‌وعه‌ ناوچه‌گه‌رایی و فراكسیون و ده‌سته‌به‌ندی له‌ ریزه‌كانی سازمان به‌ خه‌یانه‌ت به‌ گه‌لی كورد و سازمانی خه‌بات بزانێ. ز ـ هه‌وڵ بدا دۆست و كه‌سانی چالاك بهێنێته‌ ریزه‌كانی سازمانی خه‌باته‌وه‌ و به‌ سیاسیه‌ت و به‌رنامه‌كانی سازمان ئاشنایان بكا. به‌ندی چواره‌م: مافه‌كانی ئه‌ندام الف ـ هه‌ر ئه‌ندامێك مافی پرسیار و نه‌زه‌ردان و ره‌خنه‌گرتنى له‌به‌رانبه‌ر هه‌موو به‌رپرس و ئۆرگانێكدا هه‌یه‌، له‌ رووبه‌رِوو حزووری. ب ـ هه‌موو ئه‌ندامێك ده‌توانێ خۆی بپاڵێوێ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا و له‌ ده‌نگدانیشدا به‌شدار بێ. به‌لام هه‌ر ئه‌ندامێك ماوه‌ی دوو ساڵ خزمه‌تی له‌ ریزه‌كانی سازماندا هه‌بێ، ده‌توانێ خۆی بۆ ئه‌ندامێتی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی بپاڵێوێ. ج ـ ده‌بێ بۆ لێپرسینه‌وه‌ له‌ سه‌رپێچیی هه‌ر ئه‌ندامێك دوای كۆبوونه‌وه‌ی به‌رپرسان بانگ بكرێ و قسه‌ی له‌گه‌ڵ بكرێ و سزاكه‌ی پێ راگه‌یێندرێ و گوێ له‌داواكانیشی بگیرێ. به‌ندی پێنجه‌م: سزادانی ئه‌ندام له‌ بێ نه‌زمیدا: الف ـ سه‌ركۆنه‌ كردن و لێپرسینه‌وه‌ له‌ هه‌ڵه‌كان. ب ـ وه‌رگرتنه‌وه‌ی به‌رپرسایه‌تی. ج ـ هه‌ڵ په‌ساردن و دوورخستنه‌وه‌ بۆماوه‌ی ٣ مانگ. د ـ ئه‌گه‌ر ئه‌و خاڵانه‌ی سه‌ره‌وه‌ كاریگه‌ر نه‌بوو، ده‌ركردن له‌ سازمان. به‌ندی شه‌شه‌م: قه‌واره‌ی سازمان: الف ـ ئۆرگانه‌كان به‌پێی هه‌ڵبژاردن ده‌بێ له‌خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ كه‌ مایه‌تی په‌یره‌وی زۆرینه‌ ده‌كات. ب ـ بۆ هه‌موو ئه‌ندامێك نه‌زم و نیزام وه‌ك یه‌كه‌و هه‌موویان ده‌بێ دسیپلین و رێ و شوێنه‌كانی ته‌شكیلاتی بپارێزن. ج ـ برِیاره‌كانی سازمان به‌ده‌نگی زۆرینه‌بێ و هیچ ئه‌ندامێك به‌ته‌نیا له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ چاره‌نووس ساز و گرینگه‌كان برِیار نه‌دات. به‌ندی حه‌وته‌م: سه‌ركردایه‌تی: رێبه‌رایه‌تیی هه‌ڵبژێردراوی سازمان ١١ كه‌سه‌ كه‌ له‌ ٧ ئه‌ندامی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی و دوو جێگر و دوو راوێژكار پێك دێ و به‌رزترین ئۆرگانی به‌رِێوه‌به‌ری سازمانه‌ كه‌ به‌شێوه‌ی كاتی كار و ئه‌ركه‌كانی سازمان به‌رِێوه‌ ده‌با و كاروباری سیاسی، نیزامی، ئیداری، ماڵی، ته‌بلیغات و چاپه‌مه‌نی و باقی ئۆرگانه‌كانی دیكه‌ی له‌ئه‌ستۆیه‌. لانیكه‌م مانگێ جارێك كۆبوونه‌وه‌ پێك دێنێ و هه‌روه‌ها شه‌ش مانگ و لانی زۆری ساڵێك پلۆنیۆم ده‌گرێ و سازمان هه‌ر ٣ ساڵ جارێك كۆنگره‌ ده‌به‌ستێ، ئه‌گه‌ر هه‌ل و مه‌رج موناسیب بوو. ئه‌گه‌ر كونگره‌ نه‌گیرا سه‌ركردایه‌تیی سازمان به‌پێی پێویست و به‌ بیرورِا گۆرِینه‌وه‌ له‌گه‌ڵ كادره‌ پێشكه‌وتووه‌كان، برِیاری له‌ سه‌ر ده‌دا. سنوورێك بۆ ده‌سه‌ڵاتی كۆنگره‌ نیه‌ و كۆنگره‌ ده‌توانێ رێبازی سازمان و هه‌ر نه‌وعه‌ ئاڵ و گۆرِێكی فیكری و تكنیكی له‌ سازماندا درووست بكا. به‌رپرسی رێكخراو و ناوه‌نده‌ مه‌ده‌نیه‌كانی سازمانی خه‌بات سیستماتیك پله‌ راوێژكاری كۆمیته‌ی ناوه‌ندیان ده‌درێتێ. كۆمیته‌ی سه‌ركردایه‌تی،به‌رێوه‌به‌رى گشتى هه‌ڵده‌بژێرێ. به‌ندی هه‌شته‌م: چۆنیه‌تی رێكخراوو كۆمیته‌كان: ره‌گی رێكخراو شانه‌یه‌ كه‌ له‌ ٣ كه‌س كه‌متر نه‌بێ و له‌ پێنج كه‌س زیاتر نیه‌. له‌كۆی ٣ شانه‌ رێكخراو و كۆمیته‌ پێك دێ و له‌ كۆی چه‌ند كۆمیته‌ی ناوچه‌یی، كۆمیته‌ی شارستان پێك دێت. كۆمیته‌كان برِیارو راسپێردراوه‌كانی سه‌ركردایه‌تی سازمان ده‌به‌نه‌ ناو كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان و جێ به‌جێی ده‌كه‌ن. كۆمیته‌ی سه‌ركردایه‌تیی سازمان یارمه‌تی و ئه‌ندامه‌تی مانگانه‌ی ئه‌ندام و لایه‌نگران له‌گه‌ڵ داهاته‌كانی دیكه‌ی سازمان به‌شێوه‌ی ئوسوولی، خه‌رجی سازمان و ئۆرگانه‌كانی ده‌كا و سه‌رپه‌رستی ئه‌و خه‌رجییانه‌ و داهاته‌كان ده‌كا. == سەرچاوەکان == * [www.khabatmedia.com] == بەستەر بۆ دەرەوە == * [https://web.archive.org/web/20170109091308/http://sazmanixebat.org/ ماڵپەڕی ناوەندیی رێکخراو] {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{حیزبەکانی ئۆپۆزیسیۆنی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی لە کوردستان}} [[پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] qhazf0yj0xf2ctlw07yvbldk0a0xhxn 0 168 1572341 1567379 2026-04-04T20:16:59Z Pirehelokan 5097 دەستکاریی [[Special:Contributions/بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[User talk:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:مامۆستا|مامۆستا]] گەڕێندرایەوە 1468090 wikitext text/x-wiki {{پپ}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|ڕۆژھەڵاتی کوردستان|‏کوردستان (ڕوونکردنەوە)}} {{Infobox settlement |name = ڕۆژھەڵاتی کوردستان |native_name = '''کوردستانی ئێران''' |native_name_lang = ckb |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |etymology = |nickname = |image_map = File:Iranian-Kurdistan.png |map_alt = |map_caption = | image_map2 = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = |coordinates = |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = [[کیشوەر]] |subdivision_name = [[ئاسیا]] |subdivision_type1 = [[ھەرێم]] |subdivision_name1 = [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |subdivision_type2 = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] |subdivision_name2 = [[ئێران]] |subdivision_type3 = [[پارێزگاکانی کوردستان|پارێزگاکان]] |subdivision_name3 =[[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]]، [[پارێزگای کوردستان|سنە]]، [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] و [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |unit_pref = Metric |area_footnotes = |area_magnitude = |area_note = <small>هەژماری پارێزگاکانی [[پارێزگای ورمێ|ورمێ]]، [[پارێزگای سنە|سنه]]، [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] و [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]]</small> |area_blank1_title = |area_blank2_title = |area_total_km2 = ١١٧٩٢٨ |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = ٨ ھەتا ١٠ ملیۆن<ref>A rough estimate by the [[CIA Factbook]] has populations of 14.5 million in Turkey, 6 million in Iran, about 5 to 6 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to close to 28 million Kurds living in these countries (i.e. in Kurdistan proper and in other parts of the states comprising the area taken together). CIA Factbook estimates as of 2014; Turkey: "Kurdish 18% [of 81.6 million]", Iran: "Kurd 10% [of 80.8 million]", Iraq: "Kurdish 15%-20% [of 32.6 million]" Syria: "Kurds, Armenians, and other 9.7% [of 18 million]".</ref>{{ھن}} ١٠ ھەتا ١٢ ملیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004|سەردێڕ=The Kurdish population|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Fondation-Institut kurde de Paris}}</ref> |population_density_km2 = auto |population_note = |population_demonym = |demographics_type1 = زمانەکان و ئایینەکان |demographics1_title1 = زمانەکان |demographics1_info1 = [[کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]]، [[کوردیی باکووری|باکووری]]، [[کوردیی باشووری|باشووری]]، [[کوردیی لەکی|لەکی]]، [[کوردیی ھەورامی|ھەورامی]]){{ھن}} ھەروەھا [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[زمانی لوڕی|لوڕی]] |demographics1_title2 = ئایینەکان |demographics1_info2 = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]، [[شیعە]])، [[یارسان]]، [[جوولەکە]]، [[بەھایی]] |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |module = |footnotes = }} {{کورد}} [[پەڕگە:1946 Kurdistan et groupements Kurdes isolés (detail of Iranian Kurdistan).jpg|وێنۆک|نەخشەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە قاھیرە لەلایەن ئێلیاس پرێسی مۆدێرنەوە دروست کراوە و بە زمانی فەرەنسی لێی لکێنراوە]] '''ڕۆژھەڵاتی کوردستان'''، '''خۆرھەڵاتی کوردستان''' یان '''کوردستانی ئێران''' ناوێکی نافەرمییە بۆ پارچەیەک لە خاکی [[کوردستان]] کە ئێستا بەشێک لە سنوورەکانی [[ئێران]]ە. زۆربەی دانیشتووانی لە [[کورد]]ەکان پێکدێن و سنووری لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]]، [[عێراق]]، [[تورکیا]] و [[کۆماری نەخچیڤان]] ھەیە. پارێزگاکانی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]]، [[پارێزگای کوردستان|سنە]]، [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] و [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] و باکووری [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] بەشێوەیەکی فەرمی بەشێک لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانن. ھەروەھا پارێزگاکانی [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]، [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] و [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] و بەشەکانێک لە پارێزگاکانی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]]، [[پارێزگای ھەمەدان|ھەمەدان]]، [[پارێزگای فارس|فارس]]، [[پارێزگای مەرکەزی|مەرکەزی]] بەشێوەیەکی نافەرمی لەخۆدەگرێت.<ref>[http://books.google.com/books?id=izQFFkIF6mMC&lpg=PP1&pg=PA1#v=onepage&q&f=false The Kurds and Kurdistan: a selective and annotated bibliography By Lokman I. Meho], Page 1, ABC-CLIO, 1997</ref> [[کوردانی خۆراسان]] پێکھاتەیەکن کە ژمارەیان نزیکەی ١٫٧ ملیۆن کەسە و لە ماوەی سەدەی ١٦ ھەتا ١٨ لە لایەن دەسەڵاتدارانی فارسەوە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە بەروە باکووری [[خۆراسان]] (باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران) گواسترانەوە و ئێستا لە پارێزگاکانی [[پارێزگای خۆراسانی باکوور|خۆراسانی باکوور]] و بەشێک لە [[پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی|خۆراسانی ڕەزەوی]] دەژین.<ref>Izady, Mehrdad R., ''The Kurds: A Concise Handbook'', Taylor & Francis, Washington, D.C., 1992</ref><ref>[http://www.lib.utexas.edu/maps/commonwealth/commonwealth_islamic_groups.jpg For a map of these areas see] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160203133353/http://www.lib.utexas.edu/maps/commonwealth/commonwealth_islamic_groups.jpg |date=2016-02-03 }}</ref> == مێژووی کۆن == {{ئەمانەش ببینە|مێژووی کورد}} زمانی کوردی سەر بە گرووپی زمانە ئێرانییەکانی باکووری ڕۆژاوایە، کە ڕەنگە لە سەدەکانی سەرەتای زایینەوە لە شێوەزارەکانی ئێرانیی ناوەندی جیا بووبێتەوە. مێژووی زمانی کوردی دەگەڕێندرێتەوە بۆ دەورووبەری سەدەی ١٠–١٦یەم و بە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان]] ھەژمار دەکرێت. وا ھەژمار دەکرێت کە کوردەکان نەتەوەیەکی ناھاوچەشن بن<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Izady |یەکەم=Mehrdad R |ناونیشان=https://archive.org/details/kurdsconcisehan00izad |سەردێڕ=The Kurds: A concise handbook |بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٤٤٨-١٧٢٧-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/kurdsconcisehan٠٠izad/page/٧٤ ٧٤]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref><ref name="M. Van Bruinessen 1992. p. 122">M. Van Bruinessen, ''Agha, Shaikh and State'', 373 pp. , Zed Books, 1992. p. 122:</ref><ref name="EncyclopediaIslam">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Excerpt 1: Bois, Th. ; Minorsky, V. ; Bois, Th. ; Bois, Th. ; MacKenzie, D. N. ; Bois, Th. "Kurds, Kurdistan". ''Encyclopaedia of Islam''. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C. E. Bosworth , E. van Donzel and W. P. Heinrichs. Brill, 2009. Brill Online |ناونیشان=http://www.brillonline.nl/subscriber/entry?entry=islam_COM-0544 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20171010103558/http://www.brillonline.nl/subscriber/entry?entry=islam_COM-0544 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و تێکەڵەیەکی کۆمەڵێک ھۆز بن، وەک ھۆزە [[لۆلۆبی]]،<ref name="bois">Thomas Bois, ''The Kurds'', 159 pp. , 1966. (see p. 10)</ref> [[گۆتی]]<ref name="bois" /> و کیرتی<ref name="Carduchi">''Encyclopedia Iranica'', "Carduchi" by M. Dandamayev</ref> و کاردۆخییەکان.<ref name="Carduchi" /><ref name="Ilya Gershevitch 1985, p. 257">Ilya Gershevitch, William Bayne Fisher, ''The Cambridge History of Iran: The Median and Achamenian Periods'', 964 pp. , Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|978-0-521-20091-2}}, (see footnote of p. 257)</ref><ref>David McDowall, ''A modern history of the Kurds'', 515 pp. , I.B. Tauris, 2004, {{ISBN|978-1-85043-416-0}} (see p. 9)</ref> ئەو زانیارییانەی لەسەر کوردەکان ھەیە وا دەکات بە شێوەیەکی نزیککراوەی سنووری ئەو شوێنانە دیاری بکرێت کە نەژادی ڕەسەنی کوردەکان سەری لێ ھەڵداوە، بە تایبەت ئەو گرووپەی بە شێوەزارەکانی کوردیی ھاوچەرخ قسەیان کردووە. بەناوبانگترین بیردۆزە کە ئەم بابەتە دەوروژێنێت لێکدانەوەکانی دی. ئێن. مەککەنزین کە لە سەرەتای ١٩٦٠ەکاندا پێشنیاری کردووە.<ref>David N. Mackenzie, "The Origin of Kurdish", ''Transactions of Philological Society'', 1961</ref> بە ڕەچاوکردنی نزیکیی ھونەری فۆنەتیک و گۆییی ھەر سێ [[زمانی فارسی]] و کوردی [[زمانی بەلۆچی|بەلۆچی]]، مەککەنزی بەو دەرەنجامە گەیشت کە ئەوانەی بەم سێ زمانە دواون کۆمەڵەیەکی یەکگرتووی سەر بە زمانە ئێرانییەکانی باکووری خۆراوان. بەپێی ئەم بیردۆزە، فارسەکان لە [[پارێزگای فارس]] ژیاون لە بەشی باشووری ڕۆژاوا، بەلۆچییەکان لە ناوچەکانی ناوەڕاست بوون و کوردەکانیش لە [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] و [[پارێزگای ئەسفەھان]] ژیاون لە باکووری خۆراوا.<ref>Professor Garnik Asatrian (Yerevan University) (2009). "Prolegomena to the Study of the Kurds", ''Iran and the Caucasus'', Vol. 13, pp. 1–58, 2009.</ref> === میرنشینە کۆنەکان === {{ئەمانەش ببینە|میرنشینە کوردییەکان}} {{multiple image|perrow = 2|total_width=260|align=right | image1 = Marwanids dynasty.jpg | image2 = Rawadids map.png | image3 = Shaddadid.gif | image4 = Hasanwayhids map.png | footer = ئەو ناوچانەی لەژێر دەستی ٥ میرنشینە کوردەکان بوون. }} لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٠دا، ٥ [[میرنشین]]ی کوردی ھەبوون: لە باکوورەوە [[میرنشینی شەدادی]] (٩٥١–١١٧٤) کە کەتبووە نێوان [[ئەرمەنستان]] و ئەرانەوە، لەگەڵ [[ڕەوەندی]] (٩٥٥–١٢٢١) لە [[تەورێز]] و [[مەراغە]]؛ لە بەشی ڕۆژھەڵاتەوە [[دەوڵەتی حەسنەویان|میرنشینی حەسنەویان]] (٩٥٩–١٠١٥) و ئەنازیان (٩٩٠–١١١٧) لە [[کرماشان]] و [[خانەقین]] ھەبوون، ھەروەھا لە بەشی ڕۆژاواشدا [[میرنشینی مەروانی]] (٩٩٠–١٠٩٦) ھەبوو، کە لە ناوچەی [[ئامەد|دیاربەکر]] بوو. دواتر لە سەدەی ١٢دا، [[ھەزارئەسپیان|میرنشینی ھەزارئەسپیان]] دامەزرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=HAZĀRASPIDS |ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/hazaraspids |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=www.iranicaonline.org |بڵاوکەرەوە=Encyclopædia Iranica |زمان=en |وتەگێڕانەوە=HAZĀRASPIDS, a local dynasty of Kurdish origin which ruled in the Zagros mountains region of southwestern Persia,... |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170806013446/http://www.iranicaonline.org/articles/hazaraspids |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و کۆنترۆڵی باشووری [[زاگرۆس]] و لوڕستانیان کرد و لە سەدەی ١٣دا دەستیان بەسەر [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]، [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]، و گولپایگانیان کرد و لە سەدەی ١٤دا ناوچەکانی [[شووشتەر]] و [[ھۆوەیزە]] و [[بەسرە]]یان خستە سەر خاکەکەی خۆیان. ئەگەر لەبەر شەپۆلی داگیرکەران و کۆچبەرانی [[ئاسیای ناوەندی]] نەبووایە، یەکێک لەم میرنشینانە دەیتوانی دەسەڵاتی فراوان بکات و خۆی بەسەر ھێزەکانی ناوچەکەدا بسەپێنێت و دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی دابمەزرێنێت. لەم سەردەمەدا [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقییەکان]] ئێرانیان داگیر کرد و دەسەڵاتیان بەسەر [[بەغدا]]ددا سەپاند. دواتر، یەک یەک میرنشینە کوردییەکانیان ڕووخاند و ناوچەکانی ژێر دەستیان داگیر کردەوە. لە دەورووبەری ١١٥٠دا، ئەحمەد سنجار، کۆتا [[خەلیفە]]ی سەلجوقییەکان، ھەرێمێکی لەو ناوچانەی داگیری کردبوون دروست کرد و ناوی نا کوردستان. دێی بەھار بووە پایتەختی ھەرێمەکە، کە لە نزیک [[ھەمەدان]]ی کۆنەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Who Are the Kurds? |ناونیشان=http://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190725145945/https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای سەردەمی [[مەغۆل]]ەکان، کوردەکان چەند میرنشین و ھەرێمێکی سەربەخۆیان دامەزراند. بەپێی ئەو مێژووەی ماوەتەوە، بەھێزترینی ھەموو ئەم میرنشینانە [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵان]] بووە، کە لە سەرەتاکانی سەدەی ١٤ دامەزراوە. میرنشینی ئەردەڵان ناوچەکانی [[قەرەداغ]]، [[خانەقین]]، [[کەرکووک]]، [[کفری]] و [[ھەورامان]]ی کۆنترۆڵ کردبوو. یەکەم جار، پایتەختی میرنشینەکە [[شارەزوور]]ی [[باشووری کوردستان]]ی ئێستا بوو،{{sfn|Oberling|1988|pp=693–694}}{{sfn|Frye|1960|p=626}} بەڵام دواتر گوێزرایەوە بۆ [[سنە]]. میرنشینی ئەردەڵان بە ھاوکاریی دەسەڵاتەکانی تری ناوچەکە، بە تایبەتی دەسەڵاتە ئێرانییەکان، دەستی بەسەر ناوچەکەدا گرتبوو و بەڕێوەی دەبرد، تاکوو ئەو کاتەی دەسەڵاتیان لەلایەن [[قاجاڕەکان]] لە ساڵی ١٨٦٧ کۆتایی پێ ھێنرا. [[یارسان]] ئایینی فەرمیی مرینشینی ئەردەڵان بوو، لەبەر ئەوەی ئایینەکە بە شێوەزاری [[ھەورامی]]یەوە دەبەسترایەوە، زۆر شیعر و پەخشانیان ھەبووە کە بە شێوەزاری ھەورامی نووسرابوونەوە. === سەفەوییەکان === {{ئەمانەش ببینە|سەفەوییەکان}} [[پەڕگە:Jomann Imperium Periscum.jpg|وێنۆک|230px|کوردستان لە دەوروبەری ساڵەکانی [[١٧٠٠]] ھەتا [[١٧٢٠]]]] لەو کاتەوەی [[شا ئیسماعیلی یەکەم]] دەوڵەتی سەفەویی شیعەی دامەزراند و [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیمی یەکەم]] لە ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانیی سوننە دەسەڵاتی گرتە دەست، بۆ چەندین سەدە، کوردەکان کەوتبوونە نێوان ململانێ و شەڕی نێوان ئەم دوو ھێزەوە. لەلایەکەوە دەوڵەت و ھێزە جیاوازەکانی سەفەوییەکان و لەلایەکیشەوە ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانییەکان، کە ھەردوولا دوژمنی سەرسەختی یەکتری بوون. کوردەکان کە زۆربەیان پەیڕەوی مەزھەبی سوننە بوون بەھۆی بیروڕای ئایینییەوە کێشەیان لەگەڵ سەفەوییەکان ھەبوو و بەو ھۆیەوە چەندین شەڕ لە نێویاندا ڕوویداوە، لەوانە [[شەڕی دمدم]] کە لە ساڵی ١٦٠٩–١٦١٠ لە نێوان سەفەوییەکان و کوردەکاندا ڕوویدا. شەڕەکە لە دەوروبەری قەڵایەک بە ناوی دمدم کرا لە ناوچەی برادۆستی نزیک دەریاچەی ئورمییە لە باکووری خۆراوای [[ئێران]]. بەھۆی شەڕەکەوە، قەڵاکە داڕمابوو، بەڵام لە ١٦٠٩دا، لەلایەن میری برادۆست ئەمیرخانی لەپزێڕینەوە نۆژەن کرایەوە. [[ئەمیر]]خانی لەپزێڕین خواستی پاراستنی سەربەخۆییی میرنشینەکەی ھەبوو و دەیویست ڕووبەڕووی دەوڵەتی سەفەوی و عوسمانی ببێتەوە بۆ پاراستنی سەربەخۆیی. سەفەوییەکان نۆژەنکردنەوەی قەڵای دمدمیان وەک ھەڕەشەیەک بۆسەر دەوڵەتەکەیان دەبینی، لەبەر ئەوە سەفەوییەکان بڕیاریان دا بە سەرکردایەتیی حاتم بەگ ھێرشێکی خوێناوی بکەنە سەر میرنشینی برادۆست. زۆرێک لە کوردەکان، بە تایبەت ئەوانەی نیشتەجێی [[پیرانشار]] و [[مەھاباد]] بوون، شانبەشانی میرنشینەکە شەڕیان کرد. [[شەڕ]]ەکە لە ١٦٠٩–١٦١٠ درێژەی کێشا، لە کۆتاییدا قەڵای دمدم گیرا و ھەموو ئەوانەی پارێزگارییان لە قەڵاکە دەکرد، کوژران. شا عەباس فرمانی کۆمەڵکوژیی برادۆست و موکریانییەکانی کرد، دوابەدوای ئەمە، سەفەوییەکان دەستیان کرد بە پاکتاوکردن و دەرکردنی کوردەکان بۆ ناوچەی [[خۆراسان]] و دانانی ھۆزی ئەفشار لە جێیان. لە [[مەم و زین]]ی [[ئەحمەدی خانی]]دا چیرۆک سەبارەت بە دمدم ھەیە. یەکەم تۆماری وێژەییی ئەم ڕووداوە لەلایەن [[فەقێ تەیران]]ەوە نووسراوەتەوە.<ref>[http://www.iranica.com/articles/v7/v7f4/v7f446.html DIMDIM<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011033443/http://www.iranica.com/articles/v7/v7f4/v7f446.html |date=11 October 2008}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[Iskandar Beg Munshi|Eskandar Beg Monshi]] |سەردێڕ=History of Shah Abbas the Great History of Shah Abbas the Great |بڵاوکەرەوە=Mazda |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩١٥٨-٢٩٦-٠}}</ref><ref>O. Dzh. Dzhalilov, ''Kurdski geroicheski epos "Zlatoruki Khan"'' (''The Kurdish heroic epic "Gold-hand Khan"''), Moscow, 1967, pp. 5–26, 37–39, 206.</ref> == مێژووی مۆدێرن == لە ئێستادا کوردەکان دەوروبەری ١٠٪ی دانیشتووانی ئێران پێکدێنن و ژمارەیان ٩ بۆ ١٠ ملیۆن بەراورد دەکرێت کە زۆربەیان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown |یەکەم=Sara E. |سەردێڕ=The Routledge Handbook of Religion, Mass Atrocity, and Genocide |دوایین٢=Smith |یەکەم٢=Stephen D. |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٢١|پەڕەکان=٣٤٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Sebastian Maisel |سەردێڕ=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |ڕێکەوت=٢٠١٨|پەڕە=xii}}</ref> بەپێچەوانەوەی ناوچەکانی دیکە، پەیوەندییەکی باشی ھونەری و کولتووری لە نێوان گەلی کورد و گەلانی دیکەی ئێرانیدا ھەیە. بەشێک لە خێزان و خانەدانە نوێیەکانی وەک سەفەوی و [[زەندییەکان]] خۆیان بە کوردی ڕەسەن دەزانن. وێژەی کوردی (لە نێویاندا [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]، [[کوردیی باکووری|کورمانجی]] و [[گۆرانی]]) بەدرێژایی مێژوو لەناو سنوورەکانی ئێران پەرەی سەندووە و بەچڕی کەوتووەتە بەر کاریگەری [[زمانی فارسی]]. بەھۆی پتەوی لە پەیوەندی مێژوویی و کولتووری لە نێوان کورد و گەلانی ئێرانی، ئەوا ئەوە بەیەکێک لە ھۆکارەکان دازانرێت کە بەشێک لە سەرکردە کوردەکان دەوڵەتێکی جیایان بۆ کورد نەویستووە.<ref name="kreyenbroek13814111">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kreyenbroek |یەکەم=Philip G. |ناونیشان=https://archive.org/details/kurds00pkre/page/138 |سەردێڕ=The Kurds: A Contemporary Overview |دوایین٢=Sperl |یەکەم٢=Stefan |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٠٧٢٦٥-٦|شوێن=London; New York |پەڕەکان=[https://archive.org/details/kurds٠٠pkre/page/١٣٨ ١٣٨–١٤١]|oclc=٢٤٢٤٧٦٥٢}}</ref><ref name="banuaziziweiner3">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Banuazizi |یەکەم=Ali |ناونیشان=https://archive.org/details/statereligioneth0000unse/page/186 |سەردێڕ=The State, Religion, and Ethnic Politics: Afghanistan, Iran, and Pakistan |دوایین٢=Weiner |یەکەم٢=Myron |بڵاوکەرەوە=[[Syracuse University Press]] |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٢٣٨٥-٤|شوێن=Syracuse, N.Y. |پەڕەکان=[https://archive.org/details/statereligioneth٠٠٠٠unse/page/١٨٦ ١٨٦–١٨٧]|oclc=١٣٧٦٢١٩٦|بەستەری نووسەر٢=Myron Weiner}}</ref> ھەمیشە حکوومەتەکانی ئێران لەدژی ھەر نیشانەیەک، بیرۆکە و بزاڤێک بوونە بۆ سەربەخۆیی یان خۆبەڕیوەبەریی کوردستانی ئێران. === جەنگی جیھانیی یەکەم === {{ئەمانەش ببینە|جەنگی جیھانیی یەکەم}} لەکاتی جەنگی جیھانیی یەکەم و ماوەیەکی کورت دوای جەنگەکە، حکوومەتی ئێران چالاکی و ھێزی بەسەر چەند ناوچەیەکی کوردی و ھۆزە کوردییەکان نەما، ئەمەش وایکرد سەرۆک ھۆزەکان بتوانن دەسەڵاتی ناوچەکەیان بگرنە دەست و ناوچەیەکی گەورە بخەنە ژێر کۆنتڕۆلی خۆیان.<ref name="kreyenbroek13814111"/> لە ھەمان کاتدا شەپۆڵێکی نەتەوەیی بەھۆی جیابوونەوەیان لە دەوڵەتی عوسمانی بەشێوەیەک کاریگەریان لەسەر ھۆز و ناوچەکانی سەر سنوور ھەبوو، ئەم ڕەوتە خۆیان وەک ڕێبەری نەتەوەیی کوردی دەبینی.<ref name="kreyenbroek13814111"/> لەو سەردەمە جیاوازی و ناکۆکی مەزھەبی شیعە و سووننە لە دەوڵەتی ئێران و عوسمانی زاڵبوو، ئێران وەک دەوڵەتێکی زۆرینە شیعە ناسراوبوو،<ref name="banuaziziweiner3"/><ref name="ashraf3">{{Cite encyclopedia |last=Ashraf |first=Ahmad |title=Iranian Identity iv. 19th–20th Centuries |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |publisher=Columbia University |location=New York |url=http://www.iranicaonline.org/articles/iranian-identity-iv-19th-20th-centuries |date=15 December 2006 |accessdate=17 August 2013 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200604225039/http://www.iranicaonline.org/articles/iranian-identity-iv-19th-20th-centuries |بەستەری شکاو=no}}</ref> لەبەرامبەردا کورد وەک [[ستوونی پێنجەم|ستوونێکی پێنجەمی]] عوسمانی بە موسڵمانێکی سوننە مەزھەب لەناوچەکە سەیر دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abrahamian |یەکەم=Ervand |سەردێڕ=Iran Between Two Revolutions |بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]] |ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٥٣٤٢-٤|شوێن=Princeton, New Jersey |پەڕە=٣٢|oclc=٧٩٧٥٩٣٨|بەستەری نووسەر=Ervand Abrahamian}}</ref> === شۆڕشی سمکۆ لە دژی دەسەڵات === {{ئەمانەش ببینە|شۆڕشی سمکۆ}} لەکۆتایی دەیەی ١٩١٠ و سەرەتای دەیەی ١٩٢٠، شۆڕشگێکی ھۆزگەرایی بە سەرکردایەتی [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] کوردستانی ئێرانی گرتەوە. وێڕای ئەوەی توخمەکانی کوردایەتی لەناو بزووتنەوەکەی سمکۆدا ھەبوو، بەڵام مێژوونووسان لەسەر ئەوە کۆکن کە سمکۆ و بزووتنەوەکەی تەواو پشتیان بەھۆز و خێلەکان دەبەست.<ref name="kreyenbroek13814111"/> لەوکاتەدا نەک تەنیا ھێزەکانی حکوومەت و دانیشتووانە ناکوردەکان ھێرشیان دەکرایە سەر، بەڵکوو ھێرش و دزی دەکرایە سەر کوردەکانیش.<ref name="kreyenbroek13814111"/><ref name="entessar">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Entessar |یەکەم=Nader |سەردێڕ=Kurdish Politics in the Middle East |بڵاوکەرەوە=[[Lexington Books]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٩١-٤٠٣٩-٠|شوێن=Lanham |پەڕە=١٧|oclc=٤٣٠٧٣٦٥٢٨}}</ref> شەڕکەرەکان ھیچ ھەست و بیرکردنەوەکەیان لەبارەی یەکێتیی کوردبوون و بەیەکەوە جەنگانی کوردەکانیان نەبوو.<ref name="kreyenbroek13814111"/> دوای ناکۆکییەکی زۆر لە نێوان تاران و ئەنقەرە، شەڕ و پێکدادانی سەربازی لەناوچە سنوورییەکانی ھەردوو [[وڵات]] ڕوویدا. ھەردوو دەوڵەت، ھۆزە کوردەکانییان وەک ئامرازێکی سیاسیی بەکاردەھێنا، تورکیا یارمەتی سەربازی بەخشییە بزووتنەوە دژە ئێرانییەکان لەناویاندا یارمەتی بزووتنەوەکەی سمکۆیان دا لە ساڵانی ١٩١٨ بۆ ١٩٢٢،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen |یەکەم=William Edward David |سەردێڕ=Caucasian battlefields: A History of the Wars on the Turco-Caucasian border, 1828–1921 |دوایین٢=Muratoff |یەکەم٢=Paul |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=١٩٥٣|شوێن=Cambridge |پەڕەکان=٢٩٦|oclc=١١٠٢٨١٣}}</ref> ھاوکات ئێرانیش ھەمان کاری کردەوە بەیارمەتیدانی شۆڕشی ئارارات لە ساڵی ١٩٣٠. لە دەرەنجامی سیستەمی زۆرداری حکوومەتی ئێرانی لە پڕۆسەی لەناوبردنی شوناسی خێلەکان و دەسەڵاتی خۆجێی لە ناوچەکە ئەوا بووە ھۆی دروست بوونی چەندین شۆڕش لە دەیەکانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠ لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجانی ئێران]] و [[پارێزگای لوڕستان|لورستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bayat |یەکەم=Kaveh |سەردێڕ=The Making of Modern Iran: State and Society Under Riza Shah 1921–1941 |بڵاوکەرەوە=[[Routledge Taylor & Francis Group]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٤٢٣١٤-١|editor-last=Cronin |editor-first=Stephanie |زنجیرە=BIPS Persian Studies Series |شوێن=London; New York |پەڕەکان=٢٢٤–٢٣٠|chapter=Chapter 12: Riza Shah and the Tribes |oclc=٥٤٠٥٩٣٦٩}}</ref> ئەم ڕێکارانەی حکوومەت بەدیاریکراوی وایکرد کە کورد چەند شۆڕشێکی خێلەکی ڕێکبخات.<ref name="kreyenbroek13814111"/> === کۆماری کوردستان === {{ئەمانەش ببینە|کۆماری کوردستان}} [[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg|وێنۆک|وێنەی [[قازی محەممەد]] و کۆمەڵێک سەکردەی تری [[کۆماری کوردستان]] لەوانە مەلا [[مەلا مستەفا بارزانی]] کە لە پێشەوە وەستاوە]] کۆماری کوردستان یان کۆماری مەھاباد لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ لە شاری مەھاباد لەسەر دەستی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] دامەزرێنرا و [[قازی محەممەد]] وەکوو سەرۆک کۆمار سوێندی [[یاسا]]یی خوارد. پایتەختی کۆمار شاری [[مەھاباد]] بوو و تەنیا ناوچەی [[موکریان]] و دەوروبەری وەکوو شارەکانی [[بۆکان]]، [[شنۆ]]، [[پیرانشار]]، [[سەردەشت]]ی دەگرتەوە.{{sfn|McDowall|2004|pp=244–245}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vali|یەکەم=Abbas|سەردێڕ=Kurds and the State in Iran: The Making of Kurdish Identity|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٤٣}}</ref> کۆماری کوردستان دەوڵەتێکی کوردی کەمتەمەن بوو و کەمتر لە یازدە مانگی دواتر و لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦، لە لایەن حکوومەتی ئێرانەوە دەستی بەسەردا گیرایەوە. دامەزران و لەناوچوونی کۆمار بەشێک لە قەیرانی ئێران و ململانێیەی نێوان [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤییەت]] بوو کە [[شەڕی سارد]]ی لێکەوتەوە، بەڵام خواستی لەمێژینەی کوردەکان دامەزراندنی دەوڵەت و وڵاتێک بەناوی کوردستان بوو. === سەردەمی پەھلەویی دووەم === {{ئەمانەش ببینە|ئێرانی پەھلەوی|شانشینی پەھلەوی}} پەھلەوییەکان سیستمی [[ناسیۆنالیزمی ئێرانی]]یان چەسپاند،<ref name="ashraf3"/> کە تێیدا کوردیان وەک بەشێک لە نەتەوەی ئێران دەبینی.<ref name="banuaziziweiner3"/> [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی]] بەسەر کوردی ھەڵدەدا و بە ئێرانییەکی بنەڕەتی دایدەنان یانیش بە یەکێک لە ڕێزلێگیراوترین نەتەوەکانی ئێرانی ھەژماری دەکردن.<ref name="Izady 1992 1982">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Izady |یەکەم=Mehrdad |ناونیشان=https://archive.org/details/kurdsconcisehan00izad |سەردێڕ=The Kurds: A Concise Handbook |بڵاوکەرەوە=Crane Russak |ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٤٤٨-١٧٢٩-٣|شوێن=Washington |پەڕە=[https://archive.org/details/kurdsconcisehan٠٠izad/page/١٩٨ ١٩٨]|oclc=٢٥٤٠٩٣٩٤|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> === سەردەمی کۆماری ئیسلامی === لە ساڵانی ١٩٦٧، ١٩٧٩، ١٩٨٩–١٩٩٦ چەند جووڵەیەک و شۆڕشی مارکسییانە لە [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] و [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵە]] لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ئەنجامدران، بەڵام کاریگەری ئەم ھێزە چەکدارییانە بەقەد کاریگەری [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] نەبووە لە [[تورکیا]]، ھەروەھا لەو سەردەمە بەقەد ئەوان سوور نەبوون لەسەر دەوڵەتی کوردی.<ref name="kreyenbroek13814111"/><ref name="romano240">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Romano |یەکەم=David |ناونیشان=https://archive.org/details/kurdishnationali00roma |سەردێڕ=The Kurdish Nationalist Movement: Opportunity, Mobilization and Identity |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٥٠٤١-٤|زنجیرە=Cambridge Middle East studies, 22. |شوێن=Cambridge, UK; New York |پەڕە=[https://archive.org/details/kurdishnationali٠٠roma/page/n٢٥٢ ٢٤٠]|oclc=٦١٤٢٥٢٥٩|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abrahamian |یەکەم=Ervand |سەردێڕ=Iran Between Two Revolutions |بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]] |ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٥٣٤٢-٤|شوێن=Princeton, New Jersey |پەڕە=٤٥٣|oclc=٧٩٧٥٩٣٨|بەستەری نووسەر=Ervand Abrahamian}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yodfat |یەکەم=Aryeh |ناونیشان=https://archive.org/details/sovietunionarabi0000yodf |سەردێڕ=The Soviet Union and Revolutionary Iran |بڵاوکەرەوە=[[St. Martin's Press]] |ساڵ=١٩٨٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٧٤٩١٠-١|شوێن=New York |oclc=٩٢٨٢٦٩٤|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> سەرباری ئەوانەش، سەکردە دیارەکان وەکوو [[عەبدولڕەحمان قاسملوو]] و [[سادق شەرەفکەندی]] لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە تیرۆر کران. لەکاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]]، حکوومەتی ئێرانی ھاوکاری پشتگیری کوردەکانی عێراقی دەکرد، لە نێویاندا حیزبەکانی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتیی نیشتیمانی کوردستان]]، ئەمەش لە پێناو زیان گەیاندن بوو بە دەوڵەتی عێراقی ھەروەھا ئێران ١٫٤ ملیۆن کوردی عێراقی وەک پەنابەر لە خۆیگرت کە لە ترسی ھێرشەکانی [[سەددام حوسێن]] ماڵ و شوێنی خۆیان جێھیشت بوو. وێڕای ئەوەی کە گرووپ و حیزبە مارکسییەکانی کورد لە ئێران قەدەغە و پەرتەوازەکران لەدوای ھەڵوەشتاندنەوەی سۆڤیەت، ئەوا لە ساڵی ٢٠٠٤ حیزبێکی نوێ دامەزرا بەناوی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان|پژاک]]، کە وەک ھاوپەیمانێکی سەربەخۆی پەکەکە لەناوچەکە دەستی بە چالاکی سەربازی کرد.<ref name="katzman2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Katzman |یەکەم=Kenneth |سەردێڕ=Iraq: Post-Saddam Governance and Security |بڵاوکەرەوە=[[Nova Science Publishers]] |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٤٧٠-١١٦-٣|شوێن=New York |پەڕە=٣٢|oclc=٧٥٦٤٩٦٩٣١}}</ref> پژاک لەلایەن ئێران، تورکیا و ئەمریکا بە گرووپێکی تیرۆریستی تۆمارکراوە.<ref name="katzman2" /> ھەندێ لە شیکەرەوەکان پژاک وەک مەترسی دانانێن بۆ حکوومەتی ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Habeeb |یەکەم=William Mark |سەردێڕ=The Middle East in Turmoil: Conflict, Revolution, and Change |ناونیشان=https://archive.org/details/middleeastinturm0000habe |دوایین٢=Frankel |یەکەم٢=Rafael D. |دوایین٣=Al-Oraibi |یەکەم٣=Mina |بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Publishing Group]] |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٣٩١٤-١|شوێن=Santa Barbara |پەڕە=[https://archive.org/details/middleeastinturm٠٠٠٠habe/page/٤٦ ٤٦]|oclc=٧٥٣٩١٣٧٦٣}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠١١، ئاگربەستێک لەنێوان پژاک و ئێران دروست بوو، بەڵام چەند جارێکیش گرژی و ڕووبەڕووبوونەوە کەوتووەتە نێوان پژاک و [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]].<ref name="elling2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Elling |یەکەم=Rasmus Christian |سەردێڕ=Minorities in Iran: Nationalism and Ethnicity after Khomeini |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-١١٥٨٤-٢|شوێن=New York |پەڕە=٣١٢|oclc=٧١٤٧٢٥١٢٧}}</ref> لەلایەن حکوومەتە جیاوازەکانی ئێران، کوردیش لە ژیانی سیاسیی ئێراندا بەشداری پێدەکرێت.<ref name="kreyenbroek13814111"/> سەرباری ئەوەش زۆر کاتان گوشار خراوەتە سەر چالاکوانە کوردەکان و مامۆستایانی زمانی کوردی.<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/07092020 زارا محەممەدی.. نموونەی تواندنەوەی زمانی کوردی لە ئێراندا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108124935/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/07092020 |date= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ }}، [[ڕووداو (وێبگە)|ماڵپەڕی ڕووداو]]، ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بڵاوکراوەتەوە.</ref> [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، چالاکیی و پەیوەندییە سیاسییەکانی قەدەغەکردووە کە لە دژی بیری ئەو وڵاتەن، بەم ھۆیەوەشەوە ساڵانە چەندین چالاکوانی کورد زیندانی دەکرین و لەسێدارە دەدرێن.<ref>[https://rojnews.news/كوردستان/ڕژێمی-ئێران-سزای-سێدارە-بەسەر-زیندانی/ ڕژێمی ئێران سزای سێدارە بەسەر زیندانییەکی ڕۆژئاوای کوردستاندا دەسەپێنێت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201114062059/https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%DA%95%DA%98%DB%8E%D9%85%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95-%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C/ |date=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی ڕۆژ نیوس، ٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[https://kurdpa.net/so/news/زیندانییەکی-سیاسیی-کورد-لە-زیندانی-سنە-لە-سێدارە-درا زیندانییەکی سیاسیی کورد لە زیندانی سنە لە سێدارە درا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108125145/https://kurdpa.net/so/news/%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%84%DB%95-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95-%D8%AF%D8%B1%D8%A7 |date= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی کوردپا، ١١ی گەلاوێژی ٢٧١٧ی کوردی بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[http://chawigal.com/?p=309 کۆماری سێدارە لە ئێران،سامان نەسیمی و پێنج لاوی تری لەسێدارەدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108125307/http://chawigal.com/?p=309 |date= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی چاوی گەل، ١٢ی شوباتی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە.</ref> === شۆڕشی ژینا === {{ئەمانەش ببینە|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران کە ھەروەھا بە ''شۆڕشی ژینا''<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=لەگەڵ ڕووداوەکاندا: شۆڕشی ژینا|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/6788383.html|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ناسراوە، زنجیرەیەک لە خۆپیشاندانە ناڕەزایییەکان بوو کە سەرەتا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ڕوویدا و دواتر زۆربەی شار و شارۆچکەکانی ئێرانی گرتەوە. ئەم خۆپیشاندانانە لەدوای [[کوژرانی ژینا ئەمینی|کوژرانی]] [[ژینا ئەمینی]]، کچە کوردی سەقزی ڕوویدا کە لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢دا بەھۆی [[ئەشکەنجە]] و لێدان لەلایەن پۆلیسەوە گیانی لەدەستدا. ئەو لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە [[تاران]] بەبۆنەی باش نەبەستنی حیجاب لەلایەن پۆلیسی ڕەوشتی تارانەوە دەستبەسەر کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=EU concern over woman who died after being stopped by morality police|ناونیشان=https://www.euronews.com/2022/09/20/mahsa-amini-eu-concern-over-woman-who-died-after-being-stopped-by-morality-police|وێبگە=euronews|زمان=en}}</ref> خۆپیشاندەران خوازیاری ڕووخان و گۆڕانی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی کۆماری ئیسلامی]] بوون و لە بەرامبەریشدا حکوومەت بە سەرکوتکردنی بەرفراوان وەڵامی خۆپیشاندەرانی دایەوە. سەرەکیترین دروشمی خۆپیشاندانەکان، [[ژن، ژیان، ئازادی]] بوو کە یەکەم جار لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و دواتر لە تەوای ئێران بەکاربردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دروشمی "ژن ژیان ئازادی" لە زانکۆکانی کوردستان و ئێران بەرز و بەرزتر دەبێتەوە|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/2022/10/239|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو خۆپیشاندانانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ناوچەکانی تری ئێران بووبە ھۆی کوژرانی سەدان کەس، برینداربوونی ھەزاران کەس و دەستبەسەرکردنی دەیان ھەزار کەس.<ref name="Reuters12345">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran hangs two men accused of killing security agent during protests |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-hangs-two-men-alleged-crimes-committed-during-protests-judiciary-2023-01-07/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گزارش تحقیقی: دست‌کم ۱۵ معترض در بازداشت کشته شده‌اند؛ فشار و «شکنجه» برای گرفتن اعتراف|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/iran-prisons-human-rights-torture-detention-death/6904404.html|بڵاوکەرەوە=صدای آمریکا|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|زمان=فارسی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هشدار نهاد حقوق بشری: ۱۰۹ معترض ایرانی در خطر اعدام هستند|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/iran-protests-executions-human-rights/6910740.html|بڵاوکەرەوە=صدای آمریکا|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|زمان=فارسی}}</ref><ref name="ایندیپندنت">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.independentpersian.com/node/275891/سیاسی-و-اجتماعی/هرانا-شمار-کشته‌های-خیزش-سراسری-علیه-جمهوری-اسلامی-به-۲۲۴-نفر-رسید|سەردێڕ=شمار کشته‌های خیزش سراسری علیه جمهوری اسلامی به ۲۲۴ نفر رسید|بڵاوکەرەوە=ایندیپندنت فارسی|زمان=فارسی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=شیوا محبوبی: حداقل ۶۰ هزار نفر تا کنون در کل ایران دستگیر شده‌اند|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/6839935.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=fa}}</ref><ref>https://hengaw.net/so/news/ڕاپۆرتی-ژمارە-ی-هەنگاو-لە-سەر-ناڕەزایەتییەکانی-کوردستان-کوژراو-و-بریندار</ref> <ref>https://hengaw.net/so/news/ڕاپۆرتێک-لەسەر-کوژرانی-هاووڵاتی-کورد-لە-ناڕەزایەتییەکانی-چلەی-ماتەمینی-ژینا-ەمینی</ref> <ref>https://hengaw.net/so/news/ڕاپۆرتی-ژمارە-ی-هەنگاو-لەسەر-خۆپیشاندان-و-ناڕەزایەتییەکانی-شارەکانی-کوردستان-کوژراو-و-زیاتر-لە-هەزار-بریندار</ref> <ref>https://hengaw.net/so/news/2022/12/ڕاپۆرتی-ژمارە-ی-هەنگاو-لەسەر-خۆپیشاندان-و-ناڕەزایەتییەکانی-شارەکانی-کوردستان-کوژراو-و-زیاتر-لە-هەزار-بریندار</ref> ھەروەھا بە سەدان کەسی سەر بە حکوومەتی کۆماری ئیسلامیش کوژران و بریندار بوون.<ref name="Reuters12345"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ensafnews.com/374694/اعلام-آمار-رسمی-تعداد-مجروحان-و-شهدای-پ/|سەردێڕ=اعلام آمار رسمی تعداد مجروحان و شهدای پلیس در ناآرامی‌های اخیر|بڵاوکەرەوە=انصاف‌نیوز|زمان=فارسی}}</ref> == ژمارەی دانیشتووان == ژمارەی کوردەکان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران بە ١٠ ملیۆن کەس بەراورد دەکرێت. ژمارەیەک لە کوردەکان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران لە پارێزگاکانی [[پارێزگای خۆراسانی باکوور|خۆراسانی باکوور]] و [[پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی|خۆراسانی ڕەزەوی]] دەژین کە ئەو بەشە بە خاکی کوردستان ھەژمار ناکرێت. شارە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەپێی ژمارەی دانیشتووان بریتین لە: [[کرماشان]]، [[ورمێ]]، [[سنە]]، [[ئیلام]]، [[بۆکان]]، [[مەھاباد]]، [[سەقز]]، [[مەریوان]]، [[بانە]]، [[پیرانشار]]، [[ئارووناوا]]، [[نەغەدە]]، [[قوروە]]، [[کامیاران]]، [[جوانڕۆ]]، [[بیجاڕ]]، [[تیکاب]]، [[سەردەشت]]، [[سەرپێڵ]] و [[ساینقەڵا]]. ھەروەھا ژمارەیەکی بەرچاوی کورد لە شارەکانی [[تاران]]، [[مەشھەد]]، [[کەرەج]]، [[بوژنۆرد]]، [[قۆچان]]، [[شیرڤان]] و شارەکانی تری ئێران دەژین. === شارە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان === شارە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەپێی دانیشتوو لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦دا بە ئەم شێوازە بوون: {| class="wikitable sortable" |- ! ڕێزبەندی!!ناوی شار!!پارێزگا!!ژمارەی دانیشتووانی شار!!ژمارەی دانیشتووانی شارستان!!جێگەی لە پارێزگادا |- |١ || [[کرماشان]] || [[پارێزگای کرماشان]] || ٩٤٦٬٦٥١ || ١٬٠٨٣٬٨٣٣ || ١ |- |٢ || [[ورمێ]] || [[پارێزگای ورمێ]] || ٧٣٦٬٢٢٤ || ١٬٠٤٠٬٥٦٥ || ١ |- |٣ || [[سنە]] || [[پارێزگای کوردستان]] || ٤١٢٬٧٦٧ || ٥٠١٬٤٠٢ || ١ |- |٤ || [[خورەماوە]] || [[پارێزگای لوڕستان]] || ٣٧٣٬٤١٦ || ٥٠٦٬٤٧١ || ١ |- |٥ |[[بوژنۆرد]] |[[پارێزگای خۆراسانی باکوور]] |٢٢٨٬٩٣١ |٣٦٥٬٨٩٦ |١ |- |٦ || [[ئیلام]]|| [[پارێزگای ئیلام]]|| ١٩٤٬٠٣٠ || ٢٣٥٬١٤٤ || ١ |- |٧ | [[بۆکان]]|| [[پارێزگای ورمێ]]|| ١٩٣٬٥٠١ || ٢٥١٬٤٠٩ || ٣ |- |٨ | [[مەھاباد]]|| [[پارێزگای ورمێ]]|| ١٦٨٬٣٩٣ || ٢٣٦٬٨٤٩ || ٤ |- |٩ | [[سەقز]] || [[پارێزگای کوردستان]] || ١٦٥٬٢٥٨ || ٢٣٦٬٤٥١ || ٢ |- |١٠ |[[مەریوان]] |[[پارێزگای کوردستان]] |١٣٦،٦٥٤ |١٩٥،٢٦٣ |٣ |} == کەسایەتییە دیارەکان == {{ئەمانەش ببینە|پێڕستی کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان}} == حیزبەکان == {{ئەمانەش ببینە|حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان}} * [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (حدکا) * [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] (پژاک) * [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران]] * [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران]] * [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]] * [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] * [[کۆمەڵگای دیموکراتیک و ئازادی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (کۆدار) * [[کۆمەڵگای ژنانی ئازادی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (کژار) * [[پارتی ئازادیی کوردستان]] (پاک) * [[پارتی سەربەستیی کوردستان]] * [[یەکێتی شۆڕشگێڕانی کوردستان]] * [[ڕێکخراوی یاریکورد]] * [[پارتی سەربەستیی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی ھیوا]] * [[بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازانی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی کۆماریخوازی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[ھاوپەیمانی سەربەخۆییخوازانی کوردستان]] * [[ڕێکخراوی کوردی کورمانجی خوراسان]] * [[بەرەی یەکگرتووی کورد]] * [[پلاتفۆرمی یارسان]] * [[ڕێکخراوەی دیموکراتی یارسان]] * [[پلاتفۆرمی ھۆرام]] * [[پلاتفۆرمی زاگرۆس]] == ئەمانەش ببینە == * [[کوردستان]] * [[باشووری کوردستان]] * [[باکووری کوردستان]] * [[ڕۆژاوای کوردستان]] * [[پارێزگاکانی کوردستان]] * [[شارەکانی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * [https://map.rojatlas.com ڕۆژ ئەتلەس (ئەتلەسی جوگرافیایی رۆژھەڵاتی کوردستان)] {{چوارپارچەی کوردستان}} {{خەڵکی کورد}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|کوردستان|جوگرافیا|ئێران|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Iranian Kurdistan}} [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمەکانی ئێران]] [[پۆل:جیاییخوازی لە ئێران]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 4iqcg85ia53ajxchntc7dqcr96nsrqi 0 1268 1572374 1562768 2026-04-04T20:25:18Z Pirehelokan 5097 دەستکاریی [[Special:Contributions/بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[User talk:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Bahoz ebrahimi|Bahoz ebrahimi]] گەڕێندرایەوە 1562538 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو | ناو = پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) | ناوی_خۆماڵی = | زمان١ = کرمانجی | ناوی_زمان١ = Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê | زمان٢ = کوردی باشووری/لەکی | ناوی_زمان٢ = پارت ژیاێن ئازاد کوردستان | زمان٣ = گۆرانی | ناوی_زمان٣ = پارتو ژیواو ئازادو کوردستانی | زمان٤ = | ناوی_زمان٤ = | لۆگۆ = [[پەڕگە:Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.svg|220px]] | ڕەنگکۆد = | سەرکردە = | سەرۆک = | سەرۆک_ئەنجومەن = | سکرتێری_گشتی = | سکرتێری_یەکەم = | لجە = | سکرتارییەت = | وتەبێژ = | دامەزرێنەر = | ناونیشانی_سەرکردە١ = ھاوسەرۆکان | ناوی_سەرکردە١ = [[ئەمیر کەریمی]]{{ھن}}[[پەیمان ڤیان]] <ref name="فرات ١">[https://anfsorani.com/هۆرامی/-53285 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''پەژاک لە بیستەمین ساڵی خەباتی خۆیدا حەوتەمین کۆنگرەی بەست'' (بە ھەورامی)، نووسراو لە ٢ی ئایاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٥ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref> | ناونیشانی_سەرکردە٢ = | ناوی_سەرکردە٢ = | ناونیشانی_سەرکردە٣ = | ناوی_سەرکردە٣ = | ناونیشانی_سەرکردە٤ = | ناوی_سەرکردە٤ = | ناونیشانی_سەرکردە٥ = | ناوی_سەرکردە٥ = | دروشم = | دامەزراندن = ٤ی نیسانی ٢٠٠٤ | جیابوونەوە = | جیابووەتەوە_لە = | پێشینە = | یەکگرتن = | پاشینە = | شوێنگە = [[ھەرێمەکانی پاراستنی میدیا]]، [[قەندیل]] | ڕۆژنامە = ''ئالتەرناتیڤ''{{ھن}}'''وڵاتی ئازاد''' | باڵی_خوێندکار = | باڵی_گەنج = [[کۆمەڵگای جوانانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (کەجەرە) | ناوی_باڵی١ = بیرگە | باڵی١ = ناوەندی توێژینەوە ستراتیژییەکانی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان | ناوی_باڵی٢ = ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی | باڵی٢ = [[کۆمەڵگای دیموکراتیک و ئازادی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (کۆدار){{ھن}}[[کۆمەڵگای ژنانی ئازادی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (کژار) | ناوی_باڵی٣ = ھێزی بەرگری | باڵی٣ = [[یەکینەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (یەرەکە){{ھن}}[[ھێزەکانی پاراستنی ژنانی ڕۆژھەڵات]] (ھەپەژە) | ساڵی_ئەندامێتی = | ئەندامێتی = | ئایدۆلۆژیا = [[دیموکراسیی ڕاستەوخۆ]]{{ھن}}[[مافی چارەنووس]]{{ھن}}[[کوردایەتی]]{{ھن}}[[کۆنفیدرالیزمی دیموکراتیک]]{{ھن}}[[سۆسیالیزمی لیبرتەریەن]]{{ھن}}[[سۆسیالیزمی دیموکراتیک]]{{ھن}}[[دژە سەرمایەداری]]{{ھن}}[[کۆمۆنالیزم]]{{ھن}}[[ژنۆلۆژی]]{{ھن}}[[فێمینیزمی سۆسیالیستی]]{{ھن}}[[ژینگەناسیی کۆمەڵایەتی]] |شوێنی_سیاسی = [[چەپڕەوی|چەپ]] | ئایین = | نیشتمانی = [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] (کەجەکە){{ھن}}[[کۆمەڵگای دیموکراتیک و ئازادی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (کۆدار) | نێودەوڵەتی = | ئەورووپی = | پەرلەمانی_ئەورووپی = | ناونیشانی_ئینتیما١ = تەلەڤیزیۆن | ئینتیما١ = [[ئاریەن تیڤی]] | ناونیشانی_ئینتیما٢ = ماڵپەڕی ھەواڵی | ئینتیما٢ = [https://anfsorani.com/ ئاژانسی ھەواڵی فرات] | ڕەنگەکان = {{color box|#ed2224}} [[سوور]] {{color box|#fdbd12}} [[زەرد]] {{color box|#2d8c43}} [[کەسک]] | ناوی_کورسییەکان١ = | کورسییەکان١ = | ناوی_کورسییەکان٢ = | کورسییەکان٢ = | ناوی_کورسییەکان٣ = | کورسییەکان٣ = | ناوی_کورسییەکان٤ = | کورسییەکان٤ = | سونبوول = | ئاڵا = | ماڵپەر = [http://pjak.net/ pjak.net] | وڵات = ئێران | وڵات٢ = | بەرپێنووس = }} '''پارتی ژیانی ئازادی کوردستان''' یان بەکورتی '''پژاک''' (بە ڕێنووسی لاتین: Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê, PJAK) حیزبێکی سیاسیی چەپگەرایی [[ئاپۆیزم|ئاپۆیست]]ە کە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا چالاکی دەکات. ئەم حیزبە خاوەنی باڵێکی چەکدارە کە [[یەکینەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|یەکێنەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (یەرەکە) ناو نراوەتەوە و لە بنکە سەرەکییەکەی لە باکووری [[عێراق]] ([[باشووری کوردستان]]) دژ بە [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] خەباتی چەکدارانە دەکات. پژاک ئەندامی [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] (کەجەکە - KCK)یە، کە ھاوپەیمانێتییەکی گرووپە [[ئاپۆیزم|ئاپۆیست]]ە کوردەکان و کۆمەڵەکانە و لەلایەن ئەنجومەنێکی جێبەجێکاریی ھەڵبژێردراوەوە سەرکردایتی دەکرێت. == سیاسەت و پێکھاتە == هاوسەرۆکەکانی ئێستای پەژاک [[ئەمیر کەریمی]] و [[پەیمان ڤیان]]ن.<ref name="فرات ١">[https://anfsorani.com/هۆرامی/-53285 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''پەژاک لە بیستەمین ساڵی خەباتی خۆیدا حەوتەمین کۆنگرەی بەست'' (بە ھەورامی)، نووسراو لە ٢ی ئایاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٥ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref> بەگوێرەی [[واشینگتۆن تایمس]]، نیوەی ئەندامانی پژاک ژنن، زۆرێک لەوانە لە تەمەنی ھەرزەکارییدان، و یەکێک لەو ژنانەی کە لە ئەنجومەنی سەرکردایەتییە، [[گولستان دوگان]]ە کە دەرچووی بەشی [[دەروونناسی|دەرونناسییە]] لە [[زانکۆی تاران]]. ئەمە بەپێی ئەو ڕاستییەی کە پژاک پشتگیرێکی بەھێزی [[مافەکانی ژنان]]ە. پژاک بڕوای وایە ژنان دەبێت ڕۆڵی بەھێزی خۆیان ببین لە دەسەڵاتدا و یەکسان بن لەگەڵ پیاودا لە پلەکانی سەرکردایەتییدا. پژاک ئەندامی [[کۆنفیدراسیۆنی دیموکراتیی کوردستان]]ە (کۆما چڤاکێن کورستان KCK). ژمارەیەک لە گرووپ و کۆمەڵەکوردییەکان و لەژێر چەتری KCK ەی دان، کە لەلایەن کۆمیتەیەکی ھەڵبژێردراوی جێبەجێکارییەوە سەرکردایەتی دەکرێت. KCK ی بەرپرسە لە چەند بڕیارێک و زۆر جار لەجیاتی ئەندامەکانی لێدوانی ڕۆژنامەنووسی دەدات. پژاکیش چەند بەشێکی ھەیە. باڵی سەربازیی پژاک ناوی ڕێکخراوی [[یەکینەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (یەکینەیێن ڕۆژھەڵاتا کوردستان – YRK). پژاک باڵێکی ژنانیشی ھەیە، تایبەتەبەکارکردن بۆ بەرژەوەندی ژنان لەناو گرووپەکەدا و بەرژەوەندی ژنان بە گشتی، ناوی ئەم باڵە یەرجەریکایە. [[پەڕگە:Women Life Freedom 023 Helsinki (52653792177).jpg|وێنۆک|ھەوادارێکی پژاک لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|شۆڕشی ژن، ژیان، ئازادی]] لە ھێلسینکی بە ئاڵای پژاکەوە]] سەرکردەکانی پژاک دەڵێن ئامانجە درێژخایەنەکانمان دامەزراندنی ھەرێمێکی ئۆتۆنۆمە بۆ کورد لەناو وڵاتی ئێراندا. بایەخی تایبەتیان لەسەر لابردنی دەوڵەتی دینییە لە ئێران و دانانی حکوومەتێکی دیموکرات و فیدراڵ لە جێگەکەی، کەتیایدا خود-کارگێڕی بۆ دەستەبەر کرێت بۆ ھەموو کەمینە نەتەوەیییەکانی ئێران، بە عەرەب و ئازەری و کوردییشەوە. == پێکدادانی چەکداریی و دەستگیرکردنەکان == {{ئەمانەش ببینە|تێکھەڵچوونی ئێران و پژاک}} لە تۆڵەی ئەو ١٠ کوردەی لە خۆپیشاندانەکەی ماکۆ لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی ئێرانەوە کوژران، لە ٣ی ئەپریلی ٢٠٠٦ دا، پژاک ٢٤ ئەندامی ھێزە ئەمنییەکانی ئێرانی کوشت. لە١٠ی ئەپریلی ٢٠٠٦، ٧ ئەندامی پژاک لە ئێران دەستگیر کران، بە گومانی ئەوەی کەبکوژی ٣ کەسی ھێزە ئەمنییەکانی ئێران بن. [[جیھان نیوس ئەیجنسیی]] چاپی [[ئەستەمبوڵ]] باس لە کوژرانی زیاد لە ١٢٠ ئەندامی ھێزە ئەمنییەکانی ئێران دەکات لە ٢٠٠٥ دا لەلایەن پژاکەوە. پژاک لە ٨ی مەی ٢٠٠٦ لە [[کرماشان]] بۆمبێکی تەقاندەوە و بووە ھۆی بریندار بوونی ٥ کەس لەناو بینایەکی دەوڵەتییدا. لە شەش مانگی یەکەمی ٢٠٠٦دا، ھێزە ئەمنییەکانی ئێران چەند جارێک ڕووبەڕووی [[گەریلا]]کانی پژاک بوونەتەوە لەسەر سنوور و ناو خاکی ئێراندا. لەوکاتەوە، کەناڵی ھەواڵی ئەمریکی MSNBC باس لەوە دەکات کە سوپای ئێران بەدرێژایی سنوور بۆمبارانی بۆ سەر دێھاتە کوردییەکانی ناو خاکی عێراق – کە لەلایەن ئەمریکاوە دەستی بەسەردا گیراوە، دەست پێکردووە، ئەمە لە کاتێکدایە بە وتەی خۆیان مەبەستی سەرەکییان چەکدارانی پژاکە. ژمارەیەک خەڵکی سیڤیل کوژران. پژاک بانگەشەی ئەوە دەکات کە گەریلاکانی لە ناو خاکی عێراقدا چالاکی شەڕ دەکەن، لە ئابی ٢٠٠٧، کاریان کرد بۆ خستنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەرێکی سەربازیی ئێرانی کە خەریکی بۆمبارانی ناوچەکەبوو. == پەیوەندی بە دەوڵەتی ئەمریکا و پێکھاتەی سەربازیی == لە ١٦ی ئەپریلی ٢٠٠٦، [[دێنیس کەسینیچ]]-ی ئەندامی [[کۆنگرێسی ئەمریکی]] نامەیەکی بۆ [[جۆرج دەبلیو بوش]] نارد تێیدا بیروبۆچوونی خۆی دەبڕیبوە کە دەبێ ئەمریکا پشتگیری و ھاوکاری پژاک بکات چونکە پژاک لەناو خاکی عێراقدایە و عێراقیش لەژێر دەسەڵاتی ھێزەکانی سوپای ئەمریکادایە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، سیمۆر ھێرشی ڕۆژنامەنووس لە «زەنیویۆرکەر»، پشتگیریی ئەم بۆچوونەی کرد بەوەی کە سوپای ئەمریکا و ئیسرائیلییەکان ھاوکارییان دەکەن لەرووی ماددییەوە، ڕاھێنانیان پێ دەکەن و زانیارییان دەدەنێ لەسەر ئامانجەکانیان، بە مەبەستی دروستکردنی فشارێکی ناوخۆیی لەسەر ئێران. ئەمە لەلایەن ئەمریکا و پژاکیشەوە ڕەتکرایەوە. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ «سلەیت مەگازین» لە جونی ٢٠٠٦، وتەبێژی پژاک [[ئیحسان وریا]] لێدوانێکی دا کە «پژاک خۆشحاڵ دەبوو ئەگەر ھاوپەیمانی ئەمریکا بووایە، و نائومێدە لەوەی واشنتۆن تا ئێستا ھیچ پەیوەندییەکی پێوە نەکردوون.» وتارەکەی «سلەیت» بەردەوامە، باس لەوە دەکات پژاک ھیوادارە لەلایەن ئەمریکاوە یارمەتی بدرێت و کاری لەگەڵدا بکات بۆ لە کارلادانی دەوڵەتی ئێران، بەو شێوەیەی ھاوکاری حزبە کوردییەکانی کردوە لە عێراق بۆ لە کارلادانی دەوڵەتی عێراق لە ماوەی ساڵانی پێشووی جەنگی عێراق. لە ئابی ٢٠٠٧، سەرکردەی پژاک سەردانی واشنتۆن دی. سی کرد بۆ دەستخستنی یارمەتی ئاشکرای زۆرتری ئەمریکی لەھەردوو ڕووی سیاسی و سەربازییەوە، بەڵام دواتر ئاشکرای کرد کە چەند پەیوەندییەکی سنوورداری لەگەڵ بەرپرسەکانی واشنتۆندا کردووە. یەکێک لە بەرپرسە باڵاکانی پەکەکە لە لێدوانێکدا لە کۆتایییەکانی ٢٠٠٦ ڕای گەیاند «ئەگەر ئەمریکا پژاکی بەلاوە پەسەند بێت، دەبێت پەکەکەشی بەلاوە پەسەند بێت» بە ئاماژەدان بۆ ئەو ھاوپەیمانێتییەی لە نێوان ئەو دوو گرووپەدا ھەیە و ھەروەھا ئەندامێتییان لە کۆنفیدراسیۆنی دیموکراتیی کوردستان – KCK. == سەرکردەکان == * [[عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی]] (٢٠٠٤–٢٠١٤) * [[عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی]]- [[اویندار ڕیناس]] (٢٠١٤–٢٠١٦) * [[سیامەند موعینی]] – [[زیلان ڤەژین]] (٢٠١٦–٢٠٢٤) * [[ئەمیر کەریمی]] – [[پەیمان ڤیان]] (٢٠٢٤-...) == ئەمانەش ببینە == * [[تێکھەڵچوونی ئێران و پژاک]] * [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] * [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] * [[عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی]] * [[عاکیف مامۆ زاگرۆس]] * [[حەسەن حیکمەت دەمیر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://rojhelat.info/en/ ماڵپەڕی ڕۆژھەڵات (ئینگلیزی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221130151456/http://rojhelat.info/en/ |date=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}} * [http://pjak.eu/ku/ ماڵپەڕی پێشووی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان] {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{حیزبەکانی ئۆپۆزیسیۆنی ئێران}} {{حیزبە سۆسیالیست و چەپەکانی کوردستان}} {{کورت}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdistan Free Life Party}} [[پۆل:جیاییخوازی لە ئێران]] [[پۆل:پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] [[پۆل:حیزبە سۆشیالیستەکان لە ئێران]] [[پۆل:حیزبە کۆمۆنیستەکان لە ئێران]] [[پۆل:حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی ئێران]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون]] [[پۆل:ئاپۆییزم]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکانی ئێران]] [[پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان]] 3v8nnbckr2344ytadukogp3scy3k2q0 0 8746 1572021 1571905 2026-04-04T12:02:17Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572021 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-جوگرافیا}} [[پەڕگە:IranHormozgan.png|وێنۆک|200px|پارێزگای ھورمزگان]] '''پارێزگای ھورمزگان''' (بە [[فارسی]]:استان ھرمزگان)یەکێک لە [[پارێزگاکانی ئێران]]ە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[بەندەر عەباس]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref> پارێزگای ھورمزگان لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ [[پارێزگای کرمان]]، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]] لە ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاوادا لەگەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای فارس|فارس]] و [[پارێزگای بووشەھر|بووشەھر]] و لە باکووردا بە درێژایی ٩٠٠ کیلۆمیتر لەگەڵ [[کەنداوی فارس]] و [[دەریای عومان]] ھاوسنوورە. == مێژوو == ھەرچەندە دەزانرێت کە ھورمزگان لە سەردەمی ئەخمەنییەکاندا ئاوەدان بووە کاتێک [[نیارکۆس]] بە ناوچەکەدا تێپەڕیوە، بەڵام مێژووی تۆمارکراوی بەندەری سەرەکیی ھورمزگان ([[گەرووی ھورمز|بەندەر ھورمز]]) بە [[ئەردەشێر بابەکان]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] دەست پێ دەکات. دەوترێت پارێزگاکە لە نێوان ساڵانی ٢٤١ پێش زایین و ٢١١ پێش زاییندا بە تایبەتی گەشاوە بووە، بەڵام لەگەڵ دەستپێکردنی سەردەمی [[ئیسلام]]یدا گرنگییەکەی لەدەست داوە. [[مارکۆ پۆلۆ]] لە ساڵانی ١٢٧٢ و ١٢٩٣دا سەردانی بەندەری [[بەندەر عەباس]]ی کردووە. ئەو باسی بازرگانیکردنی بە زێڕینگەی [[فارسی]]، [[عاج]] و [[ئاوریشم]]ی ھیندۆچین، و [[مرواری]]ی [[بەحرەین]]ی کردووە لە بازاڕی بەندەری ھورمزدا. لە ساڵی ١٤٩٧دا ئەورووپییەکان بۆ یەکەمجار بە سەرۆکایەتیی [[ڤاسکۆ دا گاما]] لە ناوچەکە دابەزین. لە ساڵی ١٥٠٨دا پورتووگالییەکان بە سەرۆکایەتیی [[ئەفۆنسۆ دی ئەلبوکێرک]] بە حەوت کەشتیی جەنگی لە ناوچەکەدا لەنگەریان گرت، وەک بەشێک لە پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان لە [[میسر]] و [[ڤینیسیا]]. بەندەری ماسیگریی ھورمز لەو کاتەدا بە خاوەن پێگەیەکی ستراتیژی بۆ بەرژەوەندییە بازرگانییەکان لە [[کەنداوی فارس]]دا دادەنرا. [[ئیسماعیلی یەکەم]] کە ھەوڵی دەدا بەرەنگاری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ڕۆژاوا ببێتەوە، نەیتوانی بەندەرەکە لە دەست پورتووگالییەکان ڕزگار بکات، تا دواجار [[شا عەباسی یەکەم]]ی [[سەفەوی]] توانی بە یارمەتیی بەریتانییەکان لە کەنداوی فارس دەریانبکات. ناوی [[بەندەر عەباس]] ڕاستەوخۆ لە ناوی شا عەباسی گەورەوە ھاتووە. بەریتانییەکان لەو نێوەندەدا کێبڕکێی ھەژموونیان لە ناوچەکەدا دەکرد لەگەڵ کۆلۆنیالیستە ھۆڵەندییەکان، کە دوورگەی قەشمیان گەشەپێدا و کەشتیی جەنگییان بۆ بەندەر عەباس نارد لە ساڵانی کۆتایی دەسەڵاتی شا عەباسدا. حکوومەتی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەریتانیا]] نەیتوانی بەرگری لە خۆی بکات بەرامبەر ئەم ھێرشە. لەگەڵ تێکچوونی پەیوەندییەکانی بەریتانیا و [[ھۆڵەندا]]، گرژییە سەربازییەکان لە ناوچەکەدا زیاتر گەشەیان کرد. دواجار ھۆڵەندییەکان پەنایان بۆ گواستنەوەی بنکەکەیان بۆ [[دوورگەی خارگ]] برد. میری خارگ، میر [[مەھنای بەلووچ]] و میر [[حەمەلی کەلمەتی]] لەگەڵ سوپای بەلووچ، ئەورووپییەکانیان لە [[بەندەر عەباس]]ەوە تا [[کەراچی]] تێکشکاند،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Sykes |یەکەم١= Jim |سەردێڕ=Sounding the Indian Ocean|ڕێکەوت=٢٠٢٣|پەڕەکان=١٢٤|بڵاوکەرەوە=University of California Press |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AejIEAAAQBAJ|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٣٩٣١٩-٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Subrahmanyam |یەکەم=Sanjay |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Across the Green Sea: Histories from the Western Indian Ocean, 1440-1640 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=o5nsEAAAQBAJ |بڵاوکەرەوە=University of Texas Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-٢٨٧٩-٨}}</ref> بۆیە بەھۆی ھۆڵەندییەکان و ھێزەکانی تری نیشتەجێ لە خارگ، بەریتانییەکان بە توندی کۆنترۆڵی تەواوی ناوچەکەیان کرد. زۆری نەخایاند بەریتانیا لە ڕێگەی کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی بەریتانییەوە کۆنترۆڵی تەواوی [[کەنداوی فارس]]ی کرد. بەریتانییەکان سیاسەتێکیان گرتەبەر کە ھانی سەربەخۆیی ناوخۆیی دەدا لە سەرانسەری کەنداوی فارسدا بەمەبەستی ڕێگریکردن لە دروستبوونی ھێزێکی یەکگرتووی ترسناک کە ھەڕەشە لە دامەزراوەکانیان بکات لە کەنداوەکەدا. دواتر میرنشینی عومانیی ھورمز پەیوەندی بە فیدراسیۆنی فارسەوە کرد. گرنگیی ستراتیژیی کەنداوی فارس دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] و بە دۆزینەوەی [[نەوت]] لە ناوچەکەدا زیاتر زیادی کرد. == دانیشتووان == {{bar box | title=گرووپە ڕەگەزییەکان لە پارێزگای ھورمزگان (٢٠١٦)<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەسیری|یەکەم=موژگان|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ئەنجامی کتێب|ساڵ=١٣٩٥ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٤١٥-٢٠٦-١|شوێن=تاران}}</ref> | titlebar=#ddd | left1='''گرووپە ڕەگەزییەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|فارس|black|٨٣٫٠}} {{bar percent|بەلۆچ|orange|٧٫٠}} {{bar percent|عەرەب|green|٥٫٠}} {{bar percent|لور|yellow|٤٫٧}} {{bar percent|تورک|blue|٠٫٣}}}} == سەرچاوەکان == {{پارێزگاکانی ئێران}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hormozgan Province}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} [[پۆل:پارێزگای ھورمزگان]] [[پۆل:کەنداوی فارس]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|ھورمزگان]] hhupzwt6e9ch9qhoo1uf24e2aeaa49r 0 9496 1572387 1486473 2026-04-04T21:12:12Z 1silent scientist 51740 1572387 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئیحسان نووری''' (١٨٩٢ – ٢٥ی ئازاری ١٩٧٦)، کوڕی عەلی قولی پاشا، ڕابەری [[ڕاپەڕینی ئاگری]]، لە ساڵی ١٨٩٣ لە گەڕەکی (ئالی گوڵی- عەلی قولی) شاری [[بدلیس]] لەدایکبووە. پۆلەکانی خوێندنی سەرەتایی ھەر لەم شارەدا تەواو کردووە، دواتر بۆ تەواوکردنی خوێندنی بەرزی سەربازیی ڕووی کردووەتە شارەکانی [[ئەرزنگان]] و [[ئەستەنبوڵ]]ی ئەو کاتە و لە ساڵی ١٩١٠، دوای خوێندنی سەربازیی بۆ یەکەمجار لە ڕیزەکانی سوپای [[عوسمانی]]دا بوو بە [[ئەفسەر]]. ئیحسان نووری پاشا، بەشداری زۆربەی ئەو شەڕانەی کردووە کە سوپای عوسمانی لە [[ئەلبانیا]]، وڵاتانی عەرەبی‌ و [[گورجستان]] دژ بە سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] بەرپای کردوون، تەنانەت وەک ئەفسەرێک لە سوپای عوسمانیدا ماوەی ٣٣ مانگ لە [[یەمەن]] ماوەتەوە و گەلێک کار و لێپرسراوێتی سەربازیی پێسپێردراوە. دوای ساڵی ١٩٠٨ (واتە ئەو کاتەی [[لیژنەی یەکگرتن و پێشکەوتن]]، دەسەڵاَتی [[تورکیا]]یان کەوتەوە دەست) ڕێگا خۆش بوو بۆ پێکھێنان و کردنەوەی گەلێک ڕێکخراو. ئیحسان نووری پاشاش وەک کەسایەتییەکی [[کورد]] لەو دەمەدا پەیوەندی کرد بە [[کۆمەڵەی تەعالی کوردستان]]ەوە، کە ھەر لەو کاتە بەدواوە دامەزرا. لەو ماوەیەشەوە کە وڵاَتانی ھاوپەیمان لە رێکەوتننامەی [[سیڤەر]]ی ١٠ی ئابی ١٩٢٠، بەڵێنیان دابوو قەڵەمڕەوێکی کوردی سەربەخۆ بەپێی بەندەکانی (٦٢–٦٣–٦٤) دابمەزرێت و دواتر لێی پەشیمان بوونەوە، ئیحسان نووری پاشا ھەوڵیدا پەیوەندی بکات بەو [[شۆڕش]] و ڕاپەڕینە کوردییانەی کە ساڵاَنی دوای [[شەڕی جیھانیی یەکەم]] و دوای بەجێنەھێنانی بەندەکانی [[سیڤەر]] لە ناوچەکانی [[کوردستان]]دا سەریانھەڵدا، ناچار بوو، پەنا بباتە [[شام]] و لەوێوە بۆ [[باشووری کوردستان]]، ئەو دەمە کاروبار بەدەستی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|ئینگلیز]]ەوە بوو نەیدەویست ھاوکاری سوپای ئینگلیز بکات، بۆیە بە ناچارییەوە پەنای بردووەتە بەر [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، بەڵاَم کاتێک شۆڕشی [[شێخ سەعیدی پیران|شێخ سەعید]] دەستپێدەکاتەوە لەگەڵ چەند کەسایەتییەکی تر دەچنەوە تورکیا بە مەبەستی پەیوەندی پێوەکردنی. دوای دامرکاندنەوەی ئەو شۆڕشە دووبارە دێنەوە [[باشووری کوردستان]] و دواتر دەچێتە لای [[سمکۆ|ئیسماعیل خانی شکاک]]. کاتێک [[خۆییبوون|کۆمەڵەی خۆییبوونی]] کورد لە [[لوبنان]] دامەزرا، ئیحسان نووری پاشا جارێکی دی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە دەگەڕێتەوە [[باکووری کوردستان]] و لەگەڵ چەند سوارەیەکی کورددا بەبڕیارێکی ھەمە لایەنەی خۆییبوون ڕابەرایەتی [[ڕاپەڕینی ئاگری]] دەکات. پاش شکستھێنانی ئەو شۆڕشە ئیحسان نووری پاشا پەنا دەباتەوە بەر [[ئێران]] بۆ ماوەی ٤٦ ساڵ تا ڕۆژی کۆچکردنی لە رۆژی ٢٥ی ئازاری ١٩٧٦ دا بە ئاوارەیی لەو وڵاتە دەمێنێتەوە. == ژیانی سەربازیی عوسمانی == دوای ئەوەی لە ئۆپراسیۆنەکانی دژە ڕاپەڕین لە [[ئەڵبانیا]] بەشداریی کرد، نێردرا بۆ [[یەمەن]] و بۆ ماوەی ٣٣ مانگ لەوێ خزمەتی کرد. دوای گەڕانەوەی لە یەمەن، وەک یاریدەدەری فەرماندەی فەوجی ٩٣ی پیادەی عوسمانی دەستنیشان کرا و نێردرا بۆ بێیزۆن. لە قۆناغی سەرەتای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، لە نێرمان بریندار بوو و بۆ چارەسەرکردن ڕەوانەی ناوچەی پشتەوە کرایەوە. لە ڕێگای ئەرزنگان، لە نزیک [[کارابوورون]] تووشی سەرمابردن بوو. دوای چارەسەرکردن لە [[ئەرزنگان]]، گواسترایەوە بۆ [[سوپای نۆیەمی عوسمانی|سوپای نۆیەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، و پاشان وەک ئەندامی لیژنەی کارگێڕیی [[ئۆزۆرگێتی]] لە [[کۆماری دیموکراتیی گورجستان|گورجستان]] دەستنیشان کرا، کە بۆ ماوەیەکی کورت لە کاتی [[ھەڵمەتی قەوقاز]] لە ساڵی ١٩١٨ لەلایەن ھێزە تورکەکانەوە داگیر کرا و وەک فەرماندەی [[ژەندرمە]]ی گەڕۆکی شارۆچکەکە خزمەتی کرد. دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، پەیوەندی بە [[کۆمەڵەی سەرکەوتنی کوردستان]] کرد، کە ئەرکی دروستکردنی پەیوەندی لە نێوان کەسایەتییە دیارەکانی کورد لە ناوچەکانی دەوروبەری [[ئامەد]]، [[سێرت]] و [[بدلیس]] پێ سپارد. وتارێکی دەربارەی [[چواردە خاڵەکەی ویڵسۆن|چواردە خاڵ]]ی [[وودرۆ ویڵسۆن]] نووسی، کە لە ٣٠ی ئازاری ١٩١٩ لە گۆڤاری «ژین» بڵاوکرایەوە. کاتێک گەیشتە [[تەبرەزۆن]]، [[ڕووشدی پاشا|ڕووشدی بەگ]]، کە فەرماندەی [[فیرقەی ٩ی پیادەی قەوقازی (ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)|فیرقەی ٩ی قەوقازی]] بوو، ناردنی بۆ [[باکوو]] بۆ بینینی بەرپرسانی [[سوپای سوور]].<ref name="Tori170">Mehmet Kemal Işık (Torî), "İhsan Nuri Paşa", p. 170. {{in lang|tr}}</ref> ئەو فەرماندەی [[ڕاپەڕینی بەیتووشەباب]]ی تێکشکێنراو بوو لە ئەیلوولی ١٩٢٤دا<ref name=":0">Olson, Robert (1989). pp,46–47</ref> کە تێیدا داوای لە چەکدارە خێڵەکییە کوردەکانی دیکە کرد پشتگیری لە ڕاپەڕینەکە بکەن.<ref>{{Cite book|last=Nouri|first=Ihsan|title=Mon destin de Kurde|date=2019|publisher=Éditions Orient-réalités|isbn=978-2-940325-01-6|pages=94|language=fr}}</ref> ھەروەھا پشتگیریی [[شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران|ڕاپەڕینی شێخ سەعید]]ی کرد لە ساڵی ١٩٢٥دا<ref name=":2">{{Cite book|last=Strohmeier|first=Martin|title=Crucial Images in the Presentation of a Kurdish National Identity: Heroes and Patriots, Traitors and Foes|date=2003|publisher=Brill|isbn=978-90-04-12584-1|pages=97|language=en}}</ref> بەڵام وەک سەرکردە بەشداریی تێدا نەکرد چونکە لە شوباتی ١٩٢٥دا لە [[قاجاڕەکان|فارس]] لە دەربەدەری بوو.<ref name=":12">{{Cite book|last=Behrendt|first=Günter|title=Nationalismus in Kurdistan: Vorgeschichte, Entstehungsbedingungen und erste Manifestationen bis 1925|publisher=Deutsches Orient-Institut|year=1993|isbn=3-89173-029-2|location=Hamburg|pages=266|language=de}}</ref> دوای ئەوەی ڕاپەڕینەکە لە [[بەیتووشەباب]] سەرکوت کرا، ھەواڵگریی تورکەکان ھەوڵێکیان دا بۆ ئەوەی نووری وەک سیخوڕێکی تورک بە بەریتانییەکان بناسێنن.<ref>Olson, Robert (1989). p.175</ref> بەڵام بەریتانییەکان ئەو ھەوڵەیان ڕەتکردەوە.<ref name=":0" /> ==کۆماری ئارارات== [[پەڕگە:IhsannuriYashar.jpg|وێنۆک|چەپ|ئیحسان نووری و یەشار خانمی ھاوسەری.]] [[پەڕگە:Ihsan Nuri Pasha and his wife, Khadija Yashar.jpg|وێنۆک|ئیحسان نووری [[پاشا]] و خەدیجە یەشار [[خانم]]ی ھاوسەری؛ ھەردووکیان جلی ڕەسەنی [[جلوبەرگی کوردی|کوردییان]] پۆشیوە.]] نەتەوەخوازانی کورد لە تشرینی یەکەمی ١٩٢٧ کۆبوونەوە و نەک تەنھا سەربەخۆیی [[کوردستان]]یان ڕاگەیاند، بەڵکو [[خۆییبوون]] (سەربەخۆیی)یان پێکھێنا، کە «ئۆرگانێکی باڵای نیشتمانی... بە دەسەڵاتی تەواو و تایبەتی نیشتمانی و [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیییەوە]]» بوو. بە ھۆشیارییەوە لە پێویستیی ھەبوونی پێکھاتەیەکی سەربازیی گونجاو، [[خۆییبوون]] پلەی ئیحسان نووری بۆ ژەنەڕاڵ (پاشا) بەرزکردەوە و وەک فەرماندەی گشتیی سوپای نیشتمانیی کورد دەستنیشانی کرد. ئیحسان نووری ئەندامێکی پێشووی [[کورد|کوردی]] [[تورکە لاوەکان]] بوو. تا ساڵی ١٩٢٨، ئیحسان نووری گروپێکی بچووکی لە سەربازانی کۆکردبووەوە کە بە چەکی مۆدێرن پڕچەک کرابوون و لەسەر تاکتیکەکانی پیادە ڕاھێنرابوون. ئەم ھێزە [[ڕاپەڕینی ئارارات|ڕاپەڕینی خۆییبوون]]ی دەستپێکرد و بەرەو [[چیای ئارارات]] بەڕێکەوت. ئیحسان نووری و پیاوەکانی نەک ھەر سەرکەوتوو بوون لە گەیشتن بە چیای ئارارات، بەڵکو توانییان ناوچەکانی [[پارێزگای بدلیس|بدلیس]]،<ref name=":2" /> پارێزگای [[وان (شار)|وان]] و زۆربەی گوندەکانی دەوروبەری [[دەریاچەی وان]] کۆنترۆڵ بکەن، و ناوچەیەکی بەرچاوی بەرگریی کوردییان لە ناوچەکەدا دامەزراند. تا کۆتایی ھاوینی ١٩٣٠، [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا]] لە ھەموو لایەکەوە پێگەکانی ڕاپەڕیوانی کوردی لە دەوروبەری [[چیای ئارارات]] بۆردوومان دەکرد. بە وتەی جەنەراڵ ئیحسان نووری، باڵادەستیی سەربازیی ھێزەکانی تورکیا و بۆردوومانی ئاسمانی ورەی [[کورد|کوردەکان]]ی ڕووخاند و بووە ھۆی خۆبەدەستەوەدانی کۆتایییان. ==وەک پەنابەر و مردن== [[پەڕگە:Yashar & Ihsan Nuri.jpg|وێنۆک|یەشار و نووری لە [[تاران]]؛ ھەردووکیان جلی مۆدێرنیان پۆشیوە.]] لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، [[جەنەراڵ]] ئیحسان نووری وەک پەنابەر گەیشتە تاران. حکوومەت بۆ ماوەی چەندین ساڵ ھاتوچۆی لە تاران سنووردار کرد. لە ساڵی ١٩٦٠دا، بارودۆخی باشتر بوو و ڕێگەی پێدرا لە ناوچە کوردییەکانی دەوروبەری [[ورمێ]] نیشتەجێ بێت. لە ساڵی ١٩٦٢دا، گەشتێکی بۆ [[بەرلینی ڕۆژاوا]] کرد بۆ کۆنگرەیەکی زمانی کوردی و لە کاتی مانەوەی لە [[بەرلین]]، [[کامران بەدرخان|کامەران بەدرخانیش]]ی بینی. کاتێک لە ئەورووپا بوو، سەردانی شارەکانی [[کۆلن]] و [[ڤیێنا]]ی کرد و لە ھەردوو شوێنەکە لەلایەن دیپلۆماتکارانی ئێرانییەوە پێشوازیی لێکرا.<ref name=":3">{{Cite book|last=Nouri|first=Ihsan|title=Mon destin de Kurde|date=2019|publisher=Éditions Orient-réalités|isbn=978-2-940325-01-6|pages=213–215|language=fr}}</ref> ئەو لە ناوەڕاستی ١٩٦٢دا گەڕایەوە بۆ ئێران و چووەوە بۆ ورمێ.<ref name=":3" /> لە ھاوینی ١٩٧٦دا، کاتێک لە نزیکەی کاتژمێر ١٠:٠٠ی بەیانی لە ڕێک لەبەردەم ماڵەکەیدا [[ماتۆڕسکیل]]ێک لێیدا و بریندار بوو. گواسترایەوە بۆ نەخۆشخانەیەکی ناوخۆیی و لەوێ لە ھەمان ڕۆژدا بەھۆی برینەکانییەوە کۆچی دوایی کرد. ئەو تاوانبارەی کە لە کاتی لێخوڕینی ماتۆڕسکیلەکەدا لێی دابوو، ھەرگیز ناسنامەی دیاری نەکرا و دەستگیر نەکرا. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == * Rohat Alakom, Hoybûn örgütü ve Ağrı ayaklanması, Avesta, 1998, ISBN 975-7112-45-3, p.&nbsp;180. (Turkish) * Bletch Chirguh, La Question Kurde: ses origines et ses causes, Le Caire, Impimerie Paul Barbey, 1930, front cover, IHSAN NOURI PACHA Généralissime des forces nationales Kurdes (French) * Mehmet Kemal Işık (Torî), "İhsan Nuri Paşa", Ünlü Kürt Bilgin ve Birinci Kuşak Aydınlar, Sorun Yayınları, İstanbul, Kasım 2000, ISBN 975-431-111-0, p.&nbsp;169. (Turkish) * İhsan Nuri Paşa, Ağrı Dağı İsyanı, Med Yayınları, İstanbul, 1992, p.&nbsp;7. (Turkish) * Mehmet Kemal Işık (Torî), "İhsan Nuri Paşa", p.&nbsp;170. (Turkish) {{کۆماری ئارارات}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|تورکیا|ئێران|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{پۆلی کۆمنز|İhsan Nuri}} [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٦]] [[پۆل:کوردەکانی عوسمانی]] [[پۆل:خەڵکی بدلیس]] [[پۆل:کوردەکانی تورکیا]] [[پۆل:یاخیبوونی ئارارات]] jklf67lyq6t0v07r8t3abc8vrl6q466 10 12182 1572372 1567305 2026-04-04T20:23:46Z Pirehelokan 5097 دەستکاریی [[Special:Contributions/بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[User talk:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Pirehelokan|Pirehelokan]] گەڕێندرایەوە 1453447 wikitext text/x-wiki {{navbox |name = ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان |title = [[پێڕستی ڕێکخراوە کوردییەکان|ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | group1 = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] | list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = ھەنووکەیی | list1 = * [[ڕێکخراوی خەباتی شۆڕشگێڕی کوردستان]] * [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] * [[پارتی ئازادیی کوردستان (ئێران)|پارتی ئازادیی کوردستان]] (پاک) * [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (حدکا) * [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] (پژاک) * [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران]] * [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران]] * [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]] * [[جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی ئێران]] * [[پارتی سەربەستیی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی کۆماریخوازی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[ھاوپەیمانی سەربەخۆییخوازانی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازانی کوردستان]] * [[یەکێتیی دیمۆکراتیکی کوردستان]] (یەدەکە) * [[ڕێکخراوەی دیمۆکراتیکی یارسان]] (سەدەیە) * [[ڕێکخراوی یاریکورد]] * [[ڕێکخراوی کوردی کورمانجی خوراسان]] * [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]] * [[پارتی سەربەستیی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی ھیوا]] | group2 = مێژوویی | list2 = * [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] * [[کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان]] * [[کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] * [[بەرەی یەکگرتووی کورد]] * [[سوپای ڕزگاریی کوردستان]] * [[یەکێتی شۆڕشگێڕانی کوردستان]] * [[پارتی سەربەخۆیی کوردستان]] * [[پارتی لیبراڵ دێموکراتی کوردستان]] * [[ڕەوتی سۆسیالیستی کۆمەڵە]] * [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] (حەدەکە) }} | group2 = [[باشووری کوردستان|باشوور]] | list2 = {{Navbox|subgroup | group1 = ھەنووکەیی | list1 = * [[پارتی کاری سەربەخۆیی کوردستان]] * [[جووڵانەوەی نەوەی نوێ]] * [[ھاوپەیمانیی نیشتمانیی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی گۆڕان]] * [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان/عێراق]] * [[Kurdish Tribal Association]] * [[پارتی ئازادی و دیموکراسیی ئێزیدییەکان]] (پادێ) * [[تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزیدی]] (تاژێ) * [[حیزبی شیوعیی کوردستان-عێراق]] * [[پارتی پارێزگارانی کوردستان]] * [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (پەدەکە) * [[پارتی دیموکراتی کوردستان-بەرەی پێشکەوتوو]] * [[تەڤگەری ئازادیی کۆمەڵگەی کوردستان]] * [[ڕێکخراوی ژنانی ئازادی کوردستان]] (ڕژاک) * [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]] * [[لیستی کوردستانی]] * [[حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان]] (حەسەکە) * [[بزووتنەوەی سۆسیالیستی کوردستانی عێراق]] * [[حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان]] * [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] (یەنەکە) * [[لیستی خزمەتگوزاری و چاکسازی]] * [[حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستان]] * [[بەرەی تێکۆشانی دیموکراسی]] * [[بزووتنەوەی دیموکراتی گەلی کوردستان]] * [[یەکگرتنی دیموکراتی کوردی فەیلی]] * [[پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان]] * [[پارتی سەوزی کوردستان]] * [[یەکێتیی نەتەوەییی دیموکراتی کوردستان]] (یەنەدەکە) * [[بزووتنەوەی ئێزیدی بۆ چاکسازی و پێشکەوتن]] * [[ڕەوتی ھەڵوێستی نیشتیمانی]] * [[بزووتنەوەی پەیوەندیی ئیسلامیی کوردستان]] | group2 = مێژوویی | list2 = * [[حیزبی ھیوا]] * [[حیزبی ڕزگاری]] * [[شۆڕش (حیزب)|شۆڕش]] * [[بەرەی کوردستانی]] * [[پاسۆک]] * [[کاژیک]] * [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان]] * [[پارتی شۆڕشگێڕی کوردستان]] * [[پارتی چارەسەری دیموکراتیی کوردستان]] }} | group3 = [[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژاوا]] | list3 = {{Navbox|subgroup | group1 = ھەنووکەیی | list1 = * [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پارتی یەکێتیی دیموکرات]] (پەیەدە) * [[پارتەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کورد]] (پەیەنەکە) * [[تەڤگەری کۆمەڵگای دیموکراتیک (سووریا)|تەڤگەری کۆمەڵگای دیموکراتیک]] (تەڤ-دەم) * [[ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)|ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد]] (ئەنەکەسە) * [[ھاوپەیمانیی نیشتمانیی کورد لە سووریا]] (ھەنەکەسە) * [[دەستەی بڵندی کورد]] * [[پارتی دیموکراتی کوردستانی سووریا]] (ئەلپارتی) * [[یەکێتیی دیموکراتی کوردستانی سووریا]] * [[بەرەی کوردان]] * [[پارتی کۆمۆنیستی کوردستان (سووریا)|پارتی کۆمۆنیستی کوردستان]] (کەکەپە) * [[تەڤگەری کۆمۆنیستی شۆڕشگێڕ]] (تەکەشە) * [[تەڤگەری گەنجانی شۆڕشگێڕی سووریا]] (تەجەشەسە) * [[بەرەی کوردی]] | group2 = مێژوویی | list2 = * [[بەرەی ئیسلامی کورد]] }} | group4 = [[باکووری کوردستان|باکوور]] | list4 = {{Navbox|subgroup | group1 = ھەنووکەیی | list1 = * [[بزووتنەوەی کۆمەڵگای دیموکراتیک]] (دەتەھە) * [[پارتی کۆمۆنیستی کوردستان (تورکیا)|پارتی کۆمۆنیستی کوردستان]] (کەکەپە) * [[یەکێتیی کۆمۆنیستەکانی کوردستان]] * [[ھوداپار]] * [[پارتی ئیسلامیی کوردستان]] (پیک) * [[جڤاکی ئیسلامیی کوردستان]] (جیک) * [[کۆنگرەی گەلی کوردستان]] (کۆنگرا-گەل) * [[پارتی دیموکراتی کوردستان-باکوور]] (پەدەکە-باکوور) * [[تەیرێن بازێن ئازادییا کوردستان]] (تاک) * [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) * [[پارتی ئازادیی ژنی کوردستان]] (پاژک) * [[پارتی دیموکراتی گەلان]] (ھەدەپە) * [[پارتی سۆسیالیستی کوردستان]] (پەسەکە) * [[پارتی شۆڕشی کوردستان]] (پەشەکە) * [[پارتی بۆلشڤیک (باکووری کوردستان-تورکیا)]] (بەپە(کەکە-تە)) * [[حیزبی کۆمۆنیستی مارکسیست-لێنینیست (تورکیا و کوردستان)]] (مەلەکەپە) * [[پارتی پێشەنگی کرێکارانی کوردستان]] (پەپەکەکە) * [[پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان]] (دەم پارتی) * [[بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان (تورکیا)]] | group2 = مێژوویی | list2 = * [[جەمعیەتی تەعالیی کورد]] * [[خۆیبوون]] * [[ئاڵای ڕزگاری]] * [[پارتی ڕزگاریی کوردستان]] (پەرەکە) * [[حەرەکەتی ئیسلامیی کوردستان]] (حیک) * [[پارتی دیموکراسی (تورکیا)|پارتی دیموکراسی]] * [[پارتی گەلی دیموکراتی (تورکیا)|پارتی گەلی دیموکراتی]] (DEHAP) * [[پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی]] (دەتەپە) * [[حیزبووڵڵای کوردی]] * [[پارتی کاری گەل]] (ھەپ) * [[پارتی ئازادی و یەکسانی]] (ئۆزەپ) * [[پارتی ئازادی و دیموکراسی]] (ئۆزدەپ) * [[پارتی دیموکراسیی گەل]] (ھادەپ) * [[پارتی دیموکراتی گەل (تورکیا)|پارتی دیموکراتی گەل]] (دەھاپ) * [[پارتی ھەرێمە دێموکراتیکەکان]] (دەبەپە) * [[پارتی ئاشتی و دیموکراسی]] (بەدەپە) }} | group5 = [[لوبنان]] | list5 = {{Navbox|subgroup | group1 = ھەنووکەیی | list1 = * [[پارتی دیموکراتی کوردی لوبنان]] * [[حیزبی ڕزگاریی کوردی لوبنان]] | group2 = مێژوویی | list2 = }} | group6 = [[ئەرمەنستان]] | list6 = {{Navbox|subgroup | group1 = ھەنووکەیی | list1 = * [[یەکێتیی نەتەوەییی ئێزیدی]] | group2 = مێژوویی | list2 = }} | group7 = دایاسپۆرا{{ھن}}و سەرانسەری | list7 = {{Navbox|subgroup | group1 = ھەنووکەیی | list1 = * [[کۆنگرەی نەتەوەییی کوردستان]] (کەنەکە) * [[کۆنگرەی کۆمەڵگا دیموکراتەکانی کوردستانیەکانی ئەورووپا]] (کەجەدەکە-ئەورووپا) * [[کۆنفیدراسیۆنی کۆمەڵە کوردستانییەکان لە ئەڵمانیا]] (کۆن-مەد) * [[پلاتفۆرمی کوردەکانی ئەنادۆڵی ناوین]] (پکان) * [[دامەزراوەی شوێنەواری کوردیی لە ئەمەریکا]] * [[کساف]] * [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] (کەجەکە) | group2 = مێژوویی | list2 = }} |below = * [[کورد]] * [[کوردستان]] * [[میرنشینە کوردییەکان]] * [[شانشینی کوردستان]] * [[کۆماری مەھاباد]] * [[کۆماری ئارارات]] * [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] * [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|خۆبەڕێوەبەریی ڕۆژاوا]] * [[کارەساتی ئەنفال]] * [[شەڕی براکوژی]] * [[شۆڕشی ئەیلوول]] * [[ڕاپەڕین]] * [[شۆڕشی ڕۆژاوا]] }}<noinclude> [[Category:کوردایەتی]] [[Category:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان]] </noinclude> <includeonly>[[پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان]]</includeonly> sp3f61e0md8cq1vpnomc014rmco79y5 0 20723 1572026 1571881 2026-04-04T12:03:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572026 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو | ناو = ئیخوان موسلمین | ناوی_خۆماڵی = | زمان١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ناوی_زمان١ = الإخوان المسلمون | زمان٢ = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | ناوی_زمان٢ =Muslim Brotherhood | زمان٣ = | ناوی_زمان٣ = | زمان٤ = | ناوی_زمان٤ = | لۆگۆ =[[پەڕگە:Muslim Brotherhood Emblem.jpg|بێچوارچێوە|لۆگۆی ئیخوان موسلمین لە ساڵی ١٩٣٠]] | ڕەنگکۆد = #00A550 | سەرکردە =[[محەممەد بەدیع]]{{ھن}}مەحموود عزەت ئیبراھیم{{ھن}} محەممەد ڕیاز شەقفا{{ھن}}ئیبراھیم مونیر | سەرۆک = | سەرۆک_ئەنجومەن = | سکرتێری_گشتی = | سکرتێری_یەکەم = | لجە = | سکرتارییەت = | وتەبێژ =جیهاد حەداد (پێشتر){{هن}}محەممەد تەڵعەت | دامەزرێنەر = [[حەسەن بەننا|حەسەن بەنا]] | ناونیشانی_سەرکردە١ = | ناوی_سەرکردە١ = | ناونیشانی_سەرکردە٢ = | ناوی_سەرکردە٢ = | ناونیشانی_سەرکردە٣ = | ناوی_سەرکردە٣ = | ناونیشانی_سەرکردە٤ = | ناوی_سەرکردە٤ = | ناونیشانی_سەرکردە٥ = | ناوی_سەرکردە٥ = | دروشم = | دامەزراندن =٢٢ی ئازاری ١٩٢٨ | جیابوونەوە = | جیابووەتەوە_لە = | پێشینە = | یەکگرتن = | پاشینە = | شوێنگە = [[قاھیرە]]، [[میسر]] | ڕۆژنامە = | باڵی_خوێندکار = | باڵی_گەنج = | ناوی_باڵی١ = | باڵی١ = | ناوی_باڵی٢ = | باڵی٢ = | ناوی_باڵی٣ = | باڵی٣ = | ساڵی_ئەندامێتی = | ئەندامێتی = | ئایدۆلۆژیا = ئیسلامیزمێکی سونیی<ref>[http://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/06/muslim-brotherhood-explained-170608091709865.html What is the Muslim Brotherhood?], [[Al Jazeera]], 18 June 2017</ref>{{ھن}} دژە کۆمۆنیزم<ref>[http://www.nybooks.com/daily/2011/02/05/washingtons-secret-history-muslim-brotherhood/ Washington's Secret History with the Muslim Brotherhood], Ian Johnson, 5 February 2011</ref>{{ھن}} شۆپپارێزی {{ھن}} شۆپپارێزی کۆمەڵایەتی {{ھن}} ڕاستڕەو<ref>[http://english.alarabiya.net/en/views/news/middle-east/2013/05/01/The-Muslim-Brotherhood-s-right-wing-politics-game.html The Muslim Brotherhood's 'right-wing' politics game], Bassem Youssef, ''[[Al Arabiya English]]'', Wednesday, 1 May 2013</ref><ref>[https://www.motherjones.com/politics/2011/02/what-is-the-muslim-brotherhood/2/ What Is the Muslim Brotherhood, and Will It Take Over Egypt?], Robert Dreyfuss, ''[[Mother Jones (magazine)|Mother Jones]]'', 11 February 2011</ref>{{ھن}} [[دژە زایۆنیزم]] |شوێنی_سیاسی = | ڕوانگەی دەوڵەت مەداری = | نیشتمانی = | نێودەوڵەتی = | ئەوروپی = | پەرلەمانی_ئەوروپی = | ناونیشانی_ئینتیما١ = | ئینتیما١ = | ڕەنگەکان =[[سەوز]] | ناوی_کورسییەکان١ = | کورسییەکان١ = | ناوی_کورسییەکان٢ = | کورسییەکان٢ = | ناوی_کورسییەکان٣ = | کورسییەکان٣ = | ناوی_کورسییەکان٤ = | کورسییەکان٤ = | سونبوول = | ئاڵا =[[File:Flag of the Muslim Brotherhood.png]] | ماڵپەر =https://www.ikhwanonline.com/ | وڵات = | وڵات٢ = | بەرپێنووس = }} '''ئیخوان موسلمین''' یان '''کۆمەڵەی برایانی موسوڵمان''' کۆمەڵەیەکی [[ئیسلامەتی|ئیسلامی ڕامیاریی]] [[سوننە|سوننییە]] بنکەی لە بەشێک لە وڵاتانی عەرەبی و جیھان ھەیە، لە ساڵی [[١٩٢٨]] لەلایەن [[حەسەن بەننا|حەسەن بەنا]] لە [[میسر]] دامەزرا،<ref name="BorgesonValeri2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Kevin Borgeson|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pERPR9lbHagC&pg=PA23|سەردێڕ=Terrorism in America|نووسەر٢=Robin Valeri|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Jones and Bartlett Learning|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٣٧-٥٥٢٤-٩|پەڕە=٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> کاریگەری [[ئایدیۆلۆجی|ئایدۆلۆژیای]] بەننا و ئیخوان لە سنووری [[میسر]] تێپەڕیداوە و بەسەر چەندین ڕێکخراوی ئیسلامی خێرخوازیی و ڕامیاریی باڵی کێشاوە، ھەموویان لەژێر یەک ناودا کارناکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/04/30/world/middleeast/is-the-muslim-brotherhood-terrorist.html|سەردێڕ=Is the Muslim Brotherhood a Terrorist Group?|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> لە سەرەتادا کۆمەڵەکە کاری بڵاوکردنەوەی [[ئیسلام]]، نەھێشتنی نەخوێندەواری، دروستکردنی نەخۆشخانە و گەشەپێدانی بازرگانی بچووک بوو. دواتر ھاتە ناو گۆڕەپانی ڕامیارییەوە، ئامانجی ڕامیارییان وەدەرنانی [[کۆلۆنیالیزم]]ی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانی]] بوو لە [[میسر]]، لەپاشان دامەزراندنی وڵاتێک بوو بەپێی [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەتی ئیسلام]].<ref name="BBC_profile">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Profile: Egypt's Muslim Brotherhood|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12313405|بڵاوکەرەوە=BBC|یەکەم=Kim|دوایین=Ghattas|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٠١}}</ref> گرووپی ئیخوان بەردەوام بووە لە گەشەکردن لە نێو وڵاتانی عەرەبی، ئەمەش وێڕای ئەو بەربەستانەی کە ھاتنە پێشییەوە لە سەرەتای ١٩٤٨ تاکوو ئەمڕۆ، کە پلانی کووشتن و تیرۆرکردنیان لەدژدا گێڕدراوە.<ref>Bruce Rutherford, ''Egypt After Mubarak'' (Princeton: Princeton UP, 2008), 99</ref> دواتر بۆ ماوەیەک ئیخوان بەرەو لاوازی چوو تاکوو کۆتایی ھاتنی [[جەنگی ١٩٦٧|جەنگی شەش ڕۆژە]]ی ساڵی ١٩٦٧، کاتێک شەپۆڵی ئیسلامی بەرەبەرە زاڵ دەبوویەوە بەسەر [[ناسیۆنالیزم]]ی عەرەبی ئەمەش لە پاش شکستی [[عەرەب]] بوو لە بەرامبەر [[ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=The end of Nasserism: How the 1967 War opened new space for Islamism in the Arab world|ناونیشان=https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/06/05/the-end-of-nasserism-how-the-1967-war-opened-new-space-for-islamism-in-the-arab-world/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Brookings}}</ref> لەوکاتەدا ئیخوان لەلایەن سعودیە پشتگیری دەکرا بەوەی ھەردووکیان لەدژی سیستمی [[کۆمۆنیزم]] بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saudi and the Brotherhood: From friends to foes|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2017/06/saudi-brotherhood-friends-foes-170623093039202.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref> دوای ساڵانێک لە دژایەتیکردنی ئیخوان لەلایەن حکوومەتە عەرەبییەکان، لەگەڵ ھاتنی ناڕەزایییەکان و [[بەھاری عەرەبی]] ئەوا ئیخوان جارێکی دیکە توانی خۆی بەیاسایی بکاتەوە لەنێو چەند وڵاتێکی عەرەبی. لە ساڵی ٢٠١٢، [[محەممەد مورسی]] توانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی میسر بباتەوە و ببێتە سەرۆکی ئەو وڵاتە، بەمەش ناوبراو بوو بەیەکەمین سەرۆکی ھەڵبژێردراوی میسر لەڕێگای ھەڵبژاردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/2012/06/26/world/meast/egypt-politics/index.html|سەردێڕ=Egypt's new president to pick woman, Christian VPs|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> دوای دروست بوونی چەند ناڕەزایییەکی دیکە لەسەر ئیخوان، ئەوا دەسەڵاتی ئیخوان لە میسر ھێنرایە خوارەوە لەڕێی کودەتایەکی سەربازییەوە لەلایەن [[عەبدولفەتاح ئەلسیسی|عەبدولفەتاح سیسی]]. دواتریش جارێکی دیکە ئیخوان لەو وڵاتە قەدەغەکرا و لە لیستی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان تۆمارکرا، ھەریەکە لە [[عەرەبستانی سعوودی|سعوودیە]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتیش]] ھەمان ڕێکاریان گرتەبەر بە قەدەغەکردنی ئیخوان لە وڵاتەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=President Morsi Ousted: First Democratically Elected Leader Under House Arrest|ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/president-morsi-ousted-democratically-elected-leader-house-arrest/story?id=19568447|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=ABC News}}</ref> کۆمەڵەی ئیخوان خۆیان وەک ڕێکخراوێکی ئاشتیخواز و [[دیموکراسی]] دەزانن. لە ئەمڕۆدا کەسایەتییە دیارەکانی ئیخوان لە [[قەتەر]] و [[تورکیا]] نیشتەجێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[The National Interest]]|سەردێڕ=Why Turkey Chose Qatar|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=http://nationalinterest.org/feature/pakistans-support-the-haqqani-network-undermining-us-21300}}</ref> کۆمەڵێک وڵات کۆمەڵەکەیان وەک گرووپێکی تیرۆریستی ڕاگەیاندووە لەوانە [[عەرەبستانی سعوودی|سعوودیە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saudi Arabia declares Muslim Brotherhood 'terrorist group'|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-26487092?print=true|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=BBC}}</ref> [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]]،<ref name="Alaa Shahine and Glen Carey, Bloomberg News">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2014-03-09/u-a-e-supports-saudi-arabia-against-qatar-backed-brotherhood.html|نووسەر١=Alaa Shahine|نووسەر٢=Glen Carey, Bloomberg News|name-list-style=amp|بڵاوکەرەوە=Bloomberg News|سەردێڕ=U.A.E. Supports Saudi Arabia Against Qatar-Backed Brotherhood|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> [[میسر]]،<ref name="EgyptGovtDeclaresTerrorist">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25515932|سەردێڕ=Egypt's Muslim Brotherhood declared 'terrorist group'|ئیش=BBC News|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> [[ڕووسیا]]،<ref name="base.consultant.ru">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution of the State Duma, 2 December 2003 N 3624-III GD "on the Application of the State Duma of the Russian Federation" on the suppression of the activities of terrorist organizations on the territory of the Russian Federation|ناونیشان=http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=EXP;n=257852|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160101081242/http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc%3Bbase%3DEXP%3Bn%3D257852|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Consultant Plus]]|زمان=ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101081242/http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc%3Bbase%3DEXP%3Bn%3D257852 |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }}</ref> [[سووریا]]<ref name="SyriaTerror">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Assad says 'factors not in place' for Syria peace talks|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/assad-says-factors-not-in-place-for-syria-peace-talks.aspx?pageID=238&nID=56611&NewsCatID=352|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Hurriyet]] (AFP)}}</ref> و [[بەحرەین]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bahrain backs Saudi Arabia, UAE, Foreign Minister says|ناونیشان=http://www.bna.bh/portal/en/news/609752|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|agency=Bahrain News Agency|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006074045/http://www.bna.bh/portal/en/news/609752|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>[[پەڕگە:Hassan al-Banna.jpg|وێنۆک|[[حەسەن بەننا|حەسەن بەنا]] دامەزرینەری ئیخوان موسلمین]] == دەستنیشانکردن وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی == [[File:Map of countries that ban Muslim Brotherhood.svg|thumb|300px|ئەو وڵاتانەی کە ئیخوان موسلمینیان قەدەغە کردووە، ئابی ۲۰۲۱. ]]وڵاتان و ڕێکخراوەکانی خوارەوە بە فەرمی ئیخوان موسلمینیان وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی دەستنیشان کردووە. * {{ئاڵا|ڕووسیا}} – ١٢ی شوباتی ٢٠٠٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=EXP;n=257852|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160101081242/http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=EXP;n=257852|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> * {{ئاڵا|کازاخستان}} – ۱٥ی ئازاری ۲۰۰٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Republic of Kazakhstan -|ناونیشان=https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/206|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.eng.cisatc.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220906135835/https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/206|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{ئاڵا|تاجیکستان}} – ۳۰ی ئازاری ۲۰۰٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Republic of Tajikistan -|ناونیشان=https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/1268|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.eng.cisatc.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220402123143/https://www.eng.cisatc.org/1289/134/160/1268|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Charges brought against 70 suspected Muslim Brotherhood members in Tajikistan|ناونیشان=https://en.fergana.news/news/114369/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=en.fergana.news|زمان=en}}</ref> * {{ئاڵا|سووریا}} – ۲۱ی تشرینی یەکەمی ۲۰۱۳<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Assad says 'factors not in place' for Syria peace talks - World News|ناونیشان=https://www.hurriyetdailynews.com/assad-says-factors-not-in-place-for-syria-peace-talks-56611|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Hürriyet Daily News|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الوفد|سەردێڕ=7 دول اعتبرت الإخوان «جماعة إرهابية»|ناونیشان=https://alwafd.news/أخبار-وتقارير/1059666-7-دول-اعتبرت-الإخوان-«جماعة-إرهابية»|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=الوفد|زمان=ar}}</ref> * {{ئاڵا|بەحرەین}} – ۲۱ی ئازاری ۲۰۱٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عن بنا {{!}} وكالة أنباء البحرين|ناونیشان=https://www.bna.bh/AboutBNA.aspx?cms=iQRpheuphYtJ6pyXUGiNqladb1RZ0e3I|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.bna.bh|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160822052301/http://bna.bh/portal/news/611252|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} – ۱٥ی تشرینی دووەمی ۲۰۱٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bloomberg - Are you a robot?|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/tosv2.html?vid=&uuid=2eb13a46-4f94-11ed-b226-435061784553&url=L25ld3MvYXJ0aWNsZXMvMjAxNC0wMy0wOS91LWEtZS1zdXBwb3J0cy1zYXVkaS1hcmFiaWEtYWdhaW5zdC1xYXRhci1iYWNrZWQtYnJvdGhlcmhvb2Q=|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.bloomberg.com}}</ref> ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی لیبیا كه‌ بنكه‌كه‌ له‌ تۆبروک، ھه‌روه‌ھا له‌ ۱٤ی ئایاری ۲۰۱۹، ئیخوان موسلیمینی وه‌ک گرووپێكی تیرۆریستی دەسنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Libyan parl't votes to ban Muslim Brotherhood, designates it ‘terrorist group’|ناونیشان=https://www.egypttoday.com/Article/1/70401/Libyan-parl-t-votes-to-ban-Muslim-Brotherhood-designates-it|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=EgyptToday}}</ref> == سەرۆکی کۆمەڵەکە == * [[حەسەن بەننا]] ١٩٢٨–١٩٤٩ * حەسەنی حودەیبی ١٩٤٩–١٩٧٢ * عومەر تەلمسانی ١٩٧٢–١٩٨٦ * محەممەد حەمید عەبولناسڕ ١٩٨٦–١٩٩٦ * مستەفا مەشھور ١٩٩٦–٢٠٠٢ * مەئموون حودەیبی ٢٠٠٢–٢٠٠٤ * موحمەد مەھدی عاکف ٢٠٠٤–٢٠١٠ * موحمەد بەدیع ٢٠١٠-تائێستا == ئیخوان لە کوردستان == لە [[باشووری کوردستان]]، حیزبی [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] لە سەرەتای دامەزراندنییەوە وەک حیزبێک بە ئایدۆلۆژیای ئیخوان موسلمین دەرکەوت، یەکگرتوو لە [[پەرلەمانی کوردستان]] و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمانی عێراق]] ئەندامی ھەیە و بەژدارە لە ھەڵبژاردنەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/not_in_website/syndication/monitoring/media_reports/2588623.stm|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Kurdish Islamist movement|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[مێژووی ئیخوان موسلمین لە میسر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئیسلام|سووریا|عەرەبستانی سعوودی|ڕۆژھەڵاتی ناوین|دەیەی ٢٠١٠|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Muslim Brotherhood}} [[پۆل:کودەتای ٢٠١٣ی میسر]] [[پۆل:شۆڕشی میسر (٢٠١١)]] [[پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٢٨]] [[پۆل:سیاسەتی میسر]] [[پۆل:مێژووی ئیسلام]] [[پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی]] [[پۆل:گرووپە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:ئیخوان موسلمین]] [[پۆل:ئیسلام لەسەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئیسلام لەسەدەی ٢١ەم]] 49d6scznkah03u6mqc5wy6d3l5bthx7 0 23653 1572152 1516408 2026-04-04T16:32:35Z 1silent scientist 51740 /* چالاکییەکانی مۆساد */ 1572152 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} {{Coord|32.145494|34.844344|display=title}} [[پەڕگە:Mossad seal.svg|thumb|ئاڕمی مۆساد]] '''مۆساد''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: המוסד؛ واتە پەیمانگا بۆ هەواڵگری و ئۆپەراسیۆنی تایبەت) دەزگایەکی سەرەکی هەواڵگری دەوڵەتی [[ئیسرائیل|ئیسرائیلە]] لەپاڵ دەزگای ئەمان (هەواڵگری سەربازیی) و شاباک (ئاسایشی ناوخۆ). ==دروستبوون== دروست بوونی دەزگای هەواڵگری مۆساد دەگەڕێتەوە بۆ ١٣ی کانونی دووەمی ١٩٤٩ لە سەر داوای دەیڤد بن گۆریۆن و بە بەڕێوبەرایەتی ڕێوڤن شیلۆهـ. لە مانگی ٣ی١٩٥١ چووە ناو ئۆفیسی سەرۆک وەزیرانەوە و ڕاستەوخۆ ڕاپۆرتی دەنارد بۆ سەرۆکوەزیران. وە ڕێوڤن شیلۆهـ بە فەرمی وەک ڕێڤەبەر ناسرا. ==چالاکییەکانی مۆساد== #دۆزینەوەی سەرکردەیەکی [[پارتی نازی|نازییەکان]]، [[ئەدۆلف ئایشمان]] لە [[ئەرژەنتین]] و گەڕاندنەوەی بۆ [[ئیسرائیل]] بەمەبەستی دادگاییکردن، ساڵی ١٩٦٠. #١٩٩٨ گرتنی چەند ئەندامێکی [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە [[سویسرا]]. #یارمەتی دانی [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] و ئێم ئای تی تورکی بۆ گرتنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] لەساڵی ١٩٩٩ #بەشداریکردن بۆ ھێرشکردنە سەر [[عێراق]] دژی [[سەددام حوسێن]] لە ساڵی ٢٠٠٣. ==سەرچاوەکان== *[http://www.mossad.gov.il/Eng/AboutUs.aspx ماڵپەڕی فەرمی مۆساد] *[http://www.globalsecurity.org/intell/world/israel/mossad.htm زانیاری ناممەی مۆساد] {{پۆلی کۆمنز|Mossad}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|فەلەستین}} [[پۆل:مۆساد]] [[پۆل:دەزگا سیخوڕیەکان]] [[پۆل:دەزگا هەواڵگیریەکان]] [[پۆل:دەزگاکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٩ لە ئیسرائیل]] bzs0fs3alr1b8t0bp8gebf3tlaikg8l 1572155 1572152 2026-04-04T16:40:50Z 1silent scientist 51740 1572155 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Mossad seal.svg}} '''مۆساد''' یان '''دەزگای ھەواڵگری و ئەرکە تایبەتەکان''' (بە [[عیبری]]: המוסד למודיעין ולتפקידים מיוחדים، بە [[لاتینی]]: ha-Mosád le-Modiʿín u-le-Tafkidím Meyuḥadím)، کە بە شێوەیەکی بەربڵاو بە مۆساد ناسراوە، دەزگای ھەواڵگریی نیشتمانیی دەوڵەتی [[ئیسرائیل]]ە. یەکێکە لە ڕێکخراوە سەرەکییەکانی ناو کۆمەڵگەی ھەواڵگریی ئیسرائیل، لەگەڵ ئامان (ھەواڵگریی سەربازی) و شین بێت (ئاسایشی ناوخۆ). مۆساد بەرپرسە لە کۆکردنەوەی ھەواڵگری، ئۆپراسیۆنە نھێنییەکان و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر. بەڕێوەبەرەکەی ڕاستەوخۆ و تەنھا وەڵامدەرەوەی سەرۆک وەزیرانە. بودجەی ساڵانەی بە نزیکەی ١٠ ملیار [[شێکل]] (٢.٧٣ ملیار دۆلاری ئەمریکی) دەخەمڵێندرێت، و دەخەمڵێندرێت کە نزیکەی ٧,٠٠٠ کەس تێیدا کار بکەن، ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە گەورەترین دەزگاکانی سیخوڕی لە جیھاندا. ڕێکخراوەکە پلانی زۆرێک لە تیرۆرکردنی لە شوێنە جیاوازەکاندا داڕشتووە.<ref>https://www.haaretz.com/israel-news/2018-08-26/ty-article-magazine/.premium/more-ops-more-secrets-more-money-mossads-supercharged-makeover/0000017f-f641-d460-afff-ff67ac1a0000</ref><ref>https://www.timesofisrael.com/mossad-expert-ex-spies-outline-planning-challenges-of-targeted-killings/</ref> ==مێژوو== مۆساد لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٩، وەک «دەزگای ناوەندی بۆ ھەماھەنگی» لەسەر پێشنیازی سەرۆک وەزیران [[داود بێن گۆریۆن]] بۆ [[ڕێوڤێن شیلۆوا]] دامەزرا. بێن گۆریۆن جەستەیەکی ناوەندی دەویست بۆ ھەماھەنگی و باشترکردنی ھاوکاری نێوان دەزگا ئەمنییەکانی ئەو کاتە — بەشی ھەواڵگریی سوپا (ئامان)، دەزگای ئاسایشی ناوخۆ (شین بێت)، و دەزگای ھەواڵگریی سیاسی (مۆساد). ئەو جەستە ناوەندییەی کە فەرمانڕەوایی سێ دەزگا ئەمنییەکەی دەکرد «ڤاعداد» بوو؛ ئەمڕۆ وەزارەتی ھەواڵگرییە.<ref>https://www.britannica.com/topic/Mossad</ref> لە ئازاری ١٩٥١دا، دووبارە ڕێکخرایەوە و خرایە ناو نووسینگەی سەرۆک وەزیران، کە ڕاستەوخۆ ڕاپۆرت بۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل دەدات. بەھۆی لێپرسینەوەی مۆساد ڕاستەوخۆ لەبەردەم سەرۆک وەزیران و نەک کنێسێت، ڕۆژنامەنووس ڕۆنێن بێرگمان مۆسادی وەک «دەوڵەتی قووڵ» پەسن ^(وەسف) کردووە.<ref>https://www.mossad.gov.il/history</ref> لە نەوەدەکاندا، [[ئەلیزا ماگێن ھالێڤی]] بوو بە باڵاترین [[ژن]] لە مێژووی مۆساد کاتێک وەک جێگری بەڕێوەبەری دەزگاکە لە سەردەمی [[شەبتای شەڤیت]] و [[دانی یاتۆم]] کاری دەکرد.<ref>https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB407/docs/EBB-PollardDoc1.pdf</ref> مۆساد لە ٦٨ەمین ساڵیادی سەربەخۆیی [[ئیسرائیل]]دا ھەنگاوێکی نائاسایی نا بە بڵاوکردنەوەی ڕیکلامێکی دامەزراندنی نھێنی بۆ بەشی کایبەری خۆی. ڕیکلامەکە پیت و ژمارەی وەک خۆیان ھەڕەمەکی تێدابوو، کە دەرکەوت مەتەڵێکی شاراوەیە. زیاتر لە ٢٥،٠٠٠ کەس ھەوڵیان دا چارەسەری بکەن، و لەکاتێکدا زۆربەیان شکستیان ھێنا، بەڵام دەیان کەس سەرکەوتوو بوون و دامەزران. لە چاوپێکەوتنێکی دەگمەنی ساڵی ٢٠١٢دا لەگەڵ «لێیدی گڵۆبس»، شەڕڤانانی مۆساد باسیان لە دامەزراندنی ژنان و پیاوان لە مۆساد، تاقیکردنەوەکانی پشکنین، کارەکانیان لە مۆساد لەگەڵ پێکھێنانی خێزان، پەیوەندی نێوان کاتی ئامادەکاری بۆ کردەوەکان و خودی کردەوەکان، کارکردن بە تیم، ئەو ژیرییە سۆزدارییەی لێیان داوا دەکرێت، سروشتی چالاکییەکە، دوورکەوتنەوە لە ناوبانگ و توانای ڕەھا، و گفتوگۆ لەگەڵ دووژمنان کرد.<ref>https://www.gov.il/he/pages/about_ministry_of_intelligence</ref><ref>https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-4802192,00.html</ref> ==دروستبوون== دروست بوونی دەزگای هەواڵگری مۆساد دەگەڕێتەوە بۆ ١٣ی کانونی دووەمی ١٩٤٩ لە سەر داوای دەیڤد بن گۆریۆن و بە بەڕێوبەرایەتی ڕێوڤن شیلۆهـ. لە مانگی ٣ی١٩٥١ چووە ناو ئۆفیسی سەرۆک وەزیرانەوە و ڕاستەوخۆ ڕاپۆرتی دەنارد بۆ سەرۆکوەزیران. وە ڕێوڤن شیلۆهـ بە فەرمی وەک ڕێڤەبەر ناسرا. ==چالاکییەکانی مۆساد== #دۆزینەوەی سەرکردەیەکی [[پارتی نازی|نازییەکان]]، [[ئەدۆلف ئایشمان]] لە [[ئەرژەنتین]] و گەڕاندنەوەی بۆ [[ئیسرائیل]] بەمەبەستی دادگاییکردن، ساڵی ١٩٦٠. #١٩٩٨ گرتنی چەند ئەندامێکی [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە [[سویسرا]]. #یارمەتی دانی [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] و ئێم ئای تی تورکی بۆ گرتنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] لەساڵی ١٩٩٩ #بەشداریکردن بۆ ھێرشکردنە سەر [[عێراق]] دژی [[سەددام حوسێن]] لە ساڵی ٢٠٠٣. ==سەرچاوەکان== *[http://www.mossad.gov.il/Eng/AboutUs.aspx ماڵپەڕی فەرمی مۆساد] *[http://www.globalsecurity.org/intell/world/israel/mossad.htm زانیاری ناممەی مۆساد] {{پۆلی کۆمنز|Mossad}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|فەلەستین}} [[پۆل:مۆساد]] [[پۆل:دەزگا سیخوڕیەکان]] [[پۆل:دەزگا هەواڵگیریەکان]] [[پۆل:دەزگاکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٩ لە ئیسرائیل]] omfuvgwv86ff1rgr0ee82jyx8xbbhmt 1572156 1572155 2026-04-04T16:41:54Z 1silent scientist 51740 1572156 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Mossad seal.svg}} '''مۆساد''' یان '''دەزگای ھەواڵگری و ئەرکە تایبەتەکان''' (بە [[عیبری]]: המוסד למודיעין ולتפקידים מיוחדים)، کە بە شێوەیەکی بەربڵاو بە مۆساد ناسراوە، دەزگای ھەواڵگریی نیشتمانیی دەوڵەتی [[ئیسرائیل]]ە. یەکێکە لە ڕێکخراوە سەرەکییەکانی ناو کۆمەڵگەی ھەواڵگریی ئیسرائیل، لەگەڵ ئامان (ھەواڵگریی سەربازی) و شین بێت (ئاسایشی ناوخۆ). مۆساد بەرپرسە لە کۆکردنەوەی ھەواڵگری، ئۆپراسیۆنە نھێنییەکان و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر. بەڕێوەبەرەکەی ڕاستەوخۆ و تەنھا وەڵامدەرەوەی سەرۆک وەزیرانە. بودجەی ساڵانەی بە نزیکەی ١٠ ملیار [[شێکل]] (٢.٧٣ ملیار دۆلاری ئەمریکی) دەخەمڵێندرێت، و دەخەمڵێندرێت کە نزیکەی ٧,٠٠٠ کەس تێیدا کار بکەن، ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە گەورەترین دەزگاکانی سیخوڕی لە جیھاندا. ڕێکخراوەکە پلانی زۆرێک لە تیرۆرکردنی لە شوێنە جیاوازەکاندا داڕشتووە.<ref>https://www.haaretz.com/israel-news/2018-08-26/ty-article-magazine/.premium/more-ops-more-secrets-more-money-mossads-supercharged-makeover/0000017f-f641-d460-afff-ff67ac1a0000</ref><ref>https://www.timesofisrael.com/mossad-expert-ex-spies-outline-planning-challenges-of-targeted-killings/</ref> ==مێژوو== مۆساد لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٩، وەک «دەزگای ناوەندی بۆ ھەماھەنگی» لەسەر پێشنیازی سەرۆک وەزیران [[داود بێن گۆریۆن]] بۆ [[ڕێوڤێن شیلۆوا]] دامەزرا. بێن گۆریۆن جەستەیەکی ناوەندی دەویست بۆ ھەماھەنگی و باشترکردنی ھاوکاری نێوان دەزگا ئەمنییەکانی ئەو کاتە — بەشی ھەواڵگریی سوپا (ئامان)، دەزگای ئاسایشی ناوخۆ (شین بێت)، و دەزگای ھەواڵگریی سیاسی (مۆساد). ئەو جەستە ناوەندییەی کە فەرمانڕەوایی سێ دەزگا ئەمنییەکەی دەکرد «ڤاعداد» بوو؛ ئەمڕۆ وەزارەتی ھەواڵگرییە.<ref>https://www.britannica.com/topic/Mossad</ref> لە ئازاری ١٩٥١دا، دووبارە ڕێکخرایەوە و خرایە ناو نووسینگەی سەرۆک وەزیران، کە ڕاستەوخۆ ڕاپۆرت بۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل دەدات. بەھۆی لێپرسینەوەی مۆساد ڕاستەوخۆ لەبەردەم سەرۆک وەزیران و نەک کنێسێت، ڕۆژنامەنووس ڕۆنێن بێرگمان مۆسادی وەک «دەوڵەتی قووڵ» پەسن ^(وەسف) کردووە.<ref>https://www.mossad.gov.il/history</ref> لە نەوەدەکاندا، [[ئەلیزا ماگێن ھالێڤی]] بوو بە باڵاترین [[ژن]] لە مێژووی مۆساد کاتێک وەک جێگری بەڕێوەبەری دەزگاکە لە سەردەمی [[شەبتای شەڤیت]] و [[دانی یاتۆم]] کاری دەکرد.<ref>https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB407/docs/EBB-PollardDoc1.pdf</ref> مۆساد لە ٦٨ەمین ساڵیادی سەربەخۆیی [[ئیسرائیل]]دا ھەنگاوێکی نائاسایی نا بە بڵاوکردنەوەی ڕیکلامێکی دامەزراندنی نھێنی بۆ بەشی کایبەری خۆی. ڕیکلامەکە پیت و ژمارەی وەک خۆیان ھەڕەمەکی تێدابوو، کە دەرکەوت مەتەڵێکی شاراوەیە. زیاتر لە ٢٥،٠٠٠ کەس ھەوڵیان دا چارەسەری بکەن، و لەکاتێکدا زۆربەیان شکستیان ھێنا، بەڵام دەیان کەس سەرکەوتوو بوون و دامەزران. لە چاوپێکەوتنێکی دەگمەنی ساڵی ٢٠١٢دا لەگەڵ «لێیدی گڵۆبس»، شەڕڤانانی مۆساد باسیان لە دامەزراندنی ژنان و پیاوان لە مۆساد، تاقیکردنەوەکانی پشکنین، کارەکانیان لە مۆساد لەگەڵ پێکھێنانی خێزان، پەیوەندی نێوان کاتی ئامادەکاری بۆ کردەوەکان و خودی کردەوەکان، کارکردن بە تیم، ئەو ژیرییە سۆزدارییەی لێیان داوا دەکرێت، سروشتی چالاکییەکە، دوورکەوتنەوە لە ناوبانگ و توانای ڕەھا، و گفتوگۆ لەگەڵ دووژمنان کرد.<ref>https://www.gov.il/he/pages/about_ministry_of_intelligence</ref><ref>https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-4802192,00.html</ref> ==دروستبوون== دروست بوونی دەزگای هەواڵگری مۆساد دەگەڕێتەوە بۆ ١٣ی کانونی دووەمی ١٩٤٩ لە سەر داوای دەیڤد بن گۆریۆن و بە بەڕێوبەرایەتی ڕێوڤن شیلۆهـ. لە مانگی ٣ی١٩٥١ چووە ناو ئۆفیسی سەرۆک وەزیرانەوە و ڕاستەوخۆ ڕاپۆرتی دەنارد بۆ سەرۆکوەزیران. وە ڕێوڤن شیلۆهـ بە فەرمی وەک ڕێڤەبەر ناسرا. ==چالاکییەکانی مۆساد== #دۆزینەوەی سەرکردەیەکی [[پارتی نازی|نازییەکان]]، [[ئەدۆلف ئایشمان]] لە [[ئەرژەنتین]] و گەڕاندنەوەی بۆ [[ئیسرائیل]] بەمەبەستی دادگاییکردن، ساڵی ١٩٦٠. #١٩٩٨ گرتنی چەند ئەندامێکی [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە [[سویسرا]]. #یارمەتی دانی [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] و ئێم ئای تی تورکی بۆ گرتنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] لەساڵی ١٩٩٩ #بەشداریکردن بۆ ھێرشکردنە سەر [[عێراق]] دژی [[سەددام حوسێن]] لە ساڵی ٢٠٠٣. ==سەرچاوەکان== *[http://www.mossad.gov.il/Eng/AboutUs.aspx ماڵپەڕی فەرمی مۆساد] *[http://www.globalsecurity.org/intell/world/israel/mossad.htm زانیاری ناممەی مۆساد] {{پۆلی کۆمنز|Mossad}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|فەلەستین}} [[پۆل:مۆساد]] [[پۆل:دەزگا سیخوڕیەکان]] [[پۆل:دەزگا هەواڵگیریەکان]] [[پۆل:دەزگاکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٩ لە ئیسرائیل]] 6k9k0vn6as0icu1apcfbjc298lngs03 0 25091 1572076 1395329 2026-04-04T15:17:54Z 1silent scientist 51740 1572076 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''شەتەلعەرەب''' یان '''ئەروەند''' ({{بە عەرەبی|شط العرب}})، (بە فارسی: اروند ڕود) ڕووبارێکە کە درێژییەکەی نزیکەی ٢٠٠ کیلۆمەترە (١٢٠ میل) و لە یەکگرتنی ھەردوو ڕووباری [[فورات]] و [[دیجلە]] لە شارۆچکەی [[قورنە]] لە [[پارێزگای بەسرە]] لە باشووری [[عێراق]] دروست دەبێت. کۆتایی باشووری ڕووبارەکە سنووری نێوان [[ئێران]] و عێراق پێکدەھێنێت تا دەگاتە دەرژنگەکەی، کە لەوێدا دەڕژێتە ناو [[کەنداوی فارس]]ەوە. پانیی شەتەلعەرەب لە نزیکەی ٢٣٢ مەتر (٧٦١ پێ) لە بەسرە دەستپێدەکات تا ٨٠٠ مەتر (٢،٦٠٠ پێ) لە دەرژنگەکەیدا. وا بڕوا دەکرێت کە ئەم ڕێڕەوە ئاوییە لە ڕووی [[زەویناسی]]یەوە لەم دواییانەدا دروست بووبێت، کە لە بنەڕەتدا دیجلە و فورات لە ڕێگەی کەناڵێکەوە لە دوورتر بۆ لای ڕۆژاوا دەڕژانە ناو کەنداوی فارسەوە. دوورگەی بووبیانی [[کووەیت]] بەشێکە لە دەڵتای شەتەلعەرەب. [[کاروون]]، لقێکی ڕووبارەکەیە کە لە لای ئێرانەوە دەچێتە ناو ڕێڕەوە ئاوییەکەوە، بڕێکی زۆر لە نیشتوو فڕێ دەداتە ناو ڕووبارەکەوە؛ ئەمەش پێویستی بە ھەڵکەندنی بەردەوام ھەیە بۆ ئەوەی بۆ کەشتیوانی بشێت. ناوچەکە گەورەترین دارستانی [[دارخورما]]ی لە جیھاندا ھەبوو. لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، ناوچەکە ١٧–١٨ ملیۆن دارخورمای تێدابوو: کە بە یەک لەسەر پێنجی ٩٠ ملیۆن دارخورمای جیھان دەخەمڵێندرا. بەڵام تا ساڵی ٢٠٠٢، زیاتر لە ١٤ ملیۆن لە دارخورماکان بەھۆی ھۆکارە تێکەڵاوەکانی شەڕ و سوێری و مێرووەوە لەناوچوون؛ ئەم ژمارەیە نزیکەی ٩ ملیۆن دار لە عێراق و ٥ ملیۆن لە ئێران دەگرێتەوە. زۆربەی ئەو ٣–٤ ملیۆن دارەی کە ماونەتەوە باری تەندروستییان خراپە. ==مێژوو== شەتەلعەرەب لە بنەڕەتدا درێژدەبووەوە بۆ کۆئەندامی ڕووباری ئوور شەت کە ئۆزیسی کەنداوی عەرەبیی سەردەمی پلایستۆسین/ھۆلۆسینی تێر دەکرد، کە کۆمەڵێک دەریاچەی بەستراوە و دەشتایی لافاو بوون کە تا [[گەرووی ھورمز]] درێژدەبوونەوە و دەڕژانە ناو [[دەریای عومان]]ەوە. ئەم کۆئەندامە لە ماوەی نێوان ١٢،٠٠٠ – ٧،٠٠٠ [[پێش زایین]] ژێر ئاو کەوت بۆ ئەوەی [[کەنداوی فارس]]ی ئێستا پێکبھێنێت. ناکۆکی لەسەر ڕووبارەکە لە سەردەمی [[عوسمانی]]-[[سەفەوی]]دا ڕوویدا، پێش دامەزراندنی عێراقێکی سەربەخۆ لە [[سەدەی بیستەم]]دا. لە سەرەتای [[سەدەی شانزدەھەم]]دا، سەفەوییە ئێرانییەکان زۆربەی ئەو شوێنانەیان بەدەستھێنا کە عێراقی ئێستایە، لەوانەش شەتەلعەرەب. دواتر ئەو خاکانەیان لەدەستدا بۆ عوسمانییە فراوانخوازەکان لە دوای ئاشتیی ئاماسیا (١٥٥٥). لە سەرەتای سەدەی حەڤدەھەمدا، سەفەوییەکان لە سەردەمی [[شا عەباسی یەکەم]] (فەرمانڕەوایی ١٥٨٨–١٦٢٩) جارێکی دیکە شەتەلعەرەبیان گرتەوە. کۆنترۆڵکردنی ڕووبارەکە لە کۆتاییدا بە ھەمیشەیی بەپێی [[پەیماننامەی زەھاب]] لە ساڵی ١٦٣٩ درا بە عوسمانییەکان. لەم پەیماننامەیەدا کۆنترۆڵی ڕێڕەوە ئاوییەکەش بە شێوەیەکی کاتی لەلایەن سەفەوییەکانەوە بۆ عوسمانییەکان لەدەستدرا. بە گشتی، پەیماننامەی زەھاب بە نزیکەیی سنوورە ھاوبەشەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[سەفەوی]] بەو شێوەیەی کە لە ساڵی ١٥٥٥دا بوون دووبارە جێگیر کردەوە. بەڵام پەیماننامەکە ھەرگیز سنوورێکی ورد و جێگیری سەبارەت بە سنووری باشوور دیاری نەکرد. دواتر، [[نادر شا]] (فەرمانڕەوایی ١٧٣٦–١٧٤٧) بۆ ماوەیەک سەرکەوتوو بوو لە گەڕاندنەوەی کۆنترۆڵی ئێران بەسەر شەتەلعەرەبدا. بەڵام بەپێی [[پەیماننامەی گەردان]] (١٧٤٦)، سنوورەکانی زەھاب گەڕێنرانەوە و ڕووبارەکە جارێکی دیکە درایەوە بە تورکەکان. یەکەم [[پەیماننامەی ئەرزەڕۆم]] (١٨٢٣) کە لە نێوان تورکیای عوسمانی و ئێرانی [[قاجاڕ]]دا بەسترا، ھەمان ئەنجامی لێکەوتەوە. دووەم پەیماننامەی ئەرزەڕۆم لە ساڵی ١٨٤٧ لە نێوان تورکیای عوسمانی و ئێرانی قاجاڕ دوای وتووێژێکی درێژخایەن واژوو کرا، کە نوێنەرانی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەریتانیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]ی تێدابوو. تەنانەت دوای ئەوەش، پاشەکشە و ناکۆکییەکان بەردەوام بوون، تاوەکو وەزیری دەرەوەی بەریتانیا، لۆرد پاڵمێرستۆن، لە ساڵی ١٨٥١دا ناچار بوو لێدوان بدات کە «ھێڵی سنووری نێوان تورکیا و فارس ھەرگیز ناتوانرێت بە کۆتایی یەکلا بکرێتەوە مەگەر بە بڕیارێکی سەرەڕۆیانە لە لایەن بەریتانیا و ڕووسیاوە». لە ساڵی ١٩١٣دا پرۆتۆکۆڵێک لە نێوان عوسمانییەکان و فارسییەکان لە [[ئەستەمبوڵ]] واژوو کرا، کە ڕای گەیاندبوو سنووری عوسمانی-فارس بە درێژاییی [[تاڵوێگ]] دەبێت، بەڵام [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ھەموو پلانەکانی ھەڵوەشاندەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ئێران|ڕووبارەکان|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Shatt al-Arab}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:پارێزگای بەسرە]] [[پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:کەنداوی فارس]] [[پۆل:ڕووبارەکانی ئێران]] [[پۆل:ڕووبارەکانی عێراق]] [[پۆل:جوگرافیای کووەیت]] nafxegvhf5u65yddhbss563df2bu2p9 1572088 1572076 2026-04-04T15:44:59Z 1silent scientist 51740 1572088 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''شەتەلعەرەب''' یان '''شەتوولعەرەب''' یان '''ئەروەند''' ({{بە عەرەبی|شط العرب}})، (بە فارسی: اروند ڕود) [[ڕووبار]]ێکە کە درێژییەکەی نزیکەی ٢٠٠ کیلۆمەترە (١٢٠ میل) و لە یەکگرتنی ھەردوو ڕووباری [[فورات]] و [[دیجلە]] لە شارۆچکەی [[قورنە]] لە [[پارێزگای بەسرە]] لە باشووری [[عێراق]] دروست دەبێت. کۆتایی باشووری ڕووبارەکە سنووری نێوان [[ئێران]] و عێراق پێکدەھێنێت تا دەگاتە دەرژنگەکەی، کە لەوێدا دەڕژێتە ناو [[کەنداوی فارس]]ەوە. پانیی شەتەلعەرەب لە نزیکەی ٢٣٢ مەتر (٧٦١ پێ) لە بەسرە دەستپێدەکات تا ٨٠٠ مەتر (٢،٦٠٠ پێ) لە دەرژنگەکەیدا. وا بڕوا دەکرێت کە ئەم ڕێڕەوە ئاوییە لە ڕووی [[زەویناسی]]یەوە لەم دواییانەدا دروست بووبێت، کە لە بنەڕەتدا دیجلە و فورات لە ڕێگەی کەناڵێکەوە لە دوورتر بۆ لای ڕۆژاوا دەڕژانە ناو کەنداوی فارسەوە. دوورگەی بووبیانی [[کووەیت]] بەشێکە لە دەڵتای شەتەلعەرەب.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/quaternary-research/article/abs/late-holocene-development-of-bubiyan-island-kuwait/FD3CB9742FC8B0A5EDE6EBAC8F15C301</ref> [[کاروون]]، لقێکی ڕووبارەکەیە کە لە لای ئێرانەوە دەچێتە ناو ڕێڕەوە ئاوییەکەوە، بڕێکی زۆر لە نیشتوو فڕێ دەداتە ناو ڕووبارەکەوە؛ ئەمەش پێویستی بە ھەڵکەندنی بەردەوام ھەیە بۆ ئەوەی بۆ [[کەشتیوانی]] بشێت.<ref>http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-6583.html</ref> ناوچەکە گەورەترین دارستانی [[دارخورما]]ی لە جیھاندا ھەبوو. لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، ناوچەکە ١٧–١٨ ملیۆن دارخورمای تێدابوو: کە بە یەک لەسەر پێنجی ٩٠ ملیۆن دارخورمای جیھان دەخەمڵێندرا. بەڵام تا ساڵی ٢٠٠٢، زیاتر لە ١٤ ملیۆن لە دارخورماکان بەھۆی ھۆکارە تێکەڵاوەکانی شەڕ و سوێری و مێرووەوە لەناوچوون؛ ئەم ژمارەیە نزیکەی ٩ ملیۆن دار لە عێراق و ٥ ملیۆن لە ئێران دەگرێتەوە. زۆربەی ئەو ٣–٤ ملیۆن دارەی کە ماونەتەوە باری تەندروستییان خراپە.<ref>https://na.unep.net/atlas/webatlas.php?id=169</ref> ==مێژوو== شەتەلعەرەب لە بنەڕەتدا درێژدەبووەوە بۆ کۆئەندامی ڕووباری ئوور شەت کە ئۆزیسی کەنداوی عەرەبیی سەردەمی پلایستۆسین/ھۆلۆسینی تێر دەکرد، کە کۆمەڵێک دەریاچەی بەستراوە و دەشتایی لافاو بوون کە تا [[گەرووی ھورمز]] درێژدەبوونەوە و دەڕژانە ناو [[دەریای عومان]]ەوە. ئەم کۆئەندامە لە ماوەی نێوان ١٢،٠٠٠ – ٧،٠٠٠ [[پێش زایین]] ژێر ئاو کەوت بۆ ئەوەی [[کەنداوی فارس]]ی ئێستا پێکبھێنێت. ناکۆکی لەسەر ڕووبارەکە لە سەردەمی [[عوسمانی]]-[[سەفەوی]]دا ڕوویدا، پێش دامەزراندنی عێراقێکی سەربەخۆ لە [[سەدەی بیستەم]]دا. لە سەرەتای [[سەدەی شانزدەھەم]]دا، سەفەوییە ئێرانییەکان زۆربەی ئەو شوێنانەیان بەدەستھێنا کە عێراقی ئێستایە، لەوانەش شەتەلعەرەب. دواتر ئەو خاکانەیان لەدەستدا بۆ عوسمانییە فراوانخوازەکان لە دوای ئاشتیی ئاماسیا (١٥٥٥). لە سەرەتای سەدەی حەڤدەھەمدا، سەفەوییەکان لە سەردەمی [[شا عەباسی یەکەم]] (فەرمانڕەوایی ١٥٨٨–١٦٢٩) جارێکی دیکە شەتەلعەرەبیان گرتەوە. کۆنترۆڵکردنی ڕووبارەکە لە کۆتاییدا بە ھەمیشەیی بەپێی [[پەیماننامەی زەھاب]] لە ساڵی ١٦٣٩ درا بە عوسمانییەکان. لەم پەیماننامەیەدا کۆنترۆڵی ڕێڕەوە ئاوییەکەش بە شێوەیەکی کاتی لەلایەن سەفەوییەکانەوە بۆ عوسمانییەکان لەدەستدرا. بە گشتی، پەیماننامەی زەھاب بە نزیکەیی سنوورە ھاوبەشەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[سەفەوی]] بەو شێوەیەی کە لە ساڵی ١٥٥٥دا بوون دووبارە جێگیر کردەوە. بەڵام پەیماننامەکە ھەرگیز سنوورێکی ورد و جێگیری سەبارەت بە سنووری باشوور دیاری نەکرد. دواتر، [[نادر شا]] (فەرمانڕەوایی ١٧٣٦–١٧٤٧) بۆ ماوەیەک سەرکەوتوو بوو لە گەڕاندنەوەی کۆنترۆڵی ئێران بەسەر شەتەلعەرەبدا. بەڵام بەپێی [[پەیماننامەی گەردان]] (١٧٤٦)، سنوورەکانی زەھاب گەڕێنرانەوە و ڕووبارەکە جارێکی دیکە درایەوە بە تورکەکان. یەکەم [[پەیماننامەی ئەرزەڕۆم]] (١٨٢٣) کە لە نێوان تورکیای عوسمانی و ئێرانی [[قاجاڕ]]دا بەسترا، ھەمان ئەنجامی لێکەوتەوە. دووەم پەیماننامەی ئەرزەڕۆم لە ساڵی ١٨٤٧ لە نێوان تورکیای عوسمانی و ئێرانی قاجاڕ دوای وتووێژێکی درێژخایەن واژوو کرا، کە نوێنەرانی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەریتانیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]ی تێدابوو. تەنانەت دوای ئەوەش، پاشەکشە و ناکۆکییەکان بەردەوام بوون، تاوەکو وەزیری دەرەوەی بەریتانیا، لۆرد پاڵمێرستۆن، لە ساڵی ١٨٥١دا ناچار بوو لێدوان بدات کە «ھێڵی سنووری نێوان تورکیا و فارس ھەرگیز ناتوانرێت بە کۆتایی یەکلا بکرێتەوە مەگەر بە بڕیارێکی سەرەڕۆیانە لە لایەن بەریتانیا و ڕووسیاوە». لە ساڵی ١٩١٣دا پرۆتۆکۆڵێک لە نێوان عوسمانییەکان و فارسییەکان لە [[ئەستەمبوڵ]] واژوو کرا، کە ڕای گەیاندبوو سنووری عوسمانی-فارس بە درێژاییی [[تاڵوێگ]] دەبێت، بەڵام [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ھەموو پلانەکانی ھەڵوەشاندەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ئێران|ڕووبارەکان|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Shatt al-Arab}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:پارێزگای بەسرە]] [[پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:کەنداوی فارس]] [[پۆل:ڕووبارەکانی ئێران]] [[پۆل:ڕووبارەکانی عێراق]] [[پۆل:جوگرافیای کووەیت]] 7twbyoevefu41idd3a4mniu4eukrs53 1572092 1572088 2026-04-04T15:47:57Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1572092 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''شەتەلعەرەب''' یان '''شەتوولعەرەب''' یان '''ئەروەند''' ({{بە عەرەبی|شط العرب}})، (بە فارسی: اروند ڕود) [[ڕووبار]]ێکە کە درێژییەکەی نزیکەی ٢٠٠ کیلۆمەترە (١٢٠ میل) و لە یەکگرتنی ھەردوو ڕووباری [[فورات]] و [[دیجلە]] لە شارۆچکەی [[قورنە]] لە [[پارێزگای بەسرە]] لە باشووری [[عێراق]] دروست دەبێت. کۆتایی باشووری ڕووبارەکە سنووری نێوان [[ئێران]] و عێراق پێکدەھێنێت تا دەگاتە دەرژنگەکەی، کە لەوێدا دەڕژێتە ناو [[کەنداوی فارس]]ەوە. پانیی شەتەلعەرەب لە نزیکەی ٢٣٢ مەتر (٧٦١ پێ) لە بەسرە دەستپێدەکات تا ٨٠٠ مەتر (٢،٦٠٠ پێ) لە دەرژنگەکەیدا. وا بڕوا دەکرێت کە ئەم ڕێڕەوە ئاوییە لە ڕووی [[زەویناسی]]یەوە لەم دواییانەدا دروست بووبێت، کە لە بنەڕەتدا دیجلە و فورات لە ڕێگەی کەناڵێکەوە لە دوورتر بۆ لای ڕۆژاوا دەڕژانە ناو کەنداوی فارسەوە. دوورگەی بووبیانی [[کووەیت]] بەشێکە لە دەڵتای شەتەلعەرەب.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/quaternary-research/article/abs/late-holocene-development-of-bubiyan-island-kuwait/FD3CB9742FC8B0A5EDE6EBAC8F15C301</ref> [[کاروون]]، لقێکی ڕووبارەکەیە کە لە لای ئێرانەوە دەچێتە ناو ڕێڕەوە ئاوییەکەوە، بڕێکی زۆر لە نیشتوو فڕێ دەداتە ناو ڕووبارەکەوە؛ ئەمەش پێویستی بە ھەڵکەندنی بەردەوام ھەیە بۆ ئەوەی بۆ [[کەشتیوانی]] بشێت.<ref>http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-6583.html</ref> ناوچەکە گەورەترین دارستانی [[دارخورما]]ی لە جیھاندا ھەبوو. لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، ناوچەکە ١٧–١٨ ملیۆن دارخورمای تێدابوو: کە بە یەک لەسەر پێنجی ٩٠ ملیۆن دارخورمای جیھان دەخەمڵێندرا. بەڵام تا ساڵی ٢٠٠٢، زیاتر لە ١٤ ملیۆن لە دارخورماکان بەھۆی ھۆکارە تێکەڵاوەکانی شەڕ و سوێری و مێرووەوە لەناوچوون؛ ئەم ژمارەیە نزیکەی ٩ ملیۆن دار لە عێراق و ٥ ملیۆن لە ئێران دەگرێتەوە. زۆربەی ئەو ٣–٤ ملیۆن دارەی کە ماونەتەوە باری تەندروستییان خراپە.<ref>https://na.unep.net/atlas/webatlas.php?id=169</ref> ==مێژوو== شەتەلعەرەب لە بنەڕەتدا درێژدەبووەوە بۆ کۆئەندامی ڕووباری ئوور شەت کە ئۆزیسی کەنداوی عەرەبیی سەردەمی پلایستۆسین/ھۆلۆسینی تێر دەکرد، کە کۆمەڵێک دەریاچەی بەستراوە و دەشتایی لافاو بوون کە تا [[گەرووی ھورمز]] درێژدەبوونەوە و دەڕژانە ناو [[دەریای عومان]]ەوە. ئەم کۆئەندامە لە ماوەی نێوان ١٢،٠٠٠ – ٧،٠٠٠ [[پێش زایین]] ژێر ئاو کەوت بۆ ئەوەی [[کەنداوی فارس]]ی ئێستا پێکبھێنێت.<ref>McNabb, Alexander (2025). Children of the Seven Sands. Dubai: Motivate Media Group. pp. 30–41. ISBN 9781860635120.</ref> ناکۆکی لەسەر ڕووبارەکە لە سەردەمی [[عوسمانی]]-[[سەفەوی]]دا ڕوویدا، پێش دامەزراندنی [[عێراق]]ێکی سەربەخۆ لە [[سەدەی بیستەم]]دا. لە سەرەتای [[سەدەی شانزدەھەم]]دا، سەفەوییە ئێرانییەکان زۆربەی ئەو شوێنانەیان بەدەستھێنا کە عێراقی ئێستایە، لەوانەش شەتەلعەرەب. دواتر ئەو خاکانەیان لەدەستدا بۆ عوسمانییە فراوانخوازەکان لە دوای ئاشتیی ئاماسیا (١٥٥٥).<ref>Mikaberidze 2015, p. xxxi.</ref><ref>Dougherty & Ghareeb 2013, p. 681.</ref> لە سەرەتای سەدەی حەڤدەھەمدا، [[سەفەوییەکان]] لە سەردەمی [[شا عەباسی یەکەم]] (فەرمانڕەوایی ١٥٨٨–١٦٢٩) جارێکی دیکە شەتەلعەرەبیان گرتەوە. کۆنترۆڵکردنی ڕووبارەکە لە کۆتاییدا بە ھەمیشەیی بەپێی [[پەیماننامەی زەھاب]] لە ساڵی ١٦٣٩ درا بە عوسمانییەکان. لەم پەیماننامەیەدا کۆنترۆڵی ڕێڕەوە ئاوییەکەش بە شێوەیەکی کاتی لەلایەن سەفەوییەکانەوە بۆ عوسمانییەکان لەدەستدرا. بە گشتی، پەیماننامەی زەھاب بە نزیکەیی سنوورە ھاوبەشەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[سەفەوی]] بەو شێوەیەی کە لە ساڵی ١٥٥٥دا بوون دووبارە جێگیر کردەوە. بەڵام پەیماننامەکە ھەرگیز سنوورێکی ورد و جێگیری سەبارەت بە سنووری باشوور دیاری نەکرد.<ref>Shaw 1991, p. 309.</ref><ref>Marschall, Christin (2003). Iran's Persian Gulf Policy: From Khomeini to Khatami. Routledge. pp. 1–272. ISBN 978-1134429905.</ref> دواتر، [[نادر شا]] (فەرمانڕەوایی ١٧٣٦–١٧٤٧) بۆ ماوەیەک سەرکەوتوو بوو لە گەڕاندنەوەی کۆنترۆڵی ئێران بەسەر شەتەلعەرەبدا. بەڵام بەپێی [[پەیماننامەی گەردان]] (١٧٤٦)، سنوورەکانی زەھاب گەڕێنرانەوە و ڕووبارەکە جارێکی دیکە درایەوە بە تورکەکان. یەکەم [[پەیماننامەی ئەرزەڕۆم]] (١٨٢٣) کە لە نێوان تورکیای عوسمانی و ئێرانی [[قاجاڕ]]دا بەسترا، ھەمان ئەنجامی لێکەوتەوە. دووەم پەیماننامەی ئەرزەڕۆم لە ساڵی ١٨٤٧ لە نێوان تورکیای عوسمانی و ئێرانی قاجاڕ دوای وتووێژێکی درێژخایەن واژوو کرا، کە نوێنەرانی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەریتانیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]ی تێدابوو. تەنانەت دوای ئەوەش، پاشەکشە و ناکۆکییەکان بەردەوام بوون، تاوەکو وەزیری دەرەوەی بەریتانیا، لۆرد پاڵمێرستۆن، لە ساڵی ١٨٥١دا ناچار بوو لێدوان بدات کە «ھێڵی سنووری نێوان تورکیا و فارس ھەرگیز ناتوانرێت بە کۆتایی یەکلا بکرێتەوە مەگەر بە بڕیارێکی سەرەڕۆیانە لە لایەن بەریتانیا و ڕووسیاوە». لە ساڵی ١٩١٣دا پرۆتۆکۆڵێک لە نێوان عوسمانییەکان و فارسییەکان لە [[ئەستەمبوڵ]] واژوو کرا، کە ڕای گەیاندبوو سنووری عوسمانی-فارس بە درێژاییی [[تاڵوێگ]] دەبێت، بەڵام [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ھەموو پلانەکانی ھەڵوەشاندەوە.<ref>Kia 2017, p. 21.</ref><ref>Potts 2004</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ئێران|ڕووبارەکان|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Shatt al-Arab}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:پارێزگای بەسرە]] [[پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:کەنداوی فارس]] [[پۆل:ڕووبارەکانی ئێران]] [[پۆل:ڕووبارەکانی عێراق]] [[پۆل:جوگرافیای کووەیت]] cbx7j0dvi604ndkhk2xvvej9h0hrwt4 0 37142 1572435 1370828 2026-04-05T08:47:50Z 1silent scientist 51740 1572435 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یەنگیێر''' ({{بە ئۆزبەکی|Янгиер|Yangiyer}}) شارێکە لە پارێزگای [[نەمەنگەن (پارێزگا)|نەمەنگەن]] لە وڵاتی [[ئۆزبەکستان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٣٧٫٠٥٩ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The largest cities in Uzbekistan, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Uzbekistan|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان= ئینگلیزی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Uzbekistan: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1337745929&lng=de&des=wg&geo=-225&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&men=gcis&lng=en|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205010305/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1337745929&lng=de&des=wg&geo=-225&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&men=gcis&lng=en|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==مێژوو== لە ساڵی ١٩٥٧ وەک بەشێک لە پڕۆژە گەورەکەی [[سۆڤیەت]] بۆ کێڵانی زەوییە کەڕە و سوێرە سروشتییەکانی [[میرزاچۆڵ]]، کە ناوچەیەکی بەرفراوانی نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە لە ڕۆژھەڵاتی [[ئۆزبەکستان]]، دامەزرا. کەمیی ئاوی [[ئاودێری]] کێشەی سەرەکی بوو کە ڕێگری لە گەشەپێدانی [[کشتوکاڵ]] لە ناوچەکەدا دەکرد. ==ئابووری== شارەکە چەندین کارگەی ھەیە لەوانە کارگەی کەرەستەی بیناسازی، کارگەی [[بۆری]]، و کارگەی [[قیڕ]]. یانگییەر ھەروەھا لقی [[پەیمانگای تاشکەند بۆ ئەندازیاریی کشتوکاڵ و ئاودێری]]، کۆلێژێکی ئەندازیاریی شارستانی و مۆزەخانەیەکی تایبەت بە کێڵانی زەوییە کەڕەکانی [[میرزاچۆڵ]]ی ھەیە. == ئەمەش ببینە == * [[پێرستی شارەکانی ئۆزبەکستان]] == پەراوێزەکان == <references/> {{شارەکانی ئۆزبەکستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سیردەریا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٥٧]] [[پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان]] {{ئۆزبەکستان-کۆلکە}} 0ipjfjrvhpdpggrmcrrgp6544vtlrj7 1572436 1572435 2026-04-05T08:48:16Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێزەکان */ 1572436 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یەنگیێر''' ({{بە ئۆزبەکی|Янгиер|Yangiyer}}) شارێکە لە پارێزگای [[نەمەنگەن (پارێزگا)|نەمەنگەن]] لە وڵاتی [[ئۆزبەکستان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٣٧٫٠٥٩ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The largest cities in Uzbekistan, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Uzbekistan|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان= ئینگلیزی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Uzbekistan: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1337745929&lng=de&des=wg&geo=-225&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&men=gcis&lng=en|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205010305/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1337745929&lng=de&des=wg&geo=-225&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&men=gcis&lng=en|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==مێژوو== لە ساڵی ١٩٥٧ وەک بەشێک لە پڕۆژە گەورەکەی [[سۆڤیەت]] بۆ کێڵانی زەوییە کەڕە و سوێرە سروشتییەکانی [[میرزاچۆڵ]]، کە ناوچەیەکی بەرفراوانی نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە لە ڕۆژھەڵاتی [[ئۆزبەکستان]]، دامەزرا. کەمیی ئاوی [[ئاودێری]] کێشەی سەرەکی بوو کە ڕێگری لە گەشەپێدانی [[کشتوکاڵ]] لە ناوچەکەدا دەکرد. ==ئابووری== شارەکە چەندین کارگەی ھەیە لەوانە کارگەی کەرەستەی بیناسازی، کارگەی [[بۆری]]، و کارگەی [[قیڕ]]. یانگییەر ھەروەھا لقی [[پەیمانگای تاشکەند بۆ ئەندازیاریی کشتوکاڵ و ئاودێری]]، کۆلێژێکی ئەندازیاریی شارستانی و مۆزەخانەیەکی تایبەت بە کێڵانی زەوییە کەڕەکانی [[میرزاچۆڵ]]ی ھەیە. == ئەمەش ببینە == * [[پێرستی شارەکانی ئۆزبەکستان]] == سەرچاوەکان == <references/> {{شارەکانی ئۆزبەکستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سیردەریا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٥٧]] [[پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان]] {{ئۆزبەکستان-کۆلکە}} omjbda5eloxjasyfe2codjkewapcyvf 0 37844 1572393 1571906 2026-04-04T22:22:02Z 1silent scientist 51740 /* پێشینەی مێژوویی */ 1572393 wikitext text/x-wiki {{پاڵاوتنی وتاری باش|٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}{{داتابۆکس}} '''شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران'''، '''شۆڕشی ئیسلامیی ئێران'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |سەردێڕ=بەنوئەزیزی: شۆڕشی ئیسلامیی ئێران |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230127091700/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یان '''شۆڕشی گەلانی ئێران'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ساڵەی-شۆڕشی-گەلانی-ێران-لە-ڕاگەیاندنە-اڵمانییەکان |سەردێڕ=٤٠ ساڵەی شۆڕشی گەلانی ئێران لە ڕاگەیاندنە ئاڵمانییەکان |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ({{بە فارسی|انقلاب ۱۳۵۷{{تێبینی|ناوی باو لە کۆمەڵگادا}} / انقلاب اسلامی{{تێبینی|ناوی باو لە وێژەی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەت]]دا}}}}) [[شۆڕش|گۆڕانکارییەکی گەورەی]] سیاسی–کۆمەڵایەتی بوو کە لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ھەتا ١١ی شوباتی ١٩٧٩ ڕوویدا و بووبە ھۆی ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]] و پێکھاتنی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی کۆماری ئیسلامی]] بە ڕێبەرایەتیی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]. کەسایەتییە خاوەن ئاراستە ئیسلامییەکان ڕۆڵێکی بەرچاو و ئامادەیییەکی گەورەیان ھەبوو لەم [[شۆڕش]]ەی دژ بە دەسەڵاتی پاشایەتی، کە خومەینی ناوی نابوو «شۆڕشی ئیسلامی». جیا لە [[ئیسلامی سیاسی]] یان ئیسلامیزم، [[ئایدۆلۆژیا]] جیاوازەکانی وەک [[سۆشیالیزم]]، [[لیبراڵیزم]] و [[ناسیۆنالیزم]] بەشدارییان لەم شۆڕشەدا کرد. شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران یەکەم شۆڕشی سەرکەوتوو بوو کە بووە ھۆی حوکمڕانیی ئیسلامی سیاسیی [[شیعە]] و بنچینەگەرایی لە ناوچەکەدا.<ref>Esposito, p.161</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190127205820/http://www.iran-emrooz.net/index.php/think/more/44737/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200113125938/https://books.google.com/books?id=pTVSPmyvtkAC&printsec=frontcover</ref> خۆپیشاندانەکان دژ بە شا لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٧ دەستیان پێکرد و پەرەیان سەند بۆ ھەڵمەتێکی بەرگریی مەدەنی کە ھەردوو ڕەوتە [[عەلمانی]] و ئایینییەکانی دەگرتەوە و لە کانوونی دووەمی ١٩٧٨ توندتر بوون. مانگرتن و خۆپیشاندانەکان لە نێوان مانگەکانی ئاب و کانوونی یەکەمی ١٩٧٨دا وڵاتیان پەکخست. شا لە ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩ وەک کۆتا شای [[ئێران]] ئێرانی بەرەو مەنفا بەجێھێشت، و ئەرکەکانی بۆ ئەنجومەنی جێنشینی ([[ئەنجومەنی پاشایەتی]]) و سەرۆک وەزیرانی ئۆپۆزیسیۆنی جێھێشت. [[ئایەتوڵڵا خومەینی]] دوای ١٤ ساڵ دوورخرانەوە، لە ١ی شوباتی ١٩٧٩ گەڕایەوە [[تاران]] و لەلایەن چەندین ملیۆن ئێرانییەوە پێشوازی لێکرا. دەسەڵاتی پاشایەتی دوای ماوەیەکی کورت ([[دە ڕۆژ]]) لە ١١ی شوباتی ١٩٧٩ ھەرەسی ھێنا، کە لە ئێراندا بە «[[دەیەی فەجر|دە ڕۆژی فەجر]]» ناودەبرێت.<ref>Abrahamian, Ervand (2009) "Mass Protests in the Islamic Revolution, 1977–79", in آدم ڕوبرتس and تيموثي غارتون آش (eds.), Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present. Oxford & New York: Oxford University Press, pp. 162–78.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190502064424/http://www.fsmitha.com/h2/ch29ir.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101223214459/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm</ref> == پێشینە == ئەو ھۆکارانەی بوونە ھۆی ڕوودانی شۆڕشەکە و دواتر وەرگرتنی سیفەتی جەماوەری و نەتەوەیی و ئیسلامی، بریتی بوون لە کاردانەوەیەکی پارێزگارانە دژ بە ھەوڵە ڕۆژاواییخواز و عەلمانییەکانی شای سەر بە [[وڵاتانی ڕۆژاوا|ڕۆژاوا]]، و بەرزبوونەوەی چاوەڕوانییەکان بەھۆی داھاتی [[نەوت]] لە ساڵی ١٩٧٣ و بەرنامەیەکی ئابووریی زۆر گەورەخوازانە، ھەروەھا توڕەیی بەھۆی پاشەکشەیەکی ئابووریی کورت و سەخت لە ساڵانی ١٩٧٧–٧٨، و کەموکوڕییەکانی تری ڕژێمی پێشوو.<ref>Del Giudice, Marguerite (ئاب 2008). "Persia: Ancient Soul of Iran". National Geographic.</ref><ref>According to Kurzman, scholars writing on the revolution who have mentioned this include: Gary Sick;[16] Michael M.J. Fischer;[17] Nikkie R. Keddie[18] .Shaul Bakhash[19]</ref> ڕژێمی شا زیاتر سەرکوتکار و دڕندە بوو، ھەروەھا [[گەندەڵی]] و دەستبڵاوی تێدا بڵاوبووەوە. ھەروەھا بەدەست کەموکوڕی لە کارکردنی بنەڕەتیدا دەیناڵاند کە بووە ھۆی [[تەنگژەی ئابووری]] و کەمیی کەلوپەل و [[ھەڵاوسان]]. لەلایەن زۆر کەسەوە وا دەبینرا کە شا قەرزاری ھێزێکی ڕۆژاوایی نائیسلامییە ([[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]) کە کولتوورەکەی کاریگەری لەسەر ئێران ھەبوو. لە ھەمان کاتدا، ڕەنگە پشتگیریی شا لەلایەن سیاسییەکان و میدیاکانی ڕۆژاواوە - بەتایبەتی لە سەردەمی جیمی کارتەردا - کەمی کردبێت، ئەمەش وەک ئەنجامی پشتگیریی شا بۆ زیادکردنی نرخی نەوتی ئۆپێک لە سەرەتای ئەو دەیەدا. کاتێک سەرۆک کارتەر سیاسەتی مافی مرۆڤی پەیڕەو کرد کە دەیگوت ئەو وڵاتانەی تاوانبارن بە پێشێلکردنی [[مافەکانی مرۆڤ]] لە چەک یان یارمەتییەکانی ئەمریکا بێبەش دەکرێن، ئەمە یارمەتیدەر بوو بۆ ئەوەی بوێری بداتە ھەندێک ئێرانی بۆ بڵاوکردنەوەی پەیام و داواکاری بەو ھیوایەی کە سەرکوتکردنی حکوومەت خاو ببێتەوە.<ref>Harney, pp. 37, 47, 67, 128, 155, 167.</ref><ref>Abrahamian, Ervand (1982). Iran between two revolutions. Princeton University Press, p. 437. ISBN 0-691-00790-X.</ref> ئەو شۆڕشەی کە شوێنی سیستمی پاشایەتیی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] گرتەوە بە ئیسلامییەکان و خومەینی نەک [[ڕێبەر]] و ئایدۆلۆژیایەکی تر، دەگەڕێتەوە بۆ بڵاوبوونەوەی وەشانی شیعەیی لە بزووتنەوەی ئیسلامی کە دژی ڕۆژاوایی بوون وەستایەوە و [[ئایەتوڵڵا خومەینی]] وەک شوێنکەوتووی ئیمامی شیعە [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێنی کوڕی عەلی]] دەبینی و شای لە ڕۆڵی یەزیدی دووژمنی حوسێندا دەبینی. یەکێکی تر لە ھۆکارەکان بە کەم سەیرکردنی بزووتنەوە ئیسلامییەکەی خومەینی بوو، چ لەلایەن دەسەڵاتی شاوە - کە بە ھەڕەشەیەکی بچووکیان دەزانی بەراورد بە [[مارکسیزم|مارکسییەکان]] و [[سۆسیالیزمی ئیسلامی|سۆشیالیستە ئیسلامییەکان]] - و چ لەلایەن نەیارە عەلمانییەکانی حکوومەتەوە - کە پێیان وابوو دەتوانرێت خومەینییەکان پەراوێز بخرێن.<ref>Andrew Scott Cooper. The Oil Kings: How the U.S. , Iran, and Saudi Arabia Changed the Balance of Power in the Middle East. Simon & Schuster, 2011. (ردمك 1439155178).</ref><ref>Keddie, p. 214.</ref><ref>Schirazi, Asghar (1997). The Constitution of Iran. Tauris, pp. 293–34. ISBN 1-86064-253-5.</ref><ref>Abrahamian (1982), pp. 533–34.</ref> == پێشینەی مێژوویی == === شۆڕشی تووتن === {{سەرەکی|شۆڕشی تووتن}} [[پەڕگە:Shahanshah historical pressconference.jpg|وێنۆک|[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] [[شا|شای ئێران]]. کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی سەبارەت بە سیاسەتە نەوتییە [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیییەکان]]. کۆشکی نیاوەران، [[تاران]]، [[١٩٧١]].]] پیاوانی ئایینیی [[شیعە]] کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر کۆمەڵگەی ئێرانی ھەبوو. پیاوانی ئایینی لە سەرەتادا خۆیان وەک ھێزێکی سیاسیی بەھێز لە [[ئۆپۆزیسیۆن]]ی دەسەڵاتی [[پاشایەتی]]دا نیشان دا لەگەڵ [[شۆڕشی تووتن]]ی ساڵی ١٨٩١. لە ٢٠ی ئازاری ١٨٩٠، ناسرەدین شا ئیمتیازێکی بە مەیجەر [[جێراڵد تاڵبۆت]] بەخشی بۆ قۆرخکردنی تەواوەتی بەرھەمھێنان و فرۆشتن و ناردنە دەرەوەی [[تووتن]] بۆ ماوەی پەنجا ساڵ. لەو کاتەدا پیشەسازیی تووتنی فارسی زیاتر لە ٢٠٠ ھەزار کەسی تێدا کاریان دەکرد، بۆیە ئەم ئیمتیازە گورزێکی توند بوو بۆ جووتیاران و بازاڕییە [[فارسەکان]] کە بژێویی ژیانیان بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بازرگانیی پڕقازانجی تووتن بوو. بایکۆت و ناڕەزایەتییەکان دژی ئەم بڕیارە بەھۆی [[فەتوا]]ی [[میرزا شیرازی|میرزا حەسەنی شیرازی]] بە شێوەیەکی بەرفراوان بڵاوبووەوە. لە کۆتاییدا [[ناسرەدین شا|ناسرەددین شا]] خۆی بە دەستەوەستان بینی لەبەردەم وەستاندنی بزووتنەوە جەماوەرییەکە و ئیمتیازەکەی ھەڵوەشاندەوە. شۆڕشی تووتن یەکەم بەرگریی گەورەی ئێرانییەکان بوو دژ بە شا و بەرژەوەندییە بیانییەکان، و ھێزی گەل و کاریگەریی زانایانی لە نێوانیاندا دەرخست.<ref>Keddie, Nikki (1966). Religion and Rebellion in Iran: The Tobacco Protest of 1891–92. Frank Cass, p. 38.</ref><ref>https://archive.org/details/sim_sociological-forum_1992-09_7_3</ref><ref>Lambton, Ann (1987). Qajar Persia. University of Texas Press, p. 248</ref><ref>Mottahedeh, Roy (2000) The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran. Oneworld, p. 218</ref> === شۆڕشی دەستووریی ئێران === {{سەرەکی|شۆڕشی دەستووری ئێران}} ناڕەزایەتییەکان بەردەوام بوون تا [[شۆڕشی دەستووری ئێران|شۆڕشی دەستووری]] (١٩٠٥–١٩١١). شۆڕشەکە بووە ھۆی دامەزراندنی پەرلەمان ([[ئەنجومەنی شوورای نیشتمانی]]) و پەسەندکردنی یەکەم دەستوور. سەرەڕای سەرکەوتنی شۆڕشی دەستووری لە لاوازکردنی حوکمی ستەمکارانەی ڕژێمی [[قاجاڕ]]، بەڵام نەیتوانی حکوومەتێکی جێگرەوەی بەھێز دابین بکات. لە ئەنجامدا و لە ماوەی ئەو دەیان ساڵەی دوای دامەزراندنی پەرلەمانە نوێیەکە، چەندین ڕووداوی مەترسیدار ڕوویان دا. دەکرێت زۆرێک لەم ڕووداوانە وەک بەردەوامیی ململانێی نێوان دەستوورخوازان و شای فارس ببینرێن، کە زۆرێکیان لەلایەن ھێزە بیانییەکانەوە دژ بە پەرلەمان پشتگیری دەکران. === ڕەزا شا === {{سەرەکی|محەممەدڕەزا پەھلەوی}} بێسەروبەری و پشێوییەک کە دوای شۆڕشی دەستووری دروست بوو، بووە ھۆی دەرکەوتنی ژەنەڕاڵ ڕەزا خان، فەرماندەی لیوای قەزاقی فارسی کە لە کوودەتایەکدا لە شوباتی ١٩٢١ دەسەڵاتی گرتە دەست. سیستمێکی پاشایەتیی دەستووریی دامەزراند و لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٥ [[ئەحمەد شا]] قاجاڕی کۆتا پاشای قاجاڕەکانی لە کار لادا و کۆتایی بە حوکمی [[قاجاڕەکان]] ھێنا و چەندین چاکسازیی کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی لە ماوەی حوکمڕانیدا ئەنجام دا. کۆمەڵێک لەم چاکسازییانە بوونە ھۆی ناڕەزایەتی گشتی کە زەمینەی بۆ شۆڕشی ئێران ڕەخساند. [[ڕەزا شا]]، باوکی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]، یاسا ئیسلامییەکانی بە یاسای ڕۆژاوایی گۆڕی، کە جلوبەرگی ئیسلامیی نەریتی قەدەغە کرد و ڕەگەزەکانی لە یەک جیاکردەوە و پۆشینی [[حیجاب]]ی تەواوی بۆ ژنان قەدەغە کرد. پۆلیس بە زەبروزەنگ حیجابی ئەو ژنانەیان دەدڕاند کە بەرەنگاری قەدەغەکردنی [[حیجاب]] دەبوونەوە. لە ساڵی ١٩٣٥دا دەیان کەس کوژران و سەدان کەسیش بریندار بوون لە ڕووداوەکەی مزگەوتی [[گەوھەرشاد]]دا. لە لایەکی ترەوە، لە سەرەتای سەرکەوتنی ڕەزا شا، [[عەبدولکەریم حائیری یەزدی]] [[حەوزەی زانستیی قوم]]-ی دامەزراند و گۆڕانکاری گرنگی لە [[حەوزە]] زانستییەکاندا دروست کرد؛ بەڵام ئەو وەک ڕێبەرە ئایینییەکانی تری دوای خۆی، خۆی لە دەستوەردان لە کاروباری سیاسی بەدوور گرت؛ بۆیە پیاوانی ئایینی لە سەردەمی حوکمی ڕەزا شادا ھەوڵی بەرفراوانی دژ بە حکوومەتیان ڕێکنەخست؛ بەڵام [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتوڵڵا خومەینی]] کە لە داھاتوودا دژی حکوومەتی ڕەزا شا وەستایەوە، قوتابیی شێخ [[عەبدولکەریم حائیری]] بوو.<ref>Mackey, p. 184</ref><ref>Bakhash, p. 22</ref><ref>Taheri, pp. 94–5</ref><ref>https://web.archive.org/web/20090326213807/http://webstorage1.mcpa.virginia.edu/library/mc/forums/published/americanvalues13.pdf</ref><ref>Rajaee, Farhang (2010). Islamism and Modernism: The Changing Discourse in Iran. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-77436-0.</ref> === شۆڕشی سپی === {{سەرەکی|شۆڕشی سپی}} [[پەڕگە:RastakhizPartyDemoAgainstTerrorTabrizFarvardin2537.jpg|وێنۆک|خۆپیشاندانێکی لایەنگری شا کە حیزبی ڕەستاخیز لە [[تەورێز]] ڕێکی خستبوو، [[نیسان]]ی [[١٩٧٨]].]] شۆڕشی سپی زنجیرەیەک چاکسازیی گشتگیر بوو لە [[ئێران]] کە لە ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن شا [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]یەوە دەستی پێکرد و تا ساڵی ١٩٧٨ بەردەوام بوو. بەرنامەی چاکسازیی [[محەممەدڕەزا شا]] بەتایبەتی بۆ لاوازکردنی ئەو چینانە داڕژرابوو کە پشتگیرییان لە سیستمی نەریتی دەکرد. لە چەندین توخم پێکھاتبوو، لەوانە: چاکسازیی زەوی و زار؛ فرۆشتنی ھەندێک کارگەی دەوڵەتی بۆ دابینکردنی [[بوودجە]]ی چاکسازیی زەوی؛ [[مافی دەنگدان]]ی ژنان؛ نیشتمانیکردنی [[دارستان]] و [[لەوەڕگا]]کان؛ پێکھێنانی دەستەی نەھێشتنی [[نەخوێندەواری]]؛ و دانانی پلانی دابەشکردنی قازانج بۆ کرێکارانی کەرتی [[پیشەسازی]]. شا شۆڕشی سپی وەک ھەنگاوێک بەرەو مۆدێرنیتە ڕاگەیاند، بەڵام گومانی تێدا نییە کە پاڵنەری سیاسی ھەبووە؛ شۆڕشی سپی ھۆکارێک بوو بۆ ئەوەی ڕەوایی بداتە بنەماڵەی پەھلەوی. بەشێک لە ھۆکاری دەستپێکردنی [[شۆڕشی سپی]] ئەوە بوو کە شا ھیوای دەخواست لە دەسەڵاتی [[دەرەبەگ]]ەکان ڕزگاری بێت و بنکەیەکی نوێی پشتگیری لە نێوان جووتیاران و چینی کرێکاردا دروست بکات. بەم شێوەیە شۆڕشی سپی لە ئێران ھەوڵێکی نوێ بوو بۆ ناساندنی چاکسازی لە سەرەوە و پاراستنی شێوازە نەریتییەکانی دەسەڵات. لە ڕێگەی چاکسازیی زەوی و زارەوە، کە ناوەکی شۆڕشی سپی بوو، شا ھیوای دەخواست ھاوپەیمانی لەگەڵ جووتیارانی گوندەکاندا بکات و ھیوای دەخواست پەیوەندییان لەگەڵ [[ئەرستۆکراسی]] شاردا ببڕێت.<ref>Amir Arjomand, Said (1988). The Turban for the Crown: The Islamic Revolution in Iran. Oxford University Press. ص. 72–73. ISBN 978-0-19-504258-0. مؤرشف من الأصل في 2021-09-30.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130827194043/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,842491,00.html</ref><ref>Siavoshi, Sussan (1990). Liberal Nationalism in Iran: The failure of a movement. Boulder, Colorado: Westview Press. ص. 23. ISBN 978-0-8133-7413-0.</ref><ref>Bayar, Assef (1994). "Historiography, class, and Iranian workers". في Lockman, Zachary (المحرر). Workers and Working Classes in the Middle East: Struggles, Histories, Historiographies. Albany, New York: State University of New York Press. ص. 198. ISBN 978-0-7914-1665-5. "نسخة مؤرشفة". مؤرشف من الأصل في 2017-04-09. اطلع عليه بتاريخ 2018-01-23.</ref> بۆ ئەوەی ڕەوایی بداتە [[شۆڕشی سپی]]، شا لە سەرەتای ساڵی ١٩٦٣دا داوای [[گشتپرسی]]یەکی نیشتمانی کرد، کە تێدا ٥٬٥٩٨٬٧١١ کەس دەنگیان بە چاکسازییەکان دا و ٤٬١١٥ کەسیش دژی چاکسازییەکان دەنگیان دا. ئەوەی شا چاوەڕێی نەدەکرد ئەوە بوو کە شۆڕشی سپی ببێتە ھۆی دروستبوونی گرژییەکی کۆمەڵایەتیی نوێ کە یارمەتیدەر بوو لە دروستبوونی چەندین کێشە کە شا ھەوڵی دەدا خۆی لێ بەدوور بگرێت. چاکسازیی زەوی و زار لەبری ھاوپەیمانیی جووتیاران لەگەڵ حکوومەت، بووە ھۆی بەرھەمھێنانی ژمارەیەکی زۆر لە جووتیاری سەربەخۆ و کرێکاری بێزەوی کە بوونە وەک تۆپخانەیەکی سیاسیی ئامادە، بەبێ ھەستکردن بە دڵسۆزی بۆ شا. وەک [[ئێرڤاند ئەبراھامیان]] ئاماژەی پێکردووە: «شۆڕشی سپی بۆ ئەوە داڕژرابوو کە پێش بە شۆڕشی سوور بگرێت، بەڵام ڕێگەی بۆ شۆڕشێکی ئیسلامی خۆش کرد». ھەرچەندە شۆڕشی سپی بەشدار بوو لە پێشکەوتنی ئابووری و تەکنەلۆژیای [[ئێران]]، بەڵام شکستی ھەندێک بەرنامەی چاکسازیی زەوی و کەمیی چاکسازییە دیموکراتییەکان، ھەروەھا دوژمنایەتی توندی پیاوانی ئایینی و خاوەن موڵکەکان بەرەو شۆڕشی سپی، لە کۆتاییدا بەشدار دەبێت لە ڕووخانی شا و شۆڕشی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩دا. ھەروەھا ستراتیژی ئابووریی «شۆڕشی سپی» وەک ئەوەی مەبەست بوو سەرکەوتوو نەبوو. لە ڕووی [[تیۆری]]یەوە، بڕیار وابوو پارەی نەوت کە ئاراستەی نوخبەکان دەکرێت بۆ دروستکردنی ھەلی کار و کارگەکان بەکاربھێنرێت و لە کۆتاییدا پارەکان دابەش بکرێن، بەڵام لەبری ئەوە سەروەت و سامانەکە لە سەرەوە گیری خوارد و تەنھا لە دەستی ژمارەیەکی کەمدا کۆبووەوە.<ref>Milani, Moshen M. (1988). The Making of Iran’s Islamic Revolution. Boulder, Colorado: Westview Press. ص. 85. ISBN 978-0-8133-7293-8. مؤرشف من الأصل في 2019-12-16.</ref><ref>Abrahamian 2008، لاپەڕەکان 139–140</ref><ref>https://web.archive.org/web/20191216032535/https://books.google.com/books?id=inIfxTWgfegC</ref><ref>Abrahamian 2008، لاپەڕە 140</ref> === سەرکەوتنی ئایەتوڵڵا خومەینی === [[پەڕگە:15khordad1.jpg|وێنۆک|خەڵکی [[تاران]] وێنەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە خۆپیشاندانەکاندا ھەڵدەگرن - [[٥ی حوزەیران]]ی [[١٩٦٣]]]] ڕێبەری دوای شۆڕش - پیاوی ئایینی شیعە ئایەتوڵڵا [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] - یەکەم کەس بوو کە پێگەی سیاسی بەدەستھێنا لە ساڵی ١٩٦٣ کاتێک ڕێبەرایەتی ئۆپۆزیسیۆنی دژی شا و شۆڕشی سپییەکەی کرد. خومەینی لە ساڵی ١٩٦٣دا دەستگیرکرا دوای ئەوەی ڕای گەیاند شا «پیاوێکی داماو و خراپە» کە «دەستی کردووە بە ڕێگەی لەناوبردنی [[ئیسلام]] لە [[ئێران]]دا». سێ ڕۆژ ئاژاوەی گەورە لە سەرانسەری ئێراندا بەدوای خۆیدا ھێنا، بە کوژرانی ١٥٬٠٠٠ کەس بە تەقەی پۆلیس وەک سەرچاوەکانی ئۆپۆزیسیۆن ڕایان گەیاندووە؛ بەڵام سەرچاوە دژە شۆڕشەکان مەزەندە دەکەن کە تەنھا ٣٢ کەس کوژراون. خومەینی دوای ھەشت مانگ لە مانەوە لەژێر چاودێری ماڵەوە ئازاد کرا و بەردەوام بوو لە ھاندانی خەڵک، و ھاوکاریی نزیکی ئێرانی لەگەڵ [[ئیسرائیل]] و پارێزبەندییە دادوەرییەکەی، یان درێژکردنەوەی پارێزبەندیی دیپلۆماسی بۆ کارمەندانی حکوومەتی [[ئەمریکا]] لە [[ئێران]] شەرمەزار کرد. لە تشرینی دووەمی ١٩٦٤دا خومەینی دووبارە دەستگیرکرایەوە و ڕەوانەی مەنفا کرا و لەوێ بۆ ماوەی ١٥ ساڵ مایەوە تا سەرکەوتنی شۆڕش.<ref>Nehzat by Ruhani vol. 1, p. 195, quoted in Moin, p. 75.</ref><ref>Islam and Revolution, p. 17.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180710102230/http://www.emadbaghi.com/en/archives/000592.php</ref> ==== ئایدۆلۆژیای شۆڕشی ئێران ==== {{سەرەکی|ئایدۆلۆژیای شۆڕشی ئێران}} لەم قۆناغە گواستنەوەیەی «بێدەنگیی ناڕازی» دا، ڕاپەڕینی نوێی ئێرانی دەستی کرد بە لاوازکردنی بیرۆکەی [[جیھانی ڕۆژاوا|ڕۆژاواییبوون]] وەک پێشکەوتن کە بنەمای دەسەڵاتی [[عەلمانی]]ی شا بوو، و پێکھێنانی ئایدۆلۆژیای شۆڕشی ١٩٧٩. بیرۆکەی [[جەلال ئال ئەحمەد]] دەربارەی مەیل بۆ ڕۆژاواییبوون (غەربزەدەگی) -وەک کۆمەڵێک نیشانەی ڕۆژاوایی کە دێنە ناو ژیان لە ڕەھەندە کولتووری و شارستانی و فکرییەکاندا بەبێ ئەوەی ھیچ ڕەگێکی لە میراتدا ھەبێت یان ھیچ قووڵایییەکی لە مێژوودا ھەبێت و بەبێ ئەوەی ھاتنەناوەوەی وردەوردە بێت کە ڕێگە بە خۆسازدان بدات- دیدگای [[عەلی شەریعەتی]] بۆ [[ئیسلام]] وەک ڕزگارکەری ڕاستەقینەی جیھانی سێیەم لە داگیرکاری سەرکوتکار، داگیرکاری نوێ، و [[سەرمایەداری]]، و گێڕانەوە باوەکەی [[مورتەزا موتەھەری]] لە باوەڕی [[شیعە]]دا، ھەموویان بڵاوبوونەوە و گوێگر و خوێنەر و لایەنگری زۆریان پەیدا کرد. لەوە گرنگتر، خومەینی مژدەی ئەوەی دا کە شۆڕش، بەتایبەتی شەھیدبوون، دژ بە ستەم و [[دیکتاتۆری]] بەشێکە لە ئیسلامی شیعە، و دەبێت موسڵمانان کاریگەریی [[سەرمایەداریی لیبراڵ]] و [[کۆمۆنیزم]] ڕەتبکەنەوە، ئەو بیرۆکانەی کە ئیلھامبەخشی دروشمی شۆڕش بوون: «نە ڕۆژھەڵاتی، نە ڕۆژاوایی - کۆماری ئیسلامی». دوور لە چاوی ڕای گشتی، خومەینی بیردۆزی «ویلایەتی فەقیھ»ی وەک [[حکوومەت]] پەرەپێدا، کە دەڵێت موسڵمانان -لە ڕاستیدا ھەمووان- پێویستیان بە «سەرپەرشتی» ھەیە، لە شێوەی حوکمڕانی یان سەرپەرشتیکردن لەلایەن فەقیھێکی ئیسلامی پێشەنگ یان فەقیھەکانەوە. ئەم دەسەڵاتە لە کۆتاییدا «تەنانەت لە [[نوێژ]] و [[ڕۆژوو]]ش پێویستر» بوو لە ئیسلامدا چونکە [[ئیسلام]] لە لادان لە شەریعەتی ئیسلامی نەریتی دەپارێزێت و [[ھەژاری]] و [[ستەم]] و «تاڵانکردنی» خاکی ئیسلامی لەلایەن بێگانە بێباوەڕەکانەوە ناھێڵێت. ئەم بیرۆکەیەی حوکمڕانیی فەقیھە ئیسلامییەکان لە ڕێگەی کتێبەکەی «حکوومەتی ئیسلامی و ویلایەتی فەقیھ»، وتارەکانی مزگەوت و قورسی [[کاسێت]]ی قاچاخ کە وتارەکانی خومەینی تێدابوو، لە نێوان تۆڕی قوتابییە ئۆپۆزیسیۆنەکانی خومەینی (قوتابیانی [[حەوزە]] زانستییەکان)، و قوتابیانی پێشوو (پیاوانی ئایینی کۆن وەک [[مورتەزا موتەھەری]]، [[محەممەد بەھەشتی]]، [[محەممەد جەواد باھنەر]]، [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] و [[محەممەد موفتیح]])، و بازرگانە نەریتییەکان (بازاڕییەکان) لە ناوەوەی ئێراندا بڵاوبووەوە.<ref>Mackey, pp. 215, 264–65.</ref><ref>Keddie, pp. 201–07</ref><ref>Mackey, pp. 215, 264–65.</ref><ref>Dabashi, Theology of Discontent (1993), pp. 419, 443</ref><ref>Khomeini; Algar, Islam and Revolution, pp. 52, 54, 80</ref><ref>Taheri, p. 196.</ref> ==== گرووپ و ڕێکخراوە ئۆپۆزیسیۆنەکان ==== گرووپە ئۆپۆزیسیۆنەکانی تر بریتی بوون لە لیبراڵە دەستوورییەکان -بزووتنەوەی ئازادیی ئیسلامیی دیموکرات و چاکسازیخواز لە ئێران، بە سەرۆکایەتی [[مەھدی بازرگان]]، و [[بەرەی نیشتمانیی عەلمانی]]. ئەوان لە چینی ناوەندی شارەکاندا چڕببووەوە و دەیانویست شا پابەند بێت بە دەستووری ساڵی ١٩٠٦ی ئێران لەبری ئەوەی سیستمێکی [[تیۆکراسی]] جێگەی بگرێتەوە، بەڵام بێبەش بوون لەو یەکگرتوویی و ڕێکخستنەی کە ھێزەکانی خومەینی ھەیانبوو. گرووپە [[مارکسیزم|مارکسییەکان]] -بە پلەی یەکەم حیزبی توودەی [[کۆمۆنیست]] لە ئێران و ڕێکخراوی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|فیداییانی خەلق]]- بەھۆی سەرکوتی حکوومەتەوە زۆر لاواز ببوون. سەرەڕای ئەمە، چەکدارەکان ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو لە ڕووخاندنی کۆتایی شا لە شوباتی ١٩٧٩دا. بەھێزترین گرووپی گەریلایی -بزووتنەوەی موجاھیدینی خەلق- چەپی ئیسلامی بوو و دژی ھەژموونی پیاوانی ئایینی بوو وەک ڕەوتێکی دواکەوتوو. ھەندێک لە پیاوانی ئایینی گرنگ شوێن سەرکردایەتی خومەینی نەکەوتن. [[ئایەتوڵڵا مەحموود تالقانی]] پشتگیری [[چەپڕەوی|چەپی]] دەکرد، لەکاتێکدا گەورەترین و کاریگەرترین ئایەتوڵڵا لە [[ئێران]] -[[محەممەد کازم شەریعەتمەداری]]- لە سەرەتادا لە [[سیاسەت]] دوورکەوتەوە و پاشان ھاتە پێشەوە بۆ پشتگیریکردن لە شۆڕشی دیموکراتیک.<ref>Abrahamian (1982), pp. 502–03.</ref><ref>Kurzman, pp. 144–45</ref><ref>Fischer, Michael M.J. (2003). Iran: from religious dispute to revolution (ط. With a new introd.). Madison: University of Wisconsin Press. ص. 194–195. ISBN 0-299-18474-9. مؤرشف من الأصل في ٢٠٢١-٠٨-١٧. : صيانة الاستشهاد: التاريخ والسنة (link)</ref><ref>Abrahamian (1982), p. 479</ref><ref>Mackey, p. 276.</ref> خومەینی کاری بۆ یەکخستنی ئەم ئۆپۆزیسیۆنانە لە پشت خۆیەوە کرد (جگە لە مارکسییە بێباوەڕە نەخوازراوەکان)، بە جەختکردنەوە لەسەر کێشە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی حکوومەتی شا (گەندەڵی، نایەکسانی لە داھات و گەشەپێدان)، لەگەڵ خۆبەدوورگرتن لە وردەکارییەکان لە ناو جەماوەردا کە ڕەنگە ببێتە ھۆی دابەشبوونی لایەنەکان، بەتایبەتی پلانی حوکمڕانیی پیاوانی ئایینی کە پێی وابوو زۆربەی ئێرانییەکان بەھۆی ھەڵمەتی پڕوپاگەندەی [[ئیمپریالیزم|ئیمپریالیست]]ە [[جیھانی ڕۆژاوا|ڕۆژاوایییەکانەوە]] بەرامبەری بەدگومان بوون. لە سەردەمی دوای شادا، ھەندێک لەو شۆڕشگێڕانەی کە لەگەڵ سیستمە [[تیۆکراسی]]یەکەی ئەودا تووشی پێکدادان بوون و لەلایەن بزووتنەوەکەیەوە سەرکوت کران، گازندەیان لەم شێوازی کارکردنەی کرد، بەڵام لە ھەمان کاتدا یەکگرتوویی دژی شا پارێزراو بوو.<ref>Abrahamian, Ervand (1993), Khomeinism: Essays on the Islamic Republic, Berkeley: University of California Press. p. 30</ref><ref>Khomeini and Algar, Islam and Revolution (1981), p. 34</ref><ref>Abrahamian (1982), pp. 478–79</ref><ref>Abrahamian, Ervand (1993) Khomeinism: Essays on the Islamic Republic. University of California Press, p. 30 [source: Liberation Movement, Velayat-e Motlaqah-e Faqih (The jurist's absolute guardianship) (Tehran: Liberation Movement Press, 1988)]</ref><ref>Keddie, p. 240</ref> == شۆڕش == === سەرھەڵدان === تا ساڵی ١٩٧٧، سیاسەتی شا بۆ کرانەوەی سیاسی لە ئارادا بوو. نەیارە [[عەلمانی]]یەکانی شا بە نھێنی دەستیان کرد بە کۆبوونەوە بۆ شەرمەزارکردنی حکوومەت. کۆمەڵەی نووسەرانی [[ئێران]] لە پەیمانگای گووەتە لە [[تاران]] بە سەرکردایەتی ڕۆشنبیری [[چەپڕەوی|چەپ]]، [[سەعید سوڵتانپوور]]، بۆ خوێندنەوەی شیعری دژە حکوومەت کۆبوونەوە. کۆچی دوایی [[عەلی شەریعەتی]] لە [[شانشینی یەکگرتوو]] دوای ماوەیەکی کورت بووە ھۆی خۆپیشاندانێکی تری گشتی، کە [[ئۆپۆزیسیۆن]] شایان بە کوشتنی تۆمەتبار کرد (ھەرچەندە دواتر بڕیار درا کە بە شێوەیەکی سروشتی بە [[جەڵدەی دڵ]] گیانی لەدەستداوە).<ref>Pahlavi, Farah (2004). An Enduring Love: My Life With The Shah. New York, NY: Hyperion Books. ISBN 1-4013-5209-X.</ref><ref>Milani, Abbas (2008). Eminent Persians. ISBN 978-0-8156-0907-0.</ref> زنجیرە ڕووداوەکان بە کۆچی دوایی [[مستەفا خومەینی]]، یاریدەدەری باڵا و کوڕە گەورەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەستی پێکرد کە لە نیوەشەوی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧دا کۆچی دوایی کرد. [[ساواک]] و [[حکوومەتی عێراق]] جەڵدەی دڵیان وەک ھۆکاری مردنەکە ڕاگەیاند، ھەرچەندە ھەم شوێنکەوتوانی ئایەتوڵڵا خومەینی و ھەم گەلی ئێران مردنەکەیان بە گوماناوی دەزانی چونکە لەکاتی دەستبەسەرکردنی لەلایەن پۆلیسەوە ڕاگەیەندرا و ڕاپۆرتە جیاوازەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە کارمەندانی ساواک لە شوێنی ڕووداوەکەدا بوون؛ بۆیە مردنەکەی خرایە ئەستۆی پۆلیسی نھێنی شا، ساواک. خومەینی دوای ڕووداوەکە بێدەنگی ھەڵبژارد، بەڵام لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ھەواڵەکە لە ئێران، شەپۆلێکی ناڕەزایەتی لە چەندین شار و مەراسیمی شیوەن لە شارەکانی [[قوم]]، [[تاران]]، [[یەزد]]، [[مەشھەد]]، [[شیراز]] و [[تەورێز]] بەڕێوەچوو. شیوەنی مستەفا ڕەنگێکی سیاسی وەرگرت بەھۆی پێگەی سیاسیی خومەینی، دژایەتی بەردەوامی بۆ دەسەڵاتی پاشایەتی و دوورخراوەییان. بەم شێوەیە ڕەھەندەکانی مەراسیمەکان لە پێگەی ئایینیی خێزانەکە تێپەڕی.<ref>Harmon, Daniel E. (2004). Ayatollah Ruhollah Khomeini. New York: Infobase Pub. لاپەڕە. 47. ISBN 978-1-4381-0656-4.</ref><ref>Brumberg, Daniel (2001). Reinventing Khomeini: the struggle for reform in Iran. Chicago: University of Chicago Press. لاپەڕە. 92. ISBN 978-0-226-07758-1.</ref> === سەرەتای خۆپیشاندانەکان === لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨دا، وتارێک بە ناونیشانی «ئێران و داگیرکاری سوور و ڕەش» لە ڕۆژنامەی ئیتیلاعاتی نیشتمانیی ڕۆژانەدا بڵاوکرایەوە، کە لەژێر ناوێکی خوازراودا لەلایەن کارمەندێکی حکوومەتەوە نووسرابوو؛ تێدا خومەینی وەک «بەکرێگیراوی [[بەریتانیا]]» و «شاعیرێکی ھیندیی شێت» وەسف کرا کە پیلان دەگێڕن بۆ فرۆشتنی ئێران بە داگیرکارییە نوێیەکان و [[کۆمۆنیست]]ەکان. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی وتارەکەدا، قوتابیانی قوتابخانە ئایینییەکانی شاری [[قوم]] کە بەھۆی سووکایەتیکردن بە خومەینی توڕە ببوون، لەگەڵ پۆلیسدا تێکھەڵچوون. بەگوێرەی حکوومەت، دوو کەس لە تێکھەڵچوونەکاندا کوژران. بەگوێرەی [[ئۆپۆزیسیۆن]]یش، حەفتا کەس کوژران و زیاتر لە پێنجسەد کەسیش بریندار بوون؛ بەڵام ئاماری قوربانییەکان لە سەرچاوە جیاوازەکاندا جیاوازن.<ref>Milani, Abbas (2008). Eminent Persians. ISBN 978-0-8156-0907-0.</ref><ref>Milani, Abbas (22 مايو 2012). The Shah. ISBN 978-0-230-34038-1.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171012054835/http://kurzman.unc.edu/files/2011/06/Kurzman_Qum_Protests.pdf</ref><ref>Abrahamian (1982), p. 505.</ref><ref>Kurzman, p. 38</ref> === یەکگرتنی ئۆپۆزیسیۆن === بەگوێرەی دابونەریتی [[شیعە]]، مەراسیمی یادکردنەوە (کە بە چلە ناسراوە) دوای چل ڕۆژ لە کۆچی دوایی کەسەکە ئەنجام دەدرێت. بە ھاندانی خومەینی (کە ڕای گەیاندبوو خوێنی شەھیدان دەبێت «داری ئیسلام» ئاو بدات)، مەراسیمەکان بۆ یادکردنەوەی کوژرانی قوتابییەکان بەڕێوەچوون و ئەم بۆنەیە بۆ دروستکردنی خۆپیشاندان بەکارھێنرا. بەم شێوەیە، تۆڕێکی نافەرمی لە [[مزگەوت]] و [[بازاڕ]]ەکان کە بۆ ساڵانێک بۆ ئەنجامدانی بۆنە ئایینییەکان بەکارھێنرابوون، تا دەھات وەک ڕێکخراوێکی خۆپیشاندانی ھەماھەنگ یەکدەخران. لە ١٨ی شوباتدا، چل ڕۆژ دوای تێکھەڵچوونەکانی قوم، خۆپیشاندان لە شارە جیاوازەکاندا سەریھەڵدا. گەورەترینیان لە [[تەورێز]] بوو کە گۆڕا بۆ ئاژاوەیەکی بەرفراوان. ھێما حکوومەتییەکان و «ڕۆژاوایییەکان» وەک [[سینەما]] و [[مەیخانە]] و [[بانک]]ە دەوڵەتییەکان و بنکەکانی پۆلیس ئاگریان تێبەردرا. یەکەکانی [[سوپای شاھانەی ئێران]] بۆ گەڕاندنەوەی باری ئاسایی ڕەوانەی شارەکە کران، و ژمارەی کوژراوان بەگوێرەی حکوومەت گەیشتە ٦ کەس، لەکاتێکدا خومەینی ئیدیعای دەکرد سەدان کەس شەھید بوون.<ref>Axworthy, Michael (2013). Revolutionary Iran: A History of the Islamic Republic. ISBN 978-0-19-932226-8</ref><ref>Rubin, Michael (27 نوفمبر 2005). Eternal Iran. لاپەڕە. 90. ISBN 978-1-4039-7710-6.</ref> دوای چل ڕۆژی تر (٢٩ی ئازار)، خۆپیشاندان لە لایەنی کەم ٥٥ شاردا، لەوانەش [[تاران]]، بۆ یادکردنەوەی کوژراوانی خۆپیشاندانەکانی تەورێز ڕێکخرا. لە شێوازێکی پێشبینیکراودا، ئاژاوەی خوێناوی لە شارە گەورەکاندا سەریھەڵدا، و دووبارە دوای چل ڕۆژ لە ١٠ی ئایاردا دووبارە بووەوە. ئەمەش بووە ھۆی ڕووداوێک کە تێدا کۆماندۆکانی سوپا تەقەیان لە ماڵی [[ئایەتوڵڵا شەریعەتمەداری]] کرد، کە بووە ھۆی کوژرانی یەکێک لە قوتابیانی. شەریعەتمەداری ڕاگەیەندراوێکی گشتی بڵاوکردەوە و تێدا پشتگیری خۆی بۆ «حکوومەتێکی دەستووری» و گەڕانەوە بۆ سیاسەتەکانی دەستووری ١٩٠٦ ڕاگەیاند.<ref>https://web.archive.org/web/20140427145920/http://www.newyorker.com/archive/1978/12/18/1978_12_18_134_TNY_CARDS_000322991?currentPage=all</ref><ref>Jervis، Robert (2011). Why Intelligence Fails: Lessons From the Iranian Revolution and the Iraq War. ISBN 0-8014-5761-0.</ref><ref>Abrahamian (1982)</ref><ref>Abrahamian (1982), pp. 510, 512, 513.</ref> === کاردانەوەی حکوومەت === شا بەھۆی خۆپیشاندانەکانەوە تووشی شۆک بوو. ئەوەی دۆخەکەی خراپتر کرد ئەوە بوو کە ئەو لەکاتی قەیرانەکاندا زۆرجار بێبڕیار بوو. لە کردەوەدا، نزیکەی ھەر بڕیارێکی سەرەکی کە دەری دەکرد، ئەنجامی پێچەوانەی بۆ حکوومەتەکەی ھەبوو و شۆڕشگێڕانی زیاتر توڕە دەکرد. شا بڕیاری دا بەردەوام بێت لە پلانی کرانەوەی سیاسی و بڕیاری دا لەبری بەکارھێنانی ھێز دژ بە بزووتنەوەی خۆپیشاندان کە ھێشتا لە سەرەتادا بوو، گفتوگۆ بکات. بەڵێنی دا ھەڵبژاردنی [[دیموکراسی]]ی تەواو بۆ پەرلەمان لە ساڵی ١٩٧٩دا ئەنجام بدات. چاودێری (سانسۆر) کەمکرایەوە و بڕیارێک بۆ یارمەتیدان لە سنووردارکردنی [[گەندەڵی]] لە ناو خێزانی شاھانە و حکوومەتدا داڕژرا. خۆپیشاندەران لەبری دادگا سەربازییەکان، لە دادگا مەدەنییەکاندا دادگایی کران و بە خێرایی ئازاد کران. ھێزە ئەمنییەکانی ئێران لە ساڵی ١٩٦٣ەوە نە مەشقی بەرەنگاربوونەوەی ئاژاوە و نە کەلوپەلی پێویستیان پێدرابوو. ھێزەکانی پۆلیس نەیانتوانی کۆنترۆڵی خۆپیشاندانەکان بکەن، بۆیە زۆرجار سوپا بۆ ئەم مەبەستە بڵاوەپێدەکرا. وەک یەکەم سازشی نیشتمانی، ژەنەڕاڵ [[نیعمەتوڵڵا ناسیریی]] سەرۆکی [[ساواک]]ی توندڕەو بە ژەنەڕاڵ ناسر موقەدەم کە [[میانڕەو]]تر بوو گۆڕدرا. ھەروەھا حکوومەت لەگەڵ ھەندێک لە ڕێبەرە ئایینییەکانی وەک شەریعەتمەداری گفتوگۆی کرد (داوای لێبووردنی لە کۆتایییەکەیان کرد بەھۆی ھێرشکردنە سەر ماڵەکەی). === سەرەتای ھاوین === تا [[ھاوین]]، ئاستی خۆپیشاندانەکان دابەزیبوو - نزیکەی دە ھەزار بەشداربوو لە ھەر شارێکی گەورەدا (جگە لە [[ئەسفەھان]] کە خۆپیشاندانەکان گەورەتر بوون و [[تاران]] کە بچووکتر بوون، خۆپیشاندان لە ھەر ٤٠ ڕۆژێکدا ئەنجام دەدرا). سەرەڕای بەردەوامیی گرژییەکان، وەھا دیار بوو کە سیاسەتی شا کاری کردووە، ئەمەش وای لە جەمشید ئامۆزگار کرد ڕابگەیەنێت کە «قەیرانەکە کۆتایی ھاتووە». شیکارییەکی [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] (CIA) گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە [[ئێران]] «لە دۆخێکی شۆڕشگێڕی یان تەنانەت پێش شۆڕشدا نییە». لە ڕاستیدا، ئەم ڕووداوانەی دواتر لە ئێراندا زۆرجار وەک یەکێک لە کاریگەرترین سوپرایزە ستراتیژییەکان ناودەبرێن کە [[ئەمریکا]] لە دوای دامەزراندنی دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی لە ساڵی ١٩٤٧ەوە بینیوویەتی. وەک نیشانەیەک بۆ کەمکردنەوەی سنووردارکردنەکانی حکوومەت، ڕێگە بە سێ لە ڕێبەرە دیارەکانی ئۆپۆزیسیۆنی بەرەی نیشتمانیی [[عەلمانی]] درا: [[کەریم سەنجابی]]، [[شاپوور بەختیار]] و [[داریووش فرووھەر]] کە نامەیەکی کراوە بۆ شا بنووسن و داوای سەروەری بکەن بەگوێرەی [[دەستووری ئێران]].<ref>Kurzman, p. 117</ref><ref>Carter, Jimmy, Keeping the Faith: Memoirs of a president, Bantam, 1982, p.438</ref><ref>See pages 80–101 in Jones, Milo L. and؛ Silberzahn, Philippe (2013). Constructing Cassandra, Reframing Intelligence Failure at the CIA, 1947–2001. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-9336-0.</ref> === دەستپێکردنەوەی خۆپیشاندانەکان === ==== ڕووداوی سینەما ڕێکسی ئابادان ==== لە ١٩ی ئابی ١٩٧٨دا، سینەما ڕێکس لە شاری [[ئابادان]] لە [[باشووری ڕۆژاوای ئێران]] ئاگری تێبەربوو، کە بووە ھۆی سووتانی ٤٢٢ کەس تا گیانیان لەدەستدا. ئەم ڕووداوە کاتێک دەستی پێکرد کە چوار پیاو بە مەبەست دەرگاکانیان بەست و شوێنەکەیان بە [[بەنزین]] تێقاند پێش ئەوەی [[ئاگر]]ی تێبەردەن. [[خومەینی]] [[محەممەدڕەزا شا|شای]] و [[ساواک]]ی بە بەرپرسیار زانی، ھەروەھا جەماوەریش شایان بە ئەنجامدانی ئەم کارە تۆمەتبار کرد و وەک ھەنگاوێکی لادەر بۆ تێکدانی ناوبانگی شۆڕشگێڕان سەیریان دەکرد، سەرەڕای سووربوونی حکوومەت لەسەر ئەوەی دەستی لەو کارەدا نەبووە. دەیان ھەزار کەس ڕژانە سەر شەقامەکان و ھاواریان دەکرد «سووتانی شا!» و «شا تاوانبارە!». لەکاتێکدا حکوومەتی ئێران لە سەرەتادا «[[مارکسیزم|مارکسیستە]] موسڵمانەکان»ی تۆمەتبار کرد و دواتر ڕای گەیاند کە ئەوان ئاگرەکەیان کردووەتەوە. ھێنری برێکت، ئەفسەری کاروباری سیاسی و سەربازی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە تاران لە نێوان ساڵانی ١٩٧٢ بۆ ١٩٧٦ و بەرپرسی مێزی [[ئێران]] لە وەزارەتی دەرەوەی [[ئەمریکا]] لە نێوان ساڵانی ١٩٧٨ بۆ ١٩٨١، وتی: «لەو کاتەدا، ڕاپۆرتێکی زۆر کورتمان لە ڕێگەی نێوەندگیری [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] لە [[ساواک]] بەدەست گەیشت کە ئەوەی دووەمیان بەرپرسیارە لە ڕووداوەکە.»<ref>https://web.archive.org/web/20170920044720/https://www.economist.com/news/books-and-arts/21565582-why-did-iran-favour-reactionary-shia-divine-over-wealth-creating-king</ref><ref>Afkhami, R. Gholam (2009) The life and times of the Shah University of California Press, page 465 & 459, (ردمك 0-520-25328-0)</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180128132835/https://www.loc.gov/resource/mfdip.2004pre01/?sp=54</ref> ==== دەستنیشانکردنی جەعفەر شەریف ئیمامی بە سەرۆک وەزیران ==== تا مانگی ئاب، خۆپیشاندانەکان چووبوونە قۆناغێکی زۆر بەھێزترەوە و ژمارەی خۆپیشاندەران بۆ سەدان ھەزار کەس زیادی کردبوو. لە ھەوڵێکدا بۆ کەمکردنەوەی توندیی ھەڵاوسان، ئیدارەی [[ئامۆزگار]] خەرجییەکانی کەمکردەوە و کارە بازرگانییەکانی سنووردار کرد، بەڵام ئەم کەمکردنەوانە بوونە ھۆی زیادبوونی بەرچاوی دەرکردنی کرێکاران - بەتایبەتی لە نێوان گەنجان، کەسانی بێ بەھرە و کرێکارانی نێر کە لە ناوچەکانی چینی کرێکاردا دەژیان. تا ھاوینی ١٩٧٨، چینی کرێکار بە ژمارەیەکی زۆرەوە پەیوەندییان بە خۆپیشاندانەکانی سەر شەقامەوە کرد. جگە لەوەش، مانگی [[ڕەمەزان]]ی پیرۆز بوو، کە بووە ھۆی زیادبوونی ھەستی ئایینی لە نێوان زۆرێک لە خەڵکدا. زنجیرەیەک خۆپیشاندانی پەرەسەندوو لە شارە گەورەکاندا سەریھەڵدا، ئاژاوەی خوێناوی لە [[ئەسفەھان]] ڕوویدا کاتێک خۆپیشاندەران بۆ ئازادکردنی [[ئایەتوڵڵا جەلالەددین تاھیری]] جەنگان. لە ١١ی ئابدا باری نائاسایی لە شارەکەدا ڕاگەیەندرا و ھێماکانی کولتووری ڕۆژاوایی و باڵەخانە حکوومەتییەکان سوتێنران، ھەروەھا پاسێکی پڕ لە کرێکاری ئەمریکی بۆمبڕێژکرا. بەھۆی شکستھێنانی لە ڕاگرتنی خۆپیشاندانەکان، [[جەمشید ئامۆزگار]] دەستلەکارکێشانەوەی خۆی پێشکەش کرد. شا تا دەھات ھەستی دەکرد کۆنترۆڵی دۆخەکەی لەدەست دەدات و ھیوای دەخواست لە ڕێگەی سازشی تەواوەوە کۆنترۆڵی بکاتەوە. بڕیاری دا [[جەعفەر شەریف ئیمامی]] بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران دەستنیشان بکات، کە سەرۆک وەزیرانێکی دێرین بوو. ئیمامی بەھۆی پەیوەندییە خێزانییەکانی لەگەڵ پیاوانی ئایینی ھەڵبژێردرا، بەڵام لە سەردەمی سەرۆکایەتی پێشووتریدا ناوبانگی بە [[گەندەڵی]] دەرکردبوو. بە ڕێنمایی شا، شەریف ئیمامی بە شێوەیەکی کارا دەستی بە سیاسەتی «جێبەجێکردنی داواکارییەکانی ئۆپۆزیسیۆن پێش ئەوەی داوای بکەن» کرد. حکوومەت حیزبی [[ڕەستاخیزی]] ھەڵوەشاندەوە و ڕەوایی بە ھەموو حیزبە سیاسییەکان دا و زیندانییە سیاسییەکانی ئازاد کرد، ئازادی ڕادەربڕینی زیاد کرد، دەسەڵاتی ساواکی کەمکردەوە و ٣٤ لە سەرکردەکانی دوورخستەوە، [[گازینۆ]] و [[یانەی شەوانە|یانە شەوانەکانی]] داخست و ڕۆژژمێری ئیمپراتۆری ھەڵوەشاندەوە. حکوومەت ھەروەھا دەستی کرد بە دادگاییکردنی بەرپرسانی گەندەڵ و ئەندامانی خێزانی شاھانە. شەریف ئیمامی چووە ناو گفتوگۆ لەگەڵ [[ئایەتوڵڵا شەریعەتمەداری]] و [[کەریم سەنجابی]] ڕێبەری بەرەی نیشتمانی بۆ یارمەتیدان لە ڕێکخستنی ھەڵبژاردنەکانی داھاتوو. چاودێری بە کردەیی کۆتایی ھات و [[ڕۆژنامە]]کان دەستیان کرد بە بڵاوکردنەوەی ھەواڵی بەرفراوان دەربارەی خۆپیشاندانەکان کە زۆرجار زۆر مەترسیدار و نەرێنی بوون بۆ شا. ھەروەھا [[پەرلەمان]] دەستی کرد بە دەرکردنی بڕیار دژی [[حکوومەت]].<ref>Kurzman, p. 61</ref> ==== ڕاگەیاندنی باری نائاسایی و ھەینیی ڕەش ==== {{سەرەکی|ھەینیی ڕەش (١٩٧٨)}} ٤ی ئەیلوول [[جەژنی ڕەمەزان]] بوو، کە پشووی جەژنی کۆتایی مانگی [[ڕەمەزان]]ە. مۆڵەتی نوێژی بەکۆمەڵ لە دەرەوە درا، کە ٢٠٠٬٠٠٠ تا ٥٠٠٬٠٠٠ کەس ئامادە بوون. پیاوانی ئایینی جەماوەرەکەیان لە ڕێپێوانێکی گەورەدا بە ناوەندی [[تاران]]دا ئاراستە کرد (شا لە [[ھەلیکۆپتەر]]ەکەیەوە سەیری ڕێپێوانەکەی دەکرد بە نیگەرانی و سەرسووڕمانەوە). لە ٧ی ئەیلوولدا خۆپیشاندانی گەورەتر لە تاران ڕوویدا کە زیاتر لە نیو ملیۆن کەس ئامادە بوون و گەورەترین گردبوونەوە بوو لە ئێران تا ئەو کاتە. خۆپیشاندەران دروشمی وەک «مەرگ بۆ پاشایەتی پەھلەوی»یان دەوتەوە و بۆ یەکەمجار داوای گەڕانەوەی [[خومەینی|ئایەتوڵڵا خومەینی]] و دامەزراندنی کۆماری ئیسلامییان کرد. لە نیوەشەوی ٨ی ئەیلوولدا، شا باری نائاسایی لە تاران و ١١ شاری سەرەکی تری وەک [[کەرەج]]، [[قوم]]، [[تەورێز]]، [[مەشھەد]]، [[ئەسفەھان]]، [[شیراز]]، [[ئابادان]]، [[ئەھواز]]، [[قەزوین]]، [[جەھرەم]] و [[کازروون]] لە سەرانسەری وڵات ڕاگەیاند. ھەموو جۆرە خۆپیشاندانێکی سەر شەقام قەدەغە کرا و باری قەدەغەی ھاتوچۆ لە شەودا سەپێنرا. فەرماندەی باری نائاسایی لە [[تاران]] ژەنەڕاڵ [[غوڵام عەلی ئۆوەیسی]] بوو کە بە «قەسابەکەی ئێران» دەناسرایەوە؛ بەڵام شا ڕوونی کردەوە کە ھەر کە باری نائاسایی ھەڵگیرا، بەنیازی بەردەوامبوونە لە کرانەوەی سیاسی و حکوومەتە مەدەنییەکەی شەریف ئیمامی ھێشتەوە، بەو ھیوایەی خۆپیشاندەران لە چوونە سەر شەقامەکان دوور بکەونەوە. سەرەڕای ئەوەش، ٥٠٠٠ خۆپیشاندەر ڕژانە سەر شەقامەکان، یان وەک ئاڵنگارییەک یان چونکە گوێیان لە ڕاگەیەندراوەکە نەبوو، و لە مەیدانی ژاڵە ڕووبەڕووی سەربازەکان بوونەوە. دوای ئەوەی تەقەی ھۆشداری نەیتوانی جەماوەرەکە بڵاوە پێ بکات، ھێزەکان ڕاستەوخۆ تەقەیان لە خۆپیشاندەران کرد، کە بووە ھۆی کوژرانی ٦٤ کەس، ژەنەڕاڵ ئۆوەیسی ئیدیعای کرد کە ٣٠ سەرباز لەلایەن [[نیشانەشکێن]]ە چەکدارەکانەوە لە باڵەخانەکانی دەوروبەر کوژراون. پێکدادانەکانی تری درێژایی ڕۆژەکە (کە [[ئۆپۆزیسیۆن]] ناوی لێنابوو [[ھەینیی ڕەش (١٩٧٨)|ھەینیی ڕەش]]) ژمارەی کوژراوانی ئۆپۆزیسیۆنی گەیاندە ٨٩ کەس.<ref>https://web.archive.org/web/20200308172748/http://www.bookna.com/vdcdko0x.yt0kj6a22y.html</ref><ref>Abrahamian (1982), 1982 pp. 635, 636</ref><ref>Ganji, Manouchehr (2002). Defying the Iranian Revolution. ISBN 978-0-275-97187-8. مؤرشف من الأصل في 2020-03-08.</ref> ==== کاردانەوەکان بەرامبەر بە ھەینیی ڕەش ==== کوژراوەکان وڵاتیان تووشی شۆک کرد و زیانی گەورەیان بە ھەر ھەوڵێکی ئاشتەوایی نێوان [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شا]] و [[ئۆپۆزیسیۆن]] گەیاند. لە سەرەتادا، میدیاکانی ڕۆژاوا و ئۆپۆزیسیۆن ڕایان گەیاند کە ژمارەی قوربانییەکان گەیشتووەتە «١٥٬٠٠٠ کەس لە نێوان کوژراو و برینداردا»، ھەرچەندە ڕاپۆرتەکانی بەرپرسانی حکوومەتی ئێران ئاماژەیان بەوە کرد کە نزیکەی ٨٦ کەس لە [[تاران]] لە ماوەی ئەو ڕۆژەدا گیانیان لەدەستداوە. [[میشێل فوکۆ]]، ڕۆژنامەنووسی فەڕەنسی کە ھەمیشە سەرچاوەی تایبەتی ھەبوو، ڕای گەیاند کە ژمارەی کوژراوان لە نێوان ٢٠٠٠ تا ٣٠٠٠ کەس بووە لە [[مەیدانی ژاڵە]]، پاشان ژمارەکە بەرزبووەوە بۆ ٤٠٠٠ کۆچکردوو. [[ئەندرو وایتلی]] پەیامنێری [[بی بی سی]] لە [[ئێران]] ڕای گەیاند کە ژمارەی کوژراوان گەیشتووەتە ھەزاران کەس. ھەروەھا سەرکردایەتی ئایینی ڕای گەیاند کە «ھەزاران کەس لەلایەن ھێزە [[زایۆنیزم|زایۆنیستەکانەوە]] کوژراون.» ئەمەش بووە پاساوێک بۆ ڕەتکردنەوەی ھەر سازشێکی تر لەگەڵ حکوومەتدا. شا خۆی بە ڕووداوەکانی ھەینیی ڕەش تۆقیبوو و بە توندی ڕەخنەی لە ڕووداوەکان گرت، ھەرچەندە ئەمە کاریگەرییەکی کەمی ھەبوو لەسەر دیدگای گشتی کە وەک بەرپرسیار لە تەقەکردنەکان سەیری دەکرد. لەکاتێکدا باری نائاسایی بەردەوام بوو، حکوومەت بڕیاری دا ھیچ خۆپیشاندان یان مانگرتنێکی تر بڵاوە پێ نەکات (بە وتەی شەریف ئیمامی «باری نائاسایی بەبێ بوونی یاسایەکی سەربازیی توند»)، لەبری ئەوە بەردەوام بوو لە گفتوگۆ لەگەڵ سەرکردەکانی خۆپیشاندانەکان. لە ئەنجامدا، زۆرجار گردبوونەوە ناڕەزایەتییەکان بەبێ دەستوەردانی ڕژدی لەلایەن سەربازەکانەوە ڕووی دەدا.<ref>Pahlavi, Mohammad Reza Shah (2003) Answer to History Irwin Pub, page 160, ISBN 978-0-7720-1296-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151030124928/https://www.youtube.com/watch?v=r5755xzFSbY</ref><ref>Taheri, 1985 p. 223</ref> === مانگرتنی گشتی، ئۆپۆزیسیۆنی ڕوو لە زیادبوون، و حکوومەتی سەربازی === ==== مانگرتنەکان لەسەر ئاستی نیشتمانی ==== لە ٩ی ئەیلوولدا، ٧٠٠ کرێکار لە پاڵاوگەی سەرەکیی [[نەوت]] لە [[تاران]] مانیان گرت، و لە ١١ی ئەیلوولدا ھەمان شت لە پاڵاوگەکانی ٥ شاری تر ڕوویدا. لە ١٣ی ئەیلوولدا، فەرمانبەرانی حکوومەتی ناوەندی لە تاران بە شێوەیەکی ھاوکات مانیان گرت. تا کۆتایی مانگی تشرینی یەکەم، مانگرتنێکی گشتی لە سەرانسەری وڵات ڕاگەیەندرا، بە جۆرێک کرێکاران لە نزیکەی ھەموو پیشەسازییە سەرەکییەکان وازیان لە کارەکانیان ھێنا و زۆرترین زیانیش بەر پیشەسازیی نەوت و [[میدیا]] چاپکراوەکان کەوت. «لێژنەی مانگرتن»ی تایبەت لە ھەموو پیشەسازییە سەرەکییەکان بۆ ڕێکخستن و ھەماھەنگی چالاکییەکان دامەزران. شا ھەوڵی نەدا مانگرتووەکان لەناو ببات، بەڵکو لەبری ئەوە زیادکردنی مووچەی بەرچاوی پێدان، و ڕێگەی دا بەو مانگرتووانەی لە خانوووە حکوومەتییەکاندا دەژین لە ماڵەکانیاندا بمێننەوە. تا سەرەتای تشرینی دووەم، زۆرێک لە بەرپرسانی گرنگ لە حکوومەتی شادا داوای گرتنەبەری ڕێوشوێنی توندیان لە شا دەکرد بۆ گەڕاندنەوەی مانگرتووەکان بۆ سەر کار.<ref>https://web.archive.org/web/20171012055119/https://repositories.lib.utexas.edu/handle/2152/21097</ref><ref>Kurzman</ref><ref>Abrahamian (1982), p. 515</ref> === خومەینی بەرەو ڕۆژاوا دەچێت === بەو ھیوایەی پەیوەندییەکانی [[خومەینی]] لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆن ببچڕێنێت، شا فشاری خستە سەر حکوومەتی [[عێراق]] بۆ دەرکردنی ئەو لە [[نەجەف]]. خومەینی عێراقی بەجێھێشت و چووە ناو خانوویەک کە لەلایەن ئێرانییە دوورخراوەکانەوە لە گوندی [[نوفل لۆشاتۆ]] لە نزیک [[پاریس]]ی [[فەڕەنسا]] کڕدرابوو. شا ھیوای دەخواست خومەینی لە [[حەوزە]] زانستییەکانی [[نەجەف]] و مزگەوتەکانی داببڕێت و لە بزووتنەوەی ناڕەزایەتی دوور بکەوێتەوە. لەکاتێکدا پلانەکە بە شێوەیەکی خراپ پێچەوانە بووەوە؛ بەھۆی پەیوەندییە تەلەفۆنی و پۆستییە نایابەکانی فەڕەنساوە (بەراورد بە عێراق)، لایەنگرانی ئێرانیان بە [[شریت]] و تۆماری وتارەکانی پڕکرد. لەوەش خراپتر بۆ شا، میدیاکانی ڕۆژاوا دەستبەجێ خومەینییان خستە ناو بازنەی بایەخەوە. زۆری نەخایاند ناوی خومەینی لە ڕۆژاوا بووە ناوێکی ئاشنا، و دەیگوت کە ئەو بەدوای دەسەڵاتدا ناگەڕێت، بەڵکو لەبری ئەوە ھەوڵ بۆ «ڕزگارکردنی» گەلەکەی لە «ستەم» دەدات. لە تشرینی دووەمدا، کەریم سەنجابی ڕێبەری [[بەرەی نیشتمانیی عەلمانی]] بەرەو پاریس بەڕێکەوت بۆ دیداری [[خومەینی]]. ھەردوولا ڕێککەوتنێکیان بۆ پڕۆژەی دەستوورێک واژوو کرد کە «ئیسلامی و دیموکراتیک» بێت. ئەمە ئاماژە بوو بۆ ھاوپەیمانیی فەرمی ئێستای نێوان پیاوانی ئایینی و ئۆپۆزیسیۆنی عەلمانی. خومەینی کەسایەتییە ڕۆژاوایییەکانی (وەک [[سادق قوتبزادە]] و [[ئیبراھیم یەزدی]]) وەک وتەبێژی ئۆپۆزیسیۆنی گشتی دیاری کرد، و کاتێک ڕۆژنامەنووسە ئەورووپییەکان پرسیاریان لێکرد چی شوێنی ڕژێمی پاشایەتی دەگرێتەوە، خومەینی بۆ یەکەمجار زاراوەی «کۆماری ئیسلامی» بەکارھێنا، لەبری «حکوومەتی ئیسلامی» کە پێشتر باو بوو.<ref>Harney</ref><ref>Abrahamian (1982), pp. 641 - 642</ref> === بەردەوامیی ململانێ و دامەزراندنی حکوومەتێکی سەربازی === خۆپیشاندانەکانی سەر شەقام بە ھەموو ھێزێکەوە بەبێ وەڵامێکی ئەوتۆی سوپا بەردەوام بوون؛ تا کۆتایی تشرینی یەکەم، بەرپرسانی حکوومەت بە کردەیی [[زانکۆی تاران]]یان بۆ قوتابیانی خۆپیشاندەر چۆڵکرد. لەوەش خراپتر ئەوە بوو کە ئۆپۆزیسیۆن تا دەھات پڕچەکتر دەبوو و تەقەیان لە سەربازەکان دەکرد و ھێرشیان دەکردە سەر بانک و باڵەخانە حکوومەتییەکان. لە ٥ی تشرینی دووەمدا، خۆپیشاندانەکانی زانکۆی تاران دوای ھەڵگیرسانی شەڕ لەگەڵ سەربازە چەکدارەکاندا کوژراوی لێکەوتەوە. لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا، تاران تووشی ئاژاوەیەکی بەرفراوان بوو. کۆمەڵێک لە ھێما ڕۆژاوایییەکان وەک [[سینەما]] و [[فرۆشگا]] گەورەکان، جگە لە باڵەخانە حکوومەتییەکان و بنکەکانی پۆلیس، دەستیان بەسەردا گیرا و تاڵان کران و سووتێنران. باڵیۆزخانەی [[بەریتانیا]] لە تاران بەشێکی سووتا و ڕووبەڕووی کاری تێکدەرانە بووەوە، باڵیۆزخانەی [[ئەمریکا]]ش خەریک بوو ھەمان چارەنووسی ھەبێت (ئەم ڕووداوە لای چاودێرانی بیانی بە «ڕۆژی سووتانی تاران» ناسرا). لەگەڵ لەدەستدەرچوونی کۆنترۆڵی دۆخی شەقامەکان، زۆرێک لە کەسایەتییە ناسراو و خاوەن ناوبانگەکان لە ناوخۆی وڵاتدا دەستیان کرد بە نزیکبوونەوە لە شا، و تکایان لێدەکرد پشێوییەکان ڕابگرێت. لە ٦ی تشرینی دووەمدا، شا شەریف ئیمامی لە پۆستی سەرۆک وەزیران لادا، و بڕیاری دا حکوومەتێکی سەربازی لە شوێنی دابمەزرێنێت، و ژەنەڕاڵ [[غوڵامڕەزا ئەزھەری]] وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا بەھۆی شێوازە میانڕەوەکەی لە مامەڵەکردن لەگەڵ دۆخەکەدا. لە ھەمان ڕۆژدا، شا وتارێکی لە تەلەڤیزیۆنی ئێران پێشکەش کرد. وەک «پادشا» ئاماژەی بە خۆی کرد، لەبری «شاھنشاە» (پاشای پاشاکان) کە پێشتر سوور بوو لەسەر ئەوەی بەو ناوە بانگ بکرێت. لە وتارەکەیدا وتی «من دەنگی شۆڕشەکەتانم بیست»... «ئەم شۆڕشە تەنھا دەتوانێت لەلایەن منەوە، پاشای ئێران، پشتگیری بکرێت». داوای لێبووردنی کرد بۆ ئەو ھەڵانەی لە سەردەمی حوکمڕانیدا کرابوون، و بەڵێنی دا کە دەستەبەری نەبوونی گەندەڵی بکات. وتی کە دەست دەکات بە کارکردن لەگەڵ [[ئۆپۆزیسیۆن]] بۆ گەیشتن بە [[دیموکراسی]]، و حکوومەتێکی ھاوپەیمانی پێکدەھێنێت. وتارەکە کاتێک دەرکەوت کە شۆڕشگێڕان ھەستیان بە لاوازیی شا کرد و «بۆنی خوێنیان کرد». [[خومەینی]] ڕای گەیاند کە ھیچ ئاشتەوایییەک لەگەڵ شا نابێت و داوای لە ھەموو ئێرانییەکان کرد بۆ ڕووخاندنی. دەسەڵاتە سەربازییەکان باری نائاسایییان لە [[پارێزگای خوزستان]] (پارێزگای سەرەکی بەرھەمھێنانی [[نەوت]] لە [[ئێران]]) ڕاگەیاند و ھێزەکانیان لە دامەزراوە نەوتییەکاندا بڵاوە پێکرد. ھەروەھا ئەندامانی ھێزی دەریایی وەک ھێزێکی لێدان لە پیشەسازیی نەوتدا بەکارھێنران. ڕێپێوانەکانی سەر شەقام کەمی کرد، و بەرھەمھێنانی نەوت دووبارە دەستی بە زیادبوون کردەوە و گەیشتە ئاستەکانی پێش شۆڕش. وەک گورزێکی سیمبوولی بۆ ئۆپۆزیسیۆن، [[کەریم سەنجابی]] کە لە [[پاریس]] سەردانی خومەینی کردبوو، لەکاتی گەڕانەوەی بۆ ئێران دەستگیرکرا. سەرەڕای ئەوەش، حکوومەت بەردەوام بوو لە سیاسەتی سازش و گفتوگۆ. شا فەرمانی دەستگیرکردنی ١٠٠ بەرپرسی حکوومەتەکەی بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] دا، لەوانە [[ئەمیر عەباس ھووەیدا]] سەرۆک وەزیرانی پێشوو و [[نیعمەتوڵڵا ناسیری]] سەرۆکی پێشووی [[ساواک]]. === خۆپیشاندانەکانی موحەڕەم === خومەینی حکوومەتە سەربازییەکەی شەرمەزار کرد و داوای بەردەوامیی خۆپیشاندانەکانی کرد. ڕێکخەرانی خۆپیشاندانەکان پلانیان دانابوو بۆ زنجیرەیەک خۆپیشاندانی پەرەسەندوو لە ماوەی مانگی [[موحەڕەم]]ی ئیسلامیدا، کە لە ڕۆژانی [[تاسووعا]] و [[عاشوورا]]دا دەگاتە لووتکە بۆ یادکردنەوەی شەھیدبوونی ئیمام [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێنی کوڕی عەلی]] (د. خ)، ئیمامی سێیەمی [[شیعە]]کان. لەکاتێکدا دەسەڵاتە سەربازییەکان خۆپیشاندانەکانی سەر شەقامیان قەدەغە کرد و باری قەدەغەی ھاتوچۆیان درێژکردەوە، [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شا]] تووشی نیگەرانییەکی قووڵ بوو سەبارەت بە توندوتیژییە ئەگەرییەکان. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٨دا، [[خۆپیشاندانەکانی موحەڕەم]] دەستیان پێکرد و بەم ناوە ناونران چونکە لە مانگی موحەڕەمی ئیسلامیدا دەستیان پێکردبوو. خۆپیشاندانەکانی موحەڕەم بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش گەورە و چارەنووسساز بوون. زیاتر لە دوو ملیۆن خۆپیشاندەر ڕژانە سەر شەقامەکان، و لە [[مەیدانی شەھیاد]] ([[مەیدانی ئازادیی]] ئێستا) کۆبوونەوە. زۆرجار خۆپیشاندەران شەوانە دەھاتنە دەرەوە و باری سنوورداری قەدەغەی ھاتوچۆیان ڕەتدەکردەوە (زۆرجار دەچوونە سەر سەربانی ماڵەکان و ھاواریان دەکرد «اللە اکبر»)، و حکوومەت ھەواڵی گیانلەدەستدانی لایەنی کەم ١٢ کەسی ڕاگەیەندرا. لە [[قەزوین]]، ژمارەیەک خۆپیشاندەر لەژێر دەبڵەکاندا مانەوە و کوژران. خۆپیشاندەران داوایان دەکرد [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەدڕەزا شا پەھلەوی]] لە دەسەڵات دوور بکەوێتەوە و ئایەتوڵڵای مەزن ڕووحوڵڵا خومەینی لە مەنفا بگەڕێتەوە. خۆپیشاندانەکان بە خێرایییەکی زۆر زیادیان کرد، بە جۆرێک لە ھەفتەی یەکەمدا ژمارەیان گەیشتە نێوان شەش ملیۆن بۆ نۆ ملیۆن کەس. نزیکەی ١٠٪ی کۆی دانیشتووان لە [[خۆپیشاندانەکانی موحەڕەم]]دا ڕژانە سەر شەقامەکان. خۆپیشاندانەکان ھەم لە سەرەتا و ھەم لە کۆتایی مانگی [[موحەڕەم]]دا سەرکەوتوو بوون، و شا دواتر لەو مانگەدا لە دەسەڵات دوورکەوتەوە. دوای سەرکەوتنی ئەوەی دواتر بە شۆڕش ناسرا، ئایەتوڵڵای مەزن [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] وەک ڕێبەرێکی ئایینی و سیاسیی گەڕایەوە بۆ ئێران. خومەینی بۆ ساڵانێکی زۆر ڕێبەری ئۆپۆزیسیۆنی شا بوو، و ناوبانگی دوای کۆچی دوایی مامۆستاکەی، زانای ناسراو [[ئایەتوڵڵای مەزن]] [[عەبدولکەریم حائیری یەزدی|یەزدی حائیری]] لە ساڵانی سییەکانی سەدەی ڕابردوودا زیادی کرد. تەنانەت لە ساڵانی دوورخراوەییدا، خومەینی ھەر بە پەیوەستداری لە [[ئێران]]دا مابووەوە و لە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران پشتگیری لە خۆپیشاندانەکان دەکرد، و ڕای گەیاند کە «ئازادی و ڕزگاربوون لە کۆت و بەندەکانی [[ئیمپریالیزم]]» نزیکە.<ref>https://web.archive.org/web/20171227042904/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2080036_2080037_2080043,00.html</ref><ref>Abrahamian (1982), pp. 642-644.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180710133031/https://www.biography.com/people/ayatollah-ruhollah-khomeini-13680544</ref> === ڕێپێوانەکانی تاسووعا و عاشوورا === لەگەڵ نزیکبوونەوەی ڕۆژانی [[تاسووعا]] و [[عاشوورا]] (١٠ و ١١ی [[کانوونی یەکەم]])، شا دەستی کرد بە پاشەکشە. لە دانوستانەکاندا لەگەڵ [[ئایەتوڵڵا شەریعەتمەداری]]، شا فەرمانی ئازادکردنی ١٢٠ زیندانی سیاسی و [[کەریم سەنجابی]] دا، و لە ٨ی کانوونی یەکەمدا قەدەغەی سەر خۆپیشاندانەکانی سەر شەقامی ھەڵوەشاندەوە. مۆڵەت بۆ خۆپیشاندەران دەرچوو، و ھێزەکان لە ڕێڕەوی ڕێپێوانەکان دوورخرانەوە. لە بەرامبەردا، شەریعەتمەداری بەڵێنی دا کە دڵنیایی بدات ھیچ توندوتیژییەک لەکاتی خۆپیشاندانەکاندا ڕوو نادات. لە ١٠ و ١١ی کانوونی یەکەم، ڕۆژانی [[تاسووعا]] و [[عاشوورا]]، لە نێوان شەش بۆ نۆ ملیۆن نەیاری شا لە سەرانسەری [[ئێران]] خۆپیشاندانیان کرد. [[ئایەتوڵڵا تالقانی]] و کەریم سەنجابی ڕێبەری بەرەی نیشتمانی ڕێپێوانەکانیان بەڕێوەبرد، کە ئەمەش ھێمای «یەکگرتوویی» [[ئۆپۆزیسیۆنی عەلمانی]] و ئایینی بوو. پیاوانی ئایینی و بازرگانانی بازاڕ چاودێری ئەم گردبوونەوەیەیان دەکرد، و ئەو خۆپیشاندەرانەی ھەوڵیان دەدا توندوتیژی دەست پێ بکەن، کۆنترۆڵ کران. === دوورخرانەوەی شا و گەڕانەوەی خومەینی === لە ١٣ی کانوونی دووەمدا، نزیکەی دوو ملیۆن کەس لە سی شاردا خۆپیشاندانیان کرد و داوای گەڕانەوەی خومەینی و دەرکردنی شایان دەکرد. لە ١٦ی کانوونی دووەم کاتێک [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شا]] وڵاتی بەرەو [[قاھیرە]] بەجێھێشت (بەگوێرەی ئەوەی شا لە چاوپێکەوتنەکەیدا لە فڕۆکەخانە و پێش سواربوونی فڕۆکەکە وتی: «ھەست بە ماندووێتی دەکەم و پێویستم بە پشووە»)، سەدان ھەزار کەس بۆ ئاھەنگگێڕان بەم بۆنەیەوە ڕژانە سەر شەقامەکان. لە ١٩ی کانوونی دووەمدا، دوای ئەوەی [[خومەینی]] داوای «[[گشتپرسی]] سەر شەقام»ی کرد بۆ دیاریکردنی ئەرکی ڕژێمی پاشایەتی و حکوومەتی [[شاپوور بەختیار]]، تەنھا لە [[تاران]] زیاتر لە ملیۆنێک کەس ڕژانە سەر شەقامەکان. لە ٢٣ی کانوونی دووەمدا فڕۆکەخانەکان داخران بۆ ڕێگریکردن لە ھاتنە ناوەوەی خومەینی. لە ٢٧ و ٢٨ی کانوونی دووەمدا چەند کەسێک لەکاتی خۆپیشاندانەکان بۆ داخستنی [[فڕۆکەخانە]] کوژران. لە کۆتاییدا لە ١ی شوباتی ١٩٧٩دا زیاتر لە سێ ملیۆن کەس بۆ پێشوازیکردن لە گەڕانەوەی خومەینی ھاتنە سەر شەقامەکان. ئایەتوڵڵا ڕووحوڵڵا خومەینی دوای ١٤ ساڵ لە مەنفای سیاسی گەڕایەوە [[ئێران]]. زۆرێک لە کۆمەڵگەی ئێرانی ھەستیان بە خۆشی دەکرد بەرامبەر بەو شۆڕشەی کە لە ڕێدا بوو. سیاسییە عەلمانی و چەپەکان سەرنجیان خستبووە سەر بزووتنەوەکە بە ھیوای بەدەستھێنانی دەسەڵات لە پاشکۆیدا، بە پشتگوێخستنی ئەو ڕاستییەی کە خومەینی تەواو دژەبوو بۆ ئەو ھەڵوێستانەی ئەوان پشتگیرییان لێ دەکرد. لەکاتێکدا بۆ ئێرانییە عەلمانییەکان تا دەھات ڕوون دەبووەوە کە خومەینی [[لیبرالیزم|لیبراڵ]] نییە، بەڵام بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ڕەمزێک سەیری دەکرا و پێیان وابوو لە کۆتاییدا دەسەڵات ڕادەستی گرووپە [[عەلمانی|عەلمانییەکان]] دەکرێت.<ref>Abrahamian (1982), pp. 648-649.</ref> == ھەناردەکردنی شۆڕش == دوای سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران، [[ئێران]] کاری کرد بۆ ھەناردەکردنی شۆڕش، کە ھەندێک کەس (وەک [[مەھدی شەکیبایی]] ڕۆژنامەنووسی ئێرانی) بەوە لێکی دەدەنەوە کە «مامەڵەکردنە بە فکری و کولتووری لەگەڵ ئەو لایەنانەی بە ئەرێنی مامەڵە لەگەڵ شۆڕشی ئێران دەکەن، و ھیچ پەیوەندییەکی بە ڕێکخستنی بزووتنەوە ناڕەزایەتییەکان و شۆڕشگێڕکردنی گەلانی تر دژ بە سیستمە سیاسییەکانی وڵاتەکانیان نییە».<ref>https://web.archive.org/web/20241118014517/https://www.dw.com/ar/40-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%B9%D9%88%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A3%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%B5%D9%84%D8%AA-%D8%A3%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B5%D8%AF%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9/a-47324483</ref> لەکاتێکدا ھەندێک کەس ئێران تۆمەتبار دەکەن بەوەی ئامانجی تەشەنەکردنە لە ناوچەکەدا لە ڕێگەی میکانیزمە مەزھەبییەکان و فراوانکردنی دەسەڵاتی خۆی، ئەمەش ئەوەیە کە [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] ڕەتی کردەوە و وتی: «کاتێک دەڵێین: دەبێت شۆڕشەکەمان ھەناردە بکەین، نابێت ئەم چەمکە ھەڵەیە بێتە ناو مێشکەکانەوە، کە ئێمە دەمانەوێت وڵاتان داگیر بکەین…، مەبەستمان لە ھەناردەکردنی شۆڕشەکەمان ئەوەیە: کە گەلان و وڵاتان بەئاگا بێنەوە، و خۆیان لەو ناڵەناڵەی تێدا دەژین ڕزگار بکەن، و لەژێر ھەژموونی ئەوانی تر دەر بچن کە سامان و کۆگاکانیان تاڵان دەکەن، لەکاتێکدا خۆیان لە ھەژاری و بێبەشیدا دەژین».<ref>https://web.archive.org/web/20200219170533/http://ar.imam-khomeini.ir/ar/n15111/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D9%88-%D8%AA%D8%B5%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Abrahamian1982|مؤلف=Abrahamian, Ervand |عنوان=Iran between two revolutions|ناشر=Princeton University Press|ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٠-٦٩١-٠٠٧٩٠-X}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Milani, Abbas |عنوان=The Persian Sphinx: Amir Abbas Hoveyda and the Riddle of the Islamic Revolution|مسار=https://archive.org/details/persiansphinxami0000mila |ناشر=Mage Publishers|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٩٣٤٢١١-٦١-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Taheri|مؤلف=Taheri, Amir|عنوان=The Spirit of Allah |مسار= https://archive.org/details/spiritofallahkho0000tahe|ناشر=Adler & Adler |سنة=1985 |ژپنک=٠-٠٩-١٦٠٣٢٠-X|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220327104643/https://archive.org/details/spiritofallahkho0000tahe|تاريخ أرشيف=2022-03-27}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Kurzman|مؤلف=Kurzman, Charles|عنوان=The Unthinkable Revolution in Iran|ناشر=Harvard University Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٠-٦٧٤-٠١٣٢٨-X}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Harney|مؤلف=Harney, Desmond|عنوان=The priest and the king: an eyewitness account of the Islamic revolution|مسار=https://archive.org/details/priestkingeyewit0000harn|ناشر=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٩٨}} {{commons category|Iranian Revolution}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|ئیسلام|مێژوو|شیعە|دەیەی ١٩٧٠}} [[پۆل:شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]] [[پۆل:ئێران لە ١٩٧٩]] [[پۆل:ناڕەزایییەکان]] [[پۆل:مێژووی ئیسلام]] [[پۆل:سیاسەت لە ١٩٧٩]] [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:کۆمارە ئیسلامییەکان]] gdzowotupfz76lfdn8cjgxojgqf1bxr 0 37893 1572411 1503833 2026-04-05T08:12:57Z 1silent scientist 51740 1572411 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = دەگلاس |official_name = Douglas, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی مارشال، ئەلاباما|مارشال]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 8.84 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٧٤٤ |population_metro = |population_density_km2 = 84.16 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''دەگلاس''' ({{بە ئینگلیزی|Douglas}}، {{IPA-en|ˈdʌg ləs}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی مارشال، ئەلاباما|کەرتی مارشال]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٧٤٤ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٨٫٨٤ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٨٤٫١٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==مێژوو== دۆگلاس بۆ یەکەمجار لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩یەمدا ئاوەدان کرایەوە. یەکەم [[خوێندنگە]]ی لە ساڵی ١٨٩٨دا دروست کرا، بەدوایدا ئەکادیمیای دۆگلاس لە ساڵی ١٩٠٩دا دروست کرا.<ref name=kaetz>James P. Kaetz, "[http://www.encyclopediaofalabama.org/article/h-3496 Douglas]," ''Encyclopedia of Alabama'', 2013.</ref> ==جوگرافیا== دۆگلاس لە باشووری کاونتی مارشاڵ ھەڵکەوتووە. شارۆچکەکە لە دەوروبەری یەکتربڕینی [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ٧٥|ڕێگای ویلایەتی ٧٥]] و [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ١٦٨|ڕێگای ویلایەتی ١٦٨]]، {{convert|٩|mi|٠}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ئالبێرتڤیل، ئەلاباما|ئالبێرتڤیل]]، {{convert|١١|mi}} لە ڕۆژاوای [[بۆاز، ئەلاباما|بۆاز]]، و {{convert|٦|mi|٠}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[سنید، ئەلاباما|سنید]] کۆبووەتەوە. [[دەریاچەی گەنتەرسڤیل]] {{convert|١٥|mi}} بەرەو باکوور ھەڵکەوتووە. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارۆچکەی دۆگلاس ڕووبەرێکی گشتی {{convert|٨٫٨|km2|order=flip}}ی ھەیە، کە {{convert|٠٫٠٢|sqkm|order=flip|٢}}، یان ٠٫٢٤٪ی ئاوە. دۆگلاس لە بەرزایی {{Convert|٩٤٠|ft}} لە ئاستی دەریا لەسەر لوتکەی کۆتاییی باشووری ڕۆژاوای [[ساند ماونتن (ئەلاباما)|ساند ماونتن]]، لە ناو حەوزی ئاودێری [[لۆکەست فۆرکی ڕووباری بڵاک وۆریەر]] ھەڵکەوتووە، کە {{convert|٥|mi|٠}} لە باشووری ڕۆژاوای شارۆچکەکە تێدەپەڕێت. == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی مارشال، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Douglas, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 4h0jh9olt0whrlgjs1a9e5uw8vre1f4 1572412 1572411 2026-04-05T08:13:27Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێز */ 1572412 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = دەگلاس |official_name = Douglas, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی مارشال، ئەلاباما|مارشال]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 8.84 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٧٤٤ |population_metro = |population_density_km2 = 84.16 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''دەگلاس''' ({{بە ئینگلیزی|Douglas}}، {{IPA-en|ˈdʌg ləs}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی مارشال، ئەلاباما|کەرتی مارشال]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٧٤٤ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٨٫٨٤ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٨٤٫١٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==مێژوو== دۆگلاس بۆ یەکەمجار لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩یەمدا ئاوەدان کرایەوە. یەکەم [[خوێندنگە]]ی لە ساڵی ١٨٩٨دا دروست کرا، بەدوایدا ئەکادیمیای دۆگلاس لە ساڵی ١٩٠٩دا دروست کرا.<ref name=kaetz>James P. Kaetz, "[http://www.encyclopediaofalabama.org/article/h-3496 Douglas]," ''Encyclopedia of Alabama'', 2013.</ref> ==جوگرافیا== دۆگلاس لە باشووری کاونتی مارشاڵ ھەڵکەوتووە. شارۆچکەکە لە دەوروبەری یەکتربڕینی [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ٧٥|ڕێگای ویلایەتی ٧٥]] و [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ١٦٨|ڕێگای ویلایەتی ١٦٨]]، {{convert|٩|mi|٠}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ئالبێرتڤیل، ئەلاباما|ئالبێرتڤیل]]، {{convert|١١|mi}} لە ڕۆژاوای [[بۆاز، ئەلاباما|بۆاز]]، و {{convert|٦|mi|٠}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[سنید، ئەلاباما|سنید]] کۆبووەتەوە. [[دەریاچەی گەنتەرسڤیل]] {{convert|١٥|mi}} بەرەو باکوور ھەڵکەوتووە. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارۆچکەی دۆگلاس ڕووبەرێکی گشتی {{convert|٨٫٨|km2|order=flip}}ی ھەیە، کە {{convert|٠٫٠٢|sqkm|order=flip|٢}}، یان ٠٫٢٤٪ی ئاوە. دۆگلاس لە بەرزایی {{Convert|٩٤٠|ft}} لە ئاستی دەریا لەسەر لوتکەی کۆتاییی باشووری ڕۆژاوای [[ساند ماونتن (ئەلاباما)|ساند ماونتن]]، لە ناو حەوزی ئاودێری [[لۆکەست فۆرکی ڕووباری بڵاک وۆریەر]] ھەڵکەوتووە، کە {{convert|٥|mi|٠}} لە باشووری ڕۆژاوای شارۆچکەکە تێدەپەڕێت. == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی مارشال، ئەلاباما}} {{پۆلی کۆمنز|Douglas, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 05cdhxq0xppcg1dygaegz0e16g5o60e 0 37956 1572405 1537512 2026-04-05T07:58:48Z 1silent scientist 51740 1572405 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = گرینزبۆرۆ |official_name = Greensboro, Alabama |settlement_type = [[شار]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی ھەیل، ئەلاباما|ھەیل]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 6.18 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٢٬٤٩٧ |population_metro = |population_density_km2 = 404.05 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''گرینزبۆرۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Greensboro}}، {{IPA-en|ˈgrinzˌbɜr oʊ, -ˌbʌr oʊ}}) شارێکە لە [[کەرتی ھەیل، ئەلاباما|کەرتی ھەیل]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٢٬٤٩٧ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٦٫١٨ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٤٠٤٫٠٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==مێژوو== گرینزبۆرۆ لە کانوونی یەکەمی ١٨٢٣ وەک [[شارۆچکە]]یەک بە ناوی «گرینزبۆرۆ» دامەزرا. بە شەڕەفی ژەنەڕاڵی [[جەنگی شۆڕشی ئەمریکا]] [[ناتانیێل گرین]] ناونرا.<ref>{{cite book | url=https://archive.org/details/bub_gb_9V1IAAAAMAAJ | title=The Origin of Certain Place Names in the United States | publisher=Govt. Print. Off. | author=Gannett, Henry | year=1905 | page=[https://archive.org/details/bub_gb_9V1IAAAAMAAJ/page/n143 144]}}</ref> ناوەکە زوو بۆ «گرینزبۆرۆ» سادەکرایەوە. کۆمەڵگەکە پێش دامەزراندنی بە «ترۆی» ناسرابوو.<ref name="GUARD">{{cite book |title=Guarding Greensboro: A Confederate Company in the Making of a Southern Community |last=Hubbs |first=G. Ward |year=2003 |publisher=University of Georgia Press |location=Athens, Georgia |isbn=0-8203-2505-8 |pages=10–12 |url=https://books.google.com/books?id=YeJQv1K3YbIC }}</ref> ڕەنگدانەوەی مێژووی ساڵانی پێش جەنگ و کولتوورێکی بنیادنراو لەسەر کێڵگەکانی لۆکە بۆ بەرھەمھێنانی بەرھەمی کاڵا، چەندین شوێن لە [[تۆماری نیشتمانیی شوێنە مێژوویییەکان]] لە ناو یان نزیک گرینزبۆرۆ بەم ڕابردووەوە بەستراونەتەوە. ئەمانە [[گلێنکێرن (گرینزبۆرۆ، ئەلاباما)|گلێنکێرن]]، [[ناوچەی مێژوویی گرینزبۆرۆ (گرینزبۆرۆ، ئەلاباما)|ناوچەی مێژوویی گرینزبۆرۆ]]، [[ماگنۆلیا گرۆڤ (گرینزبۆرۆ، ئەلاباما)|ماگنۆلیا گرۆڤ]]، [[ماڵی مەکگی-سترینگفێلۆ]]، [[میلوود (گرینزبۆرۆ، ئەلاباما)|میلوود]]، و [[ماڵی پاین (گرینزبۆرۆ، ئەلاباما)|ماڵی پاین]] دەگرێتەوە.<ref name="NRIS">{{NRISref|2008a}}</ref> سەد ساڵ دواتر، ئەمریکییە ئەفریقییەکان لە گرینزبۆرۆ لەنێو ئەو کەسانەی ویلایەتەکەدا بوون کە بەردەوام بوون لە کارکردن بۆ بەدەستھێنانەوەی مافە مەدەنییەکانیان دوای ساڵانێک لە پێگەی پلە دوو لەژێر [[جیم کرۆ]]. قەشە [[ماڕتن لووتھەر کینگ جونیۆر]]، ڕێبەری [[کۆنفرانسی سەرکردایەتی مەسیحی باشوور]]، لە میانی پڕۆژەکانی مافی مەدەنی لە ویلایەتەکەدا سەردانی گرینزبۆرۆی کرد. لە ساڵی ١٩٦٨دا، دوای قسەکردن لە گرینزبۆرۆ، ئەو لە ئەندامانی [[کوو کلووکس کلان]] خۆی حەشاردا لەوەی کە ئێستا وەک [[مۆزەخانەی مێژووی ڕەشی ماڵی پارێزراو]] بەڕێوەدەبرێت، کە ئەو کاتە ماڵێکی تایبەت بوو لە خاوەندارێتی خێزانی [[تێریسا بورۆس|بورۆس]]، چالاکوانانی ناوخۆیی و ھاوڕێی دێرینی خێزانەکە.<ref name=":0">{{Cite news |last=Felton |first=Emmanuel |date=October 4, 2021 |title=Alabama spends more than a half-million dollars a year on a Confederate memorial. Black historical sites struggle to keep their doors open. |url=https://www.washingtonpost.com/national/alabama-spends-more-than-a-half-million-dollars-a-year-on-a-confederate-memorial-black-historical-sites-struggle-to-keep-their-doors-open/2021/10/03/77953f7e-222a-11ec-8fd4-57a5d9bf4b47_story.html |access-date=January 24, 2024 |work=[[Washington Post]] |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> لە ٢٧ی ئایاری ١٩٧٣، [[تۆرنادۆی ١٩٧٣ی ناوەڕاستی ئەلاباما|تۆرنادۆیەکی توندوتیژ]] لە شارەکەی دا، و بووە ھۆی زیانی گەورە لە سەرانسەری ناوچەکەدا. بەشی باشووری شارەکە بەھۆی تۆرنادۆیەکی ئاست نزمی EF2 لە [[تەقینەوەی تۆرنادۆ ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣]]دا زیانێکی زۆری بەرکەوت.<ref name="BMX0112">{{cite web |title=Tornado Outbreak of January 12, 2023 |url=https://www.weather.gov/bmx/event_01122023 |website=www.weather.gov |publisher=National Weather Service Birmingham AL |access-date=January 19, 2023 |language=EN-US}}</ref> == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی ھەیل، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Greensboro, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٣]] [[پۆل:شارەکانی ئەلاباما]] jdj2ioaa5pknej6smg9lk6b1h1ap3o4 1572413 1572405 2026-04-05T08:14:01Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێز */ 1572413 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = گرینزبۆرۆ |official_name = Greensboro, Alabama |settlement_type = [[شار]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی ھەیل، ئەلاباما|ھەیل]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 6.18 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٢٬٤٩٧ |population_metro = |population_density_km2 = 404.05 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''گرینزبۆرۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Greensboro}}، {{IPA-en|ˈgrinzˌbɜr oʊ, -ˌbʌr oʊ}}) شارێکە لە [[کەرتی ھەیل، ئەلاباما|کەرتی ھەیل]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٢٬٤٩٧ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٦٫١٨ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٤٠٤٫٠٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==مێژوو== گرینزبۆرۆ لە کانوونی یەکەمی ١٨٢٣ وەک [[شارۆچکە]]یەک بە ناوی «گرینزبۆرۆ» دامەزرا. بە شەڕەفی ژەنەڕاڵی [[جەنگی شۆڕشی ئەمریکا]] [[ناتانیێل گرین]] ناونرا.<ref>{{cite book | url=https://archive.org/details/bub_gb_9V1IAAAAMAAJ | title=The Origin of Certain Place Names in the United States | publisher=Govt. Print. Off. | author=Gannett, Henry | year=1905 | page=[https://archive.org/details/bub_gb_9V1IAAAAMAAJ/page/n143 144]}}</ref> ناوەکە زوو بۆ «گرینزبۆرۆ» سادەکرایەوە. کۆمەڵگەکە پێش دامەزراندنی بە «ترۆی» ناسرابوو.<ref name="GUARD">{{cite book |title=Guarding Greensboro: A Confederate Company in the Making of a Southern Community |last=Hubbs |first=G. Ward |year=2003 |publisher=University of Georgia Press |location=Athens, Georgia |isbn=0-8203-2505-8 |pages=10–12 |url=https://books.google.com/books?id=YeJQv1K3YbIC }}</ref> ڕەنگدانەوەی مێژووی ساڵانی پێش جەنگ و کولتوورێکی بنیادنراو لەسەر کێڵگەکانی لۆکە بۆ بەرھەمھێنانی بەرھەمی کاڵا، چەندین شوێن لە [[تۆماری نیشتمانیی شوێنە مێژوویییەکان]] لە ناو یان نزیک گرینزبۆرۆ بەم ڕابردووەوە بەستراونەتەوە. ئەمانە [[گلێنکێرن (گرینزبۆرۆ، ئەلاباما)|گلێنکێرن]]، [[ناوچەی مێژوویی گرینزبۆرۆ (گرینزبۆرۆ، ئەلاباما)|ناوچەی مێژوویی گرینزبۆرۆ]]، [[ماگنۆلیا گرۆڤ (گرینزبۆرۆ، ئەلاباما)|ماگنۆلیا گرۆڤ]]، [[ماڵی مەکگی-سترینگفێلۆ]]، [[میلوود (گرینزبۆرۆ، ئەلاباما)|میلوود]]، و [[ماڵی پاین (گرینزبۆرۆ، ئەلاباما)|ماڵی پاین]] دەگرێتەوە.<ref name="NRIS">{{NRISref|2008a}}</ref> سەد ساڵ دواتر، ئەمریکییە ئەفریقییەکان لە گرینزبۆرۆ لەنێو ئەو کەسانەی ویلایەتەکەدا بوون کە بەردەوام بوون لە کارکردن بۆ بەدەستھێنانەوەی مافە مەدەنییەکانیان دوای ساڵانێک لە پێگەی پلە دوو لەژێر [[جیم کرۆ]]. قەشە [[ماڕتن لووتھەر کینگ جونیۆر]]، ڕێبەری [[کۆنفرانسی سەرکردایەتی مەسیحی باشوور]]، لە میانی پڕۆژەکانی مافی مەدەنی لە ویلایەتەکەدا سەردانی گرینزبۆرۆی کرد. لە ساڵی ١٩٦٨دا، دوای قسەکردن لە گرینزبۆرۆ، ئەو لە ئەندامانی [[کوو کلووکس کلان]] خۆی حەشاردا لەوەی کە ئێستا وەک [[مۆزەخانەی مێژووی ڕەشی ماڵی پارێزراو]] بەڕێوەدەبرێت، کە ئەو کاتە ماڵێکی تایبەت بوو لە خاوەندارێتی خێزانی [[تێریسا بورۆس|بورۆس]]، چالاکوانانی ناوخۆیی و ھاوڕێی دێرینی خێزانەکە.<ref name=":0">{{Cite news |last=Felton |first=Emmanuel |date=October 4, 2021 |title=Alabama spends more than a half-million dollars a year on a Confederate memorial. Black historical sites struggle to keep their doors open. |url=https://www.washingtonpost.com/national/alabama-spends-more-than-a-half-million-dollars-a-year-on-a-confederate-memorial-black-historical-sites-struggle-to-keep-their-doors-open/2021/10/03/77953f7e-222a-11ec-8fd4-57a5d9bf4b47_story.html |access-date=January 24, 2024 |work=[[Washington Post]] |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> لە ٢٧ی ئایاری ١٩٧٣، [[تۆرنادۆی ١٩٧٣ی ناوەڕاستی ئەلاباما|تۆرنادۆیەکی توندوتیژ]] لە شارەکەی دا، و بووە ھۆی زیانی گەورە لە سەرانسەری ناوچەکەدا. بەشی باشووری شارەکە بەھۆی تۆرنادۆیەکی ئاست نزمی EF2 لە [[تەقینەوەی تۆرنادۆ ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣]]دا زیانێکی زۆری بەرکەوت.<ref name="BMX0112">{{cite web |title=Tornado Outbreak of January 12, 2023 |url=https://www.weather.gov/bmx/event_01122023 |website=www.weather.gov |publisher=National Weather Service Birmingham AL |access-date=January 19, 2023 |language=EN-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی ھەیل، ئەلاباما}} {{پۆلی کۆمنز|Greensboro, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٣]] [[پۆل:شارەکانی ئەلاباما]] ae9qyw8owy8cy67cqe87vmebak2q23j 0 37959 1572406 1537481 2026-04-05T08:02:09Z 1silent scientist 51740 1572406 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = گرۆڤ ھیل |official_name = Grove Hill, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی کلارک، ئەلاباما|کلارک]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 12.87 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ١٬٥٧٠ |population_metro = |population_density_km2 = 121.99 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''گرۆڤ ھیل''' ({{بە ئینگلیزی|Grove Hill}}، {{IPA-en|groʊv hɪl}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی کلارک، ئەلاباما|کەرتی کلارک]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ١٬٥٧٠ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ١٢٫٨٧ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ١٢١٫٩٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==مێژوو== ئەو ناوچەیەی کە ئێستا گرۆڤ ھیڵە لە بنەڕەتدا لەلایەن ھیندییەکانی کریک و چۆکتاوەوە ئاوەدان کرابووەوە. لە ماوەی [[جەنگی کریک]]دا، نیشتەجێبووانی کۆمەڵگەکە لە [[فۆرت وایت (ئەلاباما)|فۆرت وایت]] پەنایان گرت.<ref>{{cite book|title=Place Names in Alabama|last=Foscue|first=Virginia|date=1989|publisher=The University of Alabama Press|isbn=0-8173-0410-X|location=[[Tuscaloosa, Alabama|Tuscaloosa]]|page=66}}</ref> ناوەندی کارگێڕیی کاونتی کلارک لە ساڵی ١٨٣٢ لەوەی کە دواتر بوو بە گرۆڤ ھیڵ دامەزرا، چونکە ئەو شوێنە ناوەندیترین خاڵ بوو بۆ تەواوی کاونتییەکە. بە شێوازی جۆراوجۆر بە «سمیسڤیل» و پاشان «ماکۆن» ناسرابوو، ناوی «گرۆڤ ھیڵ» لە دەوروبەری ساڵی ١٨٥٠ بەھۆی بوونی دەستەیەک داربەڕووی گەورە لەسەر تەختایییەکە ھەڵبژێردرا. شارۆچکەکە بە فەرمی لە ساڵی ١٩٢٩دا دامەزرا و مۆڵەتی پێدرا.<ref name=chamber>{{Cite web| title = The Grove Hill Area Chamber of Commerce |url = http://www.grovehillal.com/|archive-url = https://archive.today/20121206040410/http://www.grovehillal.com/|url-status = usurped|archive-date = December 6, 2012| access-date = January 15, 2010}}</ref> [[نەخۆشیی تای زەردی ١٨٥٣]] لە شارۆچکەکەی دا، کە بووە ھۆی کوشتنی زۆرێک لە دانیشتووانەکەی و خەریک بوو شارۆچکەکە بە تەواوی لەناو ببات.<ref name=owen>{{Cite book | last = Owen | first = Thomas McAdory |author2=Marie Bankhead Owen | title = History of Alabama and dictionary of Alabama biography, Volume 1 | publisher = The S. J. Clarke Publishing Company | year = 1921 | pages = 716 | url = https://books.google.com/books?id=ZEkUAAAAYAAJ&dq=alabama+history}}</ref> ناوچەی گرۆڤ ھیڵ چەندین شوێنی لەسەر [[تۆماری نیشتمانیی شوێنە مێژوویییەکان]] ھەیە، لەوانە [[ماڵی ئالستن-کۆب]]، [[ماڵی بوش (گرۆڤ ھیڵ، ئەلاباما)|ماڵی بوش]]، [[ماڵی جۆن ئەی کۆت]]، [[ماڵی کۆب (گرۆڤ ھیڵ، ئەلاباما)|ماڵی کۆب]]، [[ماڵی دیکینسن (گرۆڤ ھیڵ، ئەلاباما)|ماڵی دیکینسن]]، [[فۆرت سینکفیڵد]]، و [[ناوچەی مێژوویی گۆڕەپانی دادگای گرۆڤ ھیڵ]]. == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی کلارک، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Grove Hill, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٢]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] cpsbzymsb79qe9apeujeaen1y3h1pg5 1572414 1572406 2026-04-05T08:14:31Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێز */ 1572414 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = گرۆڤ ھیل |official_name = Grove Hill, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی کلارک، ئەلاباما|کلارک]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 12.87 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ١٬٥٧٠ |population_metro = |population_density_km2 = 121.99 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''گرۆڤ ھیل''' ({{بە ئینگلیزی|Grove Hill}}، {{IPA-en|groʊv hɪl}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی کلارک، ئەلاباما|کەرتی کلارک]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ١٬٥٧٠ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ١٢٫٨٧ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ١٢١٫٩٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==مێژوو== ئەو ناوچەیەی کە ئێستا گرۆڤ ھیڵە لە بنەڕەتدا لەلایەن ھیندییەکانی کریک و چۆکتاوەوە ئاوەدان کرابووەوە. لە ماوەی [[جەنگی کریک]]دا، نیشتەجێبووانی کۆمەڵگەکە لە [[فۆرت وایت (ئەلاباما)|فۆرت وایت]] پەنایان گرت.<ref>{{cite book|title=Place Names in Alabama|last=Foscue|first=Virginia|date=1989|publisher=The University of Alabama Press|isbn=0-8173-0410-X|location=[[Tuscaloosa, Alabama|Tuscaloosa]]|page=66}}</ref> ناوەندی کارگێڕیی کاونتی کلارک لە ساڵی ١٨٣٢ لەوەی کە دواتر بوو بە گرۆڤ ھیڵ دامەزرا، چونکە ئەو شوێنە ناوەندیترین خاڵ بوو بۆ تەواوی کاونتییەکە. بە شێوازی جۆراوجۆر بە «سمیسڤیل» و پاشان «ماکۆن» ناسرابوو، ناوی «گرۆڤ ھیڵ» لە دەوروبەری ساڵی ١٨٥٠ بەھۆی بوونی دەستەیەک داربەڕووی گەورە لەسەر تەختایییەکە ھەڵبژێردرا. شارۆچکەکە بە فەرمی لە ساڵی ١٩٢٩دا دامەزرا و مۆڵەتی پێدرا.<ref name=chamber>{{Cite web| title = The Grove Hill Area Chamber of Commerce |url = http://www.grovehillal.com/|archive-url = https://archive.today/20121206040410/http://www.grovehillal.com/|url-status = usurped|archive-date = December 6, 2012| access-date = January 15, 2010}}</ref> [[نەخۆشیی تای زەردی ١٨٥٣]] لە شارۆچکەکەی دا، کە بووە ھۆی کوشتنی زۆرێک لە دانیشتووانەکەی و خەریک بوو شارۆچکەکە بە تەواوی لەناو ببات.<ref name=owen>{{Cite book | last = Owen | first = Thomas McAdory |author2=Marie Bankhead Owen | title = History of Alabama and dictionary of Alabama biography, Volume 1 | publisher = The S. J. Clarke Publishing Company | year = 1921 | pages = 716 | url = https://books.google.com/books?id=ZEkUAAAAYAAJ&dq=alabama+history}}</ref> ناوچەی گرۆڤ ھیڵ چەندین شوێنی لەسەر [[تۆماری نیشتمانیی شوێنە مێژوویییەکان]] ھەیە، لەوانە [[ماڵی ئالستن-کۆب]]، [[ماڵی بوش (گرۆڤ ھیڵ، ئەلاباما)|ماڵی بوش]]، [[ماڵی جۆن ئەی کۆت]]، [[ماڵی کۆب (گرۆڤ ھیڵ، ئەلاباما)|ماڵی کۆب]]، [[ماڵی دیکینسن (گرۆڤ ھیڵ، ئەلاباما)|ماڵی دیکینسن]]، [[فۆرت سینکفیڵد]]، و [[ناوچەی مێژوویی گۆڕەپانی دادگای گرۆڤ ھیڵ]]. == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی کلارک، ئەلاباما}} {{پۆلی کۆمنز|Grove Hill, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٢]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] od297ffrmne5pe91u0g0pdtbpc7mkdu 0 37995 1572430 1543240 2026-04-05T08:31:17Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1572430 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = ئایدەر |official_name = Ider, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|دیکەب]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = ١٤٫٠٨ |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٧٢٣ |population_metro = |population_density_km2 = ٥١٫٣٥ |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''ئایدەر''' ({{بە ئینگلیزی|Ider}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|کەرتی دیکەب]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٧٢٣ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> [[ڕووبەر]]ی ١٤٫٠٨ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٥١٫٣٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. == دیمۆگرافیا == نووسینگەی سەرژمێری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] زانیاری دیمۆگرافیای ئایدەری لە سەرژمێری ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دیاری کردووە. لە خوارەوە، [[دیمۆگرافیا]] بەپێی سەرژمێرییەکانی ٢٠٠٠ و ٢٠١٠ خراوەتەڕوو. === سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ === بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠، ژمارەی دانیشتووانی ئایدەر ٦٦٤ کەس بووە، ژمارەی خێزانەکان ٢٨٢ خێزان و ژمارەی ئەو خێزانانە کە لە شارۆچکەکەدا نیشتەجێن ١٩٢ خێزان بووە. چڕی دانیشتووان ٤٧٫٢ کەس لە کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا (١٢٢٫٢/میل چوارگۆشە) تۆمار کراوە. ژمارەی یەکە نیشتەجێبوونەکان ٣١٠ یەکە بووە بە تێکڕای چڕی ٢٢ یەکە لە کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا (٥٧٫٠/میل چوارگۆشە). پێکھاتەی ڕەگەزی شارۆچکەکە بەم شێوەیە دابەش بووە: ٩٦٫٣٩٪ [[سپی پێست]]، ١٫٢٠٪ [[ئەمریکی ڕەسەن]]، ٠٫٤٥٪ لە ڕەگەزەکانی تر، ١٫٩٦٪ لە دوو ڕەگەزی تێکەڵ یان زیاتر، و ٠٫٦٠٪ [[ھیسپانی]] یان لاتینی لە ھەر ڕەگەزێک. ژمارەی خێزانەکان ٢٨٢ خێزان بووە، کە ٣١٫٢٪یان منداڵی خوار تەمەنی ھەژدە ساڵیان لەگەڵدا ژیاوە، ڕێژەی ھاوسەرەکان کە پێکەوە ژیاون ٥٦٫٤٪ی کۆی گشتی خێزانەکان بووە، ڕێژەی ٧٫٤٪ی خێزانەکان ژنی بێ ھاوسەریان ھەبووە، لەکاتێکدا ڕێژەی ٤٫٣٪ی خێزانەکان پیاوی بێ ھاوسەریان ھەبووە و ڕێژەی ٣١٫٩٪ بێ خێزان بوون. ڕێژەی ٢٩٫٤٪ی ھەموو خێزانەکان لە چەند تاکێک پێکھاتبوون کە لە ھەمان ماڵدا دەژیان و ڕێژەی ١٣٫١٪ لە کەسێکی تەنیا پێکھاتبوو کە تەمەنی ٦٥ ساڵ یان زیاتر بوو. تێکڕای قەبارەی خێزان ٢٫٣٥ بووە، و تێکڕای قەبارەی خێزانەکان ٢٫٩١ بووە. تێکڕای تەمەنی دانیشتووان ٣٩٫١ ساڵ بووە. ڕێژەی ٢٣٫٥٪ی دانیشتووان لە خوار تەمەنی ھەژدە ساڵ بوون، ٦٫٥٪ لە نێوان ھەژدە و بیست و چوار ساڵ بوون، ٢٩٫٥٪ لە گرووپی تەمەنی ٢٥ بۆ ٤٤ ساڵ بوون، ٢٤٫٤٪ لە نێوان ٤٥ بۆ ٦٤ ساڵ بوون، و ١٦٫١٪ لە گرووپی تەمەنی ٦٥ ساڵ و سەرووتر بوون. بۆ ھەر ١٠٠ مێ، ٩٦٫٤ نێر ھەبووە، و بۆ ھەر ١٠٠ مێ لە تەمەنی ١٨ و سەرووتر، ٩٤٫٦ نێر ھەبووە. تێکڕای داھاتی خێزان لە شارۆچکەکەدا ٢٧٬٥٦٣ دۆلار بووە، و تێکڕای داھاتی خێزان ٣٦٬١٤٦ دۆلار بووە. تێکڕای داھاتی نێرەکان ٣٠٬١٣٩ دۆلار بووە بەرامبەر ٢١٬٨٧٥ دۆلار بۆ مێیەکان. داھاتی تاکەکەسی شارۆچکەکە ١٥٬٠٤٠ دۆلار تۆمار کراوە. ڕێژەی ١٣٫٦٪ی خێزانەکان و ١٩٫٧٪ی دانیشتووان لەژێر ھێڵی ھەژارییەوە بوون، کە لەمانە ١٩٫٧٪یان لە خوار تەمەنی ھەژدە ساڵ و ١٨٫٦٪یان لە تەمەنی ٦٥ ساڵ و سەرووتر بوون.<ref>2010 general population and housing profile for Ider from the US census</ref> === سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ === بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠، ژمارەی دانیشتووانی ئایدەر ٧٢٣ کەس بووە، ژمارەی خێزانەکان ٢٩٧ خێزان و ژمارەی ئەو خێزانانەی کە لە شارۆچکەکەدا نیشتەجێن ٢١٠ خێزان بووە. چڕی دانیشتووان ٥١٫٤ کەس لە کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا (١٣٣٫١/میل چوارگۆشە) تۆمار کراوە. ژمارەی یەکە نیشتەجێبوونەکان ٣٣٠ یەکە بووە بە تێکڕای چڕی ٢٣٫٥ یەکە لە کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا (٦٠٫٩/میل چوارگۆشە). پێکھاتەی ڕەگەزی شارۆچکەکە بەم شێوەیە دابەش بووە: ٩٣٫٢٢٪ سپی پێست، ٠٫٥٥٪ ئەفریقی-ئەمریکی، ٤٫٠١٪ ئەمریکی ڕەسەن، ٠٫١٤٪ لە ڕەگەزەکانی تر، ٢٫٠٧٪ لە دوو ڕەگەزی تێکەڵ یان زیاتر، و ٠٫١٤٪ ھیسپانی یان لاتینی لە ھەر ڕەگەزێک. ژمارەی خێزانەکان ٢٩٧ خێزان بووە، کە ٢٨٫٦٪یان منداڵی خوار تەمەنی ھەژدە ساڵیان لەگەڵدا ژیاوە، ڕێژەی ھاوسەرەکان کە پێکەوە ژیاون ٥٥٫٢٪ی کۆی گشتی خێزانەکان بووە، ڕێژەی ١٢٫١٪ی خێزانەکان ژنی بێ ھاوسەریان ھەبووە، لەکاتێکدا ڕێژەی ٣٫٤٪ی خێزانەکان پیاوی بێ ھاوسەریان ھەبووە و ڕێژەی ٢٩٫٣٪ بێ خێزان بوون. ڕێژەی ٢٧٫٣٪ی ھەموو خێزانەکان لە چەند تاکێک پێکھاتبوون کە لە ھەمان ماڵدا دەژیان و ڕێژەی ١٣٫٨٪ لە کەسێکی تەنیا پێکھاتبوو کە تەمەنی ٦٥ ساڵ یان زیاتر بوو. تێکڕای قەبارەی خێزان ٢٫٤٣ بووە، و تێکڕای قەبارەی خێزانەکان ٢٫٩٨ بووە. تێکڕای تەمەنی دانیشتووان ٤٤٫٤ ساڵ بووە. ڕێژەی ٢٢٫١٪ی دانیشتووان لە خوار تەمەنی ١٨ بوون، ٨٫٣٪ لە نێوان ھەژدە و ٢٤ ساڵ بوون، ٢٠٫٢٪ لە گرووپی تەمەنی ٢٥ بۆ ٤٤ ساڵ بوون، ٢٩٫٩٪ لە نێوان ٤٥ بۆ ٦٤ ساڵ بوون، و ١٩٫٥٪ لە گرووپی تەمەنی ٦٥ ساڵ و سەرووتر بوون. پێکھاتەی ڕەگەزی دانیشتووان بە ڕێژەی ٤٥٫٨٪ نێر و ٥٤٫٢٪ مێ دابەش بووە. == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی دیکەب، ئەلاباما}} {{پۆلی کۆمنز|Ider, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 1ucc5t9axrmv9n7ma0vare99ri4g4e1 0 38086 1572431 1485929 2026-04-05T08:36:24Z 1silent scientist 51740 1572431 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = ئۆدنڤیل |official_name = Odenville, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما|سەینت کلێر]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 35.3 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٣٬٥٨٥ |population_metro = |population_density_km2 = 101.56 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''ئۆدنڤیل''' ({{بە ئینگلیزی|Odenville}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما|کەرتی سەینت کلێر]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٣٬٥٨٥ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٣٥٫٣ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ١٠١٫٥٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارۆچکەکە ڕووبەرێکی گشتی {{convert|١٤٫٠٦|sqmi|km2}}ی ھەیە، کە ھەمووی وشکانییە. ئۆدێنڤیل لە کاونتی سانت کلێر ھەڵکەوتووە و چەند خولەکێک لە شارەکانی بێرمینگھام و ترەسڤیلەوە دوورە. شاڕێگای ٤١١ بە ناو شارۆچکەکەدا تێپەڕ دەبێت. ==پەروەردە== [[خوێندنگە]]ی ئۆدێنڤیل بەناوی شارۆچکەکەوە بە «واڵنەت گرۆڤ» ناودەبرا. ئەو ماوەیەکی کەم دوای ئەوەی خێزانەکانی ھاردن و ڤاندەرگریفت لە ساڵی ١٨٢١ لە ناوچەکەدا نیشتەجێ بوون، ڕێکخرا. خوێندنگەکە لە دەوروبەری ساڵی ١٨٦٤ دروست کرا و بینایەکی خوێندنگەی یەک ژووری بوو کە لە دار لە ساڵی ١٨٦٤ دروست کرابوو. ئەو بە ئاگردانێک گەرم دەکرایەوە و لە نزیک گەراجی پێنینگتنی ئەمڕۆ دروست کرابوو.<ref name="Lost schools of St. Clair">{{cite web | url=https://discoverstclair.com/traveling-the-backroads/lost-schools-st-clair/ | title=Lost schools of St. Clair | date=February 7, 2018 }}</ref> ئۆدێنڤیل لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩یەمەوە خوێندنگەی تری کۆمەڵگەی لە ناوچەکەدا ھەبووە، لەوانە خوێندنگەی فرێندشیپ، خوێندنگەی لۆو گاپ و خوێندنگەی برانچڤیل. یەکەم خوێندنگەی گشتی ئۆدێنڤیل، کە پێکھاتەیەکی دارین بوو و لەلایەن بەڕێز جیم ھاردن و تەی بایر دامەزرابوو، لە ساڵی ١٩٠٧دا سووتا. زەنگی خوێندنگەی جیم ھاردن لە مۆزەخانەی فۆرتسۆندایە، کە ئەمڕۆ لە تەنیشت [[پەرتووکخانە]]ی گشتی ئۆدێنڤیل ھەڵکەوتووە. خوێندکاران ناچار بوون لە کاتی دروستکردنی خوێندنگەیەکی نوێدا لە کەنیسەکاندا کۆببنەوە.<ref name="Lost schools of St. Clair"/><ref>{{cite web | url=https://cityofodenville.net/history | title=History }}</ref> لە ١٨ی تەممووزی ١٩٠٨دا، بینای ئەسڵیی خوێندنگەی ئامادەییی کاونتی سانت کلێر دروست کرا. مۆنۆمێنتێکی مێژوویی کە ناوی ئەو سەرکردە ئەسڵییانەی کاونتییەکەی لەسەر ھەڵکۆڵراوە کە بەرپرسیار بوون لە دروستکردنی ئەم یەکەم خوێندنگەی ئامادەیییە، لەبەردەم ئەوەی کە ئێستا خوێندنگەی ناوەندیی ئۆدێنڤیلە، وەستاوە. ئەمڕۆ خوێندنگەکانی ئۆدێنڤیل بەشێکن لە ناوچەی خوێندنگەکانی کاونتی سانت کلێر کە خوێندنگەی سەرەتاییی ئۆدێنڤیل، خوێندنگەی ناوەندیی ئینتەرمیدیێتی ئۆدێنڤیل، خوێندنگەی ناوەندیی ئۆدێنڤیل، و خوێندنگەی ئامادەییی کاونتی سانت کلێر دەگرێتەوە. خوێندنگەی سەرەتاییی مارگریت، کە لە شاری ھاوسێی مارگریت، ئەلاباما ھەڵکەوتووە، دەچێتە سەر خوێندنگەکانی کاونتی سانت کلێر. خوێندکاران دەتوانن یان بچنە خوێندنگەی ناوەندیی ئۆدێنڤیل و خوێندنگەی ئامادەییی کاونتی سانت کلێر یان خوێندنگەی ناوەندیی سپرینگیڤیل و خوێندنگەی ئامادەییی سپرینگیڤیل.<ref>{{Cite web | title=Home - St Clair Co School District | url=https://www.sccboe.org | access-date=2025-04-26 | website=www.sccboe.org}}</ref> == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر]] gb9vkkyocupch99feng110k984zkm4k 1572432 1572431 2026-04-05T08:36:47Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێز */ 1572432 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = ئۆدنڤیل |official_name = Odenville, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما|سەینت کلێر]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 35.3 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٣٬٥٨٥ |population_metro = |population_density_km2 = 101.56 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''ئۆدنڤیل''' ({{بە ئینگلیزی|Odenville}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما|کەرتی سەینت کلێر]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٣٬٥٨٥ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٣٥٫٣ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ١٠١٫٥٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارۆچکەکە ڕووبەرێکی گشتی {{convert|١٤٫٠٦|sqmi|km2}}ی ھەیە، کە ھەمووی وشکانییە. ئۆدێنڤیل لە کاونتی سانت کلێر ھەڵکەوتووە و چەند خولەکێک لە شارەکانی بێرمینگھام و ترەسڤیلەوە دوورە. شاڕێگای ٤١١ بە ناو شارۆچکەکەدا تێپەڕ دەبێت. ==پەروەردە== [[خوێندنگە]]ی ئۆدێنڤیل بەناوی شارۆچکەکەوە بە «واڵنەت گرۆڤ» ناودەبرا. ئەو ماوەیەکی کەم دوای ئەوەی خێزانەکانی ھاردن و ڤاندەرگریفت لە ساڵی ١٨٢١ لە ناوچەکەدا نیشتەجێ بوون، ڕێکخرا. خوێندنگەکە لە دەوروبەری ساڵی ١٨٦٤ دروست کرا و بینایەکی خوێندنگەی یەک ژووری بوو کە لە دار لە ساڵی ١٨٦٤ دروست کرابوو. ئەو بە ئاگردانێک گەرم دەکرایەوە و لە نزیک گەراجی پێنینگتنی ئەمڕۆ دروست کرابوو.<ref name="Lost schools of St. Clair">{{cite web | url=https://discoverstclair.com/traveling-the-backroads/lost-schools-st-clair/ | title=Lost schools of St. Clair | date=February 7, 2018 }}</ref> ئۆدێنڤیل لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩یەمەوە خوێندنگەی تری کۆمەڵگەی لە ناوچەکەدا ھەبووە، لەوانە خوێندنگەی فرێندشیپ، خوێندنگەی لۆو گاپ و خوێندنگەی برانچڤیل. یەکەم خوێندنگەی گشتی ئۆدێنڤیل، کە پێکھاتەیەکی دارین بوو و لەلایەن بەڕێز جیم ھاردن و تەی بایر دامەزرابوو، لە ساڵی ١٩٠٧دا سووتا. زەنگی خوێندنگەی جیم ھاردن لە مۆزەخانەی فۆرتسۆندایە، کە ئەمڕۆ لە تەنیشت [[پەرتووکخانە]]ی گشتی ئۆدێنڤیل ھەڵکەوتووە. خوێندکاران ناچار بوون لە کاتی دروستکردنی خوێندنگەیەکی نوێدا لە کەنیسەکاندا کۆببنەوە.<ref name="Lost schools of St. Clair"/><ref>{{cite web | url=https://cityofodenville.net/history | title=History }}</ref> لە ١٨ی تەممووزی ١٩٠٨دا، بینای ئەسڵیی خوێندنگەی ئامادەییی کاونتی سانت کلێر دروست کرا. مۆنۆمێنتێکی مێژوویی کە ناوی ئەو سەرکردە ئەسڵییانەی کاونتییەکەی لەسەر ھەڵکۆڵراوە کە بەرپرسیار بوون لە دروستکردنی ئەم یەکەم خوێندنگەی ئامادەیییە، لەبەردەم ئەوەی کە ئێستا خوێندنگەی ناوەندیی ئۆدێنڤیلە، وەستاوە. ئەمڕۆ خوێندنگەکانی ئۆدێنڤیل بەشێکن لە ناوچەی خوێندنگەکانی کاونتی سانت کلێر کە خوێندنگەی سەرەتاییی ئۆدێنڤیل، خوێندنگەی ناوەندیی ئینتەرمیدیێتی ئۆدێنڤیل، خوێندنگەی ناوەندیی ئۆدێنڤیل، و خوێندنگەی ئامادەییی کاونتی سانت کلێر دەگرێتەوە. خوێندنگەی سەرەتاییی مارگریت، کە لە شاری ھاوسێی مارگریت، ئەلاباما ھەڵکەوتووە، دەچێتە سەر خوێندنگەکانی کاونتی سانت کلێر. خوێندکاران دەتوانن یان بچنە خوێندنگەی ناوەندیی ئۆدێنڤیل و خوێندنگەی ئامادەییی کاونتی سانت کلێر یان خوێندنگەی ناوەندیی سپرینگیڤیل و خوێندنگەی ئامادەییی سپرینگیڤیل.<ref>{{Cite web | title=Home - St Clair Co School District | url=https://www.sccboe.org | access-date=2025-04-26 | website=www.sccboe.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر]] 3x5yss3nzmqyc9x9bfrrba06jcthnbj 0 38088 1572433 1486112 2026-04-05T08:40:44Z 1silent scientist 51740 1572433 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = ئۆنیۆنتا |official_name = Oneonta, Alabama |settlement_type = [[شار]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی یلۆنت، ئەلاباما|یلۆنت]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 39.49 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٦٬٥٦٧ |population_metro = |population_density_km2 = 166.3 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''ئۆنیۆنتا''' ({{بە ئینگلیزی|Oneonta}}، {{IPA-en|ˌoʊ niˈɒn tə}}) شارێکە لە [[کەرتی یلۆنت، ئەلاباما|کەرتی یلۆنت]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٦٬٥٦٧ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٣٩٫٤٩ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ١٦٦٫٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==مێژوو== نووسینگەیەکی پۆستە بە ناوی ئۆنیۆنتا لە ساڵی ١٨٨٩وە کار دەکات.<ref>{{cite web | url=http://www.postalhistory.com/postoffices.asp?task=display&state=AL&county=Blount | title=Blount County | publisher=Jim Forte Postal History | access-date=October 30, 2015}}</ref> شارەکە بەناوی [[ئۆنیۆنتا، نیوویۆرک]] ناونراوە، کە زێدی بەرپرسێکی ھێڵی ئاسن بووە.<ref>{{cite news | url=https://news.google.com/newspapers?id=sqYfAAAAIBAJ&sjid=d9YEAAAAIBAJ&pg=3110%2C3238606 | title=Tenbroeck in DeKalb County was named for runaway horse | work=Gadsden Times | date=June 17, 1984 | access-date=October 30, 2015 | pages=B1}}</ref> لە ساڵی ١٨٨٩دا، ناوەندی کاونتییەکە لە [[بڵاونتسڤیل، ئەلاباما|بڵاونتسڤیل]]ەوە بۆ ئۆنیۆنتا گوازرایەوە.<ref>{{Cite encyclopedia| title = Blount County Courthouse in Oneonta| encyclopedia = Encyclopedia of Alabama| date = October 6, 2009| url = http://www.encyclopediaofalabama.org/face/Multimedia.jsp?id=m-2983| access-date = January 7, 2010| archive-date = October 1, 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121001234315/http://www.encyclopediaofalabama.org/face/Multimedia.jsp?id=m-2983| url-status = dead}}</ref> لە ماوەی جەنگی جیھانیی دووەمدا، کەمپێکی بچووکی [[دیلی جەنگ|دیلانی جەنگ]] لە دەرەوەی ئۆنیۆنتا بەڕێوەدەبرا.<ref>{{Cite encyclopedia | last =Hutchinson | first = Daniel| title = World War II POW Camps in Alabama | encyclopedia = Encyclopedia of Alabama | date = October 6, 2009 | url = http://www.encyclopediaofalabama.org/face/Article.jsp?id=h-1418| access-date = January 7, 2010}}</ref> ==جوگرافیا== ئۆنیۆنتا لە ڕۆژھەڵاتی کاونتی بڵاونت ھەڵکەوتووە. ئەو لە دۆڵی مێرفری لەنێوان ڕێد ماونتن و [[ساند ماونتن (ئەلاباما)|ساند ماونتن]] لە باکووری ڕۆژاوا و [[سترەیت ماونتن]] لە باشووری ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە. [[ڕێگای ویلایەتە یەکگرتووەکان ٢٣١]] بە ناوەندی شارەکەدا تێپەڕ دەبێت، و بەرەو باکووری ڕۆژاوا {{convert|٧|mi|٠}} بۆ [[کڵیڤلاند، ئەلاباما]]، و بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات {{convert|١٤|mi}} بۆ [[ئینتەرستەیت ٥٩]] لە [[ئاشڤیل، ئەلاباما|ئاشڤیل]] دەچێت. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارەکە ڕووبەرێکی گشتی {{convert|٣٩٫٥|sqkm|order=flip}}ی ھەیە، کە {{convert|٣٩٫٣|sqkm|order=flip}}ی وشکانییە و {{convert|٠٫٢|sqkm|order=flip}}، یان ٠٫٥٤٪ی ئاوە.<ref name="Census 2010">{{cite web| url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/G001/1600000US0157000| archive-url=https://archive.today/20200212162752/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/G001/1600000US0157000| url-status=dead| archive-date=February 12, 2020| title=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Oneonta city, Alabama| publisher=U.S. Census Bureau, American Factfinder| access-date=September 16, 2013}}</ref> ===کەشووھەوا=== {{Weather box <!-- Infobox begins --> | single line = Y | collapsed = Y | location = ئۆنیۆنتا، ئەلاباما، ئاسایییەکانی ١٩٩١–٢٠٢٠، توندەکانی ١٨٩٤–ئێستا |Jan record high F = ٨٣ |Feb record high F = ٨٣ |Mar record high F = ٩٠ |Apr record high F = ٩٢ |May record high F = ٩٨ |Jun record high F = ١٠٤ |Jul record high F = ١٠٩ |Aug record high F = ١٠٤ |Sep record high F = ١٠٤ |Oct record high F = ٩٦ |Nov record high F = ٨٧ |Dec record high F = ٨١ |Jan avg record high F = ٦٨٫٦ |Feb avg record high F = ٧٢٫٥ |Mar avg record high F = ٨٠٫٣ |Apr avg record high F = ٨٤٫٧ |May avg record high F = ٨٨٫٦ |Jun avg record high F = ٩٤٫١ |Jul avg record high F = ٩٥٫٧ |Aug avg record high F = ٩٦٫٢ |Sep avg record high F = ٩٢٫٩ |Oct avg record high F = ٨٦٫٠ |Nov avg record high F = ٧٧٫٨ |Dec avg record high F = ٧٠٫٢ |year avg record high F = ٩٧٫٥ <!-- Average high temperatures --> | Jan high F =٥٣٫٢ | Feb high F =٥٧٫٣ | Mar high F =٦٦٫٠ | Apr high F =٧٣٫٨ | May high F =٨٠٫٨ | Jun high F =٨٧٫٣ | Jul high F =٩٠٫٩ | Aug high F =٨٩٫٨ | Sep high F =٨٤٫٩ | Oct high F =٧٥٫٠ | Nov high F =٦٤٫٢ | Dec high F =٥٥٫٤ <!-- Mean daily temperature --> | Jan mean F =٤٣٫١ | Feb mean F =٤٦٫٣ | Mar mean F =٥٤٫٢ | Apr mean F =٦١٫٦ | May mean F =٦٩٫٨ | Jun mean F =٧٧٫١ | Jul mean F =٨٠٫٧ | Aug mean F =٧٩٫٦ | Sep mean F =٧٣٫٨ | Oct mean F =٦٣٫٢ | Nov mean F =٥٢٫٧ | Dec mean F =٤٥٫٤ <!-- Average low temperatures --> | Jan low F =٣٢٫٩ | Feb low F =٣٥٫٤ | Mar low F =٤٢٫٤ | Apr low F =٤٩٫٥ | May low F =٥٨٫٧ | Jun low F =٦٦٫٩ | Jul low F =٧٠٫٤ | Aug low F =٦٩٫٥ | Sep low F =٦٢٫٧ | Oct low F =٥١٫٤ | Nov low F =٤١٫٢ | Dec low F =٣٥٫٤ |Jan avg record low F = ١٤٫٤ |Feb avg record low F = ١٧٫٨ |Mar avg record low F = ٢٤٫٥ |Apr avg record low F = ٣٤٫٤ |May avg record low F = ٤٣٫٧ |Jun avg record low F = ٥٥٫٦ |Jul avg record low F = ٦٢٫١ |Aug avg record low F = ٦٠٫١ |Sep avg record low F = ٤٧٫٨ |Oct avg record low F = ٣٤٫٤ |Nov avg record low F = ٢٤٫٤ |Dec avg record low F = ٢٠٫١ |year avg record low F = ١١٫٩ |Jan record low F = -٩ |Feb record low F = -١٥ |Mar record low F = ٤ |Apr record low F = ٢٤ |May record low F = ٣٢ |Jun record low F = ٤٠ |Jul record low F = ٤٨ |Aug record low F = ٤٦ |Sep record low F = ٣٢ |Oct record low F = ٢٠ |Nov record low F = ٢ |Dec record low F = -٣ <!-- Total precipitation, this should include rain and snow. --> | precipitation colour = green | Jan precipitation inch =٥٫٤٩ | Feb precipitation inch =٥٫٥١ | Mar precipitation inch =٥٫٠٩ | Apr precipitation inch =٥٫٦٤ | May precipitation inch =٤٫١٩ | Jun precipitation inch =٥٫٢٤ | Jul precipitation inch =٥٫٠٤ | Aug precipitation inch =٣٫٦١ | Sep precipitation inch =٤٫٠٩ | Oct precipitation inch =٣٫٤٠ | Nov precipitation inch =٤٫٢٣ | Dec precipitation inch =٥٫٨٤ |unit precipitation days = ٠٫٠١ ئینچ |Jan precipitation days = ٩٫٠ |Feb precipitation days = ٩٫٥ |Mar precipitation days = ١٠٫٠ |Apr precipitation days = ٨٫١ |May precipitation days = ٧٫٥ |Jun precipitation days = ٩٫٦ |Jul precipitation days = ٩٫٥ |Aug precipitation days = ٧٫٩ |Sep precipitation days = ٥٫٨ |Oct precipitation days = ٦٫٣ |Nov precipitation days = ٧٫٤ |Dec precipitation days = ١٠٫٢ |Jan snow inch = ٠٫٣ |Feb snow inch = ٠٫٦ |Mar snow inch = ٠٫٧ |Apr snow inch = ٠٫٠ |May snow inch = ٠٫٠ |Jun snow inch = ٠٫٠ |Jul snow inch = ٠٫٠ |Aug snow inch = ٠٫٠ |Sep snow inch = ٠٫٠ |Oct snow inch = ٠٫٠ |Nov snow inch = ٠٫٠ |Dec snow inch = ٠٫١ |year snow inch = |unit snow days = ٠٫١ ئینچ |Jan snow days = ٠٫٤ |Feb snow days = ٠٫٣ |Mar snow days = ٠٫١ |Apr snow days = ٠٫٠ |May snow days = ٠٫٠ |Jun snow days = ٠٫٠ |Jul snow days = ٠٫٠ |Aug snow days = ٠٫٠ |Sep snow days = ٠٫٠ |Oct snow days = ٠٫٠ |Nov snow days = ٠٫٠ |Dec snow days = ٠٫٠ |source 1 = ئۆقیانووسناسی و بەرگەھەوای نیشتمانی (بەفر/ڕۆژانی بەفراوی ١٩٨١–٢٠١٠)<ref name = NOAA> {{cite web |url = https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&stations=USC00016121&format=pdf&dataTypes=MLY-TMAX-NORMAL,MLY-TMIN-NORMAL,MLY-TAVG-NORMAL,MLY-PRCP-NORMAL,MLY-SNOW-NORMAL |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |title = U.S. Climate Normals Quick Access – Station: Oneonta, AL (1991&ndash;2020) |access-date = March 4, 2023 }} </ref><ref> {{cite web |url = https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly&stations=USC00016121&format=pdf&dataTypes=MLY-TMAX-NORMAL,MLY-TMIN-NORMAL,MLY-TAVG-NORMAL,MLY-PRCP-NORMAL,MLY-SNOW-NORMAL |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |title = U.S. Climate Normals Quick Access – Station: Oneonta, AL (1981&ndash;2010) |access-date = March 4, 2023 }} </ref> |source 2 = خزمەتگوزاریی کەشناسیی نیشتمانی<ref name = NOWData> {{cite web |url = https://www.weather.gov/wrh/climate?wfo=bmx |publisher = National Weather Service |title = NOAA Online Weather Data – NWS Birmingham |access-date = March 4, 2023 }} </ref> }} == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی یلۆنت، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Oneonta, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر]] [[پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:شارەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر]] qcok2noojjpnu7g3jmwf0hhphrk7ih8 1572434 1572433 2026-04-05T08:41:11Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێز */ 1572434 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = ئۆنیۆنتا |official_name = Oneonta, Alabama |settlement_type = [[شار]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی یلۆنت، ئەلاباما|یلۆنت]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 39.49 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٦٬٥٦٧ |population_metro = |population_density_km2 = 166.3 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''ئۆنیۆنتا''' ({{بە ئینگلیزی|Oneonta}}، {{IPA-en|ˌoʊ niˈɒn tə}}) شارێکە لە [[کەرتی یلۆنت، ئەلاباما|کەرتی یلۆنت]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٦٬٥٦٧ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٣٩٫٤٩ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ١٦٦٫٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==مێژوو== نووسینگەیەکی پۆستە بە ناوی ئۆنیۆنتا لە ساڵی ١٨٨٩وە کار دەکات.<ref>{{cite web | url=http://www.postalhistory.com/postoffices.asp?task=display&state=AL&county=Blount | title=Blount County | publisher=Jim Forte Postal History | access-date=October 30, 2015}}</ref> شارەکە بەناوی [[ئۆنیۆنتا، نیوویۆرک]] ناونراوە، کە زێدی بەرپرسێکی ھێڵی ئاسن بووە.<ref>{{cite news | url=https://news.google.com/newspapers?id=sqYfAAAAIBAJ&sjid=d9YEAAAAIBAJ&pg=3110%2C3238606 | title=Tenbroeck in DeKalb County was named for runaway horse | work=Gadsden Times | date=June 17, 1984 | access-date=October 30, 2015 | pages=B1}}</ref> لە ساڵی ١٨٨٩دا، ناوەندی کاونتییەکە لە [[بڵاونتسڤیل، ئەلاباما|بڵاونتسڤیل]]ەوە بۆ ئۆنیۆنتا گوازرایەوە.<ref>{{Cite encyclopedia| title = Blount County Courthouse in Oneonta| encyclopedia = Encyclopedia of Alabama| date = October 6, 2009| url = http://www.encyclopediaofalabama.org/face/Multimedia.jsp?id=m-2983| access-date = January 7, 2010| archive-date = October 1, 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121001234315/http://www.encyclopediaofalabama.org/face/Multimedia.jsp?id=m-2983| url-status = dead}}</ref> لە ماوەی جەنگی جیھانیی دووەمدا، کەمپێکی بچووکی [[دیلی جەنگ|دیلانی جەنگ]] لە دەرەوەی ئۆنیۆنتا بەڕێوەدەبرا.<ref>{{Cite encyclopedia | last =Hutchinson | first = Daniel| title = World War II POW Camps in Alabama | encyclopedia = Encyclopedia of Alabama | date = October 6, 2009 | url = http://www.encyclopediaofalabama.org/face/Article.jsp?id=h-1418| access-date = January 7, 2010}}</ref> ==جوگرافیا== ئۆنیۆنتا لە ڕۆژھەڵاتی کاونتی بڵاونت ھەڵکەوتووە. ئەو لە دۆڵی مێرفری لەنێوان ڕێد ماونتن و [[ساند ماونتن (ئەلاباما)|ساند ماونتن]] لە باکووری ڕۆژاوا و [[سترەیت ماونتن]] لە باشووری ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە. [[ڕێگای ویلایەتە یەکگرتووەکان ٢٣١]] بە ناوەندی شارەکەدا تێپەڕ دەبێت، و بەرەو باکووری ڕۆژاوا {{convert|٧|mi|٠}} بۆ [[کڵیڤلاند، ئەلاباما]]، و بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات {{convert|١٤|mi}} بۆ [[ئینتەرستەیت ٥٩]] لە [[ئاشڤیل، ئەلاباما|ئاشڤیل]] دەچێت. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارەکە ڕووبەرێکی گشتی {{convert|٣٩٫٥|sqkm|order=flip}}ی ھەیە، کە {{convert|٣٩٫٣|sqkm|order=flip}}ی وشکانییە و {{convert|٠٫٢|sqkm|order=flip}}، یان ٠٫٥٤٪ی ئاوە.<ref name="Census 2010">{{cite web| url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/G001/1600000US0157000| archive-url=https://archive.today/20200212162752/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/G001/1600000US0157000| url-status=dead| archive-date=February 12, 2020| title=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Oneonta city, Alabama| publisher=U.S. Census Bureau, American Factfinder| access-date=September 16, 2013}}</ref> ===کەشووھەوا=== {{Weather box <!-- Infobox begins --> | single line = Y | collapsed = Y | location = ئۆنیۆنتا، ئەلاباما، ئاسایییەکانی ١٩٩١–٢٠٢٠، توندەکانی ١٨٩٤–ئێستا |Jan record high F = ٨٣ |Feb record high F = ٨٣ |Mar record high F = ٩٠ |Apr record high F = ٩٢ |May record high F = ٩٨ |Jun record high F = ١٠٤ |Jul record high F = ١٠٩ |Aug record high F = ١٠٤ |Sep record high F = ١٠٤ |Oct record high F = ٩٦ |Nov record high F = ٨٧ |Dec record high F = ٨١ |Jan avg record high F = ٦٨٫٦ |Feb avg record high F = ٧٢٫٥ |Mar avg record high F = ٨٠٫٣ |Apr avg record high F = ٨٤٫٧ |May avg record high F = ٨٨٫٦ |Jun avg record high F = ٩٤٫١ |Jul avg record high F = ٩٥٫٧ |Aug avg record high F = ٩٦٫٢ |Sep avg record high F = ٩٢٫٩ |Oct avg record high F = ٨٦٫٠ |Nov avg record high F = ٧٧٫٨ |Dec avg record high F = ٧٠٫٢ |year avg record high F = ٩٧٫٥ <!-- Average high temperatures --> | Jan high F =٥٣٫٢ | Feb high F =٥٧٫٣ | Mar high F =٦٦٫٠ | Apr high F =٧٣٫٨ | May high F =٨٠٫٨ | Jun high F =٨٧٫٣ | Jul high F =٩٠٫٩ | Aug high F =٨٩٫٨ | Sep high F =٨٤٫٩ | Oct high F =٧٥٫٠ | Nov high F =٦٤٫٢ | Dec high F =٥٥٫٤ <!-- Mean daily temperature --> | Jan mean F =٤٣٫١ | Feb mean F =٤٦٫٣ | Mar mean F =٥٤٫٢ | Apr mean F =٦١٫٦ | May mean F =٦٩٫٨ | Jun mean F =٧٧٫١ | Jul mean F =٨٠٫٧ | Aug mean F =٧٩٫٦ | Sep mean F =٧٣٫٨ | Oct mean F =٦٣٫٢ | Nov mean F =٥٢٫٧ | Dec mean F =٤٥٫٤ <!-- Average low temperatures --> | Jan low F =٣٢٫٩ | Feb low F =٣٥٫٤ | Mar low F =٤٢٫٤ | Apr low F =٤٩٫٥ | May low F =٥٨٫٧ | Jun low F =٦٦٫٩ | Jul low F =٧٠٫٤ | Aug low F =٦٩٫٥ | Sep low F =٦٢٫٧ | Oct low F =٥١٫٤ | Nov low F =٤١٫٢ | Dec low F =٣٥٫٤ |Jan avg record low F = ١٤٫٤ |Feb avg record low F = ١٧٫٨ |Mar avg record low F = ٢٤٫٥ |Apr avg record low F = ٣٤٫٤ |May avg record low F = ٤٣٫٧ |Jun avg record low F = ٥٥٫٦ |Jul avg record low F = ٦٢٫١ |Aug avg record low F = ٦٠٫١ |Sep avg record low F = ٤٧٫٨ |Oct avg record low F = ٣٤٫٤ |Nov avg record low F = ٢٤٫٤ |Dec avg record low F = ٢٠٫١ |year avg record low F = ١١٫٩ |Jan record low F = -٩ |Feb record low F = -١٥ |Mar record low F = ٤ |Apr record low F = ٢٤ |May record low F = ٣٢ |Jun record low F = ٤٠ |Jul record low F = ٤٨ |Aug record low F = ٤٦ |Sep record low F = ٣٢ |Oct record low F = ٢٠ |Nov record low F = ٢ |Dec record low F = -٣ <!-- Total precipitation, this should include rain and snow. --> | precipitation colour = green | Jan precipitation inch =٥٫٤٩ | Feb precipitation inch =٥٫٥١ | Mar precipitation inch =٥٫٠٩ | Apr precipitation inch =٥٫٦٤ | May precipitation inch =٤٫١٩ | Jun precipitation inch =٥٫٢٤ | Jul precipitation inch =٥٫٠٤ | Aug precipitation inch =٣٫٦١ | Sep precipitation inch =٤٫٠٩ | Oct precipitation inch =٣٫٤٠ | Nov precipitation inch =٤٫٢٣ | Dec precipitation inch =٥٫٨٤ |unit precipitation days = ٠٫٠١ ئینچ |Jan precipitation days = ٩٫٠ |Feb precipitation days = ٩٫٥ |Mar precipitation days = ١٠٫٠ |Apr precipitation days = ٨٫١ |May precipitation days = ٧٫٥ |Jun precipitation days = ٩٫٦ |Jul precipitation days = ٩٫٥ |Aug precipitation days = ٧٫٩ |Sep precipitation days = ٥٫٨ |Oct precipitation days = ٦٫٣ |Nov precipitation days = ٧٫٤ |Dec precipitation days = ١٠٫٢ |Jan snow inch = ٠٫٣ |Feb snow inch = ٠٫٦ |Mar snow inch = ٠٫٧ |Apr snow inch = ٠٫٠ |May snow inch = ٠٫٠ |Jun snow inch = ٠٫٠ |Jul snow inch = ٠٫٠ |Aug snow inch = ٠٫٠ |Sep snow inch = ٠٫٠ |Oct snow inch = ٠٫٠ |Nov snow inch = ٠٫٠ |Dec snow inch = ٠٫١ |year snow inch = |unit snow days = ٠٫١ ئینچ |Jan snow days = ٠٫٤ |Feb snow days = ٠٫٣ |Mar snow days = ٠٫١ |Apr snow days = ٠٫٠ |May snow days = ٠٫٠ |Jun snow days = ٠٫٠ |Jul snow days = ٠٫٠ |Aug snow days = ٠٫٠ |Sep snow days = ٠٫٠ |Oct snow days = ٠٫٠ |Nov snow days = ٠٫٠ |Dec snow days = ٠٫٠ |source 1 = ئۆقیانووسناسی و بەرگەھەوای نیشتمانی (بەفر/ڕۆژانی بەفراوی ١٩٨١–٢٠١٠)<ref name = NOAA> {{cite web |url = https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&stations=USC00016121&format=pdf&dataTypes=MLY-TMAX-NORMAL,MLY-TMIN-NORMAL,MLY-TAVG-NORMAL,MLY-PRCP-NORMAL,MLY-SNOW-NORMAL |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |title = U.S. Climate Normals Quick Access – Station: Oneonta, AL (1991&ndash;2020) |access-date = March 4, 2023 }} </ref><ref> {{cite web |url = https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly&stations=USC00016121&format=pdf&dataTypes=MLY-TMAX-NORMAL,MLY-TMIN-NORMAL,MLY-TAVG-NORMAL,MLY-PRCP-NORMAL,MLY-SNOW-NORMAL |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |title = U.S. Climate Normals Quick Access – Station: Oneonta, AL (1981&ndash;2010) |access-date = March 4, 2023 }} </ref> |source 2 = خزمەتگوزاریی کەشناسیی نیشتمانی<ref name = NOWData> {{cite web |url = https://www.weather.gov/wrh/climate?wfo=bmx |publisher = National Weather Service |title = NOAA Online Weather Data – NWS Birmingham |access-date = March 4, 2023 }} </ref> }} == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی یلۆنت، ئەلاباما}} {{پۆلی کۆمنز|Oneonta, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر]] [[پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:شارەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر]] kngcm9cdaxxpjmwjnnst9np5s6pafc8 0 38116 1572409 1526375 2026-04-05T08:08:50Z 1silent scientist 51740 1572409 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox settlement |name = پاول |official_name = Powell, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|دیکەب]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 12.85 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٩٥٥ |population_metro = |population_density_km2 = 74.32 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''پاول''' ({{بە ئینگلیزی|Powell}}، {{IPA-en|ˈpaʊ əl }}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|کەرتی دیکەب]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٩٥٥ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ١٢٫٨٥ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٧٤٫٣٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== پاوڵ لە {{Coord|34|32|1|N|85|53|41|W|type:city}} ھەڵکەوتووە.<ref name="GR1">{{cite web|url=https://www.census.gov/geographies/reference-files/time-series/geo/gazetteer-files.html|publisher=[[United States Census Bureau]]|accessdate=April 23, 2011|date=February 12, 2011|title=US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990}}</ref> شارۆچکەکە بەرەو سنووری [[کاونتی جاکسن، ئەلاباما|کاونتی جاکسن]] لە باکووری ڕۆژاوا درێژ دەبێتەوە، و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ شاری [[ڕەینزڤیل، ئەلاباما|ڕەینزڤیل]]. شارۆچکەی [[سێکشن، ئەلاباما|سێکشن]] لە ئەودیو سنووری کاونتییەکە لە باکووری ڕۆژاوا ھەڵکەوتووە. [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ٣٥]] بە پاوڵدا تێپەڕ دەبێت، و بەرەو باکووری ڕۆژاوا {{convert|١٥|mi}} بۆ [[سکۆتسبۆرۆ، ئەلاباما|سکۆتسبۆرۆ]] و بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات لە ڕێگەی ڕەینزڤیلەوە {{convert|١٣|mi}} بۆ [[فۆرت پاین، ئەلاباما|فۆرت پاین]]، ناوەندی کاونتی دیکالب، دەچێت. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، پاوڵ ڕووبەرێکی گشتی {{convert|١٢٫٩|km2|order=flip}}ی ھەیە، کە ھەمووی وشکانییە.<ref name="Census 2010">{{cite web| url=http://factfinder2.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/G001/1600000US0162075| title=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Powell town, Alabama| publisher=U.S. Census Bureau, American Factfinder| accessdate=October 7, 2015}}{{dead link|bot=medic|date=April 2020}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی دیکەب، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Powell, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] nmwl0ukki4mq2e29vz7u79hk8s1qm09 1572410 1572409 2026-04-05T08:09:41Z 1silent scientist 51740 1572410 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = پاول |official_name = Powell, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|دیکەب]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 12.85 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٩٥٥ |population_metro = |population_density_km2 = 74.32 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''پاول''' ({{بە ئینگلیزی|Powell}}، {{IPA-en|ˈpaʊ əl }}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|کەرتی دیکەب]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٩٥٥ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ١٢٫٨٥ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٧٤٫٣٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== پاوڵ لە {{Coord|34|32|1|N|85|53|41|W|type:city}} ھەڵکەوتووە.<ref name="GR1">{{cite web|url=https://www.census.gov/geographies/reference-files/time-series/geo/gazetteer-files.html|publisher=[[United States Census Bureau]]|accessdate=April 23, 2011|date=February 12, 2011|title=US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990}}</ref> شارۆچکەکە بەرەو سنووری [[کاونتی جاکسن، ئەلاباما|کاونتی جاکسن]] لە باکووری ڕۆژاوا درێژ دەبێتەوە، و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ شاری [[ڕەینزڤیل، ئەلاباما|ڕەینزڤیل]]. شارۆچکەی [[سێکشن، ئەلاباما|سێکشن]] لە ئەودیو سنووری کاونتییەکە لە باکووری ڕۆژاوا ھەڵکەوتووە. [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ٣٥]] بە پاوڵدا تێپەڕ دەبێت، و بەرەو باکووری ڕۆژاوا {{convert|١٥|mi}} بۆ [[سکۆتسبۆرۆ، ئەلاباما|سکۆتسبۆرۆ]] و بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات لە ڕێگەی ڕەینزڤیلەوە {{convert|١٣|mi}} بۆ [[فۆرت پاین، ئەلاباما|فۆرت پاین]]، ناوەندی کاونتی دیکالب، دەچێت. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، پاوڵ ڕووبەرێکی گشتی {{convert|١٢٫٩|km2|order=flip}}ی ھەیە، کە ھەمووی وشکانییە.<ref name="Census 2010">{{cite web| url=http://factfinder2.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/G001/1600000US0162075| title=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Powell town, Alabama| publisher=U.S. Census Bureau, American Factfinder| accessdate=October 7, 2015}}{{dead link|bot=medic|date=April 2020}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی دیکەب، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Powell, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] eqi2z686rfwy4ns8gf0170k7vkf4vg0 1572416 1572410 2026-04-05T08:15:45Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێز */ 1572416 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = پاول |official_name = Powell, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|دیکەب]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 12.85 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٩٥٥ |population_metro = |population_density_km2 = 74.32 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''پاول''' ({{بە ئینگلیزی|Powell}}، {{IPA-en|ˈpaʊ əl }}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|کەرتی دیکەب]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٩٥٥ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ١٢٫٨٥ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٧٤٫٣٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== پاوڵ لە {{Coord|34|32|1|N|85|53|41|W|type:city}} ھەڵکەوتووە.<ref name="GR1">{{cite web|url=https://www.census.gov/geographies/reference-files/time-series/geo/gazetteer-files.html|publisher=[[United States Census Bureau]]|accessdate=April 23, 2011|date=February 12, 2011|title=US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990}}</ref> شارۆچکەکە بەرەو سنووری [[کاونتی جاکسن، ئەلاباما|کاونتی جاکسن]] لە باکووری ڕۆژاوا درێژ دەبێتەوە، و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ شاری [[ڕەینزڤیل، ئەلاباما|ڕەینزڤیل]]. شارۆچکەی [[سێکشن، ئەلاباما|سێکشن]] لە ئەودیو سنووری کاونتییەکە لە باکووری ڕۆژاوا ھەڵکەوتووە. [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ٣٥]] بە پاوڵدا تێپەڕ دەبێت، و بەرەو باکووری ڕۆژاوا {{convert|١٥|mi}} بۆ [[سکۆتسبۆرۆ، ئەلاباما|سکۆتسبۆرۆ]] و بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات لە ڕێگەی ڕەینزڤیلەوە {{convert|١٣|mi}} بۆ [[فۆرت پاین، ئەلاباما|فۆرت پاین]]، ناوەندی کاونتی دیکالب، دەچێت. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، پاوڵ ڕووبەرێکی گشتی {{convert|١٢٫٩|km2|order=flip}}ی ھەیە، کە ھەمووی وشکانییە.<ref name="Census 2010">{{cite web| url=http://factfinder2.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/G001/1600000US0162075| title=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Powell town, Alabama| publisher=U.S. Census Bureau, American Factfinder| accessdate=October 7, 2015}}{{dead link|bot=medic|date=April 2020}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی دیکەب، ئەلاباما}} {{پۆلی کۆمنز|Powell, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] cd4b8cid40lqck44wxiwhkijzw40wjn 0 38120 1572428 1526723 2026-04-05T08:29:35Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1572428 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = پرۆڤیدنس |official_name = Providence, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی مارێنگۆ، ئەلاباما|مارێنگۆ]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = ٤٫٥٢ |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٢٢٣ |population_metro = |population_density_km2 = ٤٩٫٣٤ |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''پرۆڤیدنس''' ({{بە ئینگلیزی|Providence}}, {{IPA-en|ˈprɒv ɪ dəns}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی مارێنگۆ، ئەلاباما|کەرتی مارێنگۆ]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٢٢٣ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٤٫٥٢ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٤٩٫٣٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کەرتی مارێنگۆ، ئەلاباما}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 54vscctfl4hy6xx0i4hq44kx9f7xtjt 1572429 1572428 2026-04-05T08:30:28Z 1silent scientist 51740 1572429 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = پرۆڤیدنس |official_name = Providence, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی مارێنگۆ، ئەلاباما|مارێنگۆ]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = ٤٫٥٢ |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٢٢٣ |population_metro = |population_density_km2 = ٤٩٫٣٤ |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''پرۆڤیدنس''' ({{بە ئینگلیزی|Providence}}, {{IPA-en|ˈprɒv ɪ dəns}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی مارێنگۆ، ئەلاباما|کەرتی مارێنگۆ]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٢٢٣ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٤٫٥٢ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٤٩٫٣٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== پرۆڤیدێنس لە باکووری ناوەندی [[کاونتی مارێنگۆ]] ھەڵکەوتووە. ئەو {{convert|٣|mi|٠}} لە باکووری [[لیندن، ئەلاباما|لیندن]]، [[ناوەندی کاونتی]]، و {{convert|١٣|mi}} لە باشووری [[دیمۆپۆلیس، ئەلاباما|دیمۆپۆلیس]]، گەورەترین شاری کاونتییەکە، ھەڵکەوتووە. لە باکوورەوە بە [[پارکی ویلایەتی چیکاساو (ئەلاباما)|پارکی ویلایەتی چیکاساو]] ھاوسنوورە. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارۆچکەکە ڕووبەرێکی گشتی {{convert|١٫٧|sqmi|km2}}ی ھەیە، کە ھەمووی وشکانییە. چیکاساو بۆگ، ڕووبارێکی بچووک، ڕێک بە باشووری شارۆچکەکەدا تێپەڕ دەبێت، و بەرەو ڕۆژاوا بۆ [[ڕووباری تۆمبیگبی]] دەڕژێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کەرتی مارێنگۆ، ئەلاباما}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] behxunwcw619uw41r45yczcbl9abdtm 0 38121 1572425 1529791 2026-04-05T08:27:54Z 1silent scientist 51740 1572425 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = ڕاگلەند |official_name = Ragland, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما|سەینت کلێر]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 43.71 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ١٬٦٣٩ |population_metro = |population_density_km2 = 37.5 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''ڕاگلەند''' ({{بە ئینگلیزی|Ragland}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما|کەرتی سەینت کلێر]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ١٬٦٣٩ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٤٣٫٧١ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٣٧٫٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==تۆرنادۆی ١٩٩٤== [[تەقینەوەی تۆرنادۆی یەکشەممەی پاڵمی ١٩٩٤|تۆرنادۆیەکی ئێف٤]] لە باشووری ڕۆژاواوە لە یەکشەممەی پاڵم، ٢٧ی ئازاری ١٩٩٤، لە کاتژمێر ١٠:٥٥ی بەیانی لێیدا. لە کاتژمێر ١١:٢٧ی بەیانی، [[خزمەتگوزاریی کەشناسیی نیشتمانی]]ی بێرمینگھام ئاگادارکردنەوەیەکی تۆرنادۆی بۆ باکووری [[کاونتی کالحون، ئەلاباما|کالحون]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[کاونتی ئیتۆوا، ئەلاباما|ئیتۆوا]]، و باشووری [[کاونتی چێرۆکی، ئەلاباما|چێرۆکی]] دەرکرد. دوای دوازدە خولەک، تۆرنادۆکە کەنیسەی مێتۆدیستی یەکگرتووی گۆشێنی [[پیدمۆنت، ئەلاباما|پیدمۆنت]]ی وێران کرد.{{citation needed|date=December 2025}}<ref>{{Cite web |date=2019-03-27 |title=Piedmont, AL F4 Tornado (Goshen United Methodist Church) – March 27, 1994 – Tornado Talk |url=https://www.tornadotalk.com/piedmont-al-f4-tornado-goshen-united-methodist-church-march-27-1994/ |access-date=2026-02-26 |language=en-US}}</ref> ==جوگرافیا== بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارۆچکەکە ڕووبەرێکی گشتی {{convert|١٦٫٩|sqmi|km2}}ی ھەیە، کە {{convert|١٦٫٨|sqmi|km2}}ی وشکانییە و {{convert|٠٫١|sqmi|km2}} (٠٫٧١٪)ی ئاوە. == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر]] 4hxkqlg76v30sq76q1l9n3losrl128m 1572426 1572425 2026-04-05T08:28:29Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێز */ 1572426 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = ڕاگلەند |official_name = Ragland, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما|سەینت کلێر]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 43.71 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ١٬٦٣٩ |population_metro = |population_density_km2 = 37.5 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''ڕاگلەند''' ({{بە ئینگلیزی|Ragland}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما|کەرتی سەینت کلێر]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ١٬٦٣٩ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٤٣٫٧١ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٣٧٫٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==تۆرنادۆی ١٩٩٤== [[تەقینەوەی تۆرنادۆی یەکشەممەی پاڵمی ١٩٩٤|تۆرنادۆیەکی ئێف٤]] لە باشووری ڕۆژاواوە لە یەکشەممەی پاڵم، ٢٧ی ئازاری ١٩٩٤، لە کاتژمێر ١٠:٥٥ی بەیانی لێیدا. لە کاتژمێر ١١:٢٧ی بەیانی، [[خزمەتگوزاریی کەشناسیی نیشتمانی]]ی بێرمینگھام ئاگادارکردنەوەیەکی تۆرنادۆی بۆ باکووری [[کاونتی کالحون، ئەلاباما|کالحون]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[کاونتی ئیتۆوا، ئەلاباما|ئیتۆوا]]، و باشووری [[کاونتی چێرۆکی، ئەلاباما|چێرۆکی]] دەرکرد. دوای دوازدە خولەک، تۆرنادۆکە کەنیسەی مێتۆدیستی یەکگرتووی گۆشێنی [[پیدمۆنت، ئەلاباما|پیدمۆنت]]ی وێران کرد.{{citation needed|date=December 2025}}<ref>{{Cite web |date=2019-03-27 |title=Piedmont, AL F4 Tornado (Goshen United Methodist Church) – March 27, 1994 – Tornado Talk |url=https://www.tornadotalk.com/piedmont-al-f4-tornado-goshen-united-methodist-church-march-27-1994/ |access-date=2026-02-26 |language=en-US}}</ref> ==جوگرافیا== بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارۆچکەکە ڕووبەرێکی گشتی {{convert|١٦٫٩|sqmi|km2}}ی ھەیە، کە {{convert|١٦٫٨|sqmi|km2}}ی وشکانییە و {{convert|٠٫١|sqmi|km2}} (٠٫٧١٪)ی ئاوە. == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر]] 0qmfvu14cixk1ssdphawf9kytqt2jar 1572427 1572426 2026-04-05T08:28:53Z 1silent scientist 51740 /* تۆرنادۆی ١٩٩٤ */ 1572427 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = ڕاگلەند |official_name = Ragland, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما|سەینت کلێر]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 43.71 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ١٬٦٣٩ |population_metro = |population_density_km2 = 37.5 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''ڕاگلەند''' ({{بە ئینگلیزی|Ragland}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما|کەرتی سەینت کلێر]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ١٬٦٣٩ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٤٣٫٧١ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٣٧٫٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==تۆرنادۆی ١٩٩٤== [[تەقینەوەی تۆرنادۆی یەکشەممەی پاڵمی ١٩٩٤|تۆرنادۆیەکی ئێف٤]] لە باشووری ڕۆژاواوە لە یەکشەممەی پاڵم، ٢٧ی ئازاری ١٩٩٤، لە کاتژمێر ١٠:٥٥ی بەیانی لێیدا. لە کاتژمێر ١١:٢٧ی بەیانی، [[خزمەتگوزاریی کەشناسیی نیشتمانی]]ی بێرمینگھام ئاگادارکردنەوەیەکی تۆرنادۆی بۆ باکووری [[کاونتی کالحون، ئەلاباما|کالحون]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[کاونتی ئیتۆوا، ئەلاباما|ئیتۆوا]]، و باشووری [[کاونتی چێرۆکی، ئەلاباما|چێرۆکی]] دەرکرد. دوای دوازدە خولەک، تۆرنادۆکە کڵێسای مێتۆدیستی یەکگرتووی گۆشێنی [[پیدمۆنت، ئەلاباما|پیدمۆنت]]ی وێران کرد.{{citation needed|date=December 2025}}<ref>{{Cite web |date=2019-03-27 |title=Piedmont, AL F4 Tornado (Goshen United Methodist Church) – March 27, 1994 – Tornado Talk |url=https://www.tornadotalk.com/piedmont-al-f4-tornado-goshen-united-methodist-church-march-27-1994/ |access-date=2026-02-26 |language=en-US}}</ref> ==جوگرافیا== بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارۆچکەکە ڕووبەرێکی گشتی {{convert|١٦٫٩|sqmi|km2}}ی ھەیە، کە {{convert|١٦٫٨|sqmi|km2}}ی وشکانییە و {{convert|٠٫١|sqmi|km2}} (٠٫٧١٪)ی ئاوە. == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی سەینت کلێر، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر]] oif63v33cfrskueyzsaahlnh4dsgysb 0 38124 1572423 1531163 2026-04-05T08:25:54Z 1silent scientist 51740 1572423 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = ڕیس سیتی |official_name = Reece City, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی ئێتۆوا، ئەلاباما|ئێتۆوا]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = ٩٫٢١ |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٦٥٣ |population_metro = |population_density_km2 = ٧٠٫٩ |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''ڕیس سیتی''' ({{بە ئینگلیزی|Reece City}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی ئێتۆوا، ئەلاباما|کەرتی ئێتۆوا]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٦٥٣ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٩٫٢١ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٧٠٫٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== ڕیس سیتی لە ناوەندی [[کاونتی ئیتۆوا]] ھەڵکەوتووە. ئەو لە دۆڵی لیڵ ویڵز کریکدایە، کە لە ڕۆژاواوە بە بیگ ڕیج و لە ڕۆژھەڵاتەوە بە [[لووکاوت ماونتن]] دەورەدراوە. [[ڕێگای ویلایەتە یەکگرتووەکان ١١]] بە ناوەندی شارۆچکەکەدا تێپەڕ دەبێت و بە درێژایی دۆڵەکە دەڕوات، و [[ئینتەرستەیت ٥٩]] بە تەریبی ڕێگای ١١ی ئەمریکا بە درێژایی لای ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەکە دەڕوات، کە لە ڕێگەی دەرچەی ١٨٨ەوە دەستگەیشتنی بۆ ھەیە. [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ٢١١]] لەگەڵ ڕێگای ١١ی ئەمریکا و ئای-٥٩ یەکدەبڕێت، و بەرەو باشوور بەسەر لووکاوت ماونتن‌دا {{convert|٦|mi|٠}} بۆ [[گادزدن، ئەلاباما|گادزدن]]، [[ناوەندی کاونتی]]یەکە، دەچێت. لە ڕێگەی ئای-٥٩ەوە {{convert|٣٣|mi}} بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات بۆ [[فۆرت پاین، ئەلاباما|فۆرت پاین]] و {{convert|٦٣|mi}} بەرەو باشووری ڕۆژاوا بۆ [[بێرمینگھام، ئەلاباما|بێرمینگھام]]ە. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ڕیس سیتی ڕووبەرێکی گشتی {{convert|٩٫٢|km2|order=flip}}ی ھەیە، کە ھەمووی وشکانییە.<ref name="Census 2010">{{cite web| url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/G001/1600000US0163984| title=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Reece City town, Alabama| publisher=U.S. Census Bureau| work=American Factfinder| accessdate=January 22, 2016| archive-url=https://archive.today/20200213054535/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/G001/1600000US0163984| archive-date=February 13, 2020| url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی ئێتۆوا، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 14w990zpck8efwsrdsfhys78qj91hws 1572424 1572423 2026-04-05T08:26:12Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1572424 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = ڕیس سیتی |official_name = Reece City, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی ئێتۆوا، ئەلاباما|ئێتۆوا]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = ٩٫٢١ |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٦٥٣ |population_metro = |population_density_km2 = ٧٠٫٩ |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''ڕیس سیتی''' ({{بە ئینگلیزی|Reece City}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی ئێتۆوا، ئەلاباما|کەرتی ئێتۆوا]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٦٥٣ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٩٫٢١ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٧٠٫٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== ڕیس سیتی لە ناوەندی [[کاونتی ئیتۆوا]] ھەڵکەوتووە. ئەو لە دۆڵی لیڵ ویڵز کریکدایە، کە لە ڕۆژاواوە بە بیگ ڕیج و لە ڕۆژھەڵاتەوە بە [[لووکاوت ماونتن]] دەورەدراوە. [[ڕێگای ویلایەتە یەکگرتووەکان ١١]] بە ناوەندی شارۆچکەکەدا تێپەڕ دەبێت و بە درێژایی دۆڵەکە دەڕوات، و [[ئینتەرستەیت ٥٩]] بە تەریبی ڕێگای ١١ی ئەمریکا بە درێژایی لای ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەکە دەڕوات، کە لە ڕێگەی دەرچەی ١٨٨ەوە دەستگەیشتنی بۆ ھەیە. [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ٢١١]] لەگەڵ ڕێگای ١١ی ئەمریکا و ئای-٥٩ یەکدەبڕێت، و بەرەو باشوور بەسەر لووکاوت ماونتن‌دا {{convert|٦|mi|٠}} بۆ [[گادزدن، ئەلاباما|گادزدن]]، [[ناوەندی کاونتی]]یەکە، دەچێت. لە ڕێگەی ئای-٥٩ەوە {{convert|٣٣|mi}} بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات بۆ [[فۆرت پاین، ئەلاباما|فۆرت پاین]] و {{convert|٦٣|mi}} بەرەو باشووری ڕۆژاوا بۆ [[بێرمینگھام، ئەلاباما|بێرمینگھام]]ە. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ڕیس سیتی ڕووبەرێکی گشتی {{convert|٩٫٢|km2|order=flip}}ی ھەیە، کە ھەمووی وشکانییە.<ref name="Census 2010">{{cite web| url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/G001/1600000US0163984| title=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Reece City town, Alabama| publisher=U.S. Census Bureau| work=American Factfinder| accessdate=January 22, 2016| archive-url=https://archive.today/20200213054535/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/G001/1600000US0163984| archive-date=February 13, 2020| url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی ئێتۆوا، ئەلاباما}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] rbik6xs84jycqam40cresv941ipmi90 0 38143 1572408 1509526 2026-04-05T08:06:06Z 1silent scientist 51740 1572408 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = شێفیلد |official_name = Sheffield, Alabama |settlement_type = [[شار]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی کۆلبێر، ئەلاباما|کۆلبێر]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = ١٦٫٧٣ |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٩٬٠٣٩ |population_metro = |population_density_km2 = ٥٤٠٫٢٩ |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''شێفیلد''' ({{بە ئینگلیزی|Sheffield}}، {{IPA-en|ˈʃɛf ild}}) شارێکە لە [[کەرتی کۆلبێر، ئەلاباما|کەرتی کۆلبێر]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٩٬٠٣٩ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ١٦٫٧٣ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٥٤٠٫٢٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==مێژوو== شێفیڵد شوێنی نەخۆشخانەی مێژوویی ھێلین کێلەرە، کە پێشتر بە نەخۆشخانەی کاونتی کۆلبێرت ناسرابوو، لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٢١ دروست کراوە. لە ساڵی ١٩٧٩دا ناوەکەی گۆڕدرا بۆ نەخۆشخانەی [[ھێلین کێلەر]]، و شوێنی لەدایکبوونی کێلەر «ئایڤی گرین» کەمتر لە یەک میل لە باشووری ڕۆژاوای نەخۆشخانەکەوە لە شاری ھاوسێی [[توسکومبیا، ئەلاباما|توسکومبیا]] ھەڵکەوتووە. شێفیڵد شوێنی لەدایکبوونی «پێشەنگی کانتری-سۆڵ» و [[گۆرانینووس]] [[ئارتەر ئەلێکساندەر]]، [[ژەنیار]]ی ھۆرنی فەڕەنسی [[ویلی ڕەف]]، [[پارێزەر|پارێزەر]]ێکی دیار، [[ئەکتەر|ڕۆڵگێڕ]]، سیناتۆری پێشوو و کاندیدی سەرۆکایەتی [[فرێد تۆمپسۆن]]، سیناتۆری ئەمریکی لیژنەی واتەرگەیت [[ھاوێڵ ھێفلین]] و [[سیناتۆر]]ی ئەمریکی [[میچ مەککۆنێڵ]]ە، کە باوکی کاتی لەدایکبوونی ئەو لە نزیک [[ئاتینز، ئەلاباما|ئاتینز]] کاری دەکرد. ھەندێک جار بە «شاری سیناتۆرەکان» ناودەبرێت بەھۆی لەدایکبوونی ھێفلین، مەککۆنێڵ و تۆمپسۆن لە ناو سنوورەکانیدا. [[کۆلۆنێڵ ساندەرز|کۆلۆنێڵ ھارلاند ساندەرز]] لە ساڵی ١٩٠٧ لە شێفیڵد بۆ ھێڵی ئاسنی باشوور کاری کردووە. ھەروەھا ماڵی [[ستۆدیۆی دەنگی مەسڵ شۆڵز]]ە کە زۆرێک لە مۆسیقاژەنە بەناوبانگەکانی سەدەی بیستەم بەرھەمەکانیان تێدا تۆمار کردووە، لەوانە ئەلێکساندەر و ڕەف. == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی کۆلبێر، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Sheffield, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارەکانی ئەلاباما]] 8cn21g3fwi1c2dh2ivf59c9387gl9qk 1572415 1572408 2026-04-05T08:15:01Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1572415 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = شێفیلد |official_name = Sheffield, Alabama |settlement_type = [[شار]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی کۆلبێر، ئەلاباما|کۆلبێر]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = ١٦٫٧٣ |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٩٬٠٣٩ |population_metro = |population_density_km2 = ٥٤٠٫٢٩ |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''شێفیلد''' ({{بە ئینگلیزی|Sheffield}}، {{IPA-en|ˈʃɛf ild}}) شارێکە لە [[کەرتی کۆلبێر، ئەلاباما|کەرتی کۆلبێر]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٩٬٠٣٩ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ١٦٫٧٣ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٥٤٠٫٢٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==مێژوو== شێفیڵد شوێنی نەخۆشخانەی مێژوویی ھێلین کێلەرە، کە پێشتر بە نەخۆشخانەی کاونتی کۆلبێرت ناسرابوو، لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٢١ دروست کراوە. لە ساڵی ١٩٧٩دا ناوەکەی گۆڕدرا بۆ نەخۆشخانەی [[ھێلین کێلەر]]، و شوێنی لەدایکبوونی کێلەر «ئایڤی گرین» کەمتر لە یەک میل لە باشووری ڕۆژاوای نەخۆشخانەکەوە لە شاری ھاوسێی [[توسکومبیا، ئەلاباما|توسکومبیا]] ھەڵکەوتووە. شێفیڵد شوێنی لەدایکبوونی «پێشەنگی کانتری-سۆڵ» و [[گۆرانینووس]] [[ئارتەر ئەلێکساندەر]]، [[ژەنیار]]ی ھۆرنی فەڕەنسی [[ویلی ڕەف]]، [[پارێزەر|پارێزەر]]ێکی دیار، [[ئەکتەر|ڕۆڵگێڕ]]، سیناتۆری پێشوو و کاندیدی سەرۆکایەتی [[فرێد تۆمپسۆن]]، سیناتۆری ئەمریکی لیژنەی واتەرگەیت [[ھاوێڵ ھێفلین]] و [[سیناتۆر]]ی ئەمریکی [[میچ مەککۆنێڵ]]ە، کە باوکی کاتی لەدایکبوونی ئەو لە نزیک [[ئاتینز، ئەلاباما|ئاتینز]] کاری دەکرد. ھەندێک جار بە «شاری سیناتۆرەکان» ناودەبرێت بەھۆی لەدایکبوونی ھێفلین، مەککۆنێڵ و تۆمپسۆن لە ناو سنوورەکانیدا. [[کۆلۆنێڵ ساندەرز|کۆلۆنێڵ ھارلاند ساندەرز]] لە ساڵی ١٩٠٧ لە شێفیڵد بۆ ھێڵی ئاسنی باشوور کاری کردووە. ھەروەھا ماڵی [[ستۆدیۆی دەنگی مەسڵ شۆڵز]]ە کە زۆرێک لە مۆسیقاژەنە بەناوبانگەکانی سەدەی بیستەم بەرھەمەکانیان تێدا تۆمار کردووە، لەوانە ئەلێکساندەر و ڕەف. == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی کۆلبێر، ئەلاباما}} {{پۆلی کۆمنز|Sheffield, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارەکانی ئەلاباما]] e82afj8368gspzdpsmxbud84pnhmd2e 0 38144 1572417 1509053 2026-04-05T08:17:38Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێز */ 1572417 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox settlement |name = شایلۆ |official_name = Shiloh , Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|دیکەب]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 4.44 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٢٧٤ |population_metro = |population_density_km2 = 61.71 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''شایلۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Shiloh }}، {{IPA-en|ˈʃaɪ loʊ}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|کەرتی دیکەب]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٢٧٤ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٤٫٤٤ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٦١٫٧١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی دیکەب، ئەلاباما}} {{پۆلی کۆمنز|Shiloh, DeKalb County, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 12im83e1hmw4qr4y1h5ju527yigzwpp 1572418 1572417 2026-04-05T08:18:48Z 1silent scientist 51740 1572418 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = شایلۆ |official_name = Shiloh , Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|دیکەب]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 4.44 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٢٧٤ |population_metro = |population_density_km2 = 61.71 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''شایلۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Shiloh }}، {{IPA-en|ˈʃaɪ loʊ}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|کەرتی دیکەب]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٢٧٤ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٤٫٤٤ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٦١٫٧١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== شیلۆ لە ڕۆژاوای ناوەندی کاونتی دیکالب لە {{coord|34|27|56|N|85|52|38|W|display=inline}} لە بەرزایی {{convert|١٢٦٣|ft|m}} ھەڵکەوتووە.<ref name="GR1">{{cite web|url=https://www.census.gov/geographies/reference-files/time-series/geo/gazetteer-files.html|publisher=[[United States Census Bureau]]|access-date=April 23, 2011|date=February 12, 2011|title=US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990}}</ref> لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شاری [[ڕەینزڤیل، ئەلاباما|ڕەینزڤیل]] و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ شارۆچکەی [[فایف، ئەلاباما|فایف]] ھاوسنوورە. [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ٧٥]] بە شیلۆدا تێپەڕ دەبێت، کە ڕەینزڤیل و فایف بەیەکەوە دەبەستێتەوە. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شیلۆ ڕووبەرێکی گشتی {{convert|٤٫٤|sqkm|order=flip}}ی ھەیە، کە ھەمووی وشکانییە.<ref name="Census 2010">{{cite web |url=http://factfinder2.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/G001/1600000US0169840 |title=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Shiloh town, Alabama |publisher=U.S. Census Bureau, American Factfinder |access-date=October 7, 2015}}{{dead link|bot=medic|date=April 2020}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی دیکەب، ئەلاباما}} {{پۆلی کۆمنز|Shiloh, DeKalb County, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 0j9ky2dtqbpvw1kk2vhhjgbk7rk5n2n 0 38147 1572419 1507198 2026-04-05T08:21:43Z 1silent scientist 51740 1572419 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = سیلڤەرھیل |official_name = Silverhill, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی بالدوین، ئەلاباما|بالدوین]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 3.11 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٧٠٦ |population_metro = |population_density_km2 = 227.01 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''سیلڤەرھیل''' ({{بە ئینگلیزی|Silverhill}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی بالدوین، ئەلاباما|کەرتی بالدوین]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٧٠٦ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٣٫١١ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٢٢٧٫٠١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== سیلڤەرھیڵ لە باشووری کاونتی باڵدوین {{convert|٣|mi|٠}} لە ڕۆژاوای [[ڕۆبەرتسدەیڵ، ئەلاباما|ڕۆبەرتسدەیڵ]] ھەڵکەوتووە. [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ١٠٤]] (شەقامی سیلڤەرھیڵ) بە ناوەندی شارۆچکەکەدا تێپەڕ دەبێت، ڕۆبەرتسدەیڵ لە ڕۆژھەڵاتەوە بە [[فەیرھۆپ، ئەلاباما|فەیرھۆپ]] لە ڕۆژاواوە دەبەستێتەوە. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارۆچکەکە ڕووبەرێکی گشتی {{convert|١٫٢٥٩|sqmi|km2}}ی ھەیە، کە {{convert|١٫٢٥٦|sqmi|km2}}ی وشکانییە و {{convert|٠٫٠٠٣|sqmi|km2}} (٠٫٢٤٪)ی ئاوە. ==پەروەردە== سیلڤەرھیڵ بەشێکە لە سیستمی [[خوێندنگە گشتییەکانی کاونتی باڵدوین]].<ref>{{Cite map|author=Geography Division |title=2020 Census - School District Reference Map: Baldwin County, AL |url=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/PL20/st01_al/schooldistrict_maps/c01003_baldwin/DC20SD_C01003.pdf |publisher=[[United States Census Bureau]] |date=December 21, 2020 |access-date=July 29, 2025}} [https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/PL20/st01_al/schooldistrict_maps/c01003_baldwin/DC20SD_C01003_SD2MS.txt Text list].</ref> سیلڤەرھیڵ یەک [[خوێندنگە]]ی ھەیە، خوێندنگەی سەرەتاییی سیلڤەرھیڵ، کە خزمەت بە پۆلەکانی باخچەی منداڵان تا ٦ دەکات. خوێندکارانی سیلڤەرھیڵ لە خوێندنگەی ناوەندیی سەنتراڵ باڵدوین (٧-٨) و [[خوێندنگەی ئامادەییی ڕۆبەرتسدەیڵ]] (٩-١٢) بەردەوام دەبن، کە ھەردووکیان لە [[ڕۆبەرتسدەیڵ، ئەلاباما|ڕۆبەرتسدەیڵ]]ن.<ref>[http://www.gulftel.com/shillib/history.html ''History of Silverhill School'' (written February 26, 2000 for the Annual Founders' Day Dinner)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711134338/http://www.gulftel.com/shillib/history.html |date=July 11, 2011}}</ref> == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی بالدوین، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Silverhill, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٩٧]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 54l494r35q0k9uueump95wj0pmptvyi 1572420 1572419 2026-04-05T08:22:03Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێز */ 1572420 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = سیلڤەرھیل |official_name = Silverhill, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی بالدوین، ئەلاباما|بالدوین]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 3.11 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٧٠٦ |population_metro = |population_density_km2 = 227.01 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''سیلڤەرھیل''' ({{بە ئینگلیزی|Silverhill}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی بالدوین، ئەلاباما|کەرتی بالدوین]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٧٠٦ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٣٫١١ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٢٢٧٫٠١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== سیلڤەرھیڵ لە باشووری کاونتی باڵدوین {{convert|٣|mi|٠}} لە ڕۆژاوای [[ڕۆبەرتسدەیڵ، ئەلاباما|ڕۆبەرتسدەیڵ]] ھەڵکەوتووە. [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ١٠٤]] (شەقامی سیلڤەرھیڵ) بە ناوەندی شارۆچکەکەدا تێپەڕ دەبێت، ڕۆبەرتسدەیڵ لە ڕۆژھەڵاتەوە بە [[فەیرھۆپ، ئەلاباما|فەیرھۆپ]] لە ڕۆژاواوە دەبەستێتەوە. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارۆچکەکە ڕووبەرێکی گشتی {{convert|١٫٢٥٩|sqmi|km2}}ی ھەیە، کە {{convert|١٫٢٥٦|sqmi|km2}}ی وشکانییە و {{convert|٠٫٠٠٣|sqmi|km2}} (٠٫٢٤٪)ی ئاوە. ==پەروەردە== سیلڤەرھیڵ بەشێکە لە سیستمی [[خوێندنگە گشتییەکانی کاونتی باڵدوین]].<ref>{{Cite map|author=Geography Division |title=2020 Census - School District Reference Map: Baldwin County, AL |url=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/PL20/st01_al/schooldistrict_maps/c01003_baldwin/DC20SD_C01003.pdf |publisher=[[United States Census Bureau]] |date=December 21, 2020 |access-date=July 29, 2025}} [https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/PL20/st01_al/schooldistrict_maps/c01003_baldwin/DC20SD_C01003_SD2MS.txt Text list].</ref> سیلڤەرھیڵ یەک [[خوێندنگە]]ی ھەیە، خوێندنگەی سەرەتاییی سیلڤەرھیڵ، کە خزمەت بە پۆلەکانی باخچەی منداڵان تا ٦ دەکات. خوێندکارانی سیلڤەرھیڵ لە خوێندنگەی ناوەندیی سەنتراڵ باڵدوین (٧-٨) و [[خوێندنگەی ئامادەییی ڕۆبەرتسدەیڵ]] (٩-١٢) بەردەوام دەبن، کە ھەردووکیان لە [[ڕۆبەرتسدەیڵ، ئەلاباما|ڕۆبەرتسدەیڵ]]ن.<ref>[http://www.gulftel.com/shillib/history.html ''History of Silverhill School'' (written February 26, 2000 for the Annual Founders' Day Dinner)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711134338/http://www.gulftel.com/shillib/history.html |date=July 11, 2011}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی بالدوین، ئەلاباما}} {{پۆلی کۆمنز|Silverhill, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٩٧]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 519owhvtwmabgh4su0p5w7hmi4zxwzm 0 38148 1572421 1507507 2026-04-05T08:23:56Z 1silent scientist 51740 1572421 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = سیپسەی |official_name = Sipsey, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی وۆکەر، ئەلاباما|وۆکەر]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 1.25 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٤٣٧ |population_metro = |population_density_km2 = 349.6 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''سیپسەی''' ({{بە ئینگلیزی|Sipsey}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی وۆکەر، ئەلاباما|کەرتی وۆکەر]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٤٣٧ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ١٫٢٥ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٣٤٩٫٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارۆچکەکە ڕووبەرێکی گشتی {{convert|٠٫٥|sqmi|km2}}ی ھەیە، کە ھەمووی وشکانییە. ==مێژوو== سیپسی لە سەرەتای ١٩١٢–١٣ وەک شارۆچکەیەکی [[کۆمپانیا]] بۆ کۆمپانیای [[خەڵووز]]ی دیباردێلێبن دامەزرا، کە لەلایەن دەوڵەمەندانی خەڵووز [[ھێنری تی دیباردێلێبن]]، [[میڵتن فیس]]، و نیکۆڵاس ئێم نۆریس دامەزرابوو.<ref>Pat Morrison, [https://books.google.com/books?id=nvFGyKwKekYC&dq=%22Henry+T.+DeBardeleben%22&pg=PT41 ''Walker County, Alabama''], Mount Pleasant, South Carolina: Arcadia Publishing, 2004</ref> شارۆچکەکە خزمەتی بە فەرمانبەرانی کۆمپانیاکە لە کانە نزیکەکاندا دەکرد. بەرھەمھێنانی کانەکە لە ساڵی ١٩١٣دا دەستی پێکرد. لە کاتێکدا شارۆچکەکە گەیشتە ٩٠٠ دانیشتووان.<ref>{{Cite web |title=Sipsey |url=https://encyclopediaofalabama.org/article/sipsey/ |access-date=2024-11-10 |website=Encyclopedia of Alabama |language=en-US}}</ref> لە ١٤ی ئابی ١٩٦٥ وەک شارۆچکەیەک دامەزرا.<ref>Book 82, Page 64 Walker County, Alabama.</ref> == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی وۆکەر، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر]] pvk7k5sh93p0vjegzc78o1jwrc39fqy 1572422 1572421 2026-04-05T08:24:15Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێز */ 1572422 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = سیپسەی |official_name = Sipsey, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی وۆکەر، ئەلاباما|وۆکەر]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 1.25 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٤٣٧ |population_metro = |population_density_km2 = 349.6 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''سیپسەی''' ({{بە ئینگلیزی|Sipsey}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی وۆکەر، ئەلاباما|کەرتی وۆکەر]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٤٣٧ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ١٫٢٥ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٣٤٩٫٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شارۆچکەکە ڕووبەرێکی گشتی {{convert|٠٫٥|sqmi|km2}}ی ھەیە، کە ھەمووی وشکانییە. ==مێژوو== سیپسی لە سەرەتای ١٩١٢–١٣ وەک شارۆچکەیەکی [[کۆمپانیا]] بۆ کۆمپانیای [[خەڵووز]]ی دیباردێلێبن دامەزرا، کە لەلایەن دەوڵەمەندانی خەڵووز [[ھێنری تی دیباردێلێبن]]، [[میڵتن فیس]]، و نیکۆڵاس ئێم نۆریس دامەزرابوو.<ref>Pat Morrison, [https://books.google.com/books?id=nvFGyKwKekYC&dq=%22Henry+T.+DeBardeleben%22&pg=PT41 ''Walker County, Alabama''], Mount Pleasant, South Carolina: Arcadia Publishing, 2004</ref> شارۆچکەکە خزمەتی بە فەرمانبەرانی کۆمپانیاکە لە کانە نزیکەکاندا دەکرد. بەرھەمھێنانی کانەکە لە ساڵی ١٩١٣دا دەستی پێکرد. لە کاتێکدا شارۆچکەکە گەیشتە ٩٠٠ دانیشتووان.<ref>{{Cite web |title=Sipsey |url=https://encyclopediaofalabama.org/article/sipsey/ |access-date=2024-11-10 |website=Encyclopedia of Alabama |language=en-US}}</ref> لە ١٤ی ئابی ١٩٦٥ وەک شارۆچکەیەک دامەزرا.<ref>Book 82, Page 64 Walker County, Alabama.</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی وۆکەر، ئەلاباما}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر]] fnu7qlqwobq38hh084atvubbc8eq3o2 0 43254 1572020 1571946 2026-04-04T12:02:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572020 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = سەید ڕووحوڵڵا خومەینی | ناوی_خۆماڵی = سید ڕوحاللە مصطفوی موسوی خمینی | زمانی_ناوی_خۆماڵی = فارسی | وێنە =[[پەڕگە:Ruhollah_Khomeini_by_Jamaran_1.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی وێنە = 230px | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢ | شوێنی لەدایکبوون = [[خومەین]]، [[ئێران]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | شوێنی مردن = [[تاران]]، [[ئێران]] | ھۆکاری مردن = [[جەڵدەی دڵ]] | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = مەزارگەی خومەینی | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[فارس]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٧٩–١٩٨٩ | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناسراو_بەناوی = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو =پۆستەکە دامەزرا -[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] وەکوو شای ئێران | جێگر =[[عەلی خامنەیی]] | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = خەدیجە سەقەفی | یار = | منداڵەکان = ٧ لەوانە مستەفا ٬زەھرا، فەریدە و ئەحمەد | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = Ruhollah Khomeini signature.png | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ ={{URL|imam-khomeini.ir}} }} '''سەید ڕووحوڵڵا موستەفەوی خومەینی''' ({{بە فارسی|سید ڕوحاللە موسوی خمینی}}؛ ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢ لە [[خومەین]] – ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لە [[تاران]])، ناسراو بە '''ئایەتوڵڵا خومەینی''' یان '''ئیمام خومەینی'''، پێشەوا، نووسەر، شاعیر و مەرجەعێکی تەقلیدی [[شیعە]]ی ئێرانی بوو، کە وەکوو دامەزرێنەر و یەکەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] ھەتا دواڕۆژی ژیانی لەسەر کار بوو. خومەینی یەکێک لە ڕێبەرانی جەماوەری ئێران بوو کە لە ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]] و سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]دا ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو.<ref>http://www.iranchamber.com/history/rkhomeini/ayatollah_khomeini.php</ref><ref>http://www.britannica.com/eb/article-32981</ref> خومەینی لە مەدرەسە فیقە و [[فەلسەفەی ئیسلامی]] و [[عیرفان]]ی خوێندووە و لە ساڵی ١٣١٣دا گەیشتووەتە ئیجتیھاد. بە گوتەی [[ساواک]] مۆڵەتی ئیجتیھادەکەی لە عەبدولکەریم حائری یەزدی وەرگرتووە بەپێی وەشانێکی دیکە نەیکردووە ئیجتیھاد لە ھیچ کەسێک داوای مۆڵەتی نەکردووە و مۆڵەتی لەو شێوەیەی بە کەس نەداوە. دژی سیاسەتەکانی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بەتایبەت [[شۆڕشی سپی]] و پێدانی مافی دەنگدان بە ژنان لەلایەن شاوە خەباتی کردووە و بەھۆی تۆمەتبارکردنی شا بە پەیڕەوکردنی سیاسەتەکانی [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە ساڵی ١٣٤٢، بۆ ماوەی ١٠ مانگ زیندانی کرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=خبرگزاری باشگاە خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جھان ||دوایین١=YJC|سەردێڕ=از ماجرای دستگیری امام خمینی (ڕە) در 15 خرداد 42 تا قیامی کە ڕنگ خون گرفت|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/6115389/از-ماجرای-دستگیری-امام-خمینیرھ-در-15-خرداد-42-تا-قیامی-کھ-رنگ-خون-گرفت|وێبگە=yjc.ir/fa|شوێن=تاران|زمان=fa}}</ref> و ساڵی دواتر، بەھۆی وتارەکانی دژی تەسلیمبوون بە ڕاوێژکارە سەربازییەکانی ئەمریکا، دەربەدەر کرا، سەرکردایەتی ئیسلامییەکان و ئۆپۆزسیۆنی کرد و دەستی کرد بە داڕشتنی تیۆری دەسەڵاتی ئایینی - کە بنەماکانی تا شۆڕش بۆ خەڵک بە نادیاری مانەوە - لە ڕۆژانی کۆتاییدا کە بەرەو سەرکەوتنی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران، وەک ڕێبەرەکەی، شورای شۆڕشگێڕی و حکوومەتی کاتی پێکھێنا. لە ١٢ی ڕێبەندان ١٣٥٧، خومەینی گەڕایەوە بۆ ئێران و لە ٢٢ی ڕێبەندان شۆڕشەکە سەرکەوتنی بەدەستھێنا. == ساڵانی سەرەتایی == === پاشخان === ڕوحوڵڵا خومەینی لە ڕەچەڵەکی خاوەن زەوییە بچووکەکان و پیاوانی ئایینی و بازرگانەکانەوە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Ervand |دوایین=Abrahamian |سەردێڕ=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |ناونیشان=https://archive.org/details/radicalislamiran0000abra |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=١-٨٥٠٤٣-٠٧٧-٢|پەڕەکان=[https://archive.org/details/radicalislamiran٠٠٠٠abra/page/٢٠ ٢٠]}}</ref> باوباپیرانی بەرەو کۆتایی سەدەی ١٨ لە ماڵە ڕەسەنەکەیانەوە لە نیشاپور لە پارێزگای خۆراسان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران بۆ مانەوەیەکی کورت بۆ شانشینی ئاواد کە ناوچەیەکە لە ویلایەتی مۆدێرن ئۆتار پرادێش لە ھیندستان کە فەرمانڕەواکانی موسڵمانی [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعە دوازدە ئیمامی]] بە ڕەچەڵەک فارس بوون کۆچیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Algar|یەکەم١=Hamid|بەستەری نووسەر١=Hamid Algar|editor1-last=Koya|editor1-first=Abdar Rahman|سەردێڕ=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Islamic Book Trust|ژپنک=٩٧٨–٩٦٧٥٠٦٢٢٥٤|پەڕە=١٩|chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref><ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i |date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> لە ماوەی حوکمڕانییەکەیاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان بانگھێشتی ژمارەیەکی بەردەوام لە زانایانی فارسی، شاعیر، دادوەر، تەلارساز و وێنەکێشیان کرد.<ref name="Avadh"/> لە کۆتاییدا خێزانەکەی لە شارۆچکەیەکی بچووک لە کینتور، نزیک لوکناو پایتەختی ئاوەد نیشتەجێ بوون.<ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''], 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] by Baqer Moin</ref> باپیرەی خومەینی، سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی، لە کینتوور لەدایکبووە.<ref name="Iranian"/><ref name="Moin1999"/> لە ساڵی ١٨٣٠ لێنۆی بەجێھێشت بۆ سەردان کردنی گۆڕی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب]] لە نەجەف، عێراقی عوسمانی (عێراقی ئێستا) و ھەرگیز نەگەڕایەوە. بە گوتەی مۆین ئەم کۆچکردنە بۆ دەربازبوون بوون لە بڵاوبوونەوەی دەسەڵاتی بەریتانیا لە ھیندستان بوو. لە ساڵی ١٨٣٤ سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی سەردانی ئێرانی کرد و لە ساڵی ١٨٣٩ لە خومەین نیشتەجێ بوو. ھەرچەندە لە ئێران مایەوە و نیشتەجێ بوو، بەڵام بەردەوام بە ناوی ھیندی ناسراوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ مانەوەی لە ھیندستان و تەنانەت ڕوحوڵڵا خومەینی لە ھەندێک لە غەزەلەکانیدا زمانی ھیندی وەک ناوی قەڵەم بەکارھێناوە. باپیری خومەینی، میرزا ئەحمەد موجتەھید خونساری، ئەو پیاوە ئایینییە بوو کە لە کاتی ناڕەزایەتی تووتندا فەتوای قەدەغەکردنی بەکارھێنانی [[تووتن]]ی دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff writer |سەردێڕ=Imam Khomeini's Biography |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin |یەکەم١=Baqer |سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٧٩٠-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC|orig-year=1999|ساڵ=٢٠٠٩}}</ref> === منداڵی === بەپێی بەڵگەنامەی لەدایکبوونی، ڕوحوڵڵا موسەوی خومەینی کە ناوی یەکەمی بە واتای «ڕۆحی خوا» دێت، لە ١٧ی گوڵانی ١٩٠٠ لە خومەین سەر بە [[پارێزگای مەرکەزی]] لەدایک بووە ھەرچەندە مورتەزای برای (دواتر بە ئایەتوڵڵا پەسەندی دە ناسراوە) ڕۆژی لەدایکبوونی خۆی لە ٢٤ی ڕەزبەری ١٩٠٢ ساڵیادی لەدایکبوونی کچی محمد، فاتیمە دادەنێت .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Researcher's Note: Ruhollah Khomeini's birth date|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|وێبگە=[[Britannica.com]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230412021509/https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khomeini (1900–1989) |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/khomeini_ayatollah.shtml |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=BBC History}}</ref> دوای کوژرانی باوکی، زیاتر لە دوو ساڵ دوای لەدایکبوونی لە ساڵی ١٩٠٣، لەلایەن خاڵۆزایییەوە پەروەردە کزا. ڕووحوڵڵا لە تەمەنی شەش ساڵییەوە دەستی بە خوێندنی سەرەتایی قورئان و فارسی کرد. ساڵی دواتر دەستی کرد بە خوێندن لە قوتابخانەیەکی ناوچەکە، لەوێ فێری ئایین و نۆحە خانی (خوێندنەوەی ماتەمینی) و بابەتەکانی تری نەریتی بوو. بە درێژایی تەمەنی منداڵی بە ھاوکاری خزم و کەسوکاری لەوان جەعفەر ئامۆزای دایکی و مۆرتەزا پەسەندی دە برا گەورەکەی درێژە بە خوێندنی ئایینی دا. === پەروەردە و وانەوتنەوە === [[پەڕگە:خمینی و ھمدرسان.JPG|وێنۆک|خومەینی وەک خوێندکارێک لەگەڵ ھاوڕێکانی (دووەم لە ڕاستەوە)]] لەدوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]]، ڕێکخستن کرا بۆ ئەوەی لە مەدرەسەی ئیسلامی لە [[ئەسفەھان]] بخوێنێت، بەڵام لەبری ئەوە چوو بۆ مەدرەسەی [[ئەراک]]. خرایە ژێر سەرکردایەتی ئایەتوڵڵا عەبدولکەریم حائری یەزدی. خومەینی لە ساڵی ١٩٢٠دا ڕووی لە شاری ئەراک کرد و دەستی بە خوێندن کرد. ساڵی دواتر ئایەتوڵڵا حانری یەزدی گواسترایەوە بۆ مەدرەسەی ئیسلامی لە شاری قوم لە باشووری ڕۆژاوای [[تاران]] و قوتابییەکانی بانگھێشت کرد بۆ شوێنکەوتن. خومەینی بانگھێشتەکەی قبوڵ کرد و لە قوتابخانەی دار ئەلشەفا لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو. لێکۆڵینەوەکانی خومەینی بریتی بوون لە شەریعەتی ئیسلامی ([[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]]) و فیقھی ([[فیقھی ئیسلامی|فیقھ]])، بەڵام تا ئەو کاتە خومەینی حەزێکی لە شیعر و [[فەلسەفە]] ([[عیرفان]])یشی بەدەستھێنابوو. کەواتە خومەینی لەگەڵ گەیشتن بە قوم داوای ڕێنوێنی لە میرزا عەلی ئەکبەر یەزدی زانای فەلسەفە و عیرفان دەکات. یەزدی لە ساڵی ١٩٢٤ کۆچی دوایی کرد، بەڵام خومەینی لەگەڵ دوو مامۆستای دیکە بە ناوەکانی جەواد عەقا مەلەکی تەبریزی و ڕافیعی [[قەزوین]] بەردەوام بوو لە پەیڕەوکردنی حەز و ئارەزووی [[فەلسەفە]]؛ بەڵام ڕەنگە گەورەترین کاریگەری لەسەر خومەینی مامۆستایەکی دیکە بووبێت بە ناوی میرزا محمد عەلی شەھابادی و عیرفانی مێژوویی سۆفی، لەوانە مەلا سەدرا و [[ئیبن عەرەبی]]. خومەینی فەلسەفەی یۆنانی کۆنی خوێندووە و ھەم لەژێر کاریگەری ھەردوو فەلسەفەی ئەرستۆ کە بە دامەزرێنەری [[ژیربێژی (مەنتیق)|ژیربێژی]] سەیری دەکرد<ref name="imamreza">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Philosophy as Viewed by Ruhollah Khomeini |ناونیشان=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110614032732/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=www.imamreza.net}}</ref> و ھەم [[ئەفلاتوون]] کە بۆچوونەکانی «لە بواری خودایی» دا بە «گۆڕ و پتەو» دەزانی بە شێوەیەکی سەرەکی لەژێر کاریگەری [[ئیبن سینا]] و [[مەلا سەدرا]] بوو.<ref>Kashful-Asrar, p. 33 by Ruhollah Khomeini.</ref><ref name="imamreza"/> === لایەنە سیاسییەکان === زۆرجار وانەوتنەوەکانی لە مەدرەسەدا لەسەر گرنگی ئایین بۆ پرسە کۆمەڵایەتی و سیاسییە پراکتیکییەکانی ئەو سەردەمە بوو، ھەروەھا لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا دژی سیکولاریزم کاری دەکرد. خومەینی ھەروەھا بەھای دا بە ئامانجی ئیسلامییەکان وەک شێخ فەزلوڵڵا نوری و ئەبولقاسم کاشانی. خومەینی فەزلوڵڵا نوری وەک «کەسایەتییەکی پاڵەوان» دەبینی و ناڕەزایەتییەکانی خۆی بە دەستوور و دەسەڵاتی سیکولار لە ئەنجامی ناڕەزایەتییەکانی نوری دژی دەستووری ساڵی ١٩٠٧ دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=AJ6i2-s7hoQC&q=khomeini+pepsi+roast+in+the+fires+of+hell&pg=PT107 |سەردێڕ=Khomeini's Ghost: Iran since 1979|نووسەر=Con Coughlin |ڕێکەوت= ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Pan MacMillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٧٤٣١٠-٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TteJzQyDS5kC&q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&pg=PA45|سەردێڕ=Globalisation, Religion & Development |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=International Journal of Politics & Economics |پەڕە=٤٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٦٨٢٥٦-٠-٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=OeqHjo6JkUsC&q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&pg=PA159|سەردێڕ=A Social History of Iranian Cinema, Volume 3: The Islamicate Period, 1978–1984|نووسەر=Hamid Naficy |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Duke University Press Books |پەڕە=١٥٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٤٨٧٧-١}}</ref> == چالاکیی سیاسی سەرەتایی == === پاشبنەما === لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، پیاوانی ئایینی خۆیان بە ھێزێکی سیاسی بەھێز لە ئێراندا نیشان دابوو کە دژی ئیمتیازێک بۆ بەرژەوەندییەکی بیانی (بەریتانی)، دەستپێشخەری ناڕەزایەتی تووتنیان کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fischer|یەکەم١=Michael M. J.|سەردێڕ=Iran: From Religious Dispute to Revolution|ڕێکەوت=ی ی 2003|بڵاوکەرەوە=Univ of Wisconsin Press|شوێن=Wisconsin|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٩-١٨٤٧٣-٥|پەڕە=٣١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Iran.html?id=QzDMzTWRnFIC&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> خومەینی لە تەمەنی ٦١ ساڵیدا دوای مردنی ئایەتوڵڵا سەید حوسێن بۆروجێردی (١٩٦١)، پێشەنگی ئایینی شیعەگۆڕەپانی سەرکردایەتی بە کراوەیی بینی، ھەرچەندە بێدەنگ بوو؛ چینی ڕۆحانیی ھەر لە بیستەکانی سەدەی ڕابردووەوە کە مۆدێرنیزەری [[سیکولاریزم|سێکۆلار]] و دژە ڕۆحانیی [[ڕەزا شا|ڕەزاشا پەھلەوی]] ھاتە سەر دەسەڵات، لە دۆخی بەرگریدا بوو. [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەد ڕەزاشا]] کوڕی ڕەزا [[شۆڕشی سپی]] ڕێکخست کە ئەمەش بەرەنگاربوونەوەکی دیکە بوو بۆ [[مەلا]]کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Musavi Khomeini, Ayatollah Summary|ناونیشان=http://www.bookrags.com/biography/ruhollah-musavi-khomeini-ayatollah/|وێبگە=bookrags.com|بڵاوکەرەوە=BookRags, Inc.|زمان=en}}</ref> === دژایەتی شۆڕشی سپی === شا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٦٣ [[شۆڕشی سپی]] ڕاگەیاند، کە بەرنامەیەکی شەش خاڵیی چاکسازییە و داوای چاکسازی لە زەوی و زار و بە نیشتیمانیکردنی دارستانەکان و فرۆشتنی کارگە دەوڵەتییەکان بە بەرژەوەندییە تایبەتییەکان و گۆڕانکارییەکانی ھەڵبژاردن بۆ مافی مافی ژنان و ڕێگەدان بە غەیرە موسڵمانان دەکرد وەرگرتنی پۆست، ھاوبەشکردنی قازانج لە پیشەسازیدا، و ھەڵمەتێکی خوێندەواری لە قوتابخانەکانی وڵاتدا. ھەندێک لەو دەستپێشخەرییانە بە مەترسیدار سەیر دەکران، بەتایبەتی لەلایەن مەلا شیعەکانی (زانایانی ئایینی) بەھێز و ئیمتیازدارەوە، ھەروەھا وەک ڕەوتی ڕۆژاواییکردن لەلایەن نەریتخوازەکانەوە. خومەینی بە «ھێرشکردن بۆ سەر ئیسلام» سەیری ئەوانی دەکرد. خومەینی کۆبوونەوەی مەرجەعە باڵاکانی دیکەی [[قوم]] بانگھێشت کرد و ڕازییان کرد کە بڕیاری بایکۆتی ڕیفراندۆمی شۆڕشی سپی بدەن. خومەینی لە ٢٢ی ڕێبەندانی ١٩٦٣ بەیاننامەیەکی بە وشەی توند دەرکرد کە ھەم شا و ھەم پلانی چاکسازییەکەی شەرمەزار کرد. دوای دوو ڕۆژ شا ستوونێکی زرێپۆشی بردە قوم، وتارێکی پێشکەش کرد و بە توندی ھێرشی کردە سەر مەلاکان وەک چینێک. خومەینی درێژەی بە ئیدانەکردنی بەرنامەکانی شا دا و مانیفێستێکی دەرکرد کە واژووی ھەشت زانای ئایینی باڵای شیعەی دیکەی لەسەر بوو. لە مانیفێستەکەی خومەینیدا ئاماژە بەوە کراوە کە شا بە شێوەی جۆراوجۆر دەستووری پێشێل کردووە، ئەو تەشەنەسەندنی گەندەڵی ئەخلاقی لەو وڵاتەدا شەرمەزار دەکات و شای بە ملکەچبوون بۆ ئەمریکا و ئیسرائیل تۆمەتبار کردووە. ھەروەھا فەرمانی دا کە ئاھەنگی نەورۆز بۆ ساڵی ١٣٤٢ی ئێران (کە کەوتە بەر ٢١ی ئازاری ١٩٦٣) وەک نیشانەی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سیاسەتەکانی حکوومەت ھەڵبوەشێتەوە. پاشنیوەڕۆی ڕۆژی عاشورا (٣ی خەرمانانی ١٩٦٣) خومەینی لە مەدرەسەی فەیزییە وتارێکی پێشکەش کرد کە شای کێشا ھاوتەریبی خەلیفەی [[یەزید کوڕی معاویە|یەزید]] کە لەلایەن شیعەکانەوە وەک 'ستەمکار' ھەست پێدەکرێت و و شای بە "بەدبەخت، " پیاوی بەدبەخت" و ئاگادارکردنەوەی ئەوەی کە ئەگەر ڕێگاکانی نەگۆڕێت ڕۆژێک دێت کە خەڵک سوپاسی ڕۆشتنی لە وڵات دەکەن. ڕێکەوتی ٥ی خەرمانانی ١٣٥٧ی ھەتاوی (١٥ی خورداد) کاتژمێر ٣:٠٠ی سەرلەبەیانی، دوو ڕۆژ دوای ئەم ئیدانەکردنی ئاشکرای شا، خومەینی لە شاری قوم ڕاگیرا و بۆ تاران ڕاگوێزرا. دوابەدوای ئەم چالاکییە، سێ ڕۆژ ئاژاوەی گەورە لە سەرتاسەری ئێران ڕوویدا و نزیکەی ٤٠٠ کەسیش گیانیان لەدەستدا. ئەو ڕووداوە ئێستا بە بزووتنەوەی ١٥ خورداد ناودەبرێت. خومەینی تا مانگی پووشپەڕ لەژێر دەستبەسەری ماڵەوەدا مایەوە. == ژیان لە تاراوگەدا == [[پەڕگە:خمینی_در_ترکیه.JPG|وێنۆک|خومەینی لە دەربەدەری لە [[بورسا]]، تورکیا بەبێ جل و بەرگی مەلایەتی]] خومەینی زیاتر لە ١٤ ساڵ لە تاراوگەدا بەسەر بردووە و زۆربەیان لە [[نەجەف|شاری نەجەف]]ی عێراق بووە. سەرەتا لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦٤ ڕەوانەی تورکیا کرا و لەوێ لە شاری [[بورسا]] لە ماڵی عەقید عەلی سێتینەری دەزگای زانیاری سەربازی [[تورکیا]] مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Elaine|دوایین١=Sciolino|سەردێڕ=The People's Shah|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all|وێبگە=The New York Times|زمان=en|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٠٠}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٦٥، دوای کەمتر لە ساڵێک، ڕێگەی پێدرا ڕوو لە نەجەف بکات، تا ساڵی ١٩٧٨ لەوێ مایەوە، دواتر لەلایەن [[سەددام حوسێن]] جێگری سەرۆکی ئەوکاتەوە دەرکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fisk|یەکەم١=Robert|سەردێڕ=The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Knopf Doubleday Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٧-٤٢٨٧١-٤|پەڕە=١٦٢|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Great_War_for_Civilisation.html?id=jp2mZr7BoGsC|زمان=en}}</ref> لەم کاتەدا ناڕازیبوون لە شا خەریک بوو چڕتر بووەوە و خومەینی لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨ بە [[ڤیزە]]ی گەشتیاری سەردانی نۆفلی شاتۆی کرد کە یەکێکە لە گەڕەکەکانی [[پاریس]]ی فەرەنسا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Revolution, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=http://www.britannica.com/eb/article-9045329/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> تا کۆتایییەکانی شەستەکان، خومەینی یەکێک بوو لە شەش مەرجەعی تەقلید (نموونە بۆ لاساییکردنەوە) بوو لە جیھانی شیعەدا بۆ «سەدان ھەزار» شیعە یان زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mottahedeh|یەکەم١=Roy P.|سەردێڕ=The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran|ڕێکەوت=ی ی 1985|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧١-٥٥١٩٧-١|پەڕە=٢٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_mantle_of_the_Prophet.html?id=KvprAAAAIAAJ|زمان=en}}</ref> لەکاتێکدا خومەینی لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا بیرۆکەی دەسەڵاتی پاشایەتی سنوورداری لەژێر دەستووری ساڵی ١٩٠٦دا قبوڵ کرد – وەک لە کتێبەکەیدا کەشف ئەلئەسرار بەڵگەی لەسەرە – دوای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو ئەو بیرۆکەیەی ڕەتکردبووەوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٠ خومەینی زنجیرەیەک وتاری لە نەجەف سەبارەت بە حکوومەتی ئیسلامی پێشکەش کرد، دواتر وەک کتێبێک بە ناوی جۆراوجۆر حکوومەتی ئیسلامی یان حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقیھ (حوکمەتی ئیسلامی: وەڵایەت فەقییە) بڵاوکرایەوە. ئەم پرەنسیپە، پێش شۆڕش بۆ خەڵک نەناسرابوو، لە دوای شۆڕشەوە بە دەستووری نوێی ئێرانەوە لکێنرا.<ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 218</ref> [[پەڕگە:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|150px|وێنۆک|alt=دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف|دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف]] === وەڵایەتی فەقییە (دەستەڵاتی زانای ئایینی) === ئەمە ناسراوترین و کاریگەرترین کاری خومەینی بوو، و بیرۆکەکانی خۆی لەسەر دەسەڵاتداری (لەو کاتەدا) داڕشت: * یاساکانی کۆمەڵگا تەنھا دەبێت لە یاساکانی خودا (شەرع) پێک بھێنرێن، کە بەسە چونکە «ھەموو کاروباری مرۆڤایەتی» و «ڕێنمایی و دەستوور دابین دەکات ،» بۆ ھەر «بابەتێک» لە «ژیانی مرۆڤدا»<ref>''[[Islam and Revolution]]'' (1981), pp. 29–30.</ref> دادەمەزرێنێت. * لەبەر ئەوەی شەریعەت یاسایەکی گونجاوە، پێویستە ئەوانەی پۆستی حکومی دەگرن، زانیارییان لەسەر شەریعەت ھەبێت. بەو پێیەی زانایانی ئایینی ئیسلامی شارەزاترینن، فەرمانڕەوای وڵات دەبێ فەقیھێک بێت کە «لە زانست و دادپەروەری لە ھەموو ئەوانی تر بەرزتر بێت»،<ref>''Islam and Revolution'' (1981), p. 59.</ref> (کە بە مەرجەع ناسراوە)، ھەروەھا ھەبوونی زیرەکی و توانای کارگێڕی. حوکمڕانی پاشا و یان کۆبوونەوەکان «ئەوانەی کە نوێنەری زۆرینەی خەڵک دەکەن» (واتە [[پەرلەمان]] و دەسەڵاتی ھەڵبژێردراوی یاسادانان) لەلایەن ئیسلامەوە بە «ھەڵە» ناسێنراوە.<ref>''Islam and Revolution'', (1981), pp. 31, 56.</ref> * ئەم سیستەمە دەسەڵاتدارییە بۆ ڕێگریکردن لە نادادپەروەری و گەندەڵی و چەوساندنەوەی دەسەڵاتداران بەسەر ھەژاران و لاوازەکان و کوفر و لادان لە ئیسلام و شەریعەت؛ ھەروەھا بۆ لەناوبردنی کاریگەری و پیلانەکانی دژە ئیسلام لەلایەن زلھێزە دەرەکییە غەیرە موسڵمانەکانەوە پێویستە.<ref>''Islam and Revolution'' (1981), p. 54.</ref> === چالاکی سیاسی پێش شۆڕش === فۆرمێکی دەستکاریکراوی سیستەمی ویلایەتی فەقیھ دوای دەستبەکاربوونی خومەینی و شوێنکەوتووانی وەرگیرا و خومەینی یەکەمین «پاسەوان»یان «ڕێبەری مەزن»ی کۆماری ئیسلامی بوو؛ بەڵام لەم نێوەندەدا خومەینی تەنیا باسی «حکوومەتی ئیسلامی»ی دەکرد، ھەرگیز بە ڕستەیی نەیخستەڕوو کە بەڕاستی مانای چییە.<ref name="Schirazi"/> ڕەنگە ئەوانەی دەوروبەری ئاگاداری پێویستیی دەستەڵاتداری فەقیھ بووبن بەڵام «لە چاوپێکەوتن، وتارەکان، پەیام و فەتواکان لەو ماوەیەدا یەک ئاماژە بە ولایەتی فەقیھ نەکراوە.»<ref name="Schirazi">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Schirazi|یەکەم١=Asghar|سەردێڕ=The Constitution of Iran: Politics and the State in the Islamic Republic: Asghar Schirazi Translated by John O&#39;Kane|journal=Digest of Middle East Studies|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|ناونیشان=https://www.academia.edu/7644699|زمان=en|issn=1060-4367}}</ref> خومەینی ئاگادار بوو کە بیروبۆچوونەکانی بۆ دەستەڵاتی زانای ئایینیلە دەرەوەی تۆڕی ئیسلامی دژ بە شاکەی بڵاو نەکاتەوە و چینی مامناوەندی سێکۆلار لە بزووتنەوەکەی نەترسێنێت. بزووتنەوەکەی جەختی لە پۆپۆلیزم دەکرد، باسی لە شەڕکردن بۆ مۆستەزعەفین دەکرد، کە زاراوەیەکی قورئانییە بۆ چەوساوەکان یان بێبەشەکان، کە لەم چوارچێوەیەدا بە مانای «لە ئێران ھەمووان جگە لە شا و دیوانی شا» ھاتە ئاراوە.<ref name="Kepel">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kepel|یەکەم١=Gilles|سەردێڕ=جیھاد: شوێنپێی ئیسلامی سیاسی: Jihad: the trail of political Islam|ڕێکەوت=ی ی 2002|بڵاوکەرەوە=Cambridge, Mass. : Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٠٨٧٧-٩|پەڕە=١١١|ناونیشان=https://www.hup.harvard.edu/books/9780674010901|زمان=en}}</ref> لە ئێران، ژمارەیەک لە ھەنگاوە ھەڵەکانی شا، لەوانە سەرکوتکردنی ناڕەزایی دەربڕین، دژایەتی ڕژێمەکەی لێکەوتەوە. کۆپی کاسێتی وتارەکانی، کە بە توندی ئیدانەی شا دەکرد، بۆ نموونە "سیخوڕی جوولەکە، مارە ئەمریکییەکە کە دەبێت بە بەرد لە سەری بدرێت " بوو بە کاڵایەکی باو لە ئێراندا و یارمەتیدەر بوو بۆ لابردنی ئەفسانەی شا و شکۆمەندی دەسەڵاتی لەبەرچاوی خەڵکدا.<ref name="Kepel"/> === پەیوەندی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا === بەگوێرەی بی بی سی، پەیوەندییەکانی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا "بەشێکە لە کۆکراوەی بەڵگەنامەکانی حکومەتی ئەمەریکا کە تازە ئاشکرا کراون، وەک بروسکەی دیپلۆماسی، تێبینی سیاسی، تۆماری کۆبوونەوەکان". بەڵگەنامەکان ئەوە دەردەخەن کە ئیدارەی [[جیمی کارتەر|کارتەر]] یارمەتی خومەینی داوە بۆ گەڕانەوە بۆ ئێران بە ڕێگریکردن لە کودەتای سەربازی لەلایەن سوپای ئێرانەوە و خومەینی بە ئەمریکییەکانی لە فەڕەنسا وتووە پەیامێک بە [[واشینگتن دی سی|واشینگتن]] بگەیەنێت کە نابێت ترسی نەوتیان ھەبێت. ئەم بابەتە ڕاست نییە کە ئێمە بە ئەمریکا نەوت نافرۆشین."<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Two Weeks in January: America's secret engagement with Khomeini-دوو ھەفتەی مانگی ژانویە: پەیوەندییە نھێنییەکانی ئەمریکا لەگەڵ خومەینی|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-36431160|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=BBC News|agency=بی بی سی|بڵاوکەرەوە=bbc.com|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|زمان=En}}</ref> == ڕێبەری مەزنی ئێران == === گەڕانەوە بۆ ئێران === [[پەڕگە:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|220px|وێنۆک|گەیشتنی خومەینی لە ١ی ڕەشەمەی ١٩٧٩ بە یاوەریی فڕۆکەوانێکی ئایر فرانس. کاتێک پرسیاری لەبارەی ھەستەکانی گەڕانەوەی لە دەربەدەری لە فڕۆکەکەدا لێکرا، وەڵامی ھیچ دایەوە؛ «ھیچ.»]] شا لە ١٦ی ژانویەی ١٩٧٩ وڵاتی بەجێھێشت بۆ چارەسەری پزیشکی (بە ڕواڵەت "لە پشوودا")، ھەرگیز نەگەڕایەوە. دوای دوو ھەفتە و لە ڕۆژی پێنجشەممە ١ی ڕەشەممەی ١٩٧٩ خومەینی بە سەرکەوتن گەڕایەوە بۆ ئێران و لەلایەن جەماوەرێکی دڵخۆشەوە پێشوازی لێکرا کە دەوترێت پێنج ملیۆن کەس بوون. لە گەشتە بەکرێگیراوەکەی ئایر فرانس بۆ گەڕانەوەی بۆ تاران، ١٢٠ ڕۆژنامەنووس یاوەری بوون کە سێیان ژن بوو. یەکێک لە ڕۆژنامەنووسەکان بە ناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: یەکێک لە ڕۆژنامەنووسان بەناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: ئایەتوڵڵا، ئایا دەتوانیت پێمان بڵێیت ھەستت چۆنە سەبارەت بە گەڕانەوە بۆ ئێران؟ خومەینی لە ڕێگەی سادق قوتبزادەی یاریدەدەرییەوە وەڵامی دایەوە: "ھیچی" (ھیچ). لێدوانەکەی - کە لەو کاتەدا زۆر باسی لێوەکرا و ھەروەھا لەو کاتەوە - لەلایەن ھەندێک کەسەوە بە ڕەنگدانەوەی بیروباوەڕە عیرفانییەکانی و وابەستەنەبوون بە خۆ دادەنرا. === شۆڕش === خومەینی بە توندی دژی حکوومەتی کاتی شاپوور بەختیار وەستایەوە و بەڵێنیدا «من بە دەمیاندا دەدەم، حکوومەت دادەمەزرێنم».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=متن، صوت و فیلم سخنرانی امام خمینی در 12 بھمن 57 - تسنیم|ناونیشان=https://tn.ai/650172|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم|شوێن=تاران|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/650172 |date=شوباتی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Taheri|یەکەم١=Amir|سەردێڕ=The Spirit of Allah: Khomeini and the Islamic Revolution|ڕێکەوت=ی ی 1986|بڵاوکەرەوە=Hutchinson|شوێن=Bethesda, Md|ژپنک=٩٧٨-٠-٩١٧٥٦١-٠٤-٧|پەڕە=٢٤١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/The_Spirit_of_Allah.html?id=SQYPAAAAMAAJ&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> خومەینی لە ١١ی بەفرانبار (٢٢ی بەھمەن) دا، [[مەھدی بازرگان]]، سەرۆک وەزیرانی کاتیی ڕکابەری خۆی بۆ خۆی دەستنیشان کرد و داوای کرد «بەو پێیەی من ئەوم داناوە، دەبێت گوێڕایەڵی بن». . ھۆشداریشی دا کە ئەوە «حکوومەتی خودایە»،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin|یەکەم١=Baqer|سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah|ڕێکەوت=ی ی 1999|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|شوێن=England|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-١٢٨-٢|پەڕە=٢٠٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Khomeini.html?id=b2OL9IEXaAgC&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> و نافەرمانی دژی ئەو یان بازرگان بە «یاخیبوون لە خودا» دادەنرێت، و «یاخیبوون لە خودا کوفرە». لەگەڵ پەرەسەندنی بزووتنەوەی خومەینی، سەربازەکان دەستیان کرد بە لادان بۆ لای ئەو و خومەینی بەختی ناخۆشی لەسەر ئەو سەربازانە ڕاگەیاند کە خۆیان ڕادەست نەدەکرد. لە ١١ی ڕەشەممەدا لەگەڵ بڵاوبوونەوەی شۆڕش و دەستبەسەرداگرتنی چەکخانەکان، سوپا بێلایەنی ڕاگەیاند و ڕژێمی بەختیار ڕووخا. لە ١٢ی خاکەلێوە ٢٦٧٩ (٣٠ و ٣١ی ئازاری ١٩٧٩)دا ڕیفراندۆمێک بۆ جێگرتنەوەی دەسەڵاتی پاشایەتی بە کۆماری ئیسلامی- بە پرسیارێکەوە: "ئایا دەبێت دەسەڵاتی پاشایەتی لە بەرژەوەندی حکومەتێکی ئیسلامی ھەڵبوەشێتەوە؟"- بە دەنگی ٩٨٪ بە بەڵێ بۆ جێگرەوە تێپەڕی. === سەرەتای پتەوکردنی دەسەڵات === کاتێک خومەینی لە پاریس بوو، بەڵێنی «سیستەمێکی سیاسی دیموکراتی» بۆ ئێران دا، بەڵام کاتێک گەییشتە دەسەڵات، داکۆکی لە دروستکردنی دەوڵەتی ئایینی کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC News {{!}} Middle East {{!}} Analysis: The forces for change|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/269799.stm|وێبگە=news.bbc.co.uk|بڵاوکەرەوە=British Broadcasting Corporation|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=en}}</ref> کە لەسەر بنەمای پارێزگای فەقییە وەرگیراوە. ئەم پرۆسەیە دەستی کرد بە سەرکوتکردنی گرووپەکانی ناو ھاوپەیمانێتییە فراوانەکە بەڵام لە دەرەوەی تۆڕەکەی کە ھیوایان بە خومەینی بەستبوو بەڵام چیتر خومەینی پێویستی بە پشتیوانی ئەوان نەبوو. ھەروەھا ئەمەش بووە ھۆی پاکتاوکردن یان گۆڕینی زۆرێک لە سیاسەتمەدارانی سێکۆلار لە ئێران و خومەینی و کەسە نزیکەکانی ئەم ھەنگاوانەی خوارەوەیان گرتەبەر:دامەزراندنی دادگاکانی شۆڕشی ئیسلامی؛ جێگرتنەوەی ھێزی سەربازی و پۆلیسی پێشوو؛ دانانی زانایانی باڵای دینی و ڕۆشنبیرانی ئیسلامی ئێران بە بەرپرسی نووسینی دەستوورێکی دینی، لەگەڵ ڕۆڵێکی ناوەندی بۆ دەسەڵاتی فەقییە؛ دروستکردنی پارتی کۆماری ئیسلامی لە ڕێگەی مۆتجاھیدەکانی خومەینی بە ئامانجی دامەزراندنی حکوومەتێکی دینی و ڕووخاندنی ھەر ئۆپۆزسیۆنێکی سێکۆلار؛ گۆڕینی ھەموو یاسا سێکۆلارەکان بە یاسای ئیسلامی؛ و بێلایەنکردن یان سزادانی ئیلاھیناسە باڵاکان ("ڕکابەرەکانی خومەینی لە پلەبەندی ئایینیدا")، کە بیرۆکەکانی لەگەڵ بیرۆکەکانی خومەینی ناکۆکی ھەبوو، لەوانە محەممەد کازم شەریعەتمەداری، حەسەن تەباتەبایی قۆمی و [[حوسێنعەلی مونتەزیری]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cloninger|یەکەم١=Susan C.|دوایین٢=Leibo|یەکەم٢=Steven A.|سەردێڕ=Understanding Angry Groups: Multidisciplinary Perspectives on Their Motivations and Effects on Society|ڕێکەوت=ی ی 2017|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|شوێن=Santa Barbara, California|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٣٣٥١-٩|پەڕەکان=٣٤٢–٣٥٣|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Understanding_Angry_Groups_Multidiscipli.html?id=PiwRDgAAQBAJ&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> ھەندێک ڕۆژنامەکان داخران، ئەوانەی ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە داخستنی ڕۆژنامەکان ھێرشیان کرایە سەر.<ref>Moin ''Khomeini'', (2000), p.219</ref> گرووپە ئۆپۆزسیۆنەکانی وەک بەرەی دیموکراسی نیشتمانی و پارتی کۆماریخوازی گەلی موسڵمان ھێرشیان کرایە سەر و دواجار قەدەغە کران.<ref>Bakhash, Shaul, ''The Reign of the Ayatollahs'', p.68–69</ref> === دەستووری ئیسلامی و بوون بە ڕێبەری مەزن === وەک بەشێک لە گواستنەوە لە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی سیاسی بەرفراوان بۆ حوکومەتی توندوتیژی ئایینی، خومەینی بۆ یەکەم جار ڕای گەیاند کە پشتگیری لە دەستووری کاتی کۆماری ئیسلامی دەکات کە ھیچ پۆستێکی بۆ حوکمی باڵای زانای ئیسلامی تێدا نەبوو. دوای ئەوەی لایەنگرانی زۆرینەی ڕەھای کورسییەکانی ئەو لیژنەیەیان بەدەستھێنا کە گۆڕانکاریی کۆتاییان لە ڕەشنووسەکەدا (ئەنجومەنی شارەزایان)<ref>Schirazi, ''Constitution of Iran'' Tauris, 1997 p.22–23</ref> ئەنجامدا، دەستووری پێشنیارکراویان نووسییەوە بۆ ئەوەی [[شەرعزان]]ێکی باڵای ئیسلامی سەرکردایەتی وڵات بکات، ھەروەھا [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ی بەھێزتر بۆ [[ڤیتۆ]]کردنی یاسا نائیسلامییەکان و پشکنینی کاندیدەکان بۆ پۆستەکان و دوورخستنەوەی ناموسڵمانان. ڕێبەری مەزنی ئینقلابی ئیسلامی لە کتێبەکەیدا بە ناوی حکوومەتی ئیسلامی: وەڵایەتی فەقییە (حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقییە) لە ساڵی ١٩٧٠دا کە بەسەر لایەنگرانیدا دابەشکرابوو و لە خەڵک ڕاگیرابوو، لە نزیکەوە بەدواداچوونی بۆ بیرۆکەکانی خومەینی دەکرد بەڵام نە بە تەواوی. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٧٩ دەستووری نوێی کۆماری ئیسلامی بە ڕیفراندۆمی نەتەوەیی پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sial|یەکەم١=Omar|سەردێڕ=A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran|journal=GlobaLex {{!}} Foreign and International Law Research|ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm|بڵاوکەرەوە=New York University School of Law.|شوێن=New York|زمان=En}}</ref> خومەینی خۆی بە ڕێبەر دەستنیشان کرا و بە فەرمی بە «ڕێبەری شۆڕش» ناسێنرا. لە ٢ ی شوباتی ١٩٨١، [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]] وەک یەکەم سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا. ڕەخنەگران گلەییان لەوە دەکرد کە خومەینی بەڵێنەکەی بۆ ئامۆژگاریکردن لە جیاتی بەڕێوەبردنی وڵاتی شکاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Swenson|یەکەم١=Elmer|سەردێڕ=Khomeini's REVERSALS of Promises|journal=gemsofislamism.tripod.com|ناونیشان=http://gemsofislamism.tripod.com/khomeini_promises_kept.html|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THE IRANIAN: Khomeini before & after revolution|ناونیشان=https://www.iranian.com/Opinion/2003/August/Khomeini/|وێبگە=www.iranian.com|زمان=en}}</ref> === قەیرانی دیل گرتن === [[پەڕگە:Iran hostage crisis - Iraninan students comes up U.S. embassy in Tehran.jpg|302px|وێنۆک|خوێندکارانی ئێرانی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا، تاران داگیر دەکەن]] پێش پەسەندکردنی دەستوور، لە ٢٢ ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای]] دوورخراو و نەخۆشی ھێنا بۆ وڵاتەکە بۆ چارەسەری شێرپەنجە. لە ئێران دەستبەجێ خۆپیشاندان دەستی پێکرد و خومەینی و گرووپە چەپەکان داوایان کرد شا بۆ دادگاییکردن و لەسێدارەدان بگەڕێتەوە بۆ ئێران. لە ٤ ی تشرینی دووەمدا، گرووپێک لە خوێندکارانی ئێرانی کە خۆیان بە خوێندکارانی موسڵمانی شوێنگری ھێڵی ئیمام ناودەبرد، کۆنتڕۆڵی باڵیۆزخانەی ئەمریکایان لە تاران گرتە دەست و ٥٢ کارمەندی باڵیۆزخانەکەیان بۆ ماوەی ٤٤٤ ڕۆژ بە دیلی گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠|سەردێڕ=The Mystic Who Lit The Fires of Hatred. 7 January 1980 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071023031644/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> لە ئەمریکا دیل گرتن وەک پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسای نێودەوڵەتی تەماشا دەکرا و توڕەیی توند و ھەستی دژە ئێرانی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bowden|یەکەم١=Mark|سەردێڕ=Guests of the Ayatollah: The Iran Hostage Crisis: The First Battle in America's War with Militant Islam|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Open Road + Grove/Atlantic|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٥٨٤-٦٠٨-٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Guests_of_the_Ayatollah.html?id=5m0kyPc18l4C&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> === پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی ئیسلامی === خومەینی باوەڕی بە یەکڕیزی موسڵمانان، بە ھەناردەکردنی شۆڕشەکەی بۆ سەرتاسەری جیھان و دواجاریش یەکێک لە «ئامانجە گەورەکانی شۆڕش» بە «دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی لەسەر ئاستی جیھان» بوو. ئەو پێیوابوو شیعە و موسڵمانانی سوننە کە ژمارەیان زیاترە، پێویستە «یەکگرتوو بن و بە توندی دژی [[زلھێز]]ە ڕۆژاوایی و خۆبەزلزانەکان بوەستن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Imam Emphasized Unity Between Shia and Sunni: Ayatollah Mousawi Jazayeri|ناونیشان=http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|وێبگە=Imam Khomeini|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208151025/http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەفتەی لەدایکبوونی [[محەممەد]] (ھەفتەی نێوان ١٢ تا ١٧ی ڕەبیع الاول)ی وەک ھەفتەی یەکگرتوویی و کۆتا ھەینی ڕەمەزانی وەک [[ڕۆژی قودس]] لە ساڵی ١٩٨١ ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |سەردێڕ=Iran's unfinished crisis Nazenin Ansari, 16–09–2009 |بڵاوکەرەوە=Opendemocracy.net |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141110165615/https://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === شەڕی ئێران و عێراق === شەڕی ئێران و عێراق دوای ماوەیەکی کورت لە گەیشتنە دەسەڵات، خومەینی داوای شۆڕشی ئیسلامی لە سەرانسەری جیھانی ئیسلامی، وەکوو عێراق دراوسێی عەرەبی ئێران کرد. عێراق تاکە وڵاتی گەورەی دراوسێی ئێران بوو کە زۆرینەی دانیشتووانەکەی شیعە بوون.<ref>1980 April 8 – Broadcast call by Khomeini for the pious of Iraq to overthrow Saddam Hussein and his regime. Al-Dawa al-Islamiya party in Iraqi is the hoped for catalyst to start rebellion. From: Mackey, ''The Iranians'', (1996), p.317</ref>لە ھەمان کاتدا [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرکردەی [[بەعسیزم|بەعسی عەرەبی عێراقی]] بە پەرۆش بوو بۆ سوود وەرگرتن لە لاوازی سوپای ئێران و ئاژاوەی شۆڕشگێڕانە بەتایبەت بۆ داگیرکردنی [[پارێزگای خووزستان]] کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]] و لاوازکردنی ھەوڵەکانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران بۆ ھاندانی زۆرینەی شیعە لە وڵاتەکەیدا. لە ئەیلوولی ١٩٨٠، عێراق ھێرشێکی تەواوی کردە سەر ئێران و سەرەتای جەنگی ئێران و عێراق (ئەیلوولی ١٩٨٠ - ئابی ١٩٨٨). تێکەڵەیەک لە بەرھەڵستکاری توند و ناکارامەیی سەربازی ھێزە عێراقییەکان زوو پێشڕەوی عێراقیان وەستاند و سەرەڕای ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی بۆ بەکارھێنانی گازی ژەھراوی لەلایەن سەدامەوە، ئێران لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٢ نزیکەی ھەموو ناوچە لەدەستچووەکانی لە ھێرشەکەدا بەدەست ھێنایەوە. ئەم داگیرکارییە ئێرانییەکانی لە پشت ڕژێمی نوێوە کۆکردەوە، پێگەی خومەینی بەرز کردەوە و ڕێگەی دا سەرکردایەتی خۆی بەھێز بکات. دوای ئەم گۆڕانکارییە لە ھەڵوێستدا، خومەینی پێشنیاری ئاگربەستی عێراقی ڕەتکردەوە و لە جیاتی ئەوە داوای قەرەبووکردنەوە و لابردنی سەدام حوسێنی لە دەسەڵات کرد.<ref>Wright, ''In the Name of God'' (1989), p.126</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Smith |یەکەم=William E. |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071015110904/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The $150 Billion Question |magazine=Time |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ١٩٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٢، کودەتایەکی سەربازی سەرنەکەوتوو لە دژی خومەینی ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN SAYS AN ATTEMPTED COUP BY ARMY GROUP WAS FOILED|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1982/06/28/world/iran-says-an-attempted-coup-by-army-group-was-foiled.html|وێبگە=The New York Times|بڵاوکەرەوە=nytimes.com|شوێن=New York|زمان=en}}</ref> ھەرچەندە ژمارەی دانیشتووان و ئابووری ئێران سێ ئەوەندەی عێراق بوو، بەڵام عێراق سوودی لە پشتیوانی وڵاتانی کەنداوی عەرەبی دراوسێ و بلۆکی سۆڤیەت و وڵاتانی ڕۆژاوا وەرگرت. وڵاتانی عەرەبی [[کەنداوی فارس]] و ڕۆژاوا دەیانویست دڵنیا بن کە شۆڕشی ئیسلامی لە کەنداو بڵاو نەبێتەوە، لەکاتێکدا یەکێتی سۆڤیەت نیگەران بوو لە ھەڕەشەیەکی شاراوە کە ڕژێمەکەی لە ئاسیای ناوەڕاست لە باکوور دەخاتە مەترسییەوە. ھەرچەندە ئێران لە سەردەمی شادا بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنی ھەبوو کە لەلایەن ئەمریکاوە دابین دەکرا و سەرەڕای سیاسەتەکانی خومەینی دژ بە ڕۆژاوا ئەمریکا لە ساڵانی ھەشتاکان بە نھێنی و نایاسایی چەکی بۆ ئێران قاچاخ دەکرد. لە کاتی جەنگدا، ئێرانییەکان ھێرشی شەپۆلی مرۆڤیان بەکارھێنا (ئەو کەسانەی کە بە پێ دەڕۆیشتن بۆ مردنێکی دیاریکراو، سەربازانی منداڵیشیان لەخۆگرتبوو) و خومەینی بەڵێنی دا کە ئەگەر لە جەنگدا بمرن، خۆکارانە دەچنە بەھەشت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mohammadi|یەکەم١=Kamin|سەردێڕ=The Cypress Tree|ڕێکەوت=ی ی 2012|بڵاوکەرەوە=A&C Black|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٨٨-٣٤٢٩-٩|ناونیشان=https://books.google.it/books?id=L_RqWaBZqLcC&q=would+be+used+in+human—wave+attacks,+used+to+walk+over+minefields,+giving+their+lives+for+Khomeini,+brainwashed+into+thinking+that+it+was+sweeter+to+die,&pg=PA205&redir_esc=y|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Carol|یەکەم١=Steven|سەردێڕ=Understanding the Volatile and Dangerous Middle East: A Comprehensive Analysis|ڕێکەوت=ی ی 2015|بڵاوکەرەوە=iUniverse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩١٧-٦٦٥٨-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=iIy5CgAAQBAJ&q=khomeini+human+wave+attack+promise+walking+to+certain+death&pg=PT872|زمان=en}}</ref> بەدواداچوونەکانی خومەینی بۆ سەرکەوتن دواجار بێھودە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Shane Harris and Matthew M.|دوایین١=Aid|سەردێڕ=Exclusive: CIA Files Prove America Helped Saddam as He Gassed Iran|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran|وێبگە=Foreign Policy|زمان=en|ڕێکەوت=18ی ئەیلوولی 2025}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Iranian Revolution, Family, Ayatollah, & Facts {{!}}|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316812/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|بڵاوکەرەوە=Britannica|زمان=en}}</ref> تا مانگی ئازاری ساڵی ١٩٨٤ دوو ملیۆن لە خوێندەوارترین ھاووڵاتیانی ئێران وڵاتیان بەجێھێشتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Ladan|دوایین١=Boroumand|سەردێڕ=Iranians Turn Away from the Islamic Republic|ناونیشان=https://www.journalofdemocracy.org/articles/iranians-turn-away-from-the-islamic-republic/|وێبگە=Journal of Democracy|بڵاوکەرەوە=journalofdemocracy.org|شوێن=Washington|زمان=en}}</ref> خومەینی لە مانگی گەلاوێژی ساڵی ١٩٨٨، بە وتەی خۆی، «کوپەکەی ژەھری خواردەوە» و ئاگربەستێکی بە ناوبژیوانی نەتەوە یەکگرتووەکان قبوڵ کرد. سەرەڕای تێچووی زۆری شەڕەکە کە ٤٥٠ بۆ ٩٥٠ ھەزار قوربانیی ئێرانی و ٣٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بوو، بەڵام خومەینی پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە درێژکردنەوەی شەڕ بۆ ناو عێراق لە ھەوڵێکدا بۆ ڕووخاندنی سەدام ھەڵە نەبووە. لە "نامەیەکدا بۆ پیاوانی ئایینی" نووسیویەتی "تەوبە ناکەین، تەنانەت بۆ یەک ساتیش پەشیمان نابینەوە بۆ ئەدای کارکردنمان لە کاتی شەڕدا. ئایا لەبیرمان چووە کە شەڕمان کردووە بۆ جێبەجێکردنی ئەرکی ئایینی خۆمان و ئەنجامەکەی پرسێکی پەراوێزییە؟".<ref>Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 285</ref> === فەتوای دژی چەکی کیمیایی === موحسین ڕەفیقدۆست فەرماندەی سوپای پاسداران لە ساڵی ١٩٨٢ تا ١٩٨٩ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ گارێس پۆرتەر جەختی لەوە کردەوە کە خومەینی دژایەتی پێشنیازەکەی کردووە بۆ دەستپێکردنی کارکردن لەسەر [[چەکی ناوکی|چەکی ئەتۆمی]] و کیمیایی بە فەتوایەک کە وردەکارییەکانی سەبارەت بە کات و دەرکردنی ھەرگیز ئاشکرا نەکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Gareth|دوایین١=Porter|سەردێڕ=(کاتێک ئایەتوڵڵا وتی نەخێر بە ئەتۆم) When the Ayatollah Said No to Nukes|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2014/10/16/when-the-ayatollah-said-no-to-nukes/|وێبگە=Foreign Policy|بڵاوکەرەوە=Foreign Policy|شوێن=Washington|زمان=en|ڕێکەوت=2ی تشرینی یەکەمی 2025}}</ref> === فەتوا لە دژی کوردەکان === لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، خومەینی فەتوایەکی (بڕیاری شەرعی) دەرکرد و تێیدا جیھادی (شەڕی) دژ بە گرووپە یاخیبووەکانی کورد ڕاگەیاند، بەتایبەتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (KDPI) و کۆمەڵە. ئەم بڕیارە دوای [[شەڕی پاوە]] ھات، کە تێیدا چەکدارانی کورد گەمارۆی پێگەکانی حکوومەتیان دابوو. خومەینی یاخیبووەکانی وەک موحاریب (ئەوانەی شەڕ لە دژی خودا دەکەن) ناساند. دوای بڕیارەکە، دادوەری شۆڕش [[سادق خەڵخاڵی]] دادگاییکردنی خێرا و کورتکراوەی لە سنە، پاوە، مەریوان، سەقز و مەھاباد ئەنجامدا، کە بووە ھۆی لەسێدارەدانی سەدان کەس بە تۆمەتی چالاکی دژە شۆڕش. بەپێی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس لە کاتی ململانێ فراوانەکەدا (١٩٧٩–١٩٨٣) کوژراون، و ھەزاران کەسیش لە دادگاییکردنە خێراکاندا سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=IHRDC |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979 |ناونیشان=https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Iran Human Rights Documentation Center |زمان=en-US}}</ref> === ژیان لە سەردەمی خومەینیدا === لە وتارێکدا لە ١ی شوباتی ١٩٧٩، کە لەبەردەم ئاپۆرایەکی گەورەی جەماوەردا پاش گەڕانەوەی لە تاراوگە بۆ ئێران پێشکەشی کرد، خومەینی چەندین بەڵێنی بە ئێرانییەکان دا سەبارەت بە ڕژێمە ئیسلامییەکەی داھاتووی: حکوومەتێکی ھەڵبژێردراوی گەل کە نوێنەرایەتی خەڵکی ئێران بکات بێ ئەوەی پیاوانی ئایینی دەستوەردانی تێدا بکەن. ئەو بەڵێنیدا کە «نابێت ھیچ کەسێک لەم وڵاتەدا بێ ماڵ و حاڵ بمێنێتەوە»، ھەروەھا ئێرانییەکان لەبەردەم دەرگاکانیاندا خزمەتگوزارییەکانی تەلەفۆن، گەرمکەرەوە، کارەبا، پاس و نەوت بە بێبەرامبەر بەدەست دەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin |یەکەم١=Baqer |سەردێڕ=Khomeini: life of the Ayatollah |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Thomas Dunne Books |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٢٦٤٩٠-١|پەڕە=٢٥٨|edition=First U.S. |ناونیشان=https://www.goodreads.com/book/show/216746.Khomeini |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> لە سایەی دەسەڵاتی خومەینیدا، ئێران بەتەواوی بە ئیسلامی کرا. شەریعەتی ئیسلامی جێبەجێ کرا و پۆشاکی ئیسلامی بەسەر ژنان و پیاواندا لەلایەن سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی و گرووپە ئیسلامییەکانی دیکەوە سەپێندرا. ژنان ناچار کران قژیان دابپۆشن، و پۆشینی شۆرت بۆ پیاوان قەدەغە کرا. خواردنەوە کحولییەکان، زۆربەی فیلمە ڕۆژاوایییەکان، و تێکەڵاوبوونی ژنان و پیاوان لە کاتی مەلەکردن یان خۆدانە بەر ھەتاو قەدەغە کران. پرۆگرامی خوێندنی ئێران لە سەرجەم قۆناغەکاندا لە ڕێگەی «شۆڕشی ڕۆشنبیریی ئیسلامی»یەوە بە ئیسلامی کرا؛ ئەم پرۆسەیەش بەوردی لەلایەن «لیژنەی بەئیسلامیکردنی زانکۆکان»ەوە جێبەجێ کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranculture.org/en/about/tarikh.php |سەردێڕ=Secretariat of the Supreme Council of the Cultural Revolution. Brief history of the SCCR |بڵاوکەرەوە=Iranculture.org |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20071230042759/http://www.iranculture.org/en/about/tarikh.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> لە تەممووزی ١٩٧٩، خومەینی پەخشکردنی ھەر جۆرە مۆسیقایەکی لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی ئێراندا قەدەغە کرد،<ref name="ReferenceA"/> جگە لە مۆسیقای سەربازی و ئایینی. ئەم قەدەغەکردنە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ (واتە نزیکەی تا کۆتایی تەمەنی خومەینی) بەردەوام بوو.<ref>قەدەغەکردنەکە لە شۆڕشەوە دەستی پێکرد و ١٠ ساڵی خایاند. [http://www.iranian.com/History/2001/September/BBC/ Hossein Shahidi. 'BBC Persian Service 60 years on.'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211214010513/http://www.iranian.com/History/2001/September/BBC/ |date=14 December 2021}} The Iranian. 24 September 2001</ref> بە وتەی جانێت ئافاری: «ڕژێمە تازە دامەزراوەکەی ئایەتوڵڵا خومەینی، بە خێرایی دەستی کرد بە سەرکوتکردنی فێمینیستەکان، کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکان، لیبراڵەکان و چەپڕەوەکان – ھەموو ئەمانەش لەپێناو و بە ناوی ئیسلامەوە بوو.»<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Janet |دوایین=Afari|سەردێڕ=Foucault and the Iranian Revolution: Gender and the Seductions of Islamism|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٠٧٨٦-١|پەڕە=١٦٣}}</ref> بەڵام لە ڕووی ئابوورییەوە، ئەو خزمەتگوزارییە خۆڕاییانەی بەڵێنیان لەسەر درابوو جێبەجێ نەکرا. لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخەکاندا، داھاتی ڕاستەقینەی ئێرانییەکان بۆ خوار ئاستی بژێویی چینی ناوەڕاست دابەزی، ئەمەش وای کرد خەڵک بە کردەیی ڕووبەڕووی ھەژاری ببنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Tara |دوایین١=Rahmani |سەردێڕ=Life on the Ground in Iran: From the View of the People |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|journal=Wilson Center. MENA360 |ناونیشان=https://www.wilsoncenter.org/article/life-ground-iran-view-people |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == === ئاماژەکان === {{سەرچاوەکان|٢}} === سەرچاوەکان === {{refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Ansari |یەکەم= Hamid |ناونیشان= http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |سەردێڕ= The Narrative of Awakening |بڵاوکەرەوە= The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٤ی ئایاری ٢٠١٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Bakhash |یەکەم= Shaul |سەردێڕ= The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |بڵاوکەرەوە=Basic Books |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Brumberg |یەکەم= Daniel |سەردێڕ= Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |بڵاوکەرەوە= University of Chicago Press |ژپنک= ٠-٢٢٦-٠٧٧٥٨-٦|ساڵ= ٢٠٠١}} * {{cite encyclopedia |title = Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last = Choksy |first = Jamsheed K. |author-link = Jamsheed Choksy |url = http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia = Encyclopaedia Iranica |year = 2015}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |دوایین= Dabashi |یەکەم= Hamid |سەردێڕ= Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran|ساڵ= ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers |ژپنک=١-٤١٢٨-٠٥١٦-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Daniel |یەکەم= Elton L. |سەردێڕ= The History of Iran |ناونیشان= https://archive.org/details/historyofiran0000dani |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٣٠٧٣١-٨|ساڵ=٢٠٠١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= DeFronzo |یەکەم=James |سەردێڕ= Revolutions And Revolutionary Movements |بڵاوکەرەوە=Westview Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٣٥٤-٩|ساڵ=٢٠٠٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان= https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Harney |یەکەم= Desmond |سەردێڕ= The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=١٩٩٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |دوایین= Hoveyda |یەکەم= Fereydoun |سەردێڕ= The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Praeger/Greenwood|ژپنک=٠-٢٧٥-٩٧٨٥٨-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Karsh |یەکەم= Efraim |سەردێڕ=Islamic Imperialism: A History |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٠٠-١٢٢٦٣-٣|ساڵ=٢٠٠٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Keddie |یەکەم=Nikkie R. |سەردێڕ= Modern Iran: Roots and Results of Revolution |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٠-٣٠٠-٠٩٨٥٦-١|ساڵ=٢٠٠٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Khomeini |یەکەم١= Ruhollah |دوایین٢=Algar |یەکەم٢=Hamid |سەردێڕ= Islamic Government: Governance of the Jurist |بڵاوکەرەوە=Alhoda UK |ژپنک= ٩٦٤-٣٣٥-٤٩٩-٧|ساڵ=٢٠٠٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini |یەکەم= Ruhollah |editor = Algar, Hamid (translator and editor) |سەردێڕ= Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |ناونیشان= https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Mizan Press |شوێن=Berkeley, CA |ساڵ=١٩٨١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini, Ruhollah |سەردێڕ= Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |بڵاوکەرەوە=Bantam |ساڵ=١٩٨٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Lee |یەکەم= James |سەردێڕ= The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |ساڵ=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Philosophical Library|ژپنک=٠-٨٠٢٢-٢٤٦٥-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Mackey |یەکەم= Sandra |سەردێڕ= The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |بڵاوکەرەوە=Dutton |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک= ٠-٥٢٥-٩٤٠٠٥-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Milani |یەکەم= Mohsen M. |سەردێڕ=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |بڵاوکەرەوە=Westview Press|ژپنک=٠-٨١٣٣-٨٤٧٦-١|ساڵ=١٩٩٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Moin |یەکەم= Baqer |سەردێڕ= Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |ژپنک= ٠-٣١٢-٢٦٤٩٠-٩|ساڵ=٢٠٠٠|ناونیشان= https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Molavi, Afshin |سەردێڕ= The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |بڵاوکەرەوە= Norton paperbacks |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Rāhnamā |یەکەم= 'Ali |سەردێڕ= Pioneers of Islamic Revival |بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک= ١-٨٥٦٤٩-٢٥٤-٠|ساڵ=١٩٩٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Reich |یەکەم= Bernard |سەردێڕ=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٢٦٢١٣-٦|ساڵ=١٩٩٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Schirazi, Asghar |سەردێڕ= The Constitution of Iran |بڵاوکەرەوە=Tauris |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Taheri |یەکەم= Amir |سەردێڕ= The Spirit of Allah |بڵاوکەرەوە=Adler & Adler |ساڵ=١٩٨٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Willett|یەکەم= Edward C. |سەردێڕ=Ayatollah Khomeini |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=The Rosen Publishing Group|ژپنک=٠-٨٢٣٩-٤٤٦٥-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= In the Name of God: The Khomeini Decade |ناونیشان= https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Simon & Schuster |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧١-٦٧٢٣٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= The Last Revolution |بڵاوکەرەوە=Knopf |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٠}} {{refend}} {{S-start}} {{S-off}} {{S-bef|before = ناونیشانی نوێ}} {{S-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=١٩٧٩–١٩٨٩}} {{S-aft|after = [[عەلی خامنەیی]]}} {{s-mil}} {{S-bef|before=[[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]]}} {{S-ttl|title=[[فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئێران]]|years=١٩٨١–١٩٨٩}} {{S-aft|after=[[عەلی خامنەیی]]}} {{S-end}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{کەسایەتیی ساڵی گۆڤاری تایم}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|شەڕی سارد|ھیندستان|تۆپی پێ|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Ruhollah Khomeini}} [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠]] [[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە]] [[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]] 000w57dh4yv5s7bz65g7gk3vl33rpmz 0 75941 1572392 1549910 2026-04-04T22:17:59Z Basurakre 75513 لابردنی ناوی ھەڵە، گۆڕینی زانیاری ناڕاست و زیادکردنی سەرچاوە 1572392 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-گیاندار}} [[پەڕگە: Turdus merula -Gran Canaria, Canary Islands, Spain-8 (2).jpg|چەپ|٣٠٠px|وێنۆک|'''ڕەشیشە''']] [[پەڕگە:Common Blackbird.jpg|چەپ|٣٠٠px|وێنۆک|'''ڕەشیشە - نێر''']] [[File:Turdus merula cabrerae MHNT.ZOO.2010.11.186.14.jpg|thumb|''Turdus merula cabrerae '']] '''ڕەشیشە''' (بە [[ئینگلیزی]] Common Blackbird) باڵندەیەکە لە خێزان و تۆرەمەی [[ڕەشیشەکان]] بە ناوی (ڕەشیشەی یورۆئاسیاوی)ش ئاماژەی پێ دەکرێت لەبەر مەودای نیشتەجێبوونی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Eurasian Blackbird Overview, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology |ناونیشان=https://www.allaboutbirds.org/guide/Eurasian_Blackbird/overview |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-04 |وێبگە=www.allaboutbirds.org |زمان=en}}</ref>. ڕەشیشەی پێگەیشتوو ٢٣.٥-٢٩ سانتیمە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Common Blackbird - Facts, Diet, Habitat & Pictures on Animalia.bio |ناونیشان=https://animalia.bio/common-blackbird |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-04 |وێبگە=animalia.bio}}</ref>. نێرەکان دندووک و بازنەی دەوری چاویان نارنجییە و مێیەکان ھەمان شێوەی نێرەکانیان ھەیە بەڵام تەواو ڕەشن بەبێ ڕەنگی نارنجی<ref name=":0" />. ئەم باڵندەیە لە سەر زەوی چینە دەکا، کلکی وەک چەتر لێدەکا و قیت ڕایدەگرێ و باڵان شۆڕ دەکا. لە لێڕەوار و باخاندا دەژی. لە نێو پەرژین و میچی تەویلە و ھۆڵان ھێلانە ساز دەکا. زستانان زۆر دەبینرێت. == سەرچاوە == [[فەرھەنگی باڵندە|فەرھەنگی باڵندە - ئەحمەد بەحری]] {{پۆلی کۆمنز|Turdus merula}} {{شریتی دەروازە|ژینناسی|باڵندەکان}} [[پۆل:مەلەکانی ئوکراینا]] [[پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨]] [[پۆل:مەلەکانی ئاسیا]] [[پۆل:مەلەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:مەلەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:مەلەکانی نیوزیلاند]] [[پۆل:مەلەکانی سەحرای ڕۆژاوا]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] eoztodg7kwii6968a1ee683uo8a3kgv 1572396 1572392 2026-04-04T22:46:43Z Shaween 18477 1572396 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-گیاندار}} [[پەڕگە: Turdus merula -Gran Canaria, Canary Islands, Spain-8 (2).jpg|چەپ|٣٠٠px|وێنۆک|'''ڕەشیشە''']] [[پەڕگە:Common Blackbird.jpg|چەپ|٣٠٠px|وێنۆک|'''ڕەشیشە - نێر''']] [[File:Turdus merula cabrerae MHNT.ZOO.2010.11.186.14.jpg|thumb|''Turdus merula cabrerae '']] '''ڕەشیشە''' (بە [[ئینگلیزی]] Common Blackbird) باڵندەیەکە لە خێزان و تۆرەمەی [[ڕەشیشەکان]] بە ناوی (ڕەشیشەی یورۆئاسیاوی)ش ئاماژەی پێ دەکرێت لەبەر مەودای نیشتەجێبوونى.<ref>[https://www.allaboutbirds.org/guide/Eurasian_Blackbird/overview پوختەی باڵندەی ڕەشەوەی ئەورووپا – All About Birds]، ڕێکەوتی سەردان: 2026-04-04</ref> ڕەشیشەی پێگەیشتوو ٢٣.٥-٢٩ سانتیمە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Common Blackbird - Facts, Diet, Habitat & Pictures on Animalia.bio |ناونیشان=https://animalia.bio/common-blackbird |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-04 |وێبگە=animalia.bio}}</ref>. نێرەکان دندووک و بازنەی دەوری چاویان نارنجییە و مێیەکان ھەمان شێوەی نێرەکانیان ھەیە بەڵام تەواو ڕەشن بەبێ ڕەنگی نارنجی<ref name=":0" />. ئەم باڵندەیە لە سەر زەوی چینە دەکا، کلکی وەک چەتر لێدەکا و قیت ڕایدەگرێ و باڵان شۆڕ دەکا. لە لێڕەوار و باخاندا دەژی. لە نێو پەرژین و میچی تەویلە و ھۆڵان ھێلانە ساز دەکا. زستانان زۆر دەبینرێت. == سەرچاوە == [[فەرھەنگی باڵندە|فەرھەنگی باڵندە - ئەحمەد بەحری]] {{پۆلی کۆمنز|Turdus merula}} {{شریتی دەروازە|ژینناسی|باڵندەکان}} [[پۆل:مەلەکانی ئوکراینا]] [[پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨]] [[پۆل:مەلەکانی ئاسیا]] [[پۆل:مەلەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:مەلەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:مەلەکانی نیوزیلاند]] [[پۆل:مەلەکانی سەحرای ڕۆژاوا]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] 1np89v2b7sfygwsmw9dc5v8zidwcv8f 1572397 1572396 2026-04-04T22:48:34Z Shaween 18477 1572397 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-گیاندار}} [[پەڕگە: Turdus merula -Gran Canaria, Canary Islands, Spain-8 (2).jpg|چەپ|٣٠٠px|وێنۆک|'''ڕەشیشە''']] [[پەڕگە:Common Blackbird.jpg|چەپ|٣٠٠px|وێنۆک|'''ڕەشیشە - نێر''']] [[File:Turdus merula cabrerae MHNT.ZOO.2010.11.186.14.jpg|thumb|''Turdus merula cabrerae '']] '''ڕەشیشە''' (بە [[ئینگلیزی]] Common Blackbird) باڵندەیەکە لە خێزان و تۆرەمەی [[ڕەشیشەکان]] بە ناوی (ڕەشیشەی یورۆئاسیاوی)ش ئاماژەی پێ دەکرێت لەبەر مەودای نیشتەجێبوونى.<ref>[https://www.allaboutbirds.org/guide/Eurasian_Blackbird/overview پوختەی باڵندەی ڕەشەوەی ئەورووپا – All About Birds]، ڕێکەوتی سەردان: 2026-04-04</ref> ڕەشیشەی پێگەیشتوو ٢٣.٥-٢٩ سانتیمە<ref>«زانیاری سەبارەت بە باڵندەی ڕەش (Common Blackbird)». [https://animalia.bio/common-blackbird animalia.bio]، لە 2026-04-04 ھێنراوە.</ref>. نێرەکان دندووک و بازنەی دەوری چاویان نارنجییە و مێیەکان ھەمان شێوەی نێرەکانیان ھەیە بەڵام تەواو ڕەشن بەبێ ڕەنگی نارنجی<ref>«زانیاری سەبارەت بە باڵندەی ڕەش (Common Blackbird)». [https://animalia.bio/common-blackbird animalia.bio]، لە 2026-04-04 ھێنراوە.</ref>. ئەم باڵندەیە لە سەر زەوی چینە دەکا، کلکی وەک چەتر لێدەکا و قیت ڕایدەگرێ و باڵان شۆڕ دەکا. لە لێڕەوار و باخاندا دەژی. لە نێو پەرژین و میچی تەویلە و ھۆڵان ھێلانە ساز دەکا. زستانان زۆر دەبینرێت. == سەرچاوە == [[فەرھەنگی باڵندە|فەرھەنگی باڵندە - ئەحمەد بەحری]] {{پۆلی کۆمنز|Turdus merula}} {{شریتی دەروازە|ژینناسی|باڵندەکان}} [[پۆل:مەلەکانی ئوکراینا]] [[پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨]] [[پۆل:مەلەکانی ئاسیا]] [[پۆل:مەلەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:مەلەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:مەلەکانی نیوزیلاند]] [[پۆل:مەلەکانی سەحرای ڕۆژاوا]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] 1b9o2byqx7ve7tbceaxp2ozbhw67qp7 1572398 1572397 2026-04-04T22:52:04Z Shaween 18477 1572398 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-گیاندار}} [[پەڕگە: Turdus merula -Gran Canaria, Canary Islands, Spain-8 (2).jpg|چەپ|٣٠٠px|وێنۆک|'''ڕەشیشە''']] [[پەڕگە:Common Blackbird.jpg|چەپ|٣٠٠px|وێنۆک|'''ڕەشیشە - نێر''']] [[File:Turdus merula cabrerae MHNT.ZOO.2010.11.186.14.jpg|thumb|''Turdus merula cabrerae '']] '''ڕەشیشە''' (بە [[ئینگلیزی]] Common Blackbird) باڵندەیەکە لە خێزان و تۆرەمەی [[ڕەشیشەکان]] بە ناوی (ڕەشیشەی یورۆئاسیاوی)ش ئاماژەی پێ دەکرێت لەبەر مەودای نیشتەجێبوونى.<ref>[https://www.allaboutbirds.org/guide/Eurasian_Blackbird/overview پوختەی باڵندەی ڕەشەوەی ئەورووپا – All About Birds]، ڕێکەوتی سەردان: 2026-04-04</ref> ڕەشیشەی پێگەیشتوو ٢٣.٥-٢٩ سانتیمە<ref name="animalia">«زانیاری سەبارەت بە باڵندەی ڕەش (Common Blackbird)». [https://animalia.bio/common-blackbird animalia.bio]، لە 2026-04-04 ھێنراوە.</ref> نێرەکان دندووک و بازنەی دەوری چاویان نارنجییە و مێیەکان ھەمان شێوەی نێرەکانیان ھەیە بەڵام تەواو ڕەشن بەبێ ڕەنگی نارنجی<ref name="animalia"/>. ئەم باڵندەیە لە سەر زەوی چینە دەکا، کلکی وەک چەتر لێدەکا و قیت ڕایدەگرێ و باڵان شۆڕ دەکا. لە لێڕەوار و باخاندا دەژی. لە نێو پەرژین و میچی تەویلە و ھۆڵان ھێلانە ساز دەکا. زستانان زۆر دەبینرێت. == سەرچاوە == [[فەرھەنگی باڵندە|فەرھەنگی باڵندە - ئەحمەد بەحری]] {{پۆلی کۆمنز|Turdus merula}} {{شریتی دەروازە|ژینناسی|باڵندەکان}} [[پۆل:مەلەکانی ئوکراینا]] [[پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨]] [[پۆل:مەلەکانی ئاسیا]] [[پۆل:مەلەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:مەلەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:مەلەکانی نیوزیلاند]] [[پۆل:مەلەکانی سەحرای ڕۆژاوا]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] ibll1d1avazm7gvcq9vztsxxp28ju5c 4 89337 1572383 1567361 2026-04-04T21:00:25Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1572383 wikitext text/x-wiki {{/سەرپەڕە}} <onlyinclude>'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ٢١:٠٠، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</onlyinclude> {| class="wikitable sortable" |- ! ناوی پۆل بە ئینگلیزی !! ژمارەی{{ھن}}نێوانویکییەکان |- | [[:en:Category:Project (main)|Category:Project (main)]] || ٣٠٥ |- | [[:en:Category:Sports competitors|Category:Sports competitors]] || ١٧٢ |- | [[:en:Category:Astrology|Category:Astrology]] || ١٥٣ |- | [[:en:Category:Sexuality|Category:Sexuality]] || ١٤٩ |- | [[:en:Category:Saints|Category:Saints]] || ١٤٧ |- | [[:en:Category:Jurists|Category:Jurists]] || ١٤٥ |- | [[:en:Category:All languages|Category:All languages]] || ١٤٥ |- | [[:en:Category:Molluscs|Category:Molluscs]] || ١٤١ |- | [[:en:Category:Constellations|Category:Constellations]] || ١٤٠ |- | [[:en:Category:Paleontology|Category:Paleontology]] || ١٣٥ |- | [[:en:Category:Monarchs|Category:Monarchs]] || ١٣٥ |- | [[:en:Category:Literary genres|Category:Literary genres]] || ١٣٠ |- | [[:en:Category:Carnivorans|Category:Carnivorans]] || ١٢٦ |- | [[:en:Category:Bishops|Category:Bishops]] || ١٢٥ |- | [[:en:Category:Ancient Greek|Category:Ancient Greek]] || ١٢٥ |- | [[:en:Category:Pages where post-expand include size is exceeded|Category:Pages where post-expand include size is exceeded]] || ١٢٤ |- | [[:en:Category:Canines|Category:Canines]] || ١٢٣ |- | [[:en:Category:Sport of athletics|Category:Sport of athletics]] || ١٢٣ |- | [[:en:Category:Performing arts|Category:Performing arts]] || ١٢٣ |- | [[:en:Category:Semiotics|Category:Semiotics]] || ١٢١ |- | [[:en:Category:Genealogy|Category:Genealogy]] || ١٢٠ |- | [[:en:Category:Models (profession)|Category:Models (profession)]] || ١٢٠ |- | [[:en:Category:Anarchists|Category:Anarchists]] || ١٢٠ |- | [[:en:Category:Abbreviations|Category:Abbreviations]] || ١١٩ |- | [[:en:Category:Rosaceae|Category:Rosaceae]] || ١١٨ |- | [[:en:Category:Pages where expansion depth is exceeded|Category:Pages where expansion depth is exceeded]] || ١١٧ |- | [[:en:Category:Asteraceae|Category:Asteraceae]] || ١١٧ |- | [[:en:Category:Textiles|Category:Textiles]] || ١١٧ |- | [[:en:Category:Belgian writers|Category:Belgian writers]] || ١١٦ |- | [[:en:Category:Metrology|Category:Metrology]] || ١١٥ |- | [[:en:Category:Canadian writers|Category:Canadian writers]] || ١١٤ |- | [[:en:Category:American television series|Category:American television series]] || ١١٤ |- | [[:en:Category:Art movements|Category:Art movements]] || ١١٤ |- | [[:en:Category:Philologists|Category:Philologists]] || ١١٤ |- | [[:en:Category:2026 deaths|Category:2026 deaths]] || ١١٤ |- | [[:en:Category:Poaceae|Category:Poaceae]] || ١١٣ |- | [[:en:Category:Arachnids|Category:Arachnids]] || ١١٣ |- | [[:en:Category:Composers by nationality|Category:Composers by nationality]] || ١١٢ |- | [[:en:Category:Mycology|Category:Mycology]] || ١١٢ |- | [[:en:Category:Passeriformes|Category:Passeriformes]] || ١١٢ |- | [[:en:Category:French films|Category:French films]] || ١١١ |- | [[:en:Category:Bashkortostan|Category:Bashkortostan]] || ١١١ |- | [[:en:Category:Crustaceans|Category:Crustaceans]] || ١١١ |- | [[:en:Category:Eastern Orthodoxy|Category:Eastern Orthodoxy]] || ١١١ |- | [[:en:Category:Cantons of Switzerland|Category:Cantons of Switzerland]] || ١١٠ |- | [[:en:Category:Aircraft|Category:Aircraft]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Clergy|Category:Clergy]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Capital punishment|Category:Capital punishment]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Portuguese footballers|Category:Portuguese footballers]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Cognitive science|Category:Cognitive science]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Christian festivals and holy days|Category:Christian festivals and holy days]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Vice presidents of the United States|Category:Vice presidents of the United States]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Ice hockey|Category:Ice hockey]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Niger–Congo languages|Category:Niger–Congo languages]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Artiodactyls|Category:Artiodactyls]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Deities|Category:Deities]] || ١٠٨ |- | [[:en:Category:Galicia (Spain)|Category:Galicia (Spain)]] || ١٠٨ |- | [[:en:Category:Equidae|Category:Equidae]] || ١٠٨ |- | [[:en:Category:Imperialism|Category:Imperialism]] || ١٠٨ |- | [[:en:Category:Interlingue|Category:Interlingue]] || ١٠٨ |- | [[:en:Category:Immunology|Category:Immunology]] || ١٠٧ |- | [[:en:Category:Venezuelan politicians|Category:Venezuelan politicians]] || ١٠٧ |- | [[:en:Category:Physicists by nationality|Category:Physicists by nationality]] || ١٠٧ |- | [[:en:Category:Autobiographies|Category:Autobiographies]] || ١٠٧ |- | [[:en:Category:Talk namespace templates|Category:Talk namespace templates]] || ١٠٧ |- | [[:en:Category:Galliformes|Category:Galliformes]] || ١٠٧ |- | [[:en:Category:Solanaceae|Category:Solanaceae]] || ١٠٦ |- | [[:en:Category:Île-de-France|Category:Île-de-France]] || ١٠٦ |- | [[:en:Category:Pedagogues|Category:Pedagogues]] || ١٠٦ |- | [[:en:Category:Portuguese writers|Category:Portuguese writers]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Drama films|Category:Drama films]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Archaeological sites|Category:Archaeological sites]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Malayalam language|Category:Malayalam language]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Onomastics|Category:Onomastics]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Antisemitism|Category:Antisemitism]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Finno-Ugric languages|Category:Finno-Ugric languages]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Conductors (music)|Category:Conductors (music)]] || ١٠٤ |- | [[:en:Category:Fabaceae|Category:Fabaceae]] || ١٠٤ |- | [[:en:Category:Wikipedia copyright templates|Category:Wikipedia copyright templates]] || ١٠٤ |- | [[:en:Category:Romansh language|Category:Romansh language]] || ١٠٤ |- | [[:en:Category:West Germanic languages|Category:West Germanic languages]] || ١٠٤ |- | [[:en:Category:Natural resources|Category:Natural resources]] || ١٠٤ |- | [[:en:Category:Religious faiths, traditions, and movements|Category:Religious faiths, traditions, and movements]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Ukrainians|Category:Ukrainians]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Organic compounds|Category:Organic compounds]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Action films|Category:Action films]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Beekeeping|Category:Beekeeping]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Serbo-Croatian|Category:Serbo-Croatian]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Psychiatrists|Category:Psychiatrists]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Subcultures|Category:Subcultures]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Bovidae|Category:Bovidae]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Sportspeople by nationality|Category:Sportspeople by nationality]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Recreation|Category:Recreation]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Cultural anthropology|Category:Cultural anthropology]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Numismatics|Category:Numismatics]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Asturian language|Category:Asturian language]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Lamiaceae|Category:Lamiaceae]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Anthems|Category:Anthems]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Spanish monarchs|Category:Spanish monarchs]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:English nouns|Category:English nouns]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Toxicology|Category:Toxicology]] || ١٠١ |- | [[:en:Category:Virtue|Category:Virtue]] || ١٠١ |- | [[:en:Category:People from Germany|Category:People from Germany]] || ١٠١ |- | [[:en:Category:Krasnodar Krai|Category:Krasnodar Krai]] || ١٠٠ |- | [[:en:Category:Russian musicians|Category:Russian musicians]] || ١٠٠ |- | [[:en:Category:Colombian writers|Category:Colombian writers]] || ١٠٠ |- | [[:en:Category:Cucurbitaceae|Category:Cucurbitaceae]] || ١٠٠ |- | [[:en:Category:Perissodactyla|Category:Perissodactyla]] || ١٠٠ |- | [[:en:Category:Provence-Alpes-Côte d'Azur|Category:Provence-Alpes-Côte d'Azur]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Fashion designers|Category:Fashion designers]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Austrian scientists|Category:Austrian scientists]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Pharaohs|Category:Pharaohs]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Competitors in the sport of athletics|Category:Competitors in the sport of athletics]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Counties of England|Category:Counties of England]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Parts of speech|Category:Parts of speech]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Speeches|Category:Speeches]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Essayists|Category:Essayists]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Ports and harbours|Category:Ports and harbours]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Brassicaceae|Category:Brassicaceae]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Wikipedia files|Category:Wikipedia files]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Sports competitions|Category:Sports competitions]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Perception|Category:Perception]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Generals|Category:Generals]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Apiaceae|Category:Apiaceae]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Bantu languages|Category:Bantu languages]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Rosales|Category:Rosales]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Voivodeships of Poland|Category:Voivodeships of Poland]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Language isolates|Category:Language isolates]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Vocabulary|Category:Vocabulary]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Place names|Category:Place names]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Malvaceae|Category:Malvaceae]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Rutaceae|Category:Rutaceae]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Orchidaceae|Category:Orchidaceae]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Monasteries|Category:Monasteries]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Plant morphology|Category:Plant morphology]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Biologists by nationality|Category:Biologists by nationality]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Swiss scientists|Category:Swiss scientists]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Chuvashia|Category:Chuvashia]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Slavs|Category:Slavs]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Swedish scientists|Category:Swedish scientists]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Seoul|Category:Seoul]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Prussia|Category:Prussia]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Manufacturing|Category:Manufacturing]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Turkic peoples|Category:Turkic peoples]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Public domain files|Category:Public domain files]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Gastropods|Category:Gastropods]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Competitions|Category:Competitions]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Austroasiatic languages|Category:Austroasiatic languages]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Cyclists|Category:Cyclists]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Geopolitics|Category:Geopolitics]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Kannada language|Category:Kannada language]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Tourist attractions|Category:Tourist attractions]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Paintings|Category:Paintings]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Communes in France|Category:Communes in France]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:American psychologists|Category:American psychologists]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Lepidoptera|Category:Lepidoptera]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Gymnastics|Category:Gymnastics]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Marsupials|Category:Marsupials]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Punishments|Category:Punishments]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Cities in Portugal|Category:Cities in Portugal]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Confucianism|Category:Confucianism]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Cyrillic script|Category:Cyrillic script]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Superstitions|Category:Superstitions]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Architectural elements|Category:Architectural elements]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Humanists|Category:Humanists]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Anatidae|Category:Anatidae]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Association football competitions|Category:Association football competitions]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Literary characters|Category:Literary characters]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Pali|Category:Pali]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Sakha Republic|Category:Sakha Republic]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Horror films|Category:Horror films]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Organizations based in the United States|Category:Organizations based in the United States]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Flanders|Category:Flanders]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Biochemists|Category:Biochemists]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Phasianidae|Category:Phasianidae]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Producers|Category:Producers]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Monks|Category:Monks]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:English verbs|Category:English verbs]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:English adjectives|Category:English adjectives]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Scots language|Category:Scots language]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Low German|Category:Low German]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Cardinals (Catholic Church)|Category:Cardinals (Catholic Church)]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Manitoba|Category:Manitoba]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Nature conservation|Category:Nature conservation]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:American physicians|Category:American physicians]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Interdisciplinary subfields|Category:Interdisciplinary subfields]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Buryatia|Category:Buryatia]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Balearic Islands|Category:Balearic Islands]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Liguria|Category:Liguria]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Maharashtra|Category:Maharashtra]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Cities in Cuba|Category:Cities in Cuba]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Cities in Belarus|Category:Cities in Belarus]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Fables|Category:Fables]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Letters (message)|Category:Letters (message)]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:West Slavic languages|Category:West Slavic languages]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Computer programmers|Category:Computer programmers]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:American basketball players|Category:American basketball players]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Krasnoyarsk Krai|Category:Krasnoyarsk Krai]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Moons of Jupiter|Category:Moons of Jupiter]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Christian denominations|Category:Christian denominations]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:American military personnel|Category:American military personnel]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:British biologists|Category:British biologists]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Senses|Category:Senses]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Irkutsk Oblast|Category:Irkutsk Oblast]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Melanesia|Category:Melanesia]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Cities in Nigeria|Category:Cities in Nigeria]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Protista|Category:Protista]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Collecting|Category:Collecting]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Astrologers|Category:Astrologers]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Euphorbiaceae|Category:Euphorbiaceae]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Freemasonry|Category:Freemasonry]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Adygea|Category:Adygea]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Counties of the United States|Category:Counties of the United States]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Periodicals|Category:Periodicals]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Feminine given names|Category:Feminine given names]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Essays|Category:Essays]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Military personnel by nationality|Category:Military personnel by nationality]] || ٩١ |- | [[:en:Category:East Slavic languages|Category:East Slavic languages]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Scientific disciplines|Category:Scientific disciplines]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Pays de la Loire|Category:Pays de la Loire]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Systems theory|Category:Systems theory]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Uttar Pradesh|Category:Uttar Pradesh]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Corvidae|Category:Corvidae]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Radio stations|Category:Radio stations]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Charadriiformes|Category:Charadriiformes]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Cities in Bangladesh|Category:Cities in Bangladesh]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Mayotte|Category:Mayotte]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Åland|Category:Åland]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Ericaceae|Category:Ericaceae]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Eskaleut languages|Category:Eskaleut languages]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Fagaceae|Category:Fagaceae]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Hymenoptera|Category:Hymenoptera]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Skiing|Category:Skiing]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Footwear|Category:Footwear]] || ٩١ |- | [[:en:Category:French nouns|Category:French nouns]] || ٩١ |- | [[:en:Category:History of Indonesia|Category:History of Indonesia]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Children's writers|Category:Children's writers]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Lizards|Category:Lizards]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Cities and towns in Lebanon|Category:Cities and towns in Lebanon]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Sicilian language|Category:Sicilian language]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Secretaries-general of the United Nations|Category:Secretaries-general of the United Nations]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:American diplomats|Category:American diplomats]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Marche|Category:Marche]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Arecaceae|Category:Arecaceae]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Mountains of Azerbaijan|Category:Mountains of Azerbaijan]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Umbria|Category:Umbria]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Kaliningrad Oblast|Category:Kaliningrad Oblast]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Lighthouses|Category:Lighthouses]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Udmurtia|Category:Udmurtia]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Asturias|Category:Asturias]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Formula One drivers|Category:Formula One drivers]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Anseriformes|Category:Anseriformes]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Oleaceae|Category:Oleaceae]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Pinaceae|Category:Pinaceae]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Easter|Category:Easter]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Javanese language|Category:Javanese language]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Montserrat|Category:Montserrat]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Rabbis|Category:Rabbis]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Yaroslavl Oblast|Category:Yaroslavl Oblast]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Epic poems|Category:Epic poems]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Astronautics|Category:Astronautics]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Medical treatments|Category:Medical treatments]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Geography-related lists|Category:Geography-related lists]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:People involved in religion|Category:People involved in religion]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Music awards|Category:Music awards]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Palestine|Category:Palestine]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Holy Roman Emperors|Category:Holy Roman Emperors]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Television presenters|Category:Television presenters]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Romance films|Category:Romance films]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Antibiotics|Category:Antibiotics]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:First ladies of the United States|Category:First ladies of the United States]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Naples|Category:Naples]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Film festivals|Category:Film festivals]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Populated places in France|Category:Populated places in France]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Malayo-Polynesian languages|Category:Malayo-Polynesian languages]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Perm Krai|Category:Perm Krai]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Glaciers|Category:Glaciers]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Rio de Janeiro (city)|Category:Rio de Janeiro (city)]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Mythological creatures|Category:Mythological creatures]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Occult|Category:Occult]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Human sexuality|Category:Human sexuality]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Navies|Category:Navies]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Sports venues|Category:Sports venues]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Indian musicians|Category:Indian musicians]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Municipalities of Spain|Category:Municipalities of Spain]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Historical films|Category:Historical films]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Asterales|Category:Asterales]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Wikipedia articles needing translation|Category:Wikipedia articles needing translation]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Asparagales|Category:Asparagales]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Peninsulas of Europe|Category:Peninsulas of Europe]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Administrative law|Category:Administrative law]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Missionaries|Category:Missionaries]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Austria-Hungary|Category:Austria-Hungary]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Politicians from Georgia (country)|Category:Politicians from Georgia (country)]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Naturalists|Category:Naturalists]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Lao language|Category:Lao language]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:West Bengal|Category:West Bengal]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Causes of death|Category:Causes of death]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Sverdlovsk Oblast|Category:Sverdlovsk Oblast]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Lagomorphs|Category:Lagomorphs]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Arkhangelsk Oblast|Category:Arkhangelsk Oblast]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Nonmetals|Category:Nonmetals]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Khabarovsk Krai|Category:Khabarovsk Krai]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Biomolecules|Category:Biomolecules]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Florence|Category:Florence]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Culture of Finland|Category:Culture of Finland]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Languages of Nepal|Category:Languages of Nepal]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Muscicapidae|Category:Muscicapidae]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Headgear|Category:Headgear]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Paleontologists|Category:Paleontologists]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Chancellors of Germany|Category:Chancellors of Germany]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Moraceae|Category:Moraceae]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Camelids|Category:Camelids]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Nouns|Category:Nouns]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Bailiwick of Guernsey|Category:Bailiwick of Guernsey]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:German nouns|Category:German nouns]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Disputed territories|Category:Disputed territories]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Lamiales|Category:Lamiales]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Bloggers|Category:Bloggers]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Rivers of Belarus|Category:Rivers of Belarus]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Kartvelian languages|Category:Kartvelian languages]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Dutch philosophers|Category:Dutch philosophers]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Sapindales|Category:Sapindales]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Literature by period|Category:Literature by period]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Foreign relations by country|Category:Foreign relations by country]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Centre-Val de Loire|Category:Centre-Val de Loire]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Coups d'état|Category:Coups d'état]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:French military personnel|Category:French military personnel]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Monarchs of Sweden|Category:Monarchs of Sweden]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Illustrators|Category:Illustrators]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:American boxers|Category:American boxers]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Democratic Republic of the Congo people|Category:Democratic Republic of the Congo people]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:German journalists|Category:German journalists]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Plant physiology|Category:Plant physiology]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Developmental biology|Category:Developmental biology]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Philately|Category:Philately]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Tuva|Category:Tuva]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Fringillidae|Category:Fringillidae]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Humorists|Category:Humorists]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Germanic peoples|Category:Germanic peoples]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Auvergne-Rhône-Alpes|Category:Auvergne-Rhône-Alpes]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Provinces of South Africa|Category:Provinces of South Africa]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Sexually transmitted diseases and infections|Category:Sexually transmitted diseases and infections]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Danish scientists|Category:Danish scientists]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Greek scientists|Category:Greek scientists]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Violinists|Category:Violinists]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Perciformes|Category:Perciformes]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Populated places in Italy|Category:Populated places in Italy]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Saratov Oblast|Category:Saratov Oblast]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Chemists by nationality|Category:Chemists by nationality]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Astronomers by nationality|Category:Astronomers by nationality]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Freemasons|Category:Freemasons]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:British chemists|Category:British chemists]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Editors|Category:Editors]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Belgian painters|Category:Belgian painters]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Bashkir language|Category:Bashkir language]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Dog breeds|Category:Dog breeds]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Stavropol Krai|Category:Stavropol Krai]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Trentino-Alto Adige/Südtirol|Category:Trentino-Alto Adige/Südtirol]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Central Africa|Category:Central Africa]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:English mathematicians|Category:English mathematicians]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Cities in Nepal|Category:Cities in Nepal]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Decorative arts|Category:Decorative arts]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Anti-communism|Category:Anti-communism]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Operas|Category:Operas]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Nizhny Novgorod Oblast|Category:Nizhny Novgorod Oblast]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Novosibirsk Oblast|Category:Novosibirsk Oblast]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Chuvash language|Category:Chuvash language]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:German literature|Category:German literature]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Populated places in the United States|Category:Populated places in the United States]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Companies|Category:Companies]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Bourgogne-Franche-Comté|Category:Bourgogne-Franche-Comté]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Buddhists|Category:Buddhists]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Gruiformes|Category:Gruiformes]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Ingushetia|Category:Ingushetia]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Alcohols|Category:Alcohols]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Skyscrapers|Category:Skyscrapers]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Arts in the United States|Category:Arts in the United States]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Housing|Category:Housing]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Mountain passes|Category:Mountain passes]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Anacardiaceae|Category:Anacardiaceae]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Byzantine emperors|Category:Byzantine emperors]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Subdivisions of Italy|Category:Subdivisions of Italy]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Biographical films|Category:Biographical films]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Dependent territories|Category:Dependent territories]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Spanish philosophers|Category:Spanish philosophers]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Rivers of Portugal|Category:Rivers of Portugal]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Puerto Rican people|Category:Puerto Rican people]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Insurance|Category:Insurance]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Motorcycles|Category:Motorcycles]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Norwegian musicians|Category:Norwegian musicians]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Brazilian musicians|Category:Brazilian musicians]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Turin|Category:Turin]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Polish sportspeople|Category:Polish sportspeople]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Colombian footballers|Category:Colombian footballers]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Saskatchewan|Category:Saskatchewan]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Oxygen compounds|Category:Oxygen compounds]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Caribbean islands|Category:Caribbean islands]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Leningrad Oblast|Category:Leningrad Oblast]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Cnidarians|Category:Cnidarians]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Bankers|Category:Bankers]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Malvales|Category:Malvales]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Restaurants|Category:Restaurants]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Vegetarianism|Category:Vegetarianism]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Cannabis|Category:Cannabis]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Meat dishes|Category:Meat dishes]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Chelyabinsk Oblast|Category:Chelyabinsk Oblast]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Families|Category:Families]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Manx language|Category:Manx language]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Myrtaceae|Category:Myrtaceae]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Sardinian language|Category:Sardinian language]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Pacifism|Category:Pacifism]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Betulaceae|Category:Betulaceae]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:California counties|Category:California counties]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Pacifists|Category:Pacifists]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Populated places in Poland|Category:Populated places in Poland]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Populated places in Russia|Category:Populated places in Russia]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Men|Category:Men]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Cities in Chile|Category:Cities in Chile]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Hauts-de-France|Category:Hauts-de-France]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Psychoactive drugs|Category:Psychoactive drugs]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Wrestlers|Category:Wrestlers]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Voronezh Oblast|Category:Voronezh Oblast]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:British film directors|Category:British film directors]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Latin-script letters|Category:Latin-script letters]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Rulers|Category:Rulers]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:English phrases|Category:English phrases]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Extinct animals|Category:Extinct animals]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Mountain climbers|Category:Mountain climbers]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Renewable energy|Category:Renewable energy]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Companies of the Netherlands|Category:Companies of the Netherlands]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Salicaceae|Category:Salicaceae]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Theatres|Category:Theatres]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:People of World War II|Category:People of World War II]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Belgorod Oblast|Category:Belgorod Oblast]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Linguists by nationality|Category:Linguists by nationality]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Crafts|Category:Crafts]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Indian scientists|Category:Indian scientists]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Physical exercise|Category:Physical exercise]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:DJs|Category:DJs]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Beaches|Category:Beaches]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Tyumen Oblast|Category:Tyumen Oblast]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Optical devices|Category:Optical devices]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Vietnamese politicians|Category:Vietnamese politicians]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:History of Scotland|Category:History of Scotland]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:War films|Category:War films]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Ranunculaceae|Category:Ranunculaceae]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Music festivals|Category:Music festivals]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Amino acids|Category:Amino acids]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Kamchatka Krai|Category:Kamchatka Krai]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Kursk Oblast|Category:Kursk Oblast]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Poales|Category:Poales]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Cities in Kenya|Category:Cities in Kenya]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Writing implements|Category:Writing implements]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:J. R. R. Tolkien|Category:J. R. R. Tolkien]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Drawing|Category:Drawing]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Wallis and Futuna|Category:Wallis and Futuna]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Baltic states|Category:Baltic states]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Cartographers|Category:Cartographers]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Fast food|Category:Fast food]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Inorganic compounds|Category:Inorganic compounds]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Sapindaceae|Category:Sapindaceae]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Aosta Valley|Category:Aosta Valley]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Arts in Azerbaijan|Category:Arts in Azerbaijan]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Molise|Category:Molise]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Crops|Category:Crops]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Kashubian language|Category:Kashubian language]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Grand Est|Category:Grand Est]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Spanish nouns|Category:Spanish nouns]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Deaths by cause|Category:Deaths by cause]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Coats of arms|Category:Coats of arms]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Accipitridae|Category:Accipitridae]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Malpighiales|Category:Malpighiales]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Vladimir Oblast|Category:Vladimir Oblast]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Family law|Category:Family law]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Prime ministers of Azerbaijan|Category:Prime ministers of Azerbaijan]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Cathedrals|Category:Cathedrals]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Provinces of Vietnam|Category:Provinces of Vietnam]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Anglicanism|Category:Anglicanism]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Samara Oblast|Category:Samara Oblast]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Valencian Community|Category:Valencian Community]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Celts|Category:Celts]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Piciformes|Category:Piciformes]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Translators by nationality|Category:Translators by nationality]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Indian mathematicians|Category:Indian mathematicians]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:English-language literature|Category:English-language literature]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Provinces of Belgium|Category:Provinces of Belgium]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Electronic music|Category:Electronic music]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Kra–Dai languages|Category:Kra–Dai languages]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:British Virgin Islands|Category:British Virgin Islands]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Rubiaceae|Category:Rubiaceae]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Mughal Empire|Category:Mughal Empire]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Centenarians|Category:Centenarians]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Poisons|Category:Poisons]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Numeral systems|Category:Numeral systems]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Apocynaceae|Category:Apocynaceae]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Sports equipment|Category:Sports equipment]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Cities in Georgia (U.S. state)|Category:Cities in Georgia (U.S. state)]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Culture of Ukraine|Category:Culture of Ukraine]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Educational institutions|Category:Educational institutions]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Ants|Category:Ants]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Act|Category:Act]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Jersey|Category:Jersey]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Cities in Washington (state)|Category:Cities in Washington (state)]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Ericales|Category:Ericales]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Guarani language|Category:Guarani language]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Hindu deities|Category:Hindu deities]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Lexicographers|Category:Lexicographers]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Murmansk Oblast|Category:Murmansk Oblast]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Ryazan Oblast|Category:Ryazan Oblast]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Paganism|Category:Paganism]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Power stations|Category:Power stations]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Logicians|Category:Logicians]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:United States senators|Category:United States senators]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Amur Oblast|Category:Amur Oblast]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Caryophyllales|Category:Caryophyllales]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Professions|Category:Professions]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Russo-Ukrainian war|Category:Russo-Ukrainian war]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Nouvelle-Aquitaine|Category:Nouvelle-Aquitaine]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Piracy|Category:Piracy]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Smolensk Oblast|Category:Smolensk Oblast]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Amusement parks|Category:Amusement parks]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Overseas France|Category:Overseas France]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Rapid transit|Category:Rapid transit]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Fabales|Category:Fabales]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Echinoderms|Category:Echinoderms]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:French diplomats|Category:French diplomats]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Guangdong|Category:Guangdong]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Iridaceae|Category:Iridaceae]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Kabardino-Balkaria|Category:Kabardino-Balkaria]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Equestrianism|Category:Equestrianism]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Municipalities of Germany|Category:Municipalities of Germany]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Rivers of Belgium|Category:Rivers of Belgium]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Inventors by nationality|Category:Inventors by nationality]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Japanese scientists|Category:Japanese scientists]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:German military personnel|Category:German military personnel]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Chinese scientists|Category:Chinese scientists]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Polish mathematicians|Category:Polish mathematicians]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Ancient Roman poets|Category:Ancient Roman poets]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Thai politicians|Category:Thai politicians]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Portuguese explorers|Category:Portuguese explorers]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:American comedians|Category:American comedians]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Body fluids|Category:Body fluids]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Writers by period|Category:Writers by period]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:South Slavic languages|Category:South Slavic languages]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:House of Habsburg|Category:House of Habsburg]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Surrealism|Category:Surrealism]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Columbiformes|Category:Columbiformes]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Culture of South Korea|Category:Culture of South Korea]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Gardens|Category:Gardens]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Altai Republic|Category:Altai Republic]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Chemical compounds by element|Category:Chemical compounds by element]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Altai Krai|Category:Altai Krai]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Annelids|Category:Annelids]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Record producers|Category:Record producers]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Serbian sportspeople|Category:Serbian sportspeople]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Graphics|Category:Graphics]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Culture of Armenia|Category:Culture of Armenia]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Cities in Cyprus|Category:Cities in Cyprus]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Culture of Belgium|Category:Culture of Belgium]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Coraciiformes|Category:Coraciiformes]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Toponymy|Category:Toponymy]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Amaranthaceae|Category:Amaranthaceae]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Bryansk Oblast|Category:Bryansk Oblast]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Ethnologists|Category:Ethnologists]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Cupressaceae|Category:Cupressaceae]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Sandpipers|Category:Sandpipers]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Liliaceae|Category:Liliaceae]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:People by political orientation|Category:People by political orientation]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Publishers (people)|Category:Publishers (people)]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Authors|Category:Authors]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Military units and formations|Category:Military units and formations]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ivorian footballers|Category:Ivorian footballers]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Caryophyllaceae|Category:Caryophyllaceae]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Mental processes|Category:Mental processes]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 files|Category:Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 files]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ancient literature|Category:Ancient literature]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Dramatists and playwrights by nationality|Category:Dramatists and playwrights by nationality]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Religion and politics|Category:Religion and politics]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Sculptures|Category:Sculptures]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Cities in Yemen|Category:Cities in Yemen]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ivorian people|Category:Ivorian people]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Tver Oblast|Category:Tver Oblast]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Novgorod Oblast|Category:Novgorod Oblast]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Danish philosophers|Category:Danish philosophers]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Writers from Georgia (country)|Category:Writers from Georgia (country)]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ancient Roman politicians|Category:Ancient Roman politicians]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Christian theology|Category:Christian theology]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Groups (periodic table)|Category:Groups (periodic table)]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Amaryllidaceae|Category:Amaryllidaceae]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Star Trek|Category:Star Trek]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Omsk Oblast|Category:Omsk Oblast]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ulyanovsk Oblast|Category:Ulyanovsk Oblast]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Federal districts of Russia|Category:Federal districts of Russia]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Testudines|Category:Testudines]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Transport infrastructure|Category:Transport infrastructure]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Beauty pageants|Category:Beauty pageants]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Exoplanets|Category:Exoplanets]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Portuguese sportspeople|Category:Portuguese sportspeople]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ice hockey players|Category:Ice hockey players]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Fagales|Category:Fagales]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Hemiptera|Category:Hemiptera]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Khakassia|Category:Khakassia]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Waste|Category:Waste]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Vice presidents|Category:Vice presidents]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Animal diseases|Category:Animal diseases]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Artillery|Category:Artillery]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Croatian writers|Category:Croatian writers]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Geneva|Category:Geneva]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Grammatical cases|Category:Grammatical cases]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Magadan Oblast|Category:Magadan Oblast]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Race (human categorization)|Category:Race (human categorization)]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Salads|Category:Salads]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Montreal|Category:Montreal]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Television in the United States|Category:Television in the United States]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Administrative regions of Greece|Category:Administrative regions of Greece]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Lipetsk Oblast|Category:Lipetsk Oblast]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Dutch nouns|Category:Dutch nouns]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Squamata|Category:Squamata]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ethnic groups in the United States|Category:Ethnic groups in the United States]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Possible copyright violations|Category:Possible copyright violations]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Digital technology|Category:Digital technology]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Falconiformes|Category:Falconiformes]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:North Ossetia–Alania|Category:North Ossetia–Alania]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Librarians|Category:Librarians]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Social classes|Category:Social classes]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Broadcasting|Category:Broadcasting]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:UEFA|Category:UEFA]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Lauraceae|Category:Lauraceae]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Zabaykalsky Krai|Category:Zabaykalsky Krai]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Isotopes|Category:Isotopes]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Martial artists|Category:Martial artists]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Sculptors by nationality|Category:Sculptors by nationality]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Tanzanian people|Category:Tanzanian people]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Norwegian monarchs|Category:Norwegian monarchs]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Dublin (city)|Category:Dublin (city)]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Combinatorics|Category:Combinatorics]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Safety|Category:Safety]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Kaluga Oblast|Category:Kaluga Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Singaporean people|Category:Singaporean people]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Mongol Empire|Category:Mongol Empire]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Macedonia (region)|Category:Macedonia (region)]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Pskov Oblast|Category:Pskov Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Monarchs of Denmark|Category:Monarchs of Denmark]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Madhya Pradesh|Category:Madhya Pradesh]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Hydrogen compounds|Category:Hydrogen compounds]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Proboscideans|Category:Proboscideans]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Pelecaniformes|Category:Pelecaniformes]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Crete|Category:Crete]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Cakes|Category:Cakes]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Murder victims|Category:Murder victims]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Jewish Autonomous Oblast|Category:Jewish Autonomous Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Community of Madrid|Category:Community of Madrid]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Alkali metals|Category:Alkali metals]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Biological classification|Category:Biological classification]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Bioinformatics|Category:Bioinformatics]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Cyprinidae|Category:Cyprinidae]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Culture of Portugal|Category:Culture of Portugal]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Cities in Iceland|Category:Cities in Iceland]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Brassicales|Category:Brassicales]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Paridae|Category:Paridae]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Football clubs in Portugal|Category:Football clubs in Portugal]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Folklorists|Category:Folklorists]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Kirov Oblast|Category:Kirov Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Kostroma Oblast|Category:Kostroma Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Netherlands Antilles|Category:Netherlands Antilles]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Archbishops|Category:Archbishops]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Terrorist incidents|Category:Terrorist incidents]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Tula Oblast|Category:Tula Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Orenburg Oblast|Category:Orenburg Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Cities in Pakistan|Category:Cities in Pakistan]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Cities in Uzbekistan|Category:Cities in Uzbekistan]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Russian nouns|Category:Russian nouns]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Passeridae|Category:Passeridae]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Conspiracy theories|Category:Conspiracy theories]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Military leaders|Category:Military leaders]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Solanales|Category:Solanales]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:New Brunswick|Category:New Brunswick]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Sports terminology|Category:Sports terminology]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Sports events|Category:Sports events]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:American animated films|Category:American animated films]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Jurisprudence|Category:Jurisprudence]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Contemporary history|Category:Contemporary history]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:American models|Category:American models]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Archery|Category:Archery]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:American sociologists|Category:American sociologists]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Ukrainian musicians|Category:Ukrainian musicians]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:JavaScript|Category:JavaScript]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Hungarian composers|Category:Hungarian composers]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Belgian scientists|Category:Belgian scientists]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Monegasque people|Category:Monegasque people]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Polish chemists|Category:Polish chemists]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:South Korean singers|Category:South Korean singers]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:American computer scientists|Category:American computer scientists]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Azerbaijani people by occupation|Category:Azerbaijani people by occupation]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Cattle|Category:Cattle]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Languages of Bhutan|Category:Languages of Bhutan]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Sturnidae|Category:Sturnidae]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Alkaline earth metals|Category:Alkaline earth metals]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Ho Chi Minh City|Category:Ho Chi Minh City]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:European cuisine|Category:European cuisine]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Southern Europe|Category:Southern Europe]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Modernism|Category:Modernism]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Alkaloids|Category:Alkaloids]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Boraginaceae|Category:Boraginaceae]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Choreographers|Category:Choreographers]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Council of Europe|Category:Council of Europe]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Executed people|Category:Executed people]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Indo-European peoples|Category:Indo-European peoples]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Legislators|Category:Legislators]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Rituals|Category:Rituals]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Romani language|Category:Romani language]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Oryol Oblast|Category:Oryol Oblast]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Myrtales|Category:Myrtales]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Archaeological cultures|Category:Archaeological cultures]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Tunnels|Category:Tunnels]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Penza Oblast|Category:Penza Oblast]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Plantaginaceae|Category:Plantaginaceae]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Gymnasts|Category:Gymnasts]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Karachay-Cherkessia|Category:Karachay-Cherkessia]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Cacti|Category:Cacti]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Record labels|Category:Record labels]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Trade unions|Category:Trade unions]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Financial markets|Category:Financial markets]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Directors by nationality|Category:Directors by nationality]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Chemical bonding|Category:Chemical bonding]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Rivers of Georgia (country)|Category:Rivers of Georgia (country)]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Pokémon|Category:Pokémon]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Real estate|Category:Real estate]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Thai singers|Category:Thai singers]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Norwegian scientists|Category:Norwegian scientists]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Scottish scientists|Category:Scottish scientists]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Leporidae|Category:Leporidae]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Timekeeping|Category:Timekeeping]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Presidents of Georgia|Category:Presidents of Georgia]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Neologisms|Category:Neologisms]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Belgian sportspeople|Category:Belgian sportspeople]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Application software|Category:Application software]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:German engineers|Category:German engineers]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Hirundinidae|Category:Hirundinidae]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Geneticists|Category:Geneticists]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:South Korean actors|Category:South Korean actors]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Jurists by nationality|Category:Jurists by nationality]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Coins|Category:Coins]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Belgian musicians|Category:Belgian musicians]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Belgian singers|Category:Belgian singers]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:British medical doctors|Category:British medical doctors]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Military alliances|Category:Military alliances]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Counties of Sweden|Category:Counties of Sweden]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Victoria (state)|Category:Victoria (state)]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Napoleonic Wars|Category:Napoleonic Wars]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Futures studies|Category:Futures studies]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Navarre|Category:Navarre]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Kemerovo Oblast|Category:Kemerovo Oblast]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Fossil fuels|Category:Fossil fuels]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Consonants|Category:Consonants]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Castilla–La Mancha|Category:Castilla–La Mancha]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Cantabria|Category:Cantabria]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Chondrichthyes|Category:Chondrichthyes]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Curaçao|Category:Curaçao]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Culture of Estonia|Category:Culture of Estonia]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Apiales|Category:Apiales]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Music of Azerbaijan|Category:Music of Azerbaijan]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Actinopterygii|Category:Actinopterygii]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Polygonaceae|Category:Polygonaceae]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Japonic languages|Category:Japonic languages]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Chukotka Autonomous Okrug|Category:Chukotka Autonomous Okrug]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Cannabaceae|Category:Cannabaceae]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Astrophysicists|Category:Astrophysicists]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Classical antiquity|Category:Classical antiquity]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Districts of Germany|Category:Districts of Germany]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Extremadura|Category:Extremadura]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Ivanovo Oblast|Category:Ivanovo Oblast]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Sámi languages|Category:Sámi languages]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Silent films|Category:Silent films]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Prokaryotes|Category:Prokaryotes]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Cultural organizations|Category:Cultural organizations]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Baroque|Category:Baroque]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Tomsk Oblast|Category:Tomsk Oblast]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Asparagaceae|Category:Asparagaceae]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Fashion accessories|Category:Fashion accessories]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Vologda Oblast|Category:Vologda Oblast]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Monocots|Category:Monocots]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Counties of Norway|Category:Counties of Norway]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:West Frisian languages|Category:West Frisian languages]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Italian nouns|Category:Italian nouns]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Prime ministers of Poland|Category:Prime ministers of Poland]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Songwriters|Category:Songwriters]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Observances|Category:Observances]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Northeast Caucasian languages|Category:Northeast Caucasian languages]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:20th-century works|Category:20th-century works]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Dutch mathematicians|Category:Dutch mathematicians]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Differential equations|Category:Differential equations]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Helicopters|Category:Helicopters]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Culture of the Soviet Union|Category:Culture of the Soviet Union]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Yukon|Category:Yukon]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Newfoundland and Labrador|Category:Newfoundland and Labrador]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Haute-Savoie|Category:Haute-Savoie]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Populated places in Spain|Category:Populated places in Spain]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Czech scientists|Category:Czech scientists]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Production (economics)|Category:Production (economics)]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:German theologians|Category:German theologians]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Crocodilia|Category:Crocodilia]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Kharkiv Oblast|Category:Kharkiv Oblast]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Danish musicians|Category:Danish musicians]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Bas-Rhin|Category:Bas-Rhin]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Linguists from Germany|Category:Linguists from Germany]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Somalian people|Category:Somalian people]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Zimbabwean politicians|Category:Zimbabwean politicians]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:IUCN Red List least concern species|Category:IUCN Red List least concern species]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Legal professions|Category:Legal professions]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Specific-source templates|Category:Specific-source templates]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Sports films|Category:Sports films]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Regions of the United States|Category:Regions of the United States]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Carbon compounds|Category:Carbon compounds]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Newspapers published in the United States|Category:Newspapers published in the United States]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Ciconiiformes|Category:Ciconiiformes]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Judoka|Category:Judoka]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Baseball players|Category:Baseball players]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Languages of Egypt|Category:Languages of Egypt]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Weightlifting|Category:Weightlifting]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Convolvulaceae|Category:Convolvulaceae]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Bihar|Category:Bihar]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:British television series|Category:British television series]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Bromeliaceae|Category:Bromeliaceae]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Environmentalists|Category:Environmentalists]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Ethnographers|Category:Ethnographers]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Old Norse|Category:Old Norse]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Science and technology awards|Category:Science and technology awards]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Stationery|Category:Stationery]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Tokelau|Category:Tokelau]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Seven Wonders of the Ancient World|Category:Seven Wonders of the Ancient World]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Classification systems|Category:Classification systems]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Individual adjectives|Category:Individual adjectives]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:English adverbs|Category:English adverbs]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Portuguese nouns|Category:Portuguese nouns]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Japanese nouns|Category:Japanese nouns]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Province of Soria|Category:Province of Soria]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Ceramics|Category:Ceramics]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Musical compositions|Category:Musical compositions]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:English-language writers|Category:English-language writers]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Singer-songwriters|Category:Singer-songwriters]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Theatre directors|Category:Theatre directors]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Clubs and societies|Category:Clubs and societies]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Nilo-Saharan languages|Category:Nilo-Saharan languages]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Russian cosmonauts|Category:Russian cosmonauts]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Human pregnancy|Category:Human pregnancy]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Cities in Madagascar|Category:Cities in Madagascar]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Geography of Europe by country|Category:Geography of Europe by country]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Liliales|Category:Liliales]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Autism|Category:Autism]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Bioethics|Category:Bioethics]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Lanthanides|Category:Lanthanides]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Rallidae|Category:Rallidae]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Slovenian writers|Category:Slovenian writers]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Explorers by nationality|Category:Explorers by nationality]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Gentianales|Category:Gentianales]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Vancouver|Category:Vancouver]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Kosovan people|Category:Kosovan people]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Russian biologists|Category:Russian biologists]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Bouches-du-Rhône|Category:Bouches-du-Rhône]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Sudanese people|Category:Sudanese people]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Fossils|Category:Fossils]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Peruvian footballers|Category:Peruvian footballers]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Hungarian mathematicians|Category:Hungarian mathematicians]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Economic policy|Category:Economic policy]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Terrorists|Category:Terrorists]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Italian physicians|Category:Italian physicians]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Civil servants|Category:Civil servants]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Subfields of sociology|Category:Subfields of sociology]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Church Fathers|Category:Church Fathers]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Languages of Myanmar|Category:Languages of Myanmar]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Dictatorship|Category:Dictatorship]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Scouting|Category:Scouting]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Culture of Vietnam|Category:Culture of Vietnam]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Conifers|Category:Conifers]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Cypriniformes|Category:Cypriniformes]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Southern Africa|Category:Southern Africa]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Respiratory diseases|Category:Respiratory diseases]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Sausages|Category:Sausages]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Kyiv Oblast|Category:Kyiv Oblast]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Culture of Colombia|Category:Culture of Colombia]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Culture of Croatia|Category:Culture of Croatia]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Culture of Iceland|Category:Culture of Iceland]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Irish literature|Category:Irish literature]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Former monarchies|Category:Former monarchies]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Meditation|Category:Meditation]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:English politicians|Category:English politicians]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Wallonia|Category:Wallonia]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Food additives|Category:Food additives]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Jewish languages|Category:Jewish languages]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Regions of Finland|Category:Regions of Finland]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Russian Civil War|Category:Russian Civil War]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:South Holland|Category:South Holland]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Presidents of Colombia|Category:Presidents of Colombia]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Pulitzer Prize winners|Category:Pulitzer Prize winners]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Mormonism|Category:Mormonism]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Rain|Category:Rain]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:New Testament people|Category:New Testament people]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Paradoxes|Category:Paradoxes]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Cushitic languages|Category:Cushitic languages]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Indigenous peoples of the Americas|Category:Indigenous peoples of the Americas]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Wind|Category:Wind]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Czech nouns|Category:Czech nouns]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Volleyball players|Category:Volleyball players]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Wikipedia semi-protected pages|Category:Wikipedia semi-protected pages]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Prime ministers of Finland|Category:Prime ministers of Finland]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Presidents of China|Category:Presidents of China]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Retail markets|Category:Retail markets]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Future events|Category:Future events]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Military aircraft|Category:Military aircraft]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Military affairs|Category:Military affairs]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Russian businesspeople|Category:Russian businesspeople]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Populated places in Canada|Category:Populated places in Canada]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Saxifragales|Category:Saxifragales]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Education in Russia|Category:Education in Russia]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Submarines|Category:Submarines]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Cuban writers|Category:Cuban writers]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Sports trophies and awards|Category:Sports trophies and awards]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Politics of South Africa|Category:Politics of South Africa]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Theatre by country|Category:Theatre by country]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Football in Portugal|Category:Football in Portugal]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Belgian monarchs|Category:Belgian monarchs]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Investment|Category:Investment]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Swedish biologists|Category:Swedish biologists]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Danish poets|Category:Danish poets]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Swedish poets|Category:Swedish poets]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Marne (department)|Category:Marne (department)]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Lviv Oblast|Category:Lviv Oblast]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Aisne|Category:Aisne]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Game theory|Category:Game theory]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Barbadian people|Category:Barbadian people]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Police officers|Category:Police officers]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Greek historians|Category:Greek historians]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Spanish sculptors|Category:Spanish sculptors]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Scottish monarchs|Category:Scottish monarchs]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Mary, mother of Jesus|Category:Mary, mother of Jesus]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Wikipedia files on Wikimedia Commons|Category:Wikipedia files on Wikimedia Commons]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Coordinate systems|Category:Coordinate systems]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Federalism|Category:Federalism]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Punjab, India|Category:Punjab, India]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Modern art|Category:Modern art]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Sultans|Category:Sultans]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Cocos (Keeling) Islands|Category:Cocos (Keeling) Islands]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:German cuisine|Category:German cuisine]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Hérault|Category:Hérault]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Swords|Category:Swords]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Organists|Category:Organists]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Culture of New Zealand|Category:Culture of New Zealand]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Culture of Lithuania|Category:Culture of Lithuania]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Culture of Albania|Category:Culture of Albania]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Cities and towns in Bosnia and Herzegovina|Category:Cities and towns in Bosnia and Herzegovina]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Cities in Turkmenistan|Category:Cities in Turkmenistan]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Digital libraries|Category:Digital libraries]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Ammunition|Category:Ammunition]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Muridae|Category:Muridae]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Zurich|Category:Zurich]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Buildings and structures in China|Category:Buildings and structures in China]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Actinides|Category:Actinides]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:National sports teams|Category:National sports teams]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Agronomists|Category:Agronomists]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:European Parliament|Category:European Parliament]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Literary movements|Category:Literary movements]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Shrubs|Category:Shrubs]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Presidents of Estonia|Category:Presidents of Estonia]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Primulaceae|Category:Primulaceae]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Papaveraceae|Category:Papaveraceae]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Udmurt language|Category:Udmurt language]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Latin nouns|Category:Latin nouns]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Verbs|Category:Verbs]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Computer engineering|Category:Computer engineering]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Ethnic groups in India|Category:Ethnic groups in India]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Leipzig|Category:Leipzig]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Christian saints|Category:Christian saints]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Prime ministers of Portugal|Category:Prime ministers of Portugal]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Russian military personnel|Category:Russian military personnel]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Members of the Dominican Order|Category:Members of the Dominican Order]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Regions of England|Category:Regions of England]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Populated places in Belgium|Category:Populated places in Belgium]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Biological processes|Category:Biological processes]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Berbers|Category:Berbers]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Micronations|Category:Micronations]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Arts in Germany|Category:Arts in Germany]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Indian actresses|Category:Indian actresses]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Electronics companies|Category:Electronics companies]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Computing templates|Category:Computing templates]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Culture of Belarus|Category:Culture of Belarus]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Osaka|Category:Osaka]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Culture of Bulgaria|Category:Culture of Bulgaria]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Human names|Category:Human names]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Apes|Category:Apes]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Paralympic Games|Category:Paralympic Games]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Uruguayan writers|Category:Uruguayan writers]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Hindu mythology|Category:Hindu mythology]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Politics of Belgium|Category:Politics of Belgium]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Economy of South Korea|Category:Economy of South Korea]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Rivers of South Africa|Category:Rivers of South Africa]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Botanists by nationality|Category:Botanists by nationality]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:New Year celebrations|Category:New Year celebrations]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Wealth|Category:Wealth]] || ٧٤ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] lqkncvho2h2998e57lyicfhbjcjpbl7 14 99479 1572371 1567307 2026-04-04T20:23:35Z Pirehelokan 5097 دەستکاریی [[Special:Contributions/بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[User talk:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:AramBot|AramBot]] گەڕێندرایەوە 1111789 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Kurdish nationalism}} [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:ناسیۆنالیزمەکان]] [[پۆل:سیاسەتی کوردستان]] n1shpidclrbemqvch2c987het4hc2wo 4 117854 1572403 1562375 2026-04-05T03:31:13Z Najatzamdar 75586 /* ژیاننامە */ بەشی نوێ 1572403 wikitext text/x-wiki {{/سەرپەڕە}} [[پۆل:مەکۆکانی یارمەتیی ویکیپیدیا]] == چالاکی ویکیپیدیای سۆرانی == لە تەواوی تۆماری ھەفتەیەکی ڕابردووی [[metawiki:List_of_Wikipedias/Table|خشتەی چالاکییەکانی پڕۆژەکانی ویکیپیدیا]]، ویکیپیدیای سۆرانی بە پلەی سێیەم دێت لە ڕووی چالاکییەوە لەو خشتەیەی لێی دانراوە واتا خشتەی (پڕۆژەکانی سەروو دە ھەزار وتار)[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=22750242 <nowiki>[1]</nowiki>] (تۆماری 3ی شووبات تا 10ی شووبات) :ویکیپیدیای سۆرانی لە ھەفتەیەک 120 وتاری دروست کردووە ریزبەندییەکە بەم شێوەیە دێت لە لیستەکە * ویکیپیدیای جاڤانیس بە پلەی یەکەم: 229 وتار لە ھەفتەیەکدا * ویکیپیدیای بۆسنی 126 وتار لە ھەفتەیەکدا * ویکیپیدیای سۆرانی 120 وتار لە ھەفتەیەکدا ھەموو ویکیییەکانی تر لەخوار ئەوانەوە دێن لەرووی دروستکردنی وتارەوە، دەستخۆشی لەھەموو بەشداربووان دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٠٦، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :دەست و پەنجەتان نەڕزێ خوایە! سپاس بۆ ھەمووان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:١٨، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::بژین &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٣:٤٣، ١١ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) === تۆماری نوێ === تۆماری چالاکی پڕۆژەکانی ڕیزی (+10.000 وتار) لە ھەفتەیەکدا لە ١٥ی ئازار تا ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٢ چالاکییەکان بەم شێوەیە دێت: # # [https://sw.wikipedia.org/wiki/Mwanzo ویکیپیدیای سەواحیلی] 589 وتار لە ھەفتەیەکدا # [https://jv.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای جاڤانیس] 300 وتار # '''ویکیپیدیای کوردی سۆرانی''' 279 وتار # ویکیپیدیای ماراسی 242 وتار # [https://cv.wikipedia.org/wiki وکیپیدیای چوڤاش] 121 وتار # [https://pnb.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ڕۆژاوای پونجاب] 119 وتار # [https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina ویکیپیدیای تاگالۆگ] 116 وتار لە ھەفتەیەکدا # ویکیپیدیای تێلووگوو 108 وتار سپاس بۆ بەشداری ھەمووان [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٤٥، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) === ١ی ئاب تا ٣١ ئاب === تۆماری چالاکی پڕۆژەکانی ڕیزی (+10.000 وتار) لە مانگێکدا # [https://lmo.wikipedia.org/wiki/Pagina_principala ویکیپیدیای لومباردی] 1097 وتار # [https://jv.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای جاڤانیس] 992 وتار # [https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer ویکیپیدیای برێتۆن] 657 وتار # [https://mr.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ماراتی] 632 وتار # '''ویکیپیدیای کوردی سۆرانی''' 556 وتار # [https://te.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای تێلووگوو] 513 # [https://sw.wikipedia.org/wiki/Mwanzo ویکیپیدیای سەواحیلی] 442 # [https://fy.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای فریزی] 312 # [https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای بیلاڕووسی] 294 # [https://ga.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ئیری] 273 سپاس بۆ ھەمووان [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) === ١٥ی ئەیلوول ئاب تا ١٥ی تشرینی یەکەم === تۆماری چالاکی پڕۆژەکانی ڕیزی (+10.000 وتار) لە مانگێکدا # [https://mr.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ماراتی] 825 وتار # [https://lmo.wikipedia.org/wiki/Pagina_principala ویکیپیدیای لومباردی] 700 وتار # [https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer ویکیپیدیای برێتۆن] 702 وتار # [https://jv.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای جاڤانیس] 615 وتار # [https://te.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای تێلووگوو] 547 وتار # '''ویکیپیدیای کوردی سۆرانی''' 463 وتار # [https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای بیلاڕووسی] 338 وتار # [https://sw.wikipedia.org/wiki/Mwanzo ویکیپیدیای سەواحیلی] 255 وتار # [https://fy.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای فریزی] 98 وتار # [https://ga.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ئیری] 92 وتار سپاس بۆ ھەمووان [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٣٠، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == ڕۆما ساڵح == <nowiki>#</nowiki> ڕۆما ساڵح <nowiki>**</nowiki>ڕۆما ساڵح** (لەدایکبووی ١٩٩٦، هەولێر) نمایشکار، ئەکتەری ڕیکلام و دروستکەری ناوەڕۆکی کوردە. ئەو بەهۆی کارەکانی لە بواری مۆدێلینگ و هەڵوێستە نیشتمانییەکانی لە ناو تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا ناسراوە. <nowiki>##</nowiki> ژیان و کار ڕۆما ساڵح لە شاری هەولێر لەدایکبووە و هەر لەوێش نیشتەجێیە. کارەکانی زیاتر لە بواری نمایشکردنی جلوبەرگ و مۆدێلینگ بۆ براندە جیاوازەکان چڕبووەتەوە. جگە لە مۆدێلینگ، لە پلاتفۆرمەکانی یوتیوب، تیک تۆک و سناپچات چالاکە و ناوەڕۆکی جۆراوجۆر دەربارەی گەشتوگوزار و ژیانی ڕۆژانە بڵاودەکاتەوە. <nowiki>##</nowiki> هەڵوێستەکان ڕۆما ساڵح بە یەکێک لە یەکەمین گەنجە نمایشکارە کوردەکان دادەنرێت کە بە شێوەیەکی جیاواز پشتگیری خۆی بۆ کچانی کورد لە ڕۆژئاڤای کوردستان دەربڕیوە. ئەو لە هەڵوێستێکی ناوازەدا قژی خۆی کردە کەزیە وەک هێمایەک بۆ هاوسۆزی و پشتگیریکردنی تێکۆشانی کچانی کورد لە شەڕی دژی تیرۆر و پاراستنی خاکدا. ئەم هەڵوێستەی لە میدیا ناوخۆیی و جیهانییەکاندا دەنگدانەوەی هەبوو. <nowiki>##</nowiki> پلاتفۆرمەکان <nowiki>*</nowiki> **یوتیوب:** خاوەنی چەناڵێکی چالاکە کە تێیدا ڤیدیۆی جۆراوجۆر بڵاودەکاتەوە. <nowiki>*</nowiki> **تیک تۆک و سناپچات:** فۆڵۆوەرێکی زۆری هەیە و وەک کەسایەتییەکی کاریگەر (Influencer) دەردەکەوێت. --- <nowiki>**</nowiki>ئامۆژگاری بۆ داهاتوو:** ئەگەر دووبارە ئەو هۆشدارییەت بۆ هاتەوە، تەنها کرتە لەسەر دوگمەی **"چاکسازیی ی و ک و هـ"** بکە کە لە وێنەکەدا نیشانت دابوو، ویکیپیدیا خۆی هەموو پیتەکانت بۆ ڕاست دەکاتەوە. ئایا پێویستت بە یارمەتی تر هەیە بۆ بڵاوکردنەوەی؟ [[بەکارھێنەر:Roma.salih|Roma.salih]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Roma.salih|لێدوان]]) ٠٢:٠٨، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == ژیاننامە == --- ژییان نامەی، شاعیر،هۆنەر و نوسەر و ڕۆژنامەنوس ‏ ‏نەجات حەکیم ڕەشید، لەدایکبوی ١/٧/١٩٨٥ لە ناوچەی جەباری/ژ سەربەشاری کەرکوک، لە ساڵی، ٢٠٠٠ دەستی بەکاری ڕاگەیاند کردووە لە کەناڵی تەلە ڤیزۆنی ناووخویڕادیۆ و کەناڵی ئاسمانی لە ساڵی ٢٠٠٥ دەستی بەنوسینی هۆنراوەکردووە، وە هەرلە مەجالی کاری ڕۆژنامەوانیدا، وەکوو وێنەگر کاری English translation: Nejat Hakim Rashid – Poet, artist, writer, and journalist Born on July 1, 1985, in the Jabbari area, Kirkuk, Iraq. He began his media career in 2000, working for local TV channels and radio. In 2005, he started writing poetry. Alongside his journalism career, he has also worked as a photographer. --- الترجمة إلى العربية: نجات حكيم رشيد – شاعر، فنان، كاتب وصحفي وُلد في 1 يوليو/تموز 1985 في منطقة جباري / قضاء كركوك. بدأ مسيرته الإعلامية عام 2000، حيث عمل في قنوات تلفزيونية محلية وراديو. في عام 2005، بدأ بكتابة الشعر. وإلى جانب عمله في الصحافة، عمل أيضاً كمصور [[بەکارھێنەر:Najatzamdar|Najatzamdar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Najatzamdar|لێدوان]]) ٠٣:٣١، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 849f1ubnuc8bp5ksaslzwaq198kr76v 0 133356 1572373 1566315 2026-04-04T20:24:28Z Pirehelokan 5097 دەستکاریی [[Special:Contributions/بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[User talk:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Hema sofi1|Hema sofi1]] گەڕێندرایەوە 1447766 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Diagrojhelat.jpg|alt=|وێنۆک|حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە ڕاستەوە بۆ چەپ]] '''حیزبەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|رۆژهەڵاتی کوردستان]]''' بەو حیزب و ڕێکخراوە سیاسیانە دەگوترێ کە لە ناوخۆ یان لە دەرەوەی رۆژهەڵاتی کوردستان (''[[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]'') خەباتی سیاسی و \یان چەکداری لە پێناو مافەکانی گەلی کورد لە ڕۆژهەڵات دەکەن. بە هۆی ئەوەی هەبوونی حیزبی سیاسی کوردی لە چوارچێوەی رژیمی ئێراندا رێگەی پێ نەدراوە، نزیک بە تەواوی حیزبە سیاسییەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان لە دەرەوەی رژهەڵاتی کوردستان کار و چالاکی دەکەن و خەباتی خۆیان بە شێوەی نەهێنی لە نێو رۆژهەڵاتی کوردستان درێژە پێ دەدەن.<ref>http://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/040120172 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170106204403/http://rudaw.net/sorani/middleeast/iran/040120172 |date= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ }}</ref><ref>https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2011100614264962228 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018020347/http://rudaw.net/sorani/kurdistan/1307201624 |date=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.politiste.com|سەردێڕ=بە لاڕێدا چوونی دۆزی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان|وێبگە=politiste.com|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190219190600/http://politiste.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێڕستی حیزبەکان == === ئێستا === *پارتی وڵاتپارێزانی کوردستان * [[ڕێکخراوی خەباتی شۆڕشگێڕی کوردستان]] * [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] * [[پارتی ئازادیی کوردستان (ئێران)|پارتی ئازادیی کوردستان]] (پاک) * [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (حدکا) * [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] (پژاک) * [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران]] * [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران]] * [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]] * [[جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی ئێران]] * [[پارتی سەربەستیی کوردستان]] * [[پارتی سەربەستیی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی کۆماریخوازی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[ھاوپەیمانی سەربەخۆییخوازانی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازانی کوردستان]] * [[یەکێتیی دیمۆکراتیکی کوردستان]] (یەدەکە) * [[ڕێکخراوەی دیمۆکراتیکی یارسان]] (سەدەیە) * [[پلاتفۆرمی یارسان]] * [[پلاتفۆرمی زاگرۆس]] * [[پلاتفۆرمی ھۆرام]] * [[ڕێکخراوی یاریکورد]] * [[ڕێکخراوی کوردی کورمانجی خوراسان]] * [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی ھیوا]] * [[بەرەی یەکگرتووی کورد]] === ھەڵوەشێندراو === * [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] * [[کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان]] * [[کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] * [[سوپای ڕزگاریی کوردستان]] * [[یەکێتی شۆڕشگێڕانی کوردستان]] * [[پارتی سەربەخۆیی کوردستان]] * [[پارتی لیبراڵ دێموکراتی کوردستان]] * [[ڕەوتی سۆسیالیستی کۆمەڵە]] * [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] (حەدەکە) *پارتی وڵاتپارێزانی کوردستان == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:بزووتنەوەی کۆماریخوازی رۆژهەڵاتی کوردستان]] anix3snhxdige2snl72asuonyrmdgy2 0 141196 1572186 1571911 2026-04-04T17:04:19Z ابراهیم احمد حسین قادر 75571 1572186 wikitext text/x-wiki ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [[ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ]] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ]] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ]] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [[ گوند ]] ێکه که وتووه ته [[ قه زای بازیان ]] [[ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ]] . == ناو == ناوی [[هاڵه ی سه رچاوه]] له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه کە [[هاڵه ی مام قادر]] و [[هاڵه ی حاجی ره شید]] چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . ==میژوو== بەڵگەنامەکان دەری دەخەن کەئەم گوندە لەسەردەمی [[بابانەکان]] دا ئەم گوندەیان کردووە بەوەقفی [[خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی]] بووە. بەڵگەنامەکان دەری دەخەن وەک[[فەرمانگەی کارتی نیشتمانی بازیان]] کە« احمد حسین قادر » ناسراو به احمد سه رچاوه ناوی تۆمارە کە خه ڵکی گوندی مه سۆ سه ر به پێێنجوێن ساڵی ١٩٥٥ز له گه ڵ سێ برای تری حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر زه وییه کانی ئه م گونده یان له [[شێخ بابا علی حه فید]] وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی [[ته یناڵ]] بووه کە ناحیەی دۆڵی بازیان بووە. [[کتێبی بازیان مێژوو و گەشەسەندنی]] ==شوینه وار== کاتێک ئه م چوار برایه هاتوون بۆ ئاوەدانکردنەوەی گونده کە چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆن ته پۆڵکه ی [[توره گه ڕێژ]] بونیاد نراوه . مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا سه رچاوه یه کی نووسراو له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدالر حمن) له م گونده بە ناوبانگ. ==موختار== * « عبدالقادر حسین » یه کێک له و چوار برایە وه ک یه که م [[موختاری گوند]] ه که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له [[کانزا]] ی زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه. ==نیشته جێبوون== * له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون وەک: * لە ساڵی ١٩٥٥ز احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ بوون لەگوندی [[مەسۆ]] ی سەر بە [[پێنجوێن]] دێنە گوندەکە و ئاوەدانی دەکەنەوە کەبەیەکەم کەس دادەنرێن لەئاوەدانکردنەوەی گوندەکە و احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە. * لەساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی [[بووره که یی]] که کوردی دانیشتووی وڵاتی [[کۆیت]] بوون دێنە گوندەکە و بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه دوای ساڵێک گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * لەساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە گوندی [[شیره مه ڕ]] لە ناوچه ی [[شاره زوور]] که نیمچه کۆچه ڕ ی بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان دێن و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و دوای ساڵێک دەکەڕێنە وه زیدی خویان . * لە ساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی [[شارباژێڕ]] لە بەزەڕوو هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکەیان بەجێ هێشت. * ساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی [[شێخ لطيفي شێخ محمود]] ی حفید نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی [[جافی ته لان]] لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تیی هاتن و بوون بە دراوسێ و برای ئەم چوار برایە تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە و نیشته جێن . * ئامار : لەساڵی ١٩٨٧ز لەکاتی [[ڕاگواستنی زۆرەملێ]] بۆ ئۆردوزگای [[بازیان]] ١٦ ماڵ و ١١٦ کەس بوو. ==موئەسات== * سوتان و رووخاندن و ڕاگواستن : له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی [[عێراق]] وه بۆسەر کورد توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی دوای ئه شکه نجه و هێشتنەوەیان لە زیندان بۆماوەی پێنج مانگ دواتر ئازاد کران. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداگرنتی گوندەکانی کوردستان ناو ۆەبرا. * کۆچی دوایی: * « شەهید سەردار » لەساڵی ١٩٩١/٣/٢١ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی [[ڕاپەڕینی ١٩٩١ز]] لەکەرکوک شەهید بوو کە پێشمەرگەی [[کەرتی دووی بازیان]]. ٫[[تیپی 57ی سەگرمە]] بوو. * « شەهید طالب » لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بوو لە [[دۆڵی جافایەتی]] شەهید بوو. * « شەهید نادر » لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبوو لە [[شاڵاوی ئەنفال]] شەهید بوو. * « شەهید کامەران » لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند شەهید بوو. * « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی تری کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری [[سلیمانی]]. ==کشتوکاڵ== * له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی [[چاکسازیی کشتوکاڵی]] بە پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی. ==خزمەتگوزاری== * [[خویندن]] له ساڵی ۱۹۷۸ز [[قوتابخانه]] یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی [[شه شه می سه ره تایی]] و خولی [[نه هێشتنی نه خوینده واریی]] تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی [[هاڵه ی مام قادر]] و [[هاڵە ی حاجی ره شید]] و [[محموودیە]] و [[کانی شایه]] و [[زیەکە]] ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. * [[کاره با]] له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) ==وتار == * « احمد حسین قادر » ناسراو بە احمد سەرچاوە. هەموو ئەم وتانە لەبەڕێزیان وەرگیراوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دوورتری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی وتارەکە و هین تریش. <references /> ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] f5xapvdcy7c7l7jappqrdunb8hfqc3u 1572221 1572186 2026-04-04T17:12:55Z ابراهیم احمد حسین قادر 75571 1572221 wikitext text/x-wiki ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته قه زای بازیان له پارێزگای سلیمانی ]] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ]] و حوکمڕانی شێخ محمودی نه مر دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [[ گوند ]] ێکه که وتووه ته قه زای بازیان پارێزگای سلیمانی.[[ باشووری کوردستان ]] . == ناو == ناوی [[هاڵه ی سه رچاوه]] له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه کە [[هاڵه ی مام قادر]] و [[هاڵه ی حاجی ره شید]] چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . ==میژوو== بەڵگەنامەکان دەری دەخەن کەئەم گوندە لەسەردەمی [[بابانەکان]] دا ئەم گوندەیان کردووە بەوەقفی [[خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی]] بووە. بەڵگەنامەکان دەری دەخەن وەک[[فەرمانگەی کارتی نیشتمانی بازیان]] کە« احمد حسین قادر » ناسراو به احمد سه رچاوه ناوی تۆمارە کە خه ڵکی گوندی مه سۆ سه ر به پێێنجوێن ساڵی ١٩٥٥ز له گه ڵ سێ برای تری حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر زه وییه کانی ئه م گونده یان له [[شێخ بابا علی حه فید]] وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی [[ته یناڵ]] بووه کە ناحیەی دۆڵی بازیان بووە. [[کتێبی بازیان مێژوو و گەشەسەندنی]] ==شوینه وار== کاتێک ئه م چوار برایه هاتوون بۆ ئاوەدانکردنەوەی گونده کە چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆن ته پۆڵکه ی [[توره گه ڕێژ]] بونیاد نراوه . مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا سه رچاوه یه کی نووسراو له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدالر حمن) له م گونده بە ناوبانگ. ==موختار== * « عبدالقادر حسین » یه کێک له و چوار برایە وه ک یه که م [[موختاری گوند]] ه که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له [[کانزا]] ی زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه. ==نیشته جێبوون== * له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون وەک: * لە ساڵی ١٩٥٥ز احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ بوون لەگوندی [[مەسۆ]] ی سەر بە [[پێنجوێن]] دێنە گوندەکە و ئاوەدانی دەکەنەوە کەبەیەکەم کەس دادەنرێن لەئاوەدانکردنەوەی گوندەکە و احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە. * لەساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی [[بووره که یی]] که کوردی دانیشتووی وڵاتی [[کۆیت]] بوون دێنە گوندەکە و بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه دوای ساڵێک گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * لەساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە گوندی [[شیره مه ڕ]] لە ناوچه ی [[شاره زوور]] که نیمچه کۆچه ڕ ی بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان دێن و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و دوای ساڵێک دەکەڕێنە وه زیدی خویان . * لە ساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی [[شارباژێڕ]] لە بەزەڕوو هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکەیان بەجێ هێشت. * ساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی [[شێخ لطيفي شێخ محمود]] ی حفید نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی [[جافی ته لان]] لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تیی هاتن و بوون بە دراوسێ و برای ئەم چوار برایە تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە و نیشته جێن . * ئامار : لەساڵی ١٩٨٧ز لەکاتی [[ڕاگواستنی زۆرەملێ]] بۆ ئۆردوزگای [[بازیان]] ١٦ ماڵ و ١١٦ کەس بوو. ==موئەسات== * سوتان و رووخاندن و ڕاگواستن : له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی [[عێراق]] وه بۆسەر کورد توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی دوای ئه شکه نجه و هێشتنەوەیان لە زیندان بۆماوەی پێنج مانگ دواتر ئازاد کران. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداگرنتی گوندەکانی کوردستان ناو ۆەبرا. * کۆچی دوایی: * « شەهید سەردار » لەساڵی ١٩٩١/٣/٢١ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی [[ڕاپەڕینی ١٩٩١ز]] لەکەرکوک شەهید بوو کە پێشمەرگەی [[کەرتی دووی بازیان]]. ٫[[تیپی 57ی سەگرمە]] بوو. * « شەهید طالب » لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بوو لە [[دۆڵی جافایەتی]] شەهید بوو. * « شەهید نادر » لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبوو لە [[شاڵاوی ئەنفال]] شەهید بوو. * « شەهید کامەران » لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند شەهید بوو. * « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی تری کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری [[سلیمانی]]. ==کشتوکاڵ== * له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی [[چاکسازیی کشتوکاڵی]] بە پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی. ==خزمەتگوزاری== * [[خویندن]] له ساڵی ۱۹۷۸ز [[قوتابخانه]] یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی [[شه شه می سه ره تایی]] و خولی [[نه هێشتنی نه خوینده واریی]] تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی [[هاڵه ی مام قادر]] و [[هاڵە ی حاجی ره شید]] و [[محموودیە]] و [[کانی شایه]] و [[زیەکە]] ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. * [[کاره با]] له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) ==وتار == * « احمد حسین قادر » ناسراو بە احمد سەرچاوە. هەموو ئەم وتانە لەبەڕێزیان وەرگیراوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دوورتری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی وتارەکە و هین تریش. <references /> ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 111b7t6juvi19ocophboy6iur18r5ot 1572222 1572221 2026-04-04T17:14:22Z ابراهیم احمد حسین قادر 75571 /* ناو */ 1572222 wikitext text/x-wiki ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته قه زای بازیان له پارێزگای سلیمانی ]] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ]] و حوکمڕانی شێخ محمودی نه مر دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [[ گوند ]] ێکه که وتووه ته قه زای بازیان پارێزگای سلیمانی.[[ باشووری کوردستان ]] . == ناو == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه » له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه کە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . ==میژوو== بەڵگەنامەکان دەری دەخەن کەئەم گوندە لەسەردەمی [[بابانەکان]] دا ئەم گوندەیان کردووە بەوەقفی [[خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی]] بووە. بەڵگەنامەکان دەری دەخەن وەک[[فەرمانگەی کارتی نیشتمانی بازیان]] کە« احمد حسین قادر » ناسراو به احمد سه رچاوه ناوی تۆمارە کە خه ڵکی گوندی مه سۆ سه ر به پێێنجوێن ساڵی ١٩٥٥ز له گه ڵ سێ برای تری حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر زه وییه کانی ئه م گونده یان له [[شێخ بابا علی حه فید]] وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی [[ته یناڵ]] بووه کە ناحیەی دۆڵی بازیان بووە. [[کتێبی بازیان مێژوو و گەشەسەندنی]] ==شوینه وار== کاتێک ئه م چوار برایه هاتوون بۆ ئاوەدانکردنەوەی گونده کە چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆن ته پۆڵکه ی [[توره گه ڕێژ]] بونیاد نراوه . مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا سه رچاوه یه کی نووسراو له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدالر حمن) له م گونده بە ناوبانگ. ==موختار== * « عبدالقادر حسین » یه کێک له و چوار برایە وه ک یه که م [[موختاری گوند]] ه که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له [[کانزا]] ی زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه. ==نیشته جێبوون== * له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون وەک: * لە ساڵی ١٩٥٥ز احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ بوون لەگوندی [[مەسۆ]] ی سەر بە [[پێنجوێن]] دێنە گوندەکە و ئاوەدانی دەکەنەوە کەبەیەکەم کەس دادەنرێن لەئاوەدانکردنەوەی گوندەکە و احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە. * لەساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی [[بووره که یی]] که کوردی دانیشتووی وڵاتی [[کۆیت]] بوون دێنە گوندەکە و بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه دوای ساڵێک گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * لەساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە گوندی [[شیره مه ڕ]] لە ناوچه ی [[شاره زوور]] که نیمچه کۆچه ڕ ی بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان دێن و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و دوای ساڵێک دەکەڕێنە وه زیدی خویان . * لە ساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی [[شارباژێڕ]] لە بەزەڕوو هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکەیان بەجێ هێشت. * ساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی [[شێخ لطيفي شێخ محمود]] ی حفید نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی [[جافی ته لان]] لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تیی هاتن و بوون بە دراوسێ و برای ئەم چوار برایە تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە و نیشته جێن . * ئامار : لەساڵی ١٩٨٧ز لەکاتی [[ڕاگواستنی زۆرەملێ]] بۆ ئۆردوزگای [[بازیان]] ١٦ ماڵ و ١١٦ کەس بوو. ==موئەسات== * سوتان و رووخاندن و ڕاگواستن : له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی [[عێراق]] وه بۆسەر کورد توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی دوای ئه شکه نجه و هێشتنەوەیان لە زیندان بۆماوەی پێنج مانگ دواتر ئازاد کران. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداگرنتی گوندەکانی کوردستان ناو ۆەبرا. * کۆچی دوایی: * « شەهید سەردار » لەساڵی ١٩٩١/٣/٢١ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی [[ڕاپەڕینی ١٩٩١ز]] لەکەرکوک شەهید بوو کە پێشمەرگەی [[کەرتی دووی بازیان]]. ٫[[تیپی 57ی سەگرمە]] بوو. * « شەهید طالب » لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بوو لە [[دۆڵی جافایەتی]] شەهید بوو. * « شەهید نادر » لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبوو لە [[شاڵاوی ئەنفال]] شەهید بوو. * « شەهید کامەران » لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند شەهید بوو. * « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی تری کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری [[سلیمانی]]. ==کشتوکاڵ== * له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی [[چاکسازیی کشتوکاڵی]] بە پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی. ==خزمەتگوزاری== * [[خویندن]] له ساڵی ۱۹۷۸ز [[قوتابخانه]] یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی [[شه شه می سه ره تایی]] و خولی [[نه هێشتنی نه خوینده واریی]] تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی [[هاڵه ی مام قادر]] و [[هاڵە ی حاجی ره شید]] و [[محموودیە]] و [[کانی شایه]] و [[زیەکە]] ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. * [[کاره با]] له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) ==وتار == * « احمد حسین قادر » ناسراو بە احمد سەرچاوە. هەموو ئەم وتانە لەبەڕێزیان وەرگیراوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دوورتری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی وتارەکە و هین تریش. <references /> ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] lrcuzh4skyu2zzhy5e6p9cajk10tq4w 1572223 1572222 2026-04-04T17:15:52Z ابراهیم احمد حسین قادر 75571 /* میژوو */ 1572223 wikitext text/x-wiki ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته قه زای بازیان له پارێزگای سلیمانی ]] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ]] و حوکمڕانی شێخ محمودی نه مر دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [[ گوند ]] ێکه که وتووه ته قه زای بازیان پارێزگای سلیمانی.[[ باشووری کوردستان ]] . == ناو == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه » له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه کە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . ==میژوو== بەڵگەنامەکان دەری دەخەن کەئەم گوندە لەسەردەمی [[بابانەکان]] دا ئەم گوندەیان کردووە بەوەقفی خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی بووە. بەڵگەنامەکان دەری دەخەن وەک فەرمانگەی کارتی نیشتمانی بازیان کە« احمد حسین قادر » ناسراو به احمد سه رچاوه ناوی تۆمارە کە خه ڵکی گوندی مه سۆ سه ر به پێێنجوێن ساڵی ١٩٥٥ز له گه ڵ سێ برای تری حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابا علی حه فید وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه کە ناحیەی دۆڵی بازیان بووە. کتێبی بازیان مێژوو و گەشەسەندنی. ==شوینه وار== کاتێک ئه م چوار برایه هاتوون بۆ ئاوەدانکردنەوەی گونده کە چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆن ته پۆڵکه ی [[توره گه ڕێژ]] بونیاد نراوه . مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا سه رچاوه یه کی نووسراو له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدالر حمن) له م گونده بە ناوبانگ. ==موختار== * « عبدالقادر حسین » یه کێک له و چوار برایە وه ک یه که م [[موختاری گوند]] ه که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له [[کانزا]] ی زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه. ==نیشته جێبوون== * له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون وەک: * لە ساڵی ١٩٥٥ز احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ بوون لەگوندی [[مەسۆ]] ی سەر بە [[پێنجوێن]] دێنە گوندەکە و ئاوەدانی دەکەنەوە کەبەیەکەم کەس دادەنرێن لەئاوەدانکردنەوەی گوندەکە و احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە. * لەساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی [[بووره که یی]] که کوردی دانیشتووی وڵاتی [[کۆیت]] بوون دێنە گوندەکە و بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه دوای ساڵێک گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * لەساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە گوندی [[شیره مه ڕ]] لە ناوچه ی [[شاره زوور]] که نیمچه کۆچه ڕ ی بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان دێن و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و دوای ساڵێک دەکەڕێنە وه زیدی خویان . * لە ساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی [[شارباژێڕ]] لە بەزەڕوو هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکەیان بەجێ هێشت. * ساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی [[شێخ لطيفي شێخ محمود]] ی حفید نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی [[جافی ته لان]] لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تیی هاتن و بوون بە دراوسێ و برای ئەم چوار برایە تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە و نیشته جێن . * ئامار : لەساڵی ١٩٨٧ز لەکاتی [[ڕاگواستنی زۆرەملێ]] بۆ ئۆردوزگای [[بازیان]] ١٦ ماڵ و ١١٦ کەس بوو. ==موئەسات== * سوتان و رووخاندن و ڕاگواستن : له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی [[عێراق]] وه بۆسەر کورد توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی دوای ئه شکه نجه و هێشتنەوەیان لە زیندان بۆماوەی پێنج مانگ دواتر ئازاد کران. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداگرنتی گوندەکانی کوردستان ناو ۆەبرا. * کۆچی دوایی: * « شەهید سەردار » لەساڵی ١٩٩١/٣/٢١ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی [[ڕاپەڕینی ١٩٩١ز]] لەکەرکوک شەهید بوو کە پێشمەرگەی [[کەرتی دووی بازیان]]. ٫[[تیپی 57ی سەگرمە]] بوو. * « شەهید طالب » لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بوو لە [[دۆڵی جافایەتی]] شەهید بوو. * « شەهید نادر » لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبوو لە [[شاڵاوی ئەنفال]] شەهید بوو. * « شەهید کامەران » لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند شەهید بوو. * « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی تری کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری [[سلیمانی]]. ==کشتوکاڵ== * له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی [[چاکسازیی کشتوکاڵی]] بە پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی. ==خزمەتگوزاری== * [[خویندن]] له ساڵی ۱۹۷۸ز [[قوتابخانه]] یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی [[شه شه می سه ره تایی]] و خولی [[نه هێشتنی نه خوینده واریی]] تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی [[هاڵه ی مام قادر]] و [[هاڵە ی حاجی ره شید]] و [[محموودیە]] و [[کانی شایه]] و [[زیەکە]] ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. * [[کاره با]] له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) ==وتار == * « احمد حسین قادر » ناسراو بە احمد سەرچاوە. هەموو ئەم وتانە لەبەڕێزیان وەرگیراوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دوورتری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی وتارەکە و هین تریش. <references /> ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] m6h9pc0khh38a0ch9glldqs32t9v8lb 1572224 1572223 2026-04-04T17:16:35Z ابراهیم احمد حسین قادر 75571 /* شوینه وار */ 1572224 wikitext text/x-wiki ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته قه زای بازیان له پارێزگای سلیمانی ]] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ]] و حوکمڕانی شێخ محمودی نه مر دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [[ گوند ]] ێکه که وتووه ته قه زای بازیان پارێزگای سلیمانی.[[ باشووری کوردستان ]] . == ناو == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه » له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه کە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . ==میژوو== بەڵگەنامەکان دەری دەخەن کەئەم گوندە لەسەردەمی [[بابانەکان]] دا ئەم گوندەیان کردووە بەوەقفی خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی بووە. بەڵگەنامەکان دەری دەخەن وەک فەرمانگەی کارتی نیشتمانی بازیان کە« احمد حسین قادر » ناسراو به احمد سه رچاوه ناوی تۆمارە کە خه ڵکی گوندی مه سۆ سه ر به پێێنجوێن ساڵی ١٩٥٥ز له گه ڵ سێ برای تری حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابا علی حه فید وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه کە ناحیەی دۆڵی بازیان بووە. کتێبی بازیان مێژوو و گەشەسەندنی. ==شوینه وار== کاتێک ئه م چوار برایه هاتوون بۆ ئاوەدانکردنەوەی گونده کە چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆن ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا سه رچاوه یه کی نووسراو له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدالر حمن) له م گونده بە ناوبانگ. ==موختار== * « عبدالقادر حسین » یه کێک له و چوار برایە وه ک یه که م [[موختاری گوند]] ه که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له [[کانزا]] ی زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه. ==نیشته جێبوون== * له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون وەک: * لە ساڵی ١٩٥٥ز احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ بوون لەگوندی [[مەسۆ]] ی سەر بە [[پێنجوێن]] دێنە گوندەکە و ئاوەدانی دەکەنەوە کەبەیەکەم کەس دادەنرێن لەئاوەدانکردنەوەی گوندەکە و احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە. * لەساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی [[بووره که یی]] که کوردی دانیشتووی وڵاتی [[کۆیت]] بوون دێنە گوندەکە و بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه دوای ساڵێک گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * لەساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە گوندی [[شیره مه ڕ]] لە ناوچه ی [[شاره زوور]] که نیمچه کۆچه ڕ ی بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان دێن و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و دوای ساڵێک دەکەڕێنە وه زیدی خویان . * لە ساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی [[شارباژێڕ]] لە بەزەڕوو هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکەیان بەجێ هێشت. * ساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی [[شێخ لطيفي شێخ محمود]] ی حفید نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی [[جافی ته لان]] لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تیی هاتن و بوون بە دراوسێ و برای ئەم چوار برایە تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە و نیشته جێن . * ئامار : لەساڵی ١٩٨٧ز لەکاتی [[ڕاگواستنی زۆرەملێ]] بۆ ئۆردوزگای [[بازیان]] ١٦ ماڵ و ١١٦ کەس بوو. ==موئەسات== * سوتان و رووخاندن و ڕاگواستن : له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی [[عێراق]] وه بۆسەر کورد توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی دوای ئه شکه نجه و هێشتنەوەیان لە زیندان بۆماوەی پێنج مانگ دواتر ئازاد کران. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداگرنتی گوندەکانی کوردستان ناو ۆەبرا. * کۆچی دوایی: * « شەهید سەردار » لەساڵی ١٩٩١/٣/٢١ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی [[ڕاپەڕینی ١٩٩١ز]] لەکەرکوک شەهید بوو کە پێشمەرگەی [[کەرتی دووی بازیان]]. ٫[[تیپی 57ی سەگرمە]] بوو. * « شەهید طالب » لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بوو لە [[دۆڵی جافایەتی]] شەهید بوو. * « شەهید نادر » لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبوو لە [[شاڵاوی ئەنفال]] شەهید بوو. * « شەهید کامەران » لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند شەهید بوو. * « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی تری کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری [[سلیمانی]]. ==کشتوکاڵ== * له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی [[چاکسازیی کشتوکاڵی]] بە پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی. ==خزمەتگوزاری== * [[خویندن]] له ساڵی ۱۹۷۸ز [[قوتابخانه]] یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی [[شه شه می سه ره تایی]] و خولی [[نه هێشتنی نه خوینده واریی]] تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی [[هاڵه ی مام قادر]] و [[هاڵە ی حاجی ره شید]] و [[محموودیە]] و [[کانی شایه]] و [[زیەکە]] ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. * [[کاره با]] له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) ==وتار == * « احمد حسین قادر » ناسراو بە احمد سەرچاوە. هەموو ئەم وتانە لەبەڕێزیان وەرگیراوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دوورتری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی وتارەکە و هین تریش. <references /> ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] q9xeb5s0ehtz0chuai7nd3g8q1bnz67 1572225 1572224 2026-04-04T17:17:02Z ابراهیم احمد حسین قادر 75571 /* موختار */ 1572225 wikitext text/x-wiki ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته قه زای بازیان له پارێزگای سلیمانی ]] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ]] و حوکمڕانی شێخ محمودی نه مر دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [[ گوند ]] ێکه که وتووه ته قه زای بازیان پارێزگای سلیمانی.[[ باشووری کوردستان ]] . == ناو == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه » له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه کە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . ==میژوو== بەڵگەنامەکان دەری دەخەن کەئەم گوندە لەسەردەمی [[بابانەکان]] دا ئەم گوندەیان کردووە بەوەقفی خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی بووە. بەڵگەنامەکان دەری دەخەن وەک فەرمانگەی کارتی نیشتمانی بازیان کە« احمد حسین قادر » ناسراو به احمد سه رچاوه ناوی تۆمارە کە خه ڵکی گوندی مه سۆ سه ر به پێێنجوێن ساڵی ١٩٥٥ز له گه ڵ سێ برای تری حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابا علی حه فید وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه کە ناحیەی دۆڵی بازیان بووە. کتێبی بازیان مێژوو و گەشەسەندنی. ==شوینه وار== کاتێک ئه م چوار برایه هاتوون بۆ ئاوەدانکردنەوەی گونده کە چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆن ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا سه رچاوه یه کی نووسراو له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدالر حمن) له م گونده بە ناوبانگ. ==موختار== * « عبدالقادر حسین » یه کێک له و چوار برایە وه ک یه که م موختاری گوند ه که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له [[کانزا]] ی زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه. ==نیشته جێبوون== * له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون وەک: * لە ساڵی ١٩٥٥ز احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ بوون لەگوندی [[مەسۆ]] ی سەر بە [[پێنجوێن]] دێنە گوندەکە و ئاوەدانی دەکەنەوە کەبەیەکەم کەس دادەنرێن لەئاوەدانکردنەوەی گوندەکە و احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە. * لەساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی [[بووره که یی]] که کوردی دانیشتووی وڵاتی [[کۆیت]] بوون دێنە گوندەکە و بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه دوای ساڵێک گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * لەساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە گوندی [[شیره مه ڕ]] لە ناوچه ی [[شاره زوور]] که نیمچه کۆچه ڕ ی بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان دێن و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و دوای ساڵێک دەکەڕێنە وه زیدی خویان . * لە ساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی [[شارباژێڕ]] لە بەزەڕوو هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکەیان بەجێ هێشت. * ساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی [[شێخ لطيفي شێخ محمود]] ی حفید نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی [[جافی ته لان]] لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تیی هاتن و بوون بە دراوسێ و برای ئەم چوار برایە تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە و نیشته جێن . * ئامار : لەساڵی ١٩٨٧ز لەکاتی [[ڕاگواستنی زۆرەملێ]] بۆ ئۆردوزگای [[بازیان]] ١٦ ماڵ و ١١٦ کەس بوو. ==موئەسات== * سوتان و رووخاندن و ڕاگواستن : له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی [[عێراق]] وه بۆسەر کورد توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی دوای ئه شکه نجه و هێشتنەوەیان لە زیندان بۆماوەی پێنج مانگ دواتر ئازاد کران. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداگرنتی گوندەکانی کوردستان ناو ۆەبرا. * کۆچی دوایی: * « شەهید سەردار » لەساڵی ١٩٩١/٣/٢١ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی [[ڕاپەڕینی ١٩٩١ز]] لەکەرکوک شەهید بوو کە پێشمەرگەی [[کەرتی دووی بازیان]]. ٫[[تیپی 57ی سەگرمە]] بوو. * « شەهید طالب » لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بوو لە [[دۆڵی جافایەتی]] شەهید بوو. * « شەهید نادر » لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبوو لە [[شاڵاوی ئەنفال]] شەهید بوو. * « شەهید کامەران » لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند شەهید بوو. * « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی تری کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری [[سلیمانی]]. ==کشتوکاڵ== * له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی [[چاکسازیی کشتوکاڵی]] بە پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی. ==خزمەتگوزاری== * [[خویندن]] له ساڵی ۱۹۷۸ز [[قوتابخانه]] یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی [[شه شه می سه ره تایی]] و خولی [[نه هێشتنی نه خوینده واریی]] تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی [[هاڵه ی مام قادر]] و [[هاڵە ی حاجی ره شید]] و [[محموودیە]] و [[کانی شایه]] و [[زیەکە]] ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. * [[کاره با]] له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) ==وتار == * « احمد حسین قادر » ناسراو بە احمد سەرچاوە. هەموو ئەم وتانە لەبەڕێزیان وەرگیراوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دوورتری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی وتارەکە و هین تریش. <references /> ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] tdxaggxrvklrw8dho50i4svi6qzz1fm 1572226 1572225 2026-04-04T17:18:51Z ابراهیم احمد حسین قادر 75571 /* نیشته جێبوون */ 1572226 wikitext text/x-wiki ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته قه زای بازیان له پارێزگای سلیمانی ]] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ]] و حوکمڕانی شێخ محمودی نه مر دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [[ گوند ]] ێکه که وتووه ته قه زای بازیان پارێزگای سلیمانی.[[ باشووری کوردستان ]] . == ناو == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه » له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه کە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . ==میژوو== بەڵگەنامەکان دەری دەخەن کەئەم گوندە لەسەردەمی [[بابانەکان]] دا ئەم گوندەیان کردووە بەوەقفی خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی بووە. بەڵگەنامەکان دەری دەخەن وەک فەرمانگەی کارتی نیشتمانی بازیان کە« احمد حسین قادر » ناسراو به احمد سه رچاوه ناوی تۆمارە کە خه ڵکی گوندی مه سۆ سه ر به پێێنجوێن ساڵی ١٩٥٥ز له گه ڵ سێ برای تری حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابا علی حه فید وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه کە ناحیەی دۆڵی بازیان بووە. کتێبی بازیان مێژوو و گەشەسەندنی. ==شوینه وار== کاتێک ئه م چوار برایه هاتوون بۆ ئاوەدانکردنەوەی گونده کە چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆن ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا سه رچاوه یه کی نووسراو له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدالر حمن) له م گونده بە ناوبانگ. ==موختار== * « عبدالقادر حسین » یه کێک له و چوار برایە وه ک یه که م موختاری گوند ه که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له [[کانزا]] ی زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه. ==نیشته جێبوون== * له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون وەک: * لە ساڵی ١٩٥٥ز احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ بوون لەگوندی [[مەسۆ]] ی سەر بە [[پێنجوێن]] دێنە گوندەکە و ئاوەدانی دەکەنەوە کەبەیەکەم کەس دادەنرێن لەئاوەدانکردنەوەی گوندەکە و احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە. * لەساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون دێنە گوندەکە و بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه دوای ساڵێک گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * لەساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە گوندی شیره مه ڕ لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ڕ ی بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان دێن و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و دوای ساڵێک دەکەڕێنە وه زیدی خویان . * لە ساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی [[شارباژێڕ]] لە بەزەڕوو هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکەیان بەجێ هێشت. * ساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي شێخ محمود ی حفید نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تیی هاتن و بوون بە دراوسێ و برای ئەم چوار برایە تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە و نیشته جێن . * ئامار : لەساڵی ١٩٨٧ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ ئۆردوزگای [[بازیان]] ١٦ ماڵ و ١١٦ کەس بوو. ==موئەسات== * سوتان و رووخاندن و ڕاگواستن : له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی [[عێراق]] وه بۆسەر کورد توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی دوای ئه شکه نجه و هێشتنەوەیان لە زیندان بۆماوەی پێنج مانگ دواتر ئازاد کران. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداگرنتی گوندەکانی کوردستان ناو ۆەبرا. * کۆچی دوایی: * « شەهید سەردار » لەساڵی ١٩٩١/٣/٢١ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی [[ڕاپەڕینی ١٩٩١ز]] لەکەرکوک شەهید بوو کە پێشمەرگەی [[کەرتی دووی بازیان]]. ٫[[تیپی 57ی سەگرمە]] بوو. * « شەهید طالب » لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بوو لە [[دۆڵی جافایەتی]] شەهید بوو. * « شەهید نادر » لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبوو لە [[شاڵاوی ئەنفال]] شەهید بوو. * « شەهید کامەران » لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند شەهید بوو. * « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی تری کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری [[سلیمانی]]. ==کشتوکاڵ== * له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی [[چاکسازیی کشتوکاڵی]] بە پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی. ==خزمەتگوزاری== * [[خویندن]] له ساڵی ۱۹۷۸ز [[قوتابخانه]] یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی [[شه شه می سه ره تایی]] و خولی [[نه هێشتنی نه خوینده واریی]] تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی [[هاڵه ی مام قادر]] و [[هاڵە ی حاجی ره شید]] و [[محموودیە]] و [[کانی شایه]] و [[زیەکە]] ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. * [[کاره با]] له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) ==وتار == * « احمد حسین قادر » ناسراو بە احمد سەرچاوە. هەموو ئەم وتانە لەبەڕێزیان وەرگیراوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دوورتری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی وتارەکە و هین تریش. <references /> ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] q47fi9l48utfuck3iazpzjvq0ryiic1 1572227 1572226 2026-04-04T17:20:47Z ابراهیم احمد حسین قادر 75571 /* موئەسات */ 1572227 wikitext text/x-wiki ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته قه زای بازیان له پارێزگای سلیمانی ]] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ]] و حوکمڕانی شێخ محمودی نه مر دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [[ گوند ]] ێکه که وتووه ته قه زای بازیان پارێزگای سلیمانی.[[ باشووری کوردستان ]] . == ناو == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه » له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه کە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . ==میژوو== بەڵگەنامەکان دەری دەخەن کەئەم گوندە لەسەردەمی [[بابانەکان]] دا ئەم گوندەیان کردووە بەوەقفی خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی بووە. بەڵگەنامەکان دەری دەخەن وەک فەرمانگەی کارتی نیشتمانی بازیان کە« احمد حسین قادر » ناسراو به احمد سه رچاوه ناوی تۆمارە کە خه ڵکی گوندی مه سۆ سه ر به پێێنجوێن ساڵی ١٩٥٥ز له گه ڵ سێ برای تری حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابا علی حه فید وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه کە ناحیەی دۆڵی بازیان بووە. کتێبی بازیان مێژوو و گەشەسەندنی. ==شوینه وار== کاتێک ئه م چوار برایه هاتوون بۆ ئاوەدانکردنەوەی گونده کە چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆن ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا سه رچاوه یه کی نووسراو له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدالر حمن) له م گونده بە ناوبانگ. ==موختار== * « عبدالقادر حسین » یه کێک له و چوار برایە وه ک یه که م موختاری گوند ه که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له [[کانزا]] ی زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه. ==نیشته جێبوون== * له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون وەک: * لە ساڵی ١٩٥٥ز احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ بوون لەگوندی [[مەسۆ]] ی سەر بە [[پێنجوێن]] دێنە گوندەکە و ئاوەدانی دەکەنەوە کەبەیەکەم کەس دادەنرێن لەئاوەدانکردنەوەی گوندەکە و احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە. * لەساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون دێنە گوندەکە و بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه دوای ساڵێک گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * لەساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە گوندی شیره مه ڕ لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ڕ ی بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان دێن و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و دوای ساڵێک دەکەڕێنە وه زیدی خویان . * لە ساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی [[شارباژێڕ]] لە بەزەڕوو هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکەیان بەجێ هێشت. * ساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي شێخ محمود ی حفید نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تیی هاتن و بوون بە دراوسێ و برای ئەم چوار برایە تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە و نیشته جێن . * ئامار : لەساڵی ١٩٨٧ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ ئۆردوزگای [[بازیان]] ١٦ ماڵ و ١١٦ کەس بوو. ==موئەسات== * سوتان و رووخاندن و ڕاگواستن : له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی [[عێراق]] وه بۆسەر کورد توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی دوای ئه شکه نجه و هێشتنەوەیان لە زیندان بۆماوەی پێنج مانگ دواتر ئازاد کران. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداگرنتی گوندەکانی کوردستان ناو ۆەبرا. * کۆچی دوایی: * « شەهید سەردار » لەساڵی ١٩٩١/٣/٢١ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕینی ١٩٩١ز لەکەرکوک شەهید بوو کە پێشمەرگەی کەرتی دووی بازیان. ٫تیپی 57ی سەگرمە بوو. * « شەهید طالب » لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بوو لە دۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * « شەهید نادر » لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبوو لە [[شاڵاوی ئەنفال]] شەهید بوو. * « شەهید کامەران » لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند شەهید بوو. * « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی تری کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری [[سلیمانی]]. ==کشتوکاڵ== * له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی [[چاکسازیی کشتوکاڵی]] بە پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی. ==خزمەتگوزاری== * [[خویندن]] له ساڵی ۱۹۷۸ز [[قوتابخانه]] یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی [[شه شه می سه ره تایی]] و خولی [[نه هێشتنی نه خوینده واریی]] تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی [[هاڵه ی مام قادر]] و [[هاڵە ی حاجی ره شید]] و [[محموودیە]] و [[کانی شایه]] و [[زیەکە]] ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. * [[کاره با]] له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) ==وتار == * « احمد حسین قادر » ناسراو بە احمد سەرچاوە. هەموو ئەم وتانە لەبەڕێزیان وەرگیراوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دوورتری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی وتارەکە و هین تریش. <references /> ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] nrclk6xoxn6ovb0wuxx3hlfs82cia2e 1572228 1572227 2026-04-04T17:21:12Z ابراهیم احمد حسین قادر 75571 /* کشتوکاڵ */ 1572228 wikitext text/x-wiki ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته قه زای بازیان له پارێزگای سلیمانی ]] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ]] و حوکمڕانی شێخ محمودی نه مر دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [[ گوند ]] ێکه که وتووه ته قه زای بازیان پارێزگای سلیمانی.[[ باشووری کوردستان ]] . == ناو == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه » له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه کە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . ==میژوو== بەڵگەنامەکان دەری دەخەن کەئەم گوندە لەسەردەمی [[بابانەکان]] دا ئەم گوندەیان کردووە بەوەقفی خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی بووە. بەڵگەنامەکان دەری دەخەن وەک فەرمانگەی کارتی نیشتمانی بازیان کە« احمد حسین قادر » ناسراو به احمد سه رچاوه ناوی تۆمارە کە خه ڵکی گوندی مه سۆ سه ر به پێێنجوێن ساڵی ١٩٥٥ز له گه ڵ سێ برای تری حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابا علی حه فید وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه کە ناحیەی دۆڵی بازیان بووە. کتێبی بازیان مێژوو و گەشەسەندنی. ==شوینه وار== کاتێک ئه م چوار برایه هاتوون بۆ ئاوەدانکردنەوەی گونده کە چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆن ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا سه رچاوه یه کی نووسراو له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدالر حمن) له م گونده بە ناوبانگ. ==موختار== * « عبدالقادر حسین » یه کێک له و چوار برایە وه ک یه که م موختاری گوند ه که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له [[کانزا]] ی زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه. ==نیشته جێبوون== * له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون وەک: * لە ساڵی ١٩٥٥ز احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ بوون لەگوندی [[مەسۆ]] ی سەر بە [[پێنجوێن]] دێنە گوندەکە و ئاوەدانی دەکەنەوە کەبەیەکەم کەس دادەنرێن لەئاوەدانکردنەوەی گوندەکە و احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە. * لەساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون دێنە گوندەکە و بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه دوای ساڵێک گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * لەساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە گوندی شیره مه ڕ لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ڕ ی بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان دێن و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و دوای ساڵێک دەکەڕێنە وه زیدی خویان . * لە ساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی [[شارباژێڕ]] لە بەزەڕوو هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکەیان بەجێ هێشت. * ساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي شێخ محمود ی حفید نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تیی هاتن و بوون بە دراوسێ و برای ئەم چوار برایە تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە و نیشته جێن . * ئامار : لەساڵی ١٩٨٧ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ ئۆردوزگای [[بازیان]] ١٦ ماڵ و ١١٦ کەس بوو. ==موئەسات== * سوتان و رووخاندن و ڕاگواستن : له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی [[عێراق]] وه بۆسەر کورد توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی دوای ئه شکه نجه و هێشتنەوەیان لە زیندان بۆماوەی پێنج مانگ دواتر ئازاد کران. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداگرنتی گوندەکانی کوردستان ناو ۆەبرا. * کۆچی دوایی: * « شەهید سەردار » لەساڵی ١٩٩١/٣/٢١ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕینی ١٩٩١ز لەکەرکوک شەهید بوو کە پێشمەرگەی کەرتی دووی بازیان. ٫تیپی 57ی سەگرمە بوو. * « شەهید طالب » لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بوو لە دۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * « شەهید نادر » لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبوو لە [[شاڵاوی ئەنفال]] شەهید بوو. * « شەهید کامەران » لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند شەهید بوو. * « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی تری کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری [[سلیمانی]]. ==کشتوکاڵ== * له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی بە پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی. ==خزمەتگوزاری== * [[خویندن]] له ساڵی ۱۹۷۸ز [[قوتابخانه]] یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی [[شه شه می سه ره تایی]] و خولی [[نه هێشتنی نه خوینده واریی]] تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی [[هاڵه ی مام قادر]] و [[هاڵە ی حاجی ره شید]] و [[محموودیە]] و [[کانی شایه]] و [[زیەکە]] ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. * [[کاره با]] له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) ==وتار == * « احمد حسین قادر » ناسراو بە احمد سەرچاوە. هەموو ئەم وتانە لەبەڕێزیان وەرگیراوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دوورتری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی وتارەکە و هین تریش. <references /> ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ro4my9hslb06y8ga8ck1mchybh5c0ea 1572229 1572228 2026-04-04T17:24:04Z ابراهیم احمد حسین قادر 75571 /* خزمەتگوزاری */ 1572229 wikitext text/x-wiki ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته قه زای بازیان له پارێزگای سلیمانی ]] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ]] و حوکمڕانی شێخ محمودی نه مر دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [[ گوند ]] ێکه که وتووه ته قه زای بازیان پارێزگای سلیمانی.[[ باشووری کوردستان ]] . == ناو == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه » له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه کە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . ==میژوو== بەڵگەنامەکان دەری دەخەن کەئەم گوندە لەسەردەمی [[بابانەکان]] دا ئەم گوندەیان کردووە بەوەقفی خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی بووە. بەڵگەنامەکان دەری دەخەن وەک فەرمانگەی کارتی نیشتمانی بازیان کە« احمد حسین قادر » ناسراو به احمد سه رچاوه ناوی تۆمارە کە خه ڵکی گوندی مه سۆ سه ر به پێێنجوێن ساڵی ١٩٥٥ز له گه ڵ سێ برای تری حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابا علی حه فید وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه کە ناحیەی دۆڵی بازیان بووە. کتێبی بازیان مێژوو و گەشەسەندنی. ==شوینه وار== کاتێک ئه م چوار برایه هاتوون بۆ ئاوەدانکردنەوەی گونده کە چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆن ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا سه رچاوه یه کی نووسراو له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدالر حمن) له م گونده بە ناوبانگ. ==موختار== * « عبدالقادر حسین » یه کێک له و چوار برایە وه ک یه که م موختاری گوند ه که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له [[کانزا]] ی زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه. ==نیشته جێبوون== * له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون وەک: * لە ساڵی ١٩٥٥ز احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ بوون لەگوندی [[مەسۆ]] ی سەر بە [[پێنجوێن]] دێنە گوندەکە و ئاوەدانی دەکەنەوە کەبەیەکەم کەس دادەنرێن لەئاوەدانکردنەوەی گوندەکە و احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە. * لەساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون دێنە گوندەکە و بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه دوای ساڵێک گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * لەساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە گوندی شیره مه ڕ لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ڕ ی بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان دێن و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و دوای ساڵێک دەکەڕێنە وه زیدی خویان . * لە ساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی [[شارباژێڕ]] لە بەزەڕوو هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکەیان بەجێ هێشت. * ساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي شێخ محمود ی حفید نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تیی هاتن و بوون بە دراوسێ و برای ئەم چوار برایە تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە و نیشته جێن . * ئامار : لەساڵی ١٩٨٧ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ ئۆردوزگای [[بازیان]] ١٦ ماڵ و ١١٦ کەس بوو. ==موئەسات== * سوتان و رووخاندن و ڕاگواستن : له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی [[عێراق]] وه بۆسەر کورد توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی دوای ئه شکه نجه و هێشتنەوەیان لە زیندان بۆماوەی پێنج مانگ دواتر ئازاد کران. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداگرنتی گوندەکانی کوردستان ناو ۆەبرا. * کۆچی دوایی: * « شەهید سەردار » لەساڵی ١٩٩١/٣/٢١ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕینی ١٩٩١ز لەکەرکوک شەهید بوو کە پێشمەرگەی کەرتی دووی بازیان. ٫تیپی 57ی سەگرمە بوو. * « شەهید طالب » لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بوو لە دۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * « شەهید نادر » لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبوو لە [[شاڵاوی ئەنفال]] شەهید بوو. * « شەهید کامەران » لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند شەهید بوو. * « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی تری کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری [[سلیمانی]]. ==کشتوکاڵ== * له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی بە پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی. ==خزمەتگوزاری== * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی [[شه شه می سه ره تایی]] و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی هاڵه ی مام قادر و هاڵە ی حاجی ره شید و محموودیە و کانی شایه و زیەکە ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. * کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا.ابراهیم احمد حسین قادر. ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) ==وتار == * « احمد حسین قادر » ناسراو بە احمد سەرچاوە. هەموو ئەم وتانە لەبەڕێزیان وەرگیراوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دوورتری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی وتارەکە و هین تریش. <references /> ([[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] i9y1242j4lcl95k7b1jiyheds5lmxvi 1572230 1572229 2026-04-04T17:25:34Z ابراهیم احمد حسین قادر 75571 /* وتار */ 1572230 wikitext text/x-wiki ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته قه زای بازیان له پارێزگای سلیمانی ]] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ]] و حوکمڕانی شێخ محمودی نه مر دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [[ گوند ]] ێکه که وتووه ته قه زای بازیان پارێزگای سلیمانی.[[ باشووری کوردستان ]] . == ناو == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه » له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه کە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . ==میژوو== بەڵگەنامەکان دەری دەخەن کەئەم گوندە لەسەردەمی [[بابانەکان]] دا ئەم گوندەیان کردووە بەوەقفی خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی بووە. بەڵگەنامەکان دەری دەخەن وەک فەرمانگەی کارتی نیشتمانی بازیان کە« احمد حسین قادر » ناسراو به احمد سه رچاوه ناوی تۆمارە کە خه ڵکی گوندی مه سۆ سه ر به پێێنجوێن ساڵی ١٩٥٥ز له گه ڵ سێ برای تری حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابا علی حه فید وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه کە ناحیەی دۆڵی بازیان بووە. کتێبی بازیان مێژوو و گەشەسەندنی. ==شوینه وار== کاتێک ئه م چوار برایه هاتوون بۆ ئاوەدانکردنەوەی گونده کە چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆن ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا سه رچاوه یه کی نووسراو له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدالر حمن) له م گونده بە ناوبانگ. ==موختار== * « عبدالقادر حسین » یه کێک له و چوار برایە وه ک یه که م موختاری گوند ه که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له [[کانزا]] ی زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه. ==نیشته جێبوون== * له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون وەک: * لە ساڵی ١٩٥٥ز احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ بوون لەگوندی [[مەسۆ]] ی سەر بە [[پێنجوێن]] دێنە گوندەکە و ئاوەدانی دەکەنەوە کەبەیەکەم کەس دادەنرێن لەئاوەدانکردنەوەی گوندەکە و احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە. * لەساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون دێنە گوندەکە و بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه دوای ساڵێک گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * لەساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە گوندی شیره مه ڕ لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ڕ ی بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان دێن و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و دوای ساڵێک دەکەڕێنە وه زیدی خویان . * لە ساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی [[شارباژێڕ]] لە بەزەڕوو هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێی ئەم چوار برایە ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکەیان بەجێ هێشت. * ساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي شێخ محمود ی حفید نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تیی هاتن و بوون بە دراوسێ و برای ئەم چوار برایە تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە و نیشته جێن . * ئامار : لەساڵی ١٩٨٧ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ ئۆردوزگای [[بازیان]] ١٦ ماڵ و ١١٦ کەس بوو. ==موئەسات== * سوتان و رووخاندن و ڕاگواستن : له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی [[عێراق]] وه بۆسەر کورد توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی دوای ئه شکه نجه و هێشتنەوەیان لە زیندان بۆماوەی پێنج مانگ دواتر ئازاد کران. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداگرنتی گوندەکانی کوردستان ناو ۆەبرا. * کۆچی دوایی: * « شەهید سەردار » لەساڵی ١٩٩١/٣/٢١ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕینی ١٩٩١ز لەکەرکوک شەهید بوو کە پێشمەرگەی کەرتی دووی بازیان. ٫تیپی 57ی سەگرمە بوو. * « شەهید طالب » لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بوو لە دۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * « شەهید نادر » لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبوو لە [[شاڵاوی ئەنفال]] شەهید بوو. * « شەهید کامەران » لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند شەهید بوو. * « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی تری کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری [[سلیمانی]]. ==کشتوکاڵ== * له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی بە پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی. ==خزمەتگوزاری== * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی [[شه شه می سه ره تایی]] و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی هاڵه ی مام قادر و هاڵە ی حاجی ره شید و محموودیە و کانی شایه و زیەکە ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. * کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا.ابراهیم احمد حسین قادر. ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) ==وتار == * « احمد حسین قادر » ناسراو بە احمد سەرچاوە. هەموو ئەم وتانە لەبەڕێزیان وەرگیراوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دوورتری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی وتارەکە و هین تریش. <references /> ابراهیم احمد حسین قادر) ١٧:٠٤، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)) {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 90rrvj43rnt1dtsj7cj0h07qdqlf4hr 1572441 1572230 2026-04-05T09:30:48Z Tessla 41338 دەستکاریی [[Special:Contributions/ابراهیم احمد حسین قادر|ابراهیم احمد حسین قادر]] ([[User talk:ابراهیم احمد حسین قادر|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Tessla|Tessla]] گەڕێندرایەوە 1571911 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] n86hpe7blau20arj13tl2lmfzuhhrjo 1572442 1572441 2026-04-05T09:32:21Z Tessla 41338 «[[ھالەی سەرچاوە]]»ی پاراست: [[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاری]]ی بەردەوام ([دەستکاری=تەنیا ڕێگە بە پاسدەرانی خۆگەڕ بدە] (بەسەردەچێ لە ڕێکەوتی ٠٩:٣٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)) [گواستنەوە=تەنیا ڕێگە بە پاسدەرانی خۆگەڕ بدە] (بەسەردەچێ لە ڕێکەوتی ٠٩:٣٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC))) 1571911 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] n86hpe7blau20arj13tl2lmfzuhhrjo 1572443 1572442 2026-04-05T09:32:22Z Tessla 41338 ڕیکخستنەکانی وەشانی جێگرتووی بۆ «ھالەی سەرچاوە» دانا: [[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاری]]ی بەردەوام [بەسەرداچوونەوەی خۆگەڕ: مافی «autoconfirmed» پێویستە] (بەسەردەچێ لە ڕێکەوتی ٠٩:٣٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)) 1571911 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] n86hpe7blau20arj13tl2lmfzuhhrjo 1572444 1572443 2026-04-05T09:32:50Z Tessla 41338 1572444 wikitext text/x-wiki {{پپ}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] atigj94f71vsttd6tford8agpxfzgny 0 144347 1572399 1545506 2026-04-05T01:37:51Z Muhammad Bagzada 75584 زیاد کردنی زانیاری زیادکردن/چاککردنی سەرچاوە(کان) 1572399 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھەرمک | ناوی_خۆماڵی = Harmk | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی ھەرمک | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بێتواتە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 872 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھەرمک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بێتواتە]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]], مێژوێکی کۆنی هەیە و ئاشکرایە کە میرەدێ بووە کە میرشەڕک دواتر میر ئەمبێزخانی ئەردەڵانی تێیدا سەرپەرشتی هۆزی خۆشناویان کردووە پاشان میر ئەمبێز کوڕەکانی خۆی بۆ شوێنی جیاواز دەنێرێ و دەسەڵاتیان بەسەر دابەش دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> == تیرە و بەرەباب == <hiero> لە هەرمک دوو بەرەبابی گەورە هەبوون وەک: بەرەبابی مستەفا بەگی قلیج کە لە نەوەی میر ئەمبێزخانن ، و بەرەبابی بەکران هەروەها چەند بەرەبابی دیکە: سێودینان و میروسێنی و سێرۆکەیی، هاوژیان لەگەڵ خۆشناوەکان ژمارەیەک جولەکەش هەبوون </hiero> == جوگرافیا == '''ھەرمک''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شیرێی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[وەرێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بەڕۆژە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خۆران]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] lwymut0gawobj8jrsfr1edqee6jpst2 1572400 1572399 2026-04-05T01:40:11Z Muhammad Bagzada 75584 ڕەشکردنەوەی هەڵە 1572400 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھەرمک | ناوی_خۆماڵی = Harmk | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی ھەرمک | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بێتواتە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 872 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھەرمک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بێتواتە]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]], مێژوێکی کۆنی هەیە و ئاشکرایە کە میرەدێ بووە کە میرشەڕک دواتر میر ئەمبێزخانی ئەردەڵانی تێیدا سەرپەرشتی هۆزی خۆشناویان کردووە پاشان میر ئەمبێز کوڕەکانی خۆی بۆ شوێنی جیاواز دەنێرێ و دەسەڵاتیان بەسەر دابەش دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> == جوگرافیا == '''ھەرمک''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شیرێی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[وەرێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بەڕۆژە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خۆران]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] jtz3he9semx86sozo0poso8t509uwy0 0 145007 1572220 1571305 2026-04-04T17:09:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1572220 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} '''عەبدوڵڵا بەگی بێنارێ''' ({{بە عەرەبی|عبدالله بيگ بينارى}})، (١٨٨٠ — ١٩٣٩) دوامین میری میرنشینی برادۆستی مەرگەوەڕ و ورمێ. عەبدوڵڵا بەگ کوڕی جەھانگیر کوڕی میر سوڵتان لە نەوەی خانی [[خانی لەپ زێڕین|لەپزێڕین]]ی پاڵەوانی داستانی [[قەڵای دمدم]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/dimdim|سەردێڕ=DIMDIM|دوایین=دمدم|یەکەم=قەڵاى|وێبگە=ئیرانیکا ئۆنلاین}}</ref> کە ھەردووکیان بە دەستی [[عەجەم|عەجەمان]] نامەردانە کوژراون. خانی دمدم لە ١٦٠٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/baradust-kurdish-bradost-name-of-kurdish-tribe-region-mountain-range-river-and-amirate|سەردێڕ=بابەتى برادۆست لە ئیرانیکا.|وێبگە=http://www.iranicaonline.org/articles/baradust-kurdish-bradost-name-of-kurdish-tribe-region-mountain-range-river-and-amirate|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180603014027/http://www.iranicaonline.org/articles/baradust-kurdish-bradost-name-of-kurdish-tribe-region-mountain-range-river-and-amirate|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و سوڵتان ئەحمەد لە ١٨٥٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=لغتنامه دهخدا / واژه برادوست|سەردێڕ=واژه نامک / نویسنده عبدالحسین نوشین.|وێبگە=http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-5e7c1be8f86741169288603aa3fbe942-fa.html}}</ref> قەڵای بێنار کەوتۆتە سێکوچکەی سنووری [[ئێران]]، [[عێراق|عێڕاق]] و [[تورکیا]] دوا پێگەی میرانی برادۆست بووە کە نەکەوتبووە ژێر دەسەلاتی عەجەمان. رۆژگاری میرایەتی عەبدولا بەگ پڕ بووە لە ئالنگاری ناوخۆیی و دەرەکی. پاش نەمانی زۆربەی میرنشینە کوردیەکانی نێو رچەی میرانی [[شەرەفنامە]]، [[عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] پشتگیری بنەماڵەی شێخی [[شەمزینان|نەھری ]]شەمزینان<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=تاریخ کردستان|دوایین=لازاریف|یەکەم=واسیلییه‌وا|بڵاوکەرەوە=نشر فروغ|ساڵ=٢٠٠٥|شوێن=تاران|پەڕەکان=لا ١٣١-١٣٥}}</ref> وسەرۆک ھۆزەکانی [[ھەرکی]] و [[شکاک|شکاکی]] دەکرد تا لە شەڕی روس و یاخی بووە [[ئەرمەنی|ئەرمەنەکان]] کەڵکیان لێ وەربگرێت و ھەژموونی ئێران لەسەر سنوورەکانی رۆژھەلاتی دەوڵەتەکەی کز بکات. دەڤەری [[سۆمابرادۆست]] و [[مەرگەوەڕ]] و [[تەرگەوەڕ]] کە زێدی میرانی بەگزادەى برادۆستە، کەوتە ژێر کاریگەری ئەم دۆخە پەشێوەی که دوای بەرپابوونی جەنگی جیھانی یەکەم (١٩١٤-١٩١٤) ھاتبووە کایەوە و بوو بە شەڕگەی نێوان لەشکری رووسیای قەیسەری و لەشکری دەوڵەتى عوسمانى . کە [[ئاسووری]]ەکانی [[جۆلەمێرگ|ھەکاری]] ناچار بوون زێدی خۆیان جێبھێڵن و پەنایان بۆ لەشکری رووس برد لە [[سەڵماس]] و ورمێ، سمکۆی شکاک بەهۆکارێکى نەزانراو مارشەموونی گەورەی ئاسووریەکانی لە نزیک سەڵماس کوشت. ئاگرى دووبەرەکى نێوان کورد و ئاسوورى پەرەى سەند و بەسەدان کەس بوونە قوربانى. گوندەکانی دەشتی ورمێ تا رەواندز کەوتنە بەر پەلاماری لەشکری رووس و ھاوپەیمانە ئەرمەنی و ئاسووریەکان. عەبدوڵڵابەگی بێناری لە شۆرشی [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] دژ بە ئێران <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://i-cias.com/e.o/assyrian_gc.htm|سەردێڕ=مێژووى ورمێ|دوایین=جینۆسایدى ئاسووریەکان|یەکەم=١٩١٥|وێبگە=http://i-cias.com/e.o/assyrian_gc.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170715195803/http://i-cias.com/e.o/assyrian_gc.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و لە بەرگریکردنی لەشکری رووس لە رەواندز رۆڵی دیاری ھەبووە. نورالله ى برای لە شەڕی [[ئاسووری|تیاریەکان]] لە نزیک ورمێ کوژرا. لە دوای دامرکانەوی ئاگری شۆڕشی سمکۆ و کشانەوەی رووسەکان لە ١٩١٧ عەبدوڵڵا بەگی بێناری لەلایەن دەوڵەتی ئێران دەستبەسەر دەکرێت و نەفی دەکرێت بۆ [[قەزوین]] و [[زەنجان]]. فەرمانی لەسێدارەدانی بۆ دەردەچێت، بەلام بە ھۆی نێوانگیری پیاوماقولانی ئەفشاری ورمێ لێخۆشبوون بەدەس دێنێت و دەگەڕێتەوە کوردستان . دواى ساڵى 1922 ناچار زێد و موڵکى باپیرانى خۆی لە مەرگەوەڕ و دۆڵێ جێدەهێلێت لەگەڵ سمکۆ و زۆرێک لە سەرناسانی کوردی ورمێ دەپەڕنەوە دیوی سیدەکان کە ئەوسا لەژێر حوکمڕانی ئینگلیزدا بوو. کە سمکۆ ساڵی ١٩٣٠ بە پیلانێکی حکومەتی ئێران لە [[شنۆ (شارستان)|شنۆیە]] کوژرا، عەبدوڵڵا بەگ ئومێدبڕاو دەبێت لەگەڕانەوە بۆ سەر زێدو موڵک وماڵی خۆی ، سیدەکان دەببێتە دوامەنزڵگای. لە دەورى ساڵی ١٩٤٠ کۆچی دوایی دەکا و لە گۆرستانی شیشکانى سیدەکان دەنێژرێت. عەبدوڵڵا بەگ لە نێو خەڵکی برادۆست و ھەرکی و شکاک و [[ئەفشار|ئەفشاری ئورمیە]] ناسراو بووەو خاوەن کەسایەتیێکی بەڕێز بووە. بەسەرھاتەکانی وەک لاوک لەسەر مێرخاسی ئەو کەڵەمێردە تا ئێستاش دەگوترێنەوە. نەوەکانی عەبدوڵڵا بەگی بێناری ئەمڕۆ لەھەردوو دیوی برادۆست لە ورمێ (مەرگەوەر) و ھەولێردا دەژین و لەسەر رێچکەی باپیرەی خۆیان خزمەت بە نیشتمان و گەلەکەیان دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] p96bpq2qmz0ppwuj4ypofu022ffbqet 0 150898 1572407 1537761 2026-04-05T08:03:14Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1572407 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = قولە | ناوی_خۆماڵی = Qula | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی چەمچەماڵ]] (ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٦١٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''قولە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی چەمچەماڵ]] (ناوەند)، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''قولە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[عەلی زەنگەنە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[مەلاحسێن]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[باسەڕە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کونەکۆتر، چەمچەماڵ|کونەکۆتر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[قولە]] {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] i8wcu7xi29oe73j42pnqtl97dg1olta 0 174196 1572236 1406527 2026-04-04T18:20:59Z 1silent scientist 51740 /* پشت ڕووداوەکان */ 1572236 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=ڕاپەڕینی ئاگری |partof=[[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا]] | image= [[پەڕگە:Halis-Ihsan Nuri-Ferzende.jpg|270px|بێچوارچێوە]] | image_size = 280 |caption=''لە چەپەوە بۆ ڕاست:'' [[خالس بەگی سپکی]]، [[ئیحسان نووری پاشا]]، [[فەرزەندە]]<ref>Rohat Alakom, ''Hoybûn örgütü ve Ağrı ayaklanması'', Avesta, 1998, {{ISBN|975-7112-45-3}}, p. 180. {{in lang|tr}}</ref> |date=تشرینی یەکەمی ۱۹۲۷ – ١٧ ئەیلوول ١٩٣٠ |place=[[پارێزگای ئاگری|پارێزگاری کاراکۆسە]] (ئێستا ئاگری)، [[تورکیا]] |result=سەرکەوتنی تورکیا * ڕاپەڕین سەرکوت کرا * ھەڵوەشاندنەوەی [[کۆماری ئارارات]] |combatant1={{flag|Turkey}} |combatant2= {{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[ کۆماری ئارارات]]{{ھن}}'''پشتیوانان''': * [[فێدراسیۆنی شۆڕشگێڕی ئەرمەنی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gunter |یەکەم١=Michael M. |بەستەری نووسەر١=Michael M. Gunter |سەردێڕ=The A to Z of the Kurds |ڕێکەوت=2009 |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦٣٣٤-٧|پەڕە=[https://books.google.am/books?id=pHB٥F_Y٠٢_gC&pg=PA٩&dq=١٩٢٧+uprising+ararat+republic ٩]}}</ref> |commander1={{flagicon|Turkey}} [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[عیسمەت ئینۆنو]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[فەوزی پاشا]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[ئبراھیم تالی ئۆنگۆرەن]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[عیززەتین چالیشلار|عیززەتین پاشا]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[ساڵح پاشا]] |commander2= {{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[ئیحسان نووری پاشا]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[ئیبراھیم حەسکی]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[فەرزەندە]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[خالس بەگی سپکی]] |units1=سوپای سێیەم * IX Corps * VII Corps |units2= پارتی *[[خۆیبوون]] |strength1={{ھن}}١٠٬٠٠٠–١٥٬٠٠٠ ھێز<ref name="olson1996">Robert W. Olson: ''Imperial meanderings and republican by-ways: essays on eighteenth century Ottoman and twentieth century history of Turkey'', Isis Press, 1996, {{ISBN|9754280975}}, [https://books.google.com/books?ei=4gDjT-rkMMLsrAe3j_WYAw&hl=de&id=EmVpAAAAMAAJ&dq=%22Ararat+rebellion%22&q=%22troops+against+the+rebellion%22 page 142].</ref><ref name="bidwell1997"/><ref name="soner">[[Soner Çağaptay]]: ''Islam, secularism, and nationalism in modern Turkey: who is a Turk?'', Routledge, {{ISBN|1134174489}}, [https://books.google.com/books?id=wnu43A3ZVD8C&pg=PA38&dq=%22ararat%22+15000+rebellion&hl=de&sa=X&ei=vATjT4ybN87MrQfewKmwAw&redir_esc=y#v=onepage&q=%22a%20counter-attack%20and%20mobilized%22&f=false page 38]</ref> |strength2=٥٬٠٠٠–٨٬٠٠٠<ref name="bidwell1997">[[Robin Leonard Bidwell]], Kenneth Bourne, Donald Cameron Watt, Great Britain. Foreign Office: ''British documents on foreign affairs--reports and papers from the Foreign Office confidential print: From the First to the Second World War. Series B, Turkey, Iran, and the Middle East, 1918-1939, Volume 32'', University Publications of America, 1997, page 82.</ref> |casualties1= |casualties2= |casualties3=٤٬٥٠٠–٤٧٬٠٠٠<ref name="Cumhurıyetı16">Yusuf Mazhar, ''Cumhuriyet'', 16 Temmuz 1930, ''... Zilan harekatında imha edilenlerin sayısı 15,000 kadardır. Zilan Deresi ağzına kadar ceset dolmuştur...''</ref><ref name="Kahraman211">Ahmet Kahraman, ''ibid'', p. 211, ''[[Ağrı|Karaköse]], 14 (Özel muhabirimiz bildiriyor) ...''</ref><ref name="Ayse">[[Ayşe Hür]], [http://www.taraf.com.tr/haber/osmanlidan-bugune-kurtler-ve-devlet-4.htm "Osmanlı'dan bugüne Kürtler ve Devlet-4"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225123429/http://www.taraf.com.tr/haber/osmanlidan-bugune-kurtler-ve-devlet-4.htm |date=2011-02-25}}, ''[[Taraf]]'', October 23, 2008, Retrieved August 16, 2010.</ref><ref>M. Kalman, ''Belge, tanık ve yaşayanlarıyla Ağrı Direnişi 1926–1930'', Pêrî Yayınları, İstanbul, 1997, {{ISBN|975-8245-01-5}}, p. 105.</ref><ref>"Der Krieg am Ararat" (Telegramm unseres Korrespondenten) ''[[Berliner Tageblatt]]'', October 3, 1930, "... die Türken in der Gegend von Zilan 220 Dörfer zerstört und 4500 Frauen und Greise massakriert."</ref> |}} '''ڕاپەڕینی ئاگری'''، ھەروەھا ناسراو بە '''ڕاپەڕینی ئارارات'''، یەکێک لە ڕاپەرینییەکە کوردەکانی پارێزگای ئاگری، لە ڕۆژھەڵات تورکیا، دژی حکوومەتی تورک لە ١٩٣٠ بوو. سەرکردەی ھێزە چەکدارەکان لەکاتی ڕاپەڕین ئیحسان نووری پاشا لە ھۆزی جیبران بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Alakom|یەکەم١=Rohat|سەردێڕ=Hoybûn örgütü ve Ağrı ayaklanması|بڵاوکەرەوە=Avesta|شوێن=İstanbul|ژپنک=٩٧٥-٧١١٢-٤٥-٣|پەڕە=٨٠|edition=1. baskı|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=tr}}</ref> ==پێشینە== لە ١٩٢٦، پێش ڕاپەڕینی ئاگری، [[ئیبراھیم حەسکی]] ڕێبەرایەتیی ھۆزەکانی [[حەسەنان]]، [[جەلالی (ئێڵ)|جەلالی]] و [[حەیدەران (هۆز)|حەیدەرانی]] کرد لە ڕاپەڕینێکدا (١٦ی ئایار–١٧ی حوزەیرانی ١٩٢٦). لە ١٦ی ئایار، ھێزە کوردییەکان لە ناوچەی [[دەمیرکاپی]] دژی فەوجی ٢٨ی پیادەی فیرقەی ٩ی پیادەی [[سوپای تورکیا]] و فەوجێکی [[ژەندرمە]] جەنگان. ھێزەکانی تورکیا تێکشکان و فەوجی ٢٨ی پەرتەوازە ناچار بوو بەرەو [[دۆغوبایەزید]] پاشەکشە بکات. لە ١٦/١٧ی حوزەیران، حەسکی و ھێزەکانی لەلایەن فەوجەکانی ٢٨ و ٣٤ی سوپای تورکیا دەورە دران و ناچار بوون لە ڕێگەی [[یوکاری دەمیرکاپی]] بەرەو [[ئێران]] پاشەکشە بکەن.<ref>Bulut, ibid, p. 80. (in Turkish)</ref><ref>Bulut, ibid, p. 83. (in Turkish)</ref><ref>Faik Bulut, Devletin Gözüyle Türkiye'de Kürt İsyanları, Yön Yayıncılık, 1991, p. 79. (in Turkish)</ref> ===خۆییبوون=== لە ١١ی حوزەیرانی ١٩٣٠، وەڵامە چەکدارییەکان بە سەرکردایەتیی [[ساڵح پاشا]] بۆ ڕاپەڕینەکە لەلایەن سوپای تورکیاوە دژی یاخیبووەکانی ئاگری دەستی پێ کرد. بەپێی [[وادی جەوایدە]]، [[خۆییبوون]]، ڕێکخراوی [[کۆردایەتی|ناسیۆنالیستی کوردیی]] کورمانجی کە ھەماھەنگیی ڕاپەڕینەکەی دەکرد، بەپەلە داوای یارمەتیی لە [[کورد|کوردان]] کرد. ئەوە ڕاپەڕینێکی کوردی بوو لەلایەن زۆربەی کوردانی [[کورمانجی]]، کە ژمارەیان زۆر زیاتر بوو لە [[قزڵباش]]ەکانی [[دێرسیم]]. ھەر بۆیە، بۆ بێزاریی [[تورکەکان]]، داواکاریی خۆییبوون لە بەرەیەکی بەرفراواندا وەڵام درایەوە بە ھێرشێکی پێچەوانە لە [[کێوی تندوورەک]]، [[ئیدر]]، [[ئەردیش]]، [[کێوی سوبحان]]، [[وان]] و [[بدلیس]]، کە تورکەکانی ناچار کرد بە شێوەیەکی کاتی ھێرشەکەیان دژی [[ئاگری]] ڕابگرن. لە تەممووزدا، [[خۆییبوون]] بڕیاری دا لە شەوی ٤–٥ی ئابدا ھێزی کۆمەک لە سووریاوە بۆ ڕاپەڕینەکە بنێرێت. دەبوو پێنج گرووپی جیاواز لەلایەن [[ھاجۆ ئاغا،]] [[قەدری جەمیلپاشا]]، [[خەمیل کوڕی ئیبراھیم پاشا]]، [[ڕەسووڵ ئاغا محەممەد]] لە ناوچەی [[بۆتان]] و مستەفا و [[بۆزان شاھین]] سەرکردایەتی بکرێن. بەڵام پلانەکە وەک ئەوەی بڕیاری لێ درابوو جێبەجێ نەکرا، و سێ لە ھێزە کۆمەکەکان گەڕانەوە دوای ئەوەی ھەستیان بە ماندووبوونی پیاوەکانیان کرد.<ref>https://books.google.com/books/about/A_People_Without_a_Country.html?hl=ar&id=W78I4hK0JLQC</ref><ref>Paul J. White, Primitive rebels or revolutionary modernizers?: the Kurdish national movement in Turkey, Zed Books, 2000, ISBN 978-1-85649-822-7, p. 78. (in English)</ref><ref>Gorgas, Jordi Tejel (2007). Le mouvement kurde de Turquie en exil: continuités et discontinuités du nationalisme kurde sous le mandat français en Syrie et au Liban (1925–1946) (in French). Peter Lang. pp. 257–258. ISBN 978-3-03911-209-8.</ref> ===دوایین ھێرش دژی کێوی ئاگری=== تا کۆتاییی ھاوینی ١٩٣٠ [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا]] پێگەکانی کوردی لە دەوروبەری [[کێوی ئارارات|کێوی ئاگری]] لە ھەموو ئاراستەکانەوە بۆردوومان دەکرد. بەپێی ژەنەڕاڵ [[ئیحسان نووری پاشا|ئیحسان نووری]]، باڵادەستیی سەربازیی ھێزی ئاسمانیی تورکیا کوردانی بێ ورە کرد و بووە ھۆی خۆبەدەستەوەدانیان.<ref>(Olson 2000, p. 81)</ref> لە ماوەی ڕاپەڕینەکەدا، ھێزی ئاسمانیی تورکیا ھەروەھا بۆردومانی چەندین ھۆز و گوندنشینی کوردی کرد. بۆ نموونە، ھۆزەکانی [[ھالیکانلی]] و [[ھەرکی]] لە ١٨ی تەممووز و ٢ی ئاب، بە ڕیزبەندی، بۆردوومان کران. گوندە یاخیبووەکان بە بەردەوامی لە ٢–٢٩ی ئاب بۆردومان کران. لە ١٠–١٢ی حوزەیران پێگەکانی کورد بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆردومان کران، و ئەمەش کوردەکانی ناچار کرد بەرەو پێگە بەرزەکانی دەوروبەری کێوی ئاگری پاشەکشە بکەن. لە ٩ی تەممووز ڕۆژنامەی «[[جمھوریەت (ڕۆژنامە)|جومھوریەت]]» ڕای گەیاند کە ھێزی ئاسمانیی تورکیا [[بۆمب]] بەسەر کێوی ئاگریدا «دەبارێنێت». ئەو کوردانەی لە بۆردوومانەکان ڕزگاریان ببوو، بە زیندوویی دەستگیر کران. لە ١٣ی تەممووز، ڕاپەڕین لە [[زیلان]] سەرکوت کرا. فەوجی ١٠–١٥ فڕۆکە بۆ تێکشکاندنی ڕاپەڕینەکە بەکارھێنران. لە ١٦ی تەممووز، دوو فڕۆکەی تورکی خرانە خوارەوە. بۆردومانی ئاسمانی بۆ چەند ڕۆژێک بەردەوام بوو و کوردەکانی ناچار کرد بەرەو بەرزیی ٥٠٠٠ مەتر (١٦٠٠٠ پێ) پاشەکشە بکەن. تا ٢١ی تەممووز، بۆردوومان چەندین قەڵای کوردی وێران کردبوو. لە ماوەی ئەم ئۆپەراسیۆنانەدا، سوپای تورکیا ٦٦٠٠٠ سەربازی کۆ کردەوە (بە پێچەوانەی ئەمە [[ڕۆبێرت و. ئۆڵسن]] لە بەرھەمێکی تردا ژمارەی ١٠٠٠٠–١٥٠٠٠ سەرباز دەدات، بەرھەمەکانی تریش ئەم ژمارانە باس دەکەن) و ١٠٠ [[فڕۆکە]]. دوایین ھێرشی گەورەی ڕاپۆرتکراوی کوردەکان لە ٢ی ئەیلوول ڕووی لە وان کرد. یاخیبووەکان وردە وردە بەھۆی ژمارەی زۆری سوپای تورکیا تێکشکێنران. شاڵاوەکە دژی کوردەکان تا ١٧ی ئەیلوولی ١٩٣٠ کۆتایی ھات.<ref>(Olson 2000, p. 83)</ref> ڕاپەڕینەکە لە ١٩٣١دا شکستی ھێنا، و تورکیا کۆنترۆڵی ناوچەکەی وەرگرتەوە.<ref>(Olson 2000, p. 84)</ref> ==دەرئەنجام== لەبەر ئەوەی سنووری نێوان [[تورکیا]] و [[ئێران]] بە تەنیشت [[کێوی ئارارات|کێوی ئاگری]]ی بچووکدا تا لووتکەکەی دەڕۆیشت، تورکیا نەیدەتوانی ڕێگری لە شەڕکەرە کوردەکان بکات لە بەزاندنی سنوور لەو شوێنەدا. بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە تورکیا داوای کرد کە تەواوی کێوەکەی بۆ چۆڵ بکرێت. لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٣٢، فارس و تورکیا ڕێککەوتنامەی پەیوەست بە دیاریکردنی سنووری نێوان فارس و تورکیایان (ناوی فەرمی بە فەڕەنسی «ئاکۆرد ڕێلاتیف ئا لا فیکساسیۆن دێ لا لیگنە فرۆنتیێر ئێنترێ لا پێرسێت ئێ لا تورکی») لە [[تاران]] واژوو کرد. تورکیا کۆنترۆڵی تەواوی بەسەر چیاکانی ئاگریی بچووک و ئاگری و خاکی نێوان گوندی ئەرمەنیی [[گویربەران]] و [[کوچ داغ]] وەرگرت. وەک قەرەبوو، وڵاتی فارس نەوەد میلی چوارگۆشەی لە نزیک [[قۆتور]] دەست کەوت.<ref>Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press. ISBN 081563093X.</ref> فەرماندەی ڕاپەڕینەکە ڕۆڵی ھێزی ئاسمانیی تورکیای لە شکستپێھێنانی ڕاپەڕینی ئاگری لە [[پەرتووک]]ەکەیدا بە ناوی «لا ڕیڤۆڵت دێ لاگریدەغ» (ڕاپەڕینی کێوی ئاگری) بە بەڵگە کردووە.<ref>White, Paul J. (1995). "Ethnic Differentiation among the Kurds: Kurmancî, Kizilbash and Zaza". Journal of Arabic, Islamic & Middle Eastern Studies. 2 (2): 67–90.</ref><ref>https://press.syr.edu/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{کۆماری ئارارات}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Ararat rebellion}} [[پۆل:ناڕەزایییەکان و سەربزێوییەکانی کورد]] [[پۆل:ڕەگەزپەرستی لە تورکیا]] [[پۆل:سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا]] [[پۆل:یاخیبوونی ئارارات]] [[پۆل:چەوساندنەوەی کوردەکان لە تورکیا]] anrrhsv8fkuxam2ekjisr1ixgflwwq2 1572237 1572236 2026-04-04T18:22:58Z 1silent scientist 51740 /* پێشینە */ 1572237 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=ڕاپەڕینی ئاگری |partof=[[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا]] | image= [[پەڕگە:Halis-Ihsan Nuri-Ferzende.jpg|270px|بێچوارچێوە]] | image_size = 280 |caption=''لە چەپەوە بۆ ڕاست:'' [[خالس بەگی سپکی]]، [[ئیحسان نووری پاشا]]، [[فەرزەندە]]<ref>Rohat Alakom, ''Hoybûn örgütü ve Ağrı ayaklanması'', Avesta, 1998, {{ISBN|975-7112-45-3}}, p. 180. {{in lang|tr}}</ref> |date=تشرینی یەکەمی ۱۹۲۷ – ١٧ ئەیلوول ١٩٣٠ |place=[[پارێزگای ئاگری|پارێزگاری کاراکۆسە]] (ئێستا ئاگری)، [[تورکیا]] |result=سەرکەوتنی تورکیا * ڕاپەڕین سەرکوت کرا * ھەڵوەشاندنەوەی [[کۆماری ئارارات]] |combatant1={{flag|Turkey}} |combatant2= {{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[ کۆماری ئارارات]]{{ھن}}'''پشتیوانان''': * [[فێدراسیۆنی شۆڕشگێڕی ئەرمەنی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gunter |یەکەم١=Michael M. |بەستەری نووسەر١=Michael M. Gunter |سەردێڕ=The A to Z of the Kurds |ڕێکەوت=2009 |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦٣٣٤-٧|پەڕە=[https://books.google.am/books?id=pHB٥F_Y٠٢_gC&pg=PA٩&dq=١٩٢٧+uprising+ararat+republic ٩]}}</ref> |commander1={{flagicon|Turkey}} [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[عیسمەت ئینۆنو]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[فەوزی پاشا]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[ئبراھیم تالی ئۆنگۆرەن]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[عیززەتین چالیشلار|عیززەتین پاشا]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[ساڵح پاشا]] |commander2= {{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[ئیحسان نووری پاشا]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[ئیبراھیم حەسکی]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[فەرزەندە]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[خالس بەگی سپکی]] |units1=سوپای سێیەم * IX Corps * VII Corps |units2= پارتی *[[خۆیبوون]] |strength1={{ھن}}١٠٬٠٠٠–١٥٬٠٠٠ ھێز<ref name="olson1996">Robert W. Olson: ''Imperial meanderings and republican by-ways: essays on eighteenth century Ottoman and twentieth century history of Turkey'', Isis Press, 1996, {{ISBN|9754280975}}, [https://books.google.com/books?ei=4gDjT-rkMMLsrAe3j_WYAw&hl=de&id=EmVpAAAAMAAJ&dq=%22Ararat+rebellion%22&q=%22troops+against+the+rebellion%22 page 142].</ref><ref name="bidwell1997"/><ref name="soner">[[Soner Çağaptay]]: ''Islam, secularism, and nationalism in modern Turkey: who is a Turk?'', Routledge, {{ISBN|1134174489}}, [https://books.google.com/books?id=wnu43A3ZVD8C&pg=PA38&dq=%22ararat%22+15000+rebellion&hl=de&sa=X&ei=vATjT4ybN87MrQfewKmwAw&redir_esc=y#v=onepage&q=%22a%20counter-attack%20and%20mobilized%22&f=false page 38]</ref> |strength2=٥٬٠٠٠–٨٬٠٠٠<ref name="bidwell1997">[[Robin Leonard Bidwell]], Kenneth Bourne, Donald Cameron Watt, Great Britain. Foreign Office: ''British documents on foreign affairs--reports and papers from the Foreign Office confidential print: From the First to the Second World War. Series B, Turkey, Iran, and the Middle East, 1918-1939, Volume 32'', University Publications of America, 1997, page 82.</ref> |casualties1= |casualties2= |casualties3=٤٬٥٠٠–٤٧٬٠٠٠<ref name="Cumhurıyetı16">Yusuf Mazhar, ''Cumhuriyet'', 16 Temmuz 1930, ''... Zilan harekatında imha edilenlerin sayısı 15,000 kadardır. Zilan Deresi ağzına kadar ceset dolmuştur...''</ref><ref name="Kahraman211">Ahmet Kahraman, ''ibid'', p. 211, ''[[Ağrı|Karaköse]], 14 (Özel muhabirimiz bildiriyor) ...''</ref><ref name="Ayse">[[Ayşe Hür]], [http://www.taraf.com.tr/haber/osmanlidan-bugune-kurtler-ve-devlet-4.htm "Osmanlı'dan bugüne Kürtler ve Devlet-4"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225123429/http://www.taraf.com.tr/haber/osmanlidan-bugune-kurtler-ve-devlet-4.htm |date=2011-02-25}}, ''[[Taraf]]'', October 23, 2008, Retrieved August 16, 2010.</ref><ref>M. Kalman, ''Belge, tanık ve yaşayanlarıyla Ağrı Direnişi 1926–1930'', Pêrî Yayınları, İstanbul, 1997, {{ISBN|975-8245-01-5}}, p. 105.</ref><ref>"Der Krieg am Ararat" (Telegramm unseres Korrespondenten) ''[[Berliner Tageblatt]]'', October 3, 1930, "... die Türken in der Gegend von Zilan 220 Dörfer zerstört und 4500 Frauen und Greise massakriert."</ref> |}} '''ڕاپەڕینی ئاگری'''، ھەروەھا ناسراو بە '''ڕاپەڕینی ئارارات'''، یەکێک لە ڕاپەرینییەکە کوردەکانی پارێزگای ئاگری، لە ڕۆژھەڵات تورکیا، دژی حکوومەتی تورک لە ١٩٣٠ بوو. سەرکردەی ھێزە چەکدارەکان لەکاتی ڕاپەڕین ئیحسان نووری پاشا لە ھۆزی جیبران بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Alakom|یەکەم١=Rohat|سەردێڕ=Hoybûn örgütü ve Ağrı ayaklanması|بڵاوکەرەوە=Avesta|شوێن=İstanbul|ژپنک=٩٧٥-٧١١٢-٤٥-٣|پەڕە=٨٠|edition=1. baskı|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=tr}}</ref> ==پێشینە== لە ١٩٢٦، پێش ڕاپەڕینی ئاگری، [[ئیبراھیم حەسکی]] ڕێبەرایەتیی ھۆزەکانی [[حەسەنان]]، [[جەلالی (ئێڵ)|جەلالی]] و [[حەیدەران (هۆز)|حەیدەرانی]] کرد لە ڕاپەڕینێکدا (١٦ی ئایار–١٧ی حوزەیرانی ١٩٢٦). لە ١٦ی ئایار، ھێزە کوردییەکان لە ناوچەی [[دەمیرکاپی]] دژی فەوجی ٢٨ی پیادەی فیرقەی ٩ی پیادەی [[سوپای تورکیا]] و فەوجێکی [[ژەندرمە]] جەنگان. ھێزەکانی تورکیا تێکشکان و فەوجی ٢٨ی پەرتەوازە ناچار بوو بەرەو [[دۆغوبایەزید]] پاشەکشە بکات. لە ١٦/١٧ی حوزەیران، حەسکی و ھێزەکانی لەلایەن فەوجەکانی ٢٨ و ٣٤ی سوپای تورکیا دەورە دران و ناچار بوون لە ڕێگەی [[یوکاری دەمیرکاپی]] بەرەو [[ئێران]] پاشەکشە بکەن.<ref>Bulut, ibid, p. 80. (in Turkish)</ref><ref>Bulut, ibid, p. 83. (in Turkish)</ref><ref>Faik Bulut, Devletin Gözüyle Türkiye'de Kürt İsyanları, Yön Yayıncılık, 1991, p. 79. (in Turkish)</ref> ==خۆییبوون== لە ١١ی حوزەیرانی ١٩٣٠، وەڵامە چەکدارییەکان بە سەرکردایەتیی [[ساڵح پاشا]] بۆ ڕاپەڕینەکە لەلایەن سوپای تورکیاوە دژی یاخیبووەکانی ئاگری دەستی پێ کرد. بەپێی [[وادی جەوایدە]]، [[خۆییبوون]]، ڕێکخراوی [[کۆردایەتی|ناسیۆنالیستی کوردیی]] کورمانجی کە ھەماھەنگیی ڕاپەڕینەکەی دەکرد، بەپەلە داوای یارمەتیی لە [[کورد|کوردان]] کرد. ئەوە ڕاپەڕینێکی کوردی بوو لەلایەن زۆربەی کوردانی [[کورمانجی]]، کە ژمارەیان زۆر زیاتر بوو لە [[قزڵباش]]ەکانی [[دێرسیم]]. ھەر بۆیە، بۆ بێزاریی [[تورکەکان]]، داواکاریی خۆییبوون لە بەرەیەکی بەرفراواندا وەڵام درایەوە بە ھێرشێکی پێچەوانە لە [[کێوی تندوورەک]]، [[ئیدر]]، [[ئەردیش]]، [[کێوی سوبحان]]، [[وان]] و [[بدلیس]]، کە تورکەکانی ناچار کرد بە شێوەیەکی کاتی ھێرشەکەیان دژی [[ئاگری]] ڕابگرن. لە تەممووزدا، [[خۆییبوون]] بڕیاری دا لە شەوی ٤–٥ی ئابدا ھێزی کۆمەک لە سووریاوە بۆ ڕاپەڕینەکە بنێرێت. دەبوو پێنج گرووپی جیاواز لەلایەن [[ھاجۆ ئاغا،]] [[قەدری جەمیلپاشا]]، [[خەمیل کوڕی ئیبراھیم پاشا]]، [[ڕەسووڵ ئاغا محەممەد]] لە ناوچەی [[بۆتان]] و مستەفا و [[بۆزان شاھین]] سەرکردایەتی بکرێن. بەڵام پلانەکە وەک ئەوەی بڕیاری لێ درابوو جێبەجێ نەکرا، و سێ لە ھێزە کۆمەکەکان گەڕانەوە دوای ئەوەی ھەستیان بە ماندووبوونی پیاوەکانیان کرد.<ref>https://books.google.com/books/about/A_People_Without_a_Country.html?hl=ar&id=W78I4hK0JLQC</ref><ref>Paul J. White, Primitive rebels or revolutionary modernizers?: the Kurdish national movement in Turkey, Zed Books, 2000, ISBN 978-1-85649-822-7, p. 78. (in English)</ref><ref>Gorgas, Jordi Tejel (2007). Le mouvement kurde de Turquie en exil: continuités et discontinuités du nationalisme kurde sous le mandat français en Syrie et au Liban (1925–1946) (in French). Peter Lang. pp. 257–258. ISBN 978-3-03911-209-8.</ref> ===دوایین ھێرش دژی کێوی ئاگری=== تا کۆتاییی ھاوینی ١٩٣٠ [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا]] پێگەکانی کوردی لە دەوروبەری [[کێوی ئارارات|کێوی ئاگری]] لە ھەموو ئاراستەکانەوە بۆردوومان دەکرد. بەپێی ژەنەڕاڵ [[ئیحسان نووری پاشا|ئیحسان نووری]]، باڵادەستیی سەربازیی ھێزی ئاسمانیی تورکیا کوردانی بێ ورە کرد و بووە ھۆی خۆبەدەستەوەدانیان.<ref>(Olson 2000, p. 81)</ref> لە ماوەی ڕاپەڕینەکەدا، ھێزی ئاسمانیی تورکیا ھەروەھا بۆردومانی چەندین ھۆز و گوندنشینی کوردی کرد. بۆ نموونە، ھۆزەکانی [[ھالیکانلی]] و [[ھەرکی]] لە ١٨ی تەممووز و ٢ی ئاب، بە ڕیزبەندی، بۆردوومان کران. گوندە یاخیبووەکان بە بەردەوامی لە ٢–٢٩ی ئاب بۆردومان کران. لە ١٠–١٢ی حوزەیران پێگەکانی کورد بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆردومان کران، و ئەمەش کوردەکانی ناچار کرد بەرەو پێگە بەرزەکانی دەوروبەری کێوی ئاگری پاشەکشە بکەن. لە ٩ی تەممووز ڕۆژنامەی «[[جمھوریەت (ڕۆژنامە)|جومھوریەت]]» ڕای گەیاند کە ھێزی ئاسمانیی تورکیا [[بۆمب]] بەسەر کێوی ئاگریدا «دەبارێنێت». ئەو کوردانەی لە بۆردوومانەکان ڕزگاریان ببوو، بە زیندوویی دەستگیر کران. لە ١٣ی تەممووز، ڕاپەڕین لە [[زیلان]] سەرکوت کرا. فەوجی ١٠–١٥ فڕۆکە بۆ تێکشکاندنی ڕاپەڕینەکە بەکارھێنران. لە ١٦ی تەممووز، دوو فڕۆکەی تورکی خرانە خوارەوە. بۆردومانی ئاسمانی بۆ چەند ڕۆژێک بەردەوام بوو و کوردەکانی ناچار کرد بەرەو بەرزیی ٥٠٠٠ مەتر (١٦٠٠٠ پێ) پاشەکشە بکەن. تا ٢١ی تەممووز، بۆردوومان چەندین قەڵای کوردی وێران کردبوو. لە ماوەی ئەم ئۆپەراسیۆنانەدا، سوپای تورکیا ٦٦٠٠٠ سەربازی کۆ کردەوە (بە پێچەوانەی ئەمە [[ڕۆبێرت و. ئۆڵسن]] لە بەرھەمێکی تردا ژمارەی ١٠٠٠٠–١٥٠٠٠ سەرباز دەدات، بەرھەمەکانی تریش ئەم ژمارانە باس دەکەن) و ١٠٠ [[فڕۆکە]]. دوایین ھێرشی گەورەی ڕاپۆرتکراوی کوردەکان لە ٢ی ئەیلوول ڕووی لە وان کرد. یاخیبووەکان وردە وردە بەھۆی ژمارەی زۆری سوپای تورکیا تێکشکێنران. شاڵاوەکە دژی کوردەکان تا ١٧ی ئەیلوولی ١٩٣٠ کۆتایی ھات.<ref>(Olson 2000, p. 83)</ref> ڕاپەڕینەکە لە ١٩٣١دا شکستی ھێنا، و تورکیا کۆنترۆڵی ناوچەکەی وەرگرتەوە.<ref>(Olson 2000, p. 84)</ref> ==دەرئەنجام== لەبەر ئەوەی سنووری نێوان [[تورکیا]] و [[ئێران]] بە تەنیشت [[کێوی ئارارات|کێوی ئاگری]]ی بچووکدا تا لووتکەکەی دەڕۆیشت، تورکیا نەیدەتوانی ڕێگری لە شەڕکەرە کوردەکان بکات لە بەزاندنی سنوور لەو شوێنەدا. بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە تورکیا داوای کرد کە تەواوی کێوەکەی بۆ چۆڵ بکرێت. لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٣٢، فارس و تورکیا ڕێککەوتنامەی پەیوەست بە دیاریکردنی سنووری نێوان فارس و تورکیایان (ناوی فەرمی بە فەڕەنسی «ئاکۆرد ڕێلاتیف ئا لا فیکساسیۆن دێ لا لیگنە فرۆنتیێر ئێنترێ لا پێرسێت ئێ لا تورکی») لە [[تاران]] واژوو کرد. تورکیا کۆنترۆڵی تەواوی بەسەر چیاکانی ئاگریی بچووک و ئاگری و خاکی نێوان گوندی ئەرمەنیی [[گویربەران]] و [[کوچ داغ]] وەرگرت. وەک قەرەبوو، وڵاتی فارس نەوەد میلی چوارگۆشەی لە نزیک [[قۆتور]] دەست کەوت.<ref>Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press. ISBN 081563093X.</ref> فەرماندەی ڕاپەڕینەکە ڕۆڵی ھێزی ئاسمانیی تورکیای لە شکستپێھێنانی ڕاپەڕینی ئاگری لە [[پەرتووک]]ەکەیدا بە ناوی «لا ڕیڤۆڵت دێ لاگریدەغ» (ڕاپەڕینی کێوی ئاگری) بە بەڵگە کردووە.<ref>White, Paul J. (1995). "Ethnic Differentiation among the Kurds: Kurmancî, Kizilbash and Zaza". Journal of Arabic, Islamic & Middle Eastern Studies. 2 (2): 67–90.</ref><ref>https://press.syr.edu/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{کۆماری ئارارات}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Ararat rebellion}} [[پۆل:ناڕەزایییەکان و سەربزێوییەکانی کورد]] [[پۆل:ڕەگەزپەرستی لە تورکیا]] [[پۆل:سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا]] [[پۆل:یاخیبوونی ئارارات]] [[پۆل:چەوساندنەوەی کوردەکان لە تورکیا]] o6mqlv8jyt2ljuplbx2jh8810vu808f 1572244 1572237 2026-04-04T18:36:41Z 1silent scientist 51740 1572244 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=ڕاپەڕینی ئاگری |partof=[[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا]] | image= [[پەڕگە:Halis-Ihsan Nuri-Ferzende.jpg|270px|بێچوارچێوە]] | image_size = 280 |caption=''لە چەپەوە بۆ ڕاست:'' [[خالس بەگی سپکی]]، [[ئیحسان نووری پاشا]]، [[فەرزەندە]].<ref>Rohat Alakom, ''Hoybûn örgütü ve Ağrı ayaklanması'', Avesta, 1998, {{ISBN|975-7112-45-3}}, p. 180. {{in lang|tr}}</ref> |date=تشرینی یەکەمی ۱۹۲۷ – ١٧ ئەیلوول ١٩٣٠ |place=[[پارێزگای ئاگری|پارێزگاری کاراکۆسە]] (ئێستا ئاگری)، [[تورکیا]] |result=سەرکەوتنی تورکیا * ڕاپەڕین سەرکوت کرا * ھەڵوەشاندنەوەی [[کۆماری ئارارات]] |combatant1={{flag|Turkey}} |combatant2= {{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[ کۆماری ئارارات]]{{ھن}}'''پشتیوانان''': * [[فێدراسیۆنی شۆڕشگێڕی ئەرمەنی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gunter |یەکەم١=Michael M. |بەستەری نووسەر١=Michael M. Gunter |سەردێڕ=The A to Z of the Kurds |ڕێکەوت=2009 |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦٣٣٤-٧|پەڕە=[https://books.google.am/books?id=pHB٥F_Y٠٢_gC&pg=PA٩&dq=١٩٢٧+uprising+ararat+republic ٩]}}</ref> |commander1={{flagicon|Turkey}} [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[عیسمەت ئینۆنو]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[فەوزی پاشا]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[ئبراھیم تالی ئۆنگۆرەن]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[عیززەتین چالیشلار|عیززەتین پاشا]]{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} [[ساڵح پاشا]] |commander2= {{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[ئیحسان نووری پاشا]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[ئیبراھیم حەسکی]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[فەرزەندە]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[خالس بەگی سپکی]] |units1=سوپای سێیەم * IX Corps * VII Corps |units2= [[خۆییبوون]] |strength1={{ھن}}١٠٬٠٠٠–١٥٬٠٠٠ ھێز<ref name="olson1996">Robert W. Olson: ''Imperial meanderings and republican by-ways: essays on eighteenth century Ottoman and twentieth century history of Turkey'', Isis Press, 1996, {{ISBN|9754280975}}, [https://books.google.com/books?ei=4gDjT-rkMMLsrAe3j_WYAw&hl=de&id=EmVpAAAAMAAJ&dq=%22Ararat+rebellion%22&q=%22troops+against+the+rebellion%22 page 142].</ref><ref name="bidwell1997"/><ref name="soner">[[Soner Çağaptay]]: ''Islam, secularism, and nationalism in modern Turkey: who is a Turk?'', Routledge, {{ISBN|1134174489}}, [https://books.google.com/books?id=wnu43A3ZVD8C&pg=PA38&dq=%22ararat%22+15000+rebellion&hl=de&sa=X&ei=vATjT4ybN87MrQfewKmwAw&redir_esc=y#v=onepage&q=%22a%20counter-attack%20and%20mobilized%22&f=false page 38]</ref> |strength2=٥٬٠٠٠–٨٬٠٠٠<ref name="bidwell1997">[[Robin Leonard Bidwell]], Kenneth Bourne, Donald Cameron Watt, Great Britain. Foreign Office: ''British documents on foreign affairs--reports and papers from the Foreign Office confidential print: From the First to the Second World War. Series B, Turkey, Iran, and the Middle East, 1918-1939, Volume 32'', University Publications of America, 1997, page 82.</ref> |casualties1= |casualties2= |casualties3=٤٬٥٠٠–٤٧٬٠٠٠<ref name="Cumhurıyetı16">Yusuf Mazhar, ''Cumhuriyet'', 16 Temmuz 1930, ''... Zilan harekatında imha edilenlerin sayısı 15,000 kadardır. Zilan Deresi ağzına kadar ceset dolmuştur...''</ref><ref name="Kahraman211">Ahmet Kahraman, ''ibid'', p. 211, ''[[Ağrı|Karaköse]], 14 (Özel muhabirimiz bildiriyor) ...''</ref><ref name="Ayse">[[Ayşe Hür]], [http://www.taraf.com.tr/haber/osmanlidan-bugune-kurtler-ve-devlet-4.htm "Osmanlı'dan bugüne Kürtler ve Devlet-4"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225123429/http://www.taraf.com.tr/haber/osmanlidan-bugune-kurtler-ve-devlet-4.htm |date=2011-02-25}}, ''[[Taraf]]'', October 23, 2008, Retrieved August 16, 2010.</ref><ref>M. Kalman, ''Belge, tanık ve yaşayanlarıyla Ağrı Direnişi 1926–1930'', Pêrî Yayınları, İstanbul, 1997, {{ISBN|975-8245-01-5}}, p. 105.</ref><ref>"Der Krieg am Ararat" (Telegramm unseres Korrespondenten) ''[[Berliner Tageblatt]]'', October 3, 1930, "... die Türken in der Gegend von Zilan 220 Dörfer zerstört und 4500 Frauen und Greise massakriert."</ref> |}} '''ڕاپەڕینی ئاگری'''، ھەروەھا ناسراو بە '''ڕاپەڕینی ئارارات'''، یەکێک لە ڕاپەرینییەکە کوردەکانی [[پارێزگای ئاگری]]، لە [[باکووری کوردستان]]، دژی حکوومەتی تورک لە ١٩٣٠ بوو. سەرکردەی ھێزە چەکدارەکان لە کاتی ڕاپەڕین [[ئیحسان نووری پاشا]] لە ھۆزی جیبران بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Alakom|یەکەم١=Rohat|سەردێڕ=Hoybûn örgütü ve Ağrı ayaklanması|بڵاوکەرەوە=Avesta|شوێن=İstanbul|ژپنک=٩٧٥-٧١١٢-٤٥-٣|پەڕە=٨٠|edition=1. baskı|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=tr}}</ref> ==پێشینە== لە ١٩٢٦، پێش ڕاپەڕینی ئاگری، [[ئیبراھیم حەسکی]] ڕێبەرایەتیی ھۆزەکانی [[حەسەنان]]، [[جەلالی (ئێڵ)|جەلالی]] و [[حەیدەران (هۆز)|حەیدەرانی]] کرد لە ڕاپەڕینێکدا (١٦ی ئایار–١٧ی حوزەیرانی ١٩٢٦). لە ١٦ی ئایار، ھێزە کوردییەکان لە ناوچەی [[دەمیرکاپی]] دژی فەوجی ٢٨ی پیادەی فیرقەی ٩ی پیادەی [[سوپای تورکیا]] و فەوجێکی [[ژەندرمە]] جەنگان. ھێزەکانی تورکیا تێکشکان و فەوجی ٢٨ی پەرتەوازە ناچار بوو بەرەو [[دۆغوبایەزید]] پاشەکشە بکات. لە ١٦/١٧ی حوزەیران، حەسکی و ھێزەکانی لەلایەن فەوجەکانی ٢٨ و ٣٤ی سوپای تورکیا دەورە دران و ناچار بوون لە ڕێگەی [[یوکاری دەمیرکاپی]] بەرەو [[ئێران]] پاشەکشە بکەن.<ref>Bulut, ibid, p. 80. (in Turkish)</ref><ref>Bulut, ibid, p. 83. (in Turkish)</ref><ref>Faik Bulut, Devletin Gözüyle Türkiye'de Kürt İsyanları, Yön Yayıncılık, 1991, p. 79. (in Turkish)</ref> ==خۆییبوون== لە ١١ی حوزەیرانی ١٩٣٠، وەڵامە چەکدارییەکان بە سەرکردایەتیی [[ساڵح پاشا]] بۆ ڕاپەڕینەکە لەلایەن سوپای تورکیاوە دژی یاخیبووەکانی ئاگری دەستی پێ کرد. بەپێی [[وادی جەوایدە]]، [[خۆییبوون]]، ڕێکخراوی [[کۆردایەتی|ناسیۆنالیستی کوردیی]] کورمانجی کە ھەماھەنگیی ڕاپەڕینەکەی دەکرد، بەپەلە داوای یارمەتیی لە [[کورد|کوردان]] کرد. ئەوە ڕاپەڕینێکی کوردی بوو لەلایەن زۆربەی کوردانی [[کورمانجی]]، کە ژمارەیان زۆر زیاتر بوو لە [[قزڵباش]]ەکانی [[دێرسیم]]. ھەر بۆیە، بۆ بێزاریی [[تورکەکان]]، داواکاریی خۆییبوون لە بەرەیەکی بەرفراواندا وەڵام درایەوە بە ھێرشێکی پێچەوانە لە [[کێوی تندوورەک]]، [[ئیدر]]، [[ئەردیش]]، [[کێوی سوبحان]]، [[وان]] و [[بدلیس]]، کە تورکەکانی ناچار کرد بە شێوەیەکی کاتی ھێرشەکەیان دژی [[ئاگری]] ڕابگرن. لە تەممووزدا، [[خۆییبوون]] بڕیاری دا لە شەوی ٤–٥ی ئابدا ھێزی کۆمەک لە سووریاوە بۆ ڕاپەڕینەکە بنێرێت. دەبوو پێنج گرووپی جیاواز لەلایەن [[ھاجۆ ئاغا،]] [[قەدری جەمیلپاشا]]، [[خەمیل کوڕی ئیبراھیم پاشا]]، [[ڕەسووڵ ئاغا محەممەد]] لە ناوچەی [[بۆتان]] و مستەفا و [[بۆزان شاھین]] سەرکردایەتی بکرێن. بەڵام پلانەکە وەک ئەوەی بڕیاری لێ درابوو جێبەجێ نەکرا، و سێ لە ھێزە کۆمەکەکان گەڕانەوە دوای ئەوەی ھەستیان بە ماندووبوونی پیاوەکانیان کرد.<ref>https://books.google.com/books/about/A_People_Without_a_Country.html?hl=ar&id=W78I4hK0JLQC</ref><ref>Paul J. White, Primitive rebels or revolutionary modernizers?: the Kurdish national movement in Turkey, Zed Books, 2000, ISBN 978-1-85649-822-7, p. 78. (in English)</ref><ref>Gorgas, Jordi Tejel (2007). Le mouvement kurde de Turquie en exil: continuités et discontinuités du nationalisme kurde sous le mandat français en Syrie et au Liban (1925–1946) (in French). Peter Lang. pp. 257–258. ISBN 978-3-03911-209-8.</ref> ===دوایین ھێرش دژی کێوی ئاگری=== تا کۆتاییی ھاوینی ١٩٣٠ [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا]] پێگەکانی کوردی لە دەوروبەری [[کێوی ئارارات|کێوی ئاگری]] لە ھەموو ئاراستەکانەوە بۆردوومان دەکرد. بەپێی ژەنەڕاڵ [[ئیحسان نووری پاشا|ئیحسان نووری]]، باڵادەستیی سەربازیی ھێزی ئاسمانیی تورکیا کوردانی بێ ورە کرد و بووە ھۆی خۆبەدەستەوەدانیان.<ref>(Olson 2000, p. 81)</ref> لە ماوەی ڕاپەڕینەکەدا، ھێزی ئاسمانیی تورکیا ھەروەھا بۆردومانی چەندین ھۆز و گوندنشینی کوردی کرد. بۆ نموونە، ھۆزەکانی [[ھالیکانلی]] و [[ھەرکی]] لە ١٨ی تەممووز و ٢ی ئاب، بە ڕیزبەندی، بۆردوومان کران. گوندە یاخیبووەکان بە بەردەوامی لە ٢–٢٩ی ئاب بۆردومان کران. لە ١٠–١٢ی حوزەیران پێگەکانی کورد بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆردومان کران، و ئەمەش کوردەکانی ناچار کرد بەرەو پێگە بەرزەکانی دەوروبەری کێوی ئاگری پاشەکشە بکەن. لە ٩ی تەممووز ڕۆژنامەی «[[جمھوریەت (ڕۆژنامە)|جومھوریەت]]» ڕای گەیاند کە ھێزی ئاسمانیی تورکیا [[بۆمب]] بەسەر کێوی ئاگریدا «دەبارێنێت». ئەو کوردانەی لە بۆردوومانەکان ڕزگاریان ببوو، بە زیندوویی دەستگیر کران. لە ١٣ی تەممووز، ڕاپەڕین لە [[زیلان]] سەرکوت کرا. فەوجی ١٠–١٥ فڕۆکە بۆ تێکشکاندنی ڕاپەڕینەکە بەکارھێنران. لە ١٦ی تەممووز، دوو فڕۆکەی تورکی خرانە خوارەوە. بۆردومانی ئاسمانی بۆ چەند ڕۆژێک بەردەوام بوو و کوردەکانی ناچار کرد بەرەو بەرزیی ٥٠٠٠ مەتر (١٦٠٠٠ پێ) پاشەکشە بکەن. تا ٢١ی تەممووز، بۆردوومان چەندین قەڵای کوردی وێران کردبوو. لە ماوەی ئەم ئۆپەراسیۆنانەدا، سوپای تورکیا ٦٦٠٠٠ سەربازی کۆ کردەوە (بە پێچەوانەی ئەمە [[ڕۆبێرت و. ئۆڵسن]] لە بەرھەمێکی تردا ژمارەی ١٠٠٠٠–١٥٠٠٠ سەرباز دەدات، بەرھەمەکانی تریش ئەم ژمارانە باس دەکەن) و ١٠٠ [[فڕۆکە]]. دوایین ھێرشی گەورەی ڕاپۆرتکراوی کوردەکان لە ٢ی ئەیلوول ڕووی لە وان کرد. یاخیبووەکان وردە وردە بەھۆی ژمارەی زۆری سوپای تورکیا تێکشکێنران. شاڵاوەکە دژی کوردەکان تا ١٧ی ئەیلوولی ١٩٣٠ کۆتایی ھات.<ref>(Olson 2000, p. 83)</ref> ڕاپەڕینەکە لە ١٩٣١دا شکستی ھێنا، و تورکیا کۆنترۆڵی ناوچەکەی وەرگرتەوە.<ref>(Olson 2000, p. 84)</ref> ==دەرئەنجام== لەبەر ئەوەی سنووری نێوان [[تورکیا]] و [[ئێران]] بە تەنیشت [[کێوی ئارارات|کێوی ئاگری]]ی بچووکدا تا لووتکەکەی دەڕۆیشت، تورکیا نەیدەتوانی ڕێگری لە شەڕکەرە کوردەکان بکات لە بەزاندنی سنوور لەو شوێنەدا. بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە تورکیا داوای کرد کە تەواوی کێوەکەی بۆ چۆڵ بکرێت. لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٣٢، فارس و تورکیا ڕێککەوتنامەی پەیوەست بە دیاریکردنی سنووری نێوان فارس و تورکیایان (ناوی فەرمی بە فەڕەنسی «ئاکۆرد ڕێلاتیف ئا لا فیکساسیۆن دێ لا لیگنە فرۆنتیێر ئێنترێ لا پێرسێت ئێ لا تورکی») لە [[تاران]] واژوو کرد. تورکیا کۆنترۆڵی تەواوی بەسەر چیاکانی ئاگریی بچووک و ئاگری و خاکی نێوان گوندی ئەرمەنیی [[گویربەران]] و [[کوچ داغ]] وەرگرت. وەک قەرەبوو، وڵاتی فارس نەوەد میلی چوارگۆشەی لە نزیک [[قۆتور]] دەست کەوت.<ref>Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press. ISBN 081563093X.</ref> فەرماندەی ڕاپەڕینەکە ڕۆڵی ھێزی ئاسمانیی تورکیای لە شکستپێھێنانی ڕاپەڕینی ئاگری لە [[پەرتووک]]ەکەیدا بە ناوی «لا ڕیڤۆڵت دێ لاگریدەغ» (ڕاپەڕینی کێوی ئاگری) بە بەڵگە کردووە.<ref>White, Paul J. (1995). "Ethnic Differentiation among the Kurds: Kurmancî, Kizilbash and Zaza". Journal of Arabic, Islamic & Middle Eastern Studies. 2 (2): 67–90.</ref><ref>https://press.syr.edu/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{کۆماری ئارارات}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Ararat rebellion}} [[پۆل:ناڕەزایییەکان و سەربزێوییەکانی کورد]] [[پۆل:ڕەگەزپەرستی لە تورکیا]] [[پۆل:سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا]] [[پۆل:یاخیبوونی ئارارات]] [[پۆل:چەوساندنەوەی کوردەکان لە تورکیا]] 95zqevhmbj6c5t7dsfvjydd9k0w4v7l 0 174439 1572245 1571016 2026-04-04T18:46:10Z 1silent scientist 51740 1572245 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا | partof = | image = | caption = | date = | place = [[تورکیا]]، [[عێراق]] ([[باشووری کوردستان]]) | status = بەردەوام * چەند سەربزێویی گەورە شکستی ھێنا لەماوەی ١٩٢٠–٣٧ * [[ناکۆکیی تورکیا و کورد (١٩٧٨ - ئێستا)]] (١٩٨٤-ئێستا) | combatant1 = {{flagicon image|Ottoman flag alternative 2.svg|size=20px}} [[حکوومەتی نەتەوەیی ئەنجومەن مەزن]] <small>(١٩٢٠–١٩٢٣)</small>---- {{flag|Turkey}} <small>(لەدوای ١٩٢٣)</small> * ھەندێک لە ھۆزەکانی کورد (<small>لەدوای ٢٠١٥</small>)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|سەردێڕ=Turkey’s Kurdish tribes call PKK to leave country|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220172411/http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref name="dailysabah.com1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dailysabah.com/politics/2015/09/09/kurdish-people-unite-against-terror-tribe-of-65000-pledge-to-stand-up-against-pkk|سەردێڕ=Kurdish people unite against terror: Tribe of 65,000 pledge to stand up against PKK|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/|سەردێڕ=Erdogan’s new Kurdish allies – Kurdish Institute|وێبگە=www.kurdishinstitute.be|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170118033043/http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | combatant2 = ھۆزی قۆچگری {{ھن}}Ginyan Tribe{{ھن}}جڤاتی بەرزبوونەوەی کوردستان ---- ھۆزەکانی کورد: * [[زازا]] [[سوننە]]کان * [[کرمانج]] ** ھۆرمەکان ** لۆلان ---- {{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[کۆماری ئارارات]] (١٩٢٧–١٩٣٠) * [[خۆییبوون]] ---- ھۆزەکانی [[دێرسیم]] ---- {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (لەدوای ١٩٧٨) * {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] * {{flagicon image|HPG Flag.svg|border=}} [[ھێزەکانی پاراستنی گەل]] * {{flagicon image|Flag of YJA-Star.svg|border=}} [[Free Women's Units|YJA-STAR]] [[YDG-H]] (لەدوای ٢٠١٣) * {{flagicon image|Flag of the YPS - Horizontal.svg|border=no}} [[یەکەکانی پاراستنی مەدەنی|YPS]] (لەدوای ٢٠١٥) * [[YPS-Jin]] (لەدوای ٢٠١٦) {{flagicon image|InfoboxTAK.png}} [[بازەکانی ئازادی کوردستان]] (لەدوای ٢٠٠٤) | commander1 = [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]{{ھن}}[[Nureddin Pasha]]{{ھن}}[[Major|Binbaşı]] ---- [[Kâzım İnanç]]{{ھن}}[[Mürsel Bakû]]{{ھن}}[[Naci Eldeniz]] ---- [[عیسمەت ئینۆنو]]{{ھن}}[[کازم ئۆربای]]{{ھن}}{{illm|عەبدوڵڵا ئەلپدۆغان|diq||tr}} ---- [[فەوزی چاکماق]]{{ھن}}[[İbrahim Tali Öngören]]{{ھن}}[[İzzettin Çalışlar]]{{ھن}}[[Salih Omurtak]] ---- [[Osman Pamukoğlu]]{{ھن}}[[Kenan Evren]]{{ھن}}[[Turgut Özal]]{{ھن}}[[Süleyman Demirel]]{{ھن}}[[Ahmet Necdet Sezer]]{{ھن}}[[Bülent Ecevit]]{{ھن}}[[Mesut Yılmaz]]{{ھن}}[[Necmettin Erbakan]]{{ھن}}[[Tansu Çiller]]{{ھن}}[[Işık Koşaner]]{{ھن}}[[İlker Başbuğ]]{{ھن}}[[Yaşar Büyükanıt]]{{ھن}}[[Hilmi Özkök]]{{ھن}}[[Hüseyin Kıvrıkoğlu]]{{ھن}}ئیسماعیل حەقی تەکچە{{ھن}}[[Doğan Güreş]]{{ھن}}[[Necip Torumtay]]{{ھن}}[[Necdet Üruğ]]{{ھن}}[[Nurettin Ersin]]{{ھن}}[[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]]{{ھن}}[[ئەحمەد داودئۆغڵو]]{{ھن}}حۆلووسی ئاکار | commander2 = Alişan Bey{{Surrendered}}<ref name="genelkurmay">Türk İstiklal Harbi, Edition VI, ''İstiklal Harbinde Ayaklanmalar'', T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Resmî Yayınları, 1974, page 281</ref>{{ھن}}[[نووری دەرسیمی]] ---- [[خالید بەگێ جبری]]{{Executed}} [[شێخ سەعید|شێخ سەعیدی پیران]]{{Executed}} ---- {{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[ئیحسان نووری پاشا]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[Ibrahim Heski]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[فەرزەندە بەگێ حەسەنی]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[Halis Öztürk]] ---- [[سەید ڕەزا]]{{POW}}{{Executed}}{{ھن}}کامەر ئاغا (یوسوفان){{ھن}}جەبرائیل ئاغا (دێمەنان){{ھن}}کامەر ئاغا (حەیدەران){{ھن}}{{illm|Alîşêr|diq|Alişêr|ku|Elîşêr|tr|Alişir}}{{KIA}}{{ھن}}زەریفە{{KIA}} ---- [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]{{POW}}{{ھن}}[[Şemdin Sakık]]{{POW}}{{ھن}}[[عوسمان ئۆجەلان]]{{ھن}}[[مەحسووم کۆرکماز]]{{KIA}}{{ھن}}[[نزامەتین تاش]]{{ھن}}[[مەزڵووم دۆغان|مەزڵوم دۆغان]]{{ھن}}[[کانی یەڵماز]]{{ھن}}[[حوسێن یەڵدیریم]]{{ھن}}[[ھاکی کارەر]]{{KIA}}{{ھن}}Halil Atac{{ھن}}[[موراد قەرەیلان]]{{ھن}}[[باھۆز ئەرداڵ]]{{ھن}}[[جەمیل بایک]]{{ھن}}[[مستەفا کاراسو]]{{ھن}}[[دووران کاڵکان]]{{ھن}}[[Ali Haydar Kaytan]] | strength1 = قۆچگری: ٣٬١٦١–٣١٬٠٠٠ سەرباز ---- شێخ سەعیدی پیران: ٢٥٬٠٠٠–٥٢٬٠٠٠ کەس ---- کۆماری ئارارات: ١٠٬٠٠٠–٦٦٬٠٠٠ کەس ---- دەرسیم: ٥٠٬٠٠٠ کەس<ref name="McDowall209">David McDowall, ''A modern history of the Kurds'', I.B.Tauris, 2002, {{ISBN|978-1-85043-416-0}}, p. 209.</ref> ---- [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]]: ٦٣٩٬٥٥١:<ref name=aktifhaber>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NEWS FROM TURKISH ARMED FORCES|ناونیشان=http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|بڵاوکەرەوە=Turkish Armed Forces|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105231107/http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref>{{ھن}}[[جەندرمە|فەرمانداریی گشتیی جەندرمە]]: ١٤٨٬٧٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey's Paramilitary Forces |ئیش=Orbat |پەڕە=٣٣|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |format=PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090327045138/http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٠٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref>{{ھن}}[[پۆلیس]]: ٢٢٥٬٠٠٠{{ھن}}پاسەوانی گوند: ٦٠٬٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mysinchew.com/node/37882|سەردێڕ=Turkey's 'village guards' tired of conflict|بڵاوکەرەوە=My Sinchew|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100421094821/http://www.mysinchew.com/node/37882|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} '''سەرجەم: ٩٤٨٬٥٥٠'''{{ھن}}<small>(not all directly involved in the conflict)</small> | strength2 = قۆچگری: ٣٬٠٠٠–٦٬٠٠٠ چەکدار ---- شێخ سەعیدی پیران: ١٥٬٠٠٠ چەکدار<ref name="olson1989">Olson, 1989, page 107</ref> ---- کۆماری ئارارات: ٥٬٠٠٠–٨٬٠٠٠ چەکدار<ref name="bidwell1997">[[Robin Leonard Bidwell]], Kenneth Bourne, Donald Cameron Watt, Great Britain. Foreign Office: ''British documents on foreign affairs--reports and papers from the Foreign Office confidential print: From the First to the Second World War. Series B, Turkey, Iran, and the Middle East, 1918–1939, Volume 32'', University Publications of America, 1997, page 82.</ref> ---- دەرسیم: ٦٬٠٠٠ چەکدار<ref>[[Osman Pamukoglu|Osman Pamukoğlu]], ''Unutulanlar dışında yeni bir şey yok: Hakkari ve Kuzey Irak dağlarındaki askerler'', Harmoni Yayıncılık, 2003, {{ISBN|975-6340-00-2}}, p. 16. {{in lang|tr}}</ref> ---- [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]: ٤٬٠٠٠–٣٢٬٨٠٠<ref name="fas">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fas.org/irp/world/para/pkk.htm|سەردێڕ=Kurdistan Workers' Party (PKK)|بڵاوکەرەوە=[[Federation of American Scientists]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٤|یەکەم=John|دوایین=Pike|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080428065853/http://www.fas.org/irp/world/para/pkk.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=Sabah>{{بیرخستنەوەی وێب|agency=Sabah News Agency|ناونیشان=http://www.sabah.com.tr/galeri/turkiye/iste-pkkli-hainlerin-il-il-dagilimi/85|سەردێڕ=The PKK in Numbers |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | casualties1 = قۆچگری ---- شێخ سەعیدی پیران: نەزانراو ---- ئارارات: نەزانراو ---- نەزانراو: ١١٠ کوژراو ---- ناکۆکیی تورکیا و کورد (١٩٧٨ - ئێستا): ٧٬٢٣٠ | casualties2 = قۆچگری: ٥٠٠ چەکدار کوژرا<ref name="apak">Hüseyin Rahmi Apak, ''Türk İstiklâl Harbi – İç ayaklanmalar: 1919–1921'', 1964, C.VI, Genelkurmay Basımevi, pages 163-165</ref> ---- شێخ سەعیدی پیران: نادیار ---- ئارارات: نادیار ---- دەرسیم: ١٠٬٠٠٠–١٣٬١٦٠ کوژراو (بەزۆری مەدەنی) ---- ناکۆکیی تورکیا و کورد (١٩٧٨ - ئێستا): ٣١٬٨٧٤<ref name=nearly7000/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages|سەردێڕ=Turkey counts cost of conflict as Kurdish militant battle rages on|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111191845/https://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کوژراو | casualties3 = Said revolt: 15,000–20,000<ref>''The Militant Kurds: A Dual Strategy for Freedom'', Vera Eccarius-Kelly, page 86, 2010</ref> to 40,000–250,000 civilians killed<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ethesis.helsinki.fi/julkaisut/val/sospo/vk/koivunen/theinvis.pdf |سەردێڕ=(page 104) |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012052731/http://ethesis.helsinki.fi/julkaisut/val/sospo/vk/koivunen/theinvis.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}Ararat revolt: 4,500 civilians killed{{ھن}}Kurdish-Turkish conflict (١٩٧٨-ئێستا): 6,741<ref name=nearly7000>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|سەردێڕ=Nearly 7,000 civilians killed by PKK in 31 years|یەکەم=Yeni|دوایین=Şafak|وێبگە=Yeni Şafak|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011091853/http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> to 18,000-20,000<ref name="executions">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.sddt.com/News/article.cfm?SourceCode=20040126cg|سەردێڕ=Federal Judge Rules Part Of Patriot Act Unconstitutional|agency=Associated Press|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150911000425/http://www.sddt.com/News/article.cfm?SourceCode=20040126cg|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Visweswaran|یەکەم١=edited by Kamala|سەردێڕ=Everyday occupations experiencing militarism in South Asia and the Middle East|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press|شوێن=Philadelphia|ژپنک=٠-٨١٢٢-٠٧٨٣-١|پەڕە=١٤|edition=1st|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pGcUBAAAQBAJ}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Romano|یەکەم١=David|سەردێڕ=The Kurdish nationalist movement: opportunity, mobilization and identity|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge|ژپنک=٠-٥٢١-٦٨٤٢٦-٩|پەڕە=٨١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ohSNu6bidEQC}}</ref><ref name="wounded">[http://www.kurdishaspect.com/doc122107AD.html Turkey, US, and the PKK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413175202/http://www.kurdishaspect.com/doc122107AD.html |date=2016-04-13}}, 21 December 2007</ref> civilians killed '''سەرجەم: ١٠٠٬٠٠٠+ کوژراون''' }} '''سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا''' ئاماژە دەکات بۆ [[سەربزێوی]]یەکانی [[نەتەوەپەرستی]] [[کورد]] لە [[تورکیا]]، لە [[شەڕی سەربەخۆیسی تورکیا]] و تێپەڕین لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بۆ دەوڵەتی تورکیای نوێ دەست پێ دەکات و ھەتا ئێستا ناکۆکی کورد-تورکیا بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Orhan|یەکەم١=Mehmet|سەردێڕ=Kurdish Rebellions and Conflict Groups in Turkey during the 1920s and 1930s|journal=Journal of Muslim Minority Affairs|ناونیشان=https://www.academia.edu/2586279/Kurdish_Rebellions_and_Conflict_Groups_in_Turkey_during_the_1920s_and_1930s|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١|شوێن=en}}</ref> == مێژوو == === شۆڕشی قۆچگری (١٩٢٠) === ڕووداوەکانی شۆڕش لە ساڵی ١٩٢٠ لە ناوچەیەک لە [[دێرسیم]] دەستی پێکرد، ئەندامانی ڕێکخراوێک کە بە [[کۆمەڵەی تەعالی کوردستان]] ناسرابوو پلانیان بۆ داڕشتبوو.<ref>{{Harvard citation|van Bruinessen|1978|p=446}} (footnote 35) and {{Harvard citation|Olson|1989|pp=26–33}}</ref> ئەم شۆڕشە بە دیاریکراوی بە چەند ھۆکارێک شکستی ھێنا. لە ڕاستیدا، زۆرێک لە سەرکردە ھۆزەکانی دێرسیم بەردەوام بوون لە پشتگیریکردنی کەمالییەکان - پێیان وابوو [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]] «پارێزەرە» دژی شەپۆلە ئایینییە [[سوننە|سوننەکان]]، و ھەندێکیان لە [[کوردانی باکووری کوردستان|کوردانی کورمانجی]] بوون.<ref>{{Harvard citation|van Bruinessen|1978|pp=374–75}}</ref> زۆربەی کوردە کورمانجییەکان ئەو ڕاپەڕینەیان بە تەنھا بە عەلەوی دەزانی، بۆیە گرنگییان پێ نەدەدا. دەنگۆ سەبارەت بە کۆماری نوێی تورکیا دوای [[ڕاپەڕینی قۆچگری]] بڵاوبووەوە، و سەبارەت بە ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی [[تورکیا]]، بە شێوەیەکی سنووردار لە «[[ئۆتۆنۆمی]]» بۆ کورد لە ناوچە کوردییەکانی ناوەند لە [[کوردستان]]. ھەموو ئەمانە لە [[پەیمانی لۆزان]]دا نەمان. کوردەکان لە ساڵی ١٩٢٥دا بەھۆی نائومێدییەوە دیسانەوە ڕوویان لە ململانێی چەکداری کردەوە، بە سەرکردایەتیی زانای ئایینی لە تایفەی [[زازا]]، [[شێخ سەعید]]، بەڵام بە ڕێکخستنی ڕێکخراوێکی نەتەوەیی کوردیی نوێ بە ناوی ئازادی بوو. === شۆڕشی شێخ سەعید (١٩٢٥) === شۆڕشی شێخ سەعید شوێنێکی سەرەکی لە مێژووی ڕاپەڕینی [[کورد]] لە تورکیادا دەگرێت، ئەو شۆڕشەی لە ساڵی ١٩٢٥ لە [[کوردستان]]، بە سەرکردایەتیی [[شێخ سەعید]] دەستی پێکرد. دژایەتییەکانی [[کەمالیزم|کەمالییەکان]] و ڕەوتە [[عەلمانی]]یە توندڕەوەکانی ڕژێمی تورکیا و پرۆسەکانی سڕینەوەی ناسنامەی [[کورد]]ی ڕێگەیان خۆشکرد بۆ ڕاپەڕینی زیاتری کورد. [[شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران|شۆڕشی شێخ سەعید]] لە شوباتی ١٩٢٥ دەستی پێکرد. زۆربەی بەشداربووە کوردەکان لە شەڕکەرانی [[زازا]] بوون، و ژمارەیان گەیشتە ١٥ ھەزار شەڕکەری کورد لە بەرامبەر ٥٢ ھەزار لە ھێزەکانی [[ژەندرمە|جەندەرمە]]ی [[تورکیا]]. شۆڕشەکە لە سنووری [[پارێزگای ئامەد]] و شاری [[مێردین]]دا بڵاوبووەوە. شۆڕشی شێخ سەعید یەکەم شۆڕش بوو کە لەسەر ئاستێکی فراوان لەلایەن نەتەوەی کوردەوە لە تورکیادا ھەڵگیرسا. کۆمەڵەی کوردیی سەربەخۆ، ئازادی، ئەم شۆڕشەی بە شێوەیەکی بنەڕەتی ڕێکخست. مەبەستی ئازادی ڕزگارکردنی کورد بوو لە چەوسانەوەی تورکیا، و دابینکردنی کەشێکی ئازادی بۆ کورد، و پەرەپێدانی دەوڵەتەکە. ڕاپەڕینەکە بە خێرایی لە ئازاری ١٩٢٥ کۆتایی ھات. شێخ سەعید و ھەموو سەرکردە ڕێکخەرەکانی شۆڕشەکە لە ٢٩ی حوزەیراندا لەسێدارە دران. زنجیرەیەک ھێرش بۆ سەر سەربازگە تورکییەکان لە [[پالۆ]] و [[مەلەتی]] دوای کەوتنی شێخ عەبدولڕەحمان (برای شێخ سەعید) لە ساڵی ١٩٢٧ دەستی پێکرد. یاخیبووان توانییان شارەکانی [[لایس]] و [[چەولیگ]] کۆنترۆڵ بکەن؛ و بەرزایییەکانی باشووری ئەرزەڕۆمیان داگیرکرد. ھێزە سەربازییەکانی تورکیا ھێرشی ئاسمانییان دژی شۆڕشگێڕان لە ماردین بەکارھێنا. شۆڕشگێڕان ھێرشیان کردە سەر ناوچەی دۆغبایەزید. برای شێخ سەعید ھەوڵیدا تۆڵە لە حکوومەتی تورکیا بکاتەوە بە ھێرشکردنە سەر چەندین بنکەی سەربازیی تورکیا لە کوردستان. ھیچ شتێکی بەردەوام بەدەست نەھات. شۆڕشگێڕان دوای گەیشتنی ھێزی سەربازیی تورکیا بۆ ناوچەکە پاشەکشەیان کرد.<ref name="Olson79">{{Harvard citation|Olson|2000|p=79}}</ref> شۆڕشەکە شکستی ھێنا، و بزووتنەوەی ئیحسان نووری پاشا لە ١٩٢٩دا دەستی بەسەر ڕووبەرێکی فراوانی کوردیدا گرت، و ڕاپەڕینەکە لە ساڵی ١٩٣٠دا کۆتایی ھات. === ڕاپەڕینی ئارارات === دەوڵەتی ئارارات دەوڵەتێکی کوردیی بانگەشەکراو بوو. ئارارات لە ڕۆژھەڵاتی تورکیای مۆدێرن، لە ناوەندی [[پارێزگای ئاگری]] ھەڵکەوتووە. سەربەخۆیی [[کۆماری ئارارات]] لە ساڵی ١٩٢٧ ڕاگەیەندرا، لە کاتی شەپۆلێکی ڕاپەڕینی کورد لە باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا. ڕاپەڕینەکە بە سەرکردایەتیی [[ئیحسان نووری پاشا]] بوو؛ بەڵام دانپێدانانی وڵاتانی دیکەی بەدەست نەھێنا، و پێشینەیەکی پاڵپشتی [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]] نەبوو. ھێزە ئاسمانییەکانی تورکیا پێگەکانی کوردیان لە دەوروبەری کێوی ئارارات لە ھەموو لایەکەوە تا کۆتایی ھاوینی ١٩٣٠ بۆردومان کرد. بە گوتەی لیوا ئیحسان نووری پاشا، باڵادەستیی سەربازیی [[ھێزە ئاسمانییەکانی تورکیا]] ورەی کوردی شکاند و بووە ھۆی خۆبەدەستەوەدانیان. [[کۆمەڵکوژیی زیلان|ڕاپەڕینی زیلان]] لە ١٣ی تەممووزدا سەرکوتکرا. ھێزە ئاسمانییەکانی تورکیا پۆلێکی پێکھاتوو لە ١٠–١٥ فڕۆکەی جەنگییان بۆ تێکشکاندنی شۆڕشەکە بەکارھێنا. کوردەکان دوو فڕۆکەی تورکیایان لە ١٦ی تەممووزدا خستە خوارەوە و فڕۆکەوانەکانیان کوشت. بۆردوومانی ئاسمانی چەند ڕۆژێکی خایاند، کە ھێزە کوردییەکانی ناچار کرد بۆ بەرزی ٥ ھەزار مەتر پاشەکشە بکەن.<ref>{{Harvard citation|Olson|2000|p=82}}</ref> بۆردوومانی تورکیا تا ٢١ی تەممووز ژمارەیەک قەڵای کوردی تێکشکاند. ھێزەکانی تورکیا لە ماوەی ئەم ئۆپەراسیۆنانەدا بە نزیکەی ٦٦ ھەزار سەرباز و ١٠٠ فڕۆکەی جەنگی پێشڕەوییان کرد.<ref>{{Harvard citation|Olson|2000|p=86}}</ref> ھەڵمەتە ڕێکخراوەکە دژی کوردەکان لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٣٠ کۆتایی ھات.<ref>{{Harvard citation|Olson|2000|p=88}}</ref> [[ڕاپەڕینی ئاگری|ڕاپەڕینی ئارارات]] لە ساڵی ١٩٣١دا تێکشکێنرا، و کۆنترۆڵی [[تورکیا]] بەسەر ناوچەکەدا بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ | مسار = http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=14198 | ناونیشان = The Kurdish issue in Turkey need political solution|سەردێڕ=Generational differences in political mobilization among Kurdish forced migrants | کۆتایی = Abdulla | یەکەم = Mufid | ڕێکەوت = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧| عمل = Kurdish Media | تاريخ الوصول = 2008-08-01 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20071228164624/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=14198 | تاريخ أرشيف = 2007-12-28 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<!-- back-up: http://www.iraqupdates.com/p_articles.php/article/23347 --></ref> === ڕێکارە حکوومییەکان دوای ١٩٣٧ === باری نائاسایی بەسەر باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]]دا سەپێنرا دوای سەرکوتکردنی کۆتا شۆڕشەکانی کورد لە ١٩٣٧. [[حکوومەتی تورکیا]] دوای وێرانکردنی گوندەکان و ڕاگواستنی بەکۆمەڵ، ھانی نیشتەجێبوونی [[ئەلبانییەکان]]ی [[کۆسۆڤۆ]] و [[ئاشوورییەکان]]ی دا لە ناوچە کوردییەکان؛ بۆ گۆڕینی پێکھاتەی ئەتنی ناوچەکە. سوپای تورکیا ئەم ڕێکارانەی دوای شۆڕشە ھەرە توندوتیژەکانی ڕاپەڕینەکانی پێشوو گرتەبەر.<ref name="Dahlman2002">{{استشهاد بدورية محكمة|مسار=http://people.cas.sc.edu/dahlmanc/Dahlman%202002%20Political%20Geography%20of%20Kurdistan.pdf|doi=10.2747/1538-7216.43.4.271|مؤلف=Dahlman, Carl|صحيفة=Eurasian Geography and Economics|المجلد=43|العدد=4|صفحات=271–299|سنة=2002|عنوان=The Political Geography of Kurdistan|تاريخ الوصول=2008-06-30|تنسيق=PDF|url-status=dead|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20081003071614/http://people.cas.sc.edu/dahlmanc/Dahlman%202002%20Political%20Geography%20of%20Kurdistan.pdf|تاريخ أرشيف=2008-10-03}}</ref> بەپێی لێدوانەکانی پارتی کۆمۆنیستی کوردی، زیاتر لە ١٫٥ ملیۆن کورد لە نێوان ساڵانی ١٩٢٥ و ١٩٣٨دا ڕاگوێزران و کۆمەڵکوژ کران. ئاگر لە گوند و بیناکان بەردرا بۆ سەرکوتکردنی دانیشتووانی کورد. بیانییەکان لە سەردانیکردنی تەواوی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی [[فورات]] تا ساڵی ١٩٦٥ قەدەغە کران بۆ ڕێگری لە ھەر کاریگەرییەکی نەرێنی لەسەر ناوبانگی نێونەتەوەیی [[تورکیا]]، و تا ساڵی ١٩٥٠ ناوچەکە لەژێر گەمارۆی سەربازیدا مایەوە. زمانی [[کوردی]] قەدەغە کرا و وشەکانی وەک «[[کورد]]» و «[[کوردستان]]» لە [[فەرھەنگ]] و [[پەرتووک]]ەکانی مێژوودا سڕانەوە، و ئاماژە بە کوردەکان کرا بە نازناوی «تورکی چیایی».<ref>[[جرارد شالياند]]، A.R. Ghassemlou, M. Pallis, ''A People Without A Country'', 256 pp. , Zed Books, 1992, {{ردمك|1-85649-194-3}}, p.58</ref> <blockquote>«تورکەکان، کە لەم دواییانەدا بۆ بەدەستھێنانی ئازادی تێدەکۆشان، ڕووبەڕووی کوردەکان بوونەوە، کە بەدوای ئازادی خۆیاندا دەگەڕان. مرۆڤ سەری سووڕدەمێنێت لە گۆڕانی نەتەوەخوازی بەرگریی بۆ نەتەوەخوازییەکی توندوتیژ، و گۆڕانی جەنگی ئازادی بۆ زاڵبوون بەسەر کەسانی تردا.» - جەواھیر لال نەھرۆ، لە وەڵامی شۆڕشە کوردییەکان لە دەوڵەتی سەرەتایی تورکیادا.</blockquote> === ململانێی کوردی-تورکی (١٩٧٨–ئێستا) === نەتەوەخوازیی کوردی لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا زیندوو بووەوە کاتێک چەپ و ڕاست لە سیاسەتی تورکیادا تووشی پێکدادان بوون، و [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) بۆ داواکردنی دەوڵەتێکی کوردی سەربەخۆ پێکھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | مسار = https://fas.org/irp/world/para/pkk.htm | عنوان = Kurdistan Workers' Party (PKK) | تاريخ = 2004-05-21 | ناشر = [[اتحاد العلماء الأمريكيين]] | تاريخ الوصول = 2008-08-23 | الأخير = Pike | الأول = John |مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20191120043946/https://fas.org/irp/world/para/pkk.htm|تاريخ أرشيف=2019-11-20}}</ref> پارتی کرێکارانی کوردستان ئامانجەکانی خۆی بۆ ڕزگارکردنی بەشێک لە [[کوردستان]] لە چەوسانەوەی [[کۆلۆنیالیزم|داگیرگەیی]] و دامەزراندنی دەوڵەتی کوردستانی [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستی]] سەربەخۆی یەکگرتوو ڕاگەیاند. ئەو بیرۆکەیە سەرنجی توێژە ھەژارەکانی گەلی کوردی ڕاکێشا و پارتی کرێکاران بووە تاکە پارت کە پەیوەندییە خێڵەکییەکان زاڵ نەبن بەسەریدا. سەرۆکی پارتەکە، [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]، شانازی بە ڕەچەڵەکە سادەکەیەوە دەکرد. ململانێکە بە دژایەتیکردنی [[کۆلۆنیالیزم]] ناسرا، بۆیە توندوتیژی ڕووی لە ھاوکارەکان کرد، وەک سەرۆک خێڵە کوردەکان کە بە دڵسۆزی بۆ دەوڵەتی [[تورکیا]] ناسراون، و ھەروەھا دژی ڕێکخراوە ڕکابەرەکانیش. کودەتای سەربازی لە ساڵی ١٩٨٠ بووە ھۆی قۆناغێک لە سەرکوتکردن و لەناوبردنی زۆربەی ڕێکخراوە [[جەپڕەوی|چەپە]] کوردییەکان. تەنھا [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] لەو ھەڵمەتانە ڕزگاری بوو، و دوای کودەتایەکە فراوانتر بوو. پارتەکە دەستی بە جەنگی [[پارتیزان]]ی کرد بە زنجیرەیەک ھێرش بۆ سەر ھێزەکانی تورکیا و بنکەکانی پۆلیس، و بەھۆی بەرگرییەکەی بەرامبەر ئاڵنگاریی سوپای تورکیا، جەماوەرییەکی زۆری لە نێوان گەلی کورددا بەدەستھێنا. پارتەکە لە سەرەتای ١٩٩٠دا ئیدارەی تایبەتی خۆی لە ناوچە گوندنشینەکاندا دامەزراند. لەو ماوەیەدا ئامانجەکانی پارتەکە لە سەربەخۆیی تەواوی کوردییەوە گۆڕا بۆ گفتوگۆی سازش لەگەڵ حکوومەتی تورکیا، بەتایبەتی دوای بەڵێنە ناڕاستەوخۆکانی سەرۆک [[تورگوت ئۆزال]]. ھێزە سەربازییەکانی تورکیا دوای مردنی لەناکاوی ئۆزال ھەڵمەتەکانیان بۆ سەر بنکەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان چڕتر کردەوە. ئەو ڕێکارانە سەرکەوتوو بوون لە دابڕانی پارتی کرێکارانی کوردستان لە مەدەنییەکان، و کەمکردنەوەی جەنگە پارتیزانییەکان لەسەر چیاکان. فشاری تورکیا بۆ سەر [[سووریا]] بووە ھۆی دەرکردنی ئۆجەلان و دەستگیرکردنی لەلایەن ھێزە تایبەتەکانی تورکیا لە کینیا لە ساڵی ١٩٩٩. بارودۆخەکە ئارام بووەوە و لە ساڵی ٢٠١٤دا ئاگربەست دەستی پێکرد، بەڵام بەھۆی [[گەمارۆی کۆبانی]]وە ململانێکان دیسانەوە دەستیان پێکردەوە.<ref>van Bruinessen, Martin. ''[http://igitur-archive.library.uu.nl/let/2007-0312-083811/UUindex.html The Kurdish movement: issues, organization, mobilization] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724173136/http://igitur-archive.library.uu.nl/let/2007-0312-083811/UUindex.html|date=2011-07-24}}'', Newsletter of the Friends of the International Institute for Social History, No.8, 2004, pp.6-8</ref> تورکیا لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا دەستی بە بەرنامەی تواندنەوەی زۆرەملێی گەلی کورد کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|مسار الفصل=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/1999/JUL/policy.html|chapter=Kurdish Language Policy in Turkey|عنوان=Nationalism and Language in Kurdistan 1918-1985|تاريخ الوصول=2008-08-23|ناشر=Edwin Mellon Press|سنة=1992|صفحات=132–136;150–152|الأول=Amir|الأخير=Hassanpour}}</ref> ئەو ھەڵمەتانە لە ساڵی ١٩٨٤دا گەیشتنە لووتکە کاتێک پارتی کرێکارانی کوردستان دەستی بە ڕاپەڕین کرد دژی دەسەڵاتی تورکیا و ھێرشی کردە سەر ئامانجە سەربازی و مەدەنییەکانی [[تورکیا]]. لە سەرەتای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]ەوە نزیکەی ٣٧ ھەزار کەس کوژراون؛ بەڵام لەگەڵ گۆڕانی بارودۆخەکە و گەیشتنی پارتی داد و گەشەپێدان بۆ دەسەڵات، بارودۆخەکە باشتر بوو؛ و ململانێکان بۆ تەنھا ٣٠٠٠ شەڕکەر کەمبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ | مسار = http://www.chinadaily.com.cn/world/2007-10/19/content_6192126.htm | تاريخ الوصول = 2008-08-23 | عنوان = Turkish forces on high alert against PKK attacks | تاريخ = 2007-10-19 | عمل = [[وكالة أنباء شينخوا]] | ناشر = China Daily |مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20171012055202/http://www.chinadaily.com.cn/world/2007-10/19/content_6192126.htm|تاريخ أرشيف=2017-10-12}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی ڕاپەڕینی کوردان]] * [[ناکۆکیی تورکیا و کورد (١٩٧٨ - ئێستا)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|تورکیا|شەڕ|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish separatism in Turkey}} [[پۆل:ناڕەزایییەکان و سەربزێوییەکانی کورد]] [[پۆل:سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا]] [[پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان]] [[پۆل:ناکۆکیی تورکیا و کوردەکان]] [[پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی]] hoo2bna44uugusxddqmsl8v8vbhfjew 0 175159 1572404 1424272 2026-04-05T06:36:29Z CommonsDelinker 62 "Rewşan_genis_aci.png" سڕاوە؛ [[c:User:Krd|Krd]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: No permission since 28 March 2026. 1572404 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = ڕەوشان چەلیکەر | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{Birth date and age|1980|09|11}} | شوێنی لەدایکبوون = | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شێواز = | پیشە = گۆرانیبێژ، گۆرانینووس، کەمانژەن | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Rewşan Çeliker Kimdir? Nerelidir?|ناونیشان=https://www.xn--krtler-3ya.com/rewsan-celiker-kimdir-nerelidir.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kürtler.com|زمان=tr}}</ref>–ئێستا | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = {{URL|http://www.rewsanceliker.com}} | ئامێرە دیارەکان = }} '''ڕەوشان چەلیکەر''' ({{بە کوردیی باکووری|Rewşan Çeliker}}، یان ''ڕەوشەن'') [[گۆرانیبێژ]]، [[میوزیکژەن]]، [[گۆرانینووس]] و [[ڤایۆلین|کەمانژەنێکی]] [[باکووری کوردستان]] و [[تورکیا]]یە. لە دەڤەری [[تووختەوان]]ی سەر بە [[بدلیس|بەدلیس]] لە دایک بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی کورمانجی |سەردان = ١٠ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> == ژیان == ڕەوشان لە ساڵی ١٩٨٠ لە تووختەوانی سەر بە پارێزگای [[بدلیس|بەدلیس]] لەدایکبووە و ھەتا تەمەنی ١٣ ساڵی لە بەدلیس ژیاوە. لە منداڵییەوە خولیای میوزیک و گۆرانی و کاری ھونەری بووە، لە تەمەنی ١٣ ساڵییەوە لەگەڵ خێزانەکەی بەرەو [[مێرسین]] دەڕۆن، دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی، بەشی ڕاوێژکاری و ڕێنمایی دەروونی لە زانکۆی ئەنقەرە دەخوێنێت. لە ماوەی خوێندنی [[بەکالۆریۆس]]دا، چەلیکەر دەست دەکات بە ڕاھێنانی مۆسیقا و شانۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rewşan {{!}} Resmi Web Sitesi - Müzik sanatçısı Rewşan'ın internet sitesidir|ناونیشان=https://www.rewshan.com/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٤|زمان=tr-TR}}</ref> == بەرھەمەکان == === ٢٠١٨ === ==== ئاخ لێ وەسێ ==== * لۆ بەردە * ئاخ لێ وەسێ * دەستمالا من * خمخمێ تۆرەڤانێ * کراسێ تە === ٢٠٢٠ === ==== تۆڤ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رەوشەن چەلیكەر: زنجیرە كۆنسێرتێك بۆ ناساندنی ئەلبوومەكەم دەكەم|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/culture/30012020-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17126678026493&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rudaw.net/sorani/culture/30012020|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=www-rudaw-net.cdn.ampproject.org}}</ref> ==== * ئاخ ئەمان * گولیزەرا من * گولێ * یار بێزارێ * وەخت لازم بوو * باڤێم * تاخا فیلا * دەچم دەچم * وەسا دەخوازم * دنیا ھایە === ٢٠٢٣ === ==== ھەنار ==== * تو بخێر ھاتی * ئەڤ دەر ستەنبۆلە * دل مقابلێ دلە * بێری * ئەز ل ڤرم * چارمەدۆر * شەشێ سبێ === [[تاکەگۆرانی]] === * کراسێ تە * ئەزیزەکەم * بنگۆل * دەسمالا من (٢٠١٩) * کەڤر (٢٠٢٢) * یارێ (٢٠٢٢) === فیلمۆگرافی === * شم شمێ تۆرەڤان (٢٠١٧) * ئاخ لێ وەسێ (٢٠١٧) * لۆ بەردە (٢٠١٨) * ئۆرۆر (٢٠١٨) * سەلێمۆ لاۆ (٢٠١٨) * نوبار نوبار (٢٠١٨) * سینێ (٢٠١٨) * کراسێ تە (٢٠١٨) * ئەزیزەکەم (٢٠١٨) * بنگۆل (٢٠١٩) * نەورۆزە نەورۆزە (٢٠١٩) * دەستمالا من (٢٠١٩) * وەخت لازم بوو (٢٠٢٠) * گولێ (٢٠٢٠) === بەڵگەفیلم === * دەنگێ باکوور (٢٠٠٤) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ژن|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{پۆلی کۆمنز|Rewşan Çeliker}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری]] [[پۆل:خەڵکی تووختەوان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد]] [[پۆل:ژنە گۆرانیبێژەکان]] [[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:ژنە کوردەکانی تورکیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] 5fo7y79u8on24geeoz08urf25vnu4wo 0 178895 1572022 1571900 2026-04-04T12:02:27Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572022 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = تەنگاوی ھورمز | native_name = {{lang|fa|{{nq|تنگە ھرمز}}}}{{ھن}}{{lang|ar|مضیق ھرمز}} | native_name_lang = | other_name = | image = Straße von Hormuz.jpg | alt = | caption = وێنەی [[مانگی دەستکرد]] | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[کەنداوی فارس]]–[[کەنداوی عومان]] | group = | coordinates = {{coord|26|34|N|56|15|E|scale:1000000|display=title,inline}} | type = [[تەنگاو]] | etymology = | part_of = | inflow = | rivers = | outflow = | oceans = | catchment = | basin_countries = [[عومان]]، [[ئێران]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] | agency = | designation = | date-built = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | engineer = | date-flooded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | length = | width = | min_width = {{convert|21|nmi|km}} | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | salinity = | shore = | elevation = | temperature_high = | temperature_low = | frozen = | islands = [[دوورگەی ھورمز]]{{ھن}}[[دوورگەی قەشم]] | islands_category = | sections = | trenches = | benches = | cities = [[بەندەر عەباس]]{{ھن}}[[خەسەب]] | pushpin_map = Iran | pushpin_label_position = <!-- left, right, top or bottom --> | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | website = | reference = }} '''تەنگاوی ھورمز''' ({{IPAc-en|h|ɔr|ˈ|m|u:|z}} {{بە فارسی|تنگه هرمز}}، {{audio|Tangehye Hormuz.ogg|گوێ بگرە}}، {{بە عەرەبی|مَضيق هُرمُز}}) [[تەنگاو]]ێکە لە نێوان [[کەنداوی فارس]] و [[کەنداوی عومان]] ھەڵکەوتووە. ئەم تەنگاوە یەکێک لە گرنگترین ناوچە دەریایییەکان لە جیھاندایە.<ref name=oilpricecom01>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html |سەردێڕ=How Iran Plans To Bypass The World's Main Oil Chokepoint |بڵاوکەرەوە=Oilprice.com |نووسەر=Viktor Katona |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911081557/https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە باشووری [[ئێران]] و [[پارێزگای ھورمزگان]] و باکووری [[عومان]] و [[پارێزگای موسەندەم]] ھەڵکەوتووە.<ref name=dyke-20081002>{{بیرخستنەوەی کتێب|پەڕە=٢١٦|chapter-url=https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf |chapter=Transit Passage Through International Straits |نووسەر=Jon M. Van Dyke |سەردێڕ=The Future of Ocean Regime-Building |بڵاوکەرەوە=University of Hawaii |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|doi=10.1163/ej.9789004172678.i-786.50 |ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١٧٢٦٧٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807123128/https://www.law.hawaii.edu/sites/www.law.hawaii.edu/files/content/Faculty/Straits100308.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=eia-20120104/> یەک لە سێی [[گازی سروشتی]]ی شلە لە جیھاندا و نزیکەی ٢٥٪ لە ھەموو بەکارھێنانی جیھانیی [[نەوت]] لە ئەم تەنگاوە تێپەڕدەبێت و ئەم تەنگاوەی کردووە بە شوێنێکی زۆر گرنگ بە دانوستانی نێونەتەوەیی.<ref name=eia-20120104>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430 |سەردێڕ=The Strait of Hormuz is the world's most important oil transit chokepoint |بڵاوکەرەوە=U.S. Energy Information Administration |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911152226/https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=2 oil tankers were damaged in possible attacks in the Gulf of Oman |ناونیشان=https://www.vox.com/2019/6/13/18677289/oil-tankers-iran-gulf-oman-attack |ئیش=Vox |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> == کەشتیوانی == بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی پێکدادان، ئەو کەشتییانەی بە ناو گەرووی ھورمزدا دەڕۆن پەیڕەوی پلانی جیاکردنەوەی ھاتوچۆ (TSS) دەکەن: کەشتییە ھاتووەکان یەک ڕێڕەو بەکاردەھێنن، کەشتییە دەرچووەکان ڕێڕەوێکی تر، ھەر ڕێڕەوێک پانییەکەی دوو [[میل]]ە. ڕێڕەوەکان بە «ناوەندێکی» دوو میلی لە یەکتر جیاکراونەتەوە.<ref name=eia-20190717>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf |سەردێڕ=World Oil Transit Chokepoints |بڵاوکەرەوە=U.S. Energy Information Administration |ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190521134300/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ تێپەڕبوون لە تەنگەکە، کەشتییەکان بە ناو ئاوە ھەرێمییەکانی [[ئێران]] و [[عومان]]دا تێپەڕ دەبن. ھەرچەندە ئێران [[ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان]] (UNCLOS)ی پەسەند نەکردووە،<ref name=UNCLOS-ratification>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.un.org/Depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm |سەردێڕ=Chronological lists of ratifications of, accessions and successions to the Convention and the related Agreements as at 26 October 2007 |بڵاوکەرەوە=UN |ئیش=Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090414043900/http://www.un.org/depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆربەی وڵاتان، لەوانەش [[ئەمریکا]] کە ئەویش پەسەندی نەکردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=[[U.S. President]] |سەردێڕ=Presidential Proclamation 5030 |ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ١٩٨٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State]] |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210325045208/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> داوای مافی تێپەڕبوون دەکەن وەک ئەوەی لە ڕێککەوتننامەکەدا جێگیرکراوە. لە ساڵی ١٩٥٩، ئێران پێگەی یاسایی تەنگەکەی گۆڕی بە فراوانکردنی دەریای ھەرێمیی خۆی بۆ ١٢ میلی دەریایی و ڕای گەیاند کە تەنھا تێپەڕبوون بە «تێپەڕبوونی بێوەی» لەو ناوچە نوێیە فراوانکراوەدا دەناسێت. لە ساڵی ١٩٧٢، عومانیش بە مەرسوومێک دەریای ھەرێمیی خۆی بۆ ١٢ میلی دەریایی فراوان کرد.<ref name="Groves 2011">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Groves |یەکەم=Steven |سەردێڕ=Accession to the U.N. Convention on the Law of the Sea Is Unnecessary to Secure U.S. Navigational Rights and Freedoms |وێبگە=The Heritage Foundation |ناونیشان=http://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210517153730/https://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational |ڕەوشی ناونیشان=unfit}}</ref> بەم شێوەیە، تا ساڵی ١٩٧٢، تەنگەی ھورمز بە تەواوی بەھۆی ئاوە ھەرێمییە تێکەڵبووەکانی ئێران و عومانەوە «داخرا». لە ساڵی ١٩٧١، ئێران دەستی بەسەر دوورگەکانی [[توونبی گەورە]] و [[توونبی بچووک|بچووکدا]] گرت لە ڕۆژاوای ھورمز بە پێچەوانەی ئارەزووی [[عەرەبەکان]]، بەوەش کۆنترۆڵی ڕێڕەوەکانی کەشتیووانی فراوانتر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین= Henderson |یەکەم= Simon |سەردێڕ= Unwanted Guest: The Gulf Summit and Iran |بڵاوکەرەوە= The Washington Institute For Near East Policy |ڕێکەوت= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشان= http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2691 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}</ref> لە ماوەی ساڵانی حەفتاکاندا، نە ئێران و نە [[عومان]] ھەوڵیان نەدا ڕێگری لە تێپەڕبوونی [[کەشتیی جەنگی|کەشتییە جەنگییەکان]] بکەن، بەڵام لە ساڵانی ھەشتاکاندا، ھەردوو وڵات داواکارییەکانیان خستەڕوو کە جیاواز بوو لە [[یاسای عورفی]] (کۆن). لە کاتی پەسەندکردنی ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان لە ساڵی ١٩٨٩، عومان ڕاگەیەندراوێکی پێشکەش کرد کە [[مەرسووم]]ی شاھانەی ساڵی ١٩٨١ی پشتڕاستکردەوە کە تەنھا تێپەڕبوونی بێوەی لە ئاوە ھەرێمییەکانیدا ڕێگەپێدراوە. ڕاگەیەندراوەکان زیاتر جەختیان لەوە کردەوە کە پێویستە مۆڵەتی پێشوەختە وەربگیرێت پێش ئەوەی کەشتییە جەنگییە بیانییەکان بە ناو ئاوە ھەرێمییەکانی عوماندا تێپەڕ بن.<ref name="Groves 2011"/> لە کاتی واژووکردنی ڕێککەوتننامەکە لە ساڵی ١٩٨٢، ئێران ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا ڕای گەیاند «تەنھا ئەو وڵاتانەی ئەندامی ڕێککەوتننامەی یاسای دەریاکانن مافی سوودمەندبوونیان لەو مافە گرێبەستییانە دەبێت کە تێیدا دروستکراون»، لەوانەش «مافی تێپەڕبوونی ترانزێت بە ناو ئەو تەنگانەی بۆ کەشتیوانی نێونەتەوەیی بەکاردێن». لە ساڵی ١٩٩٣، ئێران یاسایەکی گشتگیری سەبارەت بە ناوچە دەریایییەکان دەرکرد، کە بڕگەکانی لەگەڵ بڕگەکانی ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان ناکۆک بوون، لەوانەش مەرجی ئەوەی کە کەشتییە جەنگییەکان، ژێردەریاکان و ئەو کەشتیانەی بە وزەی ناوەکی کاردەکەن مۆڵەت وەربگرن پێش ئەوەی تێپەڕبوونی بێوەی لە ئاوە ھەرێمییەکانی ئێراندا ئەنجام بدەن. [[ئەمریکا]] ھیچ کام لە داواکارییەکانی [[عومان]] و [[ئێران]] ناناسێت و تانەی لە ھەر یەکێکیان داوە.<ref name="Groves 2011"/> == ڕەوتی بازرگانی نەوت == لە ماوەی ٢٠٢٣–٢٠٢٥، ٢٠٪ی [[گازی سروشتی]]ی شلکراوی جیھان و ٢٥٪ی بازرگانیی [[نەوت]]ی دەریایی بە ناو [[تەنگەڵان|تەنگەکە]]دا تێپەڕیوە، ئەمەش پێگەی گرنگی تەنگەکە بۆ بازرگانی نیشان دەدات.<ref name="eia-20120104"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Oil Transit Chokepoints|ناونیشان=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150723221931/http://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran Releases Tanker It Seized From the Strait of Hormuz|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/11/19/world/middleeast/iran-tanker-strait-of-hormuz.html|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=en}}</ref> بەپێی ئیدارەی زانیاریی وزەی ئەمریکا، لە ساڵی ٢٠١١دا، ڕۆژانە بە تێکڕا ١٤ تانکەر بە ناو تەنگەکەدا لە [[کەنداوی فارس]]ەوە دەرچوون کە ١٧ ملیۆن [[بەرمیل]] نەوتی خاویان ھەڵگرتبوو. زیاتر لە ٨٥٪ی ئەم ھەناردەی نەوتە خاوە ڕۆژانە بۆ بازاڕەکانی [[ئاسیا]] چووە، کە [[ژاپۆن]]، [[ھیندستان]]، [[کۆریای باشوور]] و [[چین]] گەورەترین شوێنی مەبەست بوون.<ref name=USEIA01>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eoearth.org/view/article/156265/ |سەردێڕ=Strait of Hormuz |بڵاوکەرەوە=The Encyclopedia of Earth |نووسەر=Alejandra Roman & Administration |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160405131935/http://www.eoearth.org/view/article/156265/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، ٢١ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا بە ناو تەنگەکەدا تێپەڕیوە، کە بە نرخەکانی ساڵی ٢٠١٩ بە ١٫٢ ملیار دۆلار دەخەمڵێندرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=R2shPOThjIQ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211117/R2shPOThjIQ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=The Strait of Hormuz Explained |وێبگە=[[YouTube]]|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}{{cbignore}}</ref> ئەگەر کەشتیوانی بە ناو تەنگەی ھورمزدا بۆ ماوەیەکی درێژ بە شێوەیەکی بەرچاو پەکبکەوێت، دەتوانێت ببێتە ھۆی قەیرانێکی گەورەی دابینکردنی نەوت بۆ ھاوردەکارانی سەرەکی ئاسیا وەک ھیندستان و چین.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Economic Times |ناونیشان=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/israel-iran-usa-war-asian-countries-most-at-risk-from-oil-gas-supply-disruptions-in-strait-of-hormuz-research-group/articleshow/128947545.cms?utm_source=chatgpt.com |ئیش=Economic Times}}</ref><ref>Le Monde. (3 March 2026). Asian oil imports threatened as traffic halts in the Strait of Hormuz. https://www.lemonde.fr/en/economy/article/2026/03/03/asian-oil-imports-threatened-as-traffic-halts-in-the-strait-of-hormuz_6751055_19.html</ref> کەنداوی فارس ھەروەھا ناوەندێکی سەرەکییە بۆ بەرھەمھێنان و ھەناردەکردنی [[پەیین]]ی جیھانی. وڵاتانی وەک [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، [[قەتەر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[عومان]] لە وڵاتە پێشەنگەکانی ھەناردەکردنی پەیینە نایترۆجینییەکاندن لە جیھاندا، لەوانەش [[یۆریا]] و [[ئەمۆنیا]]. لە ساڵانی ٢٠٢٠ەکاندا ئەم ناوچەیە نزیکەی ٣٠–٣٥ لەسەدی ھەناردەی یۆریای جیھانی و نزیکەی ٢٠٪ - ٣٠٪ی ھەناردەی ئەمۆنیای پێکھێناوە. بەگشتی، تا ٣٠٪ی ئەو پەیینانەی لە ئاستی نێونەتەوەیییدا بازرگانییان پێوە دەکرێت بە شێوەیەکی ئاسایی بە ناو تەنگەی ھورمزدا تێپەڕ دەبن.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٠٢٦|سەردێڕ=Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East|ناونیشان=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd8875en|زمان=English}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[باشووری ئێران]] * [[پارێزگای ھورمزگان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Strait of Hormuz}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|عومان|جوگرافیا|ئاسیا|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:تەنگاوی ھورمز]] [[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی عوممان]] [[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی میرنشینی یەکگرتووی عەرەبی]] [[پۆل:تەنگاوەکان]] [[پۆل:کۆما ئاوییەکانی ئێران]] [[پۆل:سنوورەکانی ئێران]] [[پۆل:تەنگاوە نێودەوڵەتییەکان|ھورمز]] [[پۆل:دەربەندەکانی ئاسیا|ھورمز]] [[پۆل:تەنگاوەکانی ئۆقیانووسی ھیند|ھورمز]] 6k6q8xigad6mh72fwur8gqg3xf1hz9k 0 179910 1572402 785407 2026-04-05T01:54:16Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زمانی نەرویجی]] 1572402 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زمانی نەرویجی]] ks5nf2oe0hn0v7tmhh1sgotq1ovr8hj 0 193871 1572042 1571657 2026-04-04T12:05:57Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572042 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-کەسایەتی|image=[[پەڕگە:Ezzadin Mustafa Rasool.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ]]}} '''عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ''' (لەدایکبووی ٢١ی ئازاری ١٩٣٤ لە گەڕەکی دەرگەزێن، [[سلێمانی]]، [[عێراق]]<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=بەشێک لە یاداشتەکانم – بەرگی یەکەم}}</ref> – مردووی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ لە سلێمانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=9998| سەردێڕ = پرۆفیسۆر عیزەدین مستەفا ڕەسوڵ کۆچی دوایی کرد| بڵاوکەرەوە = zamenpress.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=178686| سەردێڕ = دکتۆر عیزەدین مستەفا ڕەسوڵ ئەستێرەیەکی درەوشاوەی ئەدەبی کوردیی| بڵاوکەرەوە = sharpress.net}}</ref>) شاعیر و نووسەرێکی کورد بوو. == ژیاننامە == عیزەدین کوڕی مەلا مستەفای سەفوەت کوڕی حاجی مەلا ڕەسووڵی دێلێژەیە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=بەشێک لە یاداشتەکانم – بەرگی یەکەم}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٨٨}} {{شیعری نوێی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|وێژەی کوردی|شیعر|وێژە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٩]] [[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] dcz2ilm27d44zq2txce110uvzhp21hh 0 205496 1572077 1506449 2026-04-04T15:20:02Z CommonsDelinker 62 ئاڵوگۆڕی Fingerprint_(4045876833).jpg لەگەڵ [[File:Sultan_Kösen_Fingerprint_(4045876833).jpg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Added dep 1572077 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person |name = سوڵتان کۆسەن |image = Sultan Kösen Fingerprint (4045876833).jpg |caption =کۆسەن لە ساڵی ٢٠٠٩ |birth_date = {{Birth date and age|1982|12|10|df=yes}}<ref>''Guinness World Records 2009'' page 73</ref><ref name="Guinness١">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tallest man – Living|ناونیشان=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/size/tallest-man-living|ئیش=guinnessworldrecords.com|بڵاوکەرەوە=[[Guinness World Records]]|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> |birth_place = [[مێردین]]، باکووری کوردستان، تورکیا |nationality = |occupation = جوتیار |known_for = هەڵگری خەڵاتی گینس لە ڕیکۆردی درێژترین پیاوی زیندووی جیهان. |spouse = {{marriage|مەروە دیبۆ|٢٠١٣}} |children = |parents = }} '''سوڵتان کۆسەن''' ( لە دایکبووی ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٢) جوتیارێکی کوردە کە هەڵگری [[ئینسایکڵۆپیدیای گینس|ڕیکۆردی گینسی]] درێژترین پیاوی زیندووی جیهانە بە هەبوونی باڵایەکی ٢٥١سم (٨ پێ و ٢.٨٢ ئینج).<ref name="Guinness"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="104">[http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/size/tallest-man-living "Tallest man – Living"]. ''guinnessworldrecords.com''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="105">[[Guinness World Records]]<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="107"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">10 October</span> 2014</span>.</span></cite></ref> سوڵتان لە گوندی دەدە لە [[پارێزگای مێردین]] دەژی. ئەو لە ساڵی ٢٠١٣ لە گەڵ خانمێک بەناوی مەروە ژیانی هاوسەرگیری پێکهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سوڵتانی بێ رکاربەر زەماوەندی کرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/world/291020133|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> سوڵتان بەهۆی بەرزی باڵاکەیەوە ئەوا ئاستەنگی لە ڕۆیشتن بۆ درووست بووە، بەهۆی ئەمەشەوە دارشەقە بەکاردێنێت بۆ ئاسانکاری لە ڕێ کردن.<ref name="C4">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bodyshock – Episode Guide – All 4|ناونیشان=http://www.channel4.com/programmes/bodyshock/episode-guide/series-26/episode-1|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924133752/http://www.channel4.com/programmes/bodyshock/episode-guide/series-26/episode-1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سوڵتان لە دایکبووی خێزانێکی کوردی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا یان باکووری کوردستانە. ئەو حەوتەمین درێژترین پیاوی مێژووە. سوڵتان لە ڕۆژی ٢٥ی ئابی ٢٠٠٩، بووە هەڵگری ڕیکۆردی گینس بۆ باڵابەرزترین پیاوی زیندووی جیهان.<ref name="BBC">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8259728.stm|سەردێڕ=World's tallest man over 8ft high|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ئیش=[[BBC News]]|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تورکیا|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Sultan Kösen}} [[پۆل:کوردەکانی تورکیا]] [[پۆل:خەڵکی مێردین]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] 6z2gokz0vj7wnel4rgkcr2augvb6ozc 0 211730 1572233 1555733 2026-04-04T17:33:53Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1572233 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = تێکھەڵچوونی ئێران و پژاک | image = Iranian-Kurdistan.png | image_size = 300px | caption = ئەو شوێنانەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە پژاک تێیدا چالاکی ئەنجام دەدات<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Activists: Iraq's Kurdish Region Becomes Less Safe for Iranian Dissidents |ناونیشان=https://www.voanews.com/extremism-watch/activists-iraqs-kurdish-region-becomes-less-safe-iranian-dissidents|نووسەر=Namo Abdulla|ئیش=VOA|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Iran's Kurdish Insurgency |ناونیشان=https://www.criticalthreats.org/analysis/irans-kurdish-insurgency |نووسەر١=Paul Bucala |نووسەر٢=Shayan Enferadi |ئیش=Critical Threats|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> | partof = [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران|جیاییخوازیی کوردان لە ئێران]] | place = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]]، [[باشووری کوردستان|باشوور]] و [[باکووری کوردستان]] | date = ١ی نیسانی ٢٠٠٤ – ئێستا | status = بەردەوام<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Why Iranian Kurdish party is stepping up fight against Tehran|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/07/iran-kurdish-party-attack-irgc.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٦|زمان=en-us|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161224101815/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/07/iran-kurdish-party-attack-irgc.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|df=dmy-all}}</ref>{{failed verification|date=July 2017}}{{dubious|date=July 2017}} * یەکەمین ئاگربەست لە ئەیلوولی ٢٠١١دا ڕوویدا، کاتێک کە حکوومەتی ئێران گوتی سەرکەوتنی بەدەست ھێناوە، لە حاڵێکدا پژاک لە خاکی ئێران کشایەوە.<ref name="english.farsnews.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.farsnews.com/newstext.php?nn%3D9007040547 |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110929183448/http://english.farsnews.com/newstext.php?nn=9007040547 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref> * پژاک ھەڵوێستەکانی خۆی لە سەرتاسەری [[سنووری ئێران–عێراق|سنووری ئێران و عێراق]] دادەمەزرێنێت.<ref name=gloria>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gloria-center.org/2012/01/rebels-against-the-pasdaran/|سەردێڕ=Rebels Against The Pasdaran|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120103104815/http://www.gloria-center.org/2012/01/rebels-against-the-pasdaran/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|df=dmy-all}}</ref> * پێکدادانە بەربڵاوەکان لە ساڵانی ٢٠١٣ ھەتا ٢٠١٥ ڕوویدا. * [[پێکدادانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (٢٠١٦–ئێستا)|پێکدادانەکان]]ی بەرفراوانتر لە ٢٠١٦دا دەستی پێکرد. | combatant1 = {{flag|Iran}}<br /> '''پشتگیری لەلایەن''':<br /> {{flag|Turkey}} (دەگوترێت لەلایەن ئێرانەوە ڕەتکراوەتەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/iran-denies-joint-raid-with-turkey-against-kurdish-rebels/|سەردێڕ = Iran denies joint raid with Turkey against Kurdish rebels|وێبگە = The Times of Israel}}</ref><br />{{flag|United States}} (لەلایەن پژاکەوە واگوتراوە، لە ٢٠٠٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/10/irankurd802.htm|سەردێڕ=Iranian Kurdish PJAK rebels deny ties to Israel|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220110100852/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/10/irankurd802.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | combatant2 = {{flagicon image|Flag_of_Partiya_Jiyana_Azad_a_Kurdistanê.svg}} [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] (پژاک) * {{flagicon image|Infobox YRK.svg|border=}} [[یەکینەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (یەڕەکە) * {{flagicon image|Infobox HPJ.svg|border=}} [[ھێزەکانی پاراستی ژنان]] (ھەپەژە) '''پشتگیری لەلایەن:'''<br />{{flag|Israel}} (دەگوترێت لەلایەن پژاکەوە ڕەتکراوەتەوە)<br />{{flag|United States}} (ھەتا ٢٠٠٩) | commander1 = ئێستا:<br /> {{plainlist| * {{flagicon|Iran}} [[عەلی خامنەیی]] {{small|(٢٠٠٤–ئێستا)}} * {{flagicon|Iran}} [[محەممەدڕەزا قەرایی ئاشتیانی]] {{small|(٢٠٢١–ئێستا)}} * {{flagicon|Iran}} [[ئەحمەد وەحیدی]] {{small|(٢٠٠٩–ئێستا)}} * {{flagicon|Iran}} [[محەممەد حوسێن باقری]] {{small|(٢٠١٦–ئێستا)}} * {{flagicon|Iran}} [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]] {{small|(٢٠١٧–ئێستا)}} * {{flagicon|Iran}} [[حوسێن سەلامی]] {{small|(٢٠١٩–ئێستا)}} * {{flagicon|Iran}} [[حوسێن ئەشتەری]] {{small|(٢٠١٥–ئێستا)}} }} ---- پێشوو:<br />{{plainlist| * {{flagicon|Iran}} [[عەلی شەمخانی]] {{small|(٢٠٠٤–٢٠٠٥)}} * {{flagicon|Iran}} [[مستەفا محەممەدنەجار]] {{small|(٢٠٠٥–٢٠١٣)}} * {{flagicon|Iran}} [[حوسێن دێھقان]] {{small|(٢٠١٣–٢٠١٧)}} * {{flagicon|Iran}} [[ئەمیر حاتمی]] {{small|(٢٠١٧–٢٠٢١)}} * {{flagicon|Iran}} [[عەبدولواحید مووسەوی لاری]] {{small|(٢٠٠٤–٢٠٠٥)}} * {{flagicon|Iran}} [[مستەفا پوورمحەممەدی]] {{small|(٢٠٠٥–١٩ی May ٢٠٠٨)}} * {{flagicon|Iran}} [[سەید مەھدی ھاشمی]] {{small|(١٥ی ئایاری ٢٠٠٨–٥ی ئابی ٢٠٠٨)}}  * {{flagicon|Iran}} [[عەلی کۆردان]] {{small|(١٢ی ئابی ٢٠٠٨–٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨)}} * {{flagicon|Iran}} [[کامەران دانیشجوو]] {{small|(٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨–٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨)}} * {{flagicon|Iran}} [[سادق مەحسوولی]] {{small|(٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨–٢٠٠٩)}} * {{flagicon|Iran}} [[حەسەن فیرووزئابادی]] {{small|(٢٠٠٤–٢٠١٦)}} * {{flagicon|Iran}} [[عەبدولڕەزا ڕەحمانی فەزڵی]] {{small|(٢٠١٧–٢٠٢١)}} * {{flagicon|Iran}} [[محەممەد سەلیمی]] {{small|(٢٠٠٤–٢٠٠٥)}} * {{flagicon|Iran}} [[عەتائوڵڵا ساڵحی]] {{small|(٢٠٠٥–٢٠١٧)}} * {{flagicon|Iran}} [[یەحیا ڕەحیم سەفەوی]] {{small|(٢٠٠٤–٢٠٠٧)}} * {{flagicon|Iran}} [[محەممەدعەلی جەعفەری]] {{small|(٢٠٠٧–٢٠١٩)}} * {{flagicon|Iran}} [[محەممەدباقر قالیباف]] {{small|(٢٠٠٤–٢٠٠٥)}} * {{flagicon|Iran}} [[عەلی عەبدوڵڵاھی]] {{small|(٢٠٠٥)}} * {{flagicon|Iran}} [[ئیسماعیل ئەحمەدی موقەدەم]] {{small|(٢٠٠٥–٢٠١٥)}} }} | commander2 = {{flagicon image|Flag_of_Partiya_Jiyana_Azad_a_Kurdistanê.svg}} [[عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی|حاجی ئەحمەدی]] (٢٠٠٤–٢٠١١)<br /> {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.svg}} [[سمکۆ سەرھەڵدان|مەجید کاویان]] {{KIA}}<br /> {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.svg}} [[موراد کاراساک]]{{KIA}}<br /> {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.svg}} [[ئاگری ڕۆژھەڵات]]<br /> {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.svg}} [[زانیار ئاگری]]<br /> {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.svg}} [[ئیحسان وریا]]<br /> {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.svg}} [[عاکیف مامۆ زاگرۆس]]<br /> {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.svg}} [[گوڵستان دووگان]]<br /> {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.svg}} [[ڕەسیت ئەحکەندی]] {{POW}} | strength1 = ٥،٠٠٠ جێگرکراو{{citation needed|date=July 2021}}<br /> ١٥،٠٠٠ (بە وتەی پژاک)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rojhelat.nu/english/perspectives/1447-irans-war-against-pjak-reasons-and-effects-|سەردێڕ=rojhelat.nu|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160125160456/http://www.rojhelat.nu/english/perspectives/1447-irans-war-against-pjak-reasons-and-effects-|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | strength2 = ٦٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upi.com/Top_News/Special/2010/07/30/Iran-Turkey-share-intel-on-PKK-PJAK/UPI-46121280512818/ |سەردێڕ=Iran, Turkey share intel on PKK, PJAK |بڵاوکەرەوە=UPI.com |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100805000021/http://www.upi.com/Top_News/Special/2010/07/30/Iran-Turkey-share-intel-on-PKK-PJAK/UPI-46121280512818/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>–١،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wood |یەکەم=Graeme |ناونیشان=http://www.slate.com/id/2143492/?nav=fo |سەردێڕ=Meet the Kurdish guerrillas who want to topple the Tehran regime |ئیش=Slate |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090723064911/http://www.slate.com/id/2143492/?nav=fo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Henry |یەکەم=Derek |ناونیشان=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=35638&tx_ttnews%5BbackPid%5D=412&no_cache=1 |سەردێڕ=The Jamestown Foundation: Between the Hammer and the Anvil: An Exclusive Interview with PJAK's Agiri Rojhilat |بڵاوکەرەوە=Jamestown Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120905045359/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=35638&tx_ttnews%5BbackPid%5D=412&no_cache=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شەڕکەر<br /> ٢،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/10/23/world/middleeast/23kurds.html?pagewanted=all |ئیش=The New York Times |یەکەم=Richard A. |دوایین=Oppel Jr |سەردێڕ=In Iraq, Conflict Simmers on a 2nd Kurdish Front |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160725092255/http://www.nytimes.com/2007/10/23/world/middleeast/23kurds.html?pagewanted=all |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |df=mdy-all}}</ref>–٣،٠٠٠<ref name="jamestown1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.jamestown.org/terrorism/news/article.php?articleid=2370269 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20070625152714/http://www.jamestown.org/terrorism/news/article.php?articleid=2370269 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ |سەردێڕ=PJAK Claims Fresh Attacks in Iran |بڵاوکەرەوە=Jamestown.org |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> شەڕکەر (بە وتەی پژاک). | casualties1 = '''بە وتەی پژاک'''<br />٥٣٩ کوژراو (٥٣٦ چەکداری سپای پاسداران و ٣ ئەفسەری پۆلیس)<br />١ ھەلیکۆپتەر بەردراوەتەوە (٢٠٠٤–٢٠١٤)<br />'''بە وتەی ئێران'''<br />٦٤ کوژراو | casualties2 = ٢٦٣ کوژراو<br /> ٤٠ خەڵکی مەدەنی کورد کوژراو | casualties3 = '''سەرجەم: ٦٦٩–+٩٧٩ کوژراوەکان:'''<br />٤٢٩–٦٧٣ قوربانی<ref name="ucdp">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=76&regionSelect=10-Middle_East|سەردێڕ=Database - Uppsala Conflict Data Program (UCDP)|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140719212139/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=76&regionSelect=10-Middle_East|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ئامارەکانی ٢٠٠٥–٢٠٠٩، ٢٠١١)<br />٦٦٩–٩٧٩ کوژراو (٢٠١٤–٢٠١٥) | notes = }} {{سندووقی تێکھەڵچوونی ئێران و پژاک}} '''تێکھەڵچوونی ئێران و پژاک''' شەڕێکی درێژخایەنەی نێوان [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] و [[کورد]]ەکانی ئەندامی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]]ە، کە لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە دەستی پێکردووە. ئەو گرووپە ھەتا ئێستا ھێرشێکی زۆری لە ناوچە سنوورییەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ئەنجام داوە. پژاک نزیک لە [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] و دژبەری ئێران و تورکیایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/05/070530_mf_clash.shtml |سەردێڕ=BBCPersian.com |بڵاوکەرەوە=Bbc.co.uk |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070905071319/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/05/070530_mf_clash.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرکردەکانی پژاک وەکوو پەکەکە دەڵێن کە ئامانجی درێژخایەنی ئەوان، دامەزراندنی ھەرێمێکی خۆبەڕێوەبەری کوردی لە ناو وڵاتی ئێرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/12/AR2007091202720_pf.html |سەردێڕ=Shelling Near Iranian Border Is Forcing Iraqi Kurds to Flee - washingtonpost.com |newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|یەکەم=Joshua |دوایین=Partlow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121106163924/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/12/AR2007091202720_pf.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |df=dmy-all}}</ref> ئەو گرووپە لەگەڵ گۆڕینی حکوومەتی ئێستای ئێران بۆ حکوومەتێکی دیموکراتیک و فێدراڵییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://jamestown.org/terrorism/news/article.php?articleid=2370030 |سەردێڕ=Iran's Kurdish Threat: PJAK |بڵاوکەرەوە=Jamestown Foundation |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|journal=Terrorism Monitor |بەرگ=٤|issue=12 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081011060500/http://jamestown.org/terrorism/news/article.php?articleid=2370030 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|کوردستان|ئێران|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:ململانێکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:شەڕەکانی ئێران]] 87ycev22subcbw8l2xkv0l5wb5e20z3 0 212983 1572369 1459365 2026-04-04T20:21:56Z ~2026-16377-94 75489 /* ئەمانەش ببینە */ 1572369 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بەرتڵە | ناوی_فەرمی = ܒܪܛܠܐ - Bartella - برطلّة | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Mar Giwargis Church (the new one) built in 1930s.JPG | شرۆڤەی_وێنە = کڵێسای مار جەرجیس لە بەرتڵە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=10|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.35369|frame-long=43.38128|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = نیسان کەڕومی<ref> https://www.basnews.com/so/ </ref> | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٣٫٠٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = بەرتڵەیی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])، [[زمانی سوریانی|سوریانی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]])، [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بەرتڵە''' یا '''بەرتڵێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''برطلّة''، [[زمانی سوریانی|سوریانی]]: ''ܒܪܛܠܐ'') شارۆچکەیەکە لە [[قەزای حەمدانیە]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> بەرتڵە دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠١٤ بە ٦٣٫٠٠٠ کەس مەزەندە کراوە، و لە [[مەسیحی]] و [[کورد]]ی [[شەبەک]] پێکھاتووە. پێش ھێرشەکانی داعش کۆمەڵگەیەکی بچووکی [[ئەرمەنییەکان]] لە شارۆچکەکەدا دەژیان کە نزیکەی ١٠٠ کەس بوون. <ref> https://www.france24.com/en/20190628-revisited-iraq-yazidis-still-haunted-sinjar-massacres-islamic-state-group-nadia-murad </ref> بەرتڵە لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لەلایەن ھێزەکانی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانی عێراقەوە لەگەڵ [[ھێزەکانی پاسەوانانی دەشتی نەینەوا]] و لیوای ٣٠ی PMF کە ھەردووکیان لە ئێستادا کۆنترۆڵی ئاسایشی شارۆچکەکە دەکەن و ھەردووکیان بەڕێوەی دەبەن، لەژێر کۆنترۆڵی داعش رزگارکرا.<ref> https://web.archive.org/web/20180702022638/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-mosul-church-idUSKBN12U0UM </ref><ref> https://www.france24.com/en/20161023-video-iraqi-troops-liberate-christian-town-bartella </ref> == ناو == ناوی بەرتڵە لە بنەچەی [[زمانی سوریانی|سوریانییە]]، بەڵام ماناکەی لەلایەن مێژوونووسانەوە بە تەواوی لەسەری کۆک نیین. لە کاتێکدا یوسف غەنیمە و ئەلجەوالیقی پێیان وایە لە (بارتە (تڵە) بە واتای کچی شەبنەم، قەشە پوترۆس سەبا بەرتڵەیی پێی وایە لە ''بەیت راتلیەوە'' ھاتووە بە واتای ماڵی قورساییەکان. == دانیشتوان == لە سەرەتای مانگی ئابی ٢٠١٤ بەرتڵە لەلایەن توندڕەوانی ئیسلامی داعشەوە دەستی بەسەردا گیرا.<ref> https://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-iraq-christians-20140919-story.html </ref> دانیشتوانە مەسیحییەکان و شەبەکەکانی شارۆچکەکە ھەڵاتن، زۆربەیان بەرەو [[ھەولێر]]، لەگەڵ ھەزاران مەسیحی دیکەی عێراقی کە لە تیرۆری داعش ھەڵھاتن. پێش لەشکرکێشی داعش، ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ٣٠ ھەزار کەس بووە، کە زۆرینەیان مەسیحی سریانی نەتەوەیی ئاشووری بوون، لەوانە کاسۆلیکەکانی سریانی و مەسیحییە ئۆرتۆدۆکسەکانی سریانی. بەرتڵە لە سەدەی دووەمدا ببوونە [[مەسیحی]].<ref> https://edition.cnn.com/2014/08/07/world/meast/iraq-isis-christian-city/ </ref> لەگەڵ سەرھەڵدانی مشتومڕەکانی مەسیحی، خەڵک و کەنیسەکەیان کەوتنە ژێر دەسەڵاتی کەنیسەی ڕۆژھەڵات (لە مێژوودا بە کەنیسەی نەستۆری ناسراوە)؛ بەڵام لە دەوروبەری ساڵی ٦١٠دا گۆڕا بۆ کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی سریانی (لە مێژوودا بە جاکۆبی ناسراوە).<ref> https://www.nbcnews.com/news/world/iraqi-christian-describes-terrifying-flee-isis-militants-n176111 </ref> لە ٢٣-٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ لە میانی کۆنفرانسی ٢ رۆژەی "دۆستانی بەرتڵە" کە لە [[ھەولێر]] بەڕێوەچوو بۆ تاوتوێکردنی گۆڕانکاری دیمۆگرافی بەھۆی کۆچی [[شەبەک]] لە [[مووسڵ]] و گوندەکانی دەوروبەری بەرەو بەرتڵە لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە. ڕاگەیەندرا کە ڕێژەی مەسیحییەکان بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش لە ٩٩٪ەوە بۆ ٤٠٪ دابەزیووە.<ref> https://www.dw.com/ar/برطلة-المسیحیة-أصبحت-شیعیة-بفضل-القاعدة/a-17261856 </ref> == مێژوو == === مێژووی کۆن === زووترین باسی بەرتڵە کرابێت لەلایەن (باوک پۆترۆس قەشە) بووە لە ساڵی ١١٥٣، کە باسی (ئیگناتیۆس ئیلیاعازرا) کردووە (١١٤٣-١١٦٤)، مافیری ئاشوور، بەرتڵەی کردە ماڵی خۆی و بیبینێت. ئیلیاعازرا ڕاستەوخۆ ڕاپۆرتی بۆ پاتریاک لە [[ئەنتاکیا]] لە [[سووریا]] نارد. کۆبوونەوەکەی ئیلیاعازرا ناڕەحەت بوو کە شوێنی بینینی لە دێری نەریتی مۆر ماتای گۆڕی. رێککەوتنێک کرا بۆ گەڕانەوە بۆ مار ماتای، لەگەڵ نەریتی سەردانی بەرتڵە بە بەردەوامی. مافیریاکانی تر کە توانیان سەیری بەرتڵە بکەن بریتین لە: [[File:The Monastery of Saint Matthew and its environs 08.jpg|thumb|دێری مۆر ماتای لە نزیک بەرتڵە]] * دیۆنۆسیۆس سالیبا دووەم (١٢٢٢-١٢٣١) * گریگۆریۆس بارسوما (١٢٨٨-١٣٠٨) * گریگۆریۆس ماتای یەکەم (١٣١٧-١٣٤٥) * گریگۆریۆس بار کینایا (کۆچی دوایی ١٣٦١) * ئاتیناسیۆس ئەبراھامی دووەم (١٣٦٥-١٣٧٩) * سیریل جۆزێف سێیەم (١٤٥٨-١٤٧٠) لە ساڵی ١١٧١دا [[کورد]]ەکان ھێرشیان کردە سەر بەرتڵە، ھەروەھا دێری مۆر ماتای. کاتێک خەڵکی نەینەوا ئەمەیان بیست، بە زۆر یەکیان گرت بۆ ئەوەی بەرپەرچی ئەو ھێزە بدەنەوە و سەرکەوتوو بوون. بەڵام دەروێشەکانی دێرەکە ئاگاداربوون لە ھێرشێکی دیکەی دەستدرێژیکردنە سەر و رێککەوتن لەسەر واژۆکردنی پەیمانی ئاشتی لەگەڵ [[کورد]] بۆ دوورکەوتنەوە لە خوێنڕشتنی زیاتر. بەو ڕێکەوتنە ٣٠ دیناری زێڕینیان بە [[کورد]] داوە. ھەر کە کورد زێڕەکەی وەرگرت، سوپایەکی گەورەتریان کۆکردەوە کە ژمارەیان ١٥٠٠ کەس بوو و ھێرشیان کردە سەر دێرەکە و بەھۆیەوە درزێک لە دیوارەکەیدا دروست بوو. چوونە ژوورەوە و ١٥ دەروێشیان کوشتووە، ئەوانی دیکەش ھەڵاتوون. لە ساڵی ١٢٠١ قەشەیەکی مەسیحی و پیاوانی ئایینی موسڵمان لە شارۆچکەی بەرتڵە دەمەقاڵێیان لەگەڵ یەکدا بوو. خەڵکی شارۆچکەکە سکاڵایان لای سەرۆکی شارۆچکەکە کردووە، ئەویش بە لێدان سزای ، ئەو پیاوە ئایینییە موسڵمانەکانی داوە. پیاوە ئاینییەکان چوونە [[مووسڵ]] و جەماوەرێکی زۆری لە لای مزگەوتی سەرەکی کۆکردۆتەوە، و دواتر بەرەو بەرتڵە ڕۆیشتن بۆ لەناوبردنی. کاتێک گەیشتنە شارۆچکەکە دەروازەکان داخران و نەیاندەتوانی بچنە ژوورەوە. لە ڕێگای گەڕانەوەیان بۆ [[مووسڵ]]، ئەو جەماعەتە ھەڵیانکوتایە سەر کڵێسایەک بەناوی (مەرزێنە) و ھەموو کەلوپەلی بەنرخیان برد. ئەمڕۆ ئەم کەنیسەیە مزگەوتی ئەلخەلالە. لە نێوان ساڵانی ١٢٦١ بۆ ١٣٦٩ جارێکی دیکە لەلایەن کوردەوە پەلاماری دێری مۆر مەتتای درایەوە، کە کاریگەری لەسەر بەرتڵە ھەبوو. لە ساڵی ١٧٤٥ [[نادر شا]] کە [[فارسەکان|فارسێک]] بوو ھێرشی کردە سەر بەرتڵە، زۆر پیاوی کوشت و چەندین گەنج و کچ و ژنی برد. بەرتڵە لە ساڵی ١٧٥٦ تا ١٧٥٨ تووشی برسێتییەکی گەورە بوو، کە پەرەی زیاتری خەڵکی شارۆچکەکە دەدا بۆ سەفەرکردن بۆ کڕینی پێداویستییەکانیان. لەم سەفەرانەدا تووشی دزی و ھێرشی زۆر بوون. لە ساڵی ١٧٨٩ جۆلو بەگ بن بداغ، میری [[شێخان]]، بەرتڵەیان لە کاڵاکانیان بێ بەش کرد لەکاتێکدا لە شەڕدا بوون لەگەڵ میری [[عەرەب]]ی محەمەد بن حەسەن ئەلتەعی. لە سەدەی ١٨دا، ئایینی کاسۆلیک ھاتە ناو شارۆچکەکەوە کاتێک دەروێشەکانی لاتینی و دۆمینیکان ناوەندێکیان کردەوە بۆ پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری پەروەردەیی و پزیشکی. لە ساڵی ١٧٧٨ ئاشوورییەکانی [[قەرەقووش]] مەیلیان بەرەو ئایینی کاسۆلیک چوو، کە کاریگەری لەسەر ھەندێک لە بنەماڵەکان کرد لەوانە ئەندامانی بنەماڵەی عەل مەکروح لە بەرتڵە بۆ ئەوەی مەزھەبیان بگۆڕن. لە ساڵی ١٧٨٠ باوک زەکەریا کیندۆ لەگەڵ ٤٠ بنەماڵەی دیکەدا مەزھەبیان گۆڕی. لە کاتێکدا ھەندێک ناکۆکی لەسەر بەکارھێنانی کڵێسا لە بەرتڵە لە نێوان قەشە کاسۆلیک و ئۆرتۆدۆکسەکان دروست بوو، دواتر ئەوان گەیشتنە تێگەیشتنێکی ھاوبەش و ھەڵبژاردنی مەزھەبی یەکتریان قبوڵ کرد. ئەمڕۆ نزیکەی یەک لەسەر سێی شارۆچکەکە کاسۆلیکن، لە کاتێکدا دوو لەسەر سێی دیکەی ئۆرتۆدۆکسی ماونەتەوە.<ref> https://www.atour.com/education/20040819a.html </ref> === نوێترین ڕووداوەکان === لە ٣١ی ئابی ٢٠٠٤ سێ کچی خەڵکی بەرتڵە لەکاتی گەڕانەوەیان لە کارەکانیان لە نەخۆشخانەیەکی شاری [[مووسڵ]] کە تێیدا کاریان دەکرد، سەربڕدران. رۆژی ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤، دوو برای خەڵکی بەرتڵە لەکاتی کارکردندا، گوللە ھاوەنێک کەوتە سەر ئەو دوکانەی کە لە بازاڕی [[مووسڵ]] کاریان تێدا دەکرد، بووە ھۆی کوشتنیان.<ref>http://www.nineveh.com/Christian%20Assyrians%20face%20Oppression%20and%20Murder%20in%20Iraq%20with%20the%20Rise%20of%20Islamists%20and%20Kurdish%20Power.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230925071932/http://www.nineveh.com/Christian%20Assyrians%20face%20Oppression%20and%20Murder%20in%20Iraq%20with%20the%20Rise%20of%20Islamists%20and%20Kurdish%20Power.html |date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ }}</ref> لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤، دکتۆر ڕەعد ئاگۆستین قۆریاقۆس، یەکێکە لە کەسایەتییە دیارەکانی بەرتڵە و پزیشکێکی نەشتەرگەری سەرکەوتوو کە وەک پرۆفیسۆر لە کۆلێژی پزیشکی لە ''زانکۆی ئەنبار'' کاری دەکرد، لە ڕوومادی کوژرا.<ref> https://www.nytimes.com/2009/08/11/world/middleeast/11iraq.html </ref> گروپێک لە سێ تیرۆریست ھەڵیانکوتایە سەر کلینیکەکەی لەکاتێکدا کە پشکنینی نەخۆشەکانی دەکرد، تەقەیان لێکرد و بەجێیان ھێشت کە خوێنی لێدەھات. دواتر ئۆپەراسیۆنێک نەیتوانی ژیانی رزگار بکات. د.قۆریاقۆس ژن و دوو منداڵی بەجێھێشت.<ref> http://baretly.net/index.php?PHPSESSID=4n9vgph3a6675cmgjf1df040s6&topic=24023.0 </ref> لە ١٠ی ئابی ٢٠٠٩دا، جووتێک بارھەڵگری گەورەی تەخت کە پڕ بوون لە بۆمب لە یەک کاتدا تەقینەوە، کەمێک دوای بەیانی، بووە وێرانکردنی گوندێکی [[شەبەک]] ناسراو بە خەزنە، نزیکەی ١٦کم(١٠ میل) لە ڕۆژھەڵاتی [[مووسڵ]]ەوە دوورە و چەند کیلۆمەترێک لە بەرتڵە دوورە. تەقینەوەکە پەنجەرەی زۆرێک لە ماڵەکانی شاری بەرتڵەی شکاند.<ref> https://web.archive.org/web/20140808062540/http://www.ankawa.com/index.php?option=com_jfusion&Itemid=139&jfile=index.php&topic=748209.0 </ref> لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٣ و لە ھەفتەی سۆزداری جەژنی ئیستەردا، ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە لە ناوەندی شار وەستابوو کە دوور نەبوو لە شەقامی بەرتڵە لە کاتژمێرەکانی سەرەتای ئەو ڕۆژەدا تەقیەوە و یەکێک لە دانیشتوانی ناوچەکە کوژرا.<ref> https://edition.cnn.com/2014/08/07/world/meast/iraq-isis-christian-city/index.html </ref> رۆژی ٣ی ئابی ٢٠١٤ بەھۆی ھێرشی چەکدارانی داعشەوە زۆرێک لە خێزانەکانی بەرتڵە شارەکەیان بەجێھێشت و روویان لە [[ھەولێر]] و [[عەنکاوە]] و [[شێخان]] کرد. ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] شەڕیان دەکرد بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی ناحیەی گۆگجەلی کە لەژێر کۆنترۆڵی داعشدا بوو لە رۆژئاوای بەرتڵە.<ref> http://baretly.net/index.php?topic=39188.msg79777;topicseen#new </ref> رۆژی ٦ی ئابی ٢٠١٤، ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] کە پاسەوانی شارەکەیان دەکرد، فەرمانیاندا بە رۆیشتنی ئەو دانیشتووانەی کە ماونەتەوە، و لە دەوروبەری کاتژمێر ٨:٣٠ی ئێوارەدا کشانەوە بۆ [[ھەولێر]]. لە ماوەی شەوەکەدا شارەکە نزیکەی تەواو چۆڵ بوو لە دانیشتوانی ئاشووری کە زۆرینەیان [[مەسیحی]] بوون. نزیکەی کاتژمێر ٤:٣٠ خولەکی بەیانی ٧ی ئاب، لە کەوتنێکی بێ فیشەکدا، تەواوی شارەکە بە تەواوی لەلایەن چەکدارانی داعشەوە کۆنترۆڵکرا. لە ٨ی ئابدا دوکانەکانی مەییان سووتاند، ماڵ و فرۆشگاکانی خۆراکیان تاڵان کرد، ئاڵاکانیان بە دیوارەکانی کڵێساکە ھەڵواسی، خاچەکانیان ڕاکێشا و داوای لەو چەند کەسە مەسیحییە ناوخۆییەیان کرد کە مابوونەوە دەبێ موسڵمان بن، مانەوە لە شار و پێدانی باجی ساڵانە بە بڕی ٢٠٠ دۆلار، یان ڕووبەڕووی "مردن بە شمشێر" دەبێتەوە ئەگەر فەرمانەکە ڕەتبکەنەوە.<ref> http://baretly.net/index.php?topic=39237.msg79783;topicseen#new </ref> لە کۆتایی مانگی ئاب و سەرەتای ئەیلوولی ٢٠١٤، ڕاپۆرت کرا کە سێ دانیشتووی ئەو چەند ئاشوورییە مەسیحییەی کە مابوونەوە، گیانیان لەدەستدا. یەکێکیان کەمئەندام بووە، ئەوی دیکەیان بەھۆی نەخۆشی و پیرییەوە و سێیەمیان [[ئەشکەنجە]] دراوە پاشان کوژراوە دوای ئەوەی رەتیکردەوە موسڵمان بێت.<ref>http://www.theblaze.com/stories/2014/09/03/islamic-state-tried-to-force-one-of-the-last-christians-in-an-iraqi-town-to-convert-then-punished-him-in-a-horrific-way-when-he-refused/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230152239/http://www.theblaze.com/stories/2014/09/03/islamic-state-tried-to-force-one-of-the-last-christians-in-an-iraqi-town-to-convert-then-punished-him-in-a-horrific-way-when-he-refused/ |date=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> لە ناوەڕاستی مانگی ئەیلولی ٢٠١٤دا، ئەو ١٢ دانیشتووەی کە مابوونەوە، توانیان بە ساختەکاری لە گۆڕینی ئایینی خۆیان ھەڵبێن.<ref> http://www.aina.org/news/20140915144247.htm </ref> لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، لە چوارچێوەی ھێرشەکانی حکومەتی عێراق بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی مووسڵ، [[ھێزەکانی پاسەوانانی دەشتی نەینەوا]] لە ئاشووری و ھێزەکانی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانی عێراق (ISOF) بەرتڵەیان لە ژێر کۆنترۆڵی داعش ڕزگار کرد.<ref> https://www.foxnews.com/world/iraqi-special-forces-join-mosul-offensive-against-isis </ref> لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ یەکەم مەراسیمی شەوی یەڵدا دوای ڕزگاری لە کڵێسای مارت شمۆنی بەڕێوەچوو.<ref> https://www.voanews.com/a/iraqi-christians-pushed-from-town-islamic-state-return-christmas-eve-mass/3649606.html </ref> == کڵێساکانی بەرتڵە == بەرتڵە و دەوروبەری شەش کڵێسای ھەیە، دوو کڵێسای بەشێکیان ڕووخێنراون، یەکێکیان جێھێڵراوە، یەکێکیان نوێ بووە، دوو کڵێسای زۆر کۆن: * '''کڵێسای مار ئاھۆ داما'''<ref> https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,35813.html </ref> ئەم کەنیسەیە لە ساڵی ١١٥٣ بوونی ھەبووە کاتێک لەلایەن مافریانی ئیگناتیۆسی دووەم لاعازەرەوە فراوانتر کرا. تا ساڵی ١٣٨٦ بەکاردەھێنرا. لە ھەڵکۆڵین لە کەلاوەکانیدا پاشماوەی سێ قەشە دۆزرایەوە کە گواسترانەوە بۆ کڵێسای مارت شمۆنی. * '''کڵێسای مارت شمۆنی''' نازانرێت ئەم کڵێسایە بۆ یەکەمجار کەی دروستکراوە، بەڵام بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٠٧دا بە ھێزکرایەوە، دووبارە لە ساڵی ١٨٦٩ بە تەواوی ئاوەدان کراوەتەوە، و لە ساڵی ١٩٧١ جارێکی دیکە بەھێز کرایەوە.<ref> https://www.mesopotamiaheritage.org/en/monuments/leglise-mart-shmouni-de-bartella/ </ref> * '''کڵێسای مار گێوارگیس''' دوو کڵێسا ھەیە بەم ناوە. یەکەمیان لە وێرانەدایە (بەم دواییە نۆژەن کراوەتەوە و دووبارە بەکار ھێنراوەتەوە) و پێدەچێت دێر بێت بۆ سانت جێرجیس کە لە دەوروبەری ساڵی ١٧٠١ دروستی کردووە. دووەم کڵێسا لە ساڵی ١٩٣٩ تەواو بوو. * '''کڵێسای پاکیزە''' ئەم کەنیسەیە لە ساڵی ١٨٩٠ لە سەردەمی قۆرلۆس ئەلیاس ئەلموسولی دروستکراوە کە لە ساڵی ١٩١١ کۆچی دوایی کردووە. بەڵام نووسراوێک کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٦ ناوی کەنیسەی پاکیزە ھاتووە کە دژایەتی بەرواری ساڵی ١٨٩٠ دەکات و وا گریمانە دەکات کە ئەم کەنیسەیە لەو کاتەدا وەستابێت. دەروازەکە و بەشێک لە کڵێساکە لە کاتێکدا لە نێوان مانگی ئابی ٢٠١٤ تا ئۆکتۆبەری ٢٠١٦ لەلایەن داعشەوە وێران کرا.<ref> https://www.mesopotamiaheritage.org/monuments/leglise-mar-guorguis-de-bartella/ </ref> * '''کڵێسای ئەلسەیدە''' ڕووخاندنی تەواوەتی کەنیسەی ئەلسەیدە لە ساڵی ١٩٣٤ ڕوویدا کاتێک خشتەکانی بۆ دروستکردنی کڵێسای نوێی مار گیوارگیس بەکاردەھێنران. * '''دێری بێر ناگارا''' ئەم دێرە بە ناوی یۆحەنان بیتی ناگارا (سانت جۆن بار ناگارێ) بە واتای "یوحەنانی دارتاشەکان" ناونراوە لەبەرئەوەی ھەموو خێزانەکەی وەک دارتاش کاریان دەکرد. پێی وایە پێشتر بتپەرستی دەکرد، و دوای گۆڕینی ئایینی مەسیحی لەلایەن باوکیەوە کوژرا و لە گوندی با ئاگرێ بەخاک سپێردرا. کاتێک ئەم گوندە لە ساڵی ١٢٨٢ وێران کرا، گۆڕەکەی کە خەڵکی ناوچەکە زۆر سەردانیان دەکرد، لەگەڵیدا وێران کرا. ئەوەش مافریانی گریگاریۆس بن ئەلعیبری ناچار کرد پەرستگایەک بۆ شەھید یوحەنان لە بەرتڵە دروست بکات و لە ساڵی ١٢٨٥ تەواو بوو. لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٢٨٥، پاشماوەی سانت یوحەنان، دەروێشەکان لە [[سووریا]]وە ھاتبوون، و ئەو ٤٠ شەھیدەی کە لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە کوژران، گواسترانەوە و لەم پەرستگایەدا نێژرانەوە. بەداخەوە ئەم دێرە لە ساڵی ١٦٥٣ وێران کرا و دیسانەوە پاشماوەکانی گواسترانەوە بۆ کڵێسای سانت شمۆنی. لە ئێستادا ھەموو ئەوەی لەم دێرە ھەیە ژوورێکی بچووکە کە بەم دواییە وەک بیرخستنەوەیەک بۆ بوونی دروستکراوە.<ref> https://www.mesopotamiaheritage.org/en/monuments/leglise-mart-mariam-de-bartella/ </ref> * '''دێری چل شەھید''' ئەم دێرە تا ئێستاش پەرستیارەکانی کڵێسا زۆر سەردانی دەکەن، لە کاتێکدا بەشێکی ڕووخێنراوە. مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٢٦٩. * '''دێری مار یوحەنا''' ئەم دێرە دێرینە بەبێ ئەوەی مێژووی دروستکردن بزانرێت. لە لای ڕێگای سەرەکی باکووری بەرتڵەیە.<ref> https://www.worldcat.org/title/role-of-images-and-the-veneration-of-icons-in-the-oriental-orthodox-churches-syrian-orthodox-armenian-coptic-and-ethiopian-traditions/oclc/1019723370 </ref> * '''دێری مار دانیاڵ''' مار دانیال لەسەر گردێکی بچووکە لە نزیک بەرتڵە. ناوی لێنراوە بەناوی مار دانیالی دەروێشەوە کە لە ساڵی ٣٦٣ لەگەڵ مار مەتای لە [[ئامەد]]ەوە ھاتوونەتە نەینەوا. ئەم دێرە لە ناوخۆدا بە "خانەقای قالۆنچەکان" ناسراوە بەھۆی ژمارەیەکی زۆری قالۆنچەی بچووک کە لە فێستیڤاڵی سێ ڕۆژەدا لە ٢٠ی تشرینی یەکەمدا دەرکەوتن. چل خولەک بە پێ لە "دێری سەرەوە"ەوە دوورە "دێری خوارەوە"، کە بە شێوەیەکی باو ئەو شوێنەیە کە دەروێشەکان تێیدا دەژیان. مێژوونووسانی عەرەب ناویان ناوە (الخالیدی) و ئەلشەبیشتی و یەعقوت.<ref> https://www.atour.com/education/20040819a.html </ref> == پیشەسازی == بەرتڵە لە [[پارێزگای نەینەوا]] بە خاوەنی ھەندێک لە باشترین ئاڵتونچیەکان ناسرابوو. طەحینی یەکێکە لە بەرھەمە خۆراکییە سەرەکییەکانی شارۆچکەکە. ھەروەھا ئاھەنگی ھاوسەرگیری و فێستیڤاڵەکان ئیلھامبەخشن بۆ کاری دەستی جۆراوجۆر لە شارۆچکەکەدا.<ref> https://www.atour.com/education/20040819a.html </ref> == نەریتی ھاوسەرگیری == ھەموو یەکشەممەیەک یان ڕۆژێکی جەژن (ڕۆژانی جەژنی پیرۆز) لە نێوان دەستگیرانداری و ھاوسەرگیریدا، دایکی زاوا لە ماڵەکەی خۆیدا میوانداری ژن و کچەکان دەکات، کە سینی لە خواردن ئامادە دەکەن لەوانە چەرەس، شیرینی و میوەی وشککراوە. قاپەکان بە قوماشی ڕەنگاوڕەنگ دادەپۆشرێن و دەبرێن بۆ ماڵی بووک تا پێشکەشی بکرێن. چەند ڕۆژێک پێش زەماوەندەکە، دیواری سەرووی پێشەوەی دەرگای ماڵی داھاتووی ژن و مێردەکە بە ڕەنگی جوان بۆیاخ کراوە و بە گوڵی جۆراوجۆر ڕازاوەتەوە. دیوارەکانی ژووری ئەو دوو ھاوسەرە بە ھەمان شێوە تازە بۆیاخ کراوە، لەبەرئەوەی بە شێوەیەکی گشتی بە دوکەڵی ئاگرەکانی ناوماڵ کە لە زستاندا بۆ گەرمی بەکاردەھێنرا، ڕەش دەبوون. ھەروەھا ھێمای مەسیحی لەسەر دیوارەکان نەخشێندرابوو بۆ ئەوەی لە ڕۆحی خراپ بپارێزرێت.<ref> https://www.atour.com/education/20040819a.html </ref> ==وێنە== <gallery> File:Church of the Virgin Mary.JPG|کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی لە دێری مەریەمی پاکیزە وێنەکە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٣دا گیراوە File:Mar Giwargis Church (the old one) built in around 1701.JPG| کەنیسەی پێشووی ئۆرتۆدۆکسی سریانی مار گیوارگیس، وێنەکەی لە کانوونی دووەمی ٢٠١٣دا گیراوە File:Mar Giwargis Church (the new one) built in 1930s.JPG| کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی سریانی ئێستای مار گیوارگیس، وێنەکە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٣ گیراوە </gallery> == ئەمانەش ببینە == *[[ تێروی]] * [[قەزای حەمدانیە]] * [[پارێزگای نەینەوا]] * [[دەشتی نەینەوا]] * [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{دەشتی نەینەوا}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] c6syl8tfowftjqva0k3iibvwuey933m 0 214386 1572376 1443208 2026-04-04T20:29:48Z ~2026-20812-51 75576 /* ئەمانەش ببینە */ 1572376 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی بەرتڵە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٤١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢١٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]] و [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]])، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]]) و [[یارسان]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی بەرتڵە'''، (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: '''''ناحیة برطلة'''''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: '''''Bartella subdistrict''''') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای حەمدانیە]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[دەشتی نەینەوا]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بەرتڵە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ناحیەی بەرتڵە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بەرتڵە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == مێژوو == تا پێکھێنانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی تازە لە ساڵی ١٩٢٦، قەزایەک بە ناوی [[قەزای حەمدانیە]] یا [[قەرەقووش]] یا باخودیدا نەبوو، بەڵکو باخودیدا([[قەرەقووش]]) گوندێکی گەورە بوو، دیانە یەعقوبییەکان و ھی تری تیادا دەژیان و ڕاستەوخۆ سەر بە مەڵبەندی ناحیەی مووسڵ بوو، بەڵام پاش دامەزراندنی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ناحیەیەک بەناوی ناحیەی قەرەقووش دامەزرا و سەرەتا خرایە سەر [[قەزای شێخان]]، ئینجا خرایە سەر [[قەزای مووسڵ]]. لە پەنجاکانیش لەگەڵ پەرەسەندنی ھزری نەتەوایەتی [[عەرەب]]ی و ھزری بە [[عەرەباندن]]ی [[عێراق]] ناوی گۆڕدرا بە [[ناحیەی حەمدانیە]]. لەساڵی ١٩٧٠دا قەزایەکی نوێ بەناوی [[قەزای حەمدانیە]]، کە پێکھاتبوو لە ناحیەی قەرەقووش و ناحیەکانی نەمروود و ناحیەی بەرتڵە و ناحیەی کەڵەک، دامەزرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بەرتڵە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی باشیک]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەمدانیە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەڵەک]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی باشیک]] و [[ناحیەی شورە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ڕووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە بەم جۆرەیە: لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەی دانیشتووانی قەزاکە، بە ھۆی کەمبوونی سەرژمێری ڕاستەقینە و دوور لە دەستکاری و ڕاگواستن و بە [[عەرەباندن]]ە بەردەوامەکانی ناوچە [[کورد]]نشینەکانەوە کارێکی ئاسان نییە، بەڵام دەتوانینبڵێین کە لەم نەتەوانە پێک ھاتوون، زۆرینەی بە پلەی یەک [[کورد]]ەکان و پاشان پلە دوو [[مەسیحی]]ەکان و دواتر [[عەرەب]] و [[تورکمان]]. == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٣٢) گوند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Demographic Survey | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = ئینگلیزی}}</ref> ==ئەمانەش ببینە== *[[تێروی]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەمدانیە]] * [[ناحیەی نەمروود]] * ناحیەی بەرتڵە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای نەینەوا}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:ئێزیدی]] [[پۆل:پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] t5wt5fp3d89hcor0vhu99rxl0pjlqxg 0 220491 1572382 1407546 2026-04-04T21:00:09Z CommonsDelinker 62 "Church_of_Santo_Domingo_(Quito,_Ecuador)_in_1951.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by BrugesFR|]]. 1572382 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Iglesia_de_Santo_Domingo,_Quito,_Ecuador,_2015-07-22,_DD_194.JPG|وێنۆک|کڵێسای سانتۆ دۆمینگۆ]] '''کڵێسای سانتۆ دۆمینگۆ''' کڵێسایەکی کاسۆلیکییە لە ناوەندی مێژوویی شاری [[کیتۆ]]ی پایتەختی [[ئیکوادۆر]]. کۆمەڵگەی خانەقا و کڵێسا و کەنیسە دەکەوێتە سەر پلازا دی سانتۆ دۆمینگۆ کە خۆی بەناوی کڵێساکەوە ناونراوە.<ref name="patrimonio">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rBc_RtIyzW8C&dq=santo+domingo+quito&pg=PA59|سەردێڕ=Quito: patrimonio cultural de la humanidad|نووسەر=Evelia Peralta, Rolando Moya Tasquer|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=MRE Ecuador|ژپنک=٩٩٧٨٣٠٠٠٢٣}}</ref> == مێژوو == دروستکردنی لە ساڵی ١٥٤٠ دەستی پێکرد، کاتێک شوێنەکە بۆ کۆمەڵگەی باوکانی دۆمینیکان تەرخانکرا؛ دواتر و دوای ئەوەی کەنیسەیەکی کاتی دروست کرا، پلانە یەکلاکەرەوەکانی پەرستگاکە کە تا ئێستاش بەردەوامن لە ساڵی ١٥٨١<ref name="Libresa">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=z-9Mj3cFHE0C&dq=santo+domingo+quito&pg=PA19|سەردێڕ=Quito: patrimonio de la humanidad|پەڕە=١٩|نووسەر=Ricardo Zambrano P.|بڵاوکەرەوە=Libresa|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٩٧٨٤٩٠٥٢٣}}</ref> لەلایەن تەلارساز فرانسیسکۆ بێسێرا داڕێژران. دوای مردنی بێسێرا، کارەکە کەوتە دەستی باوک ڕۆدریگۆ مانریکی دی لارا؛ دەروێش ئەنتۆنیۆ ڕۆدریگێز بەرپرسی کارەکانی خانەقاکە بوو، لەکاتێکدا دەروێش خوان مانتیلا بەرپرسی تەواوکردنی کارەکانی کڵێساکە بوو لە ساڵی ١٦٨٨.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NbTdfZZixwgC&dq=santo+domingo+quito&pg=PA219|سەردێڕ=Arte de la Real Audiencia de Quito, siglos XVII-XIX: patronos, corporaciones y comunidades|نووسەر=Alexandra Kennedy Troya|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=NEREA|ژپنک=٨٤٨٩٥٦٩٨٣٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Iglesia de Santo Domingo (Quito)}} [[پۆل:کەنیسەکانی ڕۆمانی کاسۆلیکی لە کیتۆ]] tgilacg7s50jo2vh015gy4ck0qa6hkm 0 221980 1572363 1567579 2026-04-04T20:20:33Z Pirehelokan 5097 لابردنی خراپکارییەکان 1572363 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} '''پێڕستی ڕێکخراوە کوردییەکان''' بریتیە لە: == ئەورووپا == === شانشینی یەکگرتوو === * [[ناوەندی پێنی کورد]] * [[دایکانی ئاشتی]] === سوێد === * [[کۆمەڵەی ئەکادیمیی خوێندکارانی کورد]] === فەڕەنسا === * [[ئینستیتیوتی کوردیی پاریس]] === بەلجیکا === * [[کۆنگرەی کۆمەڵگە دێموکراتە کوردەکانی ئەورووپا]] * [[ئینستیتیوتی کوردیی بروکسێل]] == ڕۆژھەڵاتی ناوین == === عێراق === * [[پارتی خەبات بۆ سەربەخۆیی کوردستان]] * [[ھاوپەیمانیی نیشتمانیی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی گۆڕان]] * [[کۆبوونەوەی ئیسلامیی فەیلییەکانی عێراق]] * [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان]] * [[ڕابیتەی ئیسلامیی کورد]] * [[حیزبوڵڵای شۆڕشگێڕانە کوردی]] * [[کۆمەڵەی عەشیرەتیی کورد]] * [[حیزبی شیوعی کوردستان-عێراق]] * [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] * [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]] * [[حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان]] * [[حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان]] * [[پارتی پارێزگارانی کوردستان]] * [[یەکێتیی نەتەوەیی دیموکراتی کوردستان]] * [[پارتی شۆڕشگێڕی کوردستان]] * [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] *[[ڕێکخراوی زاگرۆسی نیشتیمانی کورد]] === ئێران === * [[حیزبوڵڵای کورد (ئێران)]] * [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] * [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] * [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] * [[کۆمەڵگای دیموکراتیک و ئازادی رۆژھەڵاتی کوردستان]] ** [[کۆمەڵگای ژنانی ئازادی رۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران]] * [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران]] * [[بەرەی یەکگرتووی کورد]] * [[یەکێتی شۆڕشگێڕانی کوردستان]] * [[پارتی ئازادیی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی کۆماریخوازی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[ھاوپەیمانی سەربەخۆییخوازانی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازانی کوردستان]] * [[یەکێتیی دیمۆکراتیکی کوردستان]] * [[ڕێکخراوەی دیمۆکراتیکی یارسان]] * [[ڕێکخراوی یاریکورد]] * [[ڕێکخراوی کوردی کورمانجی خوراسان]] * [[جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی ئێران]] * [[پلاتفۆرمی ھۆرام]] * [[پلاتفۆرمی یارسان]] * [[پلاتفۆرمی زاگرۆس]] === لوبنان === * [[پارتی دیموکراتی کورد-لوبنان]] * [[حیزبی ڕزکاری]] === تورکیا === * [[پارتی کۆمۆنیستی کوردستان (تورکیا)]] * [[پارتی دیموکراسی]] * [[پارتی دیموکراتی گەل (تورکیا)]] * [[پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی]] * [[بزووتنەوەی ئیسلامیی کوردستان (تورکیا)]] * [[حیزبوڵڵای کورد (تورکیا)]] * [[پارتی ئیسلامیی کوردستان]] * [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] * [[پارتی دیموکراتی کوردستان-باکوور]] * [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] * [[ھێزەکانی پاراستنی گەل]] * [[بەرەی ڕزگاریی نەتەویی کورستان]] * [[پارتی ناوچە دێموکراتیکەکان]] * [[پارتی ھەرێمە دیموکراتەکان]] * [[پارتی دیموکراتی گەلان]] * [[پارتی دیموکراسیی گەل]] * [[پارتی کاری گەل (تورکیا)]] * [[پارتی شۆڕشی کوردستان]] * [[پارتی ماف و ئازادییەکان]] * [[جەمعیەتی تەعالیی کورد]] * [[خۆیبوون]] * [[پارتی پێشەنگی کرێکارانی کوردستان]] * [[بازەکانی ئازادیی کوردستان]] * [[حیزبی کۆمۆنیستی مارکسیست-لێنینیست (تورکیا و کوردستان)]] * [[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی]] * [[یەکەکانی پاراستنی مەدەنی]] === سووریا === * [[ھاوبەندیی نیشتمانیی کورد لە سووریا]] * [[مەجلیسی سووریای دیموکرات]] * [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)]] * [[تەڤگەری کۆمەڵگای دیموکرات (سووریا)]] * [[یەکەکانی پاراستنی گەل]] * [[یەکەکانی پاراستنی ژنان]] * [[ئاسایش (ڕۆژاوا)]] * [[ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)]] * [[پارتی دیموکراتی کوردستانی سووریا]] * [[دەستەی بڵندی کورد]] * [[یەکێتیی سیاسیی دیموکراتی کورد]] * [[گڕکانی فرات]] * [[بەرەی کوردی]] * [[ھێزە یەکگرتووەکانی ئازادی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{شریتی دەروازە|تورکیا}} [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:پێڕستی ڕێکخراوەکان]] 8uvxacehgnk615w4d09xost3nqyyzxu 1572380 1572363 2026-04-04T20:44:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1572380 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''پێڕستی ڕێکخراوە کوردییەکان''' بریتیە لە: == ئەورووپا == === شانشینی یەکگرتوو === * [[ناوەندی پێنی کورد]] * [[دایکانی ئاشتی]] === سوێد === * [[کۆمەڵەی ئەکادیمیی خوێندکارانی کورد]] === فەڕەنسا === * [[ئینستیتیوتی کوردیی پاریس]] === بەلجیکا === * [[کۆنگرەی کۆمەڵگە دێموکراتە کوردەکانی ئەورووپا]] * [[ئینستیتیوتی کوردیی بروکسێل]] == ڕۆژھەڵاتی ناوین == === عێراق === * [[پارتی خەبات بۆ سەربەخۆیی کوردستان]] * [[ھاوپەیمانیی نیشتمانیی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی گۆڕان]] * [[کۆبوونەوەی ئیسلامیی فەیلییەکانی عێراق]] * [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان]] * [[ڕابیتەی ئیسلامیی کورد]] * [[حیزبوڵڵای شۆڕشگێڕانە کوردی]] * [[کۆمەڵەی عەشیرەتیی کورد]] * [[حیزبی شیوعی کوردستان-عێراق]] * [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] * [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]] * [[حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان]] * [[حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان]] * [[پارتی پارێزگارانی کوردستان]] * [[یەکێتیی نەتەوەیی دیموکراتی کوردستان]] * [[پارتی شۆڕشگێڕی کوردستان]] * [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] *[[ڕێکخراوی زاگرۆسی نیشتیمانی کورد]] === ئێران === * [[حیزبوڵڵای کورد (ئێران)]] * [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] * [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] * [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] * [[کۆمەڵگای دیموکراتیک و ئازادی رۆژھەڵاتی کوردستان]] ** [[کۆمەڵگای ژنانی ئازادی رۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران]] * [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران]] * [[بەرەی یەکگرتووی کورد]] * [[یەکێتی شۆڕشگێڕانی کوردستان]] * [[پارتی ئازادیی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی کۆماریخوازی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[ھاوپەیمانی سەربەخۆییخوازانی کوردستان]] * [[بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازانی کوردستان]] * [[یەکێتیی دیمۆکراتیکی کوردستان]] * [[ڕێکخراوەی دیمۆکراتیکی یارسان]] * [[ڕێکخراوی یاریکورد]] * [[ڕێکخراوی کوردی کورمانجی خوراسان]] * [[جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی ئێران]] * [[پلاتفۆرمی ھۆرام]] * [[پلاتفۆرمی یارسان]] * [[پلاتفۆرمی زاگرۆس]] === لوبنان === * [[پارتی دیموکراتی کورد-لوبنان]] * [[حیزبی ڕزکاری]] === تورکیا === * [[پارتی کۆمۆنیستی کوردستان (تورکیا)]] * [[پارتی دیموکراسی]] * [[پارتی دیموکراتی گەل (تورکیا)]] * [[پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی]] * [[بزووتنەوەی ئیسلامیی کوردستان (تورکیا)]] * [[حیزبوڵڵای کورد (تورکیا)]] * [[پارتی ئیسلامیی کوردستان]] * [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] * [[پارتی دیموکراتی کوردستان-باکوور]] * [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] * [[ھێزەکانی پاراستنی گەل]] * [[بەرەی ڕزگاریی نەتەویی کورستان]] * [[پارتی ناوچە دێموکراتیکەکان]] * [[پارتی ھەرێمە دیموکراتەکان]] * [[پارتی دیموکراتی گەلان]] * [[پارتی دیموکراسیی گەل]] * [[پارتی کاری گەل (تورکیا)]] * [[پارتی شۆڕشی کوردستان]] * [[پارتی ماف و ئازادییەکان]] * [[جەمعیەتی تەعالیی کورد]] * [[خۆیبوون]] * [[پارتی پێشەنگی کرێکارانی کوردستان]] * [[بازەکانی ئازادیی کوردستان]] * [[حیزبی کۆمۆنیستی مارکسیست-لێنینیست (تورکیا و کوردستان)]] * [[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی]] * [[یەکەکانی پاراستنی مەدەنی]] === سووریا === * [[ھاوبەندیی نیشتمانیی کورد لە سووریا]] * [[مەجلیسی سووریای دیموکرات]] * [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)]] * [[تەڤگەری کۆمەڵگای دیموکرات (سووریا)]] * [[یەکەکانی پاراستنی گەل]] * [[یەکەکانی پاراستنی ژنان]] * [[ئاسایش (ڕۆژاوا)]] * [[ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)]] * [[پارتی دیموکراتی کوردستانی سووریا]] * [[دەستەی بڵندی کورد]] * [[یەکێتیی سیاسیی دیموکراتی کورد]] * [[گڕکانی فرات]] * [[بەرەی کوردی]] * [[ھێزە یەکگرتووەکانی ئازادی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{شریتی دەروازە|تورکیا}} [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:پێڕستی ڕێکخراوەکان]] pahda70aykra57bz1nw1hzmjfdk37o4 0 226358 1572028 1571864 2026-04-04T12:03:27Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572028 wikitext text/x-wiki '''کەمال پیر''' ناسراو بە '''لاز کەمال''' (١٩٥٢ لە گوزەلۆلوک، [[پارێزگای گوموشخانە]] – ٧ی ئەیلوولی ١٩٨٢ لە [[ئامەد]] لە تورکیا) شۆڕشگێڕێکی مارکسیستی-لینینی تورک بوو و یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] کە لە ڕووی نەتەوەییەوە تورک بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eray Çaylı|سەردێڕ=The Kurdish Issue in Turkey: A Spatial Perspective|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٨-٨٢٤١٥-٧|editor-last=Zeynep Gambetti|پەڕە=٨٤|chapter=Diyarbakır's "witness sites" and discourses|editor-last2=Joost Jongerden}}</ref> لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە فاکەڵتی ئەدەبیاتی زانکۆی خاسێتێپی خوێندوویەتی . لە ژێر کاریگەری بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی بە سەرۆکایەتی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]، زانکۆی بەجێھێشت.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Orhan|یەکەم=Mehmet|سەردێڕ=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١٣١٧٤٢٠٤٣٩|پەڕە=١١٣|زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٢ لەگەڵ [[ھاکی کارەر]] لە یەک ماڵدا پێکەوە دەژیان، دوای ئازادبوونی ئۆجەلان لە زیندانی ماماک پێشوازییان لێ کرد. <ref name=":٣0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jongerden|یەکەم=Joost|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=The Kurdistan Workers Party and a New Left in Turkey: Analysis of the revolutionary movement in Turkey through the PKK's memorial text on Haki Karer|ناونیشان=http://edepot.wur.nl/245056|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=edepot.wur.nl|پەڕەکان=٨–٩}}</ref> لە کۆبوونەوەی دامەزراندنی پەکەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٧٨، کەمال بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی ھەڵبژێردرا. ئەو لە ساڵی ١٩٧٩ لە [[ئێلح|باتمان]] دەستگیرکرا و لە زیندانی [[بەندیخانەی ئامەد|ئامەد زیندانی]] کرا.<ref name=":e1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Orhan|یەکەم=Mehmet|سەردێڕ=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١٣١٧٤٢٠٤٣٩|پەڕە=١١٣|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFOrhan2016">Orhan, Mehmet (2016). ''Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires''. Routledge. p.&nbsp;113. [[ژمارەی پێوانەییی نێودەوڵەتیی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9781317420439|<bdi>9781317420439</bdi>]].</cite></ref> لە کاتی دادگاییکردنیدا ڕایگەیاند کە پەکەکە لە کاتی گونجاودا دەست بە ڕاپەڕینی گەلان دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Casier|یەکەم=Marlies|سەردێڕ=Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue|دوایین٢=Jongerden|یەکەم٢=Joost|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١١٣٦٩٣٨٦٧٢|پەڕەکان=١٣١|زمان=en}}</ref> لە کاتی مانگرتن لە خواردن لە زیندان لەلایەن بەرپرسی زیندانەوە لێی پرسی "ئایا تۆ ژیانت خۆش ناوێت کەمال؟" و بەناوبانگانە وەڵامی داوەتەوە: "ئێمە ژیانمان ئەوەندە خۆشدەوێت ئامادەین بۆی بمرین".<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ali Kemal Özcan|سەردێڕ=Turkey's Kurds: A Theoretical Analysis of the PKK and Abdullah Ocalan|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٤١٥-٣٦٦٨٧-٩}}</ref> کەمال بەھۆی مانگرتن لە خواردن لە ساڵی ١٩٨٢ کۆچی دوایی کردووە. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jongerden|یەکەم=Joost|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=The Kurdistan Workers Party and a New Left in Turkey: Analysis of the revolutionary movement in Turkey through the PKK's memorial text on Haki Karer|ناونیشان=http://edepot.wur.nl/245056|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=edepot.wur.nl|پەڕەکان=٨–٩}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJongerden2012">Jongerden, Joost (2012). [http://edepot.wur.nl/245056 "The Kurdistan Workers Party and a New Left in Turkey: Analysis of the revolutionary movement in Turkey through the PKK's memorial text on Haki Karer"]. ''edepot.wur.nl''. pp.&nbsp;8–9<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 January</span> 2019</span>.</cite></ref> برازاکەی زیا پیر [[سیاسەتوان]]ێکی [[پارتی دیموکراتی گەلان|ھەدەپەیە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.zeit.de/2015/23/tuerkei-wahl-hdp-ziya-pir/seite-2|سەردێڕ=Türkei-Wahl: Ein Deutscher gegen Erdoğan|دوایین=Topçu|یەکەم=Özlem|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=Die Zeit|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|زمان=de-DE|issn=0044-2070}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تورکیا}} [[پۆل:ئاپۆییستەکان]] [[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] 389bd1t4bztbk872s0uynogvfs06ys0 0 230394 1572246 1402103 2026-04-04T19:54:54Z CommonsDelinker 62 "Safari_browser_logo.svg" سڕاوە؛ [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Safari logos|]]. 1572246 wikitext text/x-wiki '''سەفاری''' ({{بە ئینگلیزی|Safari}})<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=safari|ناونیشان=https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=safari&oldid=68881273|journal=Wiktionary|زمان=en}}</ref> [[وێبگەڕ]]ێکی کۆمپانیای [[ئەپڵ]]ە، کە لەسەر بنەمای [[بزوێنەری وێبگەڕ|بزوێنەری]] «وێبکیت» دامەزراوە، و بە دەرکەوتنێکی سادە و ئاسان، تایبەتمەندی پێشکەوتووی ھەیە، و ھەروەھا ئاسایشێکی پەسەندکراوی ھەیە. ئەم وێبگەڕە تەنھا لە سیستەمی کارپێکردنی ئەپڵدا بەردەستە، لەوانەش [[مەک ئۆ ئێس]] و [[ئای ئۆ ئێس]] و پێشوەختە تێیدا دامەزراوە. [[ستیڤ جۆبز]] بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای ئەپڵ لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ لە کۆنفرانسی گەشەپێدەرانی جیھانی ئەپڵ ڕای گەیاند کە کۆمپانیاکە وەشانی وێبگەڕی سەفاری بۆ سیستەمی کارپێکردنی [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] پەرەپێداوە.<ref>[http://uk.reuters.com/article/topNews/idUKN1117163520070611 Apple offers Safari for Windows | Technology | Reuters<!-- عنوان تصحیح شد توسط ڕبات -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715135833/http://uk.reuters.com/article/topNews/idUKN1117163520070611 |date=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٧ }}</ref> نوێترین وەشانی سەفاری بۆ ویندۆز لە مانگی ئایاری ٢٠١٢ بڵاوکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|ئینتەرنێت|دەیەی ٢٠٠٠|ئەپڵ}} {{پۆلی کۆمنز|Safari (web browser)}} [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:نەرمەکاڵای ئەپڵ]] [[پۆل:ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:وێبگەڕەکان]] mqylgckzlm292wb1kf8gp9w9iovmusq 4 241625 1572384 1571846 2026-04-04T21:01:05Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1572384 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٤ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٥١٦٤٣ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٤ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٢١١٦٠ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٤ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٣٨٣ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٣ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٤٤٤٨ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٣ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٤٢٩ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] kucssjvuden53p3c4txqm2fvw6h1s45 0 242493 1572231 1507831 2026-04-04T17:29:42Z 1silent scientist 51740 1572231 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەربزێوییەکانی ١٩٨٣–١٩٨٦ی کورد لە عێراق''' لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا ڕوویدا کە ھێزە [[کورد]]ییەکانی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ی [[باشووری کوردستان]] وەک بەشێک لە [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]] لە دژی [[سەددام حوسێن]] [[سەربزێوی]]یان دەستپێکرد، لە ھەوڵێکدا بۆ پێکھێنانی دەوڵەتێکی سەربەخۆ. لەگەڵ داگیرکردنەکانی ھێزەکانی عێراق لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]، [[پێشمەرگە]]ی کورد سەرکەوتوو بوو لە کۆنترۆڵکردنی ھەندێک لە ناوچە گۆشەگیرەکان، بە پاڵپشتی لۆجستی و ھەندێکجاریش سەربازی [[ئێران]]. == پێشینە == {{سەرەکی|تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان}} === گەلی کورد لە عێراق === [[باشووری کوردستان]]، بە درێژاییی سنوورەکانی لەگەڵ [[سووریا]] و [[تورکیا]] و [[ئێران]] ھەڵکەوتووە. ناوچەیەکی شاخاوی و زۆربەی زەوییەکانی بەپیتە. بە درێژاییی سنووری ئێران، لێوارەکانی [[چیاکانی زاگرۆس]] ھەڵکەوتوون. [[کورد|کوردەکان]] بۆ ماوەی ھەزاران ساڵ لەم ناوچەیەدا ژیاون، بەڵام ھەرگیز بەشێک نەبوون لە دەوڵەتێکی نەتەوەییی کوردی. بەڵکوو، [[ئیمپراتۆریەت]] و [[دەوڵەت]]ە نوێیە جیاوازەکان کۆنترۆڵی ئەم ناوچەیەیان کردووە. کوردەکان خۆیان وەک کورد لە ڕێگەی ئەو زمانەی پێی دەدوێن، نەریتەکانیان، ئایینەکەیان (زۆربەیان موسڵمانی [[سوننە]]ن، بەڵام کەمایەتییەکانی [[شیعە]] و [[عەلەوییەکان (مەزھەب)|عەلەوی]] و [[ئێزیدی]] ھەن)، لێبوردەیییان بەرامبەر ئایینەکانی دیکە، و پەیوەندیی خێڵەکییان دەناسنەوە. خێڵەکان لە ڕێگەی خزمایەتی و شوێنی جوگرافییەوە دیاری دەکرێن. بۆ کورد، پەیوەندی بە خێڵەوە گرنگترە لەو وڵاتە فەرمییەی کە خێڵەکەی تێدا ھەڵکەوتووە. لە ساڵانی ١٩٢٠ەوە، کوردەکان کینەیان لە دژی حکوومەتە جیاوازەکانی [[عێراق]] ھەبووە بەھۆی نەبوونی نوێنەرایەتییان لە دامەزراوەکانی دەوڵەتدا.<ref>Kreyenbroek, Philip G., and Stefan Sperl. The Kurds: A Contemporary Overview. London: Routledge, 1992. Print. Pg. 12</ref> === پارتی دیموکراتی کوردستان === [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] کۆنترین و دیارترین پارتی سیاسیی گەلی کوردە. لە ساڵی ١٩٤٦ بە سەرکردایەتیی مەلا [[مستەفا بارزانی]] دامەزراوە، و ئامانجە سەرەتایییەکانی لەسەر بنەمای ئارەزووی نەتەوەییی کورد بۆ حوکمی [[خۆبەڕێوەبەری]] بووە. بە تێپەڕبوونی کات، بارزانی و لایەنگرانی ئەرکی پارتی دیموکراتی کوردستانیان گۆڕی بۆ خەبات لەپێناو «مافە تەواوەکانی کورد لە چارەی خۆنووسین کە لە ڕێگەی ئاشتییانەوە لە عێراقێکی دیموکرات و فرەخوازی و فیدراڵدا بەدی دێت». بارزانی یەکەم کەس بوو کە [[کوردایەتی|ناسیۆنالیزمی کوردیی]] نیمچە گشتگیر لە نێوان گەلدا کۆبکاتەوە، و لە ناوەڕاستی سییەکانەوە تا دەرکردنی لە عێراق لە حەفتاکاندا، ناوەکەی ھاوواتای ھەوڵی کورد بوو بۆ سەربەخۆیی. بارزانی سەرکردایەتیی ڕاپەڕینە پچڕپچڕەکانی دژی حکوومەتەکانی عێراق ([[شۆڕشی ئەیلوول]] و [[دووەمین شەڕی کورد و عێراق]]) و [[ئێران]] و [[تورکیا]] کرد، بەو ھیوایەی ھەر جارێک ھێزی شۆڕشگێڕی گەورەتر بەدەستبھێنێت.<ref>Gunter, Michael M. (Spring 1996). "The KDP-PUK Conflict in Northern Iraq". The Middle East Journal. 50 (2): 227</ref> === یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان === [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لە ساڵی ١٩٧٥ بە سەرکردایەتیی [[جەلال تاڵەبانی]] دامەزراوە. تاڵەبانی وەک شۆڕشگێڕێکی [[کورد]] لە ناو [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]دا کاری دەکرد و لە ڕێگەی ڕەخنەکانی لە بارزانی ناوبانگ و ناوێکی پەیدا کرد. لە ساڵی ١٩٧٥دا، تاڵەبانی و شوێنکەوتووانی لە پارتی دیموکراتی کوردستان جیابوونەوە و [[پارت]]ێکی نوێی [[لیبرالیزم|لیبراڵ]]تریان دامەزراند. لە گەوھەردا، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەسەر ھەمان ئەو بەرنامەیەی پارتی دیموکراتی کوردستان کار دەکات، کە تێیدا فشار دەخاتە سەر «سەربەخۆییی [[کوردستان]] و دیموکراسیی عێراق». یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان خۆی لە پارتی دیموکراتی کوردستان جیا دەکاتەوە لە ڕێگەی ڕاکێشانی لایەنگرانی لە ناوەڕاست و باشووری کوردستان. یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بووە نوێنەری کۆمەڵە خەڵکێکی شارستانی و ڕۆشنبیر و پێشکەوتنخوازی سیاسی، لە بەرامبەر گوتاری نەریتیی پارتی دیموکراتی کوردستان. لایەنگرانی ھەر پارتێک دەتوانن خۆیان لە ڕێگەی ھاوپەیمانیی خێڵەکی و جیاوازییە کەسییەکان و ناکۆکییە ئایدیۆلۆژییەکانەوە لە یەکتر جیا بکەنەوە. === حکوومەتی بەعسیی عێراق === ھەرچەندە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] دوو پارتی سیاسیی جیاوازن، بەڵام دژی ھەمان ڕکابەر جەنگاون، کە ئەویش حکوومەتی عێراقە بە سەرۆکایەتیی [[سەددام حوسێن]]. لە سەرەتای [[ڕژێمی بەعس|حوکمی بەعس لە عێراق]]، ناکۆکی لە نێوان سەرکردەکانی بەعس و گەلی کورددا ھەبووە. وتووێژی پچڕپچڕ لە نێوان ھەردوو گرووپەکەدا ئەنجام دراوە بۆ تاوتوێکردنی بەرنامەی پارتەکان و ھەوڵدان بۆ گەیشتن بە سازان لەسەر نوێنەرایەتی؛ بەڵام بەعس بە شێوەیەکی نائاسایی گومانی لە کوردەکان ھەبوو، بە تایبەت بەرامبەر پارتی دیموکراتی کوردستان و سەرکردەکەی بارزانی. لە بەرامبەردا، ھاوپەیمانییەکی سروشتی لە نێوان [[حیزبی بەعسی عێراق|بەعس]] و پارتی سیاسیی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] پێکھات. ھەردووکیان ڕێکخراوی [[چەپڕەوی|چەپڕەو]] بوون کە داوای ھاوپەیمانیی کوردی-عەرەبییان دەکرد.<ref>McDowall, David. The Kurds: A Nation Denied. London: Minority Rights Group, 1992, 113</ref><ref>McDowall, David, pg. 90</ref> === دەرفەتێکی لەبار === تا کۆتاییی حەفتاکان، [[مەسعوود بارزانی]] پێشتر ھێزێکی ٥٠٠٠ کەسی لە باکووری عێراق (تا ساڵی ١٩٧٩) دامەزراندبوو، و ھێزەکانی لە کاتی ڕاپەڕینی کوردەکانی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩دا تێوەگلابوون لە شەڕ لەگەڵ [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]، وەک وەفایەک بۆ ھاوپەیمانییان لەگەڵ [[ئێران]].<ref>https://web.archive.org/web/20150727174333/http://diginole.lib.fsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3203&context=etd {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20240710125124/https://web.archive.org/web/20150727174333/http://diginole.lib.fsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3203&context=etd|date=2024-07-10 }}</ref> لە ئەیلوولی ١٩٨٠دا، [[شەڕی ئێران و عێراق|عێراق چووە ناو شەڕ لەگەڵ ئێران]] لەسەر [[شەتەلعەرەب]]، و لەبری بەدەستھێنانی سەرکەوتنێکی خێرا، شەڕەکە گۆڕا بۆ دۆخێکی بنبەستی درێژخایەن. کوردەکان ئەمەیان وەک دەرفەتێکی لەبار بینی بۆ کۆنترۆڵکردنی ناوچە کوردنشینەکان، لە کاتێکدا حکوومەتی عێراق سەرقاڵ و لاواز ببوو. ئامانجەکە دروستکردنی پلاتفۆرمێکی نوێی وتووێژ و دەرکردنی ھێزە حکوومەتییەکانی عێراق بوو لە [[کوردستان]]. لە سەرەتای شەڕەکەوە، [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] بە سەرۆکایەتیی بارزانی ھاوپەیمانییەکی بەھێزی لەگەڵ ئێرانییەکان پێکھێنا، لە کاتێکدا [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] - کە ڕێکخراوێکی [[چەپڕەوی|چەپڕەو]] بوو - مەودای خۆی لەگەڵ [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ی پارێزگار کە تازە دامەزرابوو پاراست، و یەکێتی پشتگیریی لۆجستیی لە [[سووریای بەعس|سووریای بەعسی]] و [[لیبیا]]وە پێدەگەیشت. == کاریگەری: ئامارەکانی پەنابەران و مردووەکان == * پەنابەران: لایەنی کەم ملیۆنێک کەس (نزیکەی ٣٠٪ی دانیشتووان) بۆ [[ئێران]] و [[تورکیا]] ڕایانکرد. * لە ساڵی ١٩٧١ەوە، لایەنی کەم ٣٧٠،٠٠٠ کەس پەنایان بۆ ئێران برد، واتە زیاتر لە ١٠٪ی دانیشتووانی [[باشووری کوردستان]]. * [[شاڵاوی ئەنفال]]: ** لە نێوان ٥٠،٠٠٠ و ١٠٠،٠٠٠ کەس کوژران، لە نێویاندا ژن و منداڵ. ** ٩٠٪ی ئەو گوندە کوردییانەی ئامانج بوون وێران کران، واتە نزیکەی ٤،٠٠٠ گوند. * [[کیمیابارانی ھەڵەبجە|ھێرشی ھەڵەبجە بە گازی ژەھراوی]]: ** لە نێوان ٣،٠٠٠ و ٥،٠٠٠ کەس کوژران. ** لە نێوان ٧،٠٠٠ و ١٠،٠٠٠ کەس بریندار بوون. ** لایەنی کەم ٥٠،٠٠٠ کورد دوای ئەم ھێرشە بۆ [[ئێران]] ڕایانکرد. ئەم ئامارانە لەلایەن ڕێکخراوی [[ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤ]] کۆکراونەتەوە.<ref>GENOCIDE IN IRAQ</ref> == ڕۆڵی ئێران == ئێران بە نھێنی بە چەک و پێداویستیی [[خۆراک]] و زانیاریی ھەواڵگری یارمەتیی [[کوردانی عێراق]]ی دا دژی عێراقییەکان لە بەرامبەر بەدەستھێنانی زانیاریی [[دەزگای ھەواڵگری|ھەواڵگری]] لەسەر جووڵەکانی عێراق و یارمەتیدان لە درێژاییی سنوورە باکوورییەکانی نێوان ئێران و عێراق. جگە لەوەش، ئێران ھاوپەیمانی [[مەسعوود بارزانی]] بوو و یارمەتیی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]ی دەدا بە چەک و مەشقپێکردنی ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] و سەرکردەکانیان. لە بەرامبەر چەک و فێرکاری، ئێرانییەکان زانیاریی ھەواڵگرییان لەسەر سوپای عێراق و یارمەتیی کوردەکانیان لە شەڕی دژی [[سوپای عێراق]] بەدەستھێنا. ئێرانییەکان بەرژەوەندییان لە یارمەتیدانی کوردەکاندا ھەبوو. گەمارۆی بەردەوامی کوردەکان بووە ھۆی سەرقاڵکردنی بەعس و ڕێگریکردن لە سوپا بۆ تەرخانکردنی تەواوی سەرچاوەکانی بۆ داگیرکردنی ئێرانییەکان. ئێرانییەکان پشتیوانیی کوردیان دەکرد تا ئەو ئاستەی کە ئەوەندە بەھێز بن بتوانن شەڕی عێراقییەکان بکەن، بەڵام نەگەنە ئەو ئاستەی بەسەر سوپای عێراقدا سەربکەون.<ref>Gunter, Michael M. "The KDP-PUK Conflict in Northern Iraq." Middle East Journal 50.2 (1996): 18. Print</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|شەڕ|سیاسەت|کۆمەڵگا|عێراق}} [[پۆل:شەڕەکانی عێراق]] [[پۆل:شەڕەکانی ئێران]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:عێراق لە ١٩٨٣]] [[پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق]] qox9ft6b3cdmy9x221mh93kat18xj7t 1572232 1572231 2026-04-04T17:30:17Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1572232 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەربزێوییەکانی ١٩٨٣–١٩٨٦ی کورد لە عێراق''' لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا ڕوویدا کە ھێزە [[کورد]]ییەکانی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ی [[باشووری کوردستان]] وەک بەشێک لە [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]] لە دژی [[سەددام حوسێن]] [[سەربزێوی]]یان دەستپێکرد، لە ھەوڵێکدا بۆ پێکھێنانی دەوڵەتێکی سەربەخۆ. لەگەڵ داگیرکردنەکانی ھێزەکانی عێراق لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]، [[پێشمەرگە]]ی کورد سەرکەوتوو بوو لە کۆنترۆڵکردنی ھەندێک لە ناوچە گۆشەگیرەکان، بە پاڵپشتی لۆجستی و ھەندێکجاریش سەربازی [[ئێران]]. == پێشینە == {{سەرەکی|تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان}} === گەلی کورد لە عێراق === [[باشووری کوردستان]]، بە درێژاییی سنوورەکانی لەگەڵ [[سووریا]] و [[تورکیا]] و [[ئێران]] ھەڵکەوتووە. ناوچەیەکی شاخاوی و زۆربەی زەوییەکانی بەپیتە. بە درێژاییی سنووری ئێران، لێوارەکانی [[چیاکانی زاگرۆس]] ھەڵکەوتوون. [[کورد|کوردەکان]] بۆ ماوەی ھەزاران ساڵ لەم ناوچەیەدا ژیاون، بەڵام ھەرگیز بەشێک نەبوون لە دەوڵەتێکی نەتەوەییی کوردی. بەڵکوو، [[ئیمپراتۆریەت]] و [[دەوڵەت]]ە نوێیە جیاوازەکان کۆنترۆڵی ئەم ناوچەیەیان کردووە. کوردەکان خۆیان وەک کورد لە ڕێگەی ئەو زمانەی پێی دەدوێن، نەریتەکانیان، ئایینەکەیان (زۆربەیان موسڵمانی [[سوننە]]ن، بەڵام کەمایەتییەکانی [[شیعە]] و [[عەلەوییەکان (مەزھەب)|عەلەوی]] و [[ئێزیدی]] ھەن)، لێبوردەیییان بەرامبەر ئایینەکانی دیکە، و پەیوەندیی خێڵەکییان دەناسنەوە. خێڵەکان لە ڕێگەی خزمایەتی و شوێنی جوگرافییەوە دیاری دەکرێن. بۆ کورد، پەیوەندی بە خێڵەوە گرنگترە لەو وڵاتە فەرمییەی کە خێڵەکەی تێدا ھەڵکەوتووە. لە ساڵانی ١٩٢٠ەوە، کوردەکان کینەیان لە دژی حکوومەتە جیاوازەکانی [[عێراق]] ھەبووە بەھۆی نەبوونی نوێنەرایەتییان لە دامەزراوەکانی دەوڵەتدا.<ref>Kreyenbroek, Philip G., and Stefan Sperl. The Kurds: A Contemporary Overview. London: Routledge, 1992. Print. Pg. 12</ref> === پارتی دیموکراتی کوردستان === [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] کۆنترین و دیارترین پارتی سیاسیی گەلی کوردە. لە ساڵی ١٩٤٦ بە سەرکردایەتیی مەلا [[مستەفا بارزانی]] دامەزراوە، و ئامانجە سەرەتایییەکانی لەسەر بنەمای ئارەزووی نەتەوەییی کورد بۆ حوکمی [[خۆبەڕێوەبەری]] بووە. بە تێپەڕبوونی کات، بارزانی و لایەنگرانی ئەرکی پارتی دیموکراتی کوردستانیان گۆڕی بۆ خەبات لەپێناو «مافە تەواوەکانی کورد لە چارەی خۆنووسین کە لە ڕێگەی ئاشتییانەوە لە عێراقێکی دیموکرات و فرەخوازی و فیدراڵدا بەدی دێت». بارزانی یەکەم کەس بوو کە [[کوردایەتی|ناسیۆنالیزمی کوردیی]] نیمچە گشتگیر لە نێوان گەلدا کۆبکاتەوە، و لە ناوەڕاستی سییەکانەوە تا دەرکردنی لە عێراق لە حەفتاکاندا، ناوەکەی ھاوواتای ھەوڵی کورد بوو بۆ سەربەخۆیی. بارزانی سەرکردایەتیی ڕاپەڕینە پچڕپچڕەکانی دژی حکوومەتەکانی عێراق ([[شۆڕشی ئەیلوول]] و [[دووەمین شەڕی کورد و عێراق]]) و [[ئێران]] و [[تورکیا]] کرد، بەو ھیوایەی ھەر جارێک ھێزی شۆڕشگێڕی گەورەتر بەدەستبھێنێت.<ref>Gunter, Michael M. (Spring 1996). "The KDP-PUK Conflict in Northern Iraq". The Middle East Journal. 50 (2): 227</ref> === یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان === [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لە ساڵی ١٩٧٥ بە سەرکردایەتیی [[جەلال تاڵەبانی]] دامەزراوە. تاڵەبانی وەک شۆڕشگێڕێکی [[کورد]] لە ناو [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]دا کاری دەکرد و لە ڕێگەی ڕەخنەکانی لە بارزانی ناوبانگ و ناوێکی پەیدا کرد. لە ساڵی ١٩٧٥دا، تاڵەبانی و شوێنکەوتووانی لە پارتی دیموکراتی کوردستان جیابوونەوە و [[پارت]]ێکی نوێی [[لیبرالیزم|لیبراڵ]]تریان دامەزراند. لە گەوھەردا، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەسەر ھەمان ئەو بەرنامەیەی پارتی دیموکراتی کوردستان کار دەکات، کە تێیدا فشار دەخاتە سەر «سەربەخۆییی [[کوردستان]] و دیموکراسیی عێراق». یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان خۆی لە پارتی دیموکراتی کوردستان جیا دەکاتەوە لە ڕێگەی ڕاکێشانی لایەنگرانی لە ناوەڕاست و باشووری کوردستان. یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بووە نوێنەری کۆمەڵە خەڵکێکی شارستانی و ڕۆشنبیر و پێشکەوتنخوازی سیاسی، لە بەرامبەر گوتاری نەریتیی پارتی دیموکراتی کوردستان. لایەنگرانی ھەر پارتێک دەتوانن خۆیان لە ڕێگەی ھاوپەیمانیی خێڵەکی و جیاوازییە کەسییەکان و ناکۆکییە ئایدیۆلۆژییەکانەوە لە یەکتر جیا بکەنەوە. === حکوومەتی بەعسیی عێراق === ھەرچەندە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] دوو پارتی سیاسیی جیاوازن، بەڵام دژی ھەمان ڕکابەر جەنگاون، کە ئەویش حکوومەتی عێراقە بە سەرۆکایەتیی [[سەددام حوسێن]]. لە سەرەتای [[ڕژێمی بەعس|حوکمی بەعس لە عێراق]]، ناکۆکی لە نێوان سەرکردەکانی بەعس و گەلی کورددا ھەبووە. وتووێژی پچڕپچڕ لە نێوان ھەردوو گرووپەکەدا ئەنجام دراوە بۆ تاوتوێکردنی بەرنامەی پارتەکان و ھەوڵدان بۆ گەیشتن بە سازان لەسەر نوێنەرایەتی؛ بەڵام بەعس بە شێوەیەکی نائاسایی گومانی لە کوردەکان ھەبوو، بە تایبەت بەرامبەر پارتی دیموکراتی کوردستان و سەرکردەکەی بارزانی. لە بەرامبەردا، ھاوپەیمانییەکی سروشتی لە نێوان [[حیزبی بەعسی عێراق|بەعس]] و پارتی سیاسیی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] پێکھات. ھەردووکیان ڕێکخراوی [[چەپڕەوی|چەپڕەو]] بوون کە داوای ھاوپەیمانیی کوردی-عەرەبییان دەکرد.<ref>McDowall, David. The Kurds: A Nation Denied. London: Minority Rights Group, 1992, 113</ref><ref>McDowall, David, pg. 90</ref> === دەرفەتێکی لەبار === تا کۆتاییی حەفتاکان، [[مەسعوود بارزانی]] پێشتر ھێزێکی ٥٠٠٠ کەسی لە باکووری عێراق (تا ساڵی ١٩٧٩) دامەزراندبوو، و ھێزەکانی لە کاتی ڕاپەڕینی کوردەکانی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩دا تێوەگلابوون لە شەڕ لەگەڵ [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]، وەک وەفایەک بۆ ھاوپەیمانییان لەگەڵ [[ئێران]].<ref>https://web.archive.org/web/20150727174333/http://diginole.lib.fsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3203&context=etd {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20240710125124/https://web.archive.org/web/20150727174333/http://diginole.lib.fsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3203&context=etd|date=2024-07-10 }}</ref> لە ئەیلوولی ١٩٨٠دا، [[شەڕی ئێران و عێراق|عێراق چووە ناو شەڕ لەگەڵ ئێران]] لەسەر [[شەتەلعەرەب]]، و لەبری بەدەستھێنانی سەرکەوتنێکی خێرا، شەڕەکە گۆڕا بۆ دۆخێکی بنبەستی درێژخایەن. کوردەکان ئەمەیان وەک دەرفەتێکی لەبار بینی بۆ کۆنترۆڵکردنی ناوچە کوردنشینەکان، لە کاتێکدا حکوومەتی عێراق سەرقاڵ و لاواز ببوو. ئامانجەکە دروستکردنی پلاتفۆرمێکی نوێی وتووێژ و دەرکردنی ھێزە حکوومەتییەکانی عێراق بوو لە [[کوردستان]]. لە سەرەتای شەڕەکەوە، [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] بە سەرۆکایەتیی بارزانی ھاوپەیمانییەکی بەھێزی لەگەڵ ئێرانییەکان پێکھێنا، لە کاتێکدا [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] - کە ڕێکخراوێکی [[چەپڕەوی|چەپڕەو]] بوو - مەودای خۆی لەگەڵ [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ی پارێزگار کە تازە دامەزرابوو پاراست، و یەکێتی پشتگیریی لۆجستیی لە [[سووریای بەعس|سووریای بەعسی]] و [[لیبیا]]وە پێدەگەیشت. == کاریگەری: ئامارەکانی پەنابەران و مردووەکان == * پەنابەران: لایەنی کەم ملیۆنێک کەس (نزیکەی ٣٠٪ی دانیشتووان) بۆ [[ئێران]] و [[تورکیا]] ڕایانکرد. * لە ساڵی ١٩٧١ەوە، لایەنی کەم ٣٧٠،٠٠٠ کەس پەنایان بۆ ئێران برد، واتە زیاتر لە ١٠٪ی دانیشتووانی [[باشووری کوردستان]]. * [[شاڵاوی ئەنفال]]: ** لە نێوان ٥٠،٠٠٠ و ١٠٠،٠٠٠ کەس کوژران، لە نێویاندا ژن و منداڵ. ** ٩٠٪ی ئەو گوندە کوردییانەی ئامانج بوون وێران کران، واتە نزیکەی ٤،٠٠٠ گوند. * [[کیمیابارانی ھەڵەبجە|ھێرشی ھەڵەبجە بە گازی ژەھراوی]]: ** لە نێوان ٣،٠٠٠ و ٥،٠٠٠ کەس کوژران. ** لە نێوان ٧،٠٠٠ و ١٠،٠٠٠ کەس بریندار بوون. ** لایەنی کەم ٥٠،٠٠٠ کورد دوای ئەم ھێرشە بۆ [[ئێران]] ڕایانکرد. ئەم ئامارانە لەلایەن ڕێکخراوی [[ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤ]] کۆکراونەتەوە.<ref>GENOCIDE IN IRAQ</ref> == ڕۆڵی ئێران == ئێران بە نھێنی بە چەک و پێداویستیی [[خۆراک]] و زانیاریی ھەواڵگری یارمەتیی [[کوردانی عێراق]]ی دا دژی عێراقییەکان لە بەرامبەر بەدەستھێنانی زانیاریی [[دەزگای ھەواڵگری|ھەواڵگری]] لەسەر جووڵەکانی عێراق و یارمەتیدان لە درێژاییی سنوورە باکوورییەکانی نێوان ئێران و عێراق. جگە لەوەش، ئێران ھاوپەیمانی [[مەسعوود بارزانی]] بوو و یارمەتیی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]ی دەدا بە چەک و مەشقپێکردنی ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] و سەرکردەکانیان. لە بەرامبەر چەک و فێرکاری، ئێرانییەکان زانیاریی ھەواڵگرییان لەسەر سوپای عێراق و یارمەتیی کوردەکانیان لە شەڕی دژی [[سوپای عێراق]] بەدەستھێنا. ئێرانییەکان بەرژەوەندییان لە یارمەتیدانی کوردەکاندا ھەبوو. گەمارۆی بەردەوامی کوردەکان بووە ھۆی سەرقاڵکردنی بەعس و ڕێگریکردن لە سوپا بۆ تەرخانکردنی تەواوی سەرچاوەکانی بۆ داگیرکردنی ئێرانییەکان. ئێرانییەکان پشتیوانیی کوردیان دەکرد تا ئەو ئاستەی کە ئەوەندە بەھێز بن بتوانن شەڕی عێراقییەکان بکەن، بەڵام نەگەنە ئەو ئاستەی بەسەر سوپای عێراقدا سەربکەون.<ref>Gunter, Michael M. "The KDP-PUK Conflict in Northern Iraq." Middle East Journal 50.2 (1996): 18. Print</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|شەڕ|سیاسەت|کۆمەڵگا|عێراق|دەیەی ١٩٨٠}} [[پۆل:شەڕەکانی عێراق]] [[پۆل:شەڕەکانی ئێران]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:عێراق لە ١٩٨٣]] [[پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق]] 9o85znlnn8kqi0my9ywhos3cryizf93 0 246436 1572027 1571865 2026-04-04T12:03:17Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572027 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military conflict | conflict = ئۆپەراسیۆنی نەسر | width = | partof = [[شەڕی ئێران و عێراق]] | image = | caption = | date = ٥ ھەتا ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٨١ | place = ڕۆژاوای [[دژپێڵ]]، [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]، | coordinates = باشووری ڕۆژاوای [[ئێران]] | map_type = | map_size = | map_caption = | map_label = | territory = بەبێ گۆڕانکاری | status = سەرکەوتنی عێراق * ئێران لە ھێرشەکەیدا سەرنەکەوت | combatants_header = لایەنەکان | combatant1 = {{ھێمای ئاڵا|عێراقی بەعس}} [[ڕژێمی بەعس|عێراق]] | combatant2 = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[ئێران]] | commander1 = {{ھێمای ئاڵا|عێراقی بەعس}} [[سەددام حوسێن]]{{ھن}}[[مەحموود شوکر شاھین]]<ref name="dtic.mil">[https://web.archive.org/web/20190417210543/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA541655 Project 1946: Phase II] dtic.mil</ref>{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|عێراقی بەعس}} [[حوسێن ڕەشید]]{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|عێراقی بەعس}} [[ڕەعد مەجید حەمدانی]] | commander2 = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر]]{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[وەلییوڵڵا فەلاحی]]{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[سیرووس لوتفی]]{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[جەواد فەکووری]] | strength1 = ٣ لیوا | strength2 = ٣ لیوا | casualties1 = ٤٥ تانک{{ھن}}٥٠ سەربازھەڵگر | casualties2 = ٢١٤ تانک{{ھن}}١٠٠ سەربازھەڵگر<ref name=itnsource>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.itnsource.com/shotlist//RTV/1981/01/14/BGY511290684/|سەردێڕ=Getty Images|وێبگە=www.itnsource.com|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304194201/http://www.itnsource.com/shotlist//RTV/1981/01/14/BGY511290684/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | notes = }} '''ئۆپەراسیۆنی نەسر''' ({{بە فارسی|عملیات نصر}}) [[ئۆپەراسیۆنی سەربازی|ئۆپەراسیۆنێکی ھێرشبەری]]ی ھێزە چەکدارەکانی ئێران لە درێژەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا بوو، کە بە سەرکردایەتیی [[ھێزی وشکانیی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی وشکانیی سوپا]]، بەشداریی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] و ھەروەھا پاڵپشتیی [[ھێزی ئاسمانیی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی ئاسمانیی سوپا]] لە دژی ھێزەکانی [[سوپای عێراق]] لە ناوچەی باشووری [[ئەھواز]] ھەتا [[شارستانی دەشت ئازادەگان|دەشتی ئازادەگان]] لە [[پارێزگای خووزستان]] ئەنجام درا. ئۆپراسیۆنەکە سێ ڕۆژی خایاند و لە ٥ ھەتا ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٨١ درێژەی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=آشنایی با عملیات نصر|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/394803/آشنایی-با-عملیات-نصر}}</ref> ئۆپراسیۆنی نەسر بە گەورەترین [[شەڕی زرێیی]]ی ھێزە چەکدارەکانی ئێران لەکاتی شەڕ لەگەڵ عێراق دەناسرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بزرگ‌ترین عملیات زرهی ایران در جنگ|ناونیشان=https://www.ettelaat.com/mobile/?p=147453&device=phone}}</ref> ئەم ئۆپەراسیۆنە لەلایەن [[بارەگای ھاوبەشیی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای ھاوبەشیی سوپا]]وە پلانی بۆ داندرابوو و بە بەشداریی سپای پاسداران و [[بەسیج]] ئەنجام درا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=عملیات نصر؛ نبرد تانک‌ها|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82788283/عمليات-نصر-نبرد-تانك-ها-رشادت-شهيد-علم-الهدي-و-دانشجويان}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئێران|عێراق}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای خووزستان]] 29cherq25tm6afp3qn0u0urtlyie7fi 0 250454 1572395 1488112 2026-04-04T22:24:56Z Mira mohammed 57444 داڕشتنەوەی نووسینەکان بەشێوەییەکی ئەکادیمی 1572395 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی|ناو=ئەحمەد میرە|وێنە=میرە.jpg|قەبارەی وێنە=300px|ڕێکەوتی لەدایکبوون=1975|شوێنی لەدایکبوون={{ئاڵا|کوردستان}} سلێمانی|نەتەوە=کورد|پیشە=ڕۆژنامەنووس ، مامۆستای زانکۆ|ئایین=ئیسلام|ماڵپەڕ=[https://lvinpress.com/ www.lvinpress.com]}} '''ئەحمەد میرە''' ڕۆژنامەنووسێکی سەربەخۆ، نووسەر و مامۆستای زانکۆیە لە هەرێمی کوردستان و عێراق. یەکێکە لەو ڕۆژنامەنووسانەی کە ڕۆڵی بەرچاوی هەبووە لە گۆڕانکاریکردن لە شێوازی ڕۆژنامەنووسیی کوردی لە میدیای حیزبییەوە بۆ ڕۆژنامەنووسیی سەربەخۆ و ئازاد. وەک خاوەن ئیمتیاز و سەرنووسەری گۆڤاری لڤین دەناسرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=mir|سەردێڕ=Ahmad Mira|ناونیشان=https://lvinpress.com/46709/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=لڤین پرێس}}</ref> == '''ژیانی پیشەیی و گۆڤاری لڤین''' == ئەحمەد میرە خاوەن ئیمتیاز و سەرنووسەری گۆڤاری لڤین بوو، کە لە ڕێکەوتی ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢ لە کوردستانی عێراق دامەزرا. لڤین گۆڤارێکی ڕەخنەیی سیاسی بوو، لە ماوەی کارکردنیدا بووە یەکێک لە بەربڵاوترین و پڕفرۆشترین گۆڤارە ئەهلی و سەربەخۆکانی باشووری کوردستان و عێراق. == '''ئاستەنگەکان و هەڕەشەی سەر ژیانی''' == بەهۆی بڵاوکردنەوەی بابەتە ڕەخنەییەکان و بەدواداچوونە ڕۆژنامەوانییەکان لە گۆڤاری لڤین، ئەحمەد میرە و ستافی گۆڤارەکە چەندین جار لەلایەن پارتە دەسەڵاتدارەکانی باشووری کوردستانەوە ڕووبەڕووی هەڕەشە بوونەتەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peshmerge Minister threatened Lvin Magazine’s editor in chief Ahmed Mira by death penalty|ناونیشان=https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/5/state5079.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=ekurd.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240327153902/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/5/state5079.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ئەنجامی ئەم ئاستەنگانەدا، دوو لە ڕۆژنامەنووسانی گۆڤارەکە لەلایەن چەکدارانی نەناسراوەوە تیرۆر کران کە بریتی بوون لە: * '''سۆرانی مامە حەمە:''' لە ڕێکەوتی ٢١ی تەممووزی ٢٠٠٨ تیرۆرکرا.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Soran Mama Hama|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Soran_Mama_Hama&oldid=1215222239|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> * '''عەبدولستار:''' لە ڕێکەوتی ٥ی ئازاری ٢٠٠٨ تیرۆرکرا. خودی ئەحمەد میرەش دەیان جار زیندانی کراوە و ڕووبەڕووی هەڕەشەی کوشتن بووەتەوە بەهۆی کارەکانییەوە. لە دیارترین ئاستەنگەکانی، زیندانیکردنی بوو لە زیندانی تاکەکەسی (ئینفرادی) لە ڕێکەوتی ١٧ی نیسانی ٢٠٠٧دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNHCR Web Archive|ناونیشان=https://webarchive.archive.unhcr.org/20230530182835/https://www.refworld.org/docid/4dd5fe532.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=webarchive.archive.unhcr.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chief editor of Kurdish Lvin magazine, Ahmed Mira, arrested, questioned and released in Sulaimaniyah|ناونیشان=https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/9/state5411.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=ekurd.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240327020347/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/9/state5411.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Halabja|ناونیشان=https://tqa.uoh.edu.iq/uoh/profile/ahmad.mira@uoh.edu.iq/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=tqa.uoh.edu.iq|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240323204415/https://tqa.uoh.edu.iq/uoh/profile/ahmad.mira@uoh.edu.iq/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == '''ژیانی ئەکادیمی و ڕاهێنان''' == لە پاڵ کاری ڕۆژنامەنووسیدا، ئەحمەد میرە هەڵگری بڕوانامەی دکتۆرایە و وەک مامۆستا لە زانکۆی هەڵەبجە وانە دەڵێتەوە، یەکێکە لە مامۆستا دیارەکانی ئەو زانکۆیە.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Ruling party threat to press freedom in Iraqi Kurdistan {{!}} RSF|ناونیشان=https://rsf.org/en/ruling-party-threat-press-freedom-iraqi-kurdistan|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=rsf.org|زمان=en}}</ref> لە پەنای خوێندنی ئەکادیمیدا، بەشداری لە چەندین کۆرسی پێشکەوتووی ڕۆژنامەنووسیدا کردووە لەلایەن ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی وەک IREX ،IWPR ،MDI و چەندینی تر. ئەحمەد میرە خۆی وەک ڕاهێنەری بواری ڕۆژنامەوانی لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات کاردەکات و تا ئێستا سەدان کۆرس و ڕاهێنانی ڕۆژنامەوانیی بۆ ڕۆژنامەنووسان پێشکەش کردووە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Mira |ڕێکەوت=2024-08-22 |سەردێڕ=ئەحمەد میرە کێیە؟ |ناونیشان=https://lvinpress.com/%d8%b2%d8%a7%d9%86%db%8c%d8%a7%d8%b1%db%8c/2372 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-04}}</ref> == '''چالاکیی مەدەنی و بەشدارییە نێودەوڵەتییەکان''' == ئەحمەد میرە یەکێک بووە لە کەسایەتییە دیارەکانی ناو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییە مەدەنییەکانی کوردستانی عێراق و داکۆکیکارێکی سەرسەختی مافەکانی مرۆڤ و ئازادی ڕادەربڕین بووە.<ref name=":2" /> لە ساڵی ٢٠١٢دا، لەسەر بانگهێشتێکی فەرمیی پەرلەمانی سوید، ئەحمەد میرە وەک سەرنووسەری گۆڤاری لڤین و شوان محەممەد وەک سەرنووسەری ڕۆژنامەی ئاوێنە، وەک نوێنەرانی میدیای ئازادی کوردستان سەردانی سویدیان کرد.<ref name=":3" />[[پەڕگە:ئەحمەد میرە سوید.jpg|alt=وێنەی ئەحمەد میرە لە پەڕلەمانی سووید|وێنۆک|223x223پیکسڵ|وێنەی ئەحمەد میرە لە پەڕلەمانی سووید]] == '''بەرهەمەکان''' == جگە لە کاری میدیایی، ئەحمەد میرە نووسەرە و خاوەنی چەندین پەڕتووکە کە ناوەڕۆکەکانیان زیاتر تەرخانکراون بۆ بوارەکانی ئازادیی ڕۆژنامەنووسی، کەلتوور، و ئەدەبیات.<ref name=":3" /> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرەی دەرەکی == * [https://www.facebook.com/lvinahmadmira پەیجی فەرمی ئەحمەد میرە لە فەیسبووک] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 6spzb8eaeujcnq63g938rnnl7y0aqvd 0 252494 1572082 1571990 2026-04-04T15:36:55Z Tessla 41338 1572082 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ماددەی سێی''' [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی]] [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دادەمەزرێنێت. لەژێر ماددەی سێدا، دەسەڵاتی دادوەری لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ھەروەھا دادگا نزمەکان کە لەلایەن [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرەوە]] دروستکراون پێکدێت. ماددەی سێ دەسەڵات دەداتە دادگاکان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کەیسەکان یان ناکۆکییەکان کە لەژێر یاسای فیدراڵیدا سەرھەڵدەدەن، ھەروەھا بوارە دیاریکراوەکانی تر. ماددەی سێ ھەروەھا خیانەتی نیشتمانی پێناسە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 739drzz6l0ejlqkl00btmsqbkyzpc8e 1572293 1572082 2026-04-04T20:09:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572293 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ماددەی سێی''' [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی]] [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دادەمەزرێنێت. لەژێر ماددەی سێدا، دەسەڵاتی دادوەری لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ھەروەھا دادگا نزمەکان کە لەلایەن [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرەوە]] دروستکراون پێکدێت. ماددەی سێ دەسەڵات دەداتە دادگاکان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کەیسەکان یان ناکۆکییەکان کە لەژێر یاسای فیدراڵیدا سەرھەڵدەدەن، ھەروەھا بوارە دیاریکراوەکانی تر. ماددەی سێ ھەروەھا خیانەتی نیشتمانی پێناسە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 6jnpepkvk90jbsiodzk9tb46a7t7v45 0 252495 1572014 1571994 2026-04-04T12:01:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572014 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دادگا پێداچوونەوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگا ناوەندییەکانی پێداچوونەوەن بۆ [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەوان گوێ لە تانەکانی کەیسەکان لە [[دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ھەندێک لە ئاژانسە کارگێڕییەکانی یوو ئێس دەگرن، و بڕیارەکانیان دەکرێت تانەیان لێ بدرێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. دادگاکانی پێداچوونەوە دابەشکراون بۆ ١٣ «سێرکیت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brian Duignan, Gloria Lotha |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ١٩٩٨|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/United-States-Court-of-Appeals |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=[[United States Department of Justice|U.S. Department of Justice]] |ناونیشان=https://www.justice.gov/usao/justice-101/federal-courts|سەردێڕ=U.S. Attorneys {{!}} Introduction To The Federal Court System {{!}} United States Department of Justice |وێبگە=Executive Office for United States Attorneys}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uscourts.gov/about-federal-courts/court-role-and-structure|سەردێڕ=Court Role and Structure |وێبگە=[[Administrative Office of the United States Courts|Administrative Office of the U.S. Courts]] on behalf of the [[Federal judiciary of the United States|Federal Judiciary]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 00mh86htry9c5t14wuugg6zns5b7qmr 1572083 1572014 2026-04-04T15:37:11Z Tessla 41338 1572083 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگا پێداچوونەوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگا ناوەندییەکانی پێداچوونەوەن بۆ [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەوان گوێ لە تانەکانی کەیسەکان لە [[دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ھەندێک لە ئاژانسە کارگێڕییەکانی یوو ئێس دەگرن، و بڕیارەکانیان دەکرێت تانەیان لێ بدرێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. دادگاکانی پێداچوونەوە دابەشکراون بۆ ١٣ «سێرکیت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brian Duignan, Gloria Lotha |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ١٩٩٨|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/United-States-Court-of-Appeals |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=[[United States Department of Justice|U.S. Department of Justice]] |ناونیشان=https://www.justice.gov/usao/justice-101/federal-courts|سەردێڕ=U.S. Attorneys {{!}} Introduction To The Federal Court System {{!}} United States Department of Justice |وێبگە=Executive Office for United States Attorneys}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uscourts.gov/about-federal-courts/court-role-and-structure|سەردێڕ=Court Role and Structure |وێبگە=[[Administrative Office of the United States Courts|Administrative Office of the U.S. Courts]] on behalf of the [[Federal judiciary of the United States|Federal Judiciary]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} e4flou7zsq0we00vvm24nwfop036grd 1572119 1572083 2026-04-04T16:02:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|United States courts of appeals}} 1572119 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگا پێداچوونەوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگا ناوەندییەکانی پێداچوونەوەن بۆ [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەوان گوێ لە تانەکانی کەیسەکان لە [[دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ھەندێک لە ئاژانسە کارگێڕییەکانی یوو ئێس دەگرن، و بڕیارەکانیان دەکرێت تانەیان لێ بدرێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. دادگاکانی پێداچوونەوە دابەشکراون بۆ ١٣ «سێرکیت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brian Duignan, Gloria Lotha |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ١٩٩٨|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/United-States-Court-of-Appeals |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=[[United States Department of Justice|U.S. Department of Justice]] |ناونیشان=https://www.justice.gov/usao/justice-101/federal-courts|سەردێڕ=U.S. Attorneys {{!}} Introduction To The Federal Court System {{!}} United States Department of Justice |وێبگە=Executive Office for United States Attorneys}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uscourts.gov/about-federal-courts/court-role-and-structure|سەردێڕ=Court Role and Structure |وێبگە=[[Administrative Office of the United States Courts|Administrative Office of the U.S. Courts]] on behalf of the [[Federal judiciary of the United States|Federal Judiciary]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States courts of appeals}} p0vuhdfd2dlo0urtin82fo9fhlqs5ch 1572174 1572119 2026-04-04T17:02:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1572174 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگا پێداچوونەوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگا ناوەندییەکانی پێداچوونەوەن بۆ [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەوان گوێ لە تانەکانی کەیسەکان لە [[دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ھەندێک لە ئاژانسە کارگێڕییەکانی یوو ئێس دەگرن، و بڕیارەکانیان دەکرێت تانەیان لێ بدرێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. دادگاکانی پێداچوونەوە دابەشکراون بۆ ١٣ «سێرکیت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brian Duignan, Gloria Lotha |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ١٩٩٨|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/United-States-Court-of-Appeals |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=[[United States Department of Justice|U.S. Department of Justice]] |ناونیشان=https://www.justice.gov/usao/justice-101/federal-courts|سەردێڕ=U.S. Attorneys {{!}} Introduction To The Federal Court System {{!}} United States Department of Justice |وێبگە=Executive Office for United States Attorneys}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uscourts.gov/about-federal-courts/court-role-and-structure|سەردێڕ=Court Role and Structure |وێبگە=[[Administrative Office of the United States Courts|Administrative Office of the U.S. Courts]] on behalf of the [[Federal judiciary of the United States|Federal Judiciary]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States courts of appeals}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} gpvh7beekcsk5cz9zzqj95dvxpcach7 1572269 1572174 2026-04-04T20:05:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572269 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگا پێداچوونەوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگا ناوەندییەکانی پێداچوونەوەن بۆ [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەوان گوێ لە تانەکانی کەیسەکان لە [[دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ھەندێک لە ئاژانسە کارگێڕییەکانی یوو ئێس دەگرن، و بڕیارەکانیان دەکرێت تانەیان لێ بدرێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. دادگاکانی پێداچوونەوە دابەشکراون بۆ ١٣ «سێرکیت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brian Duignan, Gloria Lotha |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ١٩٩٨|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/United-States-Court-of-Appeals |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=[[United States Department of Justice|U.S. Department of Justice]] |ناونیشان=https://www.justice.gov/usao/justice-101/federal-courts|سەردێڕ=U.S. Attorneys {{!}} Introduction To The Federal Court System {{!}} United States Department of Justice |وێبگە=Executive Office for United States Attorneys}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uscourts.gov/about-federal-courts/court-role-and-structure|سەردێڕ=Court Role and Structure |وێبگە=[[Administrative Office of the United States Courts|Administrative Office of the U.S. Courts]] on behalf of the [[Federal judiciary of the United States|Federal Judiciary]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States courts of appeals}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} hsmm4paybzqg4eatvqe4i09qdasew8g 0 252496 1572084 1571997 2026-04-04T15:37:26Z Tessla 41338 1572084 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگاکانی دادگاییکردنی [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی یوو ئێس]]ن. یەک دادگای بەش بۆ ھەر ناوچەیەکی دادوەریی فیدراڵی ھەیە. ھەر ناوچەیەک [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتێکی یوو ئێس]] یان بەشێک لە ویلایەتێک دەگرێتەوە. لانی کەم یەک بینای دادگای فیدراڵی لە ھەر ناوچەیەکدا ھەیە، و زۆرێک لە ناوچەکان زیاتر لە یەک دانەیان ھەیە. بڕیارەکانی دادگای بەش تانەیان لێ دەدرێت لە [[دادگا پیاچوونەوەکانی ئەمریکا|دادگای پێداچوونەوەی یوو ئێس]] بۆ ئەو سێرکیتەی کە تێیدان، جگە لە ھەندێک کەیسی تایبەتمەند کە تانەیان لێ دەدرێت لە دادگای پێداچوونەوەی یوو ئێس بۆ سێرکیتی فیدراڵی یان ڕاستەوخۆ بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یوو ئێس]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 4fowgkt8ga9roj5nal6po0q53d1nebp 1572118 1572084 2026-04-04T16:02:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|United States district courts}} 1572118 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگاکانی دادگاییکردنی [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی یوو ئێس]]ن. یەک دادگای بەش بۆ ھەر ناوچەیەکی دادوەریی فیدراڵی ھەیە. ھەر ناوچەیەک [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتێکی یوو ئێس]] یان بەشێک لە ویلایەتێک دەگرێتەوە. لانی کەم یەک بینای دادگای فیدراڵی لە ھەر ناوچەیەکدا ھەیە، و زۆرێک لە ناوچەکان زیاتر لە یەک دانەیان ھەیە. بڕیارەکانی دادگای بەش تانەیان لێ دەدرێت لە [[دادگا پیاچوونەوەکانی ئەمریکا|دادگای پێداچوونەوەی یوو ئێس]] بۆ ئەو سێرکیتەی کە تێیدان، جگە لە ھەندێک کەیسی تایبەتمەند کە تانەیان لێ دەدرێت لە دادگای پێداچوونەوەی یوو ئێس بۆ سێرکیتی فیدراڵی یان ڕاستەوخۆ بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یوو ئێس]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States district courts}} b5x7wej2tz24aqnh7kta7r79s8fb4bb 1572175 1572118 2026-04-04T17:02:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1572175 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگاکانی دادگاییکردنی [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی یوو ئێس]]ن. یەک دادگای بەش بۆ ھەر ناوچەیەکی دادوەریی فیدراڵی ھەیە. ھەر ناوچەیەک [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتێکی یوو ئێس]] یان بەشێک لە ویلایەتێک دەگرێتەوە. لانی کەم یەک بینای دادگای فیدراڵی لە ھەر ناوچەیەکدا ھەیە، و زۆرێک لە ناوچەکان زیاتر لە یەک دانەیان ھەیە. بڕیارەکانی دادگای بەش تانەیان لێ دەدرێت لە [[دادگا پیاچوونەوەکانی ئەمریکا|دادگای پێداچوونەوەی یوو ئێس]] بۆ ئەو سێرکیتەی کە تێیدان، جگە لە ھەندێک کەیسی تایبەتمەند کە تانەیان لێ دەدرێت لە دادگای پێداچوونەوەی یوو ئێس بۆ سێرکیتی فیدراڵی یان ڕاستەوخۆ بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یوو ئێس]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States district courts}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} m5uwslg126v84xwiy2bddapwsbedxo3 1572268 1572175 2026-04-04T20:04:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572268 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگاکانی دادگاییکردنی [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی یوو ئێس]]ن. یەک دادگای بەش بۆ ھەر ناوچەیەکی دادوەریی فیدراڵی ھەیە. ھەر ناوچەیەک [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتێکی یوو ئێس]] یان بەشێک لە ویلایەتێک دەگرێتەوە. لانی کەم یەک بینای دادگای فیدراڵی لە ھەر ناوچەیەکدا ھەیە، و زۆرێک لە ناوچەکان زیاتر لە یەک دانەیان ھەیە. بڕیارەکانی دادگای بەش تانەیان لێ دەدرێت لە [[دادگا پیاچوونەوەکانی ئەمریکا|دادگای پێداچوونەوەی یوو ئێس]] بۆ ئەو سێرکیتەی کە تێیدان، جگە لە ھەندێک کەیسی تایبەتمەند کە تانەیان لێ دەدرێت لە دادگای پێداچوونەوەی یوو ئێس بۆ سێرکیتی فیدراڵی یان ڕاستەوخۆ بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یوو ئێس]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States district courts}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} eb0x5cekllybc7b5nnc1l7zrjqtl7pd 0 268895 1572388 1528159 2026-04-04T21:38:16Z Basurakre 75513 Created by translating the section "Construction" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1324046043|Rope]]" 1572388 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Cordage en chanvre.jpg|وێنۆک|پەتێک]] '''پەت'''، '''گوریس'''، '''حەبل'''، '''وەریس''' یان '''کنف''' کۆمەڵێک ڕیشاڵە کە بەیەکەوە دەپێچرێنەوە و دەبنە فۆرمێکی گەورەتر و بەھێزتر. پەتەکان گرژن و بۆیە دەتوانرێت بۆ مەبەستی ڕاکێشان و بەرزکردنەوە بەکاربھێنرێت، بەڵام زۆر نەرم و نیان و ناتوانن بەرگری لە پاڵەپەستۆ بگرن. بەکارھێنانی پەت بۆ ڕاوکردن و ڕاکێشان و بەستنەوە و ھەڵگرتن و بەرزکردنەوە و سەرکەوتن دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پێش مێژوو، سەرەتا پەتەکان درێژییەکانی ڕیشاڵی ڕوەکی بوون کە بە شێوەیەکی سروشتی چادەبن. ئەو کەرەستە باوانەی کە لە دروستکردنی پەتدا بەکاردەھێنرێن بریتین لە [[موو]]، [[قامیش]]، [[نایلۆن]]، [[کەتان]] و ھتد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=John V. Noel|دوایین١=Jr|سەردێڕ=Knight's Modern Seamanship|ناونیشان=https://books.google.ca/books?id=SQ488peU_kgC&pg=PA627&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|زمان=en}}</ref> == دروستکردن و پێکهاتە == ڕەنگە پەت لە هەر کەرەستەیەکی درێژ و ڕیشاڵەیی دروست بکرێت (بۆ نموونە، ڕەتان ، کەرەستەیەکی سروشتی)، بەڵام بە گشتی لە هەندێک ڕیشاڵی سروشتی یان دەستکرد دروست دەکرێت. <ref name=":0">{{Cite book|last=Noel|first=John V. Jr.|url=https://books.google.com/books?id=SQ488peU_kgC&pg=PA627|title=Knight's Modern Seamanship|date=1988-12-15|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-471-28948-7|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://firemarshal.ks.gov/docs/default-source/USR_Resources/u-s-army-rigging-techniques_july-2012.pdf?sfvrsn=2|title=Army Field Manual FM 5-125 (Rigging Techniques, Procedures and Applications)|publisher=The United States Army|year=2012|series=Technical Manual No. 3-34.86/Marine Corps, Reference Publication 3-17.7J}}</ref> <ref name="Carver 2009 p. 250">{{Cite book|last=Carver|first=R.K.|url=https://books.google.com/books?id=tXudyNHO1cMC&pg=PA250|title=Stagecraft Fundamentals: A Guide and Reference for Theatrical Production|publisher=Focal Press|year=2009|isbn=978-0-240-80857-4|page=250|access-date=15 November 2018}}</ref> پەتی ڕیشاڵی دەستکرد بە شێوەیەکی بەرچاو بەهێزترە لە هاوشێوەی ڕیشاڵی سروشتی، هێزی کێشکردنیان بەرزترە، بەرگری زیاتریان لە بۆگەنکردن هەیە لە چاو ئەو پەتانەی کە لە ڕیشاڵی سروشتی دروستکراون، و دەتوانرێت وایان لێبکرێت کە سەرئاوبکەون. <ref name="Coles 2009 p. 3">{{Cite book|last=Coles|first=A.|url=https://books.google.com/books?id=X55FsJaTklMC&pg=PA3|title=Skipper's Onboard Knot Guide: Knots, Bends, Hitches and Splices|publisher=A&C Black|year=2009|isbn=978-0-7136-8934-1|page=3|access-date=15 November 2018}}</ref> بەڵام پەتی دەستکردیش خاوەنی هەندێک گرفتن، لەوانە خلیسکاندن، و هەندێکیان دەتوانرێت بە ئاسانی بەهۆی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی|تیشکی سەروو بنەوشەییەوە]] زیانیان پێ بگات. <ref name="International Association of Fire Chiefs National Fire Protection Association 2008 p. 499">{{Cite book|last=International Association of Fire Chiefs|url=https://books.google.com/books?id=g0Fx58bGuTQC&pg=PT499|title=Fundamentals of Fire Fighter Skills|last2=National Fire Protection Association|publisher=Jones & Bartlett Learning, LLC|year=2008|isbn=978-0-7637-5342-9|page=499|access-date=15 November 2018}}</ref> ڕیشاڵی سروشتی باو بۆ پەت بریتین لە ھێمپی مانیلا ، ھێمپ ، کەتان ، لۆکە ، کۆیر ، جووت ، کا و سیسال . ئەو ڕیشاڵە دەستکردانەی کە بۆ دروستکردنی پەت بەکاردەهێنرێن بریتین لە پۆلیپرۆپیلین ، [[نایلۆن]] ، پۆلیستەرەکان (بۆ نموونە PET ، LCP ، Vectran )، پۆلی ئیتیلێن (بۆ نموونە Dyneema و Spectra )، ئارامیدەکان (بۆ نموونە Twaron ، Technora و Kevlar ) و ئەکریلیکەکان (بۆ نموونە Dralon ). هەندێک لە پەتەکان لە تێکەڵەی چەند ڕیشاڵێک دروست دەکرێن یان ڕیشاڵی هاوپۆلیمر بەکاردەهێنن. پەتی تەل لە پۆڵا یان دارڕشتەی کانزای تر دروست دەکرێت. پەتەکان لە کەرەستە ڕیشاڵییەکانی تر وەک [[ئاوریشم]] و خوری و قژ دروستکراون، بەڵام ئەم جۆرە پەتانە بەگشتی بەردەست نین. ڕایۆن ڕیشاڵێکی دووبارە دروستکراوەیە و بەکاردێت بۆ دروستکردنی پەتی ڕازاندنەوە. پێچانی تاڵەکان لە پەتێکی پێچاوپێچ یان لۆکراودا نەک تەنها خزمەت بە لکاندنیپەتێک دەکات بەیەکەوە، بەڵکو وا دەکات پەتەکە بە شێوەیەکی یەکسانتر گپەستییلە نێوان تاک تاڵەکانندابەش بکات. بەبێ هیچ پێچێک لە پەتەکەدا، کورتترین تاڵ(ەکان) هەمیشە پشتگیری بەشێکی زۆر زیاتری کۆی بارەکە دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا}} {{پۆلی کۆمنز|Ropes}} {{کۆلکە}} [[پۆل:ئامرازەکانی ناوماڵ]] [[پۆل:پەت]] kfxp1i3mybw2plte6oh79emfvva183g 0 274345 1572391 1571598 2026-04-04T22:16:34Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ 1572391 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی گۆڕەتوو | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گۆڕەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی گۆڕەتوو''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کورتو''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Goratu Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[گۆڕەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[گۆڕەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> گورەتوو: واتە ئەو شوینە تەختەی کە داری تووی لێ دەروێت. * بە بۆچوون و ئەو زانیاریانەی کە لە بەر دەستماندان گۆڕەتوو لە دوو بڕگە پێک ھاتووە: ** [[گۆڕ]]: واتە کورتکراوە گورەپانە یان شوینێکی راست و تەختای کە بکەوێتە نیوان دوو بەرزای ** [[توو]]: داریکی جوان و بەربڵاوە لە زوربەی ھەرە زوری ناوچەکانی [[کوردستان]] بونی ھەیە دارەکە لە بنەرەتدا خۆرسکە بەڵام لەم دوایانەدا مروڤ دەستی ھەبووە لە رواندن و پاراستنی جگە لە وەی کە دیمەنیکی زور جوانی سروشتی ھەیە لە ڕووی ژینگەی یەوە زۆر تەندروستە ئەم دارە لەسێ رویەوە زور سودی یە بو مروڤ: (١) بۆ جوانکاری پێش دەرگا ناو باخچەی مال و گشتی(٢) بۆ خواردنی بەرەکەی (٣) ھەرلە کونەوە بە حەسانەوە بە تایبەتی لە وەرزی [[ھاوین]] مروڤ سوودی لە سێبەرەکەی بینیوە. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی گۆڕەتوو: * لە باکوورەوە [[ناحیەی شێروان مەزن]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]] و [[ناحیەی سرێشمە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی پیران]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بارزان]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078837</ref> === ڕووبەر === روبەری گشتی: سنووری کارگێری ناحیە (٢٤٩ کم٢) کە ٤٥٪ [[چیا]] و ٣٤٪ [[گرد]] و ٢٠٪ [[دەشت]]ە. ئاووھەوای ناوچەکە بە شێوەیەکی گشتی ئاووھەوایەکی مام ناوەندی یە, لە [[ھاوین]]دا گەرم و ھەندێک جار پلەی گەرما دەگاتە (٤٥پ.س) وە لە وەرزی [[زستان]]دا زۆر ساردە و پلەی گەرما دەگاتە خوار (١٥پ.س) لە وەرزی زستاندا [[بەفر]] و [[باران]]ێکی زۆر دەبارێت کە رێژەی باران بارین ھەندێک ساڵ دەگاتە سەرووی (١٢٠٠ملم) وە بەفر بارین ھەندێک ساڵ دەگاتە زیاتر لە (١٥٠سم) وەرزەکانی [[پاییز]] و [[بەھار]] ھەوای مامناوەندیان ھەیە ھەرچوار وەرزی ساڵ بە تەواوی لە ناوچەیە دەردەکەون. == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (١١٣٤٠) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٤٩) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=8em}} * [[ئازادی، مێرگەسۆر|ئازادی]] * [[ئاڤدەلان]] * [[بانێ]] * [[باوە، مێرگەسۆر|باوە]] * [[بنێبیا]] * [[بۆکران]] * [[بەڕۆژ]] * [[بێبێل]] * [[بێدارۆن]] * [[بێسترێ]] * [[پێداوەر]] * [[پیرەساڵ]] * [[خۆشکان]] * [[خەردن]] * [[خەڕا]] * [[خەلان، مێرگەسۆر|خەلان]] * [[دۆرێ]] * [[دێریشکێ]] * [[ڕێزان]] * [[زرارا]] * [[زنگورە]] * [[زینێ]] * [[ژاژوک]] * [[سپیندارا]] * [[سۆرانی ژوورو]] * [[سۆڕانکێ]] * [[سەکوی خواروو]] * [[سەکوی سەروو]] * [[شانەدەر، مێرگەسۆر|شانەدەر]] * [[شکەفتێ]] * [[شێخ سیدا]] * [[شێخ وەتمان]] * [[شێخانا پشت قەڵەندەر]] * [[شیڤەدزێ]] * [[فەقیان، مێرگەسۆر|فەقیان]] * [[کانیالنجا]] * [[کانیەدان]] * [[کانیەدێر]] * [[کوران، مێرگەسۆر|کوران]] * [[کورکێ]] * [[گولانۆک]] * [[گێسکێ]] * [[لەشکریا]] * [[لێرەبیر]] * [[لێلوک]] * [[ماڵەسوار]] * [[مێوکێ]] * [[ناڤ مێرگان]] * [[ناو کفری]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مێرگەسۆر]] * [[ناحیەی مەزنێ]] * [[ناحیەی بارزان]] * [[ناحیەی پیران]] * [[ناحیەی شێروان مەزن]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] gkaor6isy5qb8xiot76la918xzb36gx 1572394 1572391 2026-04-04T22:22:47Z MFTG 21816 /* دانیشتوان */ چاکسازیی ژمارەکان، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1572394 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی گۆڕەتوو | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گۆڕەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی گۆڕەتوو''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کورتو''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Goratu Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[گۆڕەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[گۆڕەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> گورەتوو: واتە ئەو شوینە تەختەی کە داری تووی لێ دەروێت. * بە بۆچوون و ئەو زانیاریانەی کە لە بەر دەستماندان گۆڕەتوو لە دوو بڕگە پێک ھاتووە: ** [[گۆڕ]]: واتە کورتکراوە گورەپانە یان شوینێکی راست و تەختای کە بکەوێتە نیوان دوو بەرزای ** [[توو]]: داریکی جوان و بەربڵاوە لە زوربەی ھەرە زوری ناوچەکانی [[کوردستان]] بونی ھەیە دارەکە لە بنەرەتدا خۆرسکە بەڵام لەم دوایانەدا مروڤ دەستی ھەبووە لە رواندن و پاراستنی جگە لە وەی کە دیمەنیکی زور جوانی سروشتی ھەیە لە ڕووی ژینگەی یەوە زۆر تەندروستە ئەم دارە لەسێ رویەوە زور سودی یە بو مروڤ: (١) بۆ جوانکاری پێش دەرگا ناو باخچەی مال و گشتی(٢) بۆ خواردنی بەرەکەی (٣) ھەرلە کونەوە بە حەسانەوە بە تایبەتی لە وەرزی [[ھاوین]] مروڤ سوودی لە سێبەرەکەی بینیوە. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی گۆڕەتوو: * لە باکوورەوە [[ناحیەی شێروان مەزن]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]] و [[ناحیەی سرێشمە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی پیران]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بارزان]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078837</ref> === ڕووبەر === روبەری گشتی: سنووری کارگێری ناحیە (٢٤٩ کم٢) کە ٤٥٪ [[چیا]] و ٣٤٪ [[گرد]] و ٢٠٪ [[دەشت]]ە. ئاووھەوای ناوچەکە بە شێوەیەکی گشتی ئاووھەوایەکی مام ناوەندی یە, لە [[ھاوین]]دا گەرم و ھەندێک جار پلەی گەرما دەگاتە (٤٥پ.س) وە لە وەرزی [[زستان]]دا زۆر ساردە و پلەی گەرما دەگاتە خوار (١٥پ.س) لە وەرزی زستاندا [[بەفر]] و [[باران]]ێکی زۆر دەبارێت کە رێژەی باران بارین ھەندێک ساڵ دەگاتە سەرووی (١٢٠٠ملم) وە بەفر بارین ھەندێک ساڵ دەگاتە زیاتر لە (١٥٠سم) وەرزەکانی [[پاییز]] و [[بەھار]] ھەوای مامناوەندیان ھەیە ھەرچوار وەرزی ساڵ بە تەواوی لە ناوچەیە دەردەکەون. == دانیشتوان == کۆی دانیشتووانی سنووری ناحیەی گۆڕەتوو( ١٠٧٠٠)کەسن رێژەی لە (١٠٠٪) دانیشتوانی نەتەوەی کوردن وە بەرێژەی (١٠٠٪) بە ئاین موسلمانی سونەن , وە ھەممویان بە شیوەزاری بادینی قسە دەکەن رێژەی (٣٨٪)پیاو(٣٧٪)مندال ( ١٥٪)کۆی پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم سنوورە دابەش بونە بە سەر( ٢٢) گوندی عەشیرەتی [[دۆڵەمەڕی]] و( ٣٢ )گوندی عەشیرەتی [[شێروانی]] بە ناوەندی ناحیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٤٩) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=8em}} * [[ئازادی، مێرگەسۆر|ئازادی]] * [[ئاڤدەلان]] * [[بانێ]] * [[باوە، مێرگەسۆر|باوە]] * [[بنێبیا]] * [[بۆکران]] * [[بەڕۆژ]] * [[بێبێل]] * [[بێدارۆن]] * [[بێسترێ]] * [[پێداوەر]] * [[پیرەساڵ]] * [[خۆشکان]] * [[خەردن]] * [[خەڕا]] * [[خەلان، مێرگەسۆر|خەلان]] * [[دۆرێ]] * [[دێریشکێ]] * [[ڕێزان]] * [[زرارا]] * [[زنگورە]] * [[زینێ]] * [[ژاژوک]] * [[سپیندارا]] * [[سۆرانی ژوورو]] * [[سۆڕانکێ]] * [[سەکوی خواروو]] * [[سەکوی سەروو]] * [[شانەدەر، مێرگەسۆر|شانەدەر]] * [[شکەفتێ]] * [[شێخ سیدا]] * [[شێخ وەتمان]] * [[شێخانا پشت قەڵەندەر]] * [[شیڤەدزێ]] * [[فەقیان، مێرگەسۆر|فەقیان]] * [[کانیالنجا]] * [[کانیەدان]] * [[کانیەدێر]] * [[کوران، مێرگەسۆر|کوران]] * [[کورکێ]] * [[گولانۆک]] * [[گێسکێ]] * [[لەشکریا]] * [[لێرەبیر]] * [[لێلوک]] * [[ماڵەسوار]] * [[مێوکێ]] * [[ناڤ مێرگان]] * [[ناو کفری]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مێرگەسۆر]] * [[ناحیەی مەزنێ]] * [[ناحیەی بارزان]] * [[ناحیەی پیران]] * [[ناحیەی شێروان مەزن]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 9ku662ulxo9uxofbhhd9aofvhjiqyjb 0 279868 1572238 1500540 2026-04-04T18:23:59Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[حەیدەران (هۆز)]]ی گواستەوە بۆ [[حەیدەران (ھۆز)]]: گونجاندنی لەگەڵ تەختەکلیلی ستاندارد 1500540 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''حەیدەران''' یان '''حەیدەری''' ناوی ھۆزێکی کوردە. بەشێکیان بە کرمانجی دەدوێن و لە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bozkurt|یەکەم=Ibrahim|سەردێڕ=Aşiretler Tarihi|بڵاوکەرەوە=Nûbihar|ساڵ=٢٠٢١|پەڕەکان=٥٢٥}}</ref> [[وان]]، [[قەرس]]، [[ئەرزڕۆم|ئەرزەڕۆم]]، [[پارێزگای ئاگری|ئاگری]] و [[ماکۆ]] دەژین ئەوی دیکەیان لە [[مازگێرد]]ی [[پارێزگای دێرسیم|دێرسمن]] و بە [[کرمانجکی]] دەدوێن و [[عەلەوی|عەلەوین]]. == حەیدەری لەسەرحەدان == ھۆزی حەیدەری لە دەڤەری سەرحەدان، ھەم لە باکووری کوردستان و ھەم لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا دەژین. لە دیوی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، دراوسێی ھۆزی گەورەی [[جەلالی]] و میلانن. لە ئێستادا زۆربەیان لە ئەرجیشی وان و [[ئەلجەواز]] (عەدلجەواز)ی بدلیس لە باکووری کوردستان نیشتەجێن، بەڵام لە شوێنی تریشدا ھەن وەک پارێزگای سەمسوور (ئادیامان). تیرەکانی سەر بە ھۆزی حەیدەری لە ھەرێمی سەرحەدان بریتین لە: ئادەمان، شێخ حەسەنان، حەمدکی، مارخۆری، دەرتۆیی، ئاقوبی، خەلکی. ئادەمان (عەتمانکی) و خەلکان لە شوێنی تریشدا ھەن دوو ھۆزی جودان. == حەیدەران لە ماکۆ == لە ناوچەی [[چاڵدێران]]ی سەر بە ورمێ دەژین. بەتایبەت لە ناوچەی چاوشارو چوخورکەندی سەر بە قەزای [[ماکۆ]]ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان. == حەیدەری لە دێرسم == ھۆزی حەیدەران لە دێرسم بە تایبەت لە قەزای [[مازگێرد|مازگێردا]] دەژین. حەیدەری یەکێکە لە ھۆزە بەناوبانگەکانی ئەم شوێنە. زاراوەیان [[زازاکی|کرمانجکی (دملی) ھ]] و مەزھەبەکەیان [[عەلەوی|عەلەوییە]]. == ماڵباتی حەیدەری == ئەم ماڵباتە بەناوبانگە لە [[ماوەران]] و دەوری [[ھەولێر]]دا دەژین و زانا و ڕۆشنبیرو مرۆڤی ناودێری تیادا ھەڵکەوتووە. لە بنەڕەتدا لە تۆرەمەی شێخ حەیدەری کوردی [[ئەردەوێڵ|ئەردەبێڵین]] و دوای سەرھەڵدانی دەوڵەتی قزلباشەکانی [[دەوڵەتی سەفەوی|سەفەوی]] ١٥٠٠ز، ھاتوونەتە باشووری کوردستان و لەژێر باڵی میرانی [[میرنشینی سۆران]] دا بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھۆزەکانی کورد]] 0lckkhf45iftqaozry5wiuf21hsynf7 0 285766 1572159 1515823 2026-04-04T16:56:38Z 1silent scientist 51740 /* ڕووداوەکان */ 1572159 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''ململانێی ئێران و عێراق لە ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٥''' ئاماژەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] و [[ڕژێمی بەعس|عێراق]] لە ڕێڕەوی ئاوی [[شەتەلعەرەب|شەتولعەرەبی]] [[کەنداوی فارس]] لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا. لە تێکھەڵچوونەکان لە ماوەی ١١ مانگدا ھەزار کەس کوژران. ئەمەش گرنگترین ناکۆکی نێوان عێراق و ئێران بوو لەسەر ڕێڕەوی ئاوی [[شەتەلعەرەب|شەتولعەرەب]] لە سەردەمی ھاوچەرخدا، پێش [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا. == پێشینە == [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] [[ناکۆکی شەتەلعەرەب|ھێڵی سنووربەندنی]] کە لە [[کەنداوی فارس]] لەلایەن [[ڕێککەوتننامەی ئینگلیز-عوسمانیی ١٩١٣]] جێگیرکرابوو ڕەت کردەوە، و ئاماژەی بەوە کرد کە دەبێت [[سنووری ئێران-عێراق]] لە [[شەتەلعەرەب]] بەپێی [[تاڵوێگ|پرەنسیپی تاڵوێگ]] دیاری بکرێت. لە ساڵی ١٩٣٤دا، [[شانشینی عێراق|شانشینی ھاشمیی عێراق]] بە ھاندانی [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ئێرانی پەھلەوی]] برد بۆ [[کۆمەڵەی نەتەوەکان]]، بەڵام ناکۆکییەکە چارەسەر نەکرا. لە ساڵی ١٩٣٧، ئێران و عێراق یەکەم پەیماننامەی فەرمیی سنوورییان واژۆ کرد، کە سنووری ڕێڕەوە ئاوییەکەی لە کەناری ڕۆژھەڵاتی ڕووبارەکە جێگیر کرد و ناوچەیەکی لەنگەرگرتنی چوار میلی لە نزیک [[ئابادان]] جیاکردەوە — کە بۆ ئێران تەرخانکرا — کە تێیدا سنوورەکە بە درێژاییی تاڵوێگ دەڕۆیشت. لە ساڵی ١٩٥٨، پادشایەتیی ھاشمیی عێراق لە [[کوودەتا|کوودەتایەکدا]] کە بە [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز]] ناسراوە ڕووخێنرا، کە [[یەکەمین کۆماری عێراق|یەکەم کۆماری عێراق]]ی دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٨، کوودەتایەکی دیکە — کە لەلایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|پارتی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی]] ئەنجامدرا و بە [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|شۆڕشی ١٧ی تەممووز]] ناسراوە — یەکەم کۆماری عێراقی لادا و بە توندی [[عێراقی بەعس|ڕژێمی بەعسی لە عێراق]] جێگیر کرد. ماوەیەکی کەم دوای ئەوە، ئێران لە ساڵی ١٩٦٩دا شاندێکی دیپلۆماتی بۆ عێراق نارد، و کاتێک حکوومەتی پێشووی عێراق ڕەتی کردەوە وتووێژەکان بۆ پەیماننامەیەکی نوێ ئەنجام بدات، ئێران پەیماننامەی ١٩٣٧ی ھەڵوەشاندەوە. ھەڵوەشاندنەوەی پەیماننامەی ١٩٣٧ لەلایەن ئێرانەوە سەرەتای قۆناغێکی گرژیی توندی لە [[پەیوەندییەکانی ئێران و عێراق]]دا دیاری کرد. لە ساڵی ١٩٧٣، [[ھێرشی ١٩٧٣ بۆ سەر باڵیۆزخانەی عێراق لە پاکستان|ھێرشێک بۆ سەر باڵیۆزخانەی عێراق لە پاکستان]] دەستوەردانی نھێنیی بەرفراوانی عێراقی لە دابینکردنی [[چەک]] و [[پارە]] بۆ چەکدارانی [[یاخیبوون لە بەلووچستان|یاخیبوونێک]] دژی [[ئێران]] و [[پاکستان]] لە [[بەلۆچستان|بەلووچستان]] ئاشکرا کرد، کە ئەمەش زیاتر گرژییەکانی نێوان ئێران و عێراقی زیاد کرد. ئەم قۆناغەی گرژییەکان تا [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|ڕێککەوتننامەی جەزائیری ١٩٧٥]] بەردەوام بوو.<ref name="Karsh, Efraim page 8">Karsh, Efraim ''The Iran-Iraq War 1980–1988'', London: Osprey, 2002 page 8</ref> == ڕووداوەکان == لە ئازاری ١٩٧٤ تا ئازاری ١٩٧٥، [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] و [[عێراقی بەعس|عێراق]] تووشی پێکدادانی سنووری بوون کە بەھۆی پشتیوانیی ئێران لە [[کوردانی عێراق]] سەریھەڵدا، کە خەریکی یاخیبوون بوون دژی دەوڵەتی عێراقی [[عەرەب]] –زۆرینە بۆ [[جیابوونەوە]] و دامەزراندنی [[کوردستان|دەوڵەتێکی کوردی]] سەربەخۆ–.<ref name=efraimkarsh>{{cite book| title = The Iran–Iraq War: 1980–1988| url = https://archive.org/details/iraniraqwar00kars| url-access = limited| pages = [https://archive.org/details/iraniraqwar00kars/page/n3 1]–8, 12–16, 19–82| author=Karsh, Efraim |publisher=[[Osprey Publishing]] |date= 25 April 2002 |isbn =978-1-84176-371-2}}</ref><ref name=ranard>{{cite web|url=http://www.cal.org/co/iraqi/ihist.html |title=History |work=Iraqis and Their Culture |editor-last=Ranard |editor-first=Donald A. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110003638/http://www.cal.org/co/iraqi/ihist.html |archive-date=10 January 2011 }}</ref> لە ساڵی ١٩٧٥دا، عێراقییەکان ھێرشێکی سەربازیی بچووکیان بۆ سەر ئێران دەستپێکرد، کە لەلایەن ستوونەکانی [[تانک]]ەوە سەرکردایەتی دەکرا؛ ئەم ھێرشە لەلایەن ئێرانییەکانەوە شکستی پێھێنرا،<ref name="Farrokh 03">{{cite book|last=Farrokh|first=Kaveh|title=Iran at War: 1500–1988|date=20 December 2011|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-78096-221-4|location=Oxford|pages=?}}</ref> کە دوای ئەوە چەندین ھێرشی دیکە ڕوویدا. بەڵام ئێران لەو کاتەدا پێنجەم گەورەترین سوپای جیھانی ھەبوو و دەستبەجێ بە [[مێژووی ھێزی ئاسمانیی ئێران|ھێزی ئاسمانی]] خۆی شکستی بە [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای عێراق]] ھێنا، لەکاتێکدا لە ناوخۆدا بەردەوام بوو لە بێزارکردنی عێراقییەکان لە ڕێگەی پڕچەککردنی جوداخوازە [[کورد|کوردییەکان]] لەگەڵ ھاوپەیمانە نزیکەکانی پێشووی: [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ئیسرائیل]]. نزیکەی ١،٠٠٠ کەس لە ئەنجامی ململانێی ١٩٧٤-٧٥ لە دەوروبەری [[شەتەلعەرەب]] گیانیان لەدەستدا، و عێراق لە کۆتاییدا نەیتوانی ھیچ دەستکەوتێک بەرامبەر ئێران بەدەستبھێنێت.<ref>{{cite web|url=http://www.systemicpeace.org/warlist/warlist.htm |title=CSP - Major Episodes of Political Violence, 1946-2013 |publisher=Systemicpeace.org |access-date=2018-09-24}}</ref> لەبەر ئەوە، عێراق بڕیاریدا بەردەوام نەبێت لە ململانێکان، و لەبری ئەوە بڕیاریدا سازش بۆ ئێران بکات بۆ کۆتاییھێنان بە ڕاپەڕینی کورد.<ref name=efraimkarsh /><ref name=ranard /> لە [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|ڕێککەوتننامەی جەزائیری ١٩٧٥]]دا، عێراق سازشی زەوینی کرد — لەوانەش ڕێڕەوی ئاویی شەتەلعەرەب — لە بەرامبەر ئاساییکردنەوەی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان.<ref name=efraimkarsh /> لە بەرامبەر ناساندنی ئەوەی کە سنووری سەر ڕێڕەوە ئاوییەکە بە درێژایی تەواوی [[تاڵوێگ]] دەڕوات بەپێی بەڵگەکانی ئێران، ئەمەی دوایی کۆتایی بە پشتیوانییەکانی بۆ [[شەڕی گەریلایی|گەریلا]] کوردەکانی عێراق ھێنا.<ref name=efraimkarsh /><ref>{{Cite web|title=Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume XXVII, Iran; Iraq, 1973–1976 - Office of the Historian|url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v27/d267|access-date=2020-11-23|website=history.state.gov}}</ref><ref name="Abadan">[http://www.sajed.ir/en/content/view/31/201/ Abadan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090808213517/http://www.sajed.ir/en/content/view/31/201/ |date=2009-08-08 }}, [http://www.sajed.ir Sajed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141007084621/http://www.sajed.ir/ |date=7 October 2014 }}, Retrieved on March 16, 2009.</ref> == پاشھاتەکان == {{سەرەکی|ڕێکەوتننامەی جەزائیر|شەڕی ئێران و عێراق}} [[پەڕگە:1975 Algiers Agreement.jpg|وێنۆک|چەپ|لە چەپ بۆ ڕاست: [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]، [[ھواری بومێدیێن]] و [[سەددام حوسێن]] لە [[جەزائیر (شار)|جەزائیر]]، ١٩٧٥]] لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٨٠، عێراق ڕێککەوتننامەی جەزائیری ١٩٧٥ی ھەڵوەشاندەوە دوای ئەوەی ھێزەکانی ئێران لە ٤ی ئەیلوولدا دوای شۆڕشی ئێرانی ١٩٧٩، کە شای ڕووخاند و تیۆکراسییەکی ئیسلامیی دامەزراند، چەندین بنکەی سنووریی عێراقییان تۆپباران کرد.<ref>{{Cite web|title=Iran-Iraq War {{!}} Causes, Summary, Casualties, & Facts|url=https://www.britannica.com/event/Iran-Iraq-War|access-date=2021-02-23|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> سەرۆک کۆماری عێراق سەددام حوسێن ئیدیعای کرد کە [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ی تازە دامەزراو ڕەتی کردووەتەوە پابەندی مەرجەکانی ڕێککەوتننامەی جەزائیر بێت و بۆیە عێراق بە پووچەڵ و بێبایەخیان دادەنێت. گرژییەکان لە نێوان ھەردوو دەوڵەتدا دەستیان بە بەرزبوونەوە کرد کاتێک [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی]] فەرمانڕەوای عێراق ترسا لەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] ھەوڵ بدات شۆڕشی ئێران ھەناردەی عێراق بکات لە ڕێگەی ھاندانی دانیشتووانە زۆرینە [[شیعە]]کەی بۆ ڕاپەڕین دژی حکوومەتە [[عەلمانی]] و [[ناسیۆنالیزم|ناسیۆنالیستە]] عەرەبییەکە. پێنج ڕۆژ دواتر، ھێزە چەکدارەکانی عێراق ھێرشێکی گەورەیان دەستپێکرد و ھێرشیان کردە سەر ئێران، کە بووە ھۆی ھەڵگیرسانی [[شەڕی ئێران و عێراق]].<ref name="iranicaonline">{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/iraq-vii-iran-iraq-war|title=IRAQ vii. IRAN-IRAQ WAR|publisher=Encyclopædia Iranica|date=2006-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913183529/http://www.iranicaonline.org/articles/iraq-vii-iran-iraq-war|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|1974–75 Shatt al-Arab conflict}} {{شریتی دەروازە|ئێران|عێراق}} [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:شەڕەکانی ئێران]] [[پۆل:شەڕەکانی عێراق]] 5wka085pnle96luq0jtipajkl3jjcb0 1572160 1572159 2026-04-04T17:00:21Z 1silent scientist 51740 1572160 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ململانێی ئێران و عێراق لە ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٥''' ئاماژەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] و [[ڕژێمی بەعس|عێراق]] لە ڕێڕەوی ئاوی [[شەتەلعەرەب|شەتولعەرەبی]] [[کەنداوی فارس]] لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا. لە تێکھەڵچوونەکان لە ماوەی ١١ مانگدا ھەزار کەس کوژران. ئەمەش گرنگترین ناکۆکی نێوان عێراق و ئێران بوو لەسەر ڕێڕەوی ئاوی [[شەتەلعەرەب|شەتولعەرەب]] لە سەردەمی ھاوچەرخدا، پێش [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا. == پێشینە == [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] [[ناکۆکی شەتەلعەرەب|ھێڵی سنووربەندنی]] کە لە [[کەنداوی فارس]] لەلایەن [[ڕێککەوتننامەی ئینگلیز-عوسمانیی ١٩١٣]] جێگیرکرابوو ڕەت کردەوە، و ئاماژەی بەوە کرد کە دەبێت [[سنووری ئێران-عێراق]] لە [[شەتەلعەرەب]] بەپێی [[تاڵوێگ|پرەنسیپی تاڵوێگ]] دیاری بکرێت. لە ساڵی ١٩٣٤دا، [[شانشینی عێراق|شانشینی ھاشمیی عێراق]] بە ھاندانی [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ئێرانی پەھلەوی]] برد بۆ [[کۆمەڵەی نەتەوەکان]]، بەڵام ناکۆکییەکە چارەسەر نەکرا. لە ساڵی ١٩٣٧، ئێران و عێراق یەکەم پەیماننامەی فەرمیی سنوورییان واژۆ کرد، کە سنووری ڕێڕەوە ئاوییەکەی لە کەناری ڕۆژھەڵاتی ڕووبارەکە جێگیر کرد و ناوچەیەکی لەنگەرگرتنی چوار میلی لە نزیک [[ئابادان]] جیاکردەوە — کە بۆ ئێران تەرخانکرا — کە تێیدا سنوورەکە بە درێژاییی تاڵوێگ دەڕۆیشت. لە ساڵی ١٩٥٨، پادشایەتیی ھاشمیی عێراق لە [[کوودەتا|کوودەتایەکدا]] کە بە [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز]] ناسراوە ڕووخێنرا، کە [[یەکەمین کۆماری عێراق|یەکەم کۆماری عێراق]]ی دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٨، کوودەتایەکی دیکە — کە لەلایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|پارتی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی]] ئەنجامدرا و بە [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|شۆڕشی ١٧ی تەممووز]] ناسراوە — یەکەم کۆماری عێراقی لادا و بە توندی [[عێراقی بەعس|ڕژێمی بەعسی لە عێراق]] جێگیر کرد. ماوەیەکی کەم دوای ئەوە، ئێران لە ساڵی ١٩٦٩دا شاندێکی دیپلۆماتی بۆ عێراق نارد، و کاتێک حکوومەتی پێشووی عێراق ڕەتی کردەوە وتووێژەکان بۆ پەیماننامەیەکی نوێ ئەنجام بدات، ئێران پەیماننامەی ١٩٣٧ی ھەڵوەشاندەوە. ھەڵوەشاندنەوەی پەیماننامەی ١٩٣٧ لەلایەن ئێرانەوە سەرەتای قۆناغێکی گرژیی توندی لە [[پەیوەندییەکانی ئێران و عێراق]]دا دیاری کرد. لە ساڵی ١٩٧٣، [[ھێرشی ١٩٧٣ بۆ سەر باڵیۆزخانەی عێراق لە پاکستان|ھێرشێک بۆ سەر باڵیۆزخانەی عێراق لە پاکستان]] دەستوەردانی نھێنیی بەرفراوانی عێراقی لە دابینکردنی [[چەک]] و [[پارە]] بۆ چەکدارانی [[یاخیبوون لە بەلووچستان|یاخیبوونێک]] دژی [[ئێران]] و [[پاکستان]] لە [[بەلۆچستان|بەلووچستان]] ئاشکرا کرد، کە ئەمەش زیاتر گرژییەکانی نێوان ئێران و عێراقی زیاد کرد. ئەم قۆناغەی گرژییەکان تا [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|ڕێککەوتننامەی جەزائیری ١٩٧٥]] بەردەوام بوو.<ref name="Karsh, Efraim page 8">Karsh, Efraim ''The Iran-Iraq War 1980–1988'', London: Osprey, 2002 page 8</ref> == ڕووداوەکان == لە ئازاری ١٩٧٤ تا ئازاری ١٩٧٥، [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] و [[عێراقی بەعس|عێراق]] تووشی پێکدادانی سنووری بوون کە بەھۆی پشتیوانیی ئێران لە [[کوردانی عێراق]] سەریھەڵدا، کە خەریکی یاخیبوون بوون دژی دەوڵەتی عێراقی [[عەرەب]] –زۆرینە بۆ [[جیابوونەوە]] و دامەزراندنی [[کوردستان|دەوڵەتێکی کوردی]] سەربەخۆ–.<ref name=efraimkarsh>{{cite book| title = The Iran–Iraq War: 1980–1988| url = https://archive.org/details/iraniraqwar00kars| url-access = limited| pages = [https://archive.org/details/iraniraqwar00kars/page/n3 1]–8, 12–16, 19–82| author=Karsh, Efraim |publisher=[[Osprey Publishing]] |date= 25 April 2002 |isbn =978-1-84176-371-2}}</ref><ref name=ranard>{{cite web|url=http://www.cal.org/co/iraqi/ihist.html |title=History |work=Iraqis and Their Culture |editor-last=Ranard |editor-first=Donald A. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110003638/http://www.cal.org/co/iraqi/ihist.html |archive-date=10 January 2011 }}</ref> لە ساڵی ١٩٧٥دا، عێراقییەکان ھێرشێکی سەربازیی بچووکیان بۆ سەر ئێران دەستپێکرد، کە لەلایەن ستوونەکانی [[تانک]]ەوە سەرکردایەتی دەکرا؛ ئەم ھێرشە لەلایەن ئێرانییەکانەوە شکستی پێھێنرا،<ref name="Farrokh 03">{{cite book|last=Farrokh|first=Kaveh|title=Iran at War: 1500–1988|date=20 December 2011|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-78096-221-4|location=Oxford|pages=?}}</ref> کە دوای ئەوە چەندین ھێرشی دیکە ڕوویدا. بەڵام ئێران لەو کاتەدا پێنجەم گەورەترین سوپای جیھانی ھەبوو و دەستبەجێ بە [[مێژووی ھێزی ئاسمانیی ئێران|ھێزی ئاسمانی]] خۆی شکستی بە [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای عێراق]] ھێنا، لەکاتێکدا لە ناوخۆدا بەردەوام بوو لە بێزارکردنی عێراقییەکان لە ڕێگەی پڕچەککردنی جوداخوازە [[کورد|کوردییەکان]] لەگەڵ ھاوپەیمانە نزیکەکانی پێشووی: [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ئیسرائیل]]. نزیکەی ١،٠٠٠ کەس لە ئەنجامی ململانێی ١٩٧٤-٧٥ لە دەوروبەری [[شەتەلعەرەب]] گیانیان لەدەستدا، و عێراق لە کۆتاییدا نەیتوانی ھیچ دەستکەوتێک بەرامبەر ئێران بەدەستبھێنێت.<ref>{{cite web|url=http://www.systemicpeace.org/warlist/warlist.htm |title=CSP - Major Episodes of Political Violence, 1946-2013 |publisher=Systemicpeace.org |access-date=2018-09-24}}</ref> لەبەر ئەوە، عێراق بڕیاریدا بەردەوام نەبێت لە ململانێکان، و لەبری ئەوە بڕیاریدا سازش بۆ ئێران بکات بۆ کۆتاییھێنان بە ڕاپەڕینی کورد.<ref name=efraimkarsh /><ref name=ranard /> لە [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|ڕێککەوتننامەی جەزائیری ١٩٧٥]]دا، عێراق سازشی زەوینی کرد — لەوانەش ڕێڕەوی ئاویی شەتەلعەرەب — لە بەرامبەر ئاساییکردنەوەی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان.<ref name=efraimkarsh /> لە بەرامبەر ناساندنی ئەوەی کە سنووری سەر ڕێڕەوە ئاوییەکە بە درێژایی تەواوی [[تاڵوێگ]] دەڕوات بەپێی بەڵگەکانی ئێران، ئەمەی دوایی کۆتایی بە پشتیوانییەکانی بۆ [[شەڕی گەریلایی|گەریلا]] کوردەکانی عێراق ھێنا.<ref name=efraimkarsh /><ref>{{Cite web|title=Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume XXVII, Iran; Iraq, 1973–1976 - Office of the Historian|url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v27/d267|access-date=2020-11-23|website=history.state.gov}}</ref><ref name="Abadan">[http://www.sajed.ir/en/content/view/31/201/ Abadan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090808213517/http://www.sajed.ir/en/content/view/31/201/ |date=2009-08-08 }}, [http://www.sajed.ir Sajed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141007084621/http://www.sajed.ir/ |date=7 October 2014 }}, Retrieved on March 16, 2009.</ref> == پاشھاتەکان == {{سەرەکی|ڕێکەوتننامەی جەزائیر|شەڕی ئێران و عێراق}} [[پەڕگە:1975 Algiers Agreement.jpg|وێنۆک|چەپ|لە چەپ بۆ ڕاست: [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]، [[ھواری بومێدیێن]] و [[سەددام حوسێن]] لە [[جەزائیر (شار)|جەزائیر]]، ١٩٧٥]] لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٨٠، عێراق ڕێککەوتننامەی جەزائیری ١٩٧٥ی ھەڵوەشاندەوە دوای ئەوەی ھێزەکانی ئێران لە ٤ی ئەیلوولدا دوای شۆڕشی ئێرانی ١٩٧٩، کە شای ڕووخاند و تیۆکراسییەکی ئیسلامیی دامەزراند، چەندین بنکەی سنووریی عێراقییان تۆپباران کرد.<ref>{{Cite web|title=Iran-Iraq War {{!}} Causes, Summary, Casualties, & Facts|url=https://www.britannica.com/event/Iran-Iraq-War|access-date=2021-02-23|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> سەرۆک کۆماری عێراق سەددام حوسێن ئیدیعای کرد کە [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ی تازە دامەزراو ڕەتی کردووەتەوە پابەندی مەرجەکانی ڕێککەوتننامەی جەزائیر بێت و بۆیە عێراق بە پووچەڵ و بێبایەخیان دادەنێت. گرژییەکان لە نێوان ھەردوو دەوڵەتدا دەستیان بە بەرزبوونەوە کرد کاتێک [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی]] فەرمانڕەوای عێراق ترسا لەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] ھەوڵ بدات شۆڕشی ئێران ھەناردەی عێراق بکات لە ڕێگەی ھاندانی دانیشتووانە زۆرینە [[شیعە]]کەی بۆ ڕاپەڕین دژی حکوومەتە [[عەلمانی]] و [[ناسیۆنالیزم|ناسیۆنالیستە]] عەرەبییەکە. پێنج ڕۆژ دواتر، ھێزە چەکدارەکانی عێراق ھێرشێکی گەورەیان دەستپێکرد و ھێرشیان کردە سەر ئێران، کە بووە ھۆی ھەڵگیرسانی [[شەڕی ئێران و عێراق]].<ref name="iranicaonline">{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/iraq-vii-iran-iraq-war|title=IRAQ vii. IRAN-IRAQ WAR|publisher=Encyclopædia Iranica|date=2006-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913183529/http://www.iranicaonline.org/articles/iraq-vii-iran-iraq-war|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|1974–75 Shatt al-Arab conflict}} {{شریتی دەروازە|ئێران|عێراق}} [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:شەڕەکانی ئێران]] [[پۆل:شەڕەکانی عێراق]] 90y2eavtszxzw6hjqtyvlhqybpviyk2 1572165 1572160 2026-04-04T17:01:14Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1572165 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ململانێی ئێران و عێراق لە ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٥''' ئاماژەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] و [[ڕژێمی بەعس|عێراق]] لە ڕێڕەوی ئاوی [[شەتەلعەرەب|شەتولعەرەبی]] [[کەنداوی فارس]] لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا. لە تێکھەڵچوونەکان لە ماوەی ١١ مانگدا ھەزار کەس کوژران. ئەمەش گرنگترین ناکۆکی نێوان عێراق و ئێران بوو لەسەر ڕێڕەوی ئاوی [[شەتەلعەرەب|شەتولعەرەب]] لە سەردەمی ھاوچەرخدا، پێش [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا. == پێشینە == [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] [[ناکۆکی شەتەلعەرەب|ھێڵی سنووربەندنی]] کە لە [[کەنداوی فارس]] لەلایەن [[ڕێککەوتننامەی ئینگلیز-عوسمانیی ١٩١٣]] جێگیرکرابوو ڕەت کردەوە، و ئاماژەی بەوە کرد کە دەبێت [[سنووری ئێران-عێراق]] لە [[شەتەلعەرەب]] بەپێی [[تاڵوێگ|پرەنسیپی تاڵوێگ]] دیاری بکرێت. لە ساڵی ١٩٣٤دا، [[شانشینی عێراق|شانشینی ھاشمیی عێراق]] بە ھاندانی [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ئێرانی پەھلەوی]] برد بۆ [[کۆمەڵەی نەتەوەکان]]، بەڵام ناکۆکییەکە چارەسەر نەکرا. لە ساڵی ١٩٣٧، ئێران و عێراق یەکەم پەیماننامەی فەرمیی سنوورییان واژۆ کرد، کە سنووری ڕێڕەوە ئاوییەکەی لە کەناری ڕۆژھەڵاتی ڕووبارەکە جێگیر کرد و ناوچەیەکی لەنگەرگرتنی چوار میلی لە نزیک [[ئابادان]] جیاکردەوە — کە بۆ ئێران تەرخانکرا — کە تێیدا سنوورەکە بە درێژاییی تاڵوێگ دەڕۆیشت. لە ساڵی ١٩٥٨، پادشایەتیی ھاشمیی عێراق لە [[کوودەتا|کوودەتایەکدا]] کە بە [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز]] ناسراوە ڕووخێنرا، کە [[یەکەمین کۆماری عێراق|یەکەم کۆماری عێراق]]ی دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٨، کوودەتایەکی دیکە — کە لەلایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|پارتی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی]] ئەنجامدرا و بە [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|شۆڕشی ١٧ی تەممووز]] ناسراوە — یەکەم کۆماری عێراقی لادا و بە توندی [[عێراقی بەعس|ڕژێمی بەعسی لە عێراق]] جێگیر کرد. ماوەیەکی کەم دوای ئەوە، ئێران لە ساڵی ١٩٦٩دا شاندێکی دیپلۆماتی بۆ عێراق نارد، و کاتێک حکوومەتی پێشووی عێراق ڕەتی کردەوە وتووێژەکان بۆ پەیماننامەیەکی نوێ ئەنجام بدات، ئێران پەیماننامەی ١٩٣٧ی ھەڵوەشاندەوە. ھەڵوەشاندنەوەی پەیماننامەی ١٩٣٧ لەلایەن ئێرانەوە سەرەتای قۆناغێکی گرژیی توندی لە [[پەیوەندییەکانی ئێران و عێراق]]دا دیاری کرد. لە ساڵی ١٩٧٣، [[ھێرشی ١٩٧٣ بۆ سەر باڵیۆزخانەی عێراق لە پاکستان|ھێرشێک بۆ سەر باڵیۆزخانەی عێراق لە پاکستان]] دەستوەردانی نھێنیی بەرفراوانی عێراقی لە دابینکردنی [[چەک]] و [[پارە]] بۆ چەکدارانی [[یاخیبوون لە بەلووچستان|یاخیبوونێک]] دژی [[ئێران]] و [[پاکستان]] لە [[بەلۆچستان|بەلووچستان]] ئاشکرا کرد، کە ئەمەش زیاتر گرژییەکانی نێوان ئێران و عێراقی زیاد کرد. ئەم قۆناغەی گرژییەکان تا [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|ڕێککەوتننامەی جەزائیری ١٩٧٥]] بەردەوام بوو.<ref name="Karsh, Efraim page 8">Karsh, Efraim ''The Iran-Iraq War 1980–1988'', London: Osprey, 2002 page 8</ref> == ڕووداوەکان == لە ئازاری ١٩٧٤ تا ئازاری ١٩٧٥، [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] و [[عێراقی بەعس|عێراق]] تووشی پێکدادانی سنووری بوون کە بەھۆی پشتیوانیی ئێران لە [[کوردانی عێراق]] سەریھەڵدا، کە خەریکی یاخیبوون بوون دژی دەوڵەتی عێراقی [[عەرەب]] –زۆرینە بۆ [[جیابوونەوە]] و دامەزراندنی [[کوردستان|دەوڵەتێکی کوردی]] سەربەخۆ–.<ref name=efraimkarsh>{{cite book| title = The Iran–Iraq War: 1980–1988| url = https://archive.org/details/iraniraqwar00kars| url-access = limited| pages = [https://archive.org/details/iraniraqwar00kars/page/n3 1]–8, 12–16, 19–82| author=Karsh, Efraim |publisher=[[Osprey Publishing]] |date= 25 April 2002 |isbn =978-1-84176-371-2}}</ref><ref name=ranard>{{cite web|url=http://www.cal.org/co/iraqi/ihist.html |title=History |work=Iraqis and Their Culture |editor-last=Ranard |editor-first=Donald A. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110003638/http://www.cal.org/co/iraqi/ihist.html |archive-date=10 January 2011 }}</ref> لە ساڵی ١٩٧٥دا، عێراقییەکان ھێرشێکی سەربازیی بچووکیان بۆ سەر ئێران دەستپێکرد، کە لەلایەن ستوونەکانی [[تانک]]ەوە سەرکردایەتی دەکرا؛ ئەم ھێرشە لەلایەن ئێرانییەکانەوە شکستی پێھێنرا،<ref name="Farrokh 03">{{cite book|last=Farrokh|first=Kaveh|title=Iran at War: 1500–1988|date=20 December 2011|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-78096-221-4|location=Oxford|pages=?}}</ref> کە دوای ئەوە چەندین ھێرشی دیکە ڕوویدا. بەڵام ئێران لەو کاتەدا پێنجەم گەورەترین سوپای جیھانی ھەبوو و دەستبەجێ بە [[مێژووی ھێزی ئاسمانیی ئێران|ھێزی ئاسمانی]] خۆی شکستی بە [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای عێراق]] ھێنا، لەکاتێکدا لە ناوخۆدا بەردەوام بوو لە بێزارکردنی عێراقییەکان لە ڕێگەی پڕچەککردنی جوداخوازە [[کورد|کوردییەکان]] لەگەڵ ھاوپەیمانە نزیکەکانی پێشووی: [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ئیسرائیل]]. نزیکەی ١،٠٠٠ کەس لە ئەنجامی ململانێی ١٩٧٤-٧٥ لە دەوروبەری [[شەتەلعەرەب]] گیانیان لەدەستدا، و عێراق لە کۆتاییدا نەیتوانی ھیچ دەستکەوتێک بەرامبەر ئێران بەدەستبھێنێت.<ref>{{cite web|url=http://www.systemicpeace.org/warlist/warlist.htm |title=CSP - Major Episodes of Political Violence, 1946-2013 |publisher=Systemicpeace.org |access-date=2018-09-24}}</ref> لەبەر ئەوە، عێراق بڕیاریدا بەردەوام نەبێت لە ململانێکان، و لەبری ئەوە بڕیاریدا سازش بۆ ئێران بکات بۆ کۆتاییھێنان بە ڕاپەڕینی کورد.<ref name=efraimkarsh /><ref name=ranard /> لە [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|ڕێککەوتننامەی جەزائیری ١٩٧٥]]دا، عێراق سازشی زەوینی کرد — لەوانەش ڕێڕەوی ئاویی شەتەلعەرەب — لە بەرامبەر ئاساییکردنەوەی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان.<ref name=efraimkarsh /> لە بەرامبەر ناساندنی ئەوەی کە سنووری سەر ڕێڕەوە ئاوییەکە بە درێژایی تەواوی [[تاڵوێگ]] دەڕوات بەپێی بەڵگەکانی ئێران، ئەمەی دوایی کۆتایی بە پشتیوانییەکانی بۆ [[شەڕی گەریلایی|گەریلا]] کوردەکانی عێراق ھێنا.<ref name=efraimkarsh /><ref>{{Cite web|title=Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume XXVII, Iran; Iraq, 1973–1976 - Office of the Historian|url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v27/d267|access-date=2020-11-23|website=history.state.gov}}</ref><ref name="Abadan">[http://www.sajed.ir/en/content/view/31/201/ Abadan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090808213517/http://www.sajed.ir/en/content/view/31/201/ |date=2009-08-08 }}, [http://www.sajed.ir Sajed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141007084621/http://www.sajed.ir/ |date=7 October 2014 }}, Retrieved on March 16, 2009.</ref> == پاشھاتەکان == {{سەرەکی|ڕێکەوتننامەی جەزائیر|شەڕی ئێران و عێراق}} [[پەڕگە:1975 Algiers Agreement.jpg|وێنۆک|چەپ|لە چەپ بۆ ڕاست: [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]، [[ھواری بومێدیێن]] و [[سەددام حوسێن]] لە [[جەزائیر (شار)|جەزائیر]]، ١٩٧٥]] لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٨٠، عێراق ڕێککەوتننامەی جەزائیری ١٩٧٥ی ھەڵوەشاندەوە دوای ئەوەی ھێزەکانی ئێران لە ٤ی ئەیلوولدا دوای شۆڕشی ئێرانی ١٩٧٩، کە شای ڕووخاند و تیۆکراسییەکی ئیسلامیی دامەزراند، چەندین بنکەی سنووریی عێراقییان تۆپباران کرد.<ref>{{Cite web|title=Iran-Iraq War {{!}} Causes, Summary, Casualties, & Facts|url=https://www.britannica.com/event/Iran-Iraq-War|access-date=2021-02-23|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> سەرۆک کۆماری عێراق سەددام حوسێن ئیدیعای کرد کە [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ی تازە دامەزراو ڕەتی کردووەتەوە پابەندی مەرجەکانی ڕێککەوتننامەی جەزائیر بێت و بۆیە عێراق بە پووچەڵ و بێبایەخیان دادەنێت. گرژییەکان لە نێوان ھەردوو دەوڵەتدا دەستیان بە بەرزبوونەوە کرد کاتێک [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی]] فەرمانڕەوای عێراق ترسا لەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] ھەوڵ بدات شۆڕشی ئێران ھەناردەی عێراق بکات لە ڕێگەی ھاندانی دانیشتووانە زۆرینە [[شیعە]]کەی بۆ ڕاپەڕین دژی حکوومەتە [[عەلمانی]] و [[ناسیۆنالیزم|ناسیۆنالیستە]] عەرەبییەکە. پێنج ڕۆژ دواتر، ھێزە چەکدارەکانی عێراق ھێرشێکی گەورەیان دەستپێکرد و ھێرشیان کردە سەر ئێران، کە بووە ھۆی ھەڵگیرسانی [[شەڕی ئێران و عێراق]].<ref name="iranicaonline">{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/iraq-vii-iran-iraq-war|title=IRAQ vii. IRAN-IRAQ WAR|publisher=Encyclopædia Iranica|date=2006-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913183529/http://www.iranicaonline.org/articles/iraq-vii-iran-iraq-war|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|1974–75 Shatt al-Arab conflict}} [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:شەڕەکانی ئێران]] [[پۆل:شەڕەکانی عێراق]] kxcp1jeed03zius9c0krro7fd27gfqa 0 286315 1572045 1571613 2026-04-04T12:06:57Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572045 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]] | name = تاھیر جەلیل حەبووش ئەلتکریتی | honorific_suffix = | native_name = طاھر جليل حبوش | native_name_lang = ar | image = Tahir Jalil Habbush.png | image_size = 200px | alt = | caption = حەبووش وەک [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]ێک لە ساڵی ١٩٨٩ | birth_date = {{birth date and age|1950|1|1|df=y}} | death_date = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ | birth_place = [[تکریت]]، {{ئاڵا|عێراق}} | death_place = [[ھەولێر]]، {{ئاڵا|کوردستان}} | placeofburial = | placeofburial_label = | placeofburial_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | nickname = | birth_name = | allegiance = {{flagcountry|Ba'athist Iraq}} | branch = [[وەزارەتی ناوخۆ (عێراق)|وەزارەتی ناوخۆ]] | serviceyears = ١٩٧٠–٢٠٠٣ | rank = [[File:IraqArmyRankInsignia-4.png|25px]] [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]] | servicenumber = | unit = [[پۆلیسی عێراق]] <br> [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] | commands = | occupation = ئەفسەری پۆلیس <br> ئەفسەری ھەواڵگری | battles = *[[شەڕی ئێران و عێراق]] *[[شەڕی کەنداو]] *[[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣]] | battles_label = | awards = [[مەدالیای دایکی شەڕەکان]] | relations = | laterwork = | signature = | website = | office = بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] | predecessor = [[سەبعاوی ئیبراھیم تکریتی]] | successor = «نووسینگەکە ھەڵوەشایەوە» | termstart = ١٩٩٥ | termend = ٢٠٠٣ | termstart1 = ١٩٩٧ | termend1 = ١٩٩٩ | office1 = بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] | predecessor1 = تەھا عەباس ئەلئەحبابی | successor1 = [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدوللەتیف تڵفاح]] }} '''تاھیر جەلیل حەبووش ئەلتکریتی''' (١٩٥٠، [[تکریت]] – ٣ی نیسانی ٢٠٢٦) بەرپرسی [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق|ھەواڵگریی عێراق]] بوو لە سەردەمی [[سەددام حوسێن]]. دەرچووی کۆلێژی پۆلیسە و خاوەنی [[بڕوانامەی یاسا]]یە لە [[زانکۆی بەغدا]]. لە ڕێگەی ڕیزەکانی بەرپرسانی حکوومەتەوە لە دەزگا ئەمنییەکان و فەیلەقی دیپلۆماسی و فەرمانگەکانی سەرکردایەتی [[حیزبی بەعس]] و بەشەکانی دیکەدا پلەی بەرزبووەوە. پاشان بووە بە پارێزگاری [[پارێزگای زیقار|زیقار]]، وەزیری گشتی پۆلیس، دواتر بووە بە بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی. دوا پۆستی خۆی سەرۆکایەتی ھەواڵگریی عێراق بوو لە سەروبەندی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی ئەمریکادا]]. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٣ (ماوەیەکی کەم پێش دەستپێکردنی [[جەنگی عێراق]]) بە [[ئێم ئای ٦]]ی ڕاگەیاند کە [[عێراق]] ھیچ [[عێراق و چەکی کۆمەڵکوژ|چەکێکی کۆمەڵکوژی]] نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Richard Norton-Taylor|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2013/mar/18/panorama-iraq-fresh-wmd-claims|سەردێڕ=MI6 and CIA heard Iraq had no active WMD|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151104034106/http://www.theguardian.com/world/2013/mar/18/panorama-iraq-fresh-wmd-claims|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو «جاکی دینار» بوو لە ناو [[پێڕستی داواکراوانی عێراقی لەلایەن ئەمریکا|دەستە کارتەکانی یاریکردنی داواکراوترین عێراقییەکان لەلایەن ئەمریکا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/uk-21786506|سەردێڕ=Iraq: The spies who fooled the world - BBC News|بڵاوکەرەوە=Bbc.co.uk|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925205822/http://www.bbc.co.uk/news/uk-21786506|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و خەڵاتێکی تا ١ ملیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] بۆ ھەر زانیارییەک کە ببێتە ھۆی دەستگیرکردنی دیاریکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rewardsforjustice.net/index.cfm?page=Tahir&language=English|سەردێڕ=Rewards for Justice|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130215223524/http://www.rewardsforjustice.net/index.cfm?page=Tahir&language=english|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> پێدەچێت لە کاتێکی دیاریکراودا لە [[سووریا]]وە کارەکانی کردبێت و بە ئەگەرێکی زۆرەوە ڕۆڵێکی ڕاستەوخۆی ھەبووە لە کارە ڕۆژانەییەکانی [[یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣–٢٠١١)|یاخیبوون]] دژی [[ھێزە فرەنەتەوەیییەکان لە عێراق|ھێزەکانی ھاوپەیمانان بە سەرکردایەتی ئەمریکا]] لەژێر فەرماندەیی [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دووری]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nance|یەکەم=Malcolm|سەردێڕ=The Terrorists of Iraq: Inside the Strategy and Tactics of the Iraq Insurgency 2003–2014|بڵاوکەرەوە=CRC Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-١٤٩٨٧٠٦٨٩٦|پەڕەکان=٧٠–٧١|زمان=English}}</ref> == نامەی ساختەی ٢٠٠٣ی حەبووش == [[پەڕگە:Tahir Jalil Habboush Mosque.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی سەر دیوار لە [[مزگەوت]]ێک لە [[بەغدا]] ناوی ئەو وەک [[خێرخواز]]ێک دەھێنێت.]] حەبووش واژووکەری گریمانەیی [[نامەی حەبووش|یاداشتنامەیەکی گوایە]] بۆ [[سەددام حوسێن]]ە، کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣ بڵاوکرایەوە و مێژووەکەی بۆ ١ی تەممووزی ٢٠٠١ دەگەڕێتەوە، کە تێیدا پێشنیازی [[محەممەد عەتا]] دەکات بۆ سەرکردایەتیکردنی تیمێکی ھێرشبەر بۆ لەناوبردنی ئامانجە نادیارەکان. یاداشتنامەکە ئەگەر ڕاستەقینە بێت، ئەوا ئەو تۆمەتانەی پەیوەست بە تێوەگلانی عێراق لە [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول|ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١]] کە لەلایەن عەتاوە سەرکردایەتی دەکران پشتڕاست دەکاتەوە.<ref>[http://www.nationalreview.com/murdock/murdock200312150842.asp] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513004902/http://www.nationalreview.com/murdock/murdock200312150842.asp|date=13 May 2008}}</ref> پێدەچێت یاداشتنامەکە ساختە بێت. بەگوێرەی ''[[نیوزویک]]''، «بەرپرسانی ئەمریکا و شارەزایەکی پێشەنگی بەڵگەنامە عێراقییەکان [دەڵێن] بەڵگەنامەکە بە ئەگەرێکی زۆرەوە ساختەیە، بەشێکە لە بازرگانییەکی نوێی گەشەسەندوو لە بەڵگەنامە گوماناوییەکانی عێراق کە دوای ڕووخانی ڕژێمەکەی سەددام سەریھەڵداوە.»<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/3741646/] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516150018/http://www.msnbc.msn.com/id/3741646/|date=16 May 2008}}</ref> لە کتێبی ''[[ڕێگەی جیھان (کتێب)|ڕێگەی جیھان]]''، نووسەر [[ڕۆن سۆسکیند]] ئیدیعای ئەوە دەکات کە [[سەرۆکایەتیی جۆرج دەبلیوو بوش|ئیدارەی بوش]] خۆی فەرمانی بە ساختەکردنی نامەکە داوە. پاشان حەبوش گوایە نامەکەی واژوو کردووە، دوای ئەوەی پێشتر لە [[ئوردن]] بە ٥ ملیۆن دۆلار لەلایەن [[ئەمریکا]]وە نیشتەجێ کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Allen|یەکەم=Mike|ناونیشان=https://www.politico.com/story/2008/08/book-says-white-house-ordered-forgery-012308|سەردێڕ=Book says White House ordered forgery|بڵاوکەرەوە=Politico|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150609054734/http://www.politico.com/news/stories/0808/12308.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:زیندووان]] 8fpbxk58mua8yey4p7y70nb5x40s6vt 0 286362 1572066 1557913 2026-04-04T13:51:59Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)]]ی گواستەوە بۆ [[ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش (عێراق)]]: ناوی شیاوتر 1557913 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | logo = Seal Ba'ath Iraq.svg | logo_caption = مۆری ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش | image = TBO 17061988 RCC.jpg | formed = [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|١٧ی تەممووزی ١٩٦٨]] | jurisdiction = [[ڕژێمی بەعس]] | headquarters = [[بەغدا]] | chief1_name = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | chief1_position = سەرۆکی یەکەم | chief2_name = [[سەددام حوسێن]] | chief2_position = دوا سەرۆک | chief3_name = | chief3_position = | native_name = {{lang|ar|مجلس قیادة الثورة}} | native_name_r = ''Majlis al-Qiyadah al-Thawrah'' | type = حکوومەتی | dissolved = ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ }}'''ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی عێراق''' (بە [[عەرەبی]]: مجلس قیادة الثورة) ئەنجومەنێکی یاسادانانی عێراق بوو کە لەلایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی عێراقەوە]] دوای [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|کودەتاکەی لە ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨]] و دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵاتی عێراق دامەزرا. تا [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|داگیرکاری ئەمریکا بۆ سەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] وەک کۆتا دەستەی [[دەسەڵاتی یاسادانان|بڕیاردان]] لە [[عێراق|عێراقدا]] مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.google.com.sa/books/edition/الوثائق_العربية/x5QeAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مجلس+قيادة+الثورة+هو+السلطة+التشريعية+الأولى+...+العراقي+والمجلس+التشريعي&dq=مجلس+قيادة+الثورة+هو+السلطة+التشريعية+الأولى+...+العراقي+والمجلس+التشريعي&printsec=frontcover|سەردێڕ=‏الوثائق العربية|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250219015407/https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AB%D8%A7%D8%A6%D9%82_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/x5QeAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3+%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D9%87%D9%88+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D9%8A%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89+...+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A+%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D9%8A&dq=%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3+%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D9%87%D9%88+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D9%8A%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89+...+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A+%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D9%8A&printsec=frontcover|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەنجومەنەکە سەرۆک و جێگری سەرۆکی ھەبوو کە بە زۆرینەی دوو لەسەر سێی ئەنجومەنەکە ھەڵبژێردرابوون. یەکەم سەرۆکەکەی [[ئەحمەد حەسەن بەکر|ئەحمەد حەسەن ئەلبەکر]] بوو لە ساڵی ١٩٦٨ تا ساڵی ١٩٧٩ کاتێک [[سەددام حوسێن]] جێگرەکەی تا ساڵی ٢٠٠٣ پۆستی سەرۆکایەتییەکەی گرتە دەست و لە ھەمان کاتدا پۆستی [[سەرۆککۆماری عێراق|سەرۆک کۆماری عێراقی]] بەدەستەوە بوو. دوای ئەوەی [[سەددام حوسێن]] بوو بە سەرۆککۆماری عێراق لە ساڵی ١٩٧٩، [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دووری]] وەک جێگری سەرۆکی ئەنجومەنەکە دەستنیشان کرد، وەک ئەندامانی ئەو ئەنجومەنەش [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] جێگری سەرۆک وەزیران و [[تەھا یاسین ڕەمەزان]] بوون کە لە شەستەکانی سەدەی ڕابردووەوە سەددامیان ناسیبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=John Simpson|ناونیشان=https://archive.org/details/warsagainstsadda0000simp|سەردێڕ=The Wars Against Saddam|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=١-٤٠٥٠-٣٢٦٤-٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191215084723/https://archive.org/details/warsagainstsadda0000simp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> دەستەی یاسادانان کە حووکمڕانی وڵاتی دەکرد، پێکھاتبوو لە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش، ئەنجومەنی نیشتمانیی و ئەنجومەنی یاسادانانی کورد کە ٥٠ کەسی تێدابوو. == مێژوو == === سەرەتاکان === ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی عێراق وەک دەسەڵاتی فەرمانڕەوای [[دی فاکتۆ]] لە [[عێراق]] دوای کودەتا سەربازییەکەی ١٩٦٨ دامەزرا؛ بەڵام بناغەکەی زۆر پێشتر دانرابوو. شۆڕشی ١٩٥٨ گرووپێکی بچووک لە ئەفسەرە گەنجەکانی کۆکردەوە کە بە «ئەفسەرە ئازادەکان» ناسرابوون. ئەفسەرە ئازادەکان، بە سەرۆکایەتی [[عەبدولکەریم قاسم]]، ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی عێراق ببێتە کۆمار و ئەفسەرانی سوپا ھەموو پۆستە باڵاکانی ئیدارە وەربگرن، بەو ئومێدەی خەڵکی مەدەنی لەژێر دەستی ئەفسەراندا بھێڵنەوە. وەک چارڵز ئاڕ. ئێچ. تریپ ڕوونی دەکاتەوە «دەسەڵاتی ئەفسەران لەناو ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشدا بە دامەزراوەیی دەکرا، کە لە ئەندامانی لیژنەی باڵا [ڕێکخراوێک لە یازدە ئەفسەری پلە باڵا کە پلانی کودەتاکەیان دانابوو] پێکھاتبوو، و ئەم دەستەیە دوای ڕووخانی پاشایەتی دەسەڵاتی باڵای جێبەجێکردن بەدەست دەھێنن.» دەستگرتنی سوپا بەسەر دەسەڵاتدا لە ساڵی ١٩٥٨ دیمەنی سیاسیی حکوومەتی عێراقی بەتەواوی گۆڕی، چونکە ئەفسەرانی سوپا کۆنتڕۆڵێکی بەرفراوانیان بەسەر کاروباری مەدەنی و حکوومی دا پەیدا کرد. عەبدولکەریم قاسم حکوومەتێکی جەماوەریی پێکھێنا کە دەسەڵاتەکەی چەسپاند و داھاتی نەوتی ئاڕاستە کردەوە؛ بەڵام لە ساڵی ١٩٦٣ قاسم لەلایەن [[حیزبی بەعس]]ەوە لابرا کاتێک ھەوڵی کۆنتڕۆڵکردنی دەسەڵاتیان دا. دەستەی بەعسییەکان «ئەنجومەنی نیشتمانیی فەرماندەیی شۆڕش»یان پێکھێنا کە دەسەڵاتی باڵای پیادە دەکرد و جێگەی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی گرتەوە. دەسەڵاتی ئەم ڕژێمە کورتخایەن بوو چونکە بەعسییە نوێیەکان جارێکی تر باڵادەست بوونەوە و ھەردوو برایان عەبدولسەلام عارف و عەبدولڕەحمان بۆ پێنج ساڵی داھاتوو حوکمی عێراقیان کرد. [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|کودەتاکەی ساڵی ١٩٦٨]] بووە ھۆی سەرھەڵدانی حیزبی بەعس و کۆنتڕۆڵکردنەوەی دەسەڵات. کودەتاکەی ١٩٦٨ بووە ھۆی دامەزراندنی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی عێراق کە بووە باڵاترین دەستەی بڕیاردان لە عێراق لە سەردەمی حوکمڕانیی بەعسدا لە ساڵی ١٩٦٨ تا ٢٠٠٣. بەم پێیە «لەژێر سایەی دەستوورێکی کاتیدا کە لەلایەن حیزبەوە لە ساڵی ١٩٧٠ پەسەندکرا، عێراق وەک کۆمارێک چەسپێندرا، کە تێیدا دەسەڵاتی یاسادانان بەشێوەیەکی تیۆری لە دەستی پەرلەمانێکی ھەڵبژێردراودا بوو، بەڵام ھەروەھا لە دەستی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی بەڕێوەبراو لەلایەن حیزبیشدا بوو، کە بەبێ ڕەزامەندیی ئەو ھیچ یاسایەک دەرنەدەچوو.» جگە لەوەش، «لە ڕووی گرنگیی سیاسییەوە دوای ئەنجومەنەکە، سەرکردایەتیی ھەرێمیی بەعس دەھات، کە دەستەی جێبەجێکاری حیزب بوو، و سێیەمیش ئەنجومەنی وەزیران بوو.» دەسەڵاتی یاسادانان ھەروەھا ئەنجومەنی نیشتمانی (پەرلەمان) و ئەنجومەنی یاسادانانی کوردیی ٥٠ ئەندامی لەخۆدەگرت. ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش لە گرووپێکی دیاریکراو لە سەرکردە یاسادانەرەکان پێکھاتبوو. حیزبی بەعس پشتیوانی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش دەکرد بەڵام بەتەواوی لەلایەن بەعسەوە سەرکردایەتی نەدەکرا. بەپێی دەستووری کاتی، "ماددەی ٤٣ دەسەڵات دەداتە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش، بە دەنگی دوو لەسەر سێی ئەندامانی، بۆ دەرکردنی یاسا و بڕیارەکان، مامەڵەکردن لەگەڵ ئاسایشی نیشتمانی، ڕاگەیاندنی جەنگ و ئاشتی، و پەسەندکردنی بوودجەی [[حکوومەت]]. ماددەی ٣٨ مەرجی ئەوە دادەنێت کە ھەموو ئەندامە نوێیەکانی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش دەبێت ئەندامی سەرکردایەتیی ھەرێمیی حیزبی بەعس بن. ھەروەھا دەستوور بڕیاری پێکھێنانی ئەنجومەنێکی وەزیرانی دیاریکراو دەدات کە بەرپرسیارێتی جێبەجێکردنی بڕیارەکانی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی لە ئەستۆدایە. «سەرۆکی جێبەجێکاری ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش سەرۆکە، کە وەک فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان و سەرۆکی حکومەت و سەرۆکی دەوڵەت کار دەکات.» ئەحمەد حەسەن بەکر بووە سەرۆک، سەرۆک وەزیران، سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش و ئەمینداری گشتیی حیزبی بەعس؛ ھەموو ئەم پۆستانە دەسەڵاتێکی زۆری بەخشینەوە و لایەنگرییان خستە بەردەستی بەکر. [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] تا ساڵی ١٩٧٩ دەسەڵاتی پاراست و پاشان سەددام بووە سەرۆکی عێراق. === سەرکردەکان === [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]، سەرۆک و سەرۆک وەزیرانی عێراق لە ساڵی ١٩٦٨ تا ١٩٧٩، ھەروەھا پۆستی سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی ھەبوو. ڕۆڵی بەکر وەک سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش دەسەڵات و کۆنتڕۆڵی ئەوی بەسەر پرۆسەی بڕیارداندا بەھێز کرد و پاراستی. بەشداربوونی حەسەن بەکر لە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش بووە ھۆی دەرچوونی یاسایەک کە دەسەڵاتی حیزبی بەعسی زۆر بەھێز کرد، چونکە بنکەیەکی بەھێزی بۆ بەعس لەناو حکوومەتدا دروست کرد. چارڵز تریپ ئاماژە بەوە دەکات کە «لە ساڵی ١٩٦٩، [[سەددام]] وەک جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش دەستنیشانکرا، کە دەکرێت بگوترێت دووەم بەھێزترین پۆست بوو لە دەوڵەتدا.» پێگەی سیاسیی بەکر و سەددام یارمەتیدەر بوو بۆ چەسپاندنی دەسەڵات و کۆنتڕۆڵیان. ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش زۆربەی لە سەرکردەکانی بەعس پێکھاتبوو و کۆنتڕۆڵەکەیان بەشداریی گرووپەکانی تری سنووردار کردبوو؛ بەڵام، عێراقییە شیعەکان دواتر لە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش قبوڵ کران بۆ ئەوەی یارمەتیدەر بن لە ھێوکردنەوەی ناڕەزایەتییەکان لەناو شیعەدا لە ساڵانی ١٩٧٠کاندا. زۆرێک لە توێژەران مشتومڕی ئەوە دەکەن کە ئەو پۆستە بەھێزانەی ئەحمەد حەسەن بەکر و [[سەددام]] لە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش ھەیانبوو، کۆنتڕۆڵی باڵای ئەوانی بەسەر حکوومەتی عێراقدا پتەوتر کرد. سەددام وەک جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش ئەجێندایەکی مۆدێرنکردنی پەرەپێدا کە خوێندەواری و پەروەردەی لەخۆدەگرت. لە ساڵی ١٩٧٩، [[سەددام]] بووە سەرۆکی عێراق و سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش، لەگەڵ جێگری سەرۆک عیزەت ئیبراھیم دووری، و جێگرانی سەرۆک وەزیران [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] و [[تەھا یاسین ڕەمەزان]]. [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دووری]] ڕۆڵێکی گرنگی لە سەرکردایەتیکردنی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش لە سەردەمی ئیدارەی سەددامدا بینی. ئەنجومەنەکە لەلایەن جێگری سەرۆک (دووری)یەوە بەڕێوەدەبرا. لە ڕێگەی پۆستە سەرکردایەتییەکانیان لە ئەنجومەنەکەدا، جێگری سەرۆک و جێگری سەرۆک وەزیران لەبری سەددام لە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش کاریان دەکرد بۆ پێشخستنی بەرژەوەندییەکانی [[حیزبی بەعس]]. ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش ھێزی باڵای داڕشتنی سیاسەت بوو لە عێراق تا داگیرکاریی بە سەرۆکایەتی [[ئەمریکا]] لە ساڵی ٢٠٠٣ ئەنجومەنەکەی ھەڵوەشاندەوە و [[ھاوپەیمانیی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق|دەسەڵاتی کاتیی ھاوپەیمانان]]ی خستە شوێنی. دەسەڵاتی «دەسەڵاتی کاتیی ھاوپەیمانان» (CPA) لە ساڵی ٢٠٠٤ گوازرایەوە بۆ [[حکوومەتی کاتیی عێراق]] کە تازە دەستنیشان کرابوو، و دەسەڵاتە کاتییەکە لە ساڵی ٢٠٠٨ ھەڵوەشایەوە. === دەسەڵات و مشتومڕەکان === مشتومڕێک لەنێوان توێژەراندا ھەیە سەبارەت بە دەسەڵاتی ڕاستەقینەی حەسەن بەکر و سەددام لە پەیوەندییان بە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشەوە. ھەندێک لە توێژەران دەڵێن کە لە سەرەتادا ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش "وەک دەستەیەکی بڕیاردانی بەکۆمەڵی ڕاستەقینە کاری دەکرد، و زۆرجار گۆڕەپانێک بوو بۆ مشتومڕی گەرم." زۆرێک دەڵێن ئەوە سەددام بوو کە گۆڕانکاریی گەورەی لە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشدا کرد و کۆنتڕۆڵی کرد لە ڕێگەی نەھێشتنی ھەر دەرکەوتەیەکی فرەیی ([[پلورالیزم]]). حکوومەت لە سەردەمی سەددامدا زۆرجار وەک [[دیکتاتۆر]]ییەکی دڕندە دەبینرا. لە ساڵی ١٩٧٩، سەددام "تۆمەتی ئاراستەی دەیان ئەفسەر و بەرپرسی حیزب کرد، لەنێویاندا پێنج لە کۆی بیست و دوو ئەندامەکەی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش، بە بەشداریکردن لە پیلانێکی سووری دژی ڕژێم. تۆمەتباران دادگایی کران و ڕەوانەی سێدارە کران. کردارەکانی سەددام لە سەرەتای سەرۆکایەتییەکەیدا بەھۆی تۆمەتەکانی دژی "پیلانگێڕان"ی پیلانە سوورییەکە، فرەیی لەناو ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشدا زۆر سنووردار کرد. ئەم کارە دەسەڵاتی ئەوی لەناو ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش چەسپاند. ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش کۆمەڵێک یاسای مشتومڕھەڵگری دەرکرد کە تەنھا بەرژەوەندییەکانی حیزبی بەعسیان لە عێراق پێش دەخست. بۆ نموونە، «ماددەی ٢٠٠، و یاسای سزادانی ساڵی ١٩٦٩ و ھەموارە جیاوازەکانی، سزای لەسێدارەدان دەسەپێنن بەسەر ھەر کەسێکدا کە پەیوەندی بە حیزبی بەعسەوە بکات و لایەنگیریی سیاسیی پێشووی بشارێتەوە، یان ئەوەی لێی دەست دەکێشێتەوە بۆ ئەوەی بچێتە ناو حیزبێکی تر.» لە کاتی [[شەڕی عێراق و ئێران]]، سەددام ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی وەک بارەگای تایبەتی خۆی بەکاردەھێنا؛ سەددام کۆنتڕۆڵێکی توندی بەسەر ئۆپەراسیۆنەکانی جەنگدا ھەبوو. کۆنتڕۆڵە توندەکەی سەددام دەسەڵاتی فەرماندە مەیدانییەکانی سنووردار کرد و ئەمەش بووە ھۆی ناکۆکییەکی توند لەنێوان فەرماندەیی باڵا و ئەو فەرماندە سەربازییانەی کە لە شەڕەکەدا دەجەنگان. سوپا لە ساڵی ١٩٨٢ نیشانەکانی ناڕەزایەتی دەرخست، و سەددام بە لەسێدارەدانی نزیکەی سێ سەد ئەفسەری باڵا وەڵامی دایەوە. دواتر، لە ساڵانی ١٩٩٠ەکاندا، «ڕاپۆرتەکان لە گۆڤاری پزیشکیی بەریتانی (BMJ) سەرنجیان خستە سەر زنجیرەیەک لە بڕیارەکانی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش کە سزای بڕینەوەی دەستی ڕاستی بۆ دزی، و بڕینەوەی پێی چەپ بۆ دووبارەکردنەوەی تاوانەکە، و بڕینەوەی گوێچکەیەک بۆ خۆدزینەوە لە خزمەتی سەربازی، ھەڵاتن لە سەربازی، یان داڵدەدانی سەربازی ھەڵاتوو ناساند.» [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی|ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی]] ڕاپۆرتی پێگەیشت کە کردە دادوەرییە حکومییەکانی بڕینەوەی ئەندامی جەستەی پشتڕاست دەکردەوە. دوای جەنگی کەنداو، لیژنەی تایبەتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] دروست کرا بۆ دڵنیابوون لە پابەندبوونی عێراق بە سیاسەتەکانی تایبەت بە بەرھەمھێنانی چەکی کۆمەڵکوژ. لیژنەکە پشکنینی چەکی لە عێراق ئەنجامدا. ئەمریکا شکستھێنانی عێراقی لە پابەندبوون بە پشکنینی چەکەکان بەکارھێنا وەک پاساوێک بۆ دەستپێکردنی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکاریی ساڵی ٢٠٠٣ بە سەرۆکایەتی ئەمریکا]]. لە کۆتاییدا، ڕژێمەکەی سەددام کۆتایی ھات کاتێک [[ئەمریکا]] وڵاتەکەی داگیر کرد و دەستگیری کرد. زۆرێک لە توێژەران وەک [[چارڵز تریپ]] مشتومڕی ئەوە دەکەن کە کۆنتڕۆڵی تەواوەتی سەددام بەسەر ھەردوو لایەنی جێبەجێکردن و یاسادانانی حکوومەتدا بووە ھۆی سەرھەڵدانی دیکتاتۆرییەکی دڕندە کە ھەموو جۆرە بەرھەڵستییەکی دەپلۆساند. سەددام دەسەڵاتە بەرفراوانەکانی بۆ بەھێزکردنی [[حیزبی بەعس]] و کۆنتڕۆڵەکەی خۆی بەکارھێنا. ئەو گرووپانەی دژی حیزبی بەعس بوون، تا دەھات زیاتر لە پرۆسەی سیاسی دادەبڕێنران و بەھۆی جیاوازییەکانیانەوە دەکرانە قوربانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سۆشیالیزم|عێراق}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦٨ لە عێراق]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦٨]] [[پۆل:سەددام حوسێن]] ttwlvhakf0ghwn4cs72852xq4us5jqj 1572068 1572066 2026-04-04T13:53:10Z 1silent scientist 51740 1572068 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | logo = Seal Ba'ath Iraq.svg | logo_caption = مۆری ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش | image = TBO 17061988 RCC.jpg | formed = [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|١٧ی تەممووزی ١٩٦٨]] | jurisdiction = [[ڕژێمی بەعس]] | headquarters = [[بەغدا]] | chief1_name = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | chief1_position = سەرۆکی یەکەم | chief2_name = [[سەددام حوسێن]] | chief2_position = دوا سەرۆک | chief3_name = | chief3_position = | native_name = {{lang|ar|مجلس قیادة الثورة}} | native_name_r = ''Majlis al-Qiyadah al-Thawrah'' | type = حکوومەتی | dissolved = ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ }}'''ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی عێراق''' (بە [[عەرەبی]]: مجلس قیادة الثورة) ئەنجومەنێکی یاسادانانی عێراق بوو کە لەلایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی عێراقەوە]] دوای [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|کودەتاکەی لە ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨]] و دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵاتی عێراق دامەزرا. تا [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|داگیرکاری ئەمریکا بۆ سەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] وەک کۆتا دەستەی [[دەسەڵاتی یاسادانان|بڕیاردان]] لە [[عێراق|عێراقدا]] مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.google.com.sa/books/edition/الوثائق_العربية/x5QeAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مجلس+قيادة+الثورة+هو+السلطة+التشريعية+الأولى+...+العراقي+والمجلس+التشريعي&dq=مجلس+قيادة+الثورة+هو+السلطة+التشريعية+الأولى+...+العراقي+والمجلس+التشريعي&printsec=frontcover|سەردێڕ=‏الوثائق العربية|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250219015407/https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AB%D8%A7%D8%A6%D9%82_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/x5QeAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3+%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D9%87%D9%88+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D9%8A%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89+...+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A+%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D9%8A&dq=%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3+%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D9%87%D9%88+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D9%8A%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89+...+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A+%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D9%8A&printsec=frontcover|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەنجومەنەکە سەرۆک و جێگری سەرۆکی ھەبوو کە بە زۆرینەی دوو لەسەر سێی ئەنجومەنەکە ھەڵبژێردرابوون. یەکەم سەرۆکەکەی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] بوو لە ساڵی ١٩٦٨ تا ساڵی ١٩٧٩ کاتێک [[سەددام حوسێن]] جێگرەکەی تا ساڵی ٢٠٠٣ پۆستی سەرۆکایەتییەکەی گرتە دەست و لە ھەمان کاتدا پۆستی [[سەرۆککۆماری عێراق|سەرۆک کۆماری عێراقی]] بەدەستەوە بوو. دوای ئەوەی [[سەددام حوسێن]] بوو بە سەرۆککۆماری عێراق لە ساڵی ١٩٧٩، [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دووری]] وەک جێگری سەرۆکی ئەنجومەنەکە دەستنیشان کرد، وەک ئەندامانی ئەو ئەنجومەنەش [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] جێگری سەرۆک وەزیران و [[تەھا یاسین ڕەمەزان]] بوون کە لە شەستەکانی سەدەی ڕابردووەوە سەددامیان ناسیبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=John Simpson|ناونیشان=https://archive.org/details/warsagainstsadda0000simp|سەردێڕ=The Wars Against Saddam|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=١-٤٠٥٠-٣٢٦٤-٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191215084723/https://archive.org/details/warsagainstsadda0000simp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> دەستەی یاسادانان کە حووکمڕانی وڵاتی دەکرد، پێکھاتبوو لە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش، ئەنجومەنی نیشتمانیی و ئەنجومەنی یاسادانانی [[کورد]] کە ٥٠ کەسی تێدابوو. == مێژوو == === سەرەتاکان === ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی عێراق وەک دەسەڵاتی فەرمانڕەوای [[دی فاکتۆ]] لە [[عێراق]] دوای کودەتا سەربازییەکەی ١٩٦٨ دامەزرا؛ بەڵام بناغەکەی زۆر پێشتر دانرابوو. شۆڕشی ١٩٥٨ گرووپێکی بچووک لە ئەفسەرە گەنجەکانی کۆکردەوە کە بە «ئەفسەرە ئازادەکان» ناسرابوون. ئەفسەرە ئازادەکان، بە سەرۆکایەتی [[عەبدولکەریم قاسم]]، ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی عێراق ببێتە کۆمار و ئەفسەرانی سوپا ھەموو پۆستە باڵاکانی ئیدارە وەربگرن، بەو ئومێدەی خەڵکی مەدەنی لەژێر دەستی ئەفسەراندا بھێڵنەوە. وەک چارڵز ئاڕ. ئێچ. تریپ ڕوونی دەکاتەوە «دەسەڵاتی ئەفسەران لەناو ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشدا بە دامەزراوەیی دەکرا، کە لە ئەندامانی لیژنەی باڵا [ڕێکخراوێک لە یازدە ئەفسەری پلە باڵا کە پلانی کودەتاکەیان دانابوو] پێکھاتبوو، و ئەم دەستەیە دوای ڕووخانی پاشایەتی دەسەڵاتی باڵای جێبەجێکردن بەدەست دەھێنن.» دەستگرتنی سوپا بەسەر دەسەڵاتدا لە ساڵی ١٩٥٨ دیمەنی سیاسیی حکوومەتی عێراقی بەتەواوی گۆڕی، چونکە ئەفسەرانی سوپا کۆنتڕۆڵێکی بەرفراوانیان بەسەر کاروباری مەدەنی و حکوومی دا پەیدا کرد. عەبدولکەریم قاسم حکوومەتێکی جەماوەریی پێکھێنا کە دەسەڵاتەکەی چەسپاند و داھاتی نەوتی ئاڕاستە کردەوە؛ بەڵام لە ساڵی ١٩٦٣ قاسم لەلایەن [[حیزبی بەعس]]ەوە لابرا کاتێک ھەوڵی کۆنتڕۆڵکردنی دەسەڵاتیان دا. دەستەی بەعسییەکان «ئەنجومەنی نیشتمانیی فەرماندەیی شۆڕش»یان پێکھێنا کە دەسەڵاتی باڵای پیادە دەکرد و جێگەی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی گرتەوە. دەسەڵاتی ئەم ڕژێمە کورتخایەن بوو چونکە بەعسییە نوێیەکان جارێکی تر باڵادەست بوونەوە و ھەردوو برایان عەبدولسەلام عارف و عەبدولڕەحمان بۆ پێنج ساڵی داھاتوو حوکمی عێراقیان کرد. [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|کودەتاکەی ساڵی ١٩٦٨]] بووە ھۆی سەرھەڵدانی حیزبی بەعس و کۆنتڕۆڵکردنەوەی دەسەڵات. کودەتاکەی ١٩٦٨ بووە ھۆی دامەزراندنی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی عێراق کە بووە باڵاترین دەستەی بڕیاردان لە عێراق لە سەردەمی حوکمڕانیی بەعسدا لە ساڵی ١٩٦٨ تا ٢٠٠٣. بەم پێیە «لەژێر سایەی دەستوورێکی کاتیدا کە لەلایەن حیزبەوە لە ساڵی ١٩٧٠ پەسەندکرا، عێراق وەک کۆمارێک چەسپێندرا، کە تێیدا دەسەڵاتی یاسادانان بەشێوەیەکی تیۆری لە دەستی پەرلەمانێکی ھەڵبژێردراودا بوو، بەڵام ھەروەھا لە دەستی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی بەڕێوەبراو لەلایەن حیزبیشدا بوو، کە بەبێ ڕەزامەندیی ئەو ھیچ یاسایەک دەرنەدەچوو.» جگە لەوەش، «لە ڕووی گرنگیی سیاسییەوە دوای ئەنجومەنەکە، سەرکردایەتیی ھەرێمیی بەعس دەھات، کە دەستەی جێبەجێکاری حیزب بوو، و سێیەمیش ئەنجومەنی وەزیران بوو.» دەسەڵاتی یاسادانان ھەروەھا ئەنجومەنی نیشتمانی (پەرلەمان) و ئەنجومەنی یاسادانانی کوردیی ٥٠ ئەندامی لەخۆدەگرت. ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش لە گرووپێکی دیاریکراو لە سەرکردە یاسادانەرەکان پێکھاتبوو. حیزبی بەعس پشتیوانی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش دەکرد بەڵام بەتەواوی لەلایەن بەعسەوە سەرکردایەتی نەدەکرا. بەپێی دەستووری کاتی، "ماددەی ٤٣ دەسەڵات دەداتە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش، بە دەنگی دوو لەسەر سێی ئەندامانی، بۆ دەرکردنی یاسا و بڕیارەکان، مامەڵەکردن لەگەڵ ئاسایشی نیشتمانی، ڕاگەیاندنی جەنگ و ئاشتی، و پەسەندکردنی بوودجەی [[حکوومەت]]. ماددەی ٣٨ مەرجی ئەوە دادەنێت کە ھەموو ئەندامە نوێیەکانی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش دەبێت ئەندامی سەرکردایەتیی ھەرێمیی حیزبی بەعس بن. ھەروەھا دەستوور بڕیاری پێکھێنانی ئەنجومەنێکی وەزیرانی دیاریکراو دەدات کە بەرپرسیارێتی جێبەجێکردنی بڕیارەکانی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی لە ئەستۆدایە. «سەرۆکی جێبەجێکاری ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش سەرۆکە، کە وەک فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان و سەرۆکی حکومەت و سەرۆکی دەوڵەت کار دەکات.» ئەحمەد حەسەن بەکر بووە سەرۆک، سەرۆک وەزیران، سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش و ئەمینداری گشتیی حیزبی بەعس؛ ھەموو ئەم پۆستانە دەسەڵاتێکی زۆری بەخشینەوە و لایەنگرییان خستە بەردەستی بەکر. [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] تا ساڵی ١٩٧٩ دەسەڵاتی پاراست و پاشان سەددام بووە سەرۆکی عێراق. === سەرکردەکان === [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]، سەرۆک و سەرۆک وەزیرانی عێراق لە ساڵی ١٩٦٨ تا ١٩٧٩، ھەروەھا پۆستی سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی ھەبوو. ڕۆڵی بەکر وەک سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش دەسەڵات و کۆنتڕۆڵی ئەوی بەسەر پرۆسەی بڕیارداندا بەھێز کرد و پاراستی. بەشداربوونی حەسەن بەکر لە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش بووە ھۆی دەرچوونی یاسایەک کە دەسەڵاتی حیزبی بەعسی زۆر بەھێز کرد، چونکە بنکەیەکی بەھێزی بۆ بەعس لەناو حکوومەتدا دروست کرد. چارڵز تریپ ئاماژە بەوە دەکات کە «لە ساڵی ١٩٦٩، [[سەددام]] وەک جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش دەستنیشانکرا، کە دەکرێت بگوترێت دووەم بەھێزترین پۆست بوو لە دەوڵەتدا.» پێگەی سیاسیی بەکر و سەددام یارمەتیدەر بوو بۆ چەسپاندنی دەسەڵات و کۆنتڕۆڵیان. ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش زۆربەی لە سەرکردەکانی بەعس پێکھاتبوو و کۆنتڕۆڵەکەیان بەشداریی گرووپەکانی تری سنووردار کردبوو؛ بەڵام، عێراقییە شیعەکان دواتر لە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش قبوڵ کران بۆ ئەوەی یارمەتیدەر بن لە ھێوکردنەوەی ناڕەزایەتییەکان لەناو شیعەدا لە ساڵانی ١٩٧٠کاندا. زۆرێک لە توێژەران مشتومڕی ئەوە دەکەن کە ئەو پۆستە بەھێزانەی ئەحمەد حەسەن بەکر و [[سەددام]] لە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش ھەیانبوو، کۆنتڕۆڵی باڵای ئەوانی بەسەر حکوومەتی عێراقدا پتەوتر کرد. سەددام وەک جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش ئەجێندایەکی مۆدێرنکردنی پەرەپێدا کە خوێندەواری و پەروەردەی لەخۆدەگرت. لە ساڵی ١٩٧٩، [[سەددام]] بووە سەرۆکی عێراق و سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش، لەگەڵ جێگری سەرۆک عیزەت ئیبراھیم دووری، و جێگرانی سەرۆک وەزیران [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] و [[تەھا یاسین ڕەمەزان]]. [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دووری]] ڕۆڵێکی گرنگی لە سەرکردایەتیکردنی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش لە سەردەمی ئیدارەی سەددامدا بینی. ئەنجومەنەکە لەلایەن جێگری سەرۆک (دووری)یەوە بەڕێوەدەبرا. لە ڕێگەی پۆستە سەرکردایەتییەکانیان لە ئەنجومەنەکەدا، جێگری سەرۆک و جێگری سەرۆک وەزیران لەبری سەددام لە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش کاریان دەکرد بۆ پێشخستنی بەرژەوەندییەکانی [[حیزبی بەعس]]. ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش ھێزی باڵای داڕشتنی سیاسەت بوو لە عێراق تا داگیرکاریی بە سەرۆکایەتی [[ئەمریکا]] لە ساڵی ٢٠٠٣ ئەنجومەنەکەی ھەڵوەشاندەوە و [[ھاوپەیمانیی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق|دەسەڵاتی کاتیی ھاوپەیمانان]]ی خستە شوێنی. دەسەڵاتی «دەسەڵاتی کاتیی ھاوپەیمانان» (CPA) لە ساڵی ٢٠٠٤ گوازرایەوە بۆ [[حکوومەتی کاتیی عێراق]] کە تازە دەستنیشان کرابوو، و دەسەڵاتە کاتییەکە لە ساڵی ٢٠٠٨ ھەڵوەشایەوە. === دەسەڵات و مشتومڕەکان === مشتومڕێک لەنێوان توێژەراندا ھەیە سەبارەت بە دەسەڵاتی ڕاستەقینەی حەسەن بەکر و سەددام لە پەیوەندییان بە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشەوە. ھەندێک لە توێژەران دەڵێن کە لە سەرەتادا ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش "وەک دەستەیەکی بڕیاردانی بەکۆمەڵی ڕاستەقینە کاری دەکرد، و زۆرجار گۆڕەپانێک بوو بۆ مشتومڕی گەرم." زۆرێک دەڵێن ئەوە سەددام بوو کە گۆڕانکاریی گەورەی لە ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشدا کرد و کۆنتڕۆڵی کرد لە ڕێگەی نەھێشتنی ھەر دەرکەوتەیەکی فرەیی ([[پلورالیزم]]). حکوومەت لە سەردەمی سەددامدا زۆرجار وەک [[دیکتاتۆر]]ییەکی دڕندە دەبینرا. لە ساڵی ١٩٧٩، سەددام "تۆمەتی ئاراستەی دەیان ئەفسەر و بەرپرسی حیزب کرد، لەنێویاندا پێنج لە کۆی بیست و دوو ئەندامەکەی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش، بە بەشداریکردن لە پیلانێکی سووری دژی ڕژێم. تۆمەتباران دادگایی کران و ڕەوانەی سێدارە کران. کردارەکانی سەددام لە سەرەتای سەرۆکایەتییەکەیدا بەھۆی تۆمەتەکانی دژی "پیلانگێڕان"ی پیلانە سوورییەکە، فرەیی لەناو ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشدا زۆر سنووردار کرد. ئەم کارە دەسەڵاتی ئەوی لەناو ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش چەسپاند. ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش کۆمەڵێک یاسای مشتومڕھەڵگری دەرکرد کە تەنھا بەرژەوەندییەکانی حیزبی بەعسیان لە عێراق پێش دەخست. بۆ نموونە، «ماددەی ٢٠٠، و یاسای سزادانی ساڵی ١٩٦٩ و ھەموارە جیاوازەکانی، سزای لەسێدارەدان دەسەپێنن بەسەر ھەر کەسێکدا کە پەیوەندی بە حیزبی بەعسەوە بکات و لایەنگیریی سیاسیی پێشووی بشارێتەوە، یان ئەوەی لێی دەست دەکێشێتەوە بۆ ئەوەی بچێتە ناو حیزبێکی تر.» لە کاتی [[شەڕی عێراق و ئێران]]، سەددام ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی وەک بارەگای تایبەتی خۆی بەکاردەھێنا؛ سەددام کۆنتڕۆڵێکی توندی بەسەر ئۆپەراسیۆنەکانی جەنگدا ھەبوو. کۆنتڕۆڵە توندەکەی سەددام دەسەڵاتی فەرماندە مەیدانییەکانی سنووردار کرد و ئەمەش بووە ھۆی ناکۆکییەکی توند لەنێوان فەرماندەیی باڵا و ئەو فەرماندە سەربازییانەی کە لە شەڕەکەدا دەجەنگان. سوپا لە ساڵی ١٩٨٢ نیشانەکانی ناڕەزایەتی دەرخست، و سەددام بە لەسێدارەدانی نزیکەی سێ سەد ئەفسەری باڵا وەڵامی دایەوە. دواتر، لە ساڵانی ١٩٩٠ەکاندا، «ڕاپۆرتەکان لە گۆڤاری پزیشکیی بەریتانی (BMJ) سەرنجیان خستە سەر زنجیرەیەک لە بڕیارەکانی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش کە سزای بڕینەوەی دەستی ڕاستی بۆ دزی، و بڕینەوەی پێی چەپ بۆ دووبارەکردنەوەی تاوانەکە، و بڕینەوەی گوێچکەیەک بۆ خۆدزینەوە لە خزمەتی سەربازی، ھەڵاتن لە سەربازی، یان داڵدەدانی سەربازی ھەڵاتوو ناساند.» [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی|ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی]] ڕاپۆرتی پێگەیشت کە کردە دادوەرییە حکومییەکانی بڕینەوەی ئەندامی جەستەی پشتڕاست دەکردەوە. دوای جەنگی کەنداو، لیژنەی تایبەتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] دروست کرا بۆ دڵنیابوون لە پابەندبوونی عێراق بە سیاسەتەکانی تایبەت بە بەرھەمھێنانی چەکی کۆمەڵکوژ. لیژنەکە پشکنینی چەکی لە عێراق ئەنجامدا. ئەمریکا شکستھێنانی عێراقی لە پابەندبوون بە پشکنینی چەکەکان بەکارھێنا وەک پاساوێک بۆ دەستپێکردنی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکاریی ساڵی ٢٠٠٣ بە سەرۆکایەتی ئەمریکا]]. لە کۆتاییدا، ڕژێمەکەی سەددام کۆتایی ھات کاتێک [[ئەمریکا]] وڵاتەکەی داگیر کرد و دەستگیری کرد. زۆرێک لە توێژەران وەک [[چارڵز تریپ]] مشتومڕی ئەوە دەکەن کە کۆنتڕۆڵی تەواوەتی سەددام بەسەر ھەردوو لایەنی جێبەجێکردن و یاسادانانی حکوومەتدا بووە ھۆی سەرھەڵدانی دیکتاتۆرییەکی دڕندە کە ھەموو جۆرە بەرھەڵستییەکی دەپلۆساند. سەددام دەسەڵاتە بەرفراوانەکانی بۆ بەھێزکردنی [[حیزبی بەعس]] و کۆنتڕۆڵەکەی خۆی بەکارھێنا. ئەو گرووپانەی دژی حیزبی بەعس بوون، تا دەھات زیاتر لە پرۆسەی سیاسی دادەبڕێنران و بەھۆی جیاوازییەکانیانەوە دەکرانە قوربانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سۆشیالیزم|عێراق}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦٨ لە عێراق]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦٨]] [[پۆل:سەددام حوسێن]] s8nx74on58evwrnqlnz7q39971dm1l6 1572069 1572068 2026-04-04T13:59:10Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1572069 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | logo = Seal Ba'ath Iraq.svg | logo_caption = مۆری ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش | image = TBO 17061988 RCC.jpg | formed = [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|١٧ی تەممووزی ١٩٦٨]] | jurisdiction = [[ڕژێمی بەعس]] | headquarters = [[بەغدا]] | chief1_name = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | chief1_position = سەرۆکی یەکەم | chief2_name = [[سەددام حوسێن]] | chief2_position = دوا سەرۆک | chief3_name = | chief3_position = | native_name = {{lang|ar|مجلس قیادة الثورة}} | native_name_r = ''Majlis al-Qiyadah al-Thawrah'' | type = حکوومەتی | dissolved = ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ }}'''ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی عێراق''' (بە [[عەرەبی]]: مجلس قیادة الثورة) ئەنجومەنێکی یاسادانانی عێراق بوو کە لەلایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی عێراقەوە]] دوای [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|کودەتاکەی لە ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨]] و دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵاتی عێراق دامەزرا. تا [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|داگیرکاری ئەمریکا بۆ سەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] وەک کۆتا دەستەی [[دەسەڵاتی یاسادانان|بڕیاردان]] لە [[عێراق|عێراقدا]] مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.google.com.sa/books/edition/الوثائق_العربية/x5QeAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مجلس+قيادة+الثورة+هو+السلطة+التشريعية+الأولى+...+العراقي+والمجلس+التشريعي&dq=مجلس+قيادة+الثورة+هو+السلطة+التشريعية+الأولى+...+العراقي+والمجلس+التشريعي&printsec=frontcover|سەردێڕ=‏الوثائق العربية|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250219015407/https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AB%D8%A7%D8%A6%D9%82_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/x5QeAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3+%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D9%87%D9%88+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D9%8A%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89+...+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A+%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D9%8A&dq=%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3+%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D9%87%D9%88+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D9%8A%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89+...+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A+%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D9%8A&printsec=frontcover|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەنجومەنەکە سەرۆک و جێگری سەرۆکی ھەبوو کە بە زۆرینەی دوو لەسەر سێی ئەنجومەنەکە ھەڵبژێردرابوون. یەکەم سەرۆکەکەی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] بوو لە ساڵی ١٩٦٨ تا ساڵی ١٩٧٩ کاتێک [[سەددام حوسێن]] جێگرەکەی تا ساڵی ٢٠٠٣ پۆستی سەرۆکایەتییەکەی گرتە دەست و لە ھەمان کاتدا پۆستی [[سەرۆککۆماری عێراق|سەرۆک کۆماری عێراقی]] بەدەستەوە بوو. دوای ئەوەی [[سەددام حوسێن]] بوو بە سەرۆککۆماری عێراق لە ساڵی ١٩٧٩، [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دووری]] وەک جێگری سەرۆکی ئەنجومەنەکە دەستنیشان کرد، وەک ئەندامانی ئەو ئەنجومەنەش [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] جێگری سەرۆک وەزیران و [[تەھا یاسین ڕەمەزان]] بوون کە لە شەستەکانی سەدەی ڕابردووەوە سەددامیان ناسیبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=John Simpson|ناونیشان=https://archive.org/details/warsagainstsadda0000simp|سەردێڕ=The Wars Against Saddam|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=١-٤٠٥٠-٣٢٦٤-٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191215084723/https://archive.org/details/warsagainstsadda0000simp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> دەستەی یاسادانان کە حووکمڕانی وڵاتی دەکرد، پێکھاتبوو لە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش، ئەنجومەنی نیشتمانیی و ئەنجومەنی یاسادانانی [[کورد]] کە ٥٠ کەسی تێدابوو. == مێژوو == === سەرەتاکان === ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی عێراق وەک دەسەڵاتی فەرمانڕەوای [[دی فاکتۆ]] لە [[عێراق]] دوای کودەتا سەربازییەکەی ١٩٦٨ دامەزرا؛ بەڵام بناغەکەی زۆر پێشتر دانرابوو. شۆڕشی ١٩٥٨ گرووپێکی بچووک لە ئەفسەرە گەنجەکانی کۆکردەوە کە بە «ئەفسەرە ئازادەکان» ناسرابوون. ئەفسەرە ئازادەکان، بە سەرۆکایەتی [[عەبدولکەریم قاسم]]، ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی عێراق ببێتە کۆمار و ئەفسەرانی سوپا ھەموو پۆستە باڵاکانی ئیدارە وەربگرن، بەو ئومێدەی خەڵکی مەدەنی لەژێر دەستی ئەفسەراندا بھێڵنەوە. وەک چارڵز ئاڕ. ئێچ. تریپ ڕوونی دەکاتەوە «دەسەڵاتی ئەفسەران لەناو ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشدا بە دامەزراوەیی دەکرا، کە لە ئەندامانی لیژنەی باڵا [ڕێکخراوێک لە یازدە ئەفسەری پلە باڵا کە پلانی کودەتاکەیان دانابوو] پێکھاتبوو، و ئەم دەستەیە دوای ڕووخانی پاشایەتی دەسەڵاتی باڵای جێبەجێکردن بەدەست دەھێنن.» دەستگرتنی سوپا بەسەر دەسەڵاتدا لە ساڵی ١٩٥٨ دیمەنی سیاسیی حکوومەتی عێراقی بەتەواوی گۆڕی، چونکە ئەفسەرانی سوپا کۆنتڕۆڵێکی بەرفراوانیان بەسەر کاروباری مەدەنی و حکوومی دا پەیدا کرد. عەبدولکەریم قاسم حکوومەتێکی جەماوەریی پێکھێنا کە دەسەڵاتەکەی چەسپاند و داھاتی نەوتی ئاڕاستە کردەوە؛ بەڵام لە ساڵی ١٩٦٣ قاسم لەلایەن [[حیزبی بەعس]]ەوە لابرا کاتێک ھەوڵی کۆنتڕۆڵکردنی دەسەڵاتیان دا. دەستەی بەعسییەکان «ئەنجومەنی نیشتمانیی سەرکردایەتیی شۆڕش»یان پێکھێنا کە دەسەڵاتی باڵای پیادە دەکرد و جێگەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی گرتەوە. دەسەڵاتی ئەم ڕژێمە کورتخایەن بوو چونکە بەعسییە نوێیەکان جارێکی تر باڵادەست بوونەوە و ھەردوو برایان عەبدولسەلام عارف و عەبدولڕەحمان بۆ پێنج ساڵی داھاتوو حوکمی عێراقیان کرد. [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|کودەتاکەی ساڵی ١٩٦٨]] بووە ھۆی سەرھەڵدانی حیزبی بەعس و کۆنتڕۆڵکردنەوەی دەسەڵات. کودەتاکەی ١٩٦٨ بووە ھۆی دامەزراندنی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی عێراق کە بووە باڵاترین دەستەی بڕیاردان لە عێراق لە سەردەمی حوکمڕانیی بەعسدا لە ساڵی ١٩٦٨ تا ٢٠٠٣. بەم پێیە «لەژێر سایەی دەستوورێکی کاتیدا کە لەلایەن حیزبەوە لە ساڵی ١٩٧٠ پەسەندکرا، عێراق وەک کۆمارێک چەسپێندرا، کە تێیدا دەسەڵاتی یاسادانان بەشێوەیەکی تیۆری لە دەستی پەرلەمانێکی ھەڵبژێردراودا بوو، بەڵام ھەروەھا لە دەستی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی بەڕێوەبراو لەلایەن حیزبیشدا بوو، کە بەبێ ڕەزامەندیی ئەو ھیچ یاسایەک دەرنەدەچوو.» جگە لەوەش، «لە ڕووی گرنگیی سیاسییەوە دوای ئەنجومەنەکە، سەرکردایەتیی ھەرێمیی بەعس دەھات، کە دەستەی جێبەجێکاری حیزب بوو، و سێیەمیش ئەنجومەنی وەزیران بوو.» دەسەڵاتی یاسادانان ھەروەھا ئەنجومەنی نیشتمانی (پەرلەمان) و ئەنجومەنی یاسادانانی کوردیی ٥٠ ئەندامی لەخۆدەگرت. ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش لە گرووپێکی دیاریکراو لە سەرکردە یاسادانەرەکان پێکھاتبوو. حیزبی بەعس پشتیوانی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش دەکرد بەڵام بەتەواوی لەلایەن بەعسەوە سەرکردایەتی نەدەکرا. بەپێی دەستووری کاتی، «ماددەی ٤٣» دەسەڵات دەداتە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش، بە دەنگی دوو لەسەر سێی ئەندامانی، بۆ دەرکردنی یاسا و بڕیارەکان، مامەڵەکردن لەگەڵ ئاسایشی نیشتمانی، ڕاگەیاندنی جەنگ و ئاشتی، و پەسەندکردنی بوودجەی [[حکوومەت]]. ماددەی ٣٨ مەرجی ئەوە دادەنێت کە ھەموو ئەندامە نوێیەکانی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش دەبێت ئەندامی سەرکردایەتیی ھەرێمیی حیزبی بەعس بن. ھەروەھا دەستوور بڕیاری پێکھێنانی ئەنجومەنێکی وەزیرانی دیاریکراو دەدات کە بەرپرسیارێتی جێبەجێکردنی بڕیارەکانی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی لە ئەستۆدایە. «سەرۆکی جێبەجێکاری ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش سەرۆکە، کە وەک فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان و سەرۆکی حکومەت و سەرۆکی دەوڵەت کار دەکات.» ئەحمەد حەسەن بەکر بووە سەرۆک، سەرۆک وەزیران، سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش و ئەمینداری گشتیی حیزبی بەعس؛ ھەموو ئەم پۆستانە دەسەڵاتێکی زۆری بەخشینەوە و لایەنگرییان خستە بەردەستی بەکر. [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] تا ساڵی ١٩٧٩ دەسەڵاتی پاراست و پاشان سەددام بووە سەرۆکی عێراق. === سەرکردەکان === [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]، سەرۆک و سەرۆک وەزیرانی عێراق لە ساڵی ١٩٦٨ تا ١٩٧٩، ھەروەھا پۆستی سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی ھەبوو. ڕۆڵی بەکر وەک سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش دەسەڵات و کۆنتڕۆڵی ئەوی بەسەر پرۆسەی بڕیارداندا بەھێز کرد و پاراستی. بەشداربوونی حەسەن بەکر لە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش بووە ھۆی دەرچوونی یاسایەک کە دەسەڵاتی حیزبی بەعسی زۆر بەھێز کرد، چونکە بنکەیەکی بەھێزی بۆ بەعس لەناو حکوومەتدا دروست کرد. چارڵز تریپ ئاماژە بەوە دەکات کە «لە ساڵی ١٩٦٩، [[سەددام]] وەک جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش دەستنیشانکرا، کە دەکرێت بگوترێت دووەم بەھێزترین پۆست بوو لە دەوڵەتدا.» پێگەی سیاسیی بەکر و سەددام یارمەتیدەر بوو بۆ چەسپاندنی دەسەڵات و کۆنتڕۆڵیان. ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش زۆربەی لە سەرکردەکانی بەعس پێکھاتبوو و کۆنتڕۆڵەکەیان بەشداریی گرووپەکانی تری سنووردار کردبوو؛ بەڵام، عێراقییە شیعەکان دواتر لە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش قبوڵ کران بۆ ئەوەی یارمەتیدەر بن لە ھێوکردنەوەی ناڕەزایەتییەکان لەناو شیعەدا لە ساڵانی ١٩٧٠کاندا. زۆرێک لە توێژەران مشتومڕی ئەوە دەکەن کە ئەو پۆستە بەھێزانەی ئەحمەد حەسەن بەکر و [[سەددام]] لە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش ھەیانبوو، کۆنتڕۆڵی باڵای ئەوانی بەسەر حکوومەتی عێراقدا پتەوتر کرد. سەددام وەک جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش ئەجێندایەکی مۆدێرنکردنی پەرەپێدا کە خوێندەواری و پەروەردەی لەخۆدەگرت. لە ساڵی ١٩٧٩، [[سەددام]] بووە سەرۆکی عێراق و سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش، لەگەڵ جێگری سەرۆک عیزەت ئیبراھیم دووری، و جێگرانی سەرۆک وەزیران [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] و [[تەھا یاسین ڕەمەزان]]. [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دووری]] ڕۆڵێکی گرنگی لە سەرکردایەتیکردنی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش لە سەردەمی ئیدارەی سەددامدا بینی. ئەنجومەنەکە لەلایەن جێگری سەرۆک (دووری)یەوە بەڕێوەدەبرا. لە ڕێگەی پۆستە سەرکردایەتییەکانیان لە ئەنجومەنەکەدا، جێگری سەرۆک و جێگری سەرۆک وەزیران لەبری سەددام لە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش کاریان دەکرد بۆ پێشخستنی بەرژەوەندییەکانی [[حیزبی بەعس]]. ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش ھێزی باڵای داڕشتنی سیاسەت بوو لە عێراق تا داگیرکاریی بە سەرۆکایەتی [[ئەمریکا]] لە ساڵی ٢٠٠٣ ئەنجومەنەکەی ھەڵوەشاندەوە و [[ھاوپەیمانیی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق|دەسەڵاتی کاتیی ھاوپەیمانان]]ی خستە شوێنی. دەسەڵاتی «دەسەڵاتی کاتیی ھاوپەیمانان» (CPA) لە ساڵی ٢٠٠٤ گوازرایەوە بۆ [[حکوومەتی کاتیی عێراق]] کە تازە دەستنیشان کرابوو، و دەسەڵاتە کاتییەکە لە ساڵی ٢٠٠٨ ھەڵوەشایەوە. === دەسەڵات و مشتومڕەکان === مشتومڕێک لەنێوان توێژەراندا ھەیە سەبارەت بە دەسەڵاتی ڕاستەقینەی حەسەن بەکر و سەددام لە پەیوەندییان بە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشەوە. ھەندێک لە توێژەران دەڵێن کە لە سەرەتادا ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش «وەک دەستەیەکی بڕیاردانی بەکۆمەڵی ڕاستەقینە کاری دەکرد، و زۆرجار گۆڕەپانێک بوو بۆ مشتومڕی گەرم.» زۆرێک دەڵێن ئەوە سەددام بوو کە گۆڕانکاریی گەورەی لە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشدا کرد و کۆنتڕۆڵی کرد لە ڕێگەی نەھێشتنی ھەر دەرکەوتەیەکی فرەیی ([[پلورالیزم]]). حکوومەت لە سەردەمی سەددامدا زۆرجار وەک [[دیکتاتۆر]]ییەکی دڕندە دەبینرا. لە ساڵی ١٩٧٩، سەددام «تۆمەتی ئاراستەی دەیان ئەفسەر و بەرپرسی حیزب کرد، لەنێویاندا پێنج لە کۆی بیست و دوو ئەندامەکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش، بە بەشداریکردن لە پیلانێکی سووری دژی ڕژێم. تۆمەتباران دادگایی کران و ڕەوانەی سێدارە کران. کردارەکانی سەددام لە سەرەتای سەرۆکایەتییەکەیدا بەھۆی تۆمەتەکانی دژی «پیلانگێڕان»ی پیلانە سوورییەکە، فرەیی لەناو ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشدا زۆر سنووردار کرد. ئەم کارە دەسەڵاتی ئەوی لەناو ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش چەسپاند. ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش کۆمەڵێک یاسای مشتومڕھەڵگری دەرکرد کە تەنھا بەرژەوەندییەکانی حیزبی بەعسیان لە عێراق پێش دەخست. بۆ نموونە، «ماددەی ٢٠٠، و یاسای سزادانی ساڵی ١٩٦٩ و ھەموارە جیاوازەکانی، سزای لەسێدارەدان دەسەپێنن بەسەر ھەر کەسێکدا کە پەیوەندی بە حیزبی بەعسەوە بکات و لایەنگیریی سیاسیی پێشووی بشارێتەوە، یان ئەوەی لێی دەست دەکێشێتەوە بۆ ئەوەی بچێتە ناو حیزبێکی تر.» لە کاتی [[شەڕی عێراق و ئێران]]، سەددام ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی وەک بارەگای تایبەتی خۆی بەکاردەھێنا؛ سەددام کۆنتڕۆڵێکی توندی بەسەر ئۆپەراسیۆنەکانی جەنگدا ھەبوو. کۆنتڕۆڵە توندەکەی سەددام دەسەڵاتی فەرماندە مەیدانییەکانی سنووردار کرد و ئەمەش بووە ھۆی ناکۆکییەکی توند لەنێوان فەرماندەیی باڵا و ئەو فەرماندە سەربازییانەی کە لە شەڕەکەدا دەجەنگان. سوپا لە ساڵی ١٩٨٢ نیشانەکانی ناڕەزایەتی دەرخست، و سەددام بە لەسێدارەدانی نزیکەی سێ سەد ئەفسەری باڵا وەڵامی دایەوە. دواتر، لە ساڵانی ١٩٩٠ەکاندا، «ڕاپۆرتەکان لە گۆڤاری پزیشکیی بەریتانی (BMJ) سەرنجیان خستە سەر زنجیرەیەک لە بڕیارەکانی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش کە سزای بڕینەوەی دەستی ڕاستی بۆ دزی، و بڕینەوەی پێی چەپ بۆ دووبارەکردنەوەی تاوانەکە، و بڕینەوەی گوێچکەیەک بۆ خۆدزینەوە لە خزمەتی سەربازی، ھەڵاتن لە سەربازی، یان داڵدەدانی سەربازی ھەڵاتوو ناساند.» [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی|ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی]] ڕاپۆرتی پێگەیشت کە کردە دادوەرییە حکومییەکانی بڕینەوەی ئەندامی جەستەی پشتڕاست دەکردەوە. دوای جەنگی کەنداو، لیژنەی تایبەتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] دروست کرا بۆ دڵنیابوون لە پابەندبوونی عێراق بە سیاسەتەکانی تایبەت بە بەرھەمھێنانی چەکی کۆمەڵکوژ. لیژنەکە پشکنینی چەکی لە عێراق ئەنجامدا. ئەمریکا شکستھێنانی عێراقی لە پابەندبوون بە پشکنینی چەکەکان بەکارھێنا وەک پاساوێک بۆ دەستپێکردنی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکاریی ساڵی ٢٠٠٣ بە سەرۆکایەتی ئەمریکا]]. لە کۆتاییدا، ڕژێمەکەی سەددام کۆتایی ھات کاتێک [[ئەمریکا]] وڵاتەکەی داگیر کرد و دەستگیری کرد. زۆرێک لە توێژەران وەک [[چارڵز تریپ]] مشتومڕی ئەوە دەکەن کە کۆنتڕۆڵی تەواوەتی سەددام بەسەر ھەردوو لایەنی جێبەجێکردن و یاسادانانی حکوومەتدا بووە ھۆی سەرھەڵدانی دیکتاتۆرییەکی دڕندە کە ھەموو جۆرە بەرھەڵستییەکی دەپلۆساند. سەددام دەسەڵاتە بەرفراوانەکانی بۆ بەھێزکردنی [[حیزبی بەعس]] و کۆنتڕۆڵەکەی خۆی بەکارھێنا. ئەو گرووپانەی دژی حیزبی بەعس بوون، تا دەھات زیاتر لە پرۆسەی سیاسی دادەبڕێنران و بەھۆی جیاوازییەکانیانەوە دەکرانە قوربانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سۆشیالیزم|عێراق}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦٨ لە عێراق]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦٨]] [[پۆل:سەددام حوسێن]] lfq0de6donyonl7dn5ra1knb7i4its5 0 286407 1572044 1571618 2026-04-04T12:06:37Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572044 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:UNO_graduate_students_visit_Louisiana_National_Guard_Museum,_Jackson_Barracks_150410-A-QM174-008.jpg|وێنۆک|کارتی یاریکردن کە وێنەی عێراقییە داواکراوەکانی لەسەرە لەسەر مێزێک لە بەشی ئەرشیف لە مۆزەخانەی سوپای نیشتمانی لە شاری [[لویزیانا]] لە [[ئەمریکا]]]] لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٠٣، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] '''[[پێڕست]]ی داواکراوانی عێراقی''' دروست کرد، کە پێکھاتبوو لە ٥٥ ئەندامی ڕژێمی پێشووی [[عێراق]] کە بۆ دەستگیرکردن داواکرابوون. پێڕستێک بوو بە کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ دابەشکردن بەسەر سەربازانی ئەمریکادا. دواتر لە ھەمان ساڵدا پێڕستەکە ژمارەیان بۆ دانرایەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ ڕیزبەندییەکەی ناو کارتەکانی یاریکردندا بگونجێت (بڕوانە [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|کارتی یاریکردنی زۆرترین داواکراوی عێراقی]]). [[پێڕست]]ەکە پێنج کەسی کوژراوی تێدایە کە دیارترینیان بریتین لە: [[عودەی سەددام حوسێن]] و [[قوسەی سەددام حوسێن]]. ھەروەھا لە پێڕستەکەدا دوو ھەڵھاتووی تێدایە کە دیارترینیان [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی]]یە و سێ کەسیش چارەنووسیان نادیارە. ژمارەی ئەوانەی ئازاد کراون یازدە بوون لەکاتێکدا ژمارەی ئەوانەی سزای لە سێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە سێزدە: دیارترینیان [[سەددام حوسێن]]، [[تەھا یاسین ڕەمەزان]]، [[عەلی حەسەن مەجید]]، و [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]]. پێنج کەسیان لەسێدارە دراون، چواریان دوای ئەوەی سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا بەڵام بەھۆی نەخۆشی [[شێرپەنجە]]وە گیانیان لەدەستدا. ئەوانی تر لە سێدارە نەدراون و ژمارەیان چوارە. ژمارەی ئەو کەسانەی کە گیراون و نە گیانیان لەدەستداوە یان دادگایی نەکراون نۆ کەسە، ژمارەی کوژراوەکانیش چواردە کەسە. == پێڕست == * {{updated|١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}} * '''کۆی گشتی''' ٥٥ * '''مردوو:''' ٣٤ * '''زیندانیکراو:''' ٤ * '''ئازادکراو:''' ١٣ * '''ھەڵاتوو:''' ٤ {| class="wikitable" |- | colspan=65 bgcolor=#ffe0e0| مردوو | colspan=65 bgcolor=#eaf3ff| زیندانیکراو | colspan=65 bgcolor=#e0ffe0| ئازادکراو | colspan=65 bgcolor=#fc3| ھەڵاتوو |} {| class="wikitable" style="background:#ffffe0" |- ! width="5"| ژمارە !! width="280"| ناو !! width="320"| ڕۆڵ !! width="350"| بارودۆخ |-style="background:#ffe0e0" |١.|| [[سەددام حوسێن]] || [[سەرۆک کۆماری عێراق]]|| [[لەسێدارەدانی سەددام حوسێن|لەسێدارەدرا لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦]] |- style="background:#ffe0e0" |٢. || [[قوسەی حوسێن]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]]|| کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣ |- style="background:#ffe0e0" |٣. || [[عودەی حوسێن]] || فەرماندەی [[فیداییەکانی سەددام]] || کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣ |- style="background:#ffe0e0" |٤. || [[عابد حەمید مەحموود]] || سکرتێری سەرۆکایەتی || لەسێدارەدرا لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |- style="background:#ffe0e0" |٥. || [[عەلی حەسەن مەجید]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ |- style="background:#ffe0e0" |٦. || [[عیزەت دووری]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || مرد لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |- style="background:#eaf3ff" |٧. || [[ھانی عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ھانی عەبدوللەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]] || دەستگیرکرا لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theyworkforyou.com/wrans/?id=2009-03-02f.257964.h|سەردێڕ=Iraq: Peacekeeping Operations: 2 Mar 2009: Hansard Written Answers - TheyWorkForYou|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> |- style="background:#ffe0e0" |٨. || [[عەزیز سالح ئەلنوعمان]] || ئەندامی [[سەرکردایەتی ھەرێمیی پارتی سۆسیالیستی بەعس – ھەرێمی عێراق|سەرکردایەتی ھەرێمی]]|| لە زینداندا مرد لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |- style="background:#ffe0e0" |٩. || [[محەممەد حەمزە زوبەیدی]] || [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]]|| لە زینداندا مرد لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ |- style="background:#eaf3ff" |١٠. || [[کەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || سکرتێری [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپا لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://burathanews.com/arabic/news/126968|سەردێڕ=الجنائية تحكم باعدام كمال مصطفى وعزيز النومان ومزبان هادي في قضية انتفاضة عام 1991|یەکەم=وكالة انباء|دوایین=براثا|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|وێبگە=وكالة أنباء براثا}}</ref> |- style="background:#e0ffe0" |١١. || [[بارزان عەبدولغەفور تکریتی|بەرزان عەبدولغەفوور سولەیمان]] || فەرماندەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]]|| ئازادکرا لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |- style="background:#e0ffe0" |١٢. || [[موزاحیم سەعب حەسەن تکریتی|موزاحیم سەعب حەسەن]] || فەرماندەی ھێزی بەرگریی ئاسمانی || ئازادکرا لە نیسانی ٢٠١٢ |- style="background:#ffe0e0" |١٣. || [[ئیبراھیم ئەحمەد عەبدولسەتار]] || [[سوپاسالار]]ی ھێزە چەکدارەکان || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |- style="background:#fc3" |١٤. || [[سەیفەددین ئەلراوی]] || سەرۆکی ئەرکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت |- style="background:#fc3" |١٥. || [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدولەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت |- style="background:#fc3" |١٦. || [[تاھیر جەلیل حەبووش]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت |- style="background:#e0ffe0" |١٧. || [[حەمید ڕەجا شەلاح]] || فەرماندەی [[ھێزی ئاسمانیی عێراق|ھێزی ئاسمانی]] || ئازادکرا لە ٢٠٠٧ |- style="background:#ffe0e0" |١٨. || [[لەتیف نەسیف جاسم]] || جێگری سەرۆکی [[حیزبی بەعس (فراکسیۆنی عێراق)|حیزبی بەعس]]|| بە [[جەڵتەی دڵ]] مرد لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢١ |- style="background:#e0ffe0" |١٩. || [[عەبدولتەواب مەلا حووەیش]] || جێگری سەرۆک وەزیرانی عێراق || ئازادکرا لە ٢٠٠٦ |- style="background:#ffe0e0" |٢٠. || [[تەھا یاسین ڕەمەزان]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٧ |- style="background:#ffe0e0" |٢١. || [[ڕۆکان تکریتی|ڕووکان ڕەزووقی عەبدولغەفار]] || بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || کوژرا لە ٢٠٠٣ |- style="background:#e0ffe0" |٢٢. || [[جەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || جێگری بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || ئازادکرا لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://al-ain.com/article/iraq-saddam-hussein-husband|سەردێڕ=العراق يفرج عن زوج ابنة صدام حسين بعد 17 عاما بالسجن|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=العين الإخبارية}}</ref> |- style="background:#ffe0e0" |٢٣. || [[میزبان خدر ھادی]] || ئەندامی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش]]، فەرماندەی ناوچەی فوراتی ناوەڕاست || مرد لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://aliraqnet.net/وفاة-مزبان-خضر-هادي-في-سجن-الناصرية/|سەردێڕ=وفاة مزبان خضر هادي في سجن الناصرية|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241220042244/https://aliraqnet.net/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D9%85%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B6%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D8%AC%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- style="background:#ffe0e0" |٢٤. || [[تەھا محێدین مەعرووف]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٩ی ئابی ٢٠٠٩ |- style="background:#ffe0e0" |٢٥. || [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] || جێگری سەرۆک وەزیران || بە [[جەڵتەی دڵ]] مرد لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |- style="background:#e0ffe0" |٢٦. || [[وەلید حامد تۆفیق]] || پارێزگاری [[پارێزگای بەسرە]] || ئازادکرا لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iraqnewspaper.net/ar/الان-اطلاق-سراح-محافظ-البصرة-قبل-2003-وليد/|سەردێڕ=الان اطلاق سراح محافظ البصرة قبل 2003 وليد حميد توفيق الناصري التكريتي من سجن الحوت|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> |- style="background:#ffe0e0" |٢٧. || [[سوڵتان ھاشم]]|| [[وەزیری بەرگری]] || مرد لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ |- style="background:#ffe0e0" |٢٨. || [[حیکمەت میزبان ئیبراھیم]] || [[جێگری سەرۆک وەزیران]]، وەزیری دارایی و ئابووری || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |- style="background:#e0ffe0" |٢٩. || [[مەحموود دیاب ئەلئەحمەد|مەحموود دیاب]] || [[وەزیری ناوخۆ]] || ئازادکرا لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |-style="background:#ffe0e0" |٣٠. || [[ئەیاد فوتەیح]] || سەرۆکی ئەرکانی سوپای قودس || بە [[جەڵتەی مێشک]] مرد لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|url=https://shafaaq.com/ar|title=شفق نيوز|website=شفق نيوز|access-date=2020-10-27|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{شریتی دەروازە|عێراق|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 9p6fw6dwy5qew8q62lu8vu21zc5e0ka 0 286811 1572046 1571595 2026-04-04T12:07:17Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572046 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شۆڕشی عێراق]]|image=Iraq's 1920 Revolution.jpg|caption=|date=نزیکەیی ١٩١٩-١٩٢٠|place=[[قەزای ئاکرێ]]، [[عێراقی زۆرەملێ]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[سوورچی|ھۆزی سوورچی]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزی زێباری]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بنەماڵەی بارزانی| بارزانی]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان| ھۆزی شێروانی]]|combatant2={{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا| بەڕیتانیا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1924–1959).svg}} [[عێراقی زۆرەملێ|ئینتیدابی عێراقی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق|ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1= {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}}[[فارس ئاغا]] {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بابەکر بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ئەحمەد بارزانی]]|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ئاغا پەتڕۆس]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[مەلیک خوشابا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئێلمەر ھاڵدن]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=٥٠٠٠|strength2=٤٠٠٠-٦٠٠٠|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }} '''ڕاپەڕینی سوورچی''' یان '''یاخیبوونی سوورچی''' ڕاپەڕینێک بوو کە لەلایەن [[سوورچی|ھۆزی سوورچییەوە]] لە نزیکەی ١٩١٩ تا ١٩٢٠ ئامانجی سەرەکیی ڕاپەڕین دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی بوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donabed|یەکەم=Sargon|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bwLdCQAAQBAJ&dq=assyrian+camp+attacked+1919&pg=PT34|سەردێڕ=Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٨٦٠٥-٦|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=D’Amato|یەکەم=Anthony|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cgGSkSs41zQC|سەردێڕ=International Law and Political Reality:Collected Papers|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ژپنک=٩٠-٤١١-٠٠٣٦-٩|پەڕەکان=٣٤١–٣٤٢|زمان=en}}</ref> == پێشینە == لە ساڵی ١٩١٩ کوردانی سوورچیی [[قەزای ئاکرێ]] یاخیبوونیان لە دژی [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکوومەتی بەڕیتانیا]] دەستپێکرد. یاخیبوونەکە قورس بوو، حکوومەت بۆ ماوەیەکی زۆر نەیتوانی یاخیبوونەکە سەرکوت بکات. پاشان کوردانی [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزی سورچی]]، ھێرشیان کردە سەر [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە]] کە ئامانجیان داگیرکردنی [[عێراق|باکووری عێراق]] بوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHaldane1922">Haldane, James (1922). [[iarchive:32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|''The insurrection in Mesopotamia, 1920'']]. Edinburgh and London: W. Blackwood and Sons. pp.&nbsp;<span class="nowrap">246–</span>247.</cite></ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|سەردێڕ=Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922|ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=His Majesty’s Stationery Office|پەڕەکان=١٠٤|زمان=en}}</ref> === شایەتحاڵی === <blockquote>«ھۆزە کوردەکانی ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژھەڵاتی [[مووسڵ]] دڵەڕاوکێیان بۆ دروست کردین، بەڵام ئەوانیش لە ماوەی ساڵی ١٩١٩دا وانەی خۆیان فێربووبوون و تەنھا سوورچییەکانی قەزای [[ئاکرێ]] لە یاخیبووندا ھەڵسانەوە.»<ref name=":0" /></blockquote> == دەرئەنجامەکان == دوای چەندین شەڕ و گەمارۆدان بە سەرۆکایەتیی [[سوورچی|سوورچییەکان]] بۆ سەر [[ئاشوورییەکان|سەربازانی ئاشوورییەکان]] لە کۆتاییدا لەلایەن ھێزەکانی ئاشووریی [[ئاغا پەتڕۆس|ئاغا پەتڕۆسەوە]] لە [[بەرگریکردن لە جوجار]] شکستیان ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Browne |یەکەم=J Gilbert |ناونیشان=http://assyrianlevies.info/1915-1932.html|سەردێڕ=1915-1932 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Assyrian RAF Levies |زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWilson1931">Wilson, Arnold Talbot (1931). [https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ ''Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record'']. H. Milford. p.&nbsp;291.</cite></ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHaldane1922">Haldane, James (1922). [[iarchive:32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|''The insurrection in Mesopotamia, 1920'']]. Edinburgh and London: W. Blackwood and Sons. pp.&nbsp;<span class="nowrap">246–</span>247.</cite></ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|سەردێڕ=Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922|ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=His Majesty’s Stationery Office|پەڕەکان=١٠٤|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[iarchive:reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|''Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922'']]. His Majesty’s Stationery Office. 1925. p.&nbsp;104.</cite></ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان|کاتھێڵی یاخیبوونی کورد]] * [[ھۆزە کوردەکان]] * [[بەرگریکردن لە جوجار]] * [[شەڕی چیای ئاکرێ (١٩٢٠)]] == سەرچاوەکان == [[پۆل:ڕاپەڕینەکان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:دەیەی ١٩٢٠]] [[پۆل:دەیەی ١٩٠٠]] [[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]] [[پۆل:ململانێی کورد و عێراق]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] <references />{{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|عێراق|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:شانشینی یەکگرتوو لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم]] gf4jfopeu4s15hzsrnvr937ii669a7y 0 287129 1572375 1569453 2026-04-04T20:28:47Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1572375 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}[[پەڕگە:Wêne:Hayri-durmus.jpg|وێنۆک|مەھمەت حەیری دوورمووش]] '''مەھمەت حەیری دوورمووش''' (١٩٥٥–١٩٨٢) [[پزیشک]] و سیاسەتوانێکی [[کورد]] بوو، یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە). == پەروەردە == دوورمووش خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە چەولیگ تەواو کردووە. خوێندنی زانکۆیی لە زانکۆی پزیشکی ھاجتەپە لە [[ئەنقەرە]] تەواو کردووە. ==چالاکییە سیاسییەکان== دەیەوێت بەشداری لە ڕێکخراوەکانی «شۆڕشگێڕانی کوردستان»دا بکات. لە ساڵی ١٩٧٧دا دەست لە [[زانکۆ]] ھەڵدەگرێت و دەگەڕێتەوە بۆ [[کوردستان]]. لە [[ڕحا]]، [[مێردین]] و [[ئامەد]] چالاکییەکانی بەڕێوەدەبات. لە ٣٠ی تەممووزی ١٩٧٨دا لە گوندێکی [[لیجە]] کە ناوی «فیس»ە، ڕاگەیەندراوێک سەبارەت بە دامەزراندنی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] بڵاودەکەنەوە. و وەک یەکێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی بەڕێوەبەری ناوەندی ھەڵدەبژێردرێت. لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٠ و پێش کودەتاکە، ھاوڕێکانی [[جەمیل بایک]] و [[ئەحمەد بایک]] ناسنامەیان ئاشکرا دەبێت و لە گۆڕەپان دەکشێنەوە، بەڵام فەرھاد کورتای، بەرپرسی پەکەکە لە [[پارێزگای مێردین]]، دەستبەسەر دەکرێت. ==مردن== دوورمووش، یەکێک لە کادیرە ڕێکخستنییەکان و دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]، لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٢دا، لە ئەنجامی مانگرتن تا مردن کە لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢دا دەستی پێکردبوو، کۆچی دوایی کرد. دوورمووش و ھاوڕێکانی بڕیاریاندا دژی [[سیاسەت]] و مامەڵە نامرۆییەکان دەست بە مانگرتن تا مردن بکەن؛ ھەربۆیە لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢دا چالاکیی مانگرتن تا مردن دەستی پێکرد. لە ٦٠ەمین ڕۆژی بەرخۆداندا، دوورمووش گیانی لەدەستدا. لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢دا، بە مەبەستی کۆتاییھێنان بە ئەشکەنجە و بەدەستھێنانی مافی بەرگریکردن، لەکاتی دادگاییکردنیاندا لە دادگای سەربازی، پێکەوە دەستیان بە مانگرتن تا مردن کردبوو. گۆڕەکەی لە نزیک [[دوزاغاچە]] لە [[چەولیگ]]. تەرمەکەی لەژێر ڕێکاری توندی ئەمنیدا بۆ گوندەکەی گوازرایەوە؛ خەڵکی نیشتمانپەروەری چەولیگ و دێپ (کاراکۆچان) بە تێکڕا بۆ بەخاکسپاردنی ئامادە بوون و بە ڕێوڕەسمی ئایینی بە خاک سپێردرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|تورکیا|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} bhcr0as7rwwnx69yf4pzj9u50bvgr6u 0 289715 1572025 1571886 2026-04-04T12:02:57Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572025 wikitext text/x-wiki {{پاڵاوتنی وتاری باش|٣ی نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox military conflict|conflict=ململانێی ماد و پارس{{ھن}}ڕاپەڕینی پارس|width=|partof=|image=Pasargad citadel.jpg|caption=قەڵای پاسارگاد|date=٥٥٣–٥٥٠ پ.ز (؟)|place=[[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|پارس]]، [[ماد (ھەرێم)|ھەرێمی ماد]]، [[شانشینی ماد]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=* ماد و ژێردەستە و پارێزگارەکانی لەلایەن پارسەکانەوە ژێردەستە کران، کە بەم شێوەیە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]یان دروست کرد * کەوتن و ڕووخانی [[شانشینی ماد]]|result=[[File:Achaemenid Falcon.svg|Achaemenid_Falcon|25px]] پارس سەرکەوتنی بەدەستھێنا|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Median Empire flag.png}} [[شانشینی ماد]]|combatant2=[[File:Standard of Cyrus the Great.svg|Standard_of_Cyrus_the_Great|20px]] [[شانشینی ھەخامەنشی|ھەخامەنش]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Median Empire flag.png}} [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Median Empire flag.png}} [[ھارپاگ|ھارپاک]] <small>(سەرەتا)</small>|commander2=[[File:Standard of Cyrus the Great.svg|Standard_of_Cyrus_the_Great|20px]] [[کورووشی مەزن]]{{ھن}}[[File:Standard of Cyrus the Great.svg|Standard_of_Cyrus_the_Great|20px]] [[ئۆبارێس]]{{ھن}}[[File:Standard of Cyrus the Great.svg|Standard_of_Cyrus_the_Great|20px]] [[ھارپاگ|ھارپاک]] <small>(دواتر)</small>|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }} '''ململانێی ماد و پارس''' یان '''ڕاپەڕینی پارس''' ھەڵمەتێک بوو بە سەرکردایەتیی پادشای ماد [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] دژی [[پارسەکان|پارس]] لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی پێش زایین. سەرچاوە کلاسیکییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پارس ژێردەستەیەکی [[شانشینی ماد]] بووە کە دواتر دژی دەسەڵاتی مادەکان ڕاپەڕین، بەڵام ئەمە بە بەڵگەی ھاوچەرخ پشتڕاست نەکراوەتەوە. دوای ھەندێک شەڕ پارسەکان بە سەرۆکایەتیی [[کورووشی مەزن]] سەرکەوتوو بوون، دواتر خاکەکانی مادیان داگیرکرد و [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشییان]] دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jacobs|یەکەم=Bruno|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uZA7EAAAQBAJ&pg=PA404|سەردێڕ=A Companion to the Achaemenid Persian Empire, 2 Volume Set|دوایین٢=Rollinger|یەکەم٢=Robert|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٩-١٧٤٢٨-٨|زمان=en}}</ref> سەرچاوە سەرەکییەکانی ئەم ململانێیە بریتین لە پەڕتووکی [[مێژووی ھێرۆدۆت|''مێژوو''ی]] مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و دوو نووسراوی مێخیی پادشای بابلی [[نەبو نید|نەبونید]].{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} دەقەکانی بابلی باس لەوە دەکەن کە شەڕی یەکلاکەرەوە و گرتنی [[ئەکباتانا|ئەکبەتانای]] پایتەختی میدیا لووتکەی دووژمنایەتییەکانی ماد و پارس بووە کە لانیکەم سێ ساڵ (٥٥٣-٥٥٠ پێش زایین) بەردەوام بووە.{{Sfn|Briant|2002}} == بەروارەکەی == [[پەڕگە:Nabonidus_chronicle.jpg|ڕاست|وێنۆک|مێژووچکەی نەبونید، بەڵگەنامەیەکی کۆنی بابلییە کە ئێستا لە مۆزەخانەی بەریتانیا پارێزراوە]] بەرواری ئەم ململانێیە تا ڕاددەیەک کێشەدارە. وەک لە سلندەری سیپاردا دەبینرێت، ململانێکان لە ساڵی سێیەمی حوکمڕانیی [[نەبو نید|نەبونید]] دەستیپێکردووە، کە لە ساڵی ٥٥٣ پێش زاییندایە، و پێدەچێت [[مێژووچکەی نەبو نید|مێژووچکەی نەبونید]] شکستی ماد لە ساڵی شەشەمی نەبونیددا (واتە ٥٥٠ پێش زایین) دیاری بکات.{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} بەڵام ھەندێک لە زانایانی مۆدێرن ئەمە بە جێی متمانە نازانن. بە بڕوای ئەم زانایانە ھیچ ھۆکارێک نییە بۆ ئەوەی وا دابنێین کە مێژووی نەبونید شکستی مادی لە ساڵی شەشەمی دەسەڵاتی نەبونیددا دیاری کردووە. بەشی پێشووتری دەقەکە لەسەر مێژووچکەکەدا شێواوە و تێکچووە، ھەر بۆیەش، ساڵی ڕوودانی نادیارە. ڕاستە ڕاستەوخۆ دوای باسکردنی شکستی مادەکان، دەقەکە بە باسکردنی ڕووداوەکانی ساڵی حەوتەمی نەبونیددا بەردەوامە، بەڵام ھەموو ساڵێک لە مێژووچکەکەدا باس نەکراوە. ڕۆبێرت درێوس پێشنیاری کردووە کە بە پشتبەستن بە تەنیا بە مێژووچکەی نەبونید، شکستی مادەکان تەنیا دەتوانرێت ساڵەکەی بۆ ماوەی نێوان ساڵانی یەکەم و شەشەمی دەسەڵاتی نەبونید بگەڕێندرێتەوە، واتە لە نێوان ساڵانی ٥٥٤ بۆ ٥٥٠ پێش زایین چوونکە ئەو ژمارانەی ئاماژە بە شەش ساڵی یەکەمی دەسەڵاتی نەبونید دەکەن لە مێژووچکەکەدا پچڕاون و تێکچوون. جگە لەوەش، بە پشتبەستن بە سلندەری سیپار، درێوس مەیلی ئەوەی ھەبوو کە مێژووی سەرکەوتنی پارسەکان لە ڕاپەڕینەکەدا بۆ ساڵانی ٥٥٤-٥٥٣ پێش زایین بزانێت. بە پێی ئەم سەرچاوە تایبەتە، بەڕاستی سوپای ماد لە ساڵی ٥٥٣ پێش زایین لە لایەن پارسەکانەوە شکستی ھێنا. بەڵام پێدەچێت ئەم شکستە تەنھا یەک شکست بووبێت لە زنجیرەیەکی درێژخایەنی دووژمنایەتیدا و یەکلاکەرەوەترین شکست نەبووبێت. بۆیە ھێشتا ناتوانرێت وادەی سەرکەوتنی پارسەکان بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە دیاری بکرێت.{{Sfn|Dandamaev|1989}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/cyrus-iiI|سەردێڕ=CYRUS iii. Cyrus II The Great |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref> == پێشینە == === دۆخی ژێردەستەییی پارس === [[پەڕگە:Cyrus'_Empire-pt.svg|ڕاست|وێنۆک|پارس (بە زەرد) لەسەر نەخشەکە]] پارسەکان کە پێدەچێت لە ژێر دەستی پادشا ھەخامەنشدا بووبن، دەوڵەتێکی بچووکیان لە نزیک سنوورەکانی ئیلامییەکان دامەزراند. جێنشینی ئەو، تێیسپێس، شانشینەکەی فراوانتر کرد بە داگیرکردنی ئەنشان و [[پارێزگای فارس|فارس]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty|سەردێڕ=ACHAEMENID DYNASTY |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org |زمان=en}}</ref> پێدەچێت تێیسپێس خاکی شانشینی پارسی دابەشکردبێت لە نێوان کوڕە گەورەکەی، [[کورووشی یەکەم]]، کە خاک و شاری ئەنشانی پێدرابوو، وە کوڕە بچووکەکەی، [[ئاریارامنێس]]، کە [[پارسەکان|پارسی]] وەرگرتبوو.{{Sfn|Dandamaev|1989}} لە نیوەی دووەمی سەدەی حەوتەمدا ھەردوو شانشینی پارس لەلایەن [[ماد|مادەکانەوە]] ژێردەستە کران و بوونە ژێر دەستەی پادشای ماد.{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} دڵنیا نییە کە ئایا پارسەکان بەڕاستی دانیان بە ھەر ملکەچبوونێکدا ناوە بۆ پادشاکانی ماد. [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و نیکۆڵاسی دیمەشق پارس بە وڵاتێکی ژێردەستەی میدیا دەزانن، لە کاتێکدا پێدەچێت [[زێنۆفۆن|زینۆفۆن]] و موسای کۆرین بە پێچەوانەوە پارس بە تەواوەتی سەربەخۆ لە ماد بزانن. ڕاستە کە پارس بە درێژاییی سەردەمی ماد لە لایەن پادشا ڕەسەنەکانی خۆیەوە بەردەوام بووە. تۆمارە پارسییەکان ئاماژە بە سەربەخۆییی پارس دەکەن، بەڵام شانازیی نەتەوەیی دەتوانێت ببێتە ھۆی شاردنەوە و بەھەڵە دەرخستنی ڕاستییەکان لە حاڵەتێکی لەو جۆرەدا. لەوانەیە ھەندێک دانپێدانان بە سەروەریی ماد لەلایەن پادشاکانی پارسەوە ھەبووبێت، ھەرچەندە لەوانەیە دانپێدانانێکی لەو شێوەیە زۆر فۆرماڵیزم نەبووبێت و ڕەنگە بە پابەندبوونێکی قوڕسەوە نەبووبێت.{{Sfn|Rawlinson|2007}} بیرۆکەی ئەوەی کە پارس دەوڵەتە ژێردەستەیەکی ماد بووە، لەسەر سەرچاوە کلاسیکییەکانی دواتر وەستاوە و لەلایەن ھەندێک لە زانایانەوە بە دووری دەزانرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Boucharlat |یەکەم=Remy |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=« The Rise and Fall of Media », in : G. B. Lanfranchi, M. Roaf, R. Rollinger, eds., Continuity of Empire (?) Assyria, Media, Persia. Padova, S.a.r.g.o.n. Editrice e Libreria, 2003, pp. 1-12. (History of the Ancient Near East / Monographs – V) |ناونیشان=https://www.academia.edu/95211995 |journal=Abstracta Iranica}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brosius|یەکەم=Maria|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GCIGEAAAQBAJ&pg=RA1-PA14|سەردێڕ=A History of Ancient Persia: The Achaemenid Empire|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٩-٧٠٢٥٣-٥|زمان=en}}</ref> === سەرھەڵدانی کورووشی مەزن === لە دوای کورووشی یەکەم، ئەنشان لەلایەن قەمبیزی یەکەمەوە فەرمانڕەواییی دەکرا (ح. ٦٠٠-٥٥٩ پێش زایین). ئەگەر متمانە بەو زانیارییانە بدرێت کە لەلایەن [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]] و [[زێنۆفۆن|زینۆفۆن]] و دیۆدۆرۆس و ھەندێک نووسەری کلاسیکی دیکەوە پێشکەش کراون، قەمبیزی یەکەم ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[ماندانا]] کردووە، کچی پادشای ماد [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] (ح. ٥٨٥-٥٥٠ پێش زایین). ھەربۆیە کوڕەکەی کورووشی دووەم نەوەى ئاستیاگ بوو. بە گوێرەی ھیرۆدۆت، ئاستیاگ خەونێکی بینیوە کە دواتر لەلایەن پیاوانی ئایینی و خەونزانەکانی ئاستیاگ و کۆشک بەو مانایە لێکدرایەوە کە نەوەکەی کە کوڕی ماندانایە، جێگەی ئاستیاگ دەگرێتەوە دێتە سەر تەختی پادشایەتی. دوای لەدایکبوونی کورووش، ئاستیاگ فەرمانی بە ژەنەڕاڵ [[ھارپاگ|ھارپاک]] کرد کە منداڵەکە بکوژێت. لەپاش ئەوە ھارپاک ئەم ئەرکەی بە شوانێک سپارد بە ناوی میتریداتس، بەڵام شوانەکە بڕیاریدا لەبڕی ئەوە کورووش وەک کوڕی خۆی پەروەردە بکات. دوای دە ساڵ، ئاستیاگ بۆی دەرکەوت کە کورووش لە ژیاندایە، ھەربۆیە ئاستیاگ دواتر سزای ھارپاکی دا بە پێشکەشکردنی گۆشتی کوڕەکەی ھارپاک وەک ژەم لە ئاھەنگێکدا. دوای ئەوەی لەلایەن ئاستیاگەوە ڕاپڕسی کرا بە جادووگەر و خەونزانەکان، جادووگەرەکان ئیدیعایان کرد کە چیتر پێویست بە ترسان ناکات لە مەترسییەکانی نەوەکەی، جەختیان لەوە کردەوە کە خەونەکە پێشتر ھاتۆتە دی، بەوەی کە کورووش بووە پادشا لەکاتێکدا یاریی لەگەڵ منداڵەکانی دیکەدا دەکرد، کە لە یارییەکەدا کورووش ڕۆڵی پادشایەتیی دەگێڕا. پاشان ئاستیاگ ئارام بووەوە و نەوەکەی نارد بۆ لای دایک و باوکی لە پارس.{{Sfn|Dandamaev|1989}} لە ساڵی ٥٥٨ پێش زایین، [[کورووشی مەزن|کورووشی دووەم]] کە لەلایەن یۆنانییەکان بە «مەزن» (کورووشی مەزن) ناوی دەبردرا، بوو بە پادشای ھۆزەکانی پارس، لەگەڵ [[پاسارگاد (خێڵی پارسی)|پاسارگادییەکان]] کە گرنگترین پێگەی لەنێویاندا ھەبوو. ناوەندی دەوڵەتی پارس لە دەوروبەری شاری [[پاسارگاد|پاسارگاددا]] بوو، کە لە ساڵانی سەرەتای دەسەڵاتی کورووشدا، کورووش بەرنامەیەکی چڕ و پڕی بیناسازیی لەوێ دەستی پێکرد.{{Sfn|Dandamaev|1989}} لە ژێر دەسەڵاتی ئەودا، دوو شانشینی پارس جارێکی تر یەکیانگرتەوە، بەڵام کورووش ھەر بەیعەتدار بوو بە پادشای مادەوە (ھەر ژێردەستەی پادشای ماد بوو).<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty|سەردێڕ=ACHAEMENID DYNASTY |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty "Achaemenid Dynasty"]. ''iranicaonline.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">December 20,</span> 2021</span>.</cite></ref> === دووژمنایەتی و پەیوەندییەکانی ماد و بابل === {{ھەروەھا ببینە|لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری}}[[پەڕگە:Median_Empire2-es.svg|ڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|زلھێزەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٠ پێش زایین: لیدیا (بە ڕەنگی شین)، ماد (بە ڕەنگی زەرد)، بابل (بە سەوزی تۆخ) و میسر (بە سەوزی کاڵ)]] لەو کاتەی کە کورووشی دووەم بوو بە پادشای پارسەکان، چوار دەوڵەتی بەھێز لە تەواوی ڕۆژھەڵاتی نزیکدا ھەبوون: [[شانشینی ماد|ماد]]، [[لیدیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|بابل]] و [[بیست و شەشەمین شانشینی میسر|میسر]]. ماد و بابل لە سەرەتادا ھاوپەیمان بوون، بەڵام پەیوەندییەکانیان دەستی بە تێکچوون کرد، بەھۆیەوە وایکرد ھەردوو پادشای بابل و ماد بە ئارەزووەوە پەنابەر لە ناوچەکانی یەکترەوە وەربگرن.{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} نەبوخەدنەسری دووەم (ح. ٦٠٥-٥٦٢ پێش زایین) نیگەران بوو لەوەی کە ماد واز لە ھاوپەیمانی بھێنێت و ببێتە ڕکابەرێکی مەترسیدار. نامەیەک کە ئاراستەی نەبوخەدنەسر کراوە ئاماژە بەوە دەکات کە لە ساڵی ٥٩١ پێش زایین پەیوەندیی نێوان ماد و بابل ئاڵۆز بووە. لە نامەکەدا ھاتووە کە چەند بابلییەک فەرمانی پادشایان پشتگوێ خستووە و بەرەو میدیا ھەڵھاتوون. بەڵام ئەگەر ھیرۆدۆت متمانەی پێ بدرێت، ئەوا پەیوەندییەکانی نێوان بابل و ماد ھێشتا تاڕاددەیەک باش بوون لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایین کاتێک ماد و لیدیا پەیماننامەیەکی ئاشتییان ئەنجامدا بە نێوەندگیری سینێسیسی یەکەم، پادشای کیلیکیا و چەند لابینێتوسێکی دیاریکراو لە بابلەوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/babylonia-i|سەردێڕ=BABYLONIA i. History of Babylonia in the Median and Achaemenid periods |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org}}</ref> دوای مردنی نەبوخەدنەسری دووەم لە ساڵی ٥٦٢ پێش زایین، بابل چووە قۆناغێکی قەیرانی سیاسییەوە کە بەشێکی بەھۆی ململانێی نێوان ھۆزەکانی [[کلدانیا|کلدان]] و [[ئارامیەکان|ئارامییەوە]] بوو، بەشێکیش بەھۆی گرژیی نێوان لایەنە قەشە و سەربازییەکانەوە بوو. لە چەند ساڵێکدا سێ پادشا یەک لە دوای یەک ھاتن تاوەکوو گەشتە [[نەبو نید|نەبونید]] (ح. ٥٥٦-٥٣٩ پێش زایین) کە لە مانگی ئایاری ٥٥٦ پێش زایین دەسەڵاتی گرتە دەست.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/babylonia-i|سەردێڕ=BABYLONIA i. History of Babylonia in the Median and Achaemenid periods |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://iranicaonline.org/articles/babylonia-i "Babylonia i. History of Babylonia in the Median and Achaemenid periods"]. ''iranicaonline.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">December 20,</span> 2021</span>.</cite></ref> نەبونید پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ مادەکاندا نەبوو. بەپێی نووسراوەکانی، لە ساڵی یەکەمی حوکمڕانیدا، نەبونید لە خەونێکدا فەرمانی لە خوداوەند [[مەردۆخ]] وەرگرتووە بۆ نۆژەنکردنەوەی پەرستگای [[Ehulhul|ئیھولھول]] لە [[حەڕان]]، شارێک لە باکووری میزۆپۆتامیا کە لە دوای [[لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری|ڕووخانی ئاشوورەوە]] کەوتبووە ژێر کۆنترۆڵی مادەکان. پەرستگاکە لە ساڵی ٦٠٩ پێش زایین لە کاتی شەڕەکانی ئاشووردا لەلایەن مادەکانەوە وێران کرابوو و لەو کاتەوە وێرانە بوو. مەردۆخ لە خەودا دڵنیایی دا کە چیتر مادەکان نابنە بەربەست لەبەردەم نۆژەنکردنەوەی پەرستگاکە.{{Sfn|Dandamaev|1989}}{{Sfn|Briant|2002}} مادەکان ھەر لە سەرەتاوە خۆیان بۆ ھێرشکردنە سەر بابل ئامادە کردبوو و پەیوەندیی نێوان ھەردوو وڵات گرژییان لە نێواندا ھەبوو، ئەمەش لە بەڵگە نووسراوەکانی بابل لەم قۆناغەدا دەردەکەوێت کە تۆنی دژە میدیایی تێدایە. خراپتربوونی پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵات لە قسەکانی [[ئیرمیا|ئیرمیای]] پێغەمبەری عیبرەکانیشدا ڕەنگدەداتەوە کە چەند دەیەیەک پێش ڕاپەڕینی کورووش لە دژی ئاستیاگ نووسرابوون.{{Sfn|Dandamaev|1989}} == ململانێکە == [[پەڕگە:PLATE2BX.jpg|ڕاست|وێنۆک|251x251پیکسڵ|کارێکی ھونەری کە گەورەکانی ماد نیشان دەدات]] گێڕانەوەی بەرفراوان لەبارەی ڕاپەڕین و شەڕەکانی دواتر لەلایەن نووسەرانی کلاسیکەوە گوازراونەتەوە. ھەندێک زانیاریی گرنگ، ھەرچەندە تا ڕاددەیەک کەمن، وە زانیارییەکان لەلایەن دەقە بابلییەکانیشەوە پێشکەش دەکرێن.{{Sfn|Dandamaev|1989}} سەرچاوە بابلییەکان ھەندێک خاڵ پشتڕاست دەکەنەوە و ھەندێکی دیکەش ڕوون دەکەنەوە کە لەو خاڵانەی کە نووسەرانی کلاسیک پێشکەشیان کردووە.{{Sfn|Briant|2002}} بەپێی مێژوونووسی یۆنانی ھیرۆدۆت، ژەنەڕاڵ [[ھارپاگ|ھارپاکی]] ماد کە لەلایەن [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگەوە]] بە شێوەیەکی دڕندانە سووکایەتیی پێکرابوو، بڕیاریدا تۆڵە لە پادشای ماد بکاتەوە و دەستی بە پیلانگێڕی کرد. ئەو گەورە و بەرپرسە ناڕازی و بەرھەڵستکارەکانی مادی بۆ لای خۆی کۆکردەوە، دواتر [[کورووشی مەزن|کورووشی]] ھان دا بۆ ڕاپەڕین. ھارپاک بە ھاوکاریی خزمەتکارێکی متمانەپێکراو نامەیەکی بۆ کورووش لە پارس نارد. لە نامەکەدا ھارپاک بەڵێنی بە کورووش دا کە ئەگەر ڕاپەڕین دژی ئاستیاگ ھەڵبژێرێت، ئەوا پشتیوانیی گەرەنتی کراوی زۆرێک لە گەورە و بەرپرسانی مادی دەبێت و ھارپاک خۆیشی لەگەڵ سەربازەکانیدا دەچێتە پاڵی. پێویستە بە ڕەخنەگرانە لە گێڕانەوەی ھیرۆدۆت بکۆڵرێتەوە، بەڵام وا دیارە کە بەڕاستی کۆمەڵێک گەورە و کاربەدەست و بەرپرس لە ماددا ھەبوون کە لە سیاسەتەکانی ئاستیاگ ناڕازی بوون و ئامادە بوون بۆ لادان بۆ لای دووژمنەکانیان و خیانەت بکەن. ئیگۆر دیاکۆنۆف و [[I. G. Aliev|ئای جی ئالیێڤ]] ئەو گریمانەیەیان پێشنیار کرد کە ئەم گرووپە لە نوێنەرانی گەورە خێڵەکییەکان پێکھاتبوو کە ئاستیاگ لە ھەوڵەکانیدا بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی بەھێز و ناوەندگەرایی لە دژی ئەوان شەڕی کردووە. لەوانەیە پیلانی گەورەکانی ماد تەنھا لە کاتی شەڕ لەگەڵ یاخیبووەکاندا بەدی ھاتبێت و ڕەنگە بە تەنیا نەبووبێتە ھۆکارێکی دەستپێکردنی یاخیبوونەکە، وەک ھیرۆدۆت ئیدیعای دەکات. بە گوێرەی ھیرۆدۆت، دوای زانینی ناوەڕۆکی نامەکەی ھارپاگ، کورووش کۆبوونەوەیەکی ڕێکخست لەگەڵ ھۆزەکانی پارس و بانگھێشتیانی کرد، لەوانە [[پاسارگاد (خێڵی پارسی)|پاسارگاد]]، [[مارافی]] و [[ماسپی]]، پاشان بە دەنگی بەرز فەرمانێکی بۆ خوێندنەوە کە دایڕشتبوو، ئیدیعای کرد کە لە ئاستیاگەوە وەریگرتووە. لەم فەرمانەدا کورووش جەختی لەوە کردەوە کە ئاستیاگ ئەوی وەک فەرماندەی سوپا دەستنیشان کردووە. پاشان کورووش دەستی کرد بە ڕازیکردنی پارسەکان بۆ لادان لە ئاستیاگ، بەڵێنی ئەوەی دا کە سەرکەوتنی ڕاپەڕینەکە گەرەنتیی ژیانێکی ئاسانتریان بۆ دەکات. پارسەکان کە ناڕەزایییان لە دەسەڵاتی مادەکان ھەبوو، بە ئارەزووەوە وەڵامی بانگەوازی سەرکردەکەیان دایەوە. کاتێک ئاستیاگ زانی کە کورووش ڕاپەڕینێک ئامادە دەکات، نێردراوێکی نارد بۆ ئەوەی بانگی بکات بۆ کۆشکی ماد لە [[ئەکباتانا|ئەکبەتانا]]. ڕەتکردنەوەی کورووش لە گوێڕایەڵیی ئاستیاگ ئاماژەیە بۆ یاخیبوونەکە. دەرئەنجامی ڕاپەڕینەکە لە دوو شەڕدا یەکلایی بووەوە. لە شەڕی یەکەمدا ئاستیاگ بەشداری نەکرد و ژەنەڕاڵەکەی، ھارپاک کە فەرماندەی سوپای ماد بوو لەگەڵ بەشێکی زۆر لە سەربازەکانی بەرەو لای کورووش ھەڵھاتن. پاشان ئاستیاگ فەرمانی دا کە ئەو جادووگەرانەی کە خەونەکەیان بە ھەڵە لێکداوەتەوە [[ھەڵدڕین|ھەڵبدڕێنرێن]]، کە ڕەنگە ھەندێکیان بەرکەوتنیان لەگەڵ پیلانگێڕییەکاندا ھەبووبێت و جگەلەوان ھەموو ئەو مادانەش بە پیر و گەنجەکانیشەوە چەکدار بکرێن. سەرەڕای ئەو تەمەنە گەورەیەی کە ھەیبوو، ئاستیاگ بە شێوەیەکی شەخسی لە شەڕی دووەمدا سەرکردایەتیی سوپاکەی کرد، بەڵام مادەکان شکستیان ھێنا و پادشا ئاستیاگ بە دیل گیرا. کورووش بە ھیچ شێوەیەک زیانی بە ئاستیاگ نەگەیاند؛ لە ڕاستیدا بە ڕەحمەوە مامەڵەی لەگەڵدا کرد. بەم شێوەیەش بە گوێرەی ھیرۆدۆت، کۆتایی بە حوکمڕانیی ٣٥ ساڵەی ئاستیاگ و ھەژموونی مادەکان کە ١٢٨ ساڵ لە ئاسیادا ھەیانبوو کۆتاییی ھات.{{Sfn|Dandamaev|1989}} سەرەڕای خیانەتەکەی ھارپاک، لەلایەن نووسەرانی کلاسیکەوە دەوترێت سەرکەوتنی کورووش زۆر قوڕس بووە و کاتێکی زۆری ویستووە تا بەدەست بھێنرێت. [[پۆلیانۆس]] باسی سێ شەڕی کردووە کە تیایدا کورووش شکستی ھێناوە، لە کاتێکدا لە شەڕی چوارەمدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. ھەروەھا بانگەشەی ئەوە دەکات کە دوای شکستە سەرەتایییەکان «زۆرێک لە پارسەکان بەرەو لای مادەکان ڕۆیشتن و ھەڵھاتن». توندوتیژی و گێژاویی ئەو دووژمنایەتیانەی کە لە پارسدا سەریان ھەڵدا، بە ھەمان شێوە لەلایەن نیکۆڵاسی دیمەشقەوە جەختی لەسەر دەکرێتەوە.{{Sfn|Briant|2002}} ھەروەھا نیکۆڵاس باسێکی درێژی لەم ڕووداوانە گێڕایەوە، کە بە مۆتیڤی ئەفسانەیی ڕازاوەتەوە و لە بنەڕەتدا دەنگدانەوەی مۆتیڤی [[کتسیاس|کتسیاسە]]. لە وەشانی خۆیدا، کورووش لەکاتێکدا لە خزمەت ئاستیاگدا بوو لە ماد، بەرکەوتەی لەگەڵ زاوایەکی دیاریکراو بوو بە ناوی [[ئۆبارێس]] کە کۆیلەی مادێک بوو. ئاستیاگ بە شێوەیەکی دڕندانە سزای ئۆبارێسی دا بەھۆی ھەندێک تاوانەوە. لە ئەنجامدا ئۆبارێس پیلانی لە دژی پادشا دانا و کورووشی ھان دا بۆ سەرکردایەتیکردنی ڕاپەڕینێک لە دژی مادەکان. و بەم شێوەیە، شەڕەکە دەستی پێکرد. [[شەڕی سنووری پارس|شەڕی یەکەم]] بۆ ماوەی دوو ڕۆژ بەردەوام بوو و لە ئەنجامدا ئاستیاگ سەرکەوتنی تەواوەتی بەدەستھێنا. فارسەکان بەھۆی ئەوەی کە ئەوەندە نزیک لە سنوورەکانیان لەگەڵ ماد شکستیان ھێنا، بەرەو [[پاسارگاد]] ھەڵھاتن. بە گوتەی کتسیاس، کورووش لە نزیک شارۆچکەی [[ھیربا]] (کە شوێنەکەی نادیارە) شکستی بە ھێزەکانی ماد ھێنا، بەڵام لە شەڕی دواتردا ئاستیاگ دەستی باڵای بەدەستھێنا و فارسەکان ھەڵھاتنەوە بۆ پاسارگاد. [[جەستن (مێژووناس)|جەستن]] باس لەوە دەکات کە کاتێک ئاستیاگ دەستی دەکرد بە دۆڕاندن لە شەڕەکەدا، سەربازانێکی تایبەتی لە پشت ھێڵەکانییەوە دانا و فەرمانی کوشتنی ھەر کەسێکی لادەری دابوو. [[گەمارۆدانی گردی پاسارگاد|شەڕی دواتر]] بە گوتەی نیکۆڵاس لە نزیک پاسارگاد ڕوویدا و ھەروەھا بۆ ماوەی دوو ڕۆژ بەردەوام بوو. لە ڕۆژی یەکەمدا سەرکەوتن لەگەڵ سەربازانی مادەکان بوو، بەڵام لە ڕۆژی دووەمدا پارسە ھەڵھاتووەکان بە شەرمەزاربوونەوە، بە شێوەیەکی ئیرادەدارتر دەستیان بە شەڕ کردەوە. سوپای کورووش سەرکەوتنێکی تێکشکێنەر و چەقێنەری بەدەستھێنا و پارسەکان ئۆردووگای مادەکانیان گرت. پاشان ئاستیاگ ژەنەڕاڵەکانی لە سێدارە دا، بە پاساوی ئەوەی کە شکستەکە خەتای ئەوان بووە (ھەروەھا دیۆدۆرووسـیش، ڕاپۆرتی لەسێدارەدانی ژەنەڕاڵەکان دەدات). ئاستیاگ کە ھیچ پشتیوانییەکی لە نێو خوارووەکانی خۆیدا نەدۆزییەوە، بەرەو ئەکبەتانا ھەڵھات و لە کۆشکەکەدا خۆی حەشاردا.{{Sfn|Dandamaev|1989}}{{Sfn|Briant|2002}} [[پەڕگە:King_Astyages_submitting_to_Cyrus.jpg|وێنۆک|ئاستیاگ بە زنجیرەوە دەبرێتە لای کورووش]] کورووش ھێرشەکانی بۆ سەر ماد دەستپێکردەوە و ئەکبەتانای گرت. ڕەنگە ئاستیاگ پشتی بە قەڵاکانی شارەکە بەستبێت بۆ ئەوەی بەرگرییەکی درێژخایەن پێشکەش بکات: بە گوێرەی کتسیاس، لە کاتێکدا کە لەگەڵ کچەکەی و زاواکەی [[سپیتاماس]] لە ژێرزەمینەکەی کۆشکی پاشایەتیدا خۆیان حەشاردابوو، گیران. بە گوێرەی نیکۆڵاسی دیمەشق، ئاستیاگ توانی ھەڵبێت و تەنھا لە ئەنجامی [[پاسارگاد|شەڕێکی دیکەدا]] گیرا.{{Sfn|Briant|2002}} دەوترێت ئەم شەڕەی کۆتایییە زۆر لە نزیک پاسارگاددا ڕوویداوە. لە کاتێکدا ھیچ بەڵگەیەکیش نییە کە دژایەتی ئەوە بکات کە لە [[Murghab plain|دەشتی مورغاب]] ڕوویداوە، بەھۆی نادڵنیایییەکانی دەوروبەری چوارچێوەی ڕاپەڕینەکە، ناتوانرێ متمانەیەکی زۆر بەم شوێنە دابنرێ.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/place/pasargadae/|سەردێڕ=Pasargadae - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}</ref> بە گوێرەی [[سترابۆ]]، دوای سەرکەوتنی کورووش، ئاستیاگ لەگەڵ ئەوەی کە لە سەربازەکانی مابووەوە، بەرەو خاکی ماد ھەڵھات و بە ئاسانی گیرا. [[زێنۆفۆن|زینۆفۆن]] لە ''کتێبی سیرۆپیدیای'' خۆیدا باس لەوە دەکات کە ئاستیاگ وەک پادشای ماد لە جێگاکەیدا مردووە و فەتحەکانی کورووش بە پلەی ژەنەراڵیی باپیرەی کە پادشای ماد بووە ئەنجام دراون. بەڵام دەبێ زینۆفۆن ئاگاداری وەرچەرخانی ڕاستەقینەی ڕووداوەکان بووبێت چوونکە لە ''[[ئەناباسیس]]''دا، باسی شەڕی نێوان پارس و مادەکانی کردووە، لە کاتێکدا لە کتێبی ''سیرۆپیدیادا''، پێدەچێت ڕاستییە مێژوویییەکان بە مەبەست تەمومژاوی کرابن بۆ ئایدیاڵیزەکردنی کورووش.{{Sfn|Dandamaev|1989}} [[پەڕگە:Nabonidus_cylinder_sippar_bm1.jpg|وێنۆک|سلندەری نەبونید لە سیپار]] جگە لەو باسانەی کە نووسەرانی کلاسیک پێشکەشیان کردووە، باسێکی ھاوچەرخیی ڕەسەن ھەیە سەبارەت بە ڕاپەڕینەکە بە شێوەیەکی زۆر کورت، کە لە دوو نووسراوی پادشای بابلی [[نەبو نید|نەبونید]] دۆزراوەتەوە.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/astyages-the-last-median-king|سەردێڕ=ASTYAGES |وێبگە=www.iranicaonline.org}}</ref> ئەو زانیارییانەی کە سەرچاوە بابلییەکان پێشکەشی دەکەن، بە شێوەیەکی بەرفراوان پشتگیری لە چیڕۆکی ھیرۆدۆت دەکەن. [[سلندەرەکانی نەبونید|سلندەری سیپار]] باس لەوە دەکات کە لە ساڵی ٥٥٣ پێش زایین کورووش لە دژی مادەکان یاخی بووە و بە سوپا بچووکەکەیەوە سەربازە زۆرەکانی مادی تێکشکاندووە و ئاستیاگی گرتووە و بە زنجیر ھێناویەتییە سەر خاکەکەی. لەوانەیە دوای دەستپێکردنی ڕاپەڕین لە ساڵی ٥٥٣ پێش زایین، مادەکان ھێزەکان و پارێزگارەکانیان لە [[حەڕان]] کشاندبێتەوە. بابلییەکان بە کەڵک وەرگرتن لەو سەختییانەی کە ئاستیاگ ڕووبەڕوویان دەبێتەوە، لە دەوروبەری ساڵی ٥٥٢ پێش زایین حەڕانیان گرتبێت.{{Sfn|Dandamaev|1989}} مێژوونووس پاوڵ-ئالین بیۆلیۆ پێی وایە ئەگەری ئەوە ھەیە کە نەبونید ھانی کورووشی دابێت بۆ یاخیبوون و شەڕکردن دژی مادەکان، تەنانەت ڕەنگە ھاوپەیمانیی لەگەڵدا کردبێت، چوونکە مانەوەی نەبونید لە [[تایما]] ھاوکاتە لەگەڵ دەستپێکردنی ڕاپەڕینی کورووش.{{Sfn|Beaulieu|1989}} بەڵام کەمیی زانیاری ھەیە بۆ پشتگیریکردنی ئەم گریمانەیە. پێدەچێت شکستی ئاستیاگ لە ساڵی ٥٥٣ پێش زایین تەنھا یەکێک بووبێت لە زنجیرەیەکی درێژخایەنی دووژمنایەتی و یەکلاکەرەوەترین شکست نەبووبێت. [[مێژووچکەی نەبو نید]] کە ڕەنگە ڕووداوەکانی ساڵی ٥٥٠ پێش زایین باس بکات، باس لەوە دەکات کە ئاستیاگ سەربازەکانی بانگھێشت کردووە و دژی کوروش ڕێپێوانیان کردووە، بەڵام سوپاکەی لە دژی یاخی بووە و گرتوویانە و ڕادەستی کورووشیان کردووە. پاشان کورووش بە ڕێپێوان بەرەو پایتەختی ماد، [[ئەکباتانا|ئەکبەتانا]] ڕۆیشت و داگیری کرد و غەنیمەتێکی زۆری بردە پارس.{{Sfn|Dandamaev|1989}} گرتنی خەزێنەی شاھانەی ماد نیشانەیەکی سەرنجڕاکێشی دەسەڵات و ھێزە تازە دۆزراوەکەی بوو و ئۆبارێس بەرپرسیار بوو لە گواستنەوەیان بۆ پارس. بە دڵنیایییەوە ئەم غەنیمەتە گرنگییەکی زۆری پراکتیکیی ھەبوو؛ ئەوەندەی دەزانرێ، ئەوە یەکەمجار بوو کە کورووش سەرچاوەی بێسنووری لەبەردەستدا بوو بۆ ئەو ھەڵمەتانەی کە لە پێشیدا بوون.{{Sfn|Briant|2002}} گێڕانەوەی بابلی لەگەڵ گێڕانەوەکانی ھیرۆدۆت دەگونجێت و ھاوڕابوونە و پشتڕاستی دەکاتەوە کە ئاستیاگ ھێرشی کردووەتە سەر کورووش و گیراوە. چۆن کورووش خاوەنی توانای شکستپێھێنانی مادەکان بووە و پاڵنەرەکانی پشت ھێرشی ئاستیاگ بۆ سەری، لایەنگەلێکن کە تا ئێستا نادیارن. لەوانەیە مادەکان جۆرێک لە سەروەرییان بەسەر ئەنشاندا دووپات کردبێتەوە، کە پارسەکان تەحەدایان کردبێت. یانیش ڕەنگە کردەوە فراوانخوازییەکانی پارس وەڵامێکی شەڕانگێزانەیان لەلایەن مادەکانەوە ورووژاندبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuhrt|یەکەم=Amélie|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bb7eH1LHRcAC&pg=PA48|سەردێڕ=The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٠١٦٩٤-٣|زمان=en}}</ref> لەوانەیە سەرھەڵدانی پارس و ڕووخانی میدیا ھۆکاری ئابووریی قووڵتری ھەبووبێت. وا دیارە لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی پێش زایین، کارێزەکان (کەناڵەکانی ئاودێری ژێر زەوی) لە فارس ھەڵکەندرابوون، بەمەش ئەم بەشەی ئێران پێشەنگێکی کێبڕکێی بەسەر ماددا بەخشیبوو. بەڵام ئەگەری ئەوە ھەیە ئەم پێشھاتە دوای سەرکەوتنی کورووش بەسەر مادەکاندا ڕوویدابێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/people/medes/|سەردێڕ=Medes - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}</ref> جگە لە خیانەتەکەی سوپا، ڕووخانی ماد بەھۆی قەیرانێکی خانەدانییەوەش ئاسانکاریی بۆ کرا. بەپێی ئەو دوو سەرچاوەیەی کە لەبەردەستدایە، ئاستیاگ میراتگری پیاوی نەبووە. لە ڕاستیدا ھیرۆدۆت و زینۆفۆن بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ئاستیاگ کچێکی ھەبووە بە ناوی [[ماندانا]] کە بە دایکی کورووش وەسفی دەکەن (ھاوسەری قەمبیز)، لە کاتێکدا کستیاس ڕاستیی ئەم ئیدیعایەی ڕەتکردەوە و کچێکی بە ناوی [[ئەمیدیا]]<nowiki/>ی بۆ گەڕاندەوە. وە ھەروەھا ماد ھاوکاریی لە [[لیدیا]] وەرنەگرت، وڵاتێک کە لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایین ھاوپەیمانیی لەگەڵدا پێکھێنابوو، ڕەنگە لەبەر ئەوەی لیدیا زۆر دوور بووبێت لە ناوچەی ململانێکە بۆ ئەوەی یارمەتیی کاریگەر پێشکەش بکات.{{Sfn|Rawlinson|2007}} [[پەڕگە:The Defeat of Astyages (complete).jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|584x584پیکسڵ|تابلۆی «شکستھێنانی ئاستیاگ»، کە وێناکردنی ھونەریی کورووشی مەزن نیشان دەدات کە شکستی بە ئاستیاگ ھێنا، کە ئاماژەیە بۆ سەرھەڵدانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیی پارسی]].{{ھن}}لە تابلۆکەدا [[کورووشی مەزن]] لە ناوەڕاستدا وەستاوە و فەرمان دەردەکات، کە لە پشتییەوە [[ھارپاگ|ھارپاک]] وەستاوە و لە پێش ھەردووکیان [[ئاستیاگ]] زنجیر لە دەستەکانی بەستراوە و بە دیل گیراوە.]] === شەڕەکان === * [[شەڕی ھیربا]] (٥٥٢ پێش زایین) * [[شەڕی سنووری پارس]] (٥٥١ پێش زایین) * [[Siege of Pasargadae Hill|گەمارۆدانی گردی پاسارگاد]] (٥٥٠ پێش زایین) * [[پاسارگاد|شەڕی پاسارگاد]] (٥٥٠ پێش زایین) == دەرئەنجام == [[پەڕگە:Pasargad_audience_hall.jpg|وێنۆک|وێرانەکانی کۆشکی دێرینی کورووش لە پاسارگاد. کۆشکەکە بە گوتەی [[سترابۆ]]، دەبوو لە پاسارگاد دروست بکرایە وەک یادگارییەک بۆ سەرکەوتنی کورووش لە سەردەمی ئاستیاگ.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/place/pasargadae/|سەردێڕ=Pasargadae - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.livius.org/articles/place/pasargadae/ "Pasargadae"]. ''Livius.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-12-20</span></span>.</cite></ref>]] داگیرکردنی [[ماد (ھەرێم)|ماد]] لەلایەن کورووشەوە گۆڕانکارییەکی قووڵی لە دۆخی جیۆپۆلەتیکی لە سەرانسەری [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|ڕۆژھەڵاتی نزیک کۆندا]] بەدوای خۆیدا ھێنا. ماد لەلایەن پارێزگارێکی فارسەوە بەڕێوەدەبرا و باج وەک ھەر خاکێکی داگیرکراو کۆدەکرایەوە. [[ئەکباتانا|ئەکبەتانا]] بەھۆی گرنگیی ستراتیژییەکەی لە زاڵبوون بەسەر [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەندیدا]] بووە یەکێک لە پایتەختەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیی]] تازە دامەزراو.{{Sfn|Briant|2002}} پارسەکان سیستەمی ئیدارەی دەوڵەتی مادیان گرتەبەر کە لە بەرامبەردا چەندین تایبەتمەندیی سیستەمی ئاشووریی لەخۆگرتبوو. لە ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیدا، ماد پێگەی ئیمتیازاتی خۆی پاراست و لە دوای خودی [[پارسەکان|پارسەوە]] پلەی دووەمی بەدەستھێنا. بەشێک لە گەورە بەرپرس و پلەدارەکانی ماد لە سەردەمی کورووش و ھەروەھا لە ژێر دەستی جێنشینەکانیدا پێگەی ئیمتیازاتی خۆیان پاراست. یۆنانیەکان و [[جوو|جوولەکەکان]] و [[میسرییەکان]] و گەلانی دیکەی جیھانی کۆن زۆرجار بە پارسەکانیان بە «ماد» ناودەبرد و پێدەچوو مێژووی پا<nowiki/>رسیان بە درێژەپێدەری مێژووی مادەکان بزانیایە.{{Sfn|Dandamaev|1989}} بەپێی گوتەکانی [[کستیاس]]، کورووش ژیانی ئاستیاگی پاراست و کردی بە حاکمی بارکانیا (ڕەنگە [[ھیرکانیا]] بێت). دواتر ئاستیاگ بردرایە بیابان و بە ھاندانی [[ئۆبارێس]]، مردنێکی دڵنیای لێکەوتەوە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە کورووش ڕاستەوخۆ بەرپرسیار نەبووبێت لە مردنەکەی، چوونکە دواتر بەرپرسیارەکان سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا و ئۆبارێس کۆتاییی بە ژیانی خۆی ھێنا.{{Sfn|Dandamaev|1989}} ئەگەر باوەڕ بە کستیاس بکرێت، ئاستیاگ کچێکی ھەبوو بە ناوی [[ئەمیدیا]]، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[Spitamas|سپیتاماس]] کردبوو، کە گەورەیەکی ماد بوو، کە بەم شێوەیە ئەو بوو بە جێنشینەکەی-زاوای. دوای کوشتنی سپیتاماس، کورووش ھاوسەرگیریی لەگەڵ ئەمیدیا کرد بۆ ئەوەی شەرعیەتی تەختی ماد بەدەستبھێنێت. ھەرچەندە ڕاستەقینەییی گێڕانەوەی کتسیاس جێگای پرسیارە، بەڵام ئەگەری زۆرە کە کورووش کچێکی پادشای مادی ھێنابێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/amytis-median-and-persian-female-name|سەردێڕ=AMYTIS |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org}}</ref> ھێڵی کاتیی ھەڵمەتەکانی کورووش دوای داگیرکردنی ماد بە تەواوی ڕوون نییە. لە ساڵانی ٥٤٩-٥٤٨ پێش زایین، پارسەکان ئەو خاکانەیان داگیرکرد کە سەر بە دەوڵەتی لەناوچووی ماد بوون، لەوانە [[پارتیا]]، [[ھیرکانیا]] و بەڕواڵەت [[ئەرمەنستان (ساتراپی)|ئەرمینیا]]. بەپێی [[زێنۆفۆن|زینۆفۆن]] (سیرۆپیدیا)، ھیرکانییەکان بە ئارەزووی خۆیان ملکەچی سەروەریی کورووش بوون. کتسیاس نووسیویەتی کە ھیرکانییەکان پەیوەندییان بە کورووشەوە کردووە پێش ئەوەی بەسەر ئاستیاگدا سەرکەوێت، لە کاتێکدا پارتییەکان دوای کەوتنی ئەکبەتانا بۆ دەستی پارسەکان ئەو کارەیان کردووە. بە گوێرەی [[جەستن (مێژووناس)|جەستن]] ئەو وڵاتانەی پێشتر ملکەچی مادەکان بوون لە کورووش یاخی بوون و ناچاری کرد شەڕی زۆر ئەنجام بدات بۆ ئەوەی بتوانێت ملکەچیان بکات.{{Sfn|Dandamaev|1989}} بە گوێرەی نیکۆڵاسی دیمەشق، دوای ئەوەی زانینی شکستی ئاستیاگ، ھیرکانییەکان، پارتییەکان، ساکایەکان، باکتریاکان و گەلانی دیکە کورووشیان وەک پادشای خۆیان ناساند.{{Sfn|Duncker|1881}} لە کاتێکدا ھەندێک لە زانایان پێیان وایە کە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]] تەنھا لە دوای ساڵی ٥٣٩ پێش زایین لەلایەن پارسەکانەوە داگیرکراوە، بەڵام تەواو ئەگەری ئەوە ھەیە کە وڵاتەکە لە دەوروبەری ساڵی ٥٤٩ پێش زایین ژێردەستە بووبێت.{{Sfn|Dandamaev|1989}} [[پەڕگە:Croesus_portrait.jpg|ڕاست|وێنۆک|وێنەی کرۆسوس لەسەر گوڵدانێکی یۆنانی]] لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایینەوە ڕێککەوتنێک لە نێوان میدیا و لیدیادا ھەبوو کە تێیدا [[ڕووباری قزل ئیرماق|ڕووباری ھالیس]] وەک سنووری نێوان ھەردوولا دیاریکرا. لە سەردەمی ڕووخانی ماددا، پاشای لیدیا [[کرۆسوس]] بوو، کە لە سەرانسەری ڕۆژھەڵاتی نزیک و یۆنان بەھۆی سامان و دەسەڵاتی سەربازییەوە بەناوبانگ بوو. کرۆسوس بە تامەزرۆیییەوە بۆ فراوانکردنی دەسەڵاتەکەی بۆ ڕۆژھەڵات، ئۆپەراسیۆنەکانی دواتری وەک ھەڵمەتێک خستەڕوو کە مەبەست لێی تۆڵەسەندنەوە بوو بۆ شووبراکەی (برای ھاوسەرەکەی).{{Sfn|Briant|2002}} کورووش نەیارێکی ترسناک بوو، بۆیە کرۆسوس ھاوپەیمانیی لەگەڵ فیرعەونی میسر و [[ئاماسیسی دووەم]] و [[سپارتا|سپارتاکانی]] یۆنان کرد. ڕەنگە پادشای بابلی نەبونیدیش سەر بە ھەمان ھاوپەیمانی بووبێت<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/person/croesus/|سەردێڕ=Croesus - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}</ref> چوونکە سەرەڕای بینینی سوودەکانی لە ململانێی ماد و پارس، گەشەسەندنی دەسەڵاتی کورووش مەترسییەکی گەورەی لەسەر [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] دروستکرد.{{Sfn|Briant|2002}} لیدییەکان لە ساڵی ٥٤٧ پێش زایین شکستیان ھێنا و پایتەختەکەیان [[ساردیس]] گەمارۆدرا و گیرا.<ref name=":5" /> دوای داگیرکردنی لیدیا، ڕەنگە کورووش [[کیلیکیا|کیلیکیای]] داگیرکردبێت و لە ساڵی ٥٣٩ پێش زایین، بابلی گرت. لەگەڵ داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ، ئێستا کورووش بوو بە فەرمانڕەوای [[شام|شامیش]]. دواتر کورووش دەستی کرد بە ھەڵمەتی زیاتر بۆ ڕۆژھەڵات و ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیی زیاتر فراوانتر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/person/cyrus-the-great/|سەردێڕ=Cyrus the Great - Livius |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Livius.org}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == کتێبنامە == === سەرچاوە کۆنەکان === * The Nabonidus Chronicle of the Babylonian Chronicles * [[ھێرۆدۆت|Herodotus]] (''Histories'') I, 127 * Ctesias (''Persica'') * Diodorus Siculus (''Bibliotheca historica'') * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20031024165620/http://www.forumromanum.org/literature/justin/english/index.html Justin, ''Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus'']}} {{In lang|en}} * Fragments of Nicolaus of Damascus * [[سترابۆ|Strabo]] (''[[سترابۆ|History]]''), (XV 3.8) === سەرچاوە مۆدێرنەکان === * {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dandamayev |یەکەم=M. |دوایین٢=Medvedskaya |یەکەم٢=I. |ساڵ=٢٠٠٦|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/media|سەردێڕ=MEDIA |وێبگە=Iranicaonline.org}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rawlinson|یەکەم=George|ناونیشان=http://www.gutenberg.org/files/16163/16163-h/16163-h.htm|سەردێڕ=The Seven Great Monarchies of the Ancient Eastern World|بڵاوکەرەوە=John B. Eldan Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣١٩٥٦-٤٦-٨|بەرگ=٧|شوێن=New York|orig-year=1885}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dandamaev|یەکەم=M. A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ms30qA6nyMsC&pg=PA16|سەردێڕ=A Political History of the Achaemenid Empire|بڵاوکەرەوە=BRILL|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩١٧٢-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beaulieu|یەکەم=Paul-Alain|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/j.ctt2250wnt|سەردێڕ=Reign of Nabonidus, King of Babylon (556-539 BC)|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٩٧٨٠٣٠٠٠٤٣١٤٣|doi=10.2307/j.ctt2250wnt|jstor=j.ctt2250wnt|oclc=٢٠٣٩١٧٧٥|بەستەری نووسەر=Paul-Alain Beaulieu}} * Ilya Gershevitch, ed., ''The Cambridge History of Iran. Vol. 2: The Median and Achaemenian Periods.'' Cambridge University Press (1985) {{ISBN|0-521-20091-1}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Laymon|یەکەم=Charles M.|سەردێڕ=The Interpreter's One Volume Commentary on the Bible: Introduction and Commentary|بڵاوکەرەوە=Abingdon Press|ساڵ=١٩٧١|پەڕەکان=٤٤٠–٤٤٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Briant|یەکەم=Pierre|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lxQ9W6F1oSYC&pg=PA36|سەردێڕ=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire|بڵاوکەرەوە=Eisenbrauns|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٥٠٦-١٢٠-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Duncker|یەکەم=Max|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qIkBAAAAQAAJ&dq=Battle+of+Pasargadae&pg=PA357|سەردێڕ=The History of Antiquity|بڵاوکەرەوە=Richard Bentley|ساڵ=١٨٨١|شوێن=Londres}} {{ماد}}{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|ئاسیا|ئێران|کوردستان}} [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی شانشینی ماد]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] [[پۆل:شەڕەکانی کورووشی مەزن]] [[پۆل:شەڕە ناوخۆیییەکان لە ئێران]] [[پۆل:٥٥٣ پ.ز]] [[پۆل:ململانێکانی سەدەی ٦ەمی پ.ز]] 9pgadqjk7jom62jah7llwp9u8bd641z 0 290463 1572438 1507779 2026-04-05T08:52:27Z ZagrosVanguard 74734 ڕاستکردنەوەی چەند دەستەواژەیەک کە بە دیدگایەکی بەعسی عەرەبی نووسرابوون 1572438 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox|وێنە=Saddam_Hussein.webp}}'''سەددامیزم''' کە بە '''بەعسیی سەددامی''' ناسراوە،<ref name="almarashi">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=al-Marashi|یەکەم=Ibrahim|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dMN8AgAAQBAJ|سەردێڕ=Iraq's Armed Forces: an Analytical History|بڵاوکەرەوە=[[روتليدج (دار نشر)]]|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٤٠٠٧٨-٧|شوێن=Oxon, England; New York|پەڕە=١٠٨|format=Paperback|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221107120459/https://books.google.com/books?id=dMN8AgAAQBAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئایدۆلۆژیایەکی سیاسی [[بەعسیزم|بەعسییە]] کە لەسەر بنەمای بیرۆکە و بیرکردنەوەی سیاسی [[سەددام حوسێن]] دامەزراوە کە لە ساڵی ١٩٧٩ تا ٢٠٠٣ وەک سەرۆککۆماری [[ڕژێمی بەعس|عێراق]] کاری کردووە.<ref name="ofrabengio">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bengio|یەکەم=Ofra|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xhonDwAAQBAJ|سەردێڕ=Saddam's Word: Political discourse in Iraq|بڵاوکەرەوە=[[دار نشر جامعة أكسفورد]]|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٤٣٩-٣|شوێن=Oxford, England; New York|پەڕە=٢٠٨|format=Paperback|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703061838/https://books.google.com/books?id=xhonDwAAQBAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Niblock|یەکەم=Tim|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XAdUEAAAQBAJ|سەردێڕ=Iraq, the contemporary state|بڵاوکەرەوە=Croom Helm, Ltd|ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٩٩-١٨١٠-٣|شوێن=London|پەڕەکان=٦٢–٧١|format=Paperback}}</ref> [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]] [[سۆشیالیزمی عەرەبی|و سۆسیالیزمی عەرەبی]] [[پان عەرەبیزم|و ناسیۆنالیزمی عەرەبی]] لە باوەش دەگرێت، جگە لە [[جیھانی عەرەب|جیھانێکی عەرەبی]] [[ناسیۆنالیزمی عێراقی|کە ناوەندەکەی لە عێراقە]] و داوا لە وڵاتانی عەرەبی دەکات گوتاری سیاسی سەددامی وەربگرن و «گوتاری ناسری» ڕەت بکەنەوە کە بانگەشەی ئەوە دەکات دوای [[شەڕی شەش ڕۆژە]] لە ساڵی ١٩٦٧ ڕووخاوە.<ref name="ofrabengio"/> [[سەربازیخوازی|سەربازییە]] و ململانێ و ململانێ سیاسییەکان بە شێوەیەکی سەربازی وەک «شەڕ” سەیر دەکات کە پێویستی بە “شەڕکردن»، «پڕکردنەوە»، «سەنگەرەکان»، «قەڵاکان» و «خەندەقەکان» ھەیە.<ref name=":0"/> سەددامیزم پشتیوانی فەرمی لەلایەن حکوومەتەکەی سەددام حوسێن و [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی دەسەڵاتداری عێراقی]] بەھرەمەند بوو و لەلایەن ڕۆژنامەی [[بابل (ڕۆژنامە)|بابلی]] عێراقی کە خاوەنەکەی [[عودەی سەددام حوسێن|عودەی حوسێن]] کوڕی سەددام بوو، پەرەی پێدرا. زۆرجار سەددامیزم وەک ئایدۆلۆژیایەکی [[دەسەڵاتخوازی|تاکڕەو]] [[تەواوخوازی|و تۆتالیتار]] وەسف کراوە کە ئامانجی کۆنترۆڵکردنی ھەموو لایەنەکانی ژیانی عێراق بووە، ڕەخنەگرانیش تۆمەتباریان کردووە بەوەی کە «[[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]] [[سوننە لە عێراق|سوننە]] و [[ستالینیزم|ستالینیزمێکی]] سەرلێشێواو و زەوقێکی [[Arab fascism|فاشیستی]] بۆ نیشتمان و سەرکردەکەی» تێکەڵ کردووە، ھەروەھا توانیوویەتی سەددام بتوانێت [[کەس پەرستی|کولتێکی کەسایەتی]] لە دەوروبەری خۆیدا دروست بکات.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=MacDonald|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Xf-EBAAAQBAJ&pg=PA213|سەردێڕ=Overreach: Delusions of Regime Change in Iraq|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٧٢٩١٠-٠|پەڕەکان=٢١٣–٢١٥|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703061929/https://books.google.com/books?id=Xf-EBAAAQBAJ&pg=PA213|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام کارپێکردنی ئەم ناولێنانانە کەوتە بەر تانە.<ref name="Sassoon 201722">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Sassoon |یەکەم=Joseph |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Aaron M. Faust, ''The Ba'thification of Iraq: Saddam Hussein's Totalitarianism'' [Book Review] |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/aaron-m-faust-the-bathification-of-iraq-saddam-husseins-totalitarianism-austin-tex-university-of-texas-press-2015-pp-296-5500-cloth-ISBN -9781477305577/3E2A3E4D523556848C0E24AC9318B019 |journal=[[المجلة الدولية لدراسات الشرق الأوسط]] |بڵاوکەرەوە=[[دار نشر جامعة كامبريدج]] |بەرگ=٤٩|issue=1 |پەڕەکان=٢٠٥–٢٠٦|doi=10.1017/S0020743816001392 |s2cid=164804585 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20180603190311/https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/aaron-m-faust-the-bathification-of-iraq-saddam-husseins-totalitarianism-austin-tex-university-of-texas-press-2015-pp-296-5500-cloth-ISBN -9781477305577/3E2A3E4D523556848C0E24AC9318B019 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=First, Faust totally ignores the economy in his analysis. This oversight is remarkable given his attempt to trace how the regime became totalitarian, which, by definition, encompasses all facets of life. &nbsp;... Second, the comparison with Stalin or Hitler is weak when one takes into consideration how many Iraqis were allowed to leave the country. Although citizens needed to undergo a convoluted and bureaucratic procedure to obtain the necessary papers to leave the country, the fact remains that more than one million Iraqis migrated from Iraq from the end of the Iran–Iraq War in 1988 until the US-led invasion in 2003. Third, religion under Stalin did not function in the same manner as it did in Iraq, and while Faust details how the Shia were not allowed to engage in some of their ceremonies, the average Iraqi was allowed to pray at home and in a mosque. &nbsp;... it is correct that the security services kept a watch on religious establishments and mosques, but the Iraqi approach is somewhat different from that pursued by Stalin's totalitarianism.}}</ref> سروشتی [[ڕاستڕەوی]] سەددامی بەشداری کرد لە ڕکابەریی نێوان بەعسییەکان لەگەڵ نوێبەعسی چەپی دوور و [[خێزانی ئەسەد| بنەماڵەی ئەسەد]] کە لە [[سووریای بەعس|سووریای بەعسدا]] ھاتنە سەر دەسەڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sassoon|یەکەم=Joseph|سەردێڕ=Saddam Hussein's Ba'th Party: inside an authoritarian regime|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge Univ. Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-١٤٩١٥-٠|edition=1. publ|شوێن=Cambridge|پەڕە=٣٠|وتەگێڕانەوە=The rift between the Ba'th parties in Syria and Iraq widened. In February 1966, a military coup by the party's left wing in Syria forced 'Aflaq and the Syrian leadership to seek refuge in Iraq. From that point on, despite short periods of rapprochement, the chasm between the so-called left-wing in Syria and the right-wing supported by al-Bakr and Saddam Hussein was never bridged.}}</ref> == بنەماکان == === [[بەعسیزم]] === [[سەددام حوسێن]]، بیروبۆچوونە سیاسی و ئایدیۆلۆژییەکانی لەسەر دیدگای [[میشیل عەفلەق]]، دامەزرێنەری سەرەکیی [[حیزبی بەعس]]، داڕشتبوو. ھەروەھا سەددام خوێنەرێکی بە پەرۆشی بابەتە سیاسییە نێونەتەوەیییەکان بوو، بەتایبەت لەبارەی ھێزە ماددی و مەعنەوییەکانەوە. حکوومەتەکەی سەددام ڕەخنەی لە [[مارکسیزمی کلاسیک]] دەگرت و دژی چەمکە [[مارکسیزم|مارکسییەکانی]] وەک «ململانێی چینایەتی»، «[[دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا]]» و «[[بێخوایی]]» بوو. ھەروەھا دژی ئەو بانگەشەیەی [[مارکسیزم-لێنینیزم]] بوو کە پێی وابوو ھەر پارتێکی نا مارکسی-لێنینی، بە شێوەیەکی خۆکارانە [[بۆرژوازی]]یە. لە بەرامبەردا، پێی وابوو حیزبی بەعس بزووتنەوەیەکی شۆڕشگێڕی جەماوەرییە و گەل سیاسەتی وردەبۆرژوازی ڕەتدەکاتەوە. سەددام حوسێن ئیدیعای دەکرد کە نەتەوەی [[عەرەب]] ئەو پێکھاتە چینایەتییەی نییە کە لە نەتەوەکانی تردا ھەیە، بەڵکو دابەشبوونی چینایەتی لە کۆمەڵگەی عەرەبیدا زیاتر لەسەر بنەمای نەتەوەیییە لە نێوان عەرەب و ناعەرەبەکاندا. لەگەڵ ئەوەشدا، بە ڕێزەوە باسی لێنینی دەکرد و ستایشی دەکرد بۆ ئەوەی کە تایبەتمەندییەکی ڕووسیی ناوازەی بە مارکسیزمی ڕووسی بەخشیبوو، کە مارکس بە تەنیا نەیتوانیبوو بیکات. ھەروەھا سەرسامیی خۆی بۆ سەرکردە کۆمۆنیستەکانی دیکە وەک [[فیدڵ کاسترۆ]]، [[ھۆ شی مین]] و [[جۆسیپ برۆز تیتۆ]] دەردەبڕی، بەڵام زیاتر لەبەر ڕۆحییەتی جەختکردنەوەیان لەسەر سەربەخۆیی نەتەوەیی، نەک لەبەر کۆمۆنیستبوونیان. === [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]] === سەددام حوسێن و ئایدیۆلۆگەکانی ھەوڵیان دەدا پەیوەندییەک لە نێوان [[شارستانییەتی کۆنی بابلی]] و [[ئاشووری]] لە [[عێراق]] و [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]]دا دروست بکەن، بەو بانگەشەیەی کە بابلییەکان و ئاشوورییە دێرینەکان باپیرانی عەرەبەکانن. بەم شێوەیە، سەددام و لایەنگرانی پێیان وابوو ھیچ ناکۆکییەک لە نێوان میراتی [[مێزۆپۆتامیا]] و ناسیۆنالیزمی عەرەبیدا نییە. سەددام لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]] (١٩٨٠–١٩٨٨)، عێراقی وەک قەڵغانی [[جیھانی عەرەبی]] لە بەرامبەر فراوانخوازیی ئێراندا وێنا دەکرد. بە پشتیوانیی وڵاتانی دیکەی عەرەبی، بەتایبەتی وڵاتانی کەنداو، سەددام بووبووە «بەرگریکاری جیھانی عەرەبی» لە دژی ئێرانێکی شۆڕشگێڕ، بناژۆخواز و ئیسلامیی [[شیعە]]ی فراوانخواز. [[ئوردن]] و وڵاتانی [[کەنداوی فارس|کەنداو]] سەددامیان وەک بەرگریکاری ناسیۆنالیزمی عەرەبی دەناسی. بۆ ڕێگریکردن لەوەی شیعەکانی [[عێراق]] بیروباوەڕی خومەینی وەربگرن و بچنە پاڵ ھاوئایینەکانیان لە [[ئێران]]، [[سەددام]] جەختی زیاتری لەسەر ناسنامەی عەرەبیی عێراق دەکردەوە، لە بەرامبەر ناسنامەی فارسیی ئێرانییەکاندا. === [[سۆسیالیزمی عەرەبی]] === حیزبی بەعسی دەسەڵاتدار لە سەردەمی سەددامدا، بە فەرمی «سۆسیالیزمی عەرەبی» پەیڕەو دەکرد. سەرەڕای ئەمە، سۆسیالیزمەکەی سەددام وەک «پۆپۆلیزمێکی پەرتەوازە» وەسف کراوە کە ئابوورییەکی توندی ژێر کۆنترۆڵی دەوڵەت و ڕێژەیەک کەرتی تایبەتی تێکەڵ کردبوو، کە ئامانجی سەرەکیی لێی پتەوکردنی پێگەی سیاسیی خۆی بوو. === ئیسلامگەرایی === سەددام لایەنگرێکی دیاری ناسیۆنالیزمی عەرەبی-ئیسلامی بوو. لە کاتی شەڕی ئێران-عێراقدا، جەختی لەسەر ڕەچەڵەکی خۆی دەکردەوە کە دەگەڕایەوە سەر بنەماڵەی [[محەممەد|پێغەمبەر]]، تا شەرعییەتێکی ئایینیی کلاسیکی بۆ خۆی دەستەبەر بکات. سەددام لەنێوان ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٨٢دا، پشتیوانیی لە ڕاپەڕینی ئیسلامییەکانی [[سووریا]] دەکرد و بەردەوام چەک و پێداویستی بۆ یاخیبووانی ئیخوان موسلمین دابین دەکرد. لە حوزەیرانی ١٩٩٣، سەددام «ھەڵمەتی ئیمانی» ڕاگەیاند کە لەلایەن [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دوورییەوە]] سەرپەرشتی دەکرا. ئامانجی ئەم سیاسەتە نوێیە، برەودان بوو بە ئیسلامگەرایی و ھاندانی پابەندبوونی ئایینی لەناو کۆمەڵگەی عێراقیدا. ئەم ھەنگاوە وەک «سیاسیکردنی تەواوەتی ئیسلام» لەلایەن بەعسەوە وەسف کرا و گۆڕانکارییەکی دیاری لە سیاسەتی [[عەلمانی|عەلمانیترانەی]] ساڵانی حەفتاکان و ھەشتاکاندا نیشان دا. ھەڵمەتەکە ئازادیی زیاتری بەخشییە گرووپە ئیسلامییەکان، بوودجەی زیاتری بۆ پڕۆژە ئایینییەکان تەرخان کرد، جێبەجێکردنی سزای ئیسلامی زیاد کرا و گرنگیی زیاتر بە [[ئیسلام]] درا لە ھەموو کەرتەکانی ژیانی عێراقیدا، لەگەڵ پاراستنی بنەماکانی [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]]. == سیاسەتەکانی سەددام == === سیاسەتی ئابووری و کۆمەڵایەتی === بە گوتەی [[فێبی مار]]، سەددام «خزمەتگوزاریی تەندروستی، پەروەردە و کۆمەڵایەتیی بەرفراوانی دابین کرد کە زۆر لەوە زیاتر بوو کە ھەر ڕژێمێکی پێشووتر پێشکەشی کردبوو.» سەددام چاکسازیی [[کشتوکاڵ]]ی ئەنجام دا، [[نەخۆشخانە]] و خوێندنی کردە خۆڕایی، ژمارەی خوێندکارانی لە قوتابخانەکاندا دوو ھێندە کرد و ژێرخانی وەک [[ڕێگاوبان]]، [[کارەبا]] و [[ئاو]]ی پەرەپێدا. سەرباری ئەمانە، تێکڕای تەمەن بەرز بووەوە و ڕێژەی مردنی منداڵان کەم بووەوە. [[سەددام]] باجی گومرگی سەپاند و پیشەسازییە ناوخۆیییەکانی پاراست، ھەروەھا پشتیوانیی لە پڕۆژەکانی بەپیشەسازیکردن دەکرد. داھاتی نەوت لە ١ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٧٢ بۆ ٣٣ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٨٠ بەرزبووەوە. دوای [[داگیرکاریی عێراق بۆ سەر کووەیت|داگیرکردنی کووەیت]] و [[شەڕی کەنداو]] لە ساڵی ١٩٩١، [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] سزای ئابووریی بەسەر عێراقدا سەپاند. ئەمەش بووە ھۆی داڕمانێکی ئابووریی توند؛ کۆی بەرھەمی ناوخۆیی عێراق لە ٦٦٫٢ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٨٩ەوە بۆ ١٠٫٨ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٩٦ دابەزی، ھاوکات داھاتی ساڵانەی تاکەکەسیش لە ٣٬٥١٠ دۆلارەوە بۆ ٤٥٠ دۆلار کەم بووەوە. سەددام سیستمی [[دەستەبەریی کۆمەڵایەتیی]] وەک ھاوکاریی کەمئەندامانی دامەزراند. ھەروەھا سیستمی بیمەی تەندروستیی پەیڕەو کرد بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی ھاووڵاتیانی عێراق دەستیان بە خزمەتگوزاریی تەندروستی و دەرمان دەگات. کەرتی تەندروستی لە ساڵانی نەوەدەکاندا بەھۆی ئەو سزایانەی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە خراپتر بوو کە ڕێگرییان لە گەیشتنی کەرەستە و پێداویستییە پزیشکییە بنەڕەتییەکان دەکرد. وا بڕوا دەکرێت کە ئەو سزایانە بووبنە ھۆی مردنی نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ عێراقی بەھۆی کەمیی خۆراک و دەرمانەوە. سەددام حوسێن وەبەرھێنانێکی گەورەی لە پڕۆژەکانی ژێرخاندا کرد، وەک ڕێگاوبان، پرد و باڵەخانە گشتییەکان. ئەمەش بەشدار بوو لە نوێکردنەوەی شارەکانی عێراق و باشترکردنی ژێرخانی گشتی. سەددام گرنگییەکی زۆری بە پەروەردە و تەندروستی دەدا. حکوومەت وەبەرھێنانی لە دروستکردنی قوتابخانە و نەخۆشخانەکاندا کرد و ڕێژەی خوێندەواری لە عێراقدا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد. ھەروەھا سەددام سیاسەتی بۆ پێشخستنی مافەکانی ژنان لە عێراقدا جێبەجێ کرد. === پشتیوانی لە دۆزی فەلەستین === سەددام پشتیوانێکی سەرسەختی [[ناسیۆنالیزمی فەلەستینی]] بوو. چەندین ڕێکخراوی [[گەریلا]] و چەکداریی فەڵەستینی وەک [[ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین]]، [[بەرەی ڕزگاریخوازی فەلەستین]]، [[بەرەی ڕزگاریخوازی عەرەبی]] و [[ڕێکخراوی ئەبوونیزال]]ی لەخۆگرتبوو و پشتیوانیی لێ دەکردن. سەرباری ئەوەش، یارمەتیی داراییی ئەو خێزانە فەڵەستینیانەی دەکرد کە منداڵەکانیان لە کردەوەی خۆکوژیدا لەکاتی [[ڕاپەڕینی دووەمی فەلەستین|ڕاپەڕینی دووەمدا]] گیانیان لەدەست دەدا. لە نیسانی ٢٠٠٢، سەددام بڕی پارەی ھاوکاریی بۆ خێزانی شەھیدانی فەڵەستینی لە ١٠ ھەزار دۆلارەوە بۆ ٢٥ ھەزار دۆلار زیاد کرد. مەحموود بەشارات، نوێنەری کەناری ڕۆژاوا کە پارەکەی دابەش دەکرد، گوتی: «دەبێت لە سەرۆک سەددام بپرسن بۆچی ئەوەندە بەخشندەیە؛ بەڵام ئەو شۆڕشگێڕە و دەیەوێت ئەم خەباتە شکۆمەندە، ڕاپەڕین، بەردەوام بێت.» لە نیسانی ١٩٩٠، سەددام ھەڕەشەی لەناوبردنی نیوەی [[ئیسرائیل]]ی بە [[چەکی کیمیایی]] کرد ئەگەر ھێرش بکاتە سەر عێراق. لە ساڵی ١٩٩١، فەرمانی بە ھێرشێکی [[مووشەک]]ی کرد دژی ئیسرائیل و عێراق لە کاتی شەڕی کەنداودا ٤٢ مووشەکی سکودی ئاراستەی [[تەلئەبیب]] و [[حەیفا]] کرد. لە ئەنجامی ھێرشەکاندا لە نێوان ١١ بۆ ٧٤ ئیسرائیلی کوژران؛ بەڵام ئیسرائیل بەھۆی فشاری [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە وەڵامی نەدایەوە. سەددام ھێشتا وەک کەسایەتییەکی قارەمان لە [[کەناری ڕۆژاوا]] و [[کەرتی غەززە]]دا دەبینرێت، کە دانیشتووانەکەی وەک سەرکردەیەکی عەرەب یادی دەکەنەوە کە ئامادە بوو بەرەنگاری ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسرائیل ببێتەوە. لە جیھانی عەرەبیدا، سەددام بە گشتی بە ڕێزەوە سەیر دەکرێت، بەتایبەتی بەھۆی پشتیوانیکردنی لە دۆزی فەڵەستین. یادگارییەک بۆ سەددام لە شاری [[قەلقیلیە]] دروست کراوە و چەندین وێنە و شێوازی تری یادەوەری لە سەرتاسەری فەڵەستیندا ھەن. ئەو بە پابەندبوونی بە دۆزی فەڵەستین و ھەڵوێستی دژە [[زایۆنیزم|زایۆنیستییەکەی]] ناسراوە. لە ساڵی ٢٠٠١، سەددام لە تەلەڤیزیۆنی عێراقەوە گوتی: {{وتە|فەڵەستین عەرەبییە و دەبێت لە ڕووبارەوە تا دەریا ڕزگار بکرێت، ھەموو ئەو زایۆنیستانەش کە کۆچیان کردووە بۆ خاکی فەڵەستین، دەبێت بگەڕێنەوە. —سەددام حوسێن}} === پەرستنی کەسایەتی === پەرستنی کەسایەتیی سەددام حوسێن بووبووە بەشێکی دیاری [[چاند]]ی جەماوەریی عێراق. ھەزاران وێنە، پۆستەر، پەیکەر و دیواربەندی بۆ ڕێزلێنان لێی لە سەرتاسەری عێراقدا دانران. وێنەی لەسەر باڵەخانە فەرمییەکان، قوتابخانەکان، پۆلەکان، فڕۆکەخانەکان، دوکانەکان و ھەموو جۆرەکانی دراوی دیناری عێراقی ھەبوو. سەددام دەیویست سەرنجی ھەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگەی عێراقی ڕابکێشێت. جاری وا ھەبوو جلی بەدەوی، جلوبەرگی نەریتیی جووتیارانی عێراق یان تەنانەت جلی کوردیشی لەبەر دەکرد. ھەروەھا بە جلوبەرگی ڕۆژاواییشەوە دەردەکەوت تا وێنەی سەرکردەیەکی شارستانی و ھاوچەرخ نیشان بدات. ھەندێک جار خۆی وەک موسڵمانێکی [[سوننە]]ی پابەند پیشان دەدا و [[جامانە]] و [[عەبا]]ی لەبەر دەکرد و ڕووی لە [[مەککە]] نوێژی دەکرد؛ بەڵام زۆربەی کات، بە جلوبەرگی سەربازییەوە دەبینرا. دوای ڕووخانی ڕژێمەکەی لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٣، کە بە ڕووخاندنی پەیکەرەکەی لە [[گۆڕەپانی فیردەوس]] لە [[بەغدا]] ھێما کرا، ھەموو پەیکەرەکانی سەددام تێکدران و سەرجەم دیاردەکانی دیکەی پەرستنی کەسایەتییەکەی سڕانەوە. === پاکتاوکردن و لەسێدارەدان === سەددام بە بەکارھێنانی تیرۆر دژی ھاووڵاتیانی خۆی ناسرابوو. گۆڤاری «ئیکۆنۆمیست» سەددامی وەک «یەکێک لە دوا دیکتاتۆرە گەورەکانی سەدەی بیستەم» وەسف کردووە و نووسیویەتی «لە ڕووی خۆپەرستی، دڵڕەقی، و ئارەزووی نەخۆشانەی بۆ دەسەڵات، ھیچی لەوانی دیکە کەمتر نەبوو.» ڕژێمی سەددام بووە ھۆی کوژرانی لانیکەم ٢٥٠٬٠٠٠ عێراقی و تاوانی جەنگی لە ئێران، کوێت و [[سعوودیە]] ئەنجامدا. ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ ([[ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤ|ھیومان ڕایتس وۆچ]]) و [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی|لێبووردنی نێونەتەوەیی]] (ئەمنستی ئینتەرناشناڵ) بەردەوام ڕاپۆرتیان لەسەر زیندانیکردنی بەرفراوان و ئەشکەنجەدان بڵاودەکردەوە. سەددام ھەروەھا سامانی نەوتی عێراقی بۆ دروستکردنی تۆڕێکی بەرژەوەندیخوازی بەکاردەھێنا تا پشتیوانیی لایەنگرانی ڕژێمەکەی مسۆگەر بکات. ھەڵمەتی [[ئەنفال]] لە ساڵی ١٩٨٨ لە ناوچەکانی [[باشووری کوردستان]] وەک وەڵامێک بۆ شۆڕشی کوردەکان ئەنجامدرا. ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ مەزەندەی دەکات کە لە نێوان ٥٠ ھەزار بۆ ١٨٢ ھەزار کەس لەو ھەڵمەتەدا کوژراون. دوای شەڕی کەنداو، [[شیعە]]کان لە باشووری عێراق ڕاپەڕین و بەرپرسانی بەعسیان لە کاتی [[ڕاپەڕین]]ەکانی ساڵی ١٩٩١دا لەسێدارە دا. سەددام بە شێوەیەکی دڕندانە وەڵامی دایەوە و دوژمنان و گومانلێکراوانی سیاسیی کوشت، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ١٥٠ ھەزار شیعەی عێراقی. === عەلمانییەت و تائیفییەت === لەژێر دەسەڵاتی سەددامدا، ململانێی [[سوننە]] و [[شیعە]] زیاتر جیاوازییەکی نەتەوەیی بوو نەک ئایینی. زاراوەی «عەجەم» (ناعەرەب) بۆ لەکەدارکردنی چالاکوانان و نەیارانی سیاسیی شیعە، بەتایبەتی ئێرانییەکان، بەکاردەھێنرا. ھەرچەندە سەددام لە سەرەتادا بانگەشەی بۆ عەلمانییەت و ناتائیفییەت دەکرد، بەڵام سەردەمی دەسەڵاتەکەی توندوتیژیی تائیفیی بەخۆیەوە بینی. عێراق لەلایەن نوخبەیەکی عەرەبی سوننەوە بەڕێوە دەبرا، ھەرچەندە ڕێگە بە شیعە و [[کوردەکان]] دەدرا بەشداری لە بنیاتنانی وڵاتدا بکەن، بە مەرجێک ھیچ کێشەیەک دروست نەکەن. سەددام بۆنە ئایینییە گشتییەکانی شیعەکانی وەک تەتبیر، [[عاشوورا]] و ماتەمینیی موحەڕەمی قەدەغە و سەرکوت کرد. گرژییە تائیفییەکان لە کاتی [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] لە ساڵی ١٩٧٩ و شەڕی دواتری ئێران-عێراقدا زیاتر دەرکەوتن. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، ڕێبەری نوێی ئیسلامیی شیعەی ئێران، ھەڵمەتێکی پڕوپاگەندەیی دەستپێکرد و داوای لە شیعەکانی عێراق کرد بیروباوەڕەکەی قبووڵ بکەن و دژی ڕژێمی بەعسی سوننە-باڵادەستی سەددام ڕاپەڕن. سەرەڕای ترسەکانی سەددام، ھەوڵەکانی ئێران بۆ «ھەناردەکردنی شۆڕش» تا ڕادەیەکی زۆر لە کۆکردنەوەی پشتیوانیی شیعەکانی عێراق و وڵاتانی کەنداو سەرکەوتوو نەبوو. زۆربەی شیعەکانی عێراق کە زۆرینەی ھێزە چەکدارەکانیان پێکدەھێنا، لە کاتی شەڕی ئێران-عێراقدا وڵاتەکەی خۆیان ھەڵبژارد، نەک ھاوئایینە ئێرانییەکانیان. بۆ پووچەڵکردنەوەی ھەڕەشەی ئۆپۆزسیۆنی شیعە لەکاتی شەڕدا، سەددام ھەندێک ھەنگاوی بۆ باشترکردنی دۆخی کۆمەڵگەی شیعە نا. ژمارەیەکی زۆری شیعەی بانگھێشت کرد تا بچنە ناو حیزبی بەعسەوە، کە ئەمە گۆڕانکارییەک بوو لە سیاسەتی پێشووی دوورخستنەوەیان. شیعەکان بوونە زۆرینە لە دەستەی بەڕێوەبەریی حیزب و ٤٠٪ی ئەندامانی پەرلەمانی عێراقیان پێکدەھێنا. دوای [[شەڕی کەنداو]]، شیعەکان بەشدارییان لە ڕاپەڕینێکی بە زۆری تائیفیدا کرد دژی ڕژێمی سەددام. ڕاپەڕیوە شیعەکان وێنەی سەرکردە ئایینییەکانی شیعە وەک خومەینی و ھێما ئایینییەکانی دیکەیان بەرز کردبووەوە. ڕاپەڕینەکان لەلایەن ڕژێمەوە بە بەکارھێنانی ھێز و لەسێدارەدانی بەکۆمەڵ سەرکوت کران و دەسەڵاتی سوننە توانیی جارێکی دیکە ئارامی بگەڕێنێتەوە. بە درێژاییی ساڵانی نەوەدەکان، سەددام زیاتر پشتی بە بەرپرسانی عەرەبی سوننەی ھۆزەکەی خۆی (ئەلبوو ناسر) دەبەست. لەگەڵ ئەوەشدا، ھەروەک لەناو کۆمەڵگاکانی تردا، شیعەی دڵسۆزیش ھەبوون کە لە حکوومەتەکەیدا خزمەتیان دەکرد، وەک [[سەعدوون حەمادی]] و [[محەممەد سەعید سەحاف.]] == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|زانستی سیاسەت}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سەددام حوسێن]] [[پۆل:ئایدۆلۆژیاکانی دەوڵەت]] kqjzvqk5b88u2echdmejxbizvpmi7cz 1572439 1572438 2026-04-05T08:57:56Z ZagrosVanguard 74734 ئاماژەکردن بە تاوانەکانی کیمیاباران 1572439 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox|وێنە=Saddam_Hussein.webp}}'''سەددامیزم''' کە بە '''بەعسیی سەددامی''' ناسراوە،<ref name="almarashi">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=al-Marashi|یەکەم=Ibrahim|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dMN8AgAAQBAJ|سەردێڕ=Iraq's Armed Forces: an Analytical History|بڵاوکەرەوە=[[روتليدج (دار نشر)]]|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٤٠٠٧٨-٧|شوێن=Oxon, England; New York|پەڕە=١٠٨|format=Paperback|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221107120459/https://books.google.com/books?id=dMN8AgAAQBAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئایدۆلۆژیایەکی سیاسی [[بەعسیزم|بەعسییە]] کە لەسەر بنەمای بیرۆکە و بیرکردنەوەی سیاسی [[سەددام حوسێن]] دامەزراوە کە لە ساڵی ١٩٧٩ تا ٢٠٠٣ وەک سەرۆککۆماری [[ڕژێمی بەعس|عێراق]] کاری کردووە.<ref name="ofrabengio">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bengio|یەکەم=Ofra|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xhonDwAAQBAJ|سەردێڕ=Saddam's Word: Political discourse in Iraq|بڵاوکەرەوە=[[دار نشر جامعة أكسفورد]]|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٤٣٩-٣|شوێن=Oxford, England; New York|پەڕە=٢٠٨|format=Paperback|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703061838/https://books.google.com/books?id=xhonDwAAQBAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Niblock|یەکەم=Tim|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XAdUEAAAQBAJ|سەردێڕ=Iraq, the contemporary state|بڵاوکەرەوە=Croom Helm, Ltd|ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٩٩-١٨١٠-٣|شوێن=London|پەڕەکان=٦٢–٧١|format=Paperback}}</ref> [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]] [[سۆشیالیزمی عەرەبی|و سۆسیالیزمی عەرەبی]] [[پان عەرەبیزم|و ناسیۆنالیزمی عەرەبی]] لە باوەش دەگرێت، جگە لە [[جیھانی عەرەب|جیھانێکی عەرەبی]] [[ناسیۆنالیزمی عێراقی|کە ناوەندەکەی لە عێراقە]] و داوا لە وڵاتانی عەرەبی دەکات گوتاری سیاسی سەددامی وەربگرن و «گوتاری ناسری» ڕەت بکەنەوە کە بانگەشەی ئەوە دەکات دوای [[شەڕی شەش ڕۆژە]] لە ساڵی ١٩٦٧ ڕووخاوە.<ref name="ofrabengio"/> [[سەربازیخوازی|سەربازییە]] و ململانێ و ململانێ سیاسییەکان بە شێوەیەکی سەربازی وەک «شەڕ” سەیر دەکات کە پێویستی بە “شەڕکردن»، «پڕکردنەوە»، «سەنگەرەکان»، «قەڵاکان» و «خەندەقەکان» ھەیە.<ref name=":0"/> سەددامیزم پشتیوانی فەرمی لەلایەن حکوومەتەکەی سەددام حوسێن و [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی دەسەڵاتداری عێراقی]] بەھرەمەند بوو و لەلایەن ڕۆژنامەی [[بابل (ڕۆژنامە)|بابلی]] عێراقی کە خاوەنەکەی [[عودەی سەددام حوسێن|عودەی حوسێن]] کوڕی سەددام بوو، پەرەی پێدرا. زۆرجار سەددامیزم وەک ئایدۆلۆژیایەکی [[دەسەڵاتخوازی|تاکڕەو]] [[تەواوخوازی|و تۆتالیتار]] وەسف کراوە کە ئامانجی کۆنترۆڵکردنی ھەموو لایەنەکانی ژیانی عێراق بووە، ڕەخنەگرانیش تۆمەتباریان کردووە بەوەی کە «[[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]] [[سوننە لە عێراق|سوننە]] و [[ستالینیزم|ستالینیزمێکی]] سەرلێشێواو و زەوقێکی [[Arab fascism|فاشیستی]] بۆ نیشتمان و سەرکردەکەی» تێکەڵ کردووە، ھەروەھا توانیوویەتی سەددام بتوانێت [[کەس پەرستی|کولتێکی کەسایەتی]] لە دەوروبەری خۆیدا دروست بکات.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=MacDonald|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Xf-EBAAAQBAJ&pg=PA213|سەردێڕ=Overreach: Delusions of Regime Change in Iraq|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٧٢٩١٠-٠|پەڕەکان=٢١٣–٢١٥|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703061929/https://books.google.com/books?id=Xf-EBAAAQBAJ&pg=PA213|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام کارپێکردنی ئەم ناولێنانانە کەوتە بەر تانە.<ref name="Sassoon 201722">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Sassoon |یەکەم=Joseph |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Aaron M. Faust, ''The Ba'thification of Iraq: Saddam Hussein's Totalitarianism'' [Book Review] |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/aaron-m-faust-the-bathification-of-iraq-saddam-husseins-totalitarianism-austin-tex-university-of-texas-press-2015-pp-296-5500-cloth-ISBN -9781477305577/3E2A3E4D523556848C0E24AC9318B019 |journal=[[المجلة الدولية لدراسات الشرق الأوسط]] |بڵاوکەرەوە=[[دار نشر جامعة كامبريدج]] |بەرگ=٤٩|issue=1 |پەڕەکان=٢٠٥–٢٠٦|doi=10.1017/S0020743816001392 |s2cid=164804585 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20180603190311/https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/aaron-m-faust-the-bathification-of-iraq-saddam-husseins-totalitarianism-austin-tex-university-of-texas-press-2015-pp-296-5500-cloth-ISBN -9781477305577/3E2A3E4D523556848C0E24AC9318B019 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=First, Faust totally ignores the economy in his analysis. This oversight is remarkable given his attempt to trace how the regime became totalitarian, which, by definition, encompasses all facets of life. &nbsp;... Second, the comparison with Stalin or Hitler is weak when one takes into consideration how many Iraqis were allowed to leave the country. Although citizens needed to undergo a convoluted and bureaucratic procedure to obtain the necessary papers to leave the country, the fact remains that more than one million Iraqis migrated from Iraq from the end of the Iran–Iraq War in 1988 until the US-led invasion in 2003. Third, religion under Stalin did not function in the same manner as it did in Iraq, and while Faust details how the Shia were not allowed to engage in some of their ceremonies, the average Iraqi was allowed to pray at home and in a mosque. &nbsp;... it is correct that the security services kept a watch on religious establishments and mosques, but the Iraqi approach is somewhat different from that pursued by Stalin's totalitarianism.}}</ref> سروشتی [[ڕاستڕەوی]] سەددامی بەشداری کرد لە ڕکابەریی نێوان بەعسییەکان لەگەڵ نوێبەعسی چەپی دوور و [[خێزانی ئەسەد| بنەماڵەی ئەسەد]] کە لە [[سووریای بەعس|سووریای بەعسدا]] ھاتنە سەر دەسەڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sassoon|یەکەم=Joseph|سەردێڕ=Saddam Hussein's Ba'th Party: inside an authoritarian regime|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge Univ. Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-١٤٩١٥-٠|edition=1. publ|شوێن=Cambridge|پەڕە=٣٠|وتەگێڕانەوە=The rift between the Ba'th parties in Syria and Iraq widened. In February 1966, a military coup by the party's left wing in Syria forced 'Aflaq and the Syrian leadership to seek refuge in Iraq. From that point on, despite short periods of rapprochement, the chasm between the so-called left-wing in Syria and the right-wing supported by al-Bakr and Saddam Hussein was never bridged.}}</ref> == بنەماکان == === [[بەعسیزم]] === [[سەددام حوسێن]]، بیروبۆچوونە سیاسی و ئایدیۆلۆژییەکانی لەسەر دیدگای [[میشیل عەفلەق]]، دامەزرێنەری سەرەکیی [[حیزبی بەعس]]، داڕشتبوو. ھەروەھا سەددام خوێنەرێکی بە پەرۆشی بابەتە سیاسییە نێونەتەوەیییەکان بوو، بەتایبەت لەبارەی ھێزە ماددی و مەعنەوییەکانەوە. حکوومەتەکەی سەددام ڕەخنەی لە [[مارکسیزمی کلاسیک]] دەگرت و دژی چەمکە [[مارکسیزم|مارکسییەکانی]] وەک «ململانێی چینایەتی»، «[[دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا]]» و «[[بێخوایی]]» بوو. ھەروەھا دژی ئەو بانگەشەیەی [[مارکسیزم-لێنینیزم]] بوو کە پێی وابوو ھەر پارتێکی نا مارکسی-لێنینی، بە شێوەیەکی خۆکارانە [[بۆرژوازی]]یە. لە بەرامبەردا، پێی وابوو حیزبی بەعس بزووتنەوەیەکی شۆڕشگێڕی جەماوەرییە و گەل سیاسەتی وردەبۆرژوازی ڕەتدەکاتەوە. سەددام حوسێن ئیدیعای دەکرد کە نەتەوەی [[عەرەب]] ئەو پێکھاتە چینایەتییەی نییە کە لە نەتەوەکانی تردا ھەیە، بەڵکو دابەشبوونی چینایەتی لە کۆمەڵگەی عەرەبیدا زیاتر لەسەر بنەمای نەتەوەیییە لە نێوان عەرەب و ناعەرەبەکاندا. لەگەڵ ئەوەشدا، بە ڕێزەوە باسی لێنینی دەکرد و ستایشی دەکرد بۆ ئەوەی کە تایبەتمەندییەکی ڕووسیی ناوازەی بە مارکسیزمی ڕووسی بەخشیبوو، کە مارکس بە تەنیا نەیتوانیبوو بیکات. ھەروەھا سەرسامیی خۆی بۆ سەرکردە کۆمۆنیستەکانی دیکە وەک [[فیدڵ کاسترۆ]]، [[ھۆ شی مین]] و [[جۆسیپ برۆز تیتۆ]] دەردەبڕی، بەڵام زیاتر لەبەر ڕۆحییەتی جەختکردنەوەیان لەسەر سەربەخۆیی نەتەوەیی، نەک لەبەر کۆمۆنیستبوونیان. === [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]] === سەددام حوسێن و ئایدیۆلۆگەکانی ھەوڵیان دەدا پەیوەندییەک لە نێوان [[شارستانییەتی کۆنی بابلی]] و [[ئاشووری]] لە [[عێراق]] و [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]]دا دروست بکەن، بەو بانگەشەیەی کە بابلییەکان و ئاشوورییە دێرینەکان باپیرانی عەرەبەکانن. بەم شێوەیە، سەددام و لایەنگرانی پێیان وابوو ھیچ ناکۆکییەک لە نێوان میراتی [[مێزۆپۆتامیا]] و ناسیۆنالیزمی عەرەبیدا نییە. سەددام لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]] (١٩٨٠–١٩٨٨)، عێراقی وەک قەڵغانی [[جیھانی عەرەبی]] لە بەرامبەر فراوانخوازیی ئێراندا وێنا دەکرد. بە پشتیوانیی وڵاتانی دیکەی عەرەبی، بەتایبەتی وڵاتانی کەنداو، سەددام بووبووە «بەرگریکاری جیھانی عەرەبی» لە دژی ئێرانێکی شۆڕشگێڕ، بناژۆخواز و ئیسلامیی [[شیعە]]ی فراوانخواز. [[ئوردن]] و وڵاتانی [[کەنداوی فارس|کەنداو]] سەددامیان وەک بەرگریکاری ناسیۆنالیزمی عەرەبی دەناسی. بۆ ڕێگریکردن لەوەی شیعەکانی [[عێراق]] بیروباوەڕی خومەینی وەربگرن و بچنە پاڵ ھاوئایینەکانیان لە [[ئێران]]، [[سەددام]] جەختی زیاتری لەسەر ناسنامەی عەرەبیی عێراق دەکردەوە، لە بەرامبەر ناسنامەی فارسیی ئێرانییەکاندا. === [[سۆسیالیزمی عەرەبی]] === حیزبی بەعسی دەسەڵاتدار لە سەردەمی سەددامدا، بە فەرمی «سۆسیالیزمی عەرەبی» پەیڕەو دەکرد. سەرەڕای ئەمە، سۆسیالیزمەکەی سەددام وەک «پۆپۆلیزمێکی پەرتەوازە» وەسف کراوە کە ئابوورییەکی توندی ژێر کۆنترۆڵی دەوڵەت و ڕێژەیەک کەرتی تایبەتی تێکەڵ کردبوو، کە ئامانجی سەرەکیی لێی پتەوکردنی پێگەی سیاسیی خۆی بوو. === ئیسلامگەرایی === سەددام لایەنگرێکی دیاری ناسیۆنالیزمی عەرەبی-ئیسلامی بوو. لە کاتی شەڕی ئێران-عێراقدا، جەختی لەسەر ڕەچەڵەکی خۆی دەکردەوە کە دەگەڕایەوە سەر بنەماڵەی [[محەممەد|پێغەمبەر]]، تا شەرعییەتێکی ئایینیی کلاسیکی بۆ خۆی دەستەبەر بکات. سەددام لەنێوان ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٨٢دا، پشتیوانیی لە ڕاپەڕینی ئیسلامییەکانی [[سووریا]] دەکرد و بەردەوام چەک و پێداویستی بۆ یاخیبووانی ئیخوان موسلمین دابین دەکرد. لە حوزەیرانی ١٩٩٣، سەددام «ھەڵمەتی ئیمانی» ڕاگەیاند کە لەلایەن [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دوورییەوە]] سەرپەرشتی دەکرا. ئامانجی ئەم سیاسەتە نوێیە، برەودان بوو بە ئیسلامگەرایی و ھاندانی پابەندبوونی ئایینی لەناو کۆمەڵگەی عێراقیدا. ئەم ھەنگاوە وەک «سیاسیکردنی تەواوەتی ئیسلام» لەلایەن بەعسەوە وەسف کرا و گۆڕانکارییەکی دیاری لە سیاسەتی [[عەلمانی|عەلمانیترانەی]] ساڵانی حەفتاکان و ھەشتاکاندا نیشان دا. ھەڵمەتەکە ئازادیی زیاتری بەخشییە گرووپە ئیسلامییەکان، بوودجەی زیاتری بۆ پڕۆژە ئایینییەکان تەرخان کرد، جێبەجێکردنی سزای ئیسلامی زیاد کرا و گرنگیی زیاتر بە [[ئیسلام]] درا لە ھەموو کەرتەکانی ژیانی عێراقیدا، لەگەڵ پاراستنی بنەماکانی [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]]. == سیاسەتەکانی سەددام == === سیاسەتی ئابووری و کۆمەڵایەتی === بە گوتەی [[فێبی مار]]، سەددام «خزمەتگوزاریی تەندروستی، پەروەردە و کۆمەڵایەتیی بەرفراوانی دابین کرد کە زۆر لەوە زیاتر بوو کە ھەر ڕژێمێکی پێشووتر پێشکەشی کردبوو.» سەددام چاکسازیی [[کشتوکاڵ]]ی ئەنجام دا، [[نەخۆشخانە]] و خوێندنی کردە خۆڕایی، ژمارەی خوێندکارانی لە قوتابخانەکاندا دوو ھێندە کرد و ژێرخانی وەک [[ڕێگاوبان]]، [[کارەبا]] و [[ئاو]]ی پەرەپێدا. سەرباری ئەمانە، تێکڕای تەمەن بەرز بووەوە و ڕێژەی مردنی منداڵان کەم بووەوە. [[سەددام]] باجی گومرگی سەپاند و پیشەسازییە ناوخۆیییەکانی پاراست، ھەروەھا پشتیوانیی لە پڕۆژەکانی بەپیشەسازیکردن دەکرد. داھاتی نەوت لە ١ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٧٢ بۆ ٣٣ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٨٠ بەرزبووەوە. دوای [[داگیرکاریی عێراق بۆ سەر کووەیت|داگیرکردنی کووەیت]] و [[شەڕی کەنداو]] لە ساڵی ١٩٩١، [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] سزای ئابووریی بەسەر عێراقدا سەپاند. ئەمەش بووە ھۆی داڕمانێکی ئابووریی توند؛ کۆی بەرھەمی ناوخۆیی عێراق لە ٦٦٫٢ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٨٩ەوە بۆ ١٠٫٨ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٩٦ دابەزی، ھاوکات داھاتی ساڵانەی تاکەکەسیش لە ٣٬٥١٠ دۆلارەوە بۆ ٤٥٠ دۆلار کەم بووەوە. سەددام سیستمی [[دەستەبەریی کۆمەڵایەتیی]] وەک ھاوکاریی کەمئەندامانی دامەزراند. ھەروەھا سیستمی بیمەی تەندروستیی پەیڕەو کرد بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی ھاووڵاتیانی عێراق دەستیان بە خزمەتگوزاریی تەندروستی و دەرمان دەگات. کەرتی تەندروستی لە ساڵانی نەوەدەکاندا بەھۆی ئەو سزایانەی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە خراپتر بوو کە ڕێگرییان لە گەیشتنی کەرەستە و پێداویستییە پزیشکییە بنەڕەتییەکان دەکرد. وا بڕوا دەکرێت کە ئەو سزایانە بووبنە ھۆی مردنی نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ عێراقی بەھۆی کەمیی خۆراک و دەرمانەوە. سەددام حوسێن وەبەرھێنانێکی گەورەی لە پڕۆژەکانی ژێرخاندا کرد، وەک ڕێگاوبان، پرد و باڵەخانە گشتییەکان. ئەمەش بەشدار بوو لە نوێکردنەوەی شارەکانی عێراق و باشترکردنی ژێرخانی گشتی. سەددام گرنگییەکی زۆری بە پەروەردە و تەندروستی دەدا. حکوومەت وەبەرھێنانی لە دروستکردنی قوتابخانە و نەخۆشخانەکاندا کرد و ڕێژەی خوێندەواری لە عێراقدا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد. ھەروەھا سەددام سیاسەتی بۆ پێشخستنی مافەکانی ژنان لە عێراقدا جێبەجێ کرد. === پشتیوانی لە دۆزی فەلەستین === سەددام پشتیوانێکی سەرسەختی [[ناسیۆنالیزمی فەلەستینی]] بوو. چەندین ڕێکخراوی [[گەریلا]] و چەکداریی فەڵەستینی وەک [[ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین]]، [[بەرەی ڕزگاریخوازی فەلەستین]]، [[بەرەی ڕزگاریخوازی عەرەبی]] و [[ڕێکخراوی ئەبوونیزال]]ی لەخۆگرتبوو و پشتیوانیی لێ دەکردن. سەرباری ئەوەش، یارمەتیی داراییی ئەو خێزانە فەڵەستینیانەی دەکرد کە منداڵەکانیان لە کردەوەی خۆکوژیدا لەکاتی [[ڕاپەڕینی دووەمی فەلەستین|ڕاپەڕینی دووەمدا]] گیانیان لەدەست دەدا. لە نیسانی ٢٠٠٢، سەددام بڕی پارەی ھاوکاریی بۆ خێزانی شەھیدانی فەڵەستینی لە ١٠ ھەزار دۆلارەوە بۆ ٢٥ ھەزار دۆلار زیاد کرد. مەحموود بەشارات، نوێنەری کەناری ڕۆژاوا کە پارەکەی دابەش دەکرد، گوتی: «دەبێت لە سەرۆک سەددام بپرسن بۆچی ئەوەندە بەخشندەیە؛ بەڵام ئەو شۆڕشگێڕە و دەیەوێت ئەم خەباتە شکۆمەندە، ڕاپەڕین، بەردەوام بێت.» لە نیسانی ١٩٩٠، سەددام ھەڕەشەی لەناوبردنی نیوەی [[ئیسرائیل]]ی بە [[چەکی کیمیایی]] کرد ئەگەر ھێرش بکاتە سەر عێراق. لە ساڵی ١٩٩١، فەرمانی بە ھێرشێکی [[مووشەک]]ی کرد دژی ئیسرائیل و عێراق لە کاتی شەڕی کەنداودا ٤٢ مووشەکی سکودی ئاراستەی [[تەلئەبیب]] و [[حەیفا]] کرد. لە ئەنجامی ھێرشەکاندا لە نێوان ١١ بۆ ٧٤ ئیسرائیلی کوژران؛ بەڵام ئیسرائیل بەھۆی فشاری [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە وەڵامی نەدایەوە. سەددام ھێشتا وەک کەسایەتییەکی قارەمان لە [[کەناری ڕۆژاوا]] و [[کەرتی غەززە]]دا دەبینرێت، کە دانیشتووانەکەی وەک سەرکردەیەکی عەرەب یادی دەکەنەوە کە ئامادە بوو بەرەنگاری ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسرائیل ببێتەوە. لە جیھانی عەرەبیدا، سەددام بە گشتی بە ڕێزەوە سەیر دەکرێت، بەتایبەتی بەھۆی پشتیوانیکردنی لە دۆزی فەڵەستین. یادگارییەک بۆ سەددام لە شاری [[قەلقیلیە]] دروست کراوە و چەندین وێنە و شێوازی تری یادەوەری لە سەرتاسەری فەڵەستیندا ھەن. ئەو بە پابەندبوونی بە دۆزی فەڵەستین و ھەڵوێستی دژە [[زایۆنیزم|زایۆنیستییەکەی]] ناسراوە. لە ساڵی ٢٠٠١، سەددام لە تەلەڤیزیۆنی عێراقەوە گوتی: {{وتە|فەڵەستین عەرەبییە و دەبێت لە ڕووبارەوە تا دەریا ڕزگار بکرێت، ھەموو ئەو زایۆنیستانەش کە کۆچیان کردووە بۆ خاکی فەڵەستین، دەبێت بگەڕێنەوە. —سەددام حوسێن}} === پەرستنی کەسایەتی === پەرستنی کەسایەتیی سەددام حوسێن بووبووە بەشێکی دیاری [[چاند]]ی جەماوەریی عێراق. ھەزاران وێنە، پۆستەر، پەیکەر و دیواربەندی بۆ ڕێزلێنان لێی لە سەرتاسەری عێراقدا دانران. وێنەی لەسەر باڵەخانە فەرمییەکان، قوتابخانەکان، پۆلەکان، فڕۆکەخانەکان، دوکانەکان و ھەموو جۆرەکانی دراوی دیناری عێراقی ھەبوو. سەددام دەیویست سەرنجی ھەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگەی عێراقی ڕابکێشێت. جاری وا ھەبوو جلی بەدەوی، جلوبەرگی نەریتیی جووتیارانی عێراق یان تەنانەت جلی کوردیشی لەبەر دەکرد. ھەروەھا بە جلوبەرگی ڕۆژاواییشەوە دەردەکەوت تا وێنەی سەرکردەیەکی شارستانی و ھاوچەرخ نیشان بدات. ھەندێک جار خۆی وەک موسڵمانێکی [[سوننە]]ی پابەند پیشان دەدا و [[جامانە]] و [[عەبا]]ی لەبەر دەکرد و ڕووی لە [[مەککە]] نوێژی دەکرد؛ بەڵام زۆربەی کات، بە جلوبەرگی سەربازییەوە دەبینرا. دوای ڕووخانی ڕژێمەکەی لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٣، کە بە ڕووخاندنی پەیکەرەکەی لە [[گۆڕەپانی فیردەوس]] لە [[بەغدا]] ھێما کرا، ھەموو پەیکەرەکانی سەددام تێکدران و سەرجەم دیاردەکانی دیکەی پەرستنی کەسایەتییەکەی سڕانەوە. === پاکتاوکردن و لەسێدارەدان === سەددام بە بەکارھێنانی تیرۆر دژی ھاووڵاتیانی خۆی ناسرابوو. گۆڤاری «ئیکۆنۆمیست» سەددامی وەک «یەکێک لە دوا دیکتاتۆرە گەورەکانی سەدەی بیستەم» وەسف کردووە و نووسیویەتی «لە ڕووی خۆپەرستی، دڵڕەقی، و ئارەزووی نەخۆشانەی بۆ دەسەڵات، ھیچی لەوانی دیکە کەمتر نەبوو.» ڕژێمی سەددام بووە ھۆی کوژرانی لانیکەم ٢٥٠٬٠٠٠ عێراقی و تاوانی جەنگی لە ئێران، کوێت و [[سعوودیە]] ئەنجامدا. ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ ([[ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤ|ھیومان ڕایتس وۆچ]]) و [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی|لێبووردنی نێونەتەوەیی]] (ئەمنستی ئینتەرناشناڵ) بەردەوام ڕاپۆرتیان لەسەر زیندانیکردنی بەرفراوان و ئەشکەنجەدان بڵاودەکردەوە. سەددام ھەروەھا سامانی نەوتی عێراقی بۆ دروستکردنی تۆڕێکی بەرژەوەندیخوازی بەکاردەھێنا تا پشتیوانیی لایەنگرانی ڕژێمەکەی مسۆگەر بکات. ھەڵمەتی [[ئەنفال]] لە ساڵی ١٩٨٨ لە ناوچەکانی [[باشووری کوردستان]] وەک وەڵامێک بۆ شۆڕشی کوردەکان ئەنجامدرا. ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ مەزەندەی دەکات کە لە نێوان ٥٠ ھەزار بۆ ١٨٢ ھەزار کەس لەو ھەڵمەتەدا کوژراون.لەگەڵ بەکارهێنانی چەکی کیمیایی لە هەڵەبجە و چەند ناوچەیەکی دیکەی [[باشووری کوردستان]] وەک بالیسان و شێخ وەسانان کە بووە هۆی کوژرانی زیاتر لە پێنج هەزار کەس.دوای شەڕی کەنداو، [[شیعە]]کان لە باشووری عێراق ڕاپەڕین و بەرپرسانی بەعسیان لە کاتی [[ڕاپەڕین]]ەکانی ساڵی ١٩٩١دا لەسێدارە دا. سەددام بە شێوەیەکی دڕندانە وەڵامی دایەوە و دوژمنان و گومانلێکراوانی سیاسیی کوشت، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ١٥٠ ھەزار شیعەی عێراقی. === عەلمانییەت و تائیفییەت === لەژێر دەسەڵاتی سەددامدا، ململانێی [[سوننە]] و [[شیعە]] زیاتر جیاوازییەکی نەتەوەیی بوو نەک ئایینی. زاراوەی «عەجەم» (ناعەرەب) بۆ لەکەدارکردنی چالاکوانان و نەیارانی سیاسیی شیعە، بەتایبەتی ئێرانییەکان، بەکاردەھێنرا. ھەرچەندە سەددام لە سەرەتادا بانگەشەی بۆ عەلمانییەت و ناتائیفییەت دەکرد، بەڵام سەردەمی دەسەڵاتەکەی توندوتیژیی تائیفیی بەخۆیەوە بینی. عێراق لەلایەن نوخبەیەکی عەرەبی سوننەوە بەڕێوە دەبرا، ھەرچەندە ڕێگە بە شیعە و [[کوردەکان]] دەدرا بەشداری لە بنیاتنانی وڵاتدا بکەن، بە مەرجێک ھیچ کێشەیەک دروست نەکەن. سەددام بۆنە ئایینییە گشتییەکانی شیعەکانی وەک تەتبیر، [[عاشوورا]] و ماتەمینیی موحەڕەمی قەدەغە و سەرکوت کرد. گرژییە تائیفییەکان لە کاتی [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] لە ساڵی ١٩٧٩ و شەڕی دواتری ئێران-عێراقدا زیاتر دەرکەوتن. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، ڕێبەری نوێی ئیسلامیی شیعەی ئێران، ھەڵمەتێکی پڕوپاگەندەیی دەستپێکرد و داوای لە شیعەکانی عێراق کرد بیروباوەڕەکەی قبووڵ بکەن و دژی ڕژێمی بەعسی سوننە-باڵادەستی سەددام ڕاپەڕن. سەرەڕای ترسەکانی سەددام، ھەوڵەکانی ئێران بۆ «ھەناردەکردنی شۆڕش» تا ڕادەیەکی زۆر لە کۆکردنەوەی پشتیوانیی شیعەکانی عێراق و وڵاتانی کەنداو سەرکەوتوو نەبوو. زۆربەی شیعەکانی عێراق کە زۆرینەی ھێزە چەکدارەکانیان پێکدەھێنا، لە کاتی شەڕی ئێران-عێراقدا وڵاتەکەی خۆیان ھەڵبژارد، نەک ھاوئایینە ئێرانییەکانیان. بۆ پووچەڵکردنەوەی ھەڕەشەی ئۆپۆزسیۆنی شیعە لەکاتی شەڕدا، سەددام ھەندێک ھەنگاوی بۆ باشترکردنی دۆخی کۆمەڵگەی شیعە نا. ژمارەیەکی زۆری شیعەی بانگھێشت کرد تا بچنە ناو حیزبی بەعسەوە، کە ئەمە گۆڕانکارییەک بوو لە سیاسەتی پێشووی دوورخستنەوەیان. شیعەکان بوونە زۆرینە لە دەستەی بەڕێوەبەریی حیزب و ٤٠٪ی ئەندامانی پەرلەمانی عێراقیان پێکدەھێنا. دوای [[شەڕی کەنداو]]، شیعەکان بەشدارییان لە ڕاپەڕینێکی بە زۆری تائیفیدا کرد دژی ڕژێمی سەددام. ڕاپەڕیوە شیعەکان وێنەی سەرکردە ئایینییەکانی شیعە وەک خومەینی و ھێما ئایینییەکانی دیکەیان بەرز کردبووەوە. ڕاپەڕینەکان لەلایەن ڕژێمەوە بە بەکارھێنانی ھێز و لەسێدارەدانی بەکۆمەڵ سەرکوت کران و دەسەڵاتی سوننە توانیی جارێکی دیکە ئارامی بگەڕێنێتەوە. بە درێژاییی ساڵانی نەوەدەکان، سەددام زیاتر پشتی بە بەرپرسانی عەرەبی سوننەی ھۆزەکەی خۆی (ئەلبوو ناسر) دەبەست. لەگەڵ ئەوەشدا، ھەروەک لەناو کۆمەڵگاکانی تردا، شیعەی دڵسۆزیش ھەبوون کە لە حکوومەتەکەیدا خزمەتیان دەکرد، وەک [[سەعدوون حەمادی]] و [[محەممەد سەعید سەحاف.]] == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|زانستی سیاسەت}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سەددام حوسێن]] [[پۆل:ئایدۆلۆژیاکانی دەوڵەت]] cbnsdvf1jtlzsqo7510ncq5ifym8eop 1572440 1572439 2026-04-05T09:00:52Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1572440 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox|وێنە=Saddam_Hussein.webp}}'''سەددامیزم''' کە بە '''بەعسیی سەددامی''' ناسراوە،<ref name="almarashi">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=al-Marashi|یەکەم=Ibrahim|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dMN8AgAAQBAJ|سەردێڕ=Iraq's Armed Forces: an Analytical History|بڵاوکەرەوە=[[روتليدج (دار نشر)]]|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٤٠٠٧٨-٧|شوێن=Oxon, England; New York|پەڕە=١٠٨|format=Paperback|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221107120459/https://books.google.com/books?id=dMN8AgAAQBAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئایدۆلۆژیایەکی سیاسی [[بەعسیزم|بەعسییە]] کە لەسەر بنەمای بیرۆکە و بیرکردنەوەی سیاسی [[سەددام حوسێن]] دامەزراوە کە لە ساڵی ١٩٧٩ تا ٢٠٠٣ وەک سەرۆککۆماری [[ڕژێمی بەعس|عێراق]] کاری کردووە.<ref name="ofrabengio">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bengio|یەکەم=Ofra|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xhonDwAAQBAJ|سەردێڕ=Saddam's Word: Political discourse in Iraq|بڵاوکەرەوە=[[دار نشر جامعة أكسفورد]]|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٤٣٩-٣|شوێن=Oxford, England; New York|پەڕە=٢٠٨|format=Paperback|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703061838/https://books.google.com/books?id=xhonDwAAQBAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Niblock|یەکەم=Tim|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XAdUEAAAQBAJ|سەردێڕ=Iraq, the contemporary state|بڵاوکەرەوە=Croom Helm, Ltd|ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٩٩-١٨١٠-٣|شوێن=London|پەڕەکان=٦٢–٧١|format=Paperback}}</ref> [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]] [[سۆشیالیزمی عەرەبی|و سۆسیالیزمی عەرەبی]] [[پان عەرەبیزم|و ناسیۆنالیزمی عەرەبی]] لە باوەش دەگرێت، جگە لە [[جیھانی عەرەب|جیھانێکی عەرەبی]] [[ناسیۆنالیزمی عێراقی|کە ناوەندەکەی لە عێراقە]] و داوا لە وڵاتانی عەرەبی دەکات گوتاری سیاسی سەددامی وەربگرن و «گوتاری ناسری» ڕەت بکەنەوە کە بانگەشەی ئەوە دەکات دوای [[شەڕی شەش ڕۆژە]] لە ساڵی ١٩٦٧ ڕووخاوە.<ref name="ofrabengio"/> [[سەربازیخوازی|سەربازییە]] و ململانێ و ململانێ سیاسییەکان بە شێوەیەکی سەربازی وەک «شەڕ” سەیر دەکات کە پێویستی بە “شەڕکردن»، «پڕکردنەوە»، «سەنگەرەکان»، «قەڵاکان» و «خەندەقەکان» ھەیە.<ref name=":0"/> سەددامیزم پشتیوانی فەرمی لەلایەن حکوومەتەکەی سەددام حوسێن و [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی دەسەڵاتداری عێراقی]] بەھرەمەند بوو و لەلایەن ڕۆژنامەی [[بابل (ڕۆژنامە)|بابلی]] عێراقی کە خاوەنەکەی [[عودەی سەددام حوسێن|عودەی حوسێن]] کوڕی سەددام بوو، پەرەی پێدرا. زۆرجار سەددامیزم وەک ئایدۆلۆژیایەکی [[دەسەڵاتخوازی|تاکڕەو]] [[تەواوخوازی|و تۆتالیتار]] وەسف کراوە کە ئامانجی کۆنترۆڵکردنی ھەموو لایەنەکانی ژیانی عێراق بووە، ڕەخنەگرانیش تۆمەتباریان کردووە بەوەی کە «[[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]] [[سوننە لە عێراق|سوننە]] و [[ستالینیزم|ستالینیزمێکی]] سەرلێشێواو و زەوقێکی [[Arab fascism|فاشیستی]] بۆ نیشتمان و سەرکردەکەی» تێکەڵ کردووە، ھەروەھا توانیوویەتی سەددام بتوانێت [[کەس پەرستی|کولتێکی کەسایەتی]] لە دەوروبەری خۆیدا دروست بکات.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=MacDonald|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Xf-EBAAAQBAJ&pg=PA213|سەردێڕ=Overreach: Delusions of Regime Change in Iraq|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٧٢٩١٠-٠|پەڕەکان=٢١٣–٢١٥|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703061929/https://books.google.com/books?id=Xf-EBAAAQBAJ&pg=PA213|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام کارپێکردنی ئەم ناولێنانانە کەوتە بەر تانە.<ref name="Sassoon 201722">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Sassoon |یەکەم=Joseph |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Aaron M. Faust, ''The Ba'thification of Iraq: Saddam Hussein's Totalitarianism'' [Book Review] |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/aaron-m-faust-the-bathification-of-iraq-saddam-husseins-totalitarianism-austin-tex-university-of-texas-press-2015-pp-296-5500-cloth-ISBN -9781477305577/3E2A3E4D523556848C0E24AC9318B019 |journal=[[المجلة الدولية لدراسات الشرق الأوسط]] |بڵاوکەرەوە=[[دار نشر جامعة كامبريدج]] |بەرگ=٤٩|issue=1 |پەڕەکان=٢٠٥–٢٠٦|doi=10.1017/S0020743816001392 |s2cid=164804585 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20180603190311/https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/aaron-m-faust-the-bathification-of-iraq-saddam-husseins-totalitarianism-austin-tex-university-of-texas-press-2015-pp-296-5500-cloth-ISBN -9781477305577/3E2A3E4D523556848C0E24AC9318B019 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=First, Faust totally ignores the economy in his analysis. This oversight is remarkable given his attempt to trace how the regime became totalitarian, which, by definition, encompasses all facets of life. &nbsp;... Second, the comparison with Stalin or Hitler is weak when one takes into consideration how many Iraqis were allowed to leave the country. Although citizens needed to undergo a convoluted and bureaucratic procedure to obtain the necessary papers to leave the country, the fact remains that more than one million Iraqis migrated from Iraq from the end of the Iran–Iraq War in 1988 until the US-led invasion in 2003. Third, religion under Stalin did not function in the same manner as it did in Iraq, and while Faust details how the Shia were not allowed to engage in some of their ceremonies, the average Iraqi was allowed to pray at home and in a mosque. &nbsp;... it is correct that the security services kept a watch on religious establishments and mosques, but the Iraqi approach is somewhat different from that pursued by Stalin's totalitarianism.}}</ref> سروشتی [[ڕاستڕەوی]] سەددامی بەشداری کرد لە ڕکابەریی نێوان بەعسییەکان لەگەڵ نوێبەعسی چەپی دوور و [[خێزانی ئەسەد| بنەماڵەی ئەسەد]] کە لە [[سووریای بەعس|سووریای بەعسدا]] ھاتنە سەر دەسەڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sassoon|یەکەم=Joseph|سەردێڕ=Saddam Hussein's Ba'th Party: inside an authoritarian regime|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge Univ. Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-١٤٩١٥-٠|edition=1. publ|شوێن=Cambridge|پەڕە=٣٠|وتەگێڕانەوە=The rift between the Ba'th parties in Syria and Iraq widened. In February 1966, a military coup by the party's left wing in Syria forced 'Aflaq and the Syrian leadership to seek refuge in Iraq. From that point on, despite short periods of rapprochement, the chasm between the so-called left-wing in Syria and the right-wing supported by al-Bakr and Saddam Hussein was never bridged.}}</ref> == بنەماکان == === [[بەعسیزم]] === [[سەددام حوسێن]]، بیروبۆچوونە سیاسی و ئایدیۆلۆژییەکانی لەسەر دیدگای [[میشیل عەفلەق]]، دامەزرێنەری سەرەکیی [[حیزبی بەعس]]، داڕشتبوو. ھەروەھا سەددام خوێنەرێکی بە پەرۆشی بابەتە سیاسییە نێونەتەوەیییەکان بوو، بەتایبەت لەبارەی ھێزە ماددی و مەعنەوییەکانەوە. حکوومەتەکەی سەددام ڕەخنەی لە [[مارکسیزمی کلاسیک]] دەگرت و دژی چەمکە [[مارکسیزم|مارکسییەکانی]] وەک «ململانێی چینایەتی»، «[[دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا]]» و «[[بێخوایی]]» بوو. ھەروەھا دژی ئەو بانگەشەیەی [[مارکسیزم-لێنینیزم]] بوو کە پێی وابوو ھەر پارتێکی نا مارکسی-لێنینی، بە شێوەیەکی خۆکارانە [[بۆرژوازی]]یە. لە بەرامبەردا، پێی وابوو حیزبی بەعس بزووتنەوەیەکی شۆڕشگێڕی جەماوەرییە و گەل سیاسەتی وردەبۆرژوازی ڕەتدەکاتەوە. سەددام حوسێن ئیدیعای دەکرد کە نەتەوەی [[عەرەب]] ئەو پێکھاتە چینایەتییەی نییە کە لە نەتەوەکانی تردا ھەیە، بەڵکو دابەشبوونی چینایەتی لە کۆمەڵگەی عەرەبیدا زیاتر لەسەر بنەمای نەتەوەیییە لە نێوان عەرەب و ناعەرەبەکاندا. لەگەڵ ئەوەشدا، بە ڕێزەوە باسی لێنینی دەکرد و ستایشی دەکرد بۆ ئەوەی کە تایبەتمەندییەکی ڕووسیی ناوازەی بە مارکسیزمی ڕووسی بەخشیبوو، کە مارکس بە تەنیا نەیتوانیبوو بیکات. ھەروەھا سەرسامیی خۆی بۆ سەرکردە کۆمۆنیستەکانی دیکە وەک [[فیدڵ کاسترۆ]]، [[ھۆ شی مین]] و [[جۆسیپ برۆز تیتۆ]] دەردەبڕی، بەڵام زیاتر لەبەر ڕۆحییەتی جەختکردنەوەیان لەسەر سەربەخۆیی نەتەوەیی، نەک لەبەر کۆمۆنیستبوونیان. === [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]] === سەددام حوسێن و ئایدیۆلۆگەکانی ھەوڵیان دەدا پەیوەندییەک لە نێوان [[شارستانییەتی کۆنی بابلی]] و [[ئاشووری]] لە [[عێراق]] و [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]]دا دروست بکەن، بەو بانگەشەیەی کە بابلییەکان و ئاشوورییە دێرینەکان باپیرانی عەرەبەکانن. بەم شێوەیە، سەددام و لایەنگرانی پێیان وابوو ھیچ ناکۆکییەک لە نێوان میراتی [[مێزۆپۆتامیا]] و ناسیۆنالیزمی عەرەبیدا نییە. سەددام لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]] (١٩٨٠–١٩٨٨)، عێراقی وەک قەڵغانی [[جیھانی عەرەبی]] لە بەرامبەر فراوانخوازیی ئێراندا وێنا دەکرد. بە پشتیوانیی وڵاتانی دیکەی عەرەبی، بەتایبەتی وڵاتانی کەنداو، سەددام بووبووە «بەرگریکاری جیھانی عەرەبی» لە دژی ئێرانێکی شۆڕشگێڕ، بناژۆخواز و ئیسلامیی [[شیعە]]ی فراوانخواز. [[ئوردن]] و وڵاتانی [[کەنداوی فارس|کەنداو]] سەددامیان وەک بەرگریکاری ناسیۆنالیزمی عەرەبی دەناسی. بۆ ڕێگریکردن لەوەی شیعەکانی [[عێراق]] بیروباوەڕی خومەینی وەربگرن و بچنە پاڵ ھاوئایینەکانیان لە [[ئێران]]، [[سەددام]] جەختی زیاتری لەسەر ناسنامەی عەرەبیی عێراق دەکردەوە، لە بەرامبەر ناسنامەی فارسیی ئێرانییەکاندا. === [[سۆسیالیزمی عەرەبی]] === حیزبی بەعسی دەسەڵاتدار لە سەردەمی سەددامدا، بە فەرمی «سۆسیالیزمی عەرەبی» پەیڕەو دەکرد. سەرەڕای ئەمە، سۆسیالیزمەکەی سەددام وەک «پۆپۆلیزمێکی پەرتەوازە» وەسف کراوە کە ئابوورییەکی توندی ژێر کۆنترۆڵی دەوڵەت و ڕێژەیەک کەرتی تایبەتی تێکەڵ کردبوو، کە ئامانجی سەرەکیی لێی پتەوکردنی پێگەی سیاسیی خۆی بوو. === ئیسلامگەرایی === سەددام لایەنگرێکی دیاری ناسیۆنالیزمی عەرەبی-ئیسلامی بوو. لە کاتی شەڕی ئێران-عێراقدا، جەختی لەسەر ڕەچەڵەکی خۆی دەکردەوە کە دەگەڕایەوە سەر بنەماڵەی [[محەممەد|پێغەمبەر]]، تا شەرعییەتێکی ئایینیی کلاسیکی بۆ خۆی دەستەبەر بکات. سەددام لەنێوان ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٨٢دا، پشتیوانیی لە ڕاپەڕینی ئیسلامییەکانی [[سووریا]] دەکرد و بەردەوام چەک و پێداویستی بۆ یاخیبووانی ئیخوان موسلمین دابین دەکرد. لە حوزەیرانی ١٩٩٣، سەددام «ھەڵمەتی ئیمانی» ڕاگەیاند کە لەلایەن [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دوورییەوە]] سەرپەرشتی دەکرا. ئامانجی ئەم سیاسەتە نوێیە، برەودان بوو بە ئیسلامگەرایی و ھاندانی پابەندبوونی ئایینی لەناو کۆمەڵگەی عێراقیدا. ئەم ھەنگاوە وەک «سیاسیکردنی تەواوەتی ئیسلام» لەلایەن بەعسەوە وەسف کرا و گۆڕانکارییەکی دیاری لە سیاسەتی [[عەلمانی|عەلمانیترانەی]] ساڵانی حەفتاکان و ھەشتاکاندا نیشان دا. ھەڵمەتەکە ئازادیی زیاتری بەخشییە گرووپە ئیسلامییەکان، بوودجەی زیاتری بۆ پڕۆژە ئایینییەکان تەرخان کرد، جێبەجێکردنی سزای ئیسلامی زیاد کرا و گرنگیی زیاتر بە [[ئیسلام]] درا لە ھەموو کەرتەکانی ژیانی عێراقیدا، لەگەڵ پاراستنی بنەماکانی [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]]. == سیاسەتەکانی سەددام == === سیاسەتی ئابووری و کۆمەڵایەتی === بە گوتەی [[فێبی مار]]، سەددام «خزمەتگوزاریی تەندروستی، پەروەردە و کۆمەڵایەتیی بەرفراوانی دابین کرد کە زۆر لەوە زیاتر بوو کە ھەر ڕژێمێکی پێشووتر پێشکەشی کردبوو.» سەددام چاکسازیی [[کشتوکاڵ]]ی ئەنجام دا، [[نەخۆشخانە]] و خوێندنی کردە خۆڕایی، ژمارەی خوێندکارانی لە قوتابخانەکاندا دوو ھێندە کرد و ژێرخانی وەک [[ڕێگاوبان]]، [[کارەبا]] و [[ئاو]]ی پەرەپێدا. سەرباری ئەمانە، تێکڕای تەمەن بەرز بووەوە و ڕێژەی مردنی منداڵان کەم بووەوە. [[سەددام]] باجی گومرگی سەپاند و پیشەسازییە ناوخۆیییەکانی پاراست، ھەروەھا پشتیوانیی لە پڕۆژەکانی بەپیشەسازیکردن دەکرد. داھاتی نەوت لە ١ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٧٢ بۆ ٣٣ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٨٠ بەرزبووەوە. دوای [[داگیرکاریی عێراق بۆ سەر کووەیت|داگیرکردنی کووەیت]] و [[شەڕی کەنداو]] لە ساڵی ١٩٩١، [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] سزای ئابووریی بەسەر عێراقدا سەپاند. ئەمەش بووە ھۆی داڕمانێکی ئابووریی توند؛ کۆی بەرھەمی ناوخۆیی عێراق لە ٦٦٫٢ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٨٩ەوە بۆ ١٠٫٨ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٩٦ دابەزی، ھاوکات داھاتی ساڵانەی تاکەکەسیش لە ٣٬٥١٠ دۆلارەوە بۆ ٤٥٠ دۆلار کەم بووەوە. سەددام سیستمی [[دەستەبەریی کۆمەڵایەتیی]] وەک ھاوکاریی کەمئەندامانی دامەزراند. ھەروەھا سیستمی بیمەی تەندروستیی پەیڕەو کرد بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی ھاووڵاتیانی عێراق دەستیان بە خزمەتگوزاریی تەندروستی و دەرمان دەگات. کەرتی تەندروستی لە ساڵانی نەوەدەکاندا بەھۆی ئەو سزایانەی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە خراپتر بوو کە ڕێگرییان لە گەیشتنی کەرەستە و پێداویستییە پزیشکییە بنەڕەتییەکان دەکرد. وا بڕوا دەکرێت کە ئەو سزایانە بووبنە ھۆی مردنی نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ عێراقی بەھۆی کەمیی خۆراک و دەرمانەوە. سەددام حوسێن وەبەرھێنانێکی گەورەی لە پڕۆژەکانی ژێرخاندا کرد، وەک ڕێگاوبان، پرد و باڵەخانە گشتییەکان. ئەمەش بەشدار بوو لە نوێکردنەوەی شارەکانی عێراق و باشترکردنی ژێرخانی گشتی. سەددام گرنگییەکی زۆری بە پەروەردە و تەندروستی دەدا. حکوومەت وەبەرھێنانی لە دروستکردنی قوتابخانە و نەخۆشخانەکاندا کرد و ڕێژەی خوێندەواری لە عێراقدا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد. ھەروەھا سەددام سیاسەتی بۆ پێشخستنی مافەکانی ژنان لە عێراقدا جێبەجێ کرد. === پشتیوانی لە دۆزی فەلەستین === سەددام پشتیوانێکی سەرسەختی [[ناسیۆنالیزمی فەلەستینی]] بوو. چەندین ڕێکخراوی [[گەریلا]] و چەکداریی فەڵەستینی وەک [[ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین]]، [[بەرەی ڕزگاریخوازی فەلەستین]]، [[بەرەی ڕزگاریخوازی عەرەبی]] و [[ڕێکخراوی ئەبوونیزال]]ی لەخۆگرتبوو و پشتیوانیی لێ دەکردن. سەرباری ئەوەش، یارمەتیی داراییی ئەو خێزانە فەڵەستینیانەی دەکرد کە منداڵەکانیان لە کردەوەی خۆکوژیدا لەکاتی [[ڕاپەڕینی دووەمی فەلەستین|ڕاپەڕینی دووەمدا]] گیانیان لەدەست دەدا. لە نیسانی ٢٠٠٢، سەددام بڕی پارەی ھاوکاریی بۆ خێزانی شەھیدانی فەڵەستینی لە ١٠ ھەزار دۆلارەوە بۆ ٢٥ ھەزار دۆلار زیاد کرد. مەحموود بەشارات، نوێنەری کەناری ڕۆژاوا کە پارەکەی دابەش دەکرد، گوتی: «دەبێت لە سەرۆک سەددام بپرسن بۆچی ئەوەندە بەخشندەیە؛ بەڵام ئەو شۆڕشگێڕە و دەیەوێت ئەم خەباتە شکۆمەندە، ڕاپەڕین، بەردەوام بێت.» لە نیسانی ١٩٩٠، سەددام ھەڕەشەی لەناوبردنی نیوەی [[ئیسرائیل]]ی بە [[چەکی کیمیایی]] کرد ئەگەر ھێرش بکاتە سەر عێراق. لە ساڵی ١٩٩١، فەرمانی بە ھێرشێکی [[مووشەک]]ی کرد دژی ئیسرائیل و عێراق لە کاتی شەڕی کەنداودا ٤٢ مووشەکی سکودی ئاراستەی [[تەلئەبیب]] و [[حەیفا]] کرد. لە ئەنجامی ھێرشەکاندا لە نێوان ١١ بۆ ٧٤ ئیسرائیلی کوژران؛ بەڵام ئیسرائیل بەھۆی فشاری [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە وەڵامی نەدایەوە. سەددام ھێشتا وەک کەسایەتییەکی قارەمان لە [[کەناری ڕۆژاوا]] و [[کەرتی غەززە]]دا دەبینرێت، کە دانیشتووانەکەی وەک سەرکردەیەکی عەرەب یادی دەکەنەوە کە ئامادە بوو بەرەنگاری ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسرائیل ببێتەوە. لە جیھانی عەرەبیدا، سەددام بە گشتی بە ڕێزەوە سەیر دەکرێت، بەتایبەتی بەھۆی پشتیوانیکردنی لە دۆزی فەڵەستین. یادگارییەک بۆ سەددام لە شاری [[قەلقیلیە]] دروست کراوە و چەندین وێنە و شێوازی تری یادەوەری لە سەرتاسەری فەڵەستیندا ھەن. ئەو بە پابەندبوونی بە دۆزی فەڵەستین و ھەڵوێستی دژە [[زایۆنیزم|زایۆنیستییەکەی]] ناسراوە. لە ساڵی ٢٠٠١، سەددام لە تەلەڤیزیۆنی عێراقەوە گوتی: {{وتە|فەڵەستین عەرەبییە و دەبێت لە ڕووبارەوە تا دەریا ڕزگار بکرێت، ھەموو ئەو زایۆنیستانەش کە کۆچیان کردووە بۆ خاکی فەڵەستین، دەبێت بگەڕێنەوە. —سەددام حوسێن}} === پەرستنی کەسایەتی === پەرستنی کەسایەتیی سەددام حوسێن بووبووە بەشێکی دیاری [[چاند]]ی جەماوەریی عێراق. ھەزاران وێنە، پۆستەر، پەیکەر و دیواربەندی بۆ ڕێزلێنان لێی لە سەرتاسەری عێراقدا دانران. وێنەی لەسەر باڵەخانە فەرمییەکان، قوتابخانەکان، پۆلەکان، فڕۆکەخانەکان، دوکانەکان و ھەموو جۆرەکانی دراوی دیناری عێراقی ھەبوو. سەددام دەیویست سەرنجی ھەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگەی عێراقی ڕابکێشێت. جاری وا ھەبوو جلی بەدەوی، جلوبەرگی نەریتیی جووتیارانی عێراق یان تەنانەت جلی کوردیشی لەبەر دەکرد. ھەروەھا بە جلوبەرگی ڕۆژاواییشەوە دەردەکەوت تا وێنەی سەرکردەیەکی شارستانی و ھاوچەرخ نیشان بدات. ھەندێک جار خۆی وەک موسڵمانێکی [[سوننە]]ی پابەند پیشان دەدا و [[جامانە]] و [[عەبا]]ی لەبەر دەکرد و ڕووی لە [[مەککە]] نوێژی دەکرد؛ بەڵام زۆربەی کات، بە جلوبەرگی سەربازییەوە دەبینرا. دوای ڕووخانی ڕژێمەکەی لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٣، کە بە ڕووخاندنی پەیکەرەکەی لە [[گۆڕەپانی فیردەوس]] لە [[بەغدا]] ھێما کرا، ھەموو پەیکەرەکانی سەددام تێکدران و سەرجەم دیاردەکانی دیکەی پەرستنی کەسایەتییەکەی سڕانەوە. === پاکتاوکردن و لەسێدارەدان === سەددام بە بەکارھێنانی تیرۆر دژی ھاووڵاتیانی خۆی ناسرابوو. گۆڤاری «ئیکۆنۆمیست» سەددامی وەک «یەکێک لە دوا دیکتاتۆرە گەورەکانی سەدەی بیستەم» وەسف کردووە و نووسیویەتی «لە ڕووی خۆپەرستی، دڵڕەقی، و ئارەزووی نەخۆشانەی بۆ دەسەڵات، ھیچی لەوانی دیکە کەمتر نەبوو.» ڕژێمی سەددام بووە ھۆی کوژرانی لانیکەم ٢٥٠٬٠٠٠ عێراقی و تاوانی جەنگی لە ئێران، کوێت و [[سعوودیە]] ئەنجامدا. ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ ([[ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤ|ھیومان ڕایتس وۆچ]]) و [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی|لێبووردنی نێونەتەوەیی]] (ئەمنستی ئینتەرناشناڵ) بەردەوام ڕاپۆرتیان لەسەر زیندانیکردنی بەرفراوان و ئەشکەنجەدان بڵاودەکردەوە. سەددام ھەروەھا سامانی نەوتی عێراقی بۆ دروستکردنی تۆڕێکی بەرژەوەندیخوازی بەکاردەھێنا تا پشتیوانیی لایەنگرانی ڕژێمەکەی مسۆگەر بکات. ھەڵمەتی [[ئەنفال]] لە ساڵی ١٩٨٨ لە ناوچەکانی [[باشووری کوردستان]] وەک وەڵامێک بۆ شۆڕشی کوردەکان ئەنجامدرا. ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ مەزەندەی دەکات کە لە نێوان ٥٠ ھەزار بۆ ١٨٢ ھەزار کەس لەو ھەڵمەتەدا کوژراون.لەگەڵ بەکارهێنانی چەکی کیمیایی لە هەڵەبجە و چەند ناوچەیەکی دیکەی [[باشووری کوردستان]] وەک بالیسان و شێخ وەسانان کە بووە هۆی کوژرانی زیاتر لە پێنج هەزار کەس.دوای شەڕی کەنداو، [[شیعە]]کان لە باشووری عێراق ڕاپەڕین و بەرپرسانی بەعسیان لە کاتی [[ڕاپەڕین]]ەکانی ساڵی ١٩٩١دا لەسێدارە دا. سەددام بە شێوەیەکی دڕندانە وەڵامی دایەوە و دوژمنان و گومانلێکراوانی سیاسیی کوشت، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ١٥٠ ھەزار شیعەی عێراقی. === عەلمانییەت و تائیفییەت === لەژێر دەسەڵاتی سەددامدا، ململانێی [[سوننە]] و [[شیعە]] زیاتر جیاوازییەکی نەتەوەیی بوو نەک ئایینی. زاراوەی «عەجەم» (ناعەرەب) بۆ لەکەدارکردنی چالاکوانان و نەیارانی سیاسیی شیعە، بەتایبەتی ئێرانییەکان، بەکاردەھێنرا. ھەرچەندە سەددام لە سەرەتادا بانگەشەی بۆ عەلمانییەت و ناتائیفییەت دەکرد، بەڵام سەردەمی دەسەڵاتەکەی توندوتیژیی تائیفیی بەخۆیەوە بینی. عێراق لەلایەن نوخبەیەکی عەرەبی سوننەوە بەڕێوە دەبرا، ھەرچەندە ڕێگە بە شیعە و [[کوردەکان]] دەدرا بەشداری لە بنیاتنانی وڵاتدا بکەن، بە مەرجێک ھیچ کێشەیەک دروست نەکەن. سەددام بۆنە ئایینییە گشتییەکانی شیعەکانی وەک تەتبیر، [[عاشوورا]] و ماتەمینیی موحەڕەمی قەدەغە و سەرکوت کرد. گرژییە تائیفییەکان لە کاتی [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] لە ساڵی ١٩٧٩ و شەڕی دواتری ئێران-عێراقدا زیاتر دەرکەوتن. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، ڕێبەری نوێی ئیسلامیی شیعەی ئێران، ھەڵمەتێکی پڕوپاگەندەیی دەستپێکرد و داوای لە شیعەکانی عێراق کرد بیروباوەڕەکەی قبووڵ بکەن و دژی ڕژێمی بەعسی سوننە-باڵادەستی سەددام ڕاپەڕن. سەرەڕای ترسەکانی سەددام، ھەوڵەکانی ئێران بۆ «ھەناردەکردنی شۆڕش» تا ڕادەیەکی زۆر لە کۆکردنەوەی پشتیوانیی شیعەکانی عێراق و وڵاتانی کەنداو سەرکەوتوو نەبوو. زۆربەی شیعەکانی عێراق کە زۆرینەی ھێزە چەکدارەکانیان پێکدەھێنا، لە کاتی شەڕی ئێران-عێراقدا وڵاتەکەی خۆیان ھەڵبژارد، نەک ھاوئایینە ئێرانییەکانیان. بۆ پووچەڵکردنەوەی ھەڕەشەی ئۆپۆزسیۆنی شیعە لەکاتی شەڕدا، سەددام ھەندێک ھەنگاوی بۆ باشترکردنی دۆخی کۆمەڵگەی شیعە نا. ژمارەیەکی زۆری شیعەی بانگھێشت کرد تا بچنە ناو حیزبی بەعسەوە، کە ئەمە گۆڕانکارییەک بوو لە سیاسەتی پێشووی دوورخستنەوەیان. شیعەکان بوونە زۆرینە لە دەستەی بەڕێوەبەریی حیزب و ٤٠٪ی ئەندامانی پەرلەمانی عێراقیان پێکدەھێنا. دوای [[شەڕی کەنداو]]، شیعەکان بەشدارییان لە ڕاپەڕینێکی بە زۆری تائیفیدا کرد دژی ڕژێمی سەددام. ڕاپەڕیوە شیعەکان وێنەی سەرکردە ئایینییەکانی شیعە وەک خومەینی و ھێما ئایینییەکانی دیکەیان بەرز کردبووەوە. ڕاپەڕینەکان لەلایەن ڕژێمەوە بە بەکارھێنانی ھێز و لەسێدارەدانی بەکۆمەڵ سەرکوت کران و دەسەڵاتی سوننە توانیی جارێکی دیکە ئارامی بگەڕێنێتەوە. بە درێژاییی ساڵانی نەوەدەکان، سەددام زیاتر پشتی بە بەرپرسانی عەرەبی سوننەی ھۆزەکەی خۆی (ئەلبوو ناسر) دەبەست. لەگەڵ ئەوەشدا، ھەروەک لەناو کۆمەڵگاکانی تردا، شیعەی دڵسۆزیش ھەبوون کە لە حکوومەتەکەیدا خزمەتیان دەکرد، وەک [[سەعدوون حەمادی]] و [[محەممەد سەعید سەحاف.]] == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|زانستی سیاسەت}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سەددام حوسێن]] [[پۆل:ئایدۆلۆژیاکانی دەوڵەت]] [[پۆل:ئیسلامی سیاسی]] 5tub2hjuq2k6m0cb183qzdcaor20p30 3 291659 1572150 1557916 2026-04-04T16:30:03Z Tessla 41338 1572150 wikitext text/x-wiki <gallery> </gallery> [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١٠، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ==سڕینەوەی خێرا بۆ [[بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]]== سڵاو. سپاس بۆ بەشداریتان لە ویکیپیدیای کوردیدا. تاگی سڕینەوەم لە وتاری [[بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] و بە زوویی مەجبوورین بیسڕینەوە، چون باسی ڕێکخراوێک دەکات کە تازە دروست بوو، دیار نیە گرنگییەکەی لە چیدایە و سەرچاوەیەکی سەربەخۆ زانیارییەکانی وتارەکە پشتڕاست ناکەنەوە. تکایە سەرەتا [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە]] بخوێننەوە. جا [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون]] بخوێننەوە. ئەگەر پرسیارێکتان بوو بفەرموون. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٧، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:بزووتنەوەی ئایندەی کوردسیان باک]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:بزووتنەوەی ئایندەی کوردسیان باک]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>نەبوونی سەرچاوە</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:بزووتنەوەی ئایندەی کوردسیان باک|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%A8%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C+%D8%A6%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C+%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86+%D8%A8%D8%A7%DA%A9|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٠، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) lti6xbnehtdpga85f0czc1f0p224cko 1572315 1572150 2026-04-04T20:12:51Z Pirehelokan 5097 تکایە خۆتان لە خراپکاری بپارێزن 1572315 wikitext text/x-wiki <gallery> </gallery> [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١٠، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ==سڕینەوەی خێرا بۆ [[بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]]== سڵاو. سپاس بۆ بەشداریتان لە ویکیپیدیای کوردیدا. تاگی سڕینەوەم لە وتاری [[بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] و بە زوویی مەجبوورین بیسڕینەوە، چون باسی ڕێکخراوێک دەکات کە تازە دروست بوو، دیار نیە گرنگییەکەی لە چیدایە و سەرچاوەیەکی سەربەخۆ زانیارییەکانی وتارەکە پشتڕاست ناکەنەوە. تکایە سەرەتا [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە]] بخوێننەوە. جا [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون]] بخوێننەوە. ئەگەر پرسیارێکتان بوو بفەرموون. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٧، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:بزووتنەوەی ئایندەی کوردسیان باک]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:بزووتنەوەی ئایندەی کوردسیان باک]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>نەبوونی سەرچاوە</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:بزووتنەوەی ئایندەی کوردسیان باک|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%A8%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C+%D8%A6%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C+%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86+%D8%A8%D8%A7%DA%A9|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٠، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ==دووبارە نووسینەوەی پەڕەی سڕاوە== سڵاو و ڕێز، پێشتر پەڕەی [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:Undelete&target=%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%8E%DA%98%3A%D8%A8%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C_%D8%A6%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7%DA%A9 باک] سڕاوەتەوە. تکایە دروستی مەکەنەوە. دروستکردنەوەی ئەو پەڕانەی پێشتر سڕاونەتەوە دژی سیاسەتی ویکیپیدیایە و بەردەوامی لەسەری نیشانەی خراپکارییە کە دەبێ بە هۆی داخستنی هەژمارەکەتان. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:١٢، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) m9b6pwspklgqcfr02fl19pvvsowtz9z 1572377 1572315 2026-04-04T20:30:16Z Pirehelokan 5097 خراپکاریی بەردەوام 1572377 wikitext text/x-wiki <gallery> </gallery> [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١٠، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ==سڕینەوەی خێرا بۆ [[بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]]== سڵاو. سپاس بۆ بەشداریتان لە ویکیپیدیای کوردیدا. تاگی سڕینەوەم لە وتاری [[بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] و بە زوویی مەجبوورین بیسڕینەوە، چون باسی ڕێکخراوێک دەکات کە تازە دروست بوو، دیار نیە گرنگییەکەی لە چیدایە و سەرچاوەیەکی سەربەخۆ زانیارییەکانی وتارەکە پشتڕاست ناکەنەوە. تکایە سەرەتا [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە]] بخوێننەوە. جا [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون]] بخوێننەوە. ئەگەر پرسیارێکتان بوو بفەرموون. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٧، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:بزووتنەوەی ئایندەی کوردسیان باک]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:بزووتنەوەی ئایندەی کوردسیان باک]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>نەبوونی سەرچاوە</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:بزووتنەوەی ئایندەی کوردسیان باک|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%A8%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C+%D8%A6%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C+%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86+%D8%A8%D8%A7%DA%A9|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٠، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ==دووبارە نووسینەوەی پەڕەی سڕاوە== سڵاو و ڕێز، پێشتر پەڕەی [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:Undelete&target=%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%8E%DA%98%3A%D8%A8%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C_%D8%A6%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7%DA%A9 باک] سڕاوەتەوە. تکایە دروستی مەکەنەوە. دروستکردنەوەی ئەو پەڕانەی پێشتر سڕاونەتەوە دژی سیاسەتی ویکیپیدیایە و بەردەوامی لەسەری نیشانەی خراپکارییە کە دەبێ بە هۆی داخستنی هەژمارەکەتان. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:١٢، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ==خراپکاری== بەداخەوە خراپکاریی بەردەوامتان کردووە لە ویکیپیدیا (وەک ئەمانە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%95%DB%8E%DA%A9%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86&diff=1572363&oldid=prev&unhide=1] یان [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%DB%86%D9%84:%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C&diff=1572371&oldid=prev&unhide=1] و چەند نموونەی تر) کە مەجبوور بووم گشتی بگەڕێنمەوە، ئەگەر دووپات ببێتەوە بۆ هەمیشە هەژمارەکەتان دادەخرێت. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٣٠، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) pztydmuv9zq1dgfvy13559dig1v9za0 0 291752 1572389 1557596 2026-04-04T22:10:15Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1572389 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''ئەرشەد محەممەد ئەحمەد زێباری''' لەدایکبووی [[١٩٤٢]]، [[ئاکرێ]] – ١٦ی ئابی [[٢٠٢١]])، وەزیر و فەرماندەیەکی سەربازی و [[سیاسەتوان]] بووە لە [[عێراق]]. == ژیان و خوێندن == ئەرشەد ئەحمەد لە یەکێک لە گوندەکانی [[ئاکرێ]] لە [[پارێزگای نەینەوا]]ی لە پێشوودا لەدایکبووە. لە یەکەم کۆلێژی سەربازی عێراق خوێندوویەتی و پێش ئەوەی ببێتە وەزیری دەوڵەت بۆ [[سەرھەنگ|پلەی]] عەقید ڕووکن لە [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای پێشووی عێراقدا]] بەرزبووەتەوە. == خوێندنی سەربازی == * لە [[١٩٦٤]] کۆلێژی سەربازی عێراقی تەواو کردووە. * دەرچووی کۆلێژی ئەرکای عێراق، [[١٩٧٤]]. == پێگەی سەربازی و سیاسی == چەندین پۆستی سەربازی ھەبووە، لەوانە: * فەرماندەی ھێزەکانی کۆماندۆی فیرقەی ٤ لە ساڵانی شەست و حەفتاکان، لە سەردەمی فەریق [[خەلیل دەباغ|خەلیل جاسم دەباغ]]، فەریق [[سەعید حەمۆ]]، عەبدولڕەزاق سەید مەحموود، و کەسایەتییە دیارەکانی تری سوپای عێراق لە [[شۆڕشی ئەیلوول]] و لە [[دووەمین شەڕی کورد و عێراق]] لە ١٩٧٤–١٩٧٥. * جێگری ئامر لیوای پیادە. * ھاوپەیمانی سەربازی بۆ ماوەی دوو ساڵ لە [[یووگۆسلاڤیا]]. * پارێزگاری سلێمانی بۆ ماوەی سێ ساڵ (١٩٧٧–١٩٨٠). * وەزیری دەوڵەت (١٩٨٠–٢٠٠٣). * لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ خۆی بۆ کاری سیاسی تەرخان کردووە و [[پارتی ئازادی و دادپەروەری عێراق]]ی دامەزراندووە. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:خەڵکی مووسڵ]] lv6icc56jkuozes59u5e67msds4ib3s 2 291771 1572378 1570006 2026-04-04T20:30:57Z بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک 73358 /* سەرچاوەکان */ 1572378 wikitext text/x-wiki === '''[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20250625194313642828&lng=1 بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]''' === '''جنبش آیندە کردستان'''{{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو|ناو=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان (باک) (K.F.M)|ناوی_خۆماڵی=|زمان١=کوردی ناوەڕاست|ناوی_زمان١=بزوتنەوەی ئایندەی کوردستان|زمان٢=فارسی|ناوی_زمان٢=جنبش ‌آیندە کردستان|زمان٣=عەرەبی|ناوی_زمان٣=تیار مستقبل کردستان|زمان٤=ئینگلیزی|ناوی_زمان٤=Kurdistan Future Movement|لۆگۆ=[[File:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان.jpg|thumb|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]]|ڕەنگکۆد=|سەرکردە=|سەرۆک=|سەرۆک_ئەنجومەن=|سکرتێری_گشتی=|سکرتێری_یەکەم=|لجە=|سکرتارییەت=|وتەبێژ=|دامەزرێنەر=|ناونیشانی_سەرکردە١=سەرپەرشتیاری گشتی|ناوی_سەرکردە١=[[ڕەند مەریوانی]]{{ھن}}|ناونیشانی_سەرکردە٢=[[ناوەندی بڕیار]]{{ھن}}|ناوی_سەرکردە٢={{ھن}}[[ئاهورا هەورامی / دیار پەروانە /سارا عەزیزی / نەسرین گەردی /شێرکۆ پاڵانی /شێخ عەلی]]|ناونیشانی_سەرکردە٣=|ناوی_سەرکردە٣=|ناونیشانی_سەرکردە٤=|ناوی_سەرکردە٤=|ناونیشانی_سەرکردە٥=|ناوی_سەرکردە٥=|دروشم=[[هەموو چینو توێژەکان ]] (کوردستان) [[ناوەندی شارەکان ]][[جووتیار ]] [[کرێکار]] [[پیشەوەر ]][[ئەندازیار ]][[ماموستا ]][[خوێندکار ]][[داردوەر ]][[ پارێزەر ]]|دامەزراندن=دامەزراندن 25/1/2020 ڕاگەیاندن 25-05-2025|جیابوونەوە=|جیابووەتەوە_لە=|پێشینە=|یەکگرتن=|پاشینە=|شوێنگە=[[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]]|ڕۆژنامە=''ڕوانگەی ئازاد ''{{ھن}}|باڵی_خوێندکار=|باڵی_گەنج=|ناوی_باڵی١=ستراتیژ|باڵی١=ئاسایشی نەتەوەی و نیشتمانی|ناوی_باڵی٢=چینەکانی کۆمەڵگە|باڵی٢={{ھن}}[[یەکسانی و دادپەروەری کۆمەڵایەتی ]]|ناوی_باڵی٣=یەکەی بەرگری نیشتمانی ئایندە|باڵی٣=[[ناوەندی بەرگری و پاراستنی کوردستان]] {{ھن}}[[فەرماندەیی پاراستنی نیشتمانی ]] (بەرگریکار)|ساڵی_ئەندامێتی=|ئەندامێتی=|ئایدۆلۆژیا={{ھن}}[[مافی چارەنووس]]{{ھن}}[[فیدڕاڵیزمی دیمو کراتیک]]{{ھن}}[[ئاسایشی نەتەوەیی]]{{ھن}}[[سەنترالیزمی دیموکراتیک]]{{ھن}}[[هاوبەشی نیشتمانی ]]{{ھن}}{{ھن}}{{ھن}}{{ھن}}{{ھن}}|شوێنی_سیاسی=[[چەپی نەتەوەیی]]|ئایین=|نیشتمانی=[[کوردستانی ئازاد ]] {{ھن}} [[گەلێکی پێشکەوتوو شارستانی]] (ئایندە)|نێودەوڵەتی=|ئەورووپی=|پەرلەمانی_ئەورووپی=|ناونیشانی_ئینتیما١=تەلەڤیزیۆن ئایندە میدیا|ئینتیما١=[[ئایندە میدیا]]|ناونیشانی_ئینتیما٢=ماڵپەڕی ناوەندی هەواڵhttps://ainde.org|ئینتیما٢=[https://ainde.net/ناوەندی هەواڵی ئایندە ]|ڕەنگەکان={{color box|#fdbd12}} [[زەرد]] {{color box|#ed2224}} [[سوور]] {{color box|#2d8c43}} [[سەوز]]|ناوی_کورسییەکان١=|کورسییەکان١=|ناوی_کورسییەکان٢=|کورسییەکان٢=|ناوی_کورسییەکان٣=|کورسییەکان٣=|ناوی_کورسییەکان٤=|کورسییەکان٤=|سونبوول=|ئاڵا=Ainde-kurdistan-flag.gif|ماڵپەر=https://ainde.net/kurdi/index.php https://ainde.org/kurdi/index.php|وڵات=ڕۆژهەڵاتی کوردستان|وڵات٢=|بەرپێنووس=}} Kurdistan Future Movement<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان، بزووتنەوەیەکە له ڕۆژهەلاتی کوردستان |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org|ڕێکەوت=|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=کوردپیدیا}}</ref> تيار مستقبل کردستانى '''بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان یان بە کورتی ( باک  ) بە ڕێنووسی لاتینی و ئینگلیزی دەبێت بە: k.f.m ، Kurdistan Future Movement )<ref />'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان، بزووتنەوەیەکە له ڕۆژهەلاتی کوردستان |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |وێبگە=kurdipedia.org}}</ref> بزووتنەوەیەکی سیاسی چەپگەری نەتەوەییە و شوێنی چالاکی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە ، ئەم بزووتنەوەیە خاوەنی چەکدارە بەناوی ( هێزی پاراستنی نیشتمان و هێزێکی تایبەت بە ناوی ، فەرماندەیی پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی و نیشتمانی ) و بارەگای فەرماندەییەکەی لە باشووری کوردستانە و ئامانج لەم هێزە چەکدارە پاراستنی بەرژەوەندیە نیشتمانی و نەتەوەییەکانە تا ئەوکاتەی سوپای نیشتمانی لە حکومەتی خۆبەڕێوەبەریدا دروست دەبێت . بزوتنەوەی ئایندەی کوردستان (K.F.M) ناوی بە کوردی سۆرانی بزوتنەوەی ئایندەی کوردستان ناوی بە ئینگلیزی Kurdistan Futuer Movement ناوی بە فارسی جنبش ‌آیندە کردستان ناوی بە عەرەبی تیار مستقبل کردستان سەرپەرشتیاری گشتی: ڕەند مەریوانی ناوەندی سەرپەرشتیار: ئاهورا هەورامی دیار پەروانە سارا عەزیزی شێخ عەلی گەیلان کوردی ئەمیر تایشەیی سۆما ڕۆژهەڵاتی دەریا سەقزی بەیان ئیلامی بیرۆکەی دامەزراندن ساڵی 2000 دەست بەکار بوون 20-01-2020 ڕاگەیاندن 25-05-2025 شوێنی سەرەکی ئەوروپا کوردستانی گەورە ڕوژنامە ڕوانگەی ئازاد بیرۆکە ستراتیژی ئاسایشی نەتەوەی و نیشتمانی باری کۆمەڵایەتی یەکسانی ودادپەروەری کۆمەڵایەتی هێزی چەکدار هێزی پاراستنی نیشتمان هێزی تایبەت فەرماندەیی پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی و نیشتمانی ئایدۆلۆژیا مافی چارەی خۆنوسین فیدڕالیزمی دیموکراتی سەنترالیزمی دیموکراتی شوێنی سیاسی چەپی نەتەوەیی ئینتیمای نیشتمانی کوردستانی ئازاد ، گەلێکی پێشکەوتوو شارستانی ڕەنگ مۆر، وەنەوشەیی (داهێنان، ئیرادە، بەختەوەری، ژیری) ئاڕم بازنەیەکی نیمچە کراوە و چوار لقی گەڵای سەوز و خۆرێکی درەوشاوە دروشم مافی چارەی خۆنوسین ، فیدڕلیزمی دیموکراتی ڕێکخستن دەنگی چینەکانی کۆمەڵگە ئاڵای کوردستان ئاڵای ڕەسەنی دەوڵەتی ماد ( زەرد، سوور، سەوز ) پێکهاتەی سیاسی بزوتنەوەی ئایندە ڕێکخراوێکی شارستانی سەردەمیانەیە و پشت بە دەنگ و ڕەنگی سەرجەم چینەکانی کۆمەڵگەی کوردستان دەبەستێ باوەڕی تەواوی بە مافی چارەی خۆنوسین هەیەو کار بۆ بە فیدڕالیزمی دیموکراتی دەوڵەتی ئێران دەکات بۆ لادانی ستەمی نەتەوایاتی و سیستەمی یوتۆپیای ئایینی ، ستراتیژی بزووتنەوەی ئایندە پێک دێت لە کۆنفیدڕالیزم ، پێکەوە ژیانی ئارەزوو مەندانە یان جیبوونەوەی ئارەزوومەندانە و بونیاد نانی سۆسیالیزم لە کۆمەڵگەی کوردستاندا . پەیوەندیەکان بزوتنەوەی ئایندە لەهەوڵی بەردەوامدایە بۆ دروستکردنی پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ جیهانی دەرەوە و ئەو دەوڵەت و گەلانەی کە هاوسۆزیان بۆدۆزی ڕەوای گەلەکەمان هەیە لەم سۆنگەیەشەوە ئەجێندای کاری سیاسی لەسەر پەیوەندی دیپلۆماسی چڕکردوەتەوە. هاوکات لەگەڵ بەستنی پەیوەندیدایە لەگەڵ تەواوی ئەو هێزولایەنانەی کە دۆستایەتی و کاری هاوبەش پەسەند دەکەن . چالاکی ‎ڕەنگی بۆچی؟ ‎'''[[هێماسازی وەنەوشەیی]]''' ‎‎ڤایۆلێت ڕەنگی مامناوەندییە، بە ڕێژەیەکی یەکسان لە سوور و شین بەرهەم دێت. ئەم ڕەنگە هێمای ڕوونی و تێگەیشتن و کرداری عەقڵانی و هاوسەنگی نێوان زەوی و ئاسمان و هەست و ڕۆح و سۆز و زیرەکی و خۆشەویستی و حیکمەتە. ڤایۆلێت بە پێچەوانەی سەوزەوە لە ئاسۆی بایۆسفێردا دەرکەوتووە. ‎هێما سازی وەنەوەشەیی ‎زیاتر لەسەدەیەکە خەبات دەکەین خەباتی خوێناوی و ئاشتیخوازانەو مەدەنیانە ، ، تابگەینە ئامانجێک کە ئەو مێژوودوورە بۆی تێکۆشاوین ، هەمو ئەم بزوتنەوەو حزب و پارت و ڕێکخراوانە ، هیچیان بەدەست نەهێناوە ، هەمو ڕێگاو ڕەنگە کانمان تاقی کردەوە هەمو بۆچون و هزرو دۆخێکمان هەڵسەنگاند ، بەڵام هەرگیز بیرمان لەوە نەکردبووە وە چۆن تاکتیکی سەرکەوتن و سراتیژی بە ئامانج گەیشتنمان بگۆڕین، بۆیە ئێمە جودا لەوان بڕیارماندا لە دژی ئەو دامەزراوە سیاسییە گەندەڵانە لەدژی ئەو ڕژێمە بێباکە سەرکوت گەرە ، ڕاپەڕین ببکەین کە زیاتر لە سەدەیەکە لەبەرانبەریدا شکست دێنین. سەرەتا بە کۆبوونەوەی چڕوپڕ و داڕشتنی دەستورێکی هەمەلایەنەو مۆدێرن دەستمان پێکرد. دوای ئەوەی کۆبوونەوەکان بەردەوام بوون، ژمارەی بەشداربووان لە زیادبوندایەو پلانەکەمان سات بۆسات چڕتر دەبێت ، ڕەنگی وەنەوشەیمان بۆ پلان و کاری سیاسی داهاتومان هەڵبژارد. دەستپێشخەرییەکی ناتەقلیدیی بۆ دروستکردنی پلاتفۆرمێکی مۆدێرن بۆ کردەوەی سیاسی ڕێکخراو لە چوارچێوەی پێکهاتەیەکی مۆدێرن و سیستەمێکی پیشەیی، کە دەیخەینە بەردەستی هاوڵاتیان. پلاتفۆرمێکی سیاسی کە لە ساڵی دوو هەزارو بیستەوە خەونمان پێیەوە دەبینی، ئێستا ئەم خەونە بووەتە واقیع. خەونی هەموو هاووڵاتییەکی ئازادی کوردستانیەکە ئاواتەخوازە هاوکێشەکە بگۆڕێت و سیستەمی سیاسی و سیستەمی سەرکوتگەری کە لە دامەزراوە فەرمییەکانی دەوڵەتدا هێلانەی کردووە، تێکبدات. کۆبونەوەی چڕمان دەست پێکردووە ڕەوشێکی میدیایی جیاوازمان هەڵبژاردووە دوای ماوەیەکی کورت پەیوەندی نێوان تاکەکان تا ئەوپەڕی خۆی قووڵتر دەکەینەوە. سەرەتا هەستمان بە دڵنیایی نەدەکرد. نیگەرانییەکان زۆر بوون، بەڵام دوای چەندین کۆبوونەوەی چڕ و پڕ ئەو دڵەڕاوکەو نیگەرانیانەمان ڕەواندەوە. ئایا دەشێ بزوتنەوەیەکی سیاسی بێ ئەجێندای سیاسی یان پشتیوانی دەرەکی هەبێت، وەک ئەوەی لە هەموو بەشەکانی جیهاندا بە نەریتی و تەقلیدی ناسراوە. ئێمە هەموو جۆرە ملکەچیەک ڕەت دەکەینەوەبۆ ڕەنگی وەنەوشەییمان هەڵبژارد وبڕیارمدا وەنەوشەیی بین و بە هەموو توانامانەوە دەست بە کاری نوێی سیاسی بکەین ، نموونەیەکی پێشەنگانە بۆ پارتە سیاسییەکانی کوردستان و ناوچەکە دابنێین و هەموو جیهان شایەتحاڵی دەستپێکردنی ناوازە بن، کە لە ناوچەی خۆر هەڵات دا بێ وێنەیە. دەستپێکردنی بزوتنەوەیەکی سیاسی ناتەقلیدی و تایفەگەری کە نوێنەرایەتی خواستەکانی هەموو چین و توێژیکی کوردستان بکات. لە ئایندەدا سەرۆک نییە، ئایندە قوتابخانەی سیاسەت و ڕێزگرتنە لە سیستەمی حزبی و پێکهاتە دامەزراوەکان، قوتابخانەی چۆنیەتی جێبەجێکردنی دیموکراسی بەشدارانە و چۆنیەتی وەرگرتنی چەمکی سەرکردایەتی بەکۆمەڵە ‎بڕیارماندا وەنەوشەیی بین بۆ ئەوەی لە ڕاستەوە بۆ چەپ وانەی شەفافیەت و ئەخلاق و پراکتیکی کاری سیاسی ڕێکخراو و پیشەیی بە حیزبە تەقلیدییەکان بڵێین. ‎هەندێک دەپرسن، بۆچی وەنەوشەیی؟ وەنەوشەیی تێکەڵەیەک لە ڕەنگی سوور و شین و سپییە، ئەم ڕەنگە ئارام و ڕەسەنە بەرهەم دەهێنێت. زانایان دەڵێن وەنەوشەیی ڕەنگی نایابی و متمانە بەخۆبوون و داهێنانە. ئەو کەسانەی ئەم ڕەنگەیان هەیە حەز دەکەن جیاواز و داهێنەر و جودا بن. خەونی ئێمە لە لە بزوتنەوەی ئایندەدا ئەوەیە کە زۆرترین ڕەنگی کوردستانی کۆبکەینەوە لە ناوچە و ئاراستەی جۆراوجۆرەوە بە تەنیا لە ژێر ئاڵای کوردستاندا. هەروەها پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە وەنەوشەیی تاکە ڕەنگێکە کە لە کوردستاندا ماوەتەوە کە هێمای حزب و مەزهەب و ئایینێکی دیاریکراو نییە! ‎بڕیارماندا چالاکی وەنەوشەیی بین، چونکە دیدێکی ڕوون و پلاندانانی ستراتیژی و دیزاینێکی سیاسەتی ڕێکخراو و پیشەییمان هەیە. ئێمە نوێترین تەکنەلۆژیای جیهانی لەگەڵ شێوازەکانی حوکمڕانی دروست و مۆدێرن دەگرینەبەر. ‎[https://rudaw24.net/articles.php?id=2636 '''بڕیارماندا وەنەوشەیی بین'''] چونکە هیچ کات ڕێکخراوێکی کۆمەڵگەی مەدەنی سەربەخۆم نەبینیوە کە ڕێکخراوێکی وەها وردبینی هەبێت کە ڕکابەری گرنگترین دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان بکات کە پێگەی جیهانییان بەدەستهێناوە. ‎ئایندەی وەنەوشەیی دەبێتە هۆی ئەوەی زۆرینەی بێدەنگ شۆڕشێکی هەمەلایەنە لە دژی دۆخی ئێستا بە هەموو کاریگەری و پیشەگەرییەوە بەدەستبهێنێت. ئایندە بۆ تێکشکاندنی بەربەستە کۆمەڵایەتی و دەروونییەکان و ڕزگارکردنی هاووڵاتییان لە ژێردەستەیی و کۆیلایەتی داڕێژراوە. نوێنەرایەتی کەرامەت و شانازی و مرۆڤایەتی مرۆڤ دەکات. ‎ئایندە بزوتنەوەیەکی پراگماتیک و ناوەندگەرایە لە ڕوانگەی ئابووری و کۆمەڵایەتییەوە. دەنگی بێدەنگەکانە. ئەم ڕێبازە ڕێگەمان پێدەدات سیاسەتی واقیعی دابڕێژین کە نیگەرانییەکانی هاوڵاتیان لە سەرانسەری سپێکتری کوردستاندا چارەسەر بکات. ‎ئایندە ڕێگە بە نەوەکانی داهاتوو دەدات پلاتفۆرمێکی سیاسی بە پێکهاتەیەکی سەقامگیرەوە بە میرات بگرن کە بە تێپەڕبوونی کات پەرەدەسەنێت و ڕێگری لە هەموو جۆرە لادان و دابەزینێک دەکات کە حزبە دەسەڵاتدارەکان پێی گەیشتوون بەم زووانە حکومەتێکی سێبەر و شارەوانی سێبەرەکان دەستپێدەکات کە لە تاکەکان پێکهاتووە کە بەهۆی لێهاتوویی و پسپۆڕی و شارەزایی پێویستیانەوە ناسراون. هەروەها دەستەیەکی ئەمینداری دادەمەزرێنن، چونکە ئێمە نەک تەنها پشت بە هێزی گەنجان دەبەستین، بەڵکو پشت بە حیکمەتی گەورەکانیش دەبەستین. ‎لە بزوتنەوەی ئایندەدا سەرۆکێک نییە. بزوتنەوەی ئایندە قوتابخانەی سیاسەت و ڕێزگرتنە لە سیستەمی حزبی و پێکهاتەیی دامەزراو. قوتابخانەیەکە لە چۆنیەتی جێبەجێکردنی دیموکراسی بەشداریکردن و چۆنیەتی وەرگرتنی چەمکی سەرکردایەتی بەکۆمەڵ.ئێمە کاردەکەین بۆ سەرکەوتن لە سەرانسەری ئێران و کوردستان، کە بە قووڵی و وردبینی و شەفافیەت لە کارەکانماندا جیا دەکرێنەوە. ‎سەردەکەوین چونکە ئەندامەکانی لە بنەڕەتدا بەرجەستە بوون لە قووڵایی کولتوور و فراوانی ئەزموون و ئامادەیی خۆیان بۆ وەرگرتنی شتەکان بە شتێکی ئاسایی. هەریەکەیان لە پێگەی خۆیانەوە لەگەڵ ئەوی دیکەدا کاردەکەن بۆ دروستکردنی نەوەیەکی بەهێز کە شانازی بە پەیوەندییە نەتەوەییەکەیانەوە بکەن، بە شێوەیەکی ئەرێنی گوێبگرن. ئامانجمان ڕزگارکردنی ئەم وڵاتە یە لە قوڕگی نەرێنی و دواکەوتوویی و کۆنەپەرستی و نەزانی کە تێیدا نوقم بووە. ‎ ئایندە پراگماتیک و ناوەندگەرایە لە تێڕوانینی ئابووری و کۆمەڵایەتی خۆیدا. دەنگی بێدەنگەکانە. ئەم ڕێبازە ڕێگەمان پێدەدات سیاسەتی واقیعی دابڕێژین کە نیگەرانییەکانی هاوڵاتیان لە سەرانسەری سپێکتری کوردستاندا ، چارەسەر بکات. خۆمان لە هەموو جۆرە ڕیزبەندییەکی چینایەتی، سیاسی، یان تائیفی بەدوور دەگرین. ئەمانە سەرقاڵمان ناکەن لە ئامانجە خوازراوەکانمان و دەستمان بۆ بازرگانان و دەسەڵاتی ئابووری درێژ دەکەینەوە بۆ ئەوەی بچینە پاڵ ئەو ڕێنێسانسە مێژووییەی کە بڕیارمان داوە بەدەستی بهێنین، گرنگ نییە تێچووی چی بێت. لە نێو بزوتنەوەی ئایندەدا ئێمە جەناب و بەرز و شێخ و بەیسمان نییە... تەنها دڵخۆشی هاوڵاتیمان هەیە. دوای هەموو ئەو شتانەی باسم کرد، ئایا شەرەف نییە بۆ ئێمە کە وەنەوشەیی بین ؟ مافی کۆمەڵایەتی هەموو چین و توێژەکان ( هەردوو ڕەگەز ) مافی یەکسان و دادپەروەرانەیان هەیە بەبێ جیاکاری و کوردستان موڵکی هەموانەو هیچ هاووڵاتیەک بە هەر هۆیەک یان بیانویەک نابێت ناچار بکرێت بە کۆچکردن یان هەڵهاتن .سەروەت و سامانی کوردستان مافی هەموانە و دەبێت هەموو تاکێکی کۆمەڵگەی کوردی لێی بەهرەمەند بيت. مافی ژنان: مافی ئازادی بەشداری سیاسی . ئازادی ڕادەربڕین یەکسان لە بەردەم یاسا پەروەردەو زانست کاروداهات تەندروستی پاراستن لە تندووتیژی . <nowiki>===</nowiki> '''^{سەرچاوەکان:}''' <ref دەستووری کارپێکراوی ناوخۆی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان <nowiki>https://ainde.net/kurdi/articles.php?id=310</nowiki> <nowiki>https://ainde.org/kurdi/pages.php?id=1</nowiki> <nowiki>https://ainde.net/kurdi/articles.php?id=407</nowiki> == سەرچاوەکان == <references responsive=""></references> [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) __NOTOC__ 3tx83p678jasnxwulhcdkyzo6d5duq9 1572379 1572378 2026-04-04T20:32:11Z بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک 73358 1572379 wikitext text/x-wiki === '''[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20250625194313642828&lng=1 بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]''' === '''جنبش آیندە کردستان'''{{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو|ناو=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان (باک) (K.F.M)|ناوی_خۆماڵی=|زمان١=کوردی ناوەڕاست|ناوی_زمان١=بزوتنەوەی ئایندەی کوردستان|زمان٢=فارسی|ناوی_زمان٢=جنبش ‌آیندە کردستان|زمان٣=عەرەبی|ناوی_زمان٣=تیار مستقبل کردستان|زمان٤=ئینگلیزی|ناوی_زمان٤=Kurdistan Future Movement|لۆگۆ=[[File:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان.jpg|thumb|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]]|ڕەنگکۆد=|سەرکردە=|سەرۆک=|سەرۆک_ئەنجومەن=|سکرتێری_گشتی=|سکرتێری_یەکەم=|لجە=|سکرتارییەت=|وتەبێژ=|دامەزرێنەر=|ناونیشانی_سەرکردە١=سەرپەرشتیاری گشتی|ناوی_سەرکردە١=[[ڕەند مەریوانی]]{{ھن}}|ناونیشانی_سەرکردە٢=[[ناوەندی بڕیار]]{{ھن}}|ناوی_سەرکردە٢={{ھن}}[[ئاهورا هەورامی / دیار پەروانە /سارا عەزیزی / نەسرین گەردی /شێرکۆ پاڵانی /شێخ عەلی]]|ناونیشانی_سەرکردە٣=|ناوی_سەرکردە٣=|ناونیشانی_سەرکردە٤=|ناوی_سەرکردە٤=|ناونیشانی_سەرکردە٥=|ناوی_سەرکردە٥=|دروشم=[[هەموو چینو توێژەکان ]] (کوردستان) [[ناوەندی شارەکان ]][[جووتیار ]] [[کرێکار]] [[پیشەوەر ]][[ئەندازیار ]][[ماموستا ]][[خوێندکار ]][[داردوەر ]][[ پارێزەر ]]|دامەزراندن=دامەزراندن 25/1/2020 ڕاگەیاندن 25-05-2025|جیابوونەوە=|جیابووەتەوە_لە=|پێشینە=|یەکگرتن=|پاشینە=|شوێنگە=[[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]]|ڕۆژنامە=''ڕوانگەی ئازاد ''{{ھن}}|باڵی_خوێندکار=|باڵی_گەنج=|ناوی_باڵی١=ستراتیژ|باڵی١=ئاسایشی نەتەوەی و نیشتمانی|ناوی_باڵی٢=چینەکانی کۆمەڵگە|باڵی٢={{ھن}}[[یەکسانی و دادپەروەری کۆمەڵایەتی ]]|ناوی_باڵی٣=یەکەی بەرگری نیشتمانی ئایندە|باڵی٣=[[ناوەندی بەرگری و پاراستنی کوردستان]] {{ھن}}[[فەرماندەیی پاراستنی نیشتمانی ]] (بەرگریکار)|ساڵی_ئەندامێتی=|ئەندامێتی=|ئایدۆلۆژیا={{ھن}}[[مافی چارەنووس]]{{ھن}}[[فیدڕاڵیزمی دیمو کراتیک]]{{ھن}}[[ئاسایشی نەتەوەیی]]{{ھن}}[[سەنترالیزمی دیموکراتیک]]{{ھن}}[[هاوبەشی نیشتمانی ]]{{ھن}}{{ھن}}{{ھن}}{{ھن}}{{ھن}}|شوێنی_سیاسی=[[چەپی نەتەوەیی]]|ئایین=|نیشتمانی=[[کوردستانی ئازاد ]] {{ھن}} [[گەلێکی پێشکەوتوو شارستانی]] (ئایندە)|نێودەوڵەتی=|ئەورووپی=|پەرلەمانی_ئەورووپی=|ناونیشانی_ئینتیما١=تەلەڤیزیۆن ئایندە میدیا|ئینتیما١=[[ئایندە میدیا]]|ناونیشانی_ئینتیما٢=ماڵپەڕی ناوەندی هەواڵhttps://ainde.org|ئینتیما٢=[https://ainde.net/ناوەندی هەواڵی ئایندە ]|ڕەنگەکان={{color box|#fdbd12}} [[زەرد]] {{color box|#ed2224}} [[سوور]] {{color box|#2d8c43}} [[سەوز]]|ناوی_کورسییەکان١=|کورسییەکان١=|ناوی_کورسییەکان٢=|کورسییەکان٢=|ناوی_کورسییەکان٣=|کورسییەکان٣=|ناوی_کورسییەکان٤=|کورسییەکان٤=|سونبوول=|ئاڵا=Ainde-kurdistan-flag.gif|ماڵپەر=https://ainde.net/kurdi/index.php https://ainde.org/kurdi/index.php|وڵات=ڕۆژهەڵاتی کوردستان|وڵات٢=|بەرپێنووس=}} Kurdistan Future Movement<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان، بزووتنەوەیەکە له ڕۆژهەلاتی کوردستان |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org|ڕێکەوت=|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=کوردپیدیا}}</ref> تيار مستقبل کردستانى '''بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان یان بە کورتی ( باک  ) بە ڕێنووسی لاتینی و ئینگلیزی دەبێت بە: k.f.m ، Kurdistan Future Movement )'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان، بزووتنەوەیەکە له ڕۆژهەلاتی کوردستان |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |وێبگە=kurdipedia.org}}</ref> بزووتنەوەیەکی سیاسی چەپگەری نەتەوەییە و شوێنی چالاکی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە ، ئەم بزووتنەوەیە خاوەنی چەکدارە بەناوی ( هێزی پاراستنی نیشتمان و هێزێکی تایبەت بە ناوی ، فەرماندەیی پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی و نیشتمانی ) و بارەگای فەرماندەییەکەی لە باشووری کوردستانە و ئامانج لەم هێزە چەکدارە پاراستنی بەرژەوەندیە نیشتمانی و نەتەوەییەکانە تا ئەوکاتەی سوپای نیشتمانی لە حکومەتی خۆبەڕێوەبەریدا دروست دەبێت . بزوتنەوەی ئایندەی کوردستان (K.F.M) ناوی بە کوردی سۆرانی بزوتنەوەی ئایندەی کوردستان ناوی بە ئینگلیزی Kurdistan Futuer Movement ناوی بە فارسی جنبش ‌آیندە کردستان ناوی بە عەرەبی تیار مستقبل کردستان سەرپەرشتیاری گشتی: ڕەند مەریوانی ناوەندی سەرپەرشتیار: ئاهورا هەورامی دیار پەروانە سارا عەزیزی شێخ عەلی گەیلان کوردی ئەمیر تایشەیی سۆما ڕۆژهەڵاتی دەریا سەقزی بەیان ئیلامی بیرۆکەی دامەزراندن ساڵی 2000 دەست بەکار بوون 20-01-2020 ڕاگەیاندن 25-05-2025 شوێنی سەرەکی ئەوروپا کوردستانی گەورە ڕوژنامە ڕوانگەی ئازاد بیرۆکە ستراتیژی ئاسایشی نەتەوەی و نیشتمانی باری کۆمەڵایەتی یەکسانی ودادپەروەری کۆمەڵایەتی هێزی چەکدار هێزی پاراستنی نیشتمان هێزی تایبەت فەرماندەیی پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی و نیشتمانی ئایدۆلۆژیا مافی چارەی خۆنوسین فیدڕالیزمی دیموکراتی سەنترالیزمی دیموکراتی شوێنی سیاسی چەپی نەتەوەیی ئینتیمای نیشتمانی کوردستانی ئازاد ، گەلێکی پێشکەوتوو شارستانی ڕەنگ مۆر، وەنەوشەیی (داهێنان، ئیرادە، بەختەوەری، ژیری) ئاڕم بازنەیەکی نیمچە کراوە و چوار لقی گەڵای سەوز و خۆرێکی درەوشاوە دروشم مافی چارەی خۆنوسین ، فیدڕلیزمی دیموکراتی ڕێکخستن دەنگی چینەکانی کۆمەڵگە ئاڵای کوردستان ئاڵای ڕەسەنی دەوڵەتی ماد ( زەرد، سوور، سەوز ) پێکهاتەی سیاسی بزوتنەوەی ئایندە ڕێکخراوێکی شارستانی سەردەمیانەیە و پشت بە دەنگ و ڕەنگی سەرجەم چینەکانی کۆمەڵگەی کوردستان دەبەستێ باوەڕی تەواوی بە مافی چارەی خۆنوسین هەیەو کار بۆ بە فیدڕالیزمی دیموکراتی دەوڵەتی ئێران دەکات بۆ لادانی ستەمی نەتەوایاتی و سیستەمی یوتۆپیای ئایینی ، ستراتیژی بزووتنەوەی ئایندە پێک دێت لە کۆنفیدڕالیزم ، پێکەوە ژیانی ئارەزوو مەندانە یان جیبوونەوەی ئارەزوومەندانە و بونیاد نانی سۆسیالیزم لە کۆمەڵگەی کوردستاندا . پەیوەندیەکان بزوتنەوەی ئایندە لەهەوڵی بەردەوامدایە بۆ دروستکردنی پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ جیهانی دەرەوە و ئەو دەوڵەت و گەلانەی کە هاوسۆزیان بۆدۆزی ڕەوای گەلەکەمان هەیە لەم سۆنگەیەشەوە ئەجێندای کاری سیاسی لەسەر پەیوەندی دیپلۆماسی چڕکردوەتەوە. هاوکات لەگەڵ بەستنی پەیوەندیدایە لەگەڵ تەواوی ئەو هێزولایەنانەی کە دۆستایەتی و کاری هاوبەش پەسەند دەکەن . چالاکی ‎ڕەنگی بۆچی؟ ‎'''[[هێماسازی وەنەوشەیی]]''' ‎‎ڤایۆلێت ڕەنگی مامناوەندییە، بە ڕێژەیەکی یەکسان لە سوور و شین بەرهەم دێت. ئەم ڕەنگە هێمای ڕوونی و تێگەیشتن و کرداری عەقڵانی و هاوسەنگی نێوان زەوی و ئاسمان و هەست و ڕۆح و سۆز و زیرەکی و خۆشەویستی و حیکمەتە. ڤایۆلێت بە پێچەوانەی سەوزەوە لە ئاسۆی بایۆسفێردا دەرکەوتووە. ‎هێما سازی وەنەوەشەیی ‎زیاتر لەسەدەیەکە خەبات دەکەین خەباتی خوێناوی و ئاشتیخوازانەو مەدەنیانە ، ، تابگەینە ئامانجێک کە ئەو مێژوودوورە بۆی تێکۆشاوین ، هەمو ئەم بزوتنەوەو حزب و پارت و ڕێکخراوانە ، هیچیان بەدەست نەهێناوە ، هەمو ڕێگاو ڕەنگە کانمان تاقی کردەوە هەمو بۆچون و هزرو دۆخێکمان هەڵسەنگاند ، بەڵام هەرگیز بیرمان لەوە نەکردبووە وە چۆن تاکتیکی سەرکەوتن و سراتیژی بە ئامانج گەیشتنمان بگۆڕین، بۆیە ئێمە جودا لەوان بڕیارماندا لە دژی ئەو دامەزراوە سیاسییە گەندەڵانە لەدژی ئەو ڕژێمە بێباکە سەرکوت گەرە ، ڕاپەڕین ببکەین کە زیاتر لە سەدەیەکە لەبەرانبەریدا شکست دێنین. سەرەتا بە کۆبوونەوەی چڕوپڕ و داڕشتنی دەستورێکی هەمەلایەنەو مۆدێرن دەستمان پێکرد. دوای ئەوەی کۆبوونەوەکان بەردەوام بوون، ژمارەی بەشداربووان لە زیادبوندایەو پلانەکەمان سات بۆسات چڕتر دەبێت ، ڕەنگی وەنەوشەیمان بۆ پلان و کاری سیاسی داهاتومان هەڵبژارد. دەستپێشخەرییەکی ناتەقلیدیی بۆ دروستکردنی پلاتفۆرمێکی مۆدێرن بۆ کردەوەی سیاسی ڕێکخراو لە چوارچێوەی پێکهاتەیەکی مۆدێرن و سیستەمێکی پیشەیی، کە دەیخەینە بەردەستی هاوڵاتیان. پلاتفۆرمێکی سیاسی کە لە ساڵی دوو هەزارو بیستەوە خەونمان پێیەوە دەبینی، ئێستا ئەم خەونە بووەتە واقیع. خەونی هەموو هاووڵاتییەکی ئازادی کوردستانیەکە ئاواتەخوازە هاوکێشەکە بگۆڕێت و سیستەمی سیاسی و سیستەمی سەرکوتگەری کە لە دامەزراوە فەرمییەکانی دەوڵەتدا هێلانەی کردووە، تێکبدات. کۆبونەوەی چڕمان دەست پێکردووە ڕەوشێکی میدیایی جیاوازمان هەڵبژاردووە دوای ماوەیەکی کورت پەیوەندی نێوان تاکەکان تا ئەوپەڕی خۆی قووڵتر دەکەینەوە. سەرەتا هەستمان بە دڵنیایی نەدەکرد. نیگەرانییەکان زۆر بوون، بەڵام دوای چەندین کۆبوونەوەی چڕ و پڕ ئەو دڵەڕاوکەو نیگەرانیانەمان ڕەواندەوە. ئایا دەشێ بزوتنەوەیەکی سیاسی بێ ئەجێندای سیاسی یان پشتیوانی دەرەکی هەبێت، وەک ئەوەی لە هەموو بەشەکانی جیهاندا بە نەریتی و تەقلیدی ناسراوە. ئێمە هەموو جۆرە ملکەچیەک ڕەت دەکەینەوەبۆ ڕەنگی وەنەوشەییمان هەڵبژارد وبڕیارمدا وەنەوشەیی بین و بە هەموو توانامانەوە دەست بە کاری نوێی سیاسی بکەین ، نموونەیەکی پێشەنگانە بۆ پارتە سیاسییەکانی کوردستان و ناوچەکە دابنێین و هەموو جیهان شایەتحاڵی دەستپێکردنی ناوازە بن، کە لە ناوچەی خۆر هەڵات دا بێ وێنەیە. دەستپێکردنی بزوتنەوەیەکی سیاسی ناتەقلیدی و تایفەگەری کە نوێنەرایەتی خواستەکانی هەموو چین و توێژیکی کوردستان بکات. لە ئایندەدا سەرۆک نییە، ئایندە قوتابخانەی سیاسەت و ڕێزگرتنە لە سیستەمی حزبی و پێکهاتە دامەزراوەکان، قوتابخانەی چۆنیەتی جێبەجێکردنی دیموکراسی بەشدارانە و چۆنیەتی وەرگرتنی چەمکی سەرکردایەتی بەکۆمەڵە ‎بڕیارماندا وەنەوشەیی بین بۆ ئەوەی لە ڕاستەوە بۆ چەپ وانەی شەفافیەت و ئەخلاق و پراکتیکی کاری سیاسی ڕێکخراو و پیشەیی بە حیزبە تەقلیدییەکان بڵێین. ‎هەندێک دەپرسن، بۆچی وەنەوشەیی؟ وەنەوشەیی تێکەڵەیەک لە ڕەنگی سوور و شین و سپییە، ئەم ڕەنگە ئارام و ڕەسەنە بەرهەم دەهێنێت. زانایان دەڵێن وەنەوشەیی ڕەنگی نایابی و متمانە بەخۆبوون و داهێنانە. ئەو کەسانەی ئەم ڕەنگەیان هەیە حەز دەکەن جیاواز و داهێنەر و جودا بن. خەونی ئێمە لە لە بزوتنەوەی ئایندەدا ئەوەیە کە زۆرترین ڕەنگی کوردستانی کۆبکەینەوە لە ناوچە و ئاراستەی جۆراوجۆرەوە بە تەنیا لە ژێر ئاڵای کوردستاندا. هەروەها پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە وەنەوشەیی تاکە ڕەنگێکە کە لە کوردستاندا ماوەتەوە کە هێمای حزب و مەزهەب و ئایینێکی دیاریکراو نییە! ‎بڕیارماندا چالاکی وەنەوشەیی بین، چونکە دیدێکی ڕوون و پلاندانانی ستراتیژی و دیزاینێکی سیاسەتی ڕێکخراو و پیشەییمان هەیە. ئێمە نوێترین تەکنەلۆژیای جیهانی لەگەڵ شێوازەکانی حوکمڕانی دروست و مۆدێرن دەگرینەبەر. ‎[https://rudaw24.net/articles.php?id=2636 '''بڕیارماندا وەنەوشەیی بین'''] چونکە هیچ کات ڕێکخراوێکی کۆمەڵگەی مەدەنی سەربەخۆم نەبینیوە کە ڕێکخراوێکی وەها وردبینی هەبێت کە ڕکابەری گرنگترین دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان بکات کە پێگەی جیهانییان بەدەستهێناوە. ‎ئایندەی وەنەوشەیی دەبێتە هۆی ئەوەی زۆرینەی بێدەنگ شۆڕشێکی هەمەلایەنە لە دژی دۆخی ئێستا بە هەموو کاریگەری و پیشەگەرییەوە بەدەستبهێنێت. ئایندە بۆ تێکشکاندنی بەربەستە کۆمەڵایەتی و دەروونییەکان و ڕزگارکردنی هاووڵاتییان لە ژێردەستەیی و کۆیلایەتی داڕێژراوە. نوێنەرایەتی کەرامەت و شانازی و مرۆڤایەتی مرۆڤ دەکات. ‎ئایندە بزوتنەوەیەکی پراگماتیک و ناوەندگەرایە لە ڕوانگەی ئابووری و کۆمەڵایەتییەوە. دەنگی بێدەنگەکانە. ئەم ڕێبازە ڕێگەمان پێدەدات سیاسەتی واقیعی دابڕێژین کە نیگەرانییەکانی هاوڵاتیان لە سەرانسەری سپێکتری کوردستاندا چارەسەر بکات. ‎ئایندە ڕێگە بە نەوەکانی داهاتوو دەدات پلاتفۆرمێکی سیاسی بە پێکهاتەیەکی سەقامگیرەوە بە میرات بگرن کە بە تێپەڕبوونی کات پەرەدەسەنێت و ڕێگری لە هەموو جۆرە لادان و دابەزینێک دەکات کە حزبە دەسەڵاتدارەکان پێی گەیشتوون بەم زووانە حکومەتێکی سێبەر و شارەوانی سێبەرەکان دەستپێدەکات کە لە تاکەکان پێکهاتووە کە بەهۆی لێهاتوویی و پسپۆڕی و شارەزایی پێویستیانەوە ناسراون. هەروەها دەستەیەکی ئەمینداری دادەمەزرێنن، چونکە ئێمە نەک تەنها پشت بە هێزی گەنجان دەبەستین، بەڵکو پشت بە حیکمەتی گەورەکانیش دەبەستین. ‎لە بزوتنەوەی ئایندەدا سەرۆکێک نییە. بزوتنەوەی ئایندە قوتابخانەی سیاسەت و ڕێزگرتنە لە سیستەمی حزبی و پێکهاتەیی دامەزراو. قوتابخانەیەکە لە چۆنیەتی جێبەجێکردنی دیموکراسی بەشداریکردن و چۆنیەتی وەرگرتنی چەمکی سەرکردایەتی بەکۆمەڵ.ئێمە کاردەکەین بۆ سەرکەوتن لە سەرانسەری ئێران و کوردستان، کە بە قووڵی و وردبینی و شەفافیەت لە کارەکانماندا جیا دەکرێنەوە. ‎سەردەکەوین چونکە ئەندامەکانی لە بنەڕەتدا بەرجەستە بوون لە قووڵایی کولتوور و فراوانی ئەزموون و ئامادەیی خۆیان بۆ وەرگرتنی شتەکان بە شتێکی ئاسایی. هەریەکەیان لە پێگەی خۆیانەوە لەگەڵ ئەوی دیکەدا کاردەکەن بۆ دروستکردنی نەوەیەکی بەهێز کە شانازی بە پەیوەندییە نەتەوەییەکەیانەوە بکەن، بە شێوەیەکی ئەرێنی گوێبگرن. ئامانجمان ڕزگارکردنی ئەم وڵاتە یە لە قوڕگی نەرێنی و دواکەوتوویی و کۆنەپەرستی و نەزانی کە تێیدا نوقم بووە. ‎ ئایندە پراگماتیک و ناوەندگەرایە لە تێڕوانینی ئابووری و کۆمەڵایەتی خۆیدا. دەنگی بێدەنگەکانە. ئەم ڕێبازە ڕێگەمان پێدەدات سیاسەتی واقیعی دابڕێژین کە نیگەرانییەکانی هاوڵاتیان لە سەرانسەری سپێکتری کوردستاندا ، چارەسەر بکات. خۆمان لە هەموو جۆرە ڕیزبەندییەکی چینایەتی، سیاسی، یان تائیفی بەدوور دەگرین. ئەمانە سەرقاڵمان ناکەن لە ئامانجە خوازراوەکانمان و دەستمان بۆ بازرگانان و دەسەڵاتی ئابووری درێژ دەکەینەوە بۆ ئەوەی بچینە پاڵ ئەو ڕێنێسانسە مێژووییەی کە بڕیارمان داوە بەدەستی بهێنین، گرنگ نییە تێچووی چی بێت. لە نێو بزوتنەوەی ئایندەدا ئێمە جەناب و بەرز و شێخ و بەیسمان نییە... تەنها دڵخۆشی هاوڵاتیمان هەیە. دوای هەموو ئەو شتانەی باسم کرد، ئایا شەرەف نییە بۆ ئێمە کە وەنەوشەیی بین ؟ مافی کۆمەڵایەتی هەموو چین و توێژەکان ( هەردوو ڕەگەز ) مافی یەکسان و دادپەروەرانەیان هەیە بەبێ جیاکاری و کوردستان موڵکی هەموانەو هیچ هاووڵاتیەک بە هەر هۆیەک یان بیانویەک نابێت ناچار بکرێت بە کۆچکردن یان هەڵهاتن .سەروەت و سامانی کوردستان مافی هەموانە و دەبێت هەموو تاکێکی کۆمەڵگەی کوردی لێی بەهرەمەند بيت. مافی ژنان: مافی ئازادی بەشداری سیاسی . ئازادی ڕادەربڕین یەکسان لە بەردەم یاسا پەروەردەو زانست کاروداهات تەندروستی پاراستن لە تندووتیژی . <nowiki>===</nowiki> '''^{سەرچاوەکان:}''' <ref دەستووری کارپێکراوی ناوخۆی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان <nowiki>https://ainde.net/kurdi/articles.php?id=310</nowiki> <nowiki>https://ainde.org/kurdi/pages.php?id=1</nowiki> <nowiki>https://ainde.net/kurdi/articles.php?id=407</nowiki> == سەرچاوەکان == <references></references> [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) __NOTOC__ dvowa714aot80xdrwbapf0laft6h0h3 0 291777 1572240 1557825 2026-04-04T18:24:39Z 1silent scientist 51740 1572240 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} }} '''قەرچۆرى''' یان قەرەچۆلى (قەرەشۆلى) هۆزێکى کوردن لە قەزای '''سنجق''' لە پارێزگاى [[سەمسوور]] (ئادیامان) . لە بنەڕەتدا ئەو هۆزە لە ناوچەى قەرچۆرى پەرتک لە پارێزگای [[پارێزگای دێرسیم|دێرسیم]]<nowiki/>ەوە هاتوونەتە سنجق . زمانیان کوردی کرمانجیە، وەک کرمانجی کوردەکانی دێرسم. هاوساى هۆزى ڕەشی ([[ڕەشوان]])ن. ئەمڕۆ لە ناوچەى قەرچۆر ١٠ هەزار کەس دەژین. لە بنەڕەتدا عەلەوین. بەڵام ئەوانى سنجق ئێستا هەموویان سوننەن. هۆزی قەرچۆر لە سەمسوور و [[مەلەتی|مەڵاتیە]] و [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]]<nowiki/>دا دەژین. زۆر شانازی بە زمان و بنەچەی خۆیانەوە دەکەن. پیرو جاهێل و ژنیان هەموو بە زمانى کوردی قسە دەکەن و لەسەر داب و نەریتى خۆیان بەردەوامن. مەڕدارەکانى قەرچۆر هاوینان دەچنە زۆزانەکانى خۆیان کە بریتین لە (مێرگە مەزن، گازا شەشمدینە، گاخاتونک، شاهینۆ، ئیسفارۆ، قورتە ئۆڤۆنو و دیارە ناسیرۆ). بەشێکى ئەم هۆزە لەگەڵ هۆزەکانى ترى کوردستان بەبەر شاڵاوی راگواستن و ئاوارەبوون کەوتن دواى شەڕى چاڵدێران ١٥١٤ز. ئێستا ئەم هۆزە لەگەڵ هۆزەکانى ترى شکاکان و چەمشکەزەک و زەعفەرانلو و رەشوان و کیکان و میلان لە زۆر ناوچەى ترى کوردستان و دەرەوەى کوردستان هەن وەک مووسڵ (گوندى قەرەچول) و [[ئەردەوێڵ|ئەردەبیل]] و ئازەربایجانى رۆژهەڵات (ئاسباران) و [[قۆچان|قۆچانى]] [[پارێزگای خۆراسانی باکوور|خوراسان]] و بە قەرەچۆلى و قەرەشۆلى یان قەرەچۆرلو ناودەبرێ، == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} obu37bp499m3i9zy49vfxhdd4crfkco 1572241 1572240 2026-04-04T18:25:25Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[قەرەچۆرى (هۆز)]]ی گواستەوە بۆ [[قەرەچۆرى (ھۆز)]]: گونجاندنی لەگەڵ تەختەکلیلی ستاندارد 1572240 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} }} '''قەرچۆرى''' یان قەرەچۆلى (قەرەشۆلى) هۆزێکى کوردن لە قەزای '''سنجق''' لە پارێزگاى [[سەمسوور]] (ئادیامان) . لە بنەڕەتدا ئەو هۆزە لە ناوچەى قەرچۆرى پەرتک لە پارێزگای [[پارێزگای دێرسیم|دێرسیم]]<nowiki/>ەوە هاتوونەتە سنجق . زمانیان کوردی کرمانجیە، وەک کرمانجی کوردەکانی دێرسم. هاوساى هۆزى ڕەشی ([[ڕەشوان]])ن. ئەمڕۆ لە ناوچەى قەرچۆر ١٠ هەزار کەس دەژین. لە بنەڕەتدا عەلەوین. بەڵام ئەوانى سنجق ئێستا هەموویان سوننەن. هۆزی قەرچۆر لە سەمسوور و [[مەلەتی|مەڵاتیە]] و [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]]<nowiki/>دا دەژین. زۆر شانازی بە زمان و بنەچەی خۆیانەوە دەکەن. پیرو جاهێل و ژنیان هەموو بە زمانى کوردی قسە دەکەن و لەسەر داب و نەریتى خۆیان بەردەوامن. مەڕدارەکانى قەرچۆر هاوینان دەچنە زۆزانەکانى خۆیان کە بریتین لە (مێرگە مەزن، گازا شەشمدینە، گاخاتونک، شاهینۆ، ئیسفارۆ، قورتە ئۆڤۆنو و دیارە ناسیرۆ). بەشێکى ئەم هۆزە لەگەڵ هۆزەکانى ترى کوردستان بەبەر شاڵاوی راگواستن و ئاوارەبوون کەوتن دواى شەڕى چاڵدێران ١٥١٤ز. ئێستا ئەم هۆزە لەگەڵ هۆزەکانى ترى شکاکان و چەمشکەزەک و زەعفەرانلو و رەشوان و کیکان و میلان لە زۆر ناوچەى ترى کوردستان و دەرەوەى کوردستان هەن وەک مووسڵ (گوندى قەرەچول) و [[ئەردەوێڵ|ئەردەبیل]] و ئازەربایجانى رۆژهەڵات (ئاسباران) و [[قۆچان|قۆچانى]] [[پارێزگای خۆراسانی باکوور|خوراسان]] و بە قەرەچۆلى و قەرەشۆلى یان قەرەچۆرلو ناودەبرێ، == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} obu37bp499m3i9zy49vfxhdd4crfkco 1572243 1572241 2026-04-04T18:25:45Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1572243 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} }} '''قەرچۆری''' یان قەرەچۆلی (قەرەشۆلی) ھۆزێکی کوردن لە قەزای '''سنجق''' لە پارێزگای [[سەمسوور]] (ئادیامان). لە بنەڕەتدا ئەو ھۆزە لە ناوچەی قەرچۆری پەرتک لە پارێزگای [[پارێزگای دێرسیم|دێرسیم]]ەوە ھاتوونەتە سنجق. زمانیان کوردی کرمانجییە، وەک کرمانجی کوردەکانی دێرسم. ھاوسای ھۆزی ڕەشی ([[ڕەشوان]])ن. ئەمڕۆ لە ناوچەی قەرچۆر ١٠ ھەزار کەس دەژین. لە بنەڕەتدا عەلەوین؛ بەڵام ئەوانی سنجق ئێستا ھەموویان سوننەن. ھۆزی قەرچۆر لە سەمسوور و [[مەلەتی|مەڵاتییە]] و [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]]دا دەژین. زۆر شانازی بە زمان و بنەچەی خۆیانەوە دەکەن. پیرو جاھێل و ژنیان ھەموو بە زمانی کوردی قسە دەکەن و لەسەر داب و نەریتی خۆیان بەردەوامن. مەڕدارەکانی قەرچۆر ھاوینان دەچنە زۆزانەکانی خۆیان کە بریتین لە (مێرگە مەزن، گازا شەشمدینە، گاخاتونک، شاھینۆ، ئیسفارۆ، قورتە ئۆڤۆنو و دیارە ناسیرۆ). بەشێکی ئەم ھۆزە لەگەڵ ھۆزەکانی تری کوردستان بەبەر شاڵاوی ڕاگواستن و ئاوارەبوون کەوتن دوای شەڕی چاڵدێران ١٥١٤ز. ئێستا ئەم ھۆزە لەگەڵ ھۆزەکانی تری شکاکان و چەمشکەزەک و زەعفەرانلو و ڕەشوان و کیکان و میلان لە زۆر ناوچەی تری کوردستان و دەرەوەی کوردستان ھەن وەک مووسڵ (گوندی قەرەچول) و [[ئەردەوێڵ|ئەردەبیل]] و ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات (ئاسباران) و [[قۆچان]]ی [[پارێزگای خۆراسانی باکوور|خوراسان]] و بە قەرەچۆلی و قەرەشۆلی یان قەرەچۆرلو ناودەبرێ، == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} 6sdtgqpmakpgbh1y65h7lpudz5ydw0f 0 292536 1572390 1561974 2026-04-04T22:11:47Z 1silent scientist 51740 1572390 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خرابە جەبر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| خرابةجبر}}<br>{{lang-en| Khraba Jabr}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.71528| 43.34722}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی خرابە جەبر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.71528| 43.34722 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٣ کەس<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خرابە جەبر''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی قەراج]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 53k7jqbagtv0wvenjaklwxqg6sf9nuy 14 293386 1572370 1567363 2026-04-04T20:23:21Z Pirehelokan 5097 لابردنی پۆلی بێپەیوەندی 1572370 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 293895 1572322 1571841 2026-04-04T20:13:54Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572322 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماددە دەمارییەکان''' یان '''دەمارەژەھر''' ھەندێکجار پێیان دەوترێت '''گازی دەمار'''، پۆلێکە لە [[کیمیای ئەندامی|ماددە کیمیاییە ئەندامییەکان]] کە ئەو میکانیزمانە تێکدەدەن کە دەمارەکان پەیامەکان دەگوازنەوە بۆ ئەندامەکانی لەش. تێکچوونەکە بەھۆی پەکخستنی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]] (AChE) دروست دەبێت، کە [[ئەنزیم|ئەنزیمێکە]] کە وەک کاتالیزۆر کاردەکات بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ئەسیتیلکۆلین، کە [[پەیەگوێزەرەوە|گواستەرەوەیەکی دەمارییە]]. ماددە دەمارییەکان پەکخەری گەڕانەوەنەبووی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]]ن کە وەک [[ژەھر]] بەکاردێن ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر دەبێتە ھۆی تەسکبوونەوەی بیلبیلەکان، ڕژانی زۆری [[لیک]]ی دەم، گرژبوونی [[ماسوولکە]]کان (تەشنوج)، و میزکردن و پیسایکردنی ناویست، کە یەکەمین نیشانەکانیش لە چەند چرکەیەکی کەمدا دوای بەرکەوتن دەردەکەون. مردن بەھۆی خنکان یان [[وەستانی دڵ]] ڕەنگە لە ماوەی چەند خولەکێکدا ڕووبدات بەھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی لەش بەسەر ماسوولکەکانی [[ھەناسەدان]] و ماسوولکەکانی تردا. چارەسەری ستاندارد بۆ ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر بریتییە لە تێکەڵەیەک لە دژە-کۆلینێرجیک بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان، و ئۆکسیم وەک دژەژەھر.<ref>https://www.cnn.com/2018/07/05/health/treating-patients-poisoned-with-novichok</ref> ئەو دەمارەژەھرانەی کە زۆرترین بەرھەمھێنانیان لە مێژوودا ھەبووە بریتین لە VX/VR، [[سارین]]، و [[سۆمان]]. زنجیرەی G پێکدێت لەو دەمارەژەھرە سەرەتاییانەی کە لە کۆتایی [[سی (ئەندام)|سییەکان]]ی سەدەی ڕابردوودا دۆزرانەتەوە، کە بەگشتی فڕۆک{{تێبینی|ئەم وشەیە بۆ ئەو [[ماددەی شل|ماددە شلانە]] بەکاردێت کە مەیلیان زۆرە بە خێرایی ببنە [[ھەڵم]] یان [[گاز]]، تەنانەت لە [[پلەی گەرم]]ی ئاساییشدا.}} و مەترسیدارن لە ڕێگەی ھەڵمژینەوە وەک [[ئایرۆسۆڵ]]. زنجیرەی V کە دوای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو دۆزرانەوە، زۆر کەمتر فڕۆکن و زیاتر دەمێننەوە، و لە ڕێگەی مژینی پێستەوە مەترسی دروست دەکەن، ئەمەش پێویستی بە جلی تەواوی پارێزەری لەش ھەیە. ھەردوو زنجیرەکە و ھەندێک لە ئاوێتەکانی زنجیرەی نۆڤیچۆک، ئاوێتەی ئۆرگانۆفۆسفاتن، لە کاتێکدا بریکارەکانی تری نۆڤیچۆک و ھەندێک لە دەمارەژەھرە کارباماتەکان، کیمیایەکی نائۆرگانۆفۆسفاتیان ھەیە. ھەندێکیان لە ڕێگەی تەقەمەنییە کیمیاییە دووانییەکانەوە دروست دەبن، وەک گولە تۆپی M687ی ئەمریکی کە [[سارین]] دروست دەکات لە ڕێگەی تێکەڵکردنی پێکھاتە کیمیاییە سەرەتایییەکانییەوە.<ref>https://www.opcw.org/resources/documents/annual-reports</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|شەڕ|کیمیا|پزیشکی}} pymqdg2zs41uk2bljt0w5fn8s7robr3 0 293896 1572335 1571812 2026-04-04T20:16:04Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572335 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''سۆمان''' (یان GD، EA 1210، Zoman، PFMP، A-255، ناوی سیستماتیکی: O-pinacolyl methylphosphonofluoridate)<ref>Archived 2013-09-12 at the Wayback Machine United States Senate, 103d Congress, 2d Session. (May 25, 1994). Material Safety Data Sheet -- Lethal Nerve Agents Somain (GD and Thickened GD). Retrieved Nov. 6, 2004.</ref> ماددەیەکی کیمیایی زۆر ژەھراوییە. یەکێکە لە [[ماددەی دەماری|ماددە دەمارییەکان]]، دەستێوەردان دەکات لە کارکردنی ئاسایی [[کۆئەندامی پەیی|سیستمی دەماری]] شیردەرەکان بە ڕێگریکردن لە ئەنزیمەکانی [[کۆڵین ­ئیستێراز]]. ڕێگریکەری ھەردوو [[ئەسیتیل ­ کۆڵین ئیستراز]] و [[بوتیری کۆڵین ئیستێراز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=etal |vauthors=Millard CB, Kryger G, Ordentlich A |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Crystal structures of aged phosphonylated acetylcholinesterase: nerve agent reaction products at the atomic level |journal=Biochemistry |بەرگ=٣٨|issue=22 |پەڕەکان=٧٠٣٢–٩|doi=10.1021/bi982678l |pmid=١٠٣٥٣٨١٤|s2cid=11744952}}</ref> وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]] بەپێی [[بڕیارنامەی ٦٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیاری ٦٨٧ی نەتەوە یەکگرتووەکان]] وەک [[چەکی کۆکوژ|چەکی کۆمەڵکوژ]] پۆلێن کراوە. بەرھەمھێنانی بە توندی کۆنترۆڵ دەکرێت، و کۆکردنەوە و کۆگاکردنی بەپێی ڕێکەوتننامەی چەکی کیمیایی ساڵی ١٩٩٣ لە یاسادا دەرچووە کە وەک ماددەیەکی خشتەی یەکەم پۆلێن کراوە. سۆمان سێیەمین [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھری]] ناو زنجیرەی ناسراو بە «زنجیرەی G» بوو کە دۆزرایەوە لەگەڵ GA ([[تابوون]])، GB ([[سارین]])، و GF ([[سایکلۆسارین]]).<ref>https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/soman.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] nkcq4xecb9fp1asl8gi9p3nwolwncmo 0 293909 1572333 1571814 2026-04-04T20:15:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572333 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:AC-130H_Spectre_banking_turn.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گەنشیپێکی ئەی سی-١٣٠ئێچ لە ١٦یەمین سکادرانی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]] '''گەنشیپ''' بریتییە لە [[فڕۆکەی سەربازی|فڕۆکەیەکی سەربازی]] کە بە تۆپە قورسەکانی فڕۆکە پڕچەک کراوە، کە بە پلەی یەکەم بۆ ھێرشکردنە سەر ئامانجە زەوییەکان مەبەست لێیەتی، چ وەک [[ھێرشی ئاسمانی]] یان وەک [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wragg|یەکەم=David W.|سەردێڕ=A Dictionary of Aviation|بڵاوکەرەوە=Osprey|ساڵ=١٩٧٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٠٤٥-١٦٣-٤|edition=first|پەڕە=١٤٧}}</ref> لە بەکارھێنانی مۆدێرندا زاراوەی «گەنشیپ» ئاماژەیە بۆ فڕۆکەی باڵ جێگیر کە پڕچەککردنی قورسی لە [[wiktionary:lateral|لایەنەکانەوە]] (واتە بۆ لایەک تەقە دەکات) لەسەر دامەزراوە بۆ ھێرشکردنە سەر ئامانجە زەوییەکان یان دەریایییەکان.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} ئەم گەنشیپانە بە جۆرێک ڕێکخراون کە بە دەوری ئامانجەکەدا بسووڕێنەوە لەبری ئەوەی ھێرشی ڕاستەوخۆی ھێڵکاری ئەنجام بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://hushkit.net/2020/08/15/17-heaviest-armed-gunfighters-gunniest-warplanes/|سەردێڕ=17 heaviest armed gunfighters/gunniest warplanes}}</ref> ئەم جۆرە فڕۆکانە پڕچەککردنەکەیان لە یەک لایە و ڕێکخراوە بۆ ئەوەی تەقە لە لووتکەی قووچەکێکی خەیاڵی بکات کە لەلایەن فڕۆکەکە و زەوییەکەوە دروست دەبێت کاتێک خولانەوەی پایلۆن (خولانەوەی مەیلقەرە) ئەنجام دەدات.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} زاراوەی «گەنشیپ» لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا وەک ھاوواتایەک بۆ گەنبۆت (کەشتیی تۆپدار) سەری ھەڵدا و ھەروەھا ئاماژە بوو بۆ کەشتییە ھەڵمییە [[کەشتیی زرێپۆش|زرێپۆشە]] پڕچەککراوەکان کە لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆییی ئەمریکادا]] بەکاردەھێنران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] es61ygso2d7h2bsvpfict0vgxmbyvab 0 293914 1572323 1571840 2026-04-04T20:14:04Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572323 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕایت فلایەر''' (کە ھەروەھا بە '''کیتی ھۆک'''، فلایەر ١ یان '''فلایەری ١٩٠٣''' ناسراوە)یەکەم فڕینی بەردەوامی لەلایەن فڕۆکەیەکی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراوی مرۆڤھەڵگری قورستر لە ھەوا لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣ ئەنجام دا.<ref name="NASM">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210929043536/https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Smithsonian National Air and Space Museum}}</ref> لەلایەن براکان [[برایانی ڕایت|ئۆرڤیل و ویلبور ڕایت]] داھێنرا و فڕێندرا، و سەرەتای سەردەمی پێشەنگی فڕۆکەوانی دیاری کرد. فڕۆکەکە دیزاینێکی دووباڵی یەک-شوێنە کە باڵەکانی دابەزیون (ئەنھیدرال)، بەرزکەرەوەی دووانی پێشەوە (کانارد) و سووکانی دووانی دواوەی ھەیە. بزوێنەرێکی بەنزینی {{Convert|12|hp|kW|0}}ی بەکارھێناوە کە ھێزی دەدا بە دوو پەروانەی پاڵنەر. بە بەکارھێنانی "پێچانی باڵ"، تا ڕادەیەک ناجێگیر بوو و فڕین پێی زۆر قورس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard S. Wolko|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dJVTAAAAMAAJ|سەردێڕ=The Wright Flyer: An Engineering Perspective|بڵاوکەرەوە=National Air and Space Museum|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤٧٤-٩٧٩-٣|پەڕەکان=١٢–١٣, ٢٣, ٣٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|فڕین}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0z283g7frupshf9bb6316psmime7fmn 0 293919 1572030 1571829 2026-04-04T12:03:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572030 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Claimed_results_of_the_2024_Pakistani_general_election_as_per_the_Pakistan_Tehreek-e-Insaf_without_alleged_rigging,_with_results_from_Form_45s.png }}ھەڵبژاردنە گشتییەکان کە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە ساڵی ٢٠٢٣ ئەنجام بدرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussain |یەکەم=Abid |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan|سەردێڕ=Pakistan parliament dissolved to hold election without ex-PM Imran Khan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214153227/https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٤ لە [[پاکستان]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٦ی ئەنجومەنی نیشتمانیی. کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی پاکستان خشتەی وردی لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024|سەردێڕ=Election Commission of Pakistan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240106074409/https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەڵبژاردنەکان دوای دوو ساڵ لە نائارامی سیاسی بەڕێوەچوو دوای ئەوەی [[عیمران خان]] سەرۆک وەزیرانی [[تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە بڕیاری لێسەندنەوەی متمانە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. دواتر خان بە تۆمەتی گەندەڵی دەستگیرکرا و سزای بەسەردا سەپێندرا و بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە سیاسەتکردن قەدەغەکرا. لە پێش ھەڵبژاردنەکاندا، بڕیارێکی دادگای باڵا ھێمای ھەڵبژاردنەکانی لە تەحریقی ئینسافی پاکستان سەندەوە بەھۆی ئەوەی ساڵانێکە ھەڵبژاردنی ناوخۆیی ئەنجام نەداوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 4d8i43iqjimclmbv5i1u19txhlifrx5 1572297 1572030 2026-04-04T20:09:54Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572297 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Claimed_results_of_the_2024_Pakistani_general_election_as_per_the_Pakistan_Tehreek-e-Insaf_without_alleged_rigging,_with_results_from_Form_45s.png }}ھەڵبژاردنە گشتییەکان کە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە ساڵی ٢٠٢٣ ئەنجام بدرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussain |یەکەم=Abid |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan|سەردێڕ=Pakistan parliament dissolved to hold election without ex-PM Imran Khan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214153227/https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٤ لە [[پاکستان]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٦ی ئەنجومەنی نیشتمانیی. کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی پاکستان خشتەی وردی لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024|سەردێڕ=Election Commission of Pakistan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240106074409/https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەڵبژاردنەکان دوای دوو ساڵ لە نائارامی سیاسی بەڕێوەچوو دوای ئەوەی [[عیمران خان]] سەرۆک وەزیرانی [[تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە بڕیاری لێسەندنەوەی متمانە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. دواتر خان بە تۆمەتی گەندەڵی دەستگیرکرا و سزای بەسەردا سەپێندرا و بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە سیاسەتکردن قەدەغەکرا. لە پێش ھەڵبژاردنەکاندا، بڕیارێکی دادگای باڵا ھێمای ھەڵبژاردنەکانی لە تەحریقی ئینسافی پاکستان سەندەوە بەھۆی ئەوەی ساڵانێکە ھەڵبژاردنی ناوخۆیی ئەنجام نەداوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] 5x72phsf640y8qodg62cu4pfe4c6dni 0 293937 1572331 1571828 2026-04-04T20:15:24Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572331 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٣١ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی سێشەممە، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١ بەڕێوەچوو. ئەم ھەڵبژاردنە سەرکەوتنێکی گەورەی بۆ حکوومەتی نیشتمانی بەخۆیەوە بینی، کە ھاوپەیمانییەکی سێ حیزبی بوو و دوو مانگ پێشتر دوای ڕووخانی دووەم حکوومەتی کرێکاران پێکھێنرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Macmahon |یەکەم=Arthur W. |ڕێکەوت=١٩٣٢|سەردێڕ=The British General Election of 1931 |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020657/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=٣٣٣–٣٤٥|doi=10.2307/1947117 |issn=0003-0554 |jstor=1947117 |s2cid=143537799 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ڕۆژنامەنووس ئایڤۆر بوڵمەر-تۆماس ئەنجامەکەی بە «سەرسوڕھێنەرترین لە مێژووی سیستەمی حیزبیی بەریتانیا» وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Bulmer-Thomas |یەکەم=Ivor |سەردێڕ=The Growth of the British Party System Volume II 1924–1964 |پەڕە=٧٦|ساڵ=١٩٦٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} s5d6bptbbhazwmrt472nrg0oilauj4s 0 293940 1572334 1571813 2026-04-04T20:15:54Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572334 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2013.png }}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ڕۆژی شەممە ١١ی ئایاری ٢٠١٣ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانیی ١٤ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. سێ حیزبە گەورەکە بریتی بوون لە کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N) بە سەرۆکایەتی [[نەواز شەریف]] و [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[ئاسفعەلی زەرداری]] [[سەرۆککۆماری پاکستان|سەرۆک]] و [[پارتی تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[عیمران خان]]. پێش ھەڵبژاردنەکان، پارتی دەسەڵاتدار پارتی گەلی پاکستان ھاوپەیمانی لەگەڵ [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (Q)]] و [[پارتی نیشتمانی عەوامی]] پێکھێنا، لەکاتێکدا پارتی سەرەکی ئۆپۆزسیۆن، [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N)]]، ھاوپەیمانی لەگەڵ حیزبەکانی [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (F)]] و [[بەلۆچەکان|بەلووچەکان]] کرد. پارتی تەحریقی و ئینسافی پاکستان بە سەرۆکایەتیی یاریزانی [[کریکێت]] کە بووەتە [[سیاسەتوان]] [[عیمران خان]]، ھەروەھا وەک یاریزانێکی سەرەکی دەرکەوت. ئەنجامەکە پەرلەمانێکی ھەڵپەسێردراو بوو، کە تێدا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا و زۆرترین کورسی بردەوە، بەڵام شەش کورسی کەمتر بوو لە زۆرینەی ڕەھا. سەرەڕای ئەوەش، دوای ھەڵبژاردنەکان، ١٩ پەرلەمانتاری سەربەخۆ چوونە پاڵ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز، ئەمەش دەرفەتی بۆ ڕەخساند بە تەنھا حکوومەت پێکبھێنێت و نەواز شەریف ببێتە سەرۆک وەزیرانی نوێ.<ref>https://www.itv.com/news/story/2013-05-11/pakistan-parliamentary-election/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140503005947/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-16/news/39310798_1_pml-n-constituencies-seats</ref> لە ھەڵبژاردنی پارێزگاکاندا، پارتی گەلی پاکستان توانی زۆرینەی خۆی لە «[[سیند]]» بپارێزێت. بزووتنەوەی ئینسافی پاکستان زۆرترین کورسیی لە «خەیبەر پەختوونخوا» بردەوە، کە ئەمە یەکەمجار بوو کۆنتڕۆڵی پارێزگایەک بەدەستبھێنێت. ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز وەک گەورەترین [[حیزب]] لە «[[پەنجاب]]» و «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» دەرکەوت.<ref>https://zeenews.india.com/pakistan-elections-2013/nawaz-sharifs-pml-n-emerges-as-single-largest-party-in-pak-polls_848470.html</ref><ref>http://tribune.com.pk/story/525634/elections-pti-work-out-seat-adjustment-with-ji/</ref> ئەم ھەڵبژاردنانە یەکەمین گواستنەوەی مەدەنیی دەسەڵات بوون دوای ئەوەی حکوومەتێکی ھەڵبژێردراوی [[دیموکراسی]] توانی بە سەرکەوتوویی خولێکی پێنج ساڵەی دەسەڵات تەواو بکات.<ref>https://www.dawn.com/2012/07/23/pml-n-sets-condition-for-alliance-that-pti-rules-out/</ref> == ٚسەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} befwd17mxheteaf095dxuqqm3jdehu6 0 293941 1572324 1571838 2026-04-04T20:14:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572324 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2008.png}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ١٨ی شوباتی ٢٠٠٨ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ١٣ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ [[سەرۆک کۆماری پاکستان|سەرۆک]] [[پەروێز موشەڕەف]] باری نائاسایی دەرکرد؛ ھەڵبژاردنەکان سەرەتا بۆ ماوەیەکی نادیار دواخران؛ بەڵام دواتر ڕاگەیەندرا کە وەکو پلانەکە بەڕێوەدەچن. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ موشەڕەف ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان تا ١٥ی شوباتی ٢٠٠٨ ئەنجام دەدرێت، پێش ئەوەی پێشنیازی وادەی ٨ی کانوونی دووەمی بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://english.people.com.cn/90001/90777/6305041.html|سەردێڕ=人民网--404页面 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨}}</ref> دوای تیرۆرکردنی [[بێنەزیر بوتۆ]] لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و ڕای گەیاند کە ٨ی کانوونی دووەمی ئیتر وادەیەکی جێبەجێکراو نییە و ھەڵبژاردنەکان لە ١٨ی شوبات بەڕێوەدەچێت. ھەڵبژاردنەکان گەواھیدەری سەرلەنوێ سەرھەڵدانەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی [[نەواز شەریف|نەواز]]) بوون، کاتێک وەک دوو گەورەترین پارتی نێو ئەنجومەنی نیشتمانی دەرکەوتن. دوای کۆچی دوایی بوتۆ، پارتی گەلی پاکستان کەوتە ژێر سەرکردایەتی بیلاوەلی کوڕی کە تەمەنی نۆزدە ساڵ بوو؛ بەڵام کەمپەینی ھەڵبژاردنی پارتەکە لەلایەن [[ئاسفعەلی زەرداری]]، ھاوسەری بێنەزیر و باوکی بیلاوەلەوە سەرپەرشتی دەکرا، وەک ھاوسەرۆکی حیزبەکە. لە ھەمان کاتدا، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لەژێر سەرکردایەتی [[چاودری نیسارعەلی خان]]دا بوو، ھەرچەندە نەواز شەریفی دامەزرێنەری پارتەکە لە دەربەدەری گەڕابووەوە و بەشداریی لە کەمپەینی ھەڵبژاردنەکاندا دەکرد. لەسەر ئاستی پارێزگاکان، پارتی گەلی پاکستان لە «[[سیند]]» سەرکەوت، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لە «[[پەنجاب]]» باڵادەست بوو، [[پارتی نیشتمانیی عەوامی]] وەک گەورەترین پارت لە «ویلایەتی سنووری باکووری ڕۆژاوا» دەرکەوت، ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی قاید ئەعزەم)ی سەر بە موشەرەف زۆرترین کورسیی لە «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» بردەوە. نزیکەی ٣٥٫٢ ملیۆن کەس دەنگیان دا، کە ڕێژەی بەشداریی تەنھا ٤٤٪ بوو.<ref>http://www.ipu.org/pdf/publications/elections08-e.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ٢٠٠٠}} 7lnazuyuupovmejtsydluu8wqeiw9em 0 293943 1572329 1571831 2026-04-04T20:15:04Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572329 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 55x5wzl62qv4gbuwp8oyf5theura84v 0 293944 1572330 1571830 2026-04-04T20:15:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572330 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 55x5wzl62qv4gbuwp8oyf5theura84v 0 293950 1572328 1571832 2026-04-04T20:14:54Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572328 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی یەکەمی ١٩١٠ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ٣ تا ١٩ی کانوونی یەکەم بەڕێوەچوو. ئەمە دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا بەڕێوەبچێت<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=General Election Dates 1832–2005 |ئیش=parliament.uk |ناونیشان=http://www.parliament.uk/briefing-papers/SN04512.pdf}}</ref> و کۆتا ھەڵبژاردن بوو کە پێش جەنگی جیھانیی یەکەم ئەنجامدرابێت. ھەڵبژاردنەکە دوای ھەوڵەکانی حکوومەتی لیبراڵ بۆ تێپەڕاندنی «بوودجەی گەل» لە ساڵی ١٩٠٩دا ڕوویدا، کە باجی لەسەر دەوڵەمەندەکان زیاد کرد بۆ دابینکردنی داراییی بەرنامەکانی خۆشبژیویی کۆمەڵایەتی. بوودجەی ١٩٠٩ تەنھا لە نیسانی ١٩١٠دا لەلایەن ئەنجومەنی لۆردانەوە ڕەزامەندی لەسەر درا دوای ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی دووەم کە تێیدا لیبراڵەکان و پارتی پەرلەمانیی ئێرلەندی زۆرینەیان بەدەستھێنا. حکوومەت داوای ھەڵبژاردنێکی تری لە کانوونی یەکەمی ١٩١٠دا کرد بۆ بەدەستھێنانی متمانە بۆ یاسای پەرلەمانی ١٩١١، کە ڕێگری لە ئەنجومەنی لۆردان دەکرد لەوەی جارێکی تر بە ھەمیشەیی ڕێگری لەو یاسایانە بکەن کە پەیوەستن بە پڕۆژەیاسا دارایییەکانەوە، و بۆ بەدەستھێنانی ڕەزامەندیی شا [[جۆرجی پێنجەم]] بۆ ھەڕەشەکردن لە دروستکردنی لۆردی لیبراڵی پێویست بۆ تێپەڕاندنی ئەو یاسایە (لە ئەنجامدا ئەمە بە پێویست نەزانرا، چونکە لۆردەکان دەنگیان دا بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی خۆیان).<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Somervell |یەکەم=D. C. |سەردێڕ=The Reign of King George V |ساڵ=١٩٣٦|ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.176466}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cy5a2071sclx2vn61rntuw6w1yl835v 0 293952 1572332 1571827 2026-04-04T20:15:34Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572332 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٩٠) لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە بنەڕەتدا کێبڕکێیەک بوون لە نێوان ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل (PDA)، ھاوپەیمانییەکی چوار پارتی بە سەرۆکایەتی [[پارتی گەلی پاکستان]]ی (PPP) دەسەڵاتدار لەلایەن [[بێنەزیر بوتۆ]]) و ھاوپەیمانی سیاسی پارێزگارانی نۆ پارتی، [[ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد]] (IJI) بە سەرۆکایەتی [[نەواز شەریف]]. سەرۆککۆماری پاکستان [[غولام ئیسحاق خان]] ئەنجومەنی نیشتمانیی ھەڵوەشاندەوە و حکوومەتەکەی بوتۆی لە ئابی ١٩٩٠دا بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] و خراپیی بەڕێوەبردن دوورخستەوە.<ref>[https://www.dawn.com/news/1307953 A Leaf From History: Ghulam Ishaq invokes Article 58-2(b), sends Benazir packing] Dawn, 15 January 2017</ref> بەڵام، [[پارتی گەلی پاکستان]] ھێشتا بە ڕادەیەکی زۆر جەماوەری بوو و ترسێک لە نێوان ھێزە دژە-پارتی گەلی پاکستاندا ھەبوو کە ڕەنگە دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە. چەندین ھەنگاو لەلایەن ئیسحاقەوە بە یارمەتی دامەزراوەی سەربازی نرا بۆ گۆڕینی ئەنجامەکان لە بەرژەوەندی [[ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد]]، لەوانە دەستنیشانکردنی سەرۆکی ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد [[غولام مستەفا جاتۆی]] وەک سەرۆک وەزیرانی کاتیی [[پاکستان]].<ref>[https://www.dawn.com/news/802016/an-overview-of-1990-general-elections-the-game-gets-dirtier An overview of 1990 general elections: The game gets dirtier] Dawn, 12 April 2013</ref> سەرەڕای ھەوڵەکانیان، پارتی گەلی پاکستان لە ڕاپرسییەکانی ڕای گشتیدا لە پێشەوە مابووەوە.<ref name=D1>[https://www.dawn.com/news/757862 1990 election was rigged, rules SC] Dawn, 19 October 2012</ref> بەڵام، ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی چاوەڕواننەکراو بوو بۆ ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد، کە ١١١ کورسی لە کۆی ٢٠٧ کورسییە گشتییەکانی بەدەستھێنا (دە کورسی تریش بۆ دەنگدەرانی کەمینە تەرخانکرابوون). ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل تەنھا ٤٤ کورسی بردەوە لە ناوەڕاستی ڕێژەی بەشداری دەنگدەران کە تەنھا ٤٥٪ بوو. ڕێبەری پەرلەمانیی ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد شەریف بوو بە سەرۆک وەزیران لەکاتێکدا بوتۆ بوو بە ڕێبەری [[ئۆپۆزسیۆن]]. لە ساڵی ٢٠١٢دا دادگای باڵا بڕیاری دا کە ھەڵبژاردنەکان ساختەکارییان تێدا کراوە.<ref name=D1/> == پێشینە == [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]] زۆرینەی کورسییەکانی لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٨٨|ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان (١٩٨٨)]]دا بەدەستھێنابوو و بوتۆ ببووە سەرۆک وەزیران؛ بەڵام تا ساڵی ١٩٩٠ ناڕەزایەتی ھەبوو بەرامبەر بە زیادبوونی بێیاسایی، تۆمەتەکانی [[گەندەڵی]] و شکستی حکوومەت لە جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنانەی کە لەکاتی بانگەشەی ١٩٨٨دا دابووی.<ref name=crime>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE1D6123DF935A35756C0A966958260 |سەردێڕ= Crime Weakens Support for Bhutto, Even in Her Traditional Power Base |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٦ی ئایاری ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref> == حیزبەکان == پارتی گەلی پاکستان ھاوپەیمانییەکی لەگەڵ سێ پارتی تر پێکھێنا، تەحریکی نیفازی فیقھی جەعفەری، تەحریکی ئیستقلال و [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن)|کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (چاتا)، کە لەژێر ناوی ھاوپەیمانی دیموکراتی گەلدا بەشدارییان کرد.<ref name=father>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE0D81331F935A1575AC0A966958260 |سەردێڕ= Karachi Journal; With the Chips Down, Bhutto's Ace Is Her Father |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref><ref>[https://www.refworld.org/docid/3ae6ac634.html Pakistan: Information on an alliance between the People's Democratic Alliance (PDA) and the Pakistan People's Party (PPP)] Refworld</ref> == بانگەشە == لە سەرەتای بانگەشەکەدا ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە بوتۆ و ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل لە پێگەیەکی بەھێزتردان چونکە حکوومەتی کاتی نەیتوانی بەڵگەی پێویست بخاتە ڕوو بۆ سەلماندنی ھەر تۆمەتێک دژی ئەو.<ref name=unproved>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDF143EF932A1575AC0A966958260 |سەردێڕ= Bhutto Gaining as Charges Remain Unproved |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref> لە کۆتایی بانگەشەکەدا، بوتۆ ڕێبەرایەتی سەدان ھەزار لایەنگری کرد لە ڕێپێوانێکدا لە [[لاھور]]، لەکاتێکدا شەریف کۆبوونەوەیەکی بۆ نزیکەی دە ھەزار کەس لەو نزیکانە ئەنجامدا.<ref name=world>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://archive.seattletimes.com/archive/19901023/1100050/world |سەردێڕ= World |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠| newspaper = [[The Seattle Times]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} jfjdly7cxf5ck4k095lti4fybnam65d 0 293956 1572325 1571837 2026-04-04T20:14:24Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572325 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Islami_Jamhoori_Ittehad_Flag.jpg}}'''ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد''' ('''IJI''')، بە ناوە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزییەکەی]] '''ھاوپەیمانی دیموکراتی ئیسلامیی''' ('''IDA''') ناسراوە، ھاوپەیمانییەکی سیاسی [[پاکستان]]ی بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨ و ١٩٩٣ بوونی ھەبوو، پێکھاتبوو لە نۆ پارتی کۆنەپەرستی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کە دژی پارتی دیموکراتی سۆسیالیستی و لیبراڵ [[پارتی گەلی پاکستان]] بوون بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]].<ref name="Chakma2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=B. Chakma|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8WioBAAAQBAJ&q=pakistan+recruited+chakmas&pg=PT53|سەردێڕ=South Asia in Transition: Democracy, Political Economy and Security|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٣٥٦٦٤-٢}}</ref> ھاوپەیمانییەکە پێکھاتە سەرەکییەکانی بریتی بوون لە [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (PML)، پارتی گەلی نیشتمانیی (NPP) و جەماعەتی ئیسلامیی (JI)، کە ٨٠٪ی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان کاندیدەکانی ھەڵبژاردنی ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحادیان پێکدەھێنا. [[دەزگای ھەواڵگریی پاکستان]] (ISI)، لەژیر سەرپەرشتی بەڕێوەبەری [[حەمید گوڵ]]، ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکی سیاسی ڕاستی ناوەند؛ کە ھاوپەیمانییەکە لە نۆ لایەن پێکھاتبوو ھاوشێوەی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA) کە ئەویش لە نۆ حیزبی پێکھاتبوو و لە ساڵی ١٩٧٧دا ھەڵمەتێکی دژی پارتی گەلی پاکستان سازکرد بە سەرۆکایەتی [[زولفیقار عەلی بوتۆ]]. ھاوپەیمانی ئیسلامیی دیموکراتی بە ھاوپەیمانییەکی بە بە [[زیا ئەلحەق]] دادەنرا.<ref>https://www.thenews.com.pk/</ref><ref>Pakistan: Between Mosque and Military by Husain Haqqani, Carnegie Endowment for International Peace, 2005, p 207.</ref> ==کێشە و مشتومڕەکان== ئیسلامیی جوومھووری ئیتیحاد (IJI) ھاوپەیمانییەکی سیاسی بوو کە لەلایەن دامەزراوەی سەربازی و ئەمنییەوە پشتگیری دەکرا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]]. ئەم ھاوپەیمانییە دوای دابەشکردنی پارە بەسەر سیاسەتوانەکاندا پێکھێنرا، کە بووە ھۆی شکستی پارتی گەلی پاکستان لەو ھەڵبژاردنە گشتییانەدا. لە ساڵی ١٩٩٣دا، [[ئەسغەر خان]]، فەرماندەی پێشووی ھێزی ئاسمانی، سکاڵایەکی لە دادگای باڵا دژی دەستێوەردان و فێڵکردن لە ھەڵبژاردنە گشتیییەکانی ساڵی ١٩٩٠ تۆمارکرد. ئەم دۆسیەیە بە «ئابڕووچوونی بانکی میھران» یان «میھران-گەیت» ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] bg8r8mm2d28toxfkfri6ja8rugv3ogp 0 293958 1572336 1571811 2026-04-04T20:16:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572336 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_election_1985.png}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٢٥ی شوباتی ١٩٨٥ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی سەربازی [[محەممەد زیاولحەق]]دا ئەنجامدرا دوای گەڕاندنەوەی دەستووری ساڵی ١٩٧٣. نزیکەی ١٬٣٠٠ کاندید کێبڕکێیان لە ھەڵبژاردنەکاندا کرد، کە لەسەر بنەمای بێ-پارتی بەڕێوەچوو.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p678 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> ھەر کاندیدێک داوای لێکرابوو کە کاغەزی کاندیدکردنەکەی لەلایەن ٥٠ دەنگدەری تۆمارکراوی ئەو بازنەیەی دەیەوێت تێدا بوەستێت، واژوو بکرێت.<ref>''Report on the General Elections, 1985'', Election Commission of Pakistan, 1986, p300</ref> لە ھەوڵێکدا بۆ دوورخستنەوەی ژمارەیەکی زۆر لە کاندیدانی [[ئۆپۆزسیۆن]] و مسۆگەرکردنی سەرکردایەتییەکی پارێزگار، زیاولحەق ھەموارکردنی لە یاسای پارتە سیاسییەکانی ساڵی ١٩٦٢دا ئەنجامدا. لە ئەنجامدا، بزووتنەوەی گەڕاندنەوەی دیموکراسی (MRD)، کە داوای کۆتاییھێنان بە ڕژێمی سەربازی دەکرد، بایکۆتی ھەڵبژاردنەکانی کرد.<ref name=":0"/> ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٥٤٪ بوو. زۆربەی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ھەڵبژێردراو لایەنگری ڕژێمی زیا بوون. حکوومەتێکی نوێ لەژێر سەرکردایەتی [[محەممەد خان جونێجۆ]] پێکھێنرا، کە کەسایەتییەکی کەمتر ناسراو بوو لە سیاسەتی نیشتمانیدا. سەرۆک وەزیران جونێجۆ و شوێنکەوتووانی دواتر کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستانی پارێزگاری لایەنگری زیایان دامەزراند. == لێکەوتەکان == دوای ھەڵبژاردنەکان، [[محەممەد خان جونێجۆ]] وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرا و دواتر پارتێکی نوێی بە ناوی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان پێکھێنا. بایکۆتکردنی ھەڵبژاردن وەک ھەڵەیەک بۆ بزووتنەوەی گەڕاندنەوەی دیموکراسی (MRD) بینرا، کە پێشبینی کردبوو جەماوەر پشتگیری لە ھەڵوێستەکەی بکەن.<ref name=":0">[https://storyofpakistan.com/general-elections-february-1985/ General Elections, February 1985] Story of Pakistan</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ryuvcdqbfevfp0zuexhk4yoa2qfy493 0 293959 1572346 1571780 2026-04-04T20:17:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572346 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_eleciton_1977_map.png}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٧ی ئازاری ١٩٧٧ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]]. دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە پاکستان بەڕێوەچوو و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە دوای [[جەنگی ڕزگاری خوازی بەنگلادیش]] ئەنجامدرا. ھەرچەندە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧ دوای تەواوبوونی خولی پەرلەمانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەبچێت، بەڵام حکوومەتی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] بڕیاری دا ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام بدات. بەو پێیەی زۆرینەی جەماوەر بۆچوونێکی باشیان لەسەر حکوومەتەکەی بوتۆ ھەبوو، پێشبینییەکی بەرفراوان دەکرا کە پارتی گەلی پاکستان دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە.<ref>[https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563623-bhutto-1977-coup Bhutto and the 1977 coup] The News, 9 July 2017</ref> لە بەرامبەردا، نۆ پارتی [[ئۆپۆزسیۆن]] یەکیان گرت بۆ پێکھێنانی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA). ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان لەسەر بەرنامەیەکی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کاری دەکرد و دژی ھەڵوێستی [[چەپڕەوی]] پارتی گەلی پاکستان بوو؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان چەند پارتێکی چەپڕەویشی تێدابوو کە دژی بوتۆ بوون، لەوانە پارتی نیشتمانی [[عەوامی خانی عەبدولوەلی خان]]، کە بە ڕێبەری ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان دادەنرا. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی گەلی پاکستان]]، کە ١٥٥ کورسی بەدەستھێنا. لە ھەمان کاتدا، [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] تەنھا ٣٦ کورسی بردەوە؛ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) تەنھا پارتی تر بوو کە کورسییەکی بردەوە. سەرکەوتنی پارتی گەلی پاکستان بەو واتایە بوو کە بوتۆ وەک [[سەرۆک وەزیرانی پاکستان]] بەردەوام دەبێت؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان پارتی گەلی پاکستانی بە ساختەکاری لە ھەڵبژاردنەکاندا تۆمەتبار کرد و ڕەتیکردەوە ئەنجامەکە قبووڵ بکات. ھەرچەندە تۆمەتەکانی ساختەکاری لەلایەن پارتی گەلی پاکستانەوە ڕەتکرانەوە، بەڵام ئەو ئیدیعایانەی کە لەلایەن ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستانەوە کران پشێوییان دروست کرد کە ئەنجامەکەی خۆپیشاندانی جەماوەری و ناڕەزایەتی توندوتیژی دژی بوتۆ بوو. بوتۆ و ھێزە ئەمنییەکان نەیانتوانی کۆنتڕۆڵی دۆخەکە بکەن. دواتر [[سوپاسالار]] [[محەممەد زیاولحەق]] داوای کۆبوونەوەیەکی نھێنی لە بەرپرسانی باڵای سەربازی کرد بۆ پلاندانان بۆ [[کوودەتا|کودەتایەک]]، کە بە سەرکەوتوویی و لەژێر ناوی «ئۆپەراسیۆنی کایەی پاک» ئەنجامدرا، و بووە ھۆی ڕووخانی حکوومەت و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی. دواتر، پاکستان چووە ناو سێیەم قۆناغی دەسەڵاتی سەربازییەوە.<ref>[https://storyofpakistan.com/general-elections-1977/ General Elections 1977] Story of Pakistan</ref> == بانگەشە == ھەڵبژاردنەکان زووتر لەوەی لە سەرەتادا پلانی بۆ داڕێژرابوو ئەنجامدران، و پێشبینی دەکرا لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧دا بەڕێوەبچن.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Story of Pakistan|سەردێڕ=General Elections 1977|ناونیشان=http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ئیش=January 1, 1977|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Story of Pakistan, 1977 elections|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120227154510/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧دا، بوتۆ لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەرکەوت و ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام دەدرێن، و ماوەیەکی کەم دوای دەرکەوتنی لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەستی بە بانگەشە سیاسییەکانی کرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> لە ١٠ی کانوونی دووەمدا، کۆمیسیاری ھەڵبژاردنەکانی پاکستان دادوەر [[سەجاد ئەحمەد جان]] خشتەی ھەڵبژاردنەکانی ڕاگەیاند و ١٩ و ٢٢ی کانوونی دووەمی وەک دوا وادە بۆ وەرگرتنی کاندیدکردنەکان بۆ [[پەرلەمان]] و ئەنجومەنە ھەرێمییەکان دیاریکرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> بوتۆ بە توندی وەڵامی دایەوە و دەستبەجێ کاندیدی پارتەکەی بۆ کارمەندانی خۆی دیاریکرد. بە پێچەوانەی ھەڵبژاردنەکانی ١٩٧٠، کاتێک پارتی گەلی پاکستان بە شێوەیەکی سەرەکی پشتی بە دروشمە [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستییەکان]] بەستبوو، ئەمجارەیان بوتۆ پشتی بە کەسایەتییە سیاسییە کاریگەرەکانیش بەست و کاندیدی پارتەکەی بۆ [[دەرەبەگ]]ەکان و کەسانی دیکەی خاوەن دەسەڵات دیاریکرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> بوتۆ خۆی کۆبوونەوەی جەماوەری لە سەرانسەری وڵاتدا ئەنجامدا، و بۆ بەدەستھێنانی پشتگیری زیاتر، لە ٤ی کانوونی دووەمدا چاکسازییەکانی کار و لە ٥ی کانوونی دووەمدا کۆمەڵەی دووەمی چاکسازییەکانی زەوی و زاری ڕاگەیاند.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> ئامادەبووان لە کۆبوونەوە جەماوەرییەکاندا لە ھەموو شوێنەکانی وڵاتدا سەرسووڕھێنەر بوون، بە تایبەتی لە ناوچەکانی ناوەوەی [[سند]] و [[پەنجاب]].<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> مەبەستی بوتۆ لە ئەنجامدانی پێشوەختەی ھەڵبژاردنەکان ئەوە بوو کە کاتی پێویست بە ئۆپۆزسیۆن نەدات بۆ بڕیاردان و ئامادەکاری بۆ ھەڵبژاردنە چاوەڕوانکراوەکان.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] ببووە کێشەیەکی گەورە بۆ پارتی گەلی پاکستان کە لە چەندین بۆنەدا پارتی گەلی دەکردە ئامانج.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> لە ماوەی ھەڵبژاردنەکاندا، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان نەیتوانی پلانەکانی بۆ وڵات ڕوون بکاتەوە بەڵکو لەبری ئەوە پارتی گەلی کردە ئامانج و جەختی لەسەر کردەوەی خراپ، گەندەڵی بانگەشەبۆکراو (ھەرچەندە ھیچ بەڵگەیەک نەبوو کە پەیوەندی بە بوتۆوە ھەبێت)، خراپیی بەڕێوەبردنی دارایی، خەرجی زۆر بۆ کارگێڕی و سیاسەتە ئابوورییە «وێرانکەرەکان» کردەوە کە نیشانەکەی ھەڵئاوسان بوو.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} 0bs5xcrspbdzcw3629gta8it7fjtjbw 0 293960 1572327 1571833 2026-04-04T20:14:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572327 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٧٠) لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] بەڕێوەچوو. ئەوانە یەکەم ھەڵبژاردنی گشتیی ڕاستەوخۆ بوون لە دوای سەربەخۆیی پاکستان و لە کۆتاییدا تەنھا ئەو ھەڵبژاردنانە بوون کە پێش سەربەخۆیی [[بەنگلادیش]] ئەنجامدران. دەنگدان لە ٣٠٠ بازنەی گشتیدا ئەنجامدرا، کە ١٦٢یان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و ١٣٨یان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. سێزدە کورسی تریش بۆ [[ژنان]] تەرخانکرابوون (حەوتیان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و شەشیان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون)، کە دەبوو لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانییەوە ھەڵبژێردرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Craig Baxter |بەستەری نووسەر=Craig Baxter |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٧١|سەردێڕ=Pakistan Votes -- 1970 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/3024655 |journal=Asian Survey |بەرگ=١١|issue=3 |پەڕەکان=١٩٧–٢١٨|doi=10.2307/3024655 |jstor=3024655 |issn=0004-4687 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێیەکی توند بوون لە نێوان دوو پارتی [[سۆسیال دیموکرات]]، [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) کە بنکەکەی لە ڕۆژاوا بوو و سەرانسەری پاکستانی عەوامی لیگ کە بنکەکەی لە ڕۆژھەڵات بوو. عەوامی لیگ تەنھا پارتی سەرەکی بوو لە باڵی ڕۆژھەڵات، لەکاتێکدا لە باڵی ڕۆژاوا، پارتی گەلی پاکستان ڕووبەڕووی کێبڕکێیەکی توندی کوتلە پارێزگارەکانی کومەڵەی موسڵمانان بووەوە، کە گەورەترینیان کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) بوو، ھەروەھا پارتە ئیسلامییەکانی وەک [[جەماعەتی ئیسلامیی پاکستان]] (JI)، [[جەمیعەتی عولەمای ئیسلام]] (JUI)، و [[جەمیعەتی عولەمای پاکستان]] (JUP). ئەنجامەکە سەرکەوتن بوو بۆ عەوامی لیگ، کە زۆرینەی ڕەھای بەدەستھێنا و ١٦٠ کورسی لە کۆی ١٦٢ کورسییە گشتییەکان و ھەر حەوت کورسییەکەی ژنانی لە پاکستانی ڕۆژھەڵات بردەوە. پارتی گەلی پاکستان تەنھا ٨١ کورسی گشتی و پێنج کورسی ژنانی بردەوە، کە ھەموویان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. لە ھەڵبژاردنە ھەرێمییەکاندا کە دە ڕۆژ دواتر بەڕێوەچوو، عەوامی لیگ دووبارە لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا باڵادەست بوو، لەکاتێکدا [[پارتی گەلی پاکستان]] حیزبی براوە بوو لە [[پەنجاب]] و [[سند]]. پارتی نیشتمانی عەوامی (وەلی)ی [[مارکسیزم|مارکسیستی]] لە پارێزگای سنووری باکووری ڕۆژاوا و [[بەلۆچستان|بەلووچستان]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە سەرەتادا ئەنجومەنی نیشتمانی دەستبەکارنەبوو چونکە سەرۆک [[یەحیا خان]] و سەرۆکی پارتی گەلی پاکستان [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] نەیاندەویست پارتێکی پاکستانی ڕۆژھەڵات لە حکوومەتی فیدراڵیدا بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=1970 polls: When election results created a storm |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/686541/1970-polls-when-election-results-created-a-storm |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لەبری ئەوە، «یەحیا» سیاسییە دێرینەکەی بەنگالی «نوورول ئەمینی» وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرد و داوای لێکرد بگاتە سازشێک لە نێوان پارتی گەلی پاکستان و عەوامی لیگ؛ بەڵام ئەم ھەنگاوە سەرکەوتوو نەبوو چونکە دواکەوتنی دەستبەکاربوون پێشتر بووە ھۆی پشێوییەکی بەرچاو لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا. دۆخەکە زیاتر تێکچوو کاتێک «ئۆپەراسیۆنی تیشکی گەڕان» بە فەرمانی یەحیا ڕوویدا، کە بووە ھۆی شەڕێکی ناوخۆ کە سەری کێشا بۆ پێکھێنانی دەوڵەتی سەربەخۆی [[بەنگلادیش]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=History: Bhutto, Mujib and the generals |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1392750 |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ئەنجومەنەکە لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٢دا دەستبەکاربوو دوای ئەوەی یەحیا دەستی لەکارکێشایەوە و دەسەڵاتی ڕادەستی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] کرد. بوتۆ لە ساڵی ١٩٧٣دا بوو بە سەرۆک وەزیران دوای ئەوەی پۆستەکە لەلایەن دەستوورێکی نوێوە دروستکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 5cmubrrr4drnmjqgdnxnnk82yu1en8j 0 293965 1572326 1571835 2026-04-04T20:14:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572326 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=All_Pakistan_Muslim_League_flag_(upscaled).jpg }}'''کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان''' ({{Langx|ur|{{Nastaliq|پاکستان مسلم لیگ}}}}؛ ناسراو بە '''PML''')، ناوی چەندین پارتی سیاسی جیاوازی [[پاکستان]]ە کە زاڵ بوون بەسەر پلاتفۆرمی [[ڕاستڕەوی ناوەڕاست]] لە وڵاتەکەدا. کۆمەڵەی موسڵمانان (جێنشینی ڕەسەنی کۆمەڵەی موسڵمانانی سەرتاسەریی [[ھیندستان]]) پارتی دامەزرێنەرانی پاکستان بوو. بەڵام ھەر زوو دوای بەدەستھێنانی سەربەخۆیی [[پاکستان]] لە ساڵی ١٩٤٧دا ڕووبەڕووی چەندین شکاوی بووەوە، لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا نەما. و بووژانەوەی لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە دەستی پێکرد و ئەمڕۆ چەند حیزبێک لە پاکستان ناویان لێنراوە کۆمەڵەی موسڵمانان.<ref>http://www.dawn.com/news/1310662</ref><ref>http://www.dawn.com/news/1122395</ref><ref>https://dailytimes.com.pk/215301/the-muslim-leagues-of-pakistan/</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئیسلام|سیاسەت|پاکستان|زانستی سیاسەت}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 796vxjrfiz4br06ulq35dvpnchrzwfz 0 294000 1572347 1571778 2026-04-04T20:17:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572347 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خولگەی نزیکی زەوی''' (ئێڵ ئی ئۆ) خولگەیەکی دەوری زەوییە کە خولەکەی ١٢٨ خولەک یان کەمترە (لانیکەم ١١٫٢٥ خول لە ڕۆژێکدا دەکات) و لادان لە چەقەکەی کەمترە لە ٠٫٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.space-track.org/#/recent |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626190758/https://www.space-track.org/#/recent |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=LEO: Mean Motion > 11.25 & Eccentricity < 0.25}}</ref> زۆربەی تەنە دەستکردەکان لە [[بۆشاییی دەرەکی]] لە ئێڵ ئی ئۆدان، کە ژمارەیان لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|800|km|mi}} دەگاتە لووتکە، لەکاتێکدا دوورترینیان لە ئێڵ ئی ئۆدا، پێش خولگەی ناوەندی زەوی (ئێم ئی ئۆ)، بەرزییەکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، کە نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوییە و نزیکە لە سەرەتای پشتێنی تیشکدانی ناوەوەی ڤان ئالن. [[پەڕگە:ISS-44_Milky_Way.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە، لە خولگەیەکی نزیکی زەویدا (ئێڵ ئی ئۆ) لە نزیکەی {{Cvt|400|km|mi}}، لەگەڵ ھەوایەکی درەوشاوەی زەرد-سەوز کە لە [[ئاسۆ]]ی زەوی دەبینرێت، کە لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|100|km|mi}} [[بۆشاییی دەرەکی|سنووری نێوان زەوی و بۆشاییی دەرەکی]] لێیە و خێرایییەکانی فڕین دەگەنە خێرایییەکانی خولگە]] زاراوەی ناوچەی ئێڵ ئی ئۆ بۆ ئەو ناوچەیەی بۆشایی بەکاردێت کە لە خوار بەرزیی {{Cvt|2000|km|mi}}دایە (نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوی).<ref name="UNOOSA">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717154257/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=Region A, Low Earth Orbit (or LEO) Region – spherical region that extends from the Earth's surface up to an altitude (Z) of 2,000 km}}</ref> ئەو تەنانەی لەو خولگانەدان کە بەم ناوچەیەدا تێدەپەڕن، تەنانەت ئەگەر [[نزیکترین و دوورترین|دوورترین خاڵییان]] لە دەرەوە بێت یان [[فڕینی بۆشاییی ژێرخولگەیی|ژێر-خولگەیی]] بن، بە وردی چاودێری دەکرێن چونکە مەترسیی پێکدادانیان بۆ زۆرێک لە مانگە دەستکردەکانی ئێڵ ئی ئۆ ھەیە. ھیچ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|گەشتێکی ئاسمانیی مرۆڤ]] جگە لە ئەرکە مانگییەکانی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] (١٩٦٨–١٩٧٢) و فڕینی نزیکی مانگی ئارتێمیس ٢ (٢٠٢٦) بۆ ئەو دیوی ئێڵ ئی ئۆ نەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/|سەردێڕ=Artemis II: NASA’s First Crewed Lunar Flyby in 50 Years - NASA |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=NASA |زمان=en-US}}</ref> ھەموو [[وێستگەی بۆشایی|وێستگەکانی بۆشایی]] {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦}} لە خولگەکانی دەوری زەوی لەناو ئێڵ ئی ئۆدا کاریان کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Low Earth orbit}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} rm7vhl7j9lpz5rikrg2c9925i2yvw64 0 294001 1572031 1571777 2026-04-04T12:03:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572031 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خولگەی دەوری زەوی'''، '''خولگەی چەق-زەوی'''، یان '''خولگەی زەوی''' ھەر تەنێک دەگرێتەوە کە لە [[خولگە]]ی [[زەوی|زەویدا]] بێت، وەک [[مانگ]] یان [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]]. لە ساڵی ١٩٩٧دا، [[ناسا]] خەمڵاندی کە نزیکەی ٢٬٤٦٥ باری مانگی دەستکردی دەستکرد لە خولگەی زەویدا ھەبوون و ٦٬٢١٦ پارچە پاشماوەی بۆشایی لەلایەن [[ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد|ناوەندی فڕینی بۆشاییی گۆدارد]] چاودێری کراون.<ref name="Goddard-1997">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٠|ناونیشان=http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html|سەردێڕ=Satellite Situation Report |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060823011134/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html <!-- Bot retrieved archive --> |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}</ref> زیاتر لە ١٦٬٢٩١ تەن کە پێشتر ھەڵدراون تووشی پووکانەوەی خولگەیی بوون و چوونەتە ناو [[تەوشک|تەوشکی زەوی]].<ref name="Goddard-1997"/> کەشتییەکی ئاسمانی کاتێک دەچێتە خولگەوە کە [[ھەشتاو|تاودانە]] [[چەقە ھێز|چەقەکێشەکەی]] بەھۆی [[ڕاکێشان (فیزیک)|کێشکردنەوە]] کەمتر بێت لە یان یەکسان بێت بە تاودانی [[ھێزی دژەناوەند|دوورەناوەند]] بەھۆی پێکھاتەی ئاسۆییی خێرایییەکەیەوە. بۆ خولگەیەکی نزیکی زەوی، ئەم خێرایییە نزیکەی ٧٫٨ کیلۆمەتر/چرکەیە؛<ref name="hill1999">{{بیرخستنەوە|دوایین=Hill |یەکەم=James V. H. |سەردێڕ=Getting to Low Earth Orbit |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٩|ئیش=Space Future |postscript=. |ناونیشان=http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120319163414/http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بە پێچەوانەوە، خێراترین خێراییی فڕۆکەی مرۆڤھەڵگر کە تا ئێستا بەدەست ھاتبێت (جگە لەو خێرایییانەی کە کەشتییە ئاسمانییەکان لە کاتی دەرچوون لە خولگە بەدەستیان ھێناوە) ٢٫٢ کیلۆمەتر/چرکە بووە لە ساڵی ١٩٦٧دا لەلایەن نۆرس ئەمریکان ئێکس-١٥.<ref name="shiner20071101">{{بیرخستنەوە|دوایین=Shiner |یەکەم=Linda |سەردێڕ=X-15 Walkaround |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|postscript=. |ناونیشان=http://www.airspacemag.com/history-of-flight/x-15_walkaround.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Air & Space Magazine}}</ref> ئەو وزەیەی پێویستە بۆ گەیشتن بە خێراییی خولگەی زەوی لە بەرزیی ٦٠٠ کیلۆمەتر نزیکەی ٣٦ ئێم جەی/کگم، کە شەش ھێندەی ئەو وزەیە کە تەنھا بۆ سەرکەوتن بۆ بەرزیی ھاوتا پێویستە.<ref name="dimotakis1999">{{بیرخستنەوە|دوایین=Dimotakis |یەکەم=P. |سەردێڕ=100 lbs to Low Earth Orbit (LEO): Small-Payload Launch Options |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|پەڕەکان=١–٣٩|postscript=. |ناونیشان=http://en.scientificcommons.org/18569633 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170829090237/http://en.scientificcommons.org/18569633 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=The Mitre Corporation |display-authors=١|دوایین٢=Garwin |یەکەم٢=R. |دوایین٣=Katz |یەکەم٣=J. |دوایین٤=Vesecky |یەکەم٤=J.}}</ref> ئەو کەشتییە ئاسمانییانەی کە [[نزیکترین و دوورترین|نزیکترین خاڵییان]] لە خوار نزیکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، بەرەوڕووی بەرگریی تەوشکی زەوی دەبنەوە،<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Ghosh |یەکەم=S. N. |سەردێڕ=Atmospheric Science and Environment |ڕێکەوت=٢٠٠٠|پەڕەکان=٤٧–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=d6Azu3sfPAgC&pg=PA48 |بڵاوکەرەوە=Allied Publishers |ژپنک=٩٧٨-٨١٧٧٦٤٠٤٣٤}}</ref> کە بەرزیی خولگەیی کەمدەکاتەوە. ڕێژەی پووکانەوەی خولگەیی بەندە بە ڕووبەری پانەبڕ و کێشی مانگە دەستکردەکە، ھەروەھا گۆڕانکاری لە چڕیی ھەوای تەوشکی سەرەوە. لە خوار نزیکەی ٣٠٠ کیلۆمەتر، پووکانەوە خێراتر دەبێت و تەمەنیان بە ڕۆژ دەپێورێت. کاتێک مانگێکی دەستکرد دادەبەزێت بۆ ١٨٠ کیلۆمەتر، تەنھا چەند کاتژمێرێکی دەبێت پێش ئەوەی لە تەوشکدا ببێتە ھەڵم.<ref name="slsa">{{بیرخستنەوە|دوایین=Kennewell |یەکەم=John |سەردێڕ=Satellite Lifetimes and Solar Activity |ڕێکەوت=٢٠١١|postscript=. |ناونیشان=http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111228025141/http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=Commonwealth of Australia Bureau of Weather, Space Weather Branch |دوایین٢=McDonald |یەکەم٢=Andrew}}</ref> [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوون]] کە پێویستە بۆ ڕزگاربوون لە کایەی کێشکردنی زەوی بە تەواوی و چوونە ناو بۆشاییی نێوان ھەسارەکان نزیکەی ١١٫٢ کیلۆمەتر/چرکەیە.<ref name="williams2010">{{بیرخستنەوە|دوایین=Williams |یەکەم=David R. |سەردێڕ=Earth Fact Sheet |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=Lunar & Planetary Science |postscript=. |ناونیشان=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101030234253/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=NASA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5ohu0q13zc2zz17w80vkkjttsm8l3nm 0 294011 1572197 1571809 2026-04-04T17:06:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ژن|ژن]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] 1572197 wikitext text/x-wiki {{short description|کەشتیوانی ئەمریکی (born 1979)}} {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Use mdy dates|date=March 2023}} {{Infobox astronaut | name = کریستینا کۆچ | image = Jsc2023e0016435 alt.jpg | caption = کۆچ لە ٢٠٢٣ | birth_name = Christina Hammock | birth_date = {{birth date and age|1979|1|29}} | birth_place = [[Grand Rapids, Michigan]], U.S. | death_date = | death_place = | spouse = Robert Koch | education = [[North Carolina State University]] ([[Bachelor of Science|BS]], [[Master of Science|MS]]) | type = [[NASA astronaut]] | time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|328|13|58|refresh=yes}} | selection = [[NASA Astronaut Group 21|NASA Group 21 (2013)]] | evas = 6 | eva_time = 42{{nbsp}}کاتێژمێر, 15{{nbsp}}دەقە | missions = {{Unbulleted indent list | [[Soyuz MS-12]]/[[Soyuz MS-13|MS-13]] ([[Expedition 59]]/[[Expedition&nbsp;60|60]]/[[Expedition 61|61]]) | [[Artemis II]] }} | insignia = [[File:ISS Expedition 59 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 59 logo]] [[File:ISS Expedition 60 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 60 logo]] [[File:ISS Expedition 61 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 61 logo]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''کریستینا کۆچ''' (بە ئینگلیزی: Christina Koch؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩) ئەندازیارێکی ئەمریکی و ئاسمانییەکی ناسایە لە گرووپی ساڵی ٢٠١٣. ئەو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا، و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور بەدەستهێناوە. هەروەها خوێندنی پێشکەوتووی لە ناوەندی گۆدارد بۆ گەشتە ئاسمانییەکان ئەنجامداوە. ڕێک پێش ئەوەی ببێتە ئاسمانی، وەک بەرپرسی وێستگە لە ساموای ئەمریکی لە فەرمانگەی نیشتمانیی ئۆقیانووس و بەرگەهەوا (NOAA) کاری کردووە. لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٩، کۆچ وەک ئەندازیاری فڕین لە گەشتەکانی ٥٩، ٦٠ و ٦١ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بەڕێ کەوت. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، ئەو و (جێسیکا مێر) بوونە یەکەم دوو ژن کە بەشداری لە پیاسەیەکی ئاسمانیی تەواو مێژووییدا بکەن کە تەنها لە ڕەگەزی مێ پێک هاتبوون، بە مەبەستی گۆڕینی یەکەیەکی کۆنترۆڵی کارەبا لە دەرەوەی وێستگەکە. لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، کۆک ریکۆردی درێژترین ماوەی مانەوەی بەردەوامی لە بۆشایی ئاسمان بۆ ڕەگەزی مێ شکاند. ئەو لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٠ گەڕایەوە سەر زەوی. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کۆچ وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ژن کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم ژن کە بگاتە نزیک مانگ. کۆچ لە لیستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی ساڵی ٢٠٢٠ی گۆڤاری (Time)دا هەڵبژێردرا. == ژیانی پێشینە و خوێندن == کۆچ لە گراند ڕاپیدز لە ویلایەتی میشیگان لەدایکبووە، و لە شاری جاکسۆنڤێڵ لە ویلایەتی کارۆلینای باکوور گەورە بووە. دایک و باوکی ناویان (باربارا جۆنسن) و (ڕۆناڵد هامۆک)ـە. خەونی منداڵیی کۆچ ئەوە بووە کە ببێتە ئاسمانی. کۆچ لە ساڵی ١٩٩٧ قوتابخانەی زانست و ماتماتیکی کارۆلینای باکووری تەواو کرد، دواتر لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور درێژەی بە خوێندن دا و دوو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا (٢٠٠١) و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا (٢٠٠٢) بەدەستهێنا. لە ساڵی ٢٠٠١دا، بوو بە دەرچووی بەرنامەی ئەکادیمیای ناسا لە ناوەندی گۆدارد. == توێژینەوە و مەشقکردن == کۆچ لە بوارەکانی پەرەپێدانی ئامێرە زانستییەکانی بۆشایی ئاسمان و ئەندازیاریی مەیدانی کاریکردووە. لە کاتی کارکردنی وەک ئەندازیاری کارەبا لە تاقیگەی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرزەکانی ناسا، بەشداریی کردووە لە دروستکردنی ئامێرە زانستییەکان بۆ چەندین ئەرکی ناسا کە لە بوارەکانی فیزیای ئەستێرەیی و گەردوونناسی توێژینەوەیان دەکرد. لەو ماوەیەدا وەک مامۆستای یاریدەدەر لە کۆلێژی مۆنتگۆمەری لە میریلاند وانەی تاقیگەی فیزیای گوتووەتەوە. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٧، کۆچ وەک یاریدەدەری توێژینەوە لە بەرنامەی جەمسەری باشووری ئەمریکا کاری کردووە و سێ ساڵ و نیوی لە ناوچەکانی جەمسەری باکوور و باشوور بەسەر بردووە. ئەو وەرزێکی زستانی لە وێستگەی ئاموندسن-سکۆت لە جەمسەری باشوور بەڕێکرد، کە تێیدا پلەی گەرمی گەیشتە ١١١ پلەی فەهرەنایت لەژێر سفرەوە (-٧٩.٤ پلەی سەدی). لە کاتی مانەوەی لەوێ، ئەندامی تیمەکانی ئاگرکوژێنەوە و تیمەکانی گەڕان و ڕزگارکردن بووە لە ئۆقیانووس و سەهۆڵبەندانەکاندا. کۆچ کاتی خۆی لە جەمسەری باشوور وەک تەحەدایەکی دەروونی و جەستەیی ناوبردووە و دەڵێت: "ئەمە بەواتای مانەوە بۆ چەندین مانگ بەبێ بینینی خۆر، لەگەڵ هەمان تاقم، و بەبێ گەیشتنی نامە یان خواردنی تازە. دابڕان و دوورکەوتنەوە لە خێزان و هاوڕێیان، ئەو بارودۆخانەن کە دەبێت ستراتیژییەک بدۆزیتەوە بۆ ئەوەی تێیاندا بەردەوام بیت. ---- '''دروستکرنی سەرجەم زانیاری لەسەر گەشتی ئارتمیسی دووەم: هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز''' {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:ئەستێرەگەڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] egchusi3cjg4yma3d45j89p3jrsb3i5 0 294012 1572198 1571808 2026-04-04T17:06:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:کەنەدا|کەنەدا]] 1572198 wikitext text/x-wiki {{Short description|کەشتیوانی کەنەدی (born 1976)}} {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Use mdy dates|date=November 2024}} {{Infobox astronaut | name = جێرمی هانسێن | honorific_suffix = {{post-nominals|country=CAN|CD|FRCGS|size=100%}} | image = Jsc2023e0016436 alt2.jpg | alt = Hansen wearing an orange uniform | caption = Hansen in 2023 | birth_name = Jeremy Roger Hansen | birth_date = {{Birth date and age|1976|1|27}} | birth_place = [[London, Ontario]], Canada | death_date = | death_place = | status = چاڵاك | alma_mater = [[Royal Military College of Canada|Royal Military College]] ([[Bachelor of Science|BSc]], [[Master of Science|MSc]]) | spouse = Catherine Hansen | children = 3 | awards = [[Canadian Forces' Decoration]] (2006) | type = [[CSA astronaut]] | time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|0|0|0|refresh=yes}} | selection = {{plainlist| * [[List of astronauts by selection#2009|2009 CSA Group]] * [[NASA Astronaut Group 20|NASA Group 20 (2009)]] }} | missions = [[Artemis II]] | module = {{Infobox military person | embed = yes | embed_title = Military career | allegiance = Canada | branch = [[Royal Canadian Air Force]] | serviceyears = 1994–present | rank = [[Colonel (Canada)|Colonel]] }} | insignia = [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''جێرمی ڕۆجەر هانسێن''' (بە ئینگلیزی: Jeremy Roger Hansen؛ لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦) ئاسمانییەکی کەنەدی، فڕۆکەوانی جەنگی، فیزیازان و ئاکوانۆت (aquanaut)ـە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٩دا شانبەشانی (دەیڤید سەینت-ژاک) بۆ پەیوەندی بە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی (CSA) هەڵبژێردرا. پێش ئەوەی ببێتە ئاسمانی، هانسێن نەقیب (Captain) بوو لە هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا و فڕۆکەی جەنگی (CF-18)ی لێدەخوڕی. لەو کاتەوە پلەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ عەقید (Colonel). لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، هانسێن وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەم ئاسمانیی نائەمریکی کە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی گەشت بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی بەردەوام بێت، دەبێتە یەکەم نائەمریکی کە بگاتە نزیک مانگ. == ژیانی پێشینە و خوێندن == هانسێن لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦ لە شاری لەندەن لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ لەدایکبووە. ئەو لە کێڵگەیەکی نزیک (ئایڵسا کرایگ) گەورە بووە، تا ئەو کاتەی بۆ خوێندنی ئامادەیی چوو بۆ شاری ئینگەرسۆڵ. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا، پەیوەندی بە فەوجی ٦١٤ی کادێتی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا کرد لە شاری لەندەن، ئۆنتاریۆ. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی، هانسێن چووە کۆلێژی سەربازیی شاهانەی کەنەدا لە شاری کینگستۆن، کە لەوێ لە ساڵی ١٩٩٩ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی زانستی (بە پلەی نایاب) لە زانستی بۆشایی ئاسمان بەدەستهێنا. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠، هانسێن بڕوانامەی ماستەری لە فیزیادا لە هەمان کۆلێژ تەواو کرد، کە تێیدا تیشکی خستبووە سەر توێژینەوە لە بواری شوێنپێهەڵگرتنی مانگە دەستکردەکان. == کاروان == [[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تاقمی ئارتەمیس ٢، لە دەستە چەپەوە: ئاسمانییەکانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، [[ویکتۆر گڵۆڤەر]]، [[رید وایزمان]]، و ئاسمانی کەنەدی [[جێرمی هانسێن]]. ]] لە ساڵی ٢٠١٣دا، هانسێن وەک "کەیڤنۆت" (Cavenaut) بەشداری لە مەشقەکانی (ESA CAVES) کرد لە ساردینیا، شانبەشانی چەند ئاسمانییەکی تری وەک ساتۆشی فوروکاوا و مایکڵ بارات. ئەم مەشقانە لەناو ئەشکەوتە قووڵەکاندا ئەنجام دەدرێن بۆ ئامادەکردنی ئاسمانییەکان بۆ کارکردن لە ژینگەی سەخت و دابڕاودا. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤، ناسا ڕایگەیاند کە هانسێن وەک "ئاکوانۆت" (Aquanaut) لە تاقیگەی ژێر ئاوی "ئاکواریۆس" کار دەکات لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤دا، وەک بەشێک لە ئەرکی (NEEMO 19) کە حەوت ڕۆژی خایاند. لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، هانسێن وەک یەکەم کەنەدی دەستنیشانکرا کە گەشت بۆ نزیک مانگ بکات، وەک بەشێک لە ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] کە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد. == ژیانی تایبەتی == هانسێن هاوسەرگیری لەگەڵ (کاسرین هانسێن) کردووە کە پزیشکە و پسپۆڕە لە تەندروستی ژناندا، و خاوەنی سێ منداڵن. == خەڵات و ڕێزلێنانەکان == * میدالیای خزمەتی هێزە کەنەدییەکان (١٢ ساڵ خزمەت). * باڵی فڕۆکەوانی هێزی ئاسمانی کەنەدا (٢٠٠٢). * خەڵاتی لیگی کادێتی ئاسمانی کەنەدا (١٩٩٩). * میدالیای یۆبیلی ئەڵماسی شاژن ئەلیزابێتی دووەم (٢٠١٢). * میدالیای تاجەگوڵینەی شای بەریتانیا (٢٠٢٣). * هەڵگری ئاڵای کەنەدا بووە لە ڕێوڕەسمی تاجەگوڵینەی شا چارڵز و شاژنە کامیلا. * مارشاڵی نمایشکردنی (Calgary Stampede) لە ساڵی ٢٠٢٣. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز}} * [https://www.asc-csa.gc.ca/eng/astronauts/canadian/active/bio-jeremy-hansen.asp ژیاننامەی جێرمی هانسێن لە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی] * [http://spacefacts.de/bios/international/english/hansen_jeremy.htm ژیاننامەی جێرمی هانسێن لە Spacefacts] * {{Twitter|Astro_Jeremy|جێرمی هانسێن}} {{کەسانێک کە ئێستا لە بۆشایی ئاسماندان}} {{ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی}} {{گرووپی ٢٠ی ئاسمانییەکانی ناسا}} {{DEFAULTSORT:Hansen, Jeremy}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|فڕینی بۆشایی|کەنەدا}} [[پۆل:لەدایکبوانی ١٩٧٦]] [[پۆل:کەسایەتییە زیندووەکان]] [[پۆل:ئاسمانییە کەنەدییەکان]] [[پۆل:خەڵکی لەندەن، ئۆنتاریۆ]] [[پۆل:ئەفسەرانی هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا]] [[پۆل:فڕۆکەوانە کەنەدییەکان]] [[پۆل:ئاکوانۆتەکان]] [[پۆل:ئاسمانییەکانی ئارتەمیس]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]] [[پۆل:ئەستێرەگەڕە کەنەدییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] ivebd1zr70ugc3sxbh8xr6akpy5602w 0 294014 1572211 1571781 2026-04-04T17:08:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئایین|ئایین]]، [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]]، [[دەروازە:دەروونناسی|دەروونناسی]] و [[دەروازە:فەلسەفە|فەلسەفە]] 1572211 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ڕۆشناگەری مەزهەبێکی فەلسەفی ئيسلاميە کە لە لايەن فەيلەسوفی گەورەی کورد [[شەھابەدین سوھرەوەردی]] دامەزراوە <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kamal|یەکەم=Muhammad|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Mulla_Sadra_s_Transcendent_Philosophy.html?hl=no&id=EwB7Zo7lVp0C|سەردێڕ=Mulla Sadra's Transcendent Philosophy|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Ashgate Publishing, Ltd.|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٦-٥٢٧١-٧|زمان=en}}</ref> بە گشتی فەلسەفەی ڕۆشناگەری باس لەوە دەکات کە ( ناسينی خودايە لە ڕێگەی دۆزينەوە يان لە ئەنجامی ڕوناکييەک کە لە جيهانی هەستپێنەکراوەوە دێتە دەرەوە بۆ ناو عەقڵ ) فەيلەسوفی گەورەی کورد شەهابەدين سوهرەوەردی لە ژێر کاريگەری [[ئیبن سینا]] و [[ئەفلاتوون]] فەلسەفەی ڕۆشناگەری دامەزراند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئایین|ئیسلام|مێژوو|دەروونناسی|فەلسەفە}} [[پۆل:مێژووی لۆژیک]] [[پۆل:فەلسەفەی ئیسلامی]] [[پۆل:خواناسی ئیسلامی]] [[پۆل:فەلسەفەی سۆفی]] pkpyvn5z7d194irw4opayfodcafgfxa 0 294015 1572196 1571847 2026-04-04T17:05:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئایین|ئایین]] و [[دەروازە:فەلسەفە|فەلسەفە]] 1572196 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''بێ ھەڵەبوون''' ({{بە ئینگلیزی|Infallibilism}}) [[فەلسەفە|فەلسەفەیەکە]] کە دەڵێت زانین یان ڕاستی ڕەھا دەتوانرێت بە دەست بھێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی ھەڵەگەراییە (Fallibilism).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Moon |یەکەم=Andrew |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=Warrant does entail truth |ناونیشان=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |زمان=en |بەرگ=١٨٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٨٧–٢٩٧|doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=moses.creighton.edu}}</ref> لەوانەیە بیروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژیکیان ھەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|ئایین|فەلسەفە}} [[پۆل:باوەڕ]] khsoz4qass2jl2ya0l4voj2hy2dg189 1572252 1572196 2026-04-04T20:02:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572252 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''بێ ھەڵەبوون''' ({{بە ئینگلیزی|Infallibilism}}) [[فەلسەفە|فەلسەفەیەکە]] کە دەڵێت زانین یان ڕاستی ڕەھا دەتوانرێت بە دەست بھێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی ھەڵەگەراییە (Fallibilism).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Moon |یەکەم=Andrew |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=Warrant does entail truth |ناونیشان=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |زمان=en |بەرگ=١٨٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٨٧–٢٩٧|doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=moses.creighton.edu}}</ref> لەوانەیە بیروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژیکیان ھەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئایین|فەلسەفە}} [[پۆل:باوەڕ]] diz2upbgyypftjqpxlcsl14x8i80a3r 0 294020 1572199 1571807 2026-04-04T17:06:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کۆمەڵەی خۆر|کۆمەڵەی خۆر]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1572199 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سیستەمی ھەڵدانی بۆشایی (ئێس ئێڵ ئێس)''' بریتییە لە [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|ئامرازێکی ھەڵدانی سەرفکراوی]] ئەمریکیی ھەڵگری زۆر قورس کە لەلایەن [[ناسا]] بەکاردێت. وەک ئامرازی سەرەکیی ھەڵدان بۆ [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئارتێمیس]]، ئێس ئێڵ ئێس دیزاین کراوە بۆ ناردنی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراینی مرۆڤھەڵگر لەسەر ڕێڕەوەکانی تێپەڕبوونی مانگ بۆ ئەرکەکان بەرەو مانگ. ڕۆکێتەکە یەکەمجار لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھەڵدرا، کە ئەرکی بێ-مرۆڤی ئارتێمیس ١ی ھەڵگرتبوو. یەکەم ھەڵدانی مرۆڤھەڵگری بۆ فڕینی نزیک لە مانگی [[ئارتێمیس ٢]] بوو لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کە بووە دووەم ئامرازی ھەڵدان بۆ ھەڵگرتنی مرۆڤ بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]] (دوای ساتورن ٥).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:ڕۆکێتسازی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] 9f3c4m3z0gvrzaj7rde7zwhavkujtnz 0 294021 1572047 1571558 2026-04-04T12:07:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572047 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس''' (ئێس ئێچ ئێڵ ئێڵ ڤی) ڕۆکێتێکە کە دەتوانێت بارێکی {{Convert|50|metric ton|lb}}<ref name="classes">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=McConnaughey |یەکەم=Paul K. |دوایین٢=Femminineo |یەکەم٢=Mark G. |دوایین٣=Koelfgen |یەکەم٣=Syri J. |دوایین٤=Lepsch |یەکەم٤=Roger A. |دوایین٥=Ryan |یەکەم٥=Richard M. |دوایین٦=Taylor |یەکەم٦=Steven A. |display-authors=١|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/500393main_TA01-LaunchPropulsion-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160324110232/http://www.nasa.gov/pdf/500393main_TA01-LaunchPropulsion-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٦|لە=Section 1.3 |وتەگێڕانەوە=Small: 0–2 t payloads; Medium: 2–20 t payloads; Heavy: 20–50 t payloads; Super Heavy: > 50 t payloads.}}</ref><ref name="hsf200910">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/396093main_HSF_Cmte_FinalReport.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190216063908/https://www.nasa.gov/pdf/396093main_HSF_Cmte_FinalReport.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٦|زنجیرە=Review of U.S. Human Spaceflight Plans Committee |پەڕەکان=٦٤–٦٦|وتەگێڕانەوە=...the U.S. human spaceflight program will require a heavy-lift launcher … in the range of 25 to 40 mt … this strongly favors a minimum heavy-lift capacity of roughly 50 mt....}}</ref> بۆ [[خولگەی نزیکی زەوی]] بەرز بکاتەوە بەپێی ویلایەتە یەکگرتووەکان، و زیاتر لە {{Convert|100|metric ton|lb}} بەپێی ڕووسیا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Osipov|یەکەم=Yury|ناونیشان=https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/3492657|سەردێڕ=Great Russian Encyclopedia|بڵاوکەرەوە=Great Russian Encyclopedia|ساڵ=٢٠٠٤–٢٠١٧|شوێن=Moscow|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210527140116/https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/3492657|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> ئەوە بەتواناترین پۆلێنکردنی [[مووشەک ھەڵگر|پێڕاگوێزی ھەڵدانە]] بەپێی کێش بۆ خولگە، کە لە پۆلێنکردنی پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری قورس تێدەپەڕێت. ئەرکە مانگییە مرۆڤھەڵگرەکان و [[فڕینی بۆشاییی نێوھەسارەیی|ئەرکە نێوھەسارەیییەکان]] بەزۆری بەندن بە پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی زۆر قورسەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} po5t3byeybitpn8nsno78m36uodz115 1572123 1572047 2026-04-04T16:03:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Super heavy-lift launch vehicles}} 1572123 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس''' (ئێس ئێچ ئێڵ ئێڵ ڤی) ڕۆکێتێکە کە دەتوانێت بارێکی {{Convert|50|metric ton|lb}}<ref name="classes">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=McConnaughey |یەکەم=Paul K. |دوایین٢=Femminineo |یەکەم٢=Mark G. |دوایین٣=Koelfgen |یەکەم٣=Syri J. |دوایین٤=Lepsch |یەکەم٤=Roger A. |دوایین٥=Ryan |یەکەم٥=Richard M. |دوایین٦=Taylor |یەکەم٦=Steven A. |display-authors=١|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/500393main_TA01-LaunchPropulsion-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160324110232/http://www.nasa.gov/pdf/500393main_TA01-LaunchPropulsion-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٦|لە=Section 1.3 |وتەگێڕانەوە=Small: 0–2 t payloads; Medium: 2–20 t payloads; Heavy: 20–50 t payloads; Super Heavy: > 50 t payloads.}}</ref><ref name="hsf200910">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/396093main_HSF_Cmte_FinalReport.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190216063908/https://www.nasa.gov/pdf/396093main_HSF_Cmte_FinalReport.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٦|زنجیرە=Review of U.S. Human Spaceflight Plans Committee |پەڕەکان=٦٤–٦٦|وتەگێڕانەوە=...the U.S. human spaceflight program will require a heavy-lift launcher … in the range of 25 to 40 mt … this strongly favors a minimum heavy-lift capacity of roughly 50 mt....}}</ref> بۆ [[خولگەی نزیکی زەوی]] بەرز بکاتەوە بەپێی ویلایەتە یەکگرتووەکان، و زیاتر لە {{Convert|100|metric ton|lb}} بەپێی ڕووسیا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Osipov|یەکەم=Yury|ناونیشان=https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/3492657|سەردێڕ=Great Russian Encyclopedia|بڵاوکەرەوە=Great Russian Encyclopedia|ساڵ=٢٠٠٤–٢٠١٧|شوێن=Moscow|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210527140116/https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/3492657|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> ئەوە بەتواناترین پۆلێنکردنی [[مووشەک ھەڵگر|پێڕاگوێزی ھەڵدانە]] بەپێی کێش بۆ خولگە، کە لە پۆلێنکردنی پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری قورس تێدەپەڕێت. ئەرکە مانگییە مرۆڤھەڵگرەکان و [[فڕینی بۆشاییی نێوھەسارەیی|ئەرکە نێوھەسارەیییەکان]] بەزۆری بەندن بە پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی زۆر قورسەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Super heavy-lift launch vehicles}} szj86fjp4kj4lms2827had4sbaf4v6e 0 294025 1572218 1571555 2026-04-04T17:09:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1572218 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = سانت ئۆگستین، فلۆریدا | native_name = {{native name|es|San Agustín}} | settlement_type = [[شار]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/ | total_width = 300 | align = center | image1 = Aerial view of the Castillo de San Marcos, St. Augustine, FL 2025-05-20.jpg | caption1 = [[Castillo de San Marcos]] | image2 = St. Augustine Lighthouse 1.jpg | caption2 = [[St. Augustine Light]] | image3 = Flagler College, Ponce de Leon Hotel, St. Augustine FL, South courtyard view 20160707 1.jpg | caption3 = [[Flagler College]] | image4 = Alcazar Hotel, St. Augustine, FL, US (21).jpg | caption4 = [[Lightner Museum]] | image5 = Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg | caption5 = [[Cathedral Basilica of St. Augustine]] | image6 = St Aug Alligator Farm sign02.jpg | caption6 = [[St. Augustine Alligator Farm Zoological Park]] | image7 = St Aug old county jail01.jpg | caption7 = [[Old St. Johns County Jail]] }} | image_shield = Coat of arms of Saint Augustine, Florida.svg | shield_alt = | named_for = [[Augustine of Hippo|Saint Augustine of Hippo]] | image_map = St. Johns County Florida Incorporated and Unincorporated areas St. Augustine Highlighted.svg | map_caption = Location in [[St. Johns County, Florida|St. Johns County]] and the U.S. state of [[Florida]] | pushpin_map = USA | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Location in the United States <!-- Location ---->| subdivision_type = Country | subdivision_name = United States | subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] | subdivision_name1 = Florida | subdivision_type2 = [[County (United States)|County]] | subdivision_name2 = [[St. Johns County, Florida|St. Johns]] <!-- Government ---->| established_title = Established | established_date = {{start date and age|1565|9|8}} | founder = [[Pedro Menéndez de Avilés]] | government_footnotes = | government_type = [[Council–manager government|Commissioner–manager]] | leader_party = | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = <!-- Area ----> | unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2020">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020 U.S. Gazetteer Files|ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_12.txt|بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> | area_total_sq_mi = 12.85 | area_land_sq_mi = 9.52 | area_water_sq_mi = 3.33 | area_total_km2 = 33.29 | area_land_km2 = 24.66 | area_water_km2 = 8.63 <!-- Population ---->| population_as_of = [[2020 United States census|2020]] | population_total = 14329 | population_footnotes = | population_density_sq_mi = 1504.99 | population_density_km2 = 581.05 | population_urban = 91786 | population_metro = <!-- General information ----> | timezone1 = [[Eastern Time Zone|EST]] | utc_offset = &minus;5 | timezone1_DST = [[Eastern Time Zone|EDT]] | utc_offset_DST = &minus;4 | elevation_footnotes = <ref name=gnis/> | elevation_ft = 0 | coordinates = {{coord|29|53|21|N|81|18|15|W|display=it}} | coordinates_footnotes = <ref name=gnis/> <!-- Area/postal codes and others ---->| postal_code_type = [[ZIP Code]]s | postal_code = 32080, 32084, 32085, 32086, 32095, 32082, 32092 | website = {{URL|https://www.citystaug.com}} | footnotes = }} '''سانت ئۆگستین''' شارێکە لە [[ناوەندی شارستان|ناوچەی]] سانت جۆنز لە ویلایەتی فلۆریدا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. دەکەوێتە 40 میل (64&nbsp;km) باشووری ناوەندی شاری [[جاکسۆنڤیل، فلۆریدا|جاکسۆنڤیل]], شارەکە لە [[کەناری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|کەنارەکانی ئەتڵەسی]] باکووری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدایە. لە ساڵی ١٥٦٥ لەلایەن دانیشتوانی [[ئیسپانیا|ئیسپانیاوە]] دامەزراوە، کۆنترین شوێنی نیشتەجێبوونی بەردەوامە کە لەلایەن ئەوروپییەوە دامەزراوە و ئێستا [[ویلایەتە یەکگرتووە پێکلکاوەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای تەنیشت یەکترە]]. سانت ئۆگستین بەشێکە لە ناوچەی کەناری یەکەمی فلۆریدا و ناوچەی گەورەی جاکسۆنڤیل. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا ١٤ هەزار و ٣٢٩ کەس بووە، لە کاتێکدا لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠دا ١٢ هەزار و ٩٧٥ کەس بووە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمەوە، کاراکتەری مێژوویی جیاوازی سانت ئۆگستین وایکردووە شارەکە ببێتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. کاستیلۆ دی سان مارکۆس, قەڵای ئیسپانی سەدەی ١٧ی شارەکە، بەردەوامە لە ڕاکێشانی گەشتیاران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Staff |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm|سەردێڕ=Coquina - Fort Matanzas National Monument (U.S. National Park Service) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210304162318/https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.nps.gov}}</ref> شەقامی سانت جۆرج شەقامێکی سەرەکی پیادەیە کە بە ناوچەی ناوەندی شاردا تێدەپەڕێت و زیاتر لە ٣٠ خانووی مێژوویی و شوێنی گەشتیاری لەخۆدەگرێت.<ref name="Brooke2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brooke|یەکەم=Steven|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=UZRAQ-b7zBsC&pg=PA20|سەردێڕ=The Majesty of St. Augustine|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Pelican Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٥٥٦-٠٨١٩-٥|پەڕە=٢٠}}</ref> ئیسپانیا لە ساڵی ١٨١٩ فلۆریدای بە ئەمریکا دا و سانت ئۆگستین وەک یەکێک لە دوو پایتەختی یەک لە دوای یەک لە خاکی فلۆریدا دەستنیشانکرا، ئەوی دیکەیان پێنساکۆلا بوو، لەگەڵ پەسەندکردنی پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨٢١. پاسەوانی نیشتمانی فلۆریدا شارەکەی کردە بارەگای سەرەکی خۆی لە هەمان ساڵدا. حکومەتی خاکی جووڵەی کرد و لە ساڵی ١٨٢٤دا [[تەڵاھاسی|تالاهاسی]] کردە پایتەختی هەمیشەیی فلۆریدا. <ref name="Montès2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Montès|یەکەم=Christian|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Bi5nAgAAQBAJ&pg=PT132|سەردێڕ=American Capitals: A Historical Geography|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٨٠٥١-٢|پەڕە=١٣٢}}</ref> سانت ئۆگستین لە ٨ی ئەیلوولی ١٥٦٥ لەلایەن دەریاوانی ئیسپانی پێدرۆ مێنێندێز دی ئەڤیلێس کە یەکەم حاکمی فلۆریدا بوو دامەزراوە. ناوی ئەو شارۆچکەیەی ''ناوە سان ئاگوستین'' ، چونکە کەشتییەکانی کە دانیشتووان و سەرباز و پێداویستییەکانی ئیسپانیایان هەڵگرتبوو، بۆ یەکەمجار یازدە ڕۆژ پێشتر لە ٢٨ی ئاب، ڕۆژی جەژنی [[ئۆگەستین|سانت ئۆگستین،]] زەوییان لە فلۆریدا بینیبوو. <ref name="College1981">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hennesey|یەکەم=James J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|سەردێڕ=American Catholics: A History of the Roman Catholic Community in the United States: A History of the Roman Catholic Community in the United States|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٨١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٠٢٠٣٦-٣|شوێن=New York|پەڕە=١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160503033358/https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شارەکە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ وەک پایتەختی فلۆریدای ئیسپانیا کاری کردووە. لە ساڵی ١٧٦٣ بووە پایتەختی [[فلۆریدای ڕۆژھەڵات|فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی بەریتانیا]] و دوای پەیماننامەی ڤێرسای لە ساڵی ١٧٨٣ لە سەردەمی دووەمی ئیسپانیادا وەک پایتەخت بەردەوام بوو. [[پەڕگە:Great_house_of_Seloy.jpg|وێنۆک|پێدرۆ مێنێندێز دی ئاڤیلێس دانیشتووانەکەی گواستەوە بۆ گوندی هۆزی سێلۆی لە تیموکوا. سەرۆکەکەیان ماڵی گەورەی پێبەخشین، پێکهاتەیەک کە توانای هەڵگرتنی چەند سەد کەسی هەبوو. لە دەوری ئەم خانووە کۆبوونەوەیە ئیسپانییەکان کانییەکیان هەڵکەند و قەڵایان بۆ زیاد کرد.]] == گەلەری == <div style="text-align:center;"><gallery mode="packed" heights="180"> پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(11).jpg|alt=Bell tower on northeast bastion of the Castillo de San Marcos| تاوەری زەنگ لەسەر قەڵای باکووری ڕۆژهەڵاتی کاستیلۆ دی سان مارکۆس پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(13).jpg|alt=North bastions and wall of the Castillo, looking eastward toward Anastasia Island| قەڵا و دیواری باکووری کاستیلۆ، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بەرەو دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(12).jpg|alt=Seawall south of the Castillo| دیواری دەریایی لە باشووری کاستیلۆ پەڕگە:City_gate.jpg|alt=The city gates of St. Augustine, built in 1808, part of the much older Cubo Line| دەروازەکانی شارەکانی سانت ئۆگستین کە لە ساڵی ١٨٠٨ دروستکراوە، بەشێکە لە هێڵی کوبۆی زۆر کۆنتر پەڕگە:St_Aug_Govt_House_Museum01.jpg|alt=The Government House. East wing of the building dates to the 18th-century structure built on original site of the governor's residence.| ماڵی حکومەت. باڵی ڕۆژهەڵاتی بیناکە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێکهاتەی سەدەی ١٨ کە لەسەر شوێنی ڕەسەنی شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگار دروستکراوە. <ref name="Kornwolf2002">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kornwolf|یەکەم=James D.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=HybqAAAAMAAJ&q=%22fronting%20on%20the%20plaza%22|سەردێڕ=Architecture and Town Planning in Colonial North America|بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٥٩٨٦-١|پەڕە=٨٧}}</ref> پەڕگە:Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg|alt=Facade of the Roman Catholic Cathedral of St. Augustine| ڕووبەری کاتدراڵی ڕۆمانی کاسۆلیکی سانت ئۆگستین پەڕگە:OurLadyofLaLecheShrine-exterior.jpg|alt=Shrine of Our Lady of La Leche at Mission Nombre de Dios| مەزارگەی خاتوونی لا لێچێ لە میشن نۆمبری دی دیۆس پەڕگە:St_Aug_Mem_Presby_Church02.jpg|alt=Memorial Presbyterian Church| کڵێسای پرێسبیتێری میمۆریال پەڕگە:The_Lightner_Museum.jpg|alt=The former Hotel Alcazar now houses the Lightner Museum and City Hall| ئێستا هۆتێل ئەلکازاری پێشوو مۆزەخانەی لایتنەر و هۆڵی شارەوانی تێدایە پەڕگە:Flagler_College,_Ponce_de_Leon_Hotel,_St._Augustine_FL,_South_courtyard_view_20160707_1.jpg|alt=Flagler College, formerly the Ponce de Leon Hotel| کۆلێژی فلاگلێر, پێشتر هۆتێلی پۆنسێ دی لیۆن بوو پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(16).jpg|alt=Bridge of Lions, looking eastward to Anastasia Island| پردی شێرەکان، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بۆ دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(27).jpg|alt=Tolomato Cemetery| گۆڕستانی تۆلۆماتۆ </gallery></div> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Florida|Cities}} * <nowiki><i id="mwBZc">Gálveztown</i></nowiki> (brig sloop) – کەشتییەک کە ڕۆڵی هەبوو لە هەڵمەتی کەناری کەنداو لە [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکا]] لە سەردەمی بێرناردۆ دی گالڤێز, و کۆپیەکەی کە بەم دواییە لە ئیسپانیا دروستکرا پێشبینی 450 ساڵەی دامەزراندنی سانت ئۆگستین (1565–2015). * بزووتنەوەی سانت ئۆگستین == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * عەباد و لاسیێرا، ئینیگۆ، "پەیوەندی دیسکبریمێنت، کۆنکیستا ی پۆپۆڕنسی دی لاس و کۆستاس دی لا فلۆریدا" – "ڕیلاسیۆن دی لا فلۆریدا" (١٧٨٥)؛ edición de خوان خۆسێ نیتۆ کالێن و خۆسێ ماریا سانچێز مۆلێدۆ. * کۆلبێرن، دەیڤد، ''گۆڕانی ڕەگەزی و قەیرانی کۆمەڵگا: سانت ئۆگستین، فلۆریدا، ١٨٧٧-١٩٨٠'' (١٩٨٥)، نیویۆرک: چاپخانەی زانکۆی کۆڵۆمبیا. * * دیگان، کاثلین، ''فۆرت مۆیس: قەڵای ڕەشی ئازادی ئەمریکای کۆلۆنیالیزم'' (١٩٩٥)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * فێربانکس، جۆرج ڕ. (جۆرج ڕەینزفۆرد)، ''مێژوو و شوێنەوارەکانی سانت ئۆگستین، فلۆریدا'' (١٨٨١)، جاکسۆنڤیل، فلۆریدا، هـ.درۆ. * گانۆن، مایکل ڤی.، ''خاچ لە خۆڵدا: کەنیسەی کاسۆلیکی سەرەتایی لە فلۆریدا 1513-1870'' (1965)، گەینزڤیل: چاپخانەکانی زانکۆی فلۆریدا. * گۆڵدشتاین، هۆلی مارکۆڤیتز، " [http://southernspaces.org/2012/st-augustines-slave-market-visual-history "بازاڕی کۆیلە"ی سانت ئۆگستین: مێژوویەکی بینراو] ، ''فەزای باشوور'' ، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢. * گۆردۆن، ئێلسبێس، ''میراتی تەلارسازی کۆلۆنیالی فلۆریدا،'' چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، ٢٠٠٢؛ ''دڵ و ڕۆحی فلۆریدا: شوێنە پیرۆزەکان و تەلارسازی مێژوویی'', چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، 2013 * گراهام، تۆماس، ''بەئاگاهاتنەوەی سانت ئۆگستین'', (1978)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین * هانا، ئەی جەی، ''شازادەیەک لە ناوەڕاستیاندا'' ، (١٩٤٦)، نۆرمان: چاپخانەی زانکۆی ئۆکلاهۆما. * هارڤی، کارێن، ''یەکەم شاری ئەمریکا'' ، (١٩٩٢)، دەریاچەی بوینا ڤیستا، فلۆریدا: بڵاوکراوەکانی گەشتە تایبەتمەندەکان. * هارڤی، کارێن، ''سانت ئۆگستین دەچێتە ناو سەدەی بیست و یەکەمەوە'', (2010), ڤێرجینیا بیچ، ڤێرجینیا: کۆمپانیای دۆنینگ. * لاندەرز، جین، ''کۆمەڵگەی ڕەشپێستەکان لە فلۆریدای ئیسپانی'' (١٩٩٩)، ئۆربانا و شیکاگۆ: چاپخانەی زانکۆی ئیلینۆیس. * لاردنەر، ئەڵقە، ''گەشتەکانی گولیبل'' ، (١٩٢٥)، نیویۆرک: سکریبنەر. * لیۆن، یوجین، ''کۆمپانیای فلۆریدا'', (1976)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * مانوسی، ئەلبێرت، ''مێنێندێز'' ، (١٩٨٣)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. * * مەکارسی، کیڤن (سەرنوسەر)، ''ڕێبەری کتێبی خۆشەویست بۆ فلۆریدا'', (1992)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * نۆلان، دەیڤد، ''پەنجا پێ لە بەهەشتدا: بووژانەوەی فلۆریدا'', (1984)، نیویۆرک: هارکۆرت برایس جۆڤانۆڤیچ. * نۆلان، دەیڤد، ''ماڵەکانی سانت ئۆگستین'', (1995)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * پۆرتێر، کینێس دبلیو، ''سێمینۆلە ڕەشپێستەکان: مێژووی گەلێکی ئازادیخواز'' ، (١٩٩٦)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * ڕینۆڵدز، چارڵز بی (چارڵز بینگهام)، ''پیرۆزی کۆن ئۆگستین، چیرۆکێکی سێ سەدە'', (1893)، سانت ئۆگستین، فلۆریدا ئی ئێچ ڕینۆڵدز. * تۆرچیا، ڕۆبەرت دبلیو، ''کۆلۆنی ونبوو: هونەرمەندەکانی سانت ئۆگستین، ١٩٣٠-١٩٥٠'' ، (٢٠٠١)، سانت ئۆگستین: مۆزەخانەی لایتنەر. * تۆرنەر، گلێنێت تیلی، ''فۆرت مۆز'', (2010)، نیویۆرک: کتێبەکانی ئەبرامز. * کۆمیسیۆنی مافە مەدەنییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، 1965. ''جێبەجێکردنی یاسا: ڕاپۆرتێک سەبارەت بە پاراستنی یەکسان لە باشوور''. واشنتۆن دی سی: نووسینگەی چاپی حکومەت. * وارن، دان ڕ.، ''ئەگەر هەموو هاوینێکی بخایەنێت: مارتن لوتێر کینگ، کەی کەی کەی، و مافەکانی دەوڵەتان لە سانت ئۆگستین، ١٩٦٤'' ، (٢٠٠٨)، توسکالۆسا: چاپخانەی زانکۆی ئەلاباما. * واتەربێری، جان پارکەر (سەرنوسەر)، ''کۆنترین شار'', (1983)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. == بەستەری دەرەکی == === سەرچاوەکانی حکومەت === * [https://www.citystaug.com/ ماڵپەڕی فەرمی شاری سانت ئۆگستین] * [http://www.staugustineport.com/ بەندەری سانت ئۆگستین، ڕێڕەوی ئاو و ناوچەی کەنار دەریا] === میدیای هەواڵی ناوخۆیی === * [http://www.staugustine.com/ ''The St. Augustine Record/staugustine.com''], ڕۆژنامەی چاپکراو و ئۆنلاین ڕۆژانەی شارەکە * [http://www.historiccity.com/ ''هەواڵی شاری مێژوویی''], گۆڤاری هەواڵی ئۆنلاین ڕۆژانە {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} <references /> {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٦٥]] [[پۆل:شوێنە کەناردەریا ئاوەدانەکانی فلۆریدا لەسەر زریای ئەتڵەسی]] [[پۆل:بارەگاکانی شارستانەکان لە فلۆریدا]] [[پۆل:شارەکانی فلۆریدا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] acnl8aj026dtv89srwocc8nx8wt2cgn 0 294028 1572337 1571805 2026-04-04T20:16:24Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572337 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''نۆڤا''' زنجیرەیەک لە دیزاینەکانی مووشەکی [[ناسا]] بوو کە ھەم پێش و ھەم دوای مووشەکی ساتورن ٥ کە لە [[بەرنامەی ئەپۆلۆ|بەرنامەی ئەپۆلۆدا]] بەکارھێنرا، پێشنیار کرابوون. نۆڤا یەکەم ھەڵدەری گەورەی ناسا بوو کە لە ساڵی ١٩٥٨دا پێشنیار کرا، بۆ ئەرکە ھاوشێوەکانی ئەوانەی کە دواتر ساتورن ٥ بۆیان بەکارھێنرا. دیزاینەکانی نۆڤا و ساتورن ٥ لە چەمکی بنەڕەتی، ھێز، قەبارە، و کارکردندا زۆر لە یەکتر دەچوون. جیاوازییەکان کەم بەڵام کرداری بوون، و لە کۆتاییدا ساتورن بۆ بەرنامەی ئەپۆلۆ ھەڵبژێردرا، بە شێوەیەکی سەرەکی لەبەر ئەوەی تا ڕادەیەکی زیاتر دامەزراوە ھەبووەکانی دووبارە بەکاردەھێناوە و دەتوانرا کەمێک زووتر بگەیەنرێتە سەر سەکۆی ھەڵدان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 0f1luxzao30osqguyakhsgah7jvrwi1 0 294029 1572200 1571804 2026-04-04T17:06:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کۆمەڵەی خۆر|کۆمەڵەی خۆر]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] 1572200 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ساتورن ٥''' [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس]]ی خانەنشینکراوی ئەمریکییە کە لەلایەن [[ناسا]] لەژێر [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئەپۆلۆدا]] بۆ گەڕانی مرۆیی لەسەر مانگ پەرەی پێدراوە. مووشەکەکە بۆ مرۆڤ گونجاو بوو، [[موشەکی فرەقۆناغ|سێ قۆناغی]] ھەبوو، و بە [[مووشەکی سووتەمەنیی شل|سووتەمەنیی شل]] کار پێ دەکرا. لە ساڵی ١٩٦٧ تا ١٩٧٣ فڕێندرا، بۆ نۆ گەشتی مرۆڤھەڵگر بۆ سەر مانگ و بۆ ھەڵدانی سکایلاب، یەکەم [[وێستگەی بۆشایی]]ی ئەمریکی بەکارھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٩]] dzfral9xsm5t5yninsxswmlinjbfooq 0 294030 1572201 1571803 2026-04-04T17:06:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1572201 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''سکایلاب''' یەکەم [[وێستگەی بۆشایی]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو، کە لەلایەن [[ناسا]]وە ڕەوانە کرا، و بۆ ماوەی نزیکەی ٢٤ ھەفتە لە نێوان ئایاری ١٩٧٣ و شوباتی ١٩٧٤ نیشتەجێی تێدا کرا. لەلایەن سێ تاقمی سێ-کەسیی ئاسمانگەڕانەوە کاری پێ دەکرا: سکایلاب ٢، سکایلاب ٣، و سکایلاب ٤. سکایلاب لە قۆناغی سێیەمی دەستکاریی-کراوی ساتورن ٥ (ئێس-فۆڕ بی) دروست کرابوو، و لەکاتی ھەڵداندا شوێنی ئەو قۆناغەی گرتبووەوە. چالاکییەکان وۆرکشۆپێکی خولگەیی، ڕوانگەیەکی خۆری، چاودێریکردنی زەوی و سەدان [[تاقیکاری|تاقیکارییان]] لەخۆدەگرت. خولگەی سکایلاب لە کۆتاییدا پووکایەوە و لە ١١ی تەممووزی ١٩٧٩ لە تەوشکدا ھەڵوەشایەوە، و پاشماوەکانی بەسەر [[ئۆقیانووسی ھیند]] و [[ئوسترالیای ڕۆژاوا]]دا بڵاوبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sgj0xdwphagifllq1s3d0jlprbt3zp7 1572251 1572201 2026-04-04T20:02:04Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572251 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''سکایلاب''' یەکەم [[وێستگەی بۆشایی]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو، کە لەلایەن [[ناسا]]وە ڕەوانە کرا، و بۆ ماوەی نزیکەی ٢٤ ھەفتە لە نێوان ئایاری ١٩٧٣ و شوباتی ١٩٧٤ نیشتەجێی تێدا کرا. لەلایەن سێ تاقمی سێ-کەسیی ئاسمانگەڕانەوە کاری پێ دەکرا: سکایلاب ٢، سکایلاب ٣، و سکایلاب ٤. سکایلاب لە قۆناغی سێیەمی دەستکاریی-کراوی ساتورن ٥ (ئێس-فۆڕ بی) دروست کرابوو، و لەکاتی ھەڵداندا شوێنی ئەو قۆناغەی گرتبووەوە. چالاکییەکان وۆرکشۆپێکی خولگەیی، ڕوانگەیەکی خۆری، چاودێریکردنی زەوی و سەدان [[تاقیکاری|تاقیکارییان]] لەخۆدەگرت. خولگەی سکایلاب لە کۆتاییدا پووکایەوە و لە ١١ی تەممووزی ١٩٧٩ لە تەوشکدا ھەڵوەشایەوە، و پاشماوەکانی بەسەر [[ئۆقیانووسی ھیند]] و [[ئوسترالیای ڕۆژاوا]]دا بڵاوبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jcmt6w9se7q2ma13z7axis0m0cce9w2 0 294031 1572202 1571802 2026-04-04T17:06:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کۆمەڵەی خۆر|کۆمەڵەی خۆر]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1572202 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''تێلیسکۆپی خۆری''' یان '''ڕوانگەی خۆری''' بریتییە لە [[تەلەسکۆپ|تەلەسکۆپێکی]] تایبەت کە بۆ تێبینیکردنی [[خۆر]] بەکاردێت. تێلیسکۆپە خۆرییەکان زۆربەی کات ڕووناکی بە درێژیی شەپۆلەکان لەناو، یان نەک زۆر لە دەرەوەی، شەبەنگی بینراودا دەدۆزنەوە. ناوە بەسەرچووەکان بۆ تێلیسکۆپەکانی خۆر ھێلیۆگراف و فۆتۆھێلیۆگراف دەگرنەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:خۆر]] [[پۆل:ڕوانگە ئاسمانییەکان]] 2y091awvt1lpedo602khdjlj6kfmq9a 0 294032 1572219 1571554 2026-04-04T17:09:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]]، [[دەروازە:کیمیا|کیمیا]] و [[دەروازە:زانست|زانست]] 1572219 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Light_dispersion_of_a_mercury-vapor_lamp_with_a_flint_glass_prism_IPNr°0125.jpg|وێنۆک|[[ڕووناکی]] سپی لەلایەن پڕیزمێکی شووشەیییەوە [[پەڕەوازەکردن|پەڕەوازە دەکرێت]] بۆ ڕەنگەکانی شەبەنگی بینراو.]] '''شەبەنگی بینراو''' ئەو باندەی [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|شەبەنگی کارۆموگناتیسییە]] کە بۆ [[بینایی|چاوی مرۆڤ]] [[بینایی|بینراوە]]. [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی]] لەم مەودایەی [[درێژیی شەپۆل|درێژیی شەپۆلەکاندا]] پێی دەوترێت ''[[ڕووناکی|ڕووناکی بینراو]]'' (یان بە سادەیی ڕووناکی). '''شەبەنگی بینایی''' ھەندێک جار بە ھەمان شەبەنگی بینراو دادەنرێت، بەڵام ھەندێک نووسەر زاراوەکە بە فراوانتر پێناسە دەکەن، بۆ ئەوەی بەشەکانی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی|سەروو وەنەوشەیی]] و [[ژێرسوور|ژێرسووریش]] لە شەبەنگی کارۆموگناتیسی بگرێتەوە، کە پێکەوە بە ''تیشکدانی بینایی'' دەناسرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pedrotti|یەکەم=Frank L.|سەردێڕ=Introduction to Optics|دوایین٢=Pedrotti|یەکەم٢=Leno M.|دوایین٣=Pedrotti|یەکەم٣=Leno S.|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٢٨٢٦-٢|پەڕەکان=٧–٨}}</ref><ref name="ThoughtCo">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thoughtco.com/the-visible-light-spectrum-2699036 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240918221444/https://www.thoughtco.com/the-visible-light-spectrum-2699036 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ThoughtCo |زمان=en}}</ref> [[چاوی مرۆڤ|چاوێکی ئاساییی مرۆڤ]] وەڵامدانەوەی بۆ درێژیی شەپۆلەکان لە نزیکەی ٣٨٠ تا نزیکەی ٧٥٠ نانۆمەتر دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Starr, Cecie|ناونیشان=https://archive.org/details/biologyconceptsa06edstar|سەردێڕ=Biology: Concepts and Applications|بڵاوکەرەوە=Thomson Brooks/Cole|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٣٤-٤٦٢٢٦-٠|پەڕە=[https://archive.org/details/biologyconceptsa٠٦edstar/page/٩٤ ٩٤]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> سەبارەت بە لەرەلەر، ئەمە ھاوتایە لەگەڵ باندێک لە دەوروبەری ٤٠٠–٧٩٠ تێراھێرتز. ئەم سنوورانە بە توندی پێناسە نەکراون و ڕەنگە بۆ ھەر کەسێک بگۆڕێن.<ref name="Britannica-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.britannica.com/science/color/The-visible-spectrum |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220712212209/https://www.britannica.com/science/color/The-visible-spectrum |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> لەژێر بارودۆخی گونجاودا، ئەم سنوورانەی تێگەیشتنی مرۆڤ دەتوانن فراوان ببن بۆ ٣١٠ نانۆمەتر (سەروو وەنەوشەیی) و ١١٠٠ نانۆمەتر (نزیک ژێرسوور).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=D. H. Sliney |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=What is light? The visible spectrum and beyond |journal=Eye |بەرگ=٣٠|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٢–٢٢٩|doi=10.1038/eye.2015.252 |issn=1476-5454 |pmc=٤٧٦٣١٣٣|pmid=٢٦٧٦٨٩١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=W. C. Livingston|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&pg=PA231|سەردێڕ=Color and light in nature|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٠-٥٢١-٧٧٢٨٤-٢|edition=2nd|شوێن=Cambridge, UK|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241004082506/https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&pg=PA231#v=onepage&q&f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Grazyna Palczewska |display-authors=etal |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Human infrared vision is triggered by two-photon chromophore isomerization |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |بەرگ=١١١|پەڕەکان=E٥٤٤٥–E٥٤٥٤|bibcode=2014PNAS..111E5445P |doi=10.1073/pnas.1410162111 |pmc=٤٢٧٣٣٨٤|pmid=٢٥٤٥٣٠٦٤|doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|کیمیا|زانست}} [[پۆل:بینایی]] [[پۆل:شەبەنگی کارۆموگناتیسی]] [[پۆل:ڕەنگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ejy5uygac3m50a0vz3oqaqfrhzcefm8 0 294033 1572210 1571783 2026-04-04T17:08:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1572210 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Mains_hum_spectrum.png|وێنۆک|شەبەنگێک لەگەڵ باندە جیاوازەکان]] '''باندە شەبەنگییەکان''' ناوچەگەلێکی شەبەنگێکی دیاریکراون، کە مەودایەکی دیاریکراو لە [[درێژیی شەپۆل|درێژیی شەپۆلەکان]] یان [[لەرەلەر|لەرەلەرەکانیان]] ھەیە. زۆربەی کات، ئاماژەیە بۆ [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|باندە کارۆموگناتیسییەکان]]، ناوچەکانی [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی]].<ref name="em-spectrum">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mehta |یەکەم=Akul |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١١|ناونیشان=http://pharmaxchange.info/press/2011/08/introduction-to-the-electromagnetic-spectrum-and-spectroscopy/|سەردێڕ=Introduction to the Electromagnetic Spectrum and Spectroscopy {{!}} Analytical Chemistry {{!}} PharmaXChange.info |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> بە شێوەیەکی گشتیتر، باندە شەبەنگییەکان دەکرێت لە شەبەنگی جۆرەکانی تری ئاماژەکانیشدا ھەبن، بۆ نموونە: شەبەنگی ژاوەژاو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|گەردوون}} [[پۆل:شەبەنگی کارۆموگناتیسی]] 5wta9hkyh5o0c8jkuvmrkyezckkhcr1 0 294034 1572203 1571801 2026-04-04T17:07:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]]، [[دەروازە:کۆمپیوتەر|کۆمپیوتەر]]، [[دەروازە:ماتماتیک|ماتماتیک]]، [[دەروازە:زانستی کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر]]، [[دەروازە:زانست|زانست]] و [[دەروازە:مۆسیقا|مۆسیقا]] 1572203 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} لە [[ئەندازیاریی دەنگ]]، [[ئەلەکترۆنیک]]، [[فیزیک]]، و زۆر بواری تردا، '''ڕەنگی ژاوەژاو''' یان '''شەبەنگی ژاوەژاو''' ئاماژەیە بۆ شەبەنگی توانای ئاماژەیەکی ژاوەژاو (ئاماژەیەک کە لە ڕێگەی پرۆسەیەکی ستۆکاستیکەوە بەرھەم دێت). ڕەنگە جیاوازەکانی ژاوەژاو خاوەنی تایبەتمەندیی بەرچاو جیاوازن. بۆ نموونە، وەک [[سیگناڵی دەنگی|سیگناڵە دەنگییەکان]] بە جیاواز لە گوێی مرۆڤدا دەنگ دەدەن، و وەک وێنەکان خاوەنی پێکھاتەیەکی دیار و جیاواز دەبن. کەواتە، ھەر بەکارھێنانێک بەزۆری پێویستی بە ژاوەژاوی ڕەنگێکی دیاریکراو ھەیە. ئەم ھەستەی 'ڕەنگ' بۆ سیگناڵەکانی ژاوەژاو ھاوشێوەی چەمکی تیمبەرە لە [[مۆسیقا]]دا (کە ھەروەھا بە «ڕەنگی تۆن» ناودەبرێت؛ بەڵام، ئەمەی دوایییان نزیکەی ھەمیشە بۆ [[دەنگ]] بەکاردێت، و ڕەنگە تایبەتمەندییە وردەکانی شەبەنگەکە لەبەرچاو بگرێت).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|کۆمپیوتەر|ماتماتیک|زانستی کۆمپیوتەر|زانست|مۆسیقا}} [[پۆل:کۆدکاری]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] gyqmf39fkz5oavzpk12gb67f5zmq2ah 0 294035 1572209 1571784 2026-04-04T17:08:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]] 1572209 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:White_noise.svg|وێنۆک|شێوەشەپۆلی ئاماژەیەکی ژاوەژاوی سپیی گاوسی کە لەسەر ھێڵکارییەک کێشراوە]] لە پرۆسێسکردنی ئاماژەدا، ژاوەژاوی سپی [[سیگناڵ|ئاماژەیەکی]] ھەڕەمەکییە کە خاوەنی چڕییەکی یەکسانە لە [[لەرەلەر|لەرەلەرە]] جیاوازەکاندا، کە چڕییەکی شەبەنگیی توانای جێگیری پێ دەبەخشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carter|یەکەم=Bruce|سەردێڕ=Op Amps for Everyone|دوایین٢=Mancini|یەکەم٢=Ron|بڵاوکەرەوە=Texas Instruments|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٨-٠٩٤٩٤٨-٢|پەڕەکان=١٠–١١}}</ref> ئەم زاراوەیە بەم واتایە یان واتای ھاوشێوە لە زۆرێک لە بوارە زانستی و تەکنیکییەکاندا بەکاردێت، لەوانە [[فیزیک]]، ئەندازیاریی دەنگناسی، [[دوورپەیوەندی]]، و پێشبینییە ئامارییەکان. ژاوەژاوی سپی ئاماژەیە بۆ مۆدێلێکی ئاماری بۆ ئاماژەکان و سەرچاوەکانی ئاماژە، نەک بۆ ھەر ئاماژەیەکی دیاریکراو. ژاوەژاوی سپی ناوەکەی لە [[سپی|ڕووناکی سپییەوە]] وەگرتووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stein|یەکەم=Michael L.|سەردێڕ=Interpolation of Spatial Data: Some Theory for Kriging|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦١٢-٧١٦٦-٦|زنجیرە=Springer Series in Statistics|پەڕە=٤٠|doi=10.1007/978-1-4612-1494-6|وتەگێڕانەوە=white light is approximately an equal mixture of all visible frequencies of light, which was demonstrated by Isaac Newton}}</ref> ھەرچەندە ئەو ڕووناکییەی کە بە سپی دەردەکەوێت بە گشتی چڕییەکی شەبەنگیی توانای تەختی نییە بەسەر [[شەبەنگی بینراو|باندی بینراودا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک}} [[پۆل:دەنگناسی (فیزیک)]] [[پۆل:دەنگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] n0rq8ul3pdqgp23z4v1wcvoo7o8i91l 0 294036 1572204 1571800 2026-04-04T17:07:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]] 1572204 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھێرتز (نیشانە: ئەیچ زێد)یەکەی [[لەرەلەر|لەرەلەرە]] لە [[سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان|سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکاندا]] (ئێس ئای)، زۆرجار وەک ھاوتایەک بۆ یەک ڕووداو (یان خول) لە ھەر [[چرکە|چرکەیەکدا]] وەسف دەکرێت. ھێرتز یەکەیەکی داڕێژراوی ئێس ئایە کە دەربڕینی فەرمیی بەپێی یەکە بنەڕەتییەکانی ئێس ئای بریتییە لە ١/س یان س^−١، بەو مانایەی کە یەک ھێرتز بریتییە لە یەک لە ھەر چرکەیەکدا یان پێچەوانەی یەک چرکە. تەنھا لە حاڵەتی ڕووداوە خولییەکاندا بەکاردێت. بە ناوی ھاینریچ ڕودۆڵف ھێرتز (١٨٥٧–١٨٩٤) ناونراوە، کە یەکەم کەس بوو بەڵگەی یەکلاکەرەوەی بۆ بوونی [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|شەپۆلە کارۆموگناتیسییەکان]] پێشکەش کرد. بۆ لەرەلەرە بەرزەکان، یەکەکە بە شێوەیەکی باو بە [[پێشگرەکانی ئێس ئای|فرەجارەکان]] دەردەبڕدرێت: کیلۆھێرتز (کەی ئەیچ زێد)، مێگاھێرتز (ئێم ئەیچ زێد)، گیگاھێرتز (جی ئەیچ زێد)، تێراھێرتز (تی ئەیچ زێد).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک}} [[پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cruftybi617w7l1240kmng5c9pfce21 0 294040 1572205 1571798 2026-04-04T17:07:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1572205 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Asteroid_capture-planB.jpg|وێنۆک|گرێپەرەکان لە کۆتایی قۆڵە ڕۆبۆتییەکان بەردێک لە ھەسارۆکەیەکی گەورە دەگرن و جێگیری دەکەن. لەگەڵ جێگیرکردنی بەردەکە، قاچەکان پاڵ دەنێن بۆ دابینکردنی بەرزبوونەوەی سەرەتایی بەبێ بەکارھێنانی پاڵنەرەکان.]] '''ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی ھەسارۆکە''' (ئەی ئاڕ ئێم)، کە ھەروەھا وەک ئەرکی وەرگرتنەوە و بەکارھێنانی ھەسارۆکە (ئەی ئاڕ یوو) و دەستپێشخەریی ھەسارۆکە ناسراوە، [[فڕینی بۆشایی|ئەرکێکی فڕینی بۆشایی]] بوو کە لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن [[ناسا]] پێشنیار کرا؛ ئەرکەکە دواتر ھەڵوەشایەوە. کەشتیی ئاسمانیی ئەرکی ڕۆبۆتیی وەرگرتنەوەی ھەسارۆکە (ئەی ئاڕ ئاڕ ئێم) لەگەڵ [[تەنەکانی نزیک زەوی|ھەسارۆکەیەکی گەورەی نزیک زەوی]] بەیەک دەگەیشتن و قۆڵە ڕۆبۆتییەکانی بە گرێپەری لەنگەرگر بەکاردەھێنا بۆ وەرگرتنەوەی تاوێرێکی ٤ مەتری لە ھەسارۆکەکە و ھێنانی بۆ خولگەی مانگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rvergoo6o1ne0a0qatoxlpm398n5yv9 0 294042 1572345 1571786 2026-04-04T20:17:34Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572345 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]] چوونەناو خولگە مانۆڕێکی خولگەیییە کە ڕێڕەوی [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆیەکی بۆشایی]] ڕێکدەخات، و ڕێگە بە چوونە ناو [[خولگە|خولگەیەک]] بە دەوری [[ھەسارە|ھەسارەیەک]]، [[مانگ|مانگێک]]، یان تەنی تری ئاسمانی دەدات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120322031028/http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٢|وێبگە=Thinkquest.org}}</ref> و دەبێتە [[مانگی دەستکرد|مانگێکی دەستکرد]]. [[مەکۆی بۆشایی|خولگەکەرێک]] مەکۆیەکی بۆشایییە کە بۆ چوونەناو خولگە دیزاین کراوە.<ref name="d979">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/orbiter|سەردێڕ=Definition of ORBITER |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Merriam-Webster}}</ref> مانۆڕی چوونەناو خولگە یان خاوکردنەوە لە خێرایییەک کە زیاتر بێت لە [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوونی]] ئەو تەنە، یان تاودان بۆی لە خێرایییەکی نزمترەوە دەگرێتەوە. کاتێک ئەنجامەکە خولگەیەکی گواستنەوە بێت، بۆ نموونە ''چوونەناو خولگەی دابەزین''، مانۆڕەکە بریتییە لە دەرزیلێدانی خولگەیی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9sx3uzf685shdapajcm0ijqih19ktnn 0 294043 1572208 1571787 2026-04-04T17:07:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] 1572208 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]]، '''مانۆڕی خولگەیی''' (کە ھەروەھا بە '''سووتان''' ناسراوە) بریتییە لە بەکارھێنانی سیستمەکانی پاڵنەر بۆ گۆڕینی [[خولگە]]ی [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆیەکی بۆشایی]]. بۆ ئەو مەکۆیە بۆشایییانەی کە لە زەوییەوە دوورن، مانۆڕی خولگەیی بە ''مانۆڕی قووڵایی-بۆشایی (دی ئێس ئێم)'' ناودەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://science.nasa.gov/learn/basics-of-space-flight/chapter13-1/|سەردێڕ=Chapter 13: Navigation - NASA Science}}</ref> کاتێک مەکۆیەکی بۆشایی مانۆڕ ئەنجام نادات، بەتایبەت لە خولگەیەکی گواستنەوەدا، دەوترێت خەریکی ''کۆستینگ''ە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] spvyhgbdxq3pk3v1e14dnhkcpcsuovv 1572250 1572208 2026-04-04T20:01:54Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572250 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]]، '''مانۆڕی خولگەیی''' (کە ھەروەھا بە '''سووتان''' ناسراوە) بریتییە لە بەکارھێنانی سیستمەکانی پاڵنەر بۆ گۆڕینی [[خولگە]]ی [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆیەکی بۆشایی]]. بۆ ئەو مەکۆیە بۆشایییانەی کە لە زەوییەوە دوورن، مانۆڕی خولگەیی بە ''مانۆڕی قووڵایی-بۆشایی (دی ئێس ئێم)'' ناودەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://science.nasa.gov/learn/basics-of-space-flight/chapter13-1/|سەردێڕ=Chapter 13: Navigation - NASA Science}}</ref> کاتێک مەکۆیەکی بۆشایی مانۆڕ ئەنجام نادات، بەتایبەت لە خولگەیەکی گواستنەوەدا، دەوترێت خەریکی ''کۆستینگ''ە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0xw8pl8w2rj9qqzfy528ah5cugbh515 0 294044 1572207 1571788 2026-04-04T17:07:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:وزە|وزە]] 1572207 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Lorentz force on charged particles in bubble chamber - HD.6D.635 (12000265314).svg|وێنۆک|ھێزی لۆرێنتز کار دەکاتە سەر [[بنوردیلە|گەردیلە]] بارگاوییە خێراکان لە ژووری بڵقدا. ھێزی لۆرێنتز ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە چەندین تەکنەلۆژیای پاڵنەری کارەباییدا، لەوانە پاڵنەرەکانی کاریگەریی ھۆڵ، پاڵنەرەکانی ماگنێتۆپلازماداینامیک، و پاڵنەرەکانی پلازمای لێدراو.]] [[پەڕگە:Xenon_hall_thruster.jpg|وێنۆک|پاڵنەرێکی ھۆڵی ٦ کیلۆواتی [[زێنۆن]] لە کاتی کارکردندا لە تاقیگەی پاڵنەری جێتی [[ناسا]].]] '''پاڵنەری کارەباییی مەکۆی بۆشایی''' ئەو سیستمە پاڵنەرانە لەخۆدەگرێت کە [[وزەی کارەبایی]] بەکاردەھێنن بۆ خێراکردن و دەرکردنی سووتەمەنی، و دروستکردنی [[پاڵ پێوەنان|پاڵنەر]] لەڕێگەی [[بواری کارەبایی|بوارە کارەبایییەکان]] یان [[بواری موگناتیسی|بواری موگناتیسییەوە]]. سوودی سەرەکییان بەسەر ڕۆکێتە کیمیایییەکاندا پاڵنەری تایبەتیی زۆر بەرزترە، ئەمەش بە واتای کاراییی زۆرتری سووتەمەنی دێت، بەڵام توانای کارەبایی سنوورداری بەردەست لەسەر مەکۆ بۆشایییەکان پاڵنەرێکی زۆر نزمتر بەرھەم دەھێنێت، ئەمەش وا دەکات پاڵنەری کارەبایی بۆ ھەڵدان لە ڕووی زەوییەوە نەگونجێت و زیاتر بۆ مانۆڕە درێژخایەنەکانی ناو بۆشایی گونجاو بێت.<ref name="Choueiri FP 2004">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Choueiri |یەکەم=Edgar Y. |بەستەری نووسەر=Edgar Choueiri |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=A Critical History of Electric Propulsion: The First Fifty Years (1906-1956) |ناونیشان=https://mae.princeton.edu/sites/g/files/toruqf7696/files/ChoueiriHistJPC04.pdf |journal=[[Journal of Propulsion and Power]] |بەرگ=٢٠|issue=2 |پەڕەکان=١٩٣-٢٠٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251004004258/https://mae.princeton.edu/sites/g/files/toruqf7696/files/ChoueiriHistJPC04.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وتەگێڕانەوە=The reader will soon note a measure of the vagaries of that evolution: while the earliest thoughts and experiments related to EP are almost all about electrostatic propulsion, the first laboratory electric thruster was electrothermal and the first electric thruster to ever fly in space was of the pulsed (mostly electromagnetic) plasma type.}}</ref>{{Rp|8}}<ref name="NASA Lewis FP 1966">{{Cite report|title=Propulsion for Deep Space|date=June 1966|url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/19830077482/downloads/19830077482.pdf}}</ref>{{Rp|6}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی|وزە}} [[پۆل:فڕینی بۆشایی]] [[پۆل:میکانیکی ئاسمانی]] [[پۆل:زانستی بەکاربراو]] [[پۆل:ئەندازیاریی ئاسمانی]] bhil2ng13nycyedjtxh1luojt6c5ivw 0 294045 1572338 1571796 2026-04-04T20:16:34Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572338 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Schemat_Pulsed_Inductive_Thruster.svg|وێنۆک|330x330پیکسڵ|وێنەی بڕگەیی پاڵنەری ھاندەری لێدراو. گازەکە لە ڕێگەی نۆزڵێکی ناوەندییەوە بەرەو ناوەوە فووی لێ دەکرێت، بەرەو کۆیلە کارۆموگناتیسییە تەختەکە کە لەوێدا ئایۆنیزە دەبێت. پاشان پلازمایەکە (پەمەیی) لەلایەن ھێزی لۆرێنتزەوە بەرەو دواوە خێرا دەکرێت.]] '''پاڵنەری ھاندەری لێدراو''' (پی ئای تی) شێوەیەکە لە پاڵنەری ئایۆنی، کە لە پاڵنەری مەکۆی بۆشاییدا بەکاردێت. ئەو بزوێنەرێکی پاڵنەری پلازمایە کە [[بواری کارەبایی|بوارە کارەبایییە]] ستوونییەکان و [[بواری موگناتیسی|بوارە موگناتیسییەکان]] بەکاردەھێنێت بۆ خێراکردنی سووتەمەنییەک بەبێ ھیچ [[جەمسەری کارەبایی|جەمسەرێکی کارەبایی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} lb0s5vv9jusmtl4uel2n0o6cbod0yj8 0 294046 1572206 1571795 2026-04-04T17:07:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]]، [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]]، [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] و [[دەروازە:ئەندازیاری|ئەندازیاری]] 1572206 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Shuttle_Main_Engine_Test_Firing.jpg|وێنۆک|کامێرایەکی دوورەدەست دیمەنێکی نزیکی ئاڕ ئێس-٢٥ دەگرێت لە کاتی تاقیکردنەوەی تەقاندندا لە ناوەندی بۆشاییی جۆن سی. ستێنیس لە کاونتی ھانکۆک، میسیسیپی.]] [[پەڕگە:Engine_of_APOLLO_Eagle.png|وێنۆک|بزوێنەرە [[مووشەکی سووتەمەنیی شل|مووشەکییە دوو-سووتەمەنییەکانی]] سیستمی کۆنترۆڵکردنی کاردانەوەی (ئاڕ سی ئێس)ی [[مانگنشینی ئەپۆڵۆ]]]] '''پاڵنەری مەکۆی بۆشایی''' ھەر ڕێگەیەکە کە بۆ خێراکردنی مەکۆ بۆشایییەکان و مانگە دەستکردە دەستکردەکان بەکاردێت. '''پاڵنەری ناو بۆشایی''' تەنھا پەیوەندی بەو سیستمە پاڵنەرانەوە ھەیە کە لە بۆشاییی بۆشاییدا بەکاردێن و نابێت لەگەڵ ھەڵدانی بۆشایی یان چوونە ناو بەرگەھەوا تێکەڵ بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|تەکنۆلۆژیا|فڕینی بۆشایی|گەردوون|ئەندازیاری}} [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] athn8mw2g8axal5k0nickx5iz2cypca 0 294047 1572344 1571789 2026-04-04T20:17:24Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572344 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''مووشەکی تاک-سووتەمەنی''' (یان '''مووشەکی تاک-کیمیایی''') بریتییە لە مووشەکێک کە تاکە [[ماددەی کیمیایی|ماددەیەکی کیمیایی]] وەک سووتەمەنییەکەی بەکاردەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://app.knovel.com/web/view/khtml/show.v/rcid:kpEDHEAMPH/cid:kt008MK1A8/viewerType:khtml//root_slug:engineering-design-handbook/url_slug:liquid-monopropellant?kpromoter=federation&view=collapsed&zoom=1&page=11|سەردێڕ=United States Army: Elements of Aircraft and Missile Propulsion|ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٦٩|بڵاوکەرەوە=United States Army Material Command|پەڕەکان=١–١١|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٤|department=Department of Defense}}</ref> مووشەکە تاک-سووتەمەنییەکان بە شێوەیەکی باو وەک مووشەکی بچووکی کۆنترۆڵکردنی بەرزی و ڕێڕەو لە مانگە دەستکردەکان، قۆناغە بەرزەکانی مووشەک، مەکۆ بۆشایییە مرۆڤھەڵگرەکان، و فڕۆکە بۆشایییەکاندا بەکاردێن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sutton|یەکەم=George|سەردێڕ=Rocket Propulsion Elements|دوایین٢=Biblarz|یەکەم٢=Oscar|بڵاوکەرەوە=Wiley-Interscience|ژپنک=٠-٤٧١-٣٢٦٤٢-٩|edition=7th|پەڕەکان=٢٥٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 29mj2ie63m5vgxqpwc0prt3a2ehkzub 0 294048 1572348 1571775 2026-04-04T20:18:04Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572348 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=2026_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg}}ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[نیپال]] لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران وەک لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ لەلایەن سەرۆکی نیپالەوە ڕاگەیەندرا، لەسەر ڕاسپاردەی حکوومەتی نیپال.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/hor-dissolved-from-11-pm-elections-on-march-5-2026-94-10.html|سەردێڕ=President dissolves HoR, elections on March 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Republica |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/13/nepal-sets-march-5-vote-restrictions-eased-as-interim-govt-takes-charge|سەردێڕ=Nepal sets March 5 vote, restrictions eased as interim gov’t takes charge |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections|سەردێڕ=EC begins preliminary preparations for March elections |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Himalayan Times |زمان=en}}</ref> دوای ناڕەزایەتی گەنجان لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٥دا کە بووە ھۆی دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆکوەزیران [[کەی پی شارما ئۆلی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo|سەردێڕ=Nepal election results - Balendra Shah's party wins in a landslide |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en}}</ref> پارتی ڕاستریا سواتانترا کە بەڵێن شا کاندیدی [[سەرۆک وەزیران]] بوو، سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا و زۆرینەی دەنگی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێنا بەبێ ئەوەی پێویستی بە ھاوپەیمانی ھەبێت بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٩ ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2026/03/07/rastriya-swatantra-party-surges-towards-landslide-victory|سەردێڕ=Rastriya Swatantra Party surges towards landslide victory |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2026/03/09/old-parties-crumble-as-rsp-heads-for-two-thirds-majority|سەردێڕ=Old parties crumble as RSP heads for two-thirds majority |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo|سەردێڕ=Nepal election results - Balendra Shah's party wins in a landslide |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} f445pr4oiqyypr2f1hzuotuey5o54q6 0 294049 1572343 1571790 2026-04-04T20:17:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572343 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=2022_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg}}'''ھەڵبژاردنی گشتیی نیپاڵ لە ساڵی ٢٠٢٢''' لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە [[نیپال]] بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پراتینیدھی سەبھا ([[ئەنجومەنی نوێنەران]]) بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Federal and provincial polls to be held on November 20 |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2022/08/04/federal-and-provincial-polls-to-be-held-on-november-20 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}</ref> دوو جۆر دەنگدان لە ھەڵبژاردنەکەدا ھەبوو؛ یەکێکیان بۆ ھەڵبژاردنی ١٦٥ ئەندام لە بازنەکانی یەک ئەندامی لە ڕێگەی دەنگدانی یەکەم کەسی براوە (FPTP)، و ئەوی تریان بۆ ھەڵبژاردنی ١١٠ ئەندامەکەی تر لە یەک بازنەی سەرانسەری وڵات لە ڕێگەی نوێنەرایەتیی ڕێژەییی [[پێڕست]]ی حیزبی. ھەڵبژاردنەکە ھاوکات لەگەڵ ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال لە ساڵی ٢٠٢٢ بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا. دوای ئەوەی وتووێژەکانی دابەشکردنی دەسەڵات لە نێوان ھاوپەیمانی [[چەپڕەوی|چەپ]]ی دیموکراتی پێشوو لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ شکا، سەرۆکی سی-پی-ئین (ناوەندی ماویست) [[پووشپا کەمال دەھال]] بوو بە سەرۆک وەزیران، کابینە ھەشت ئەندامییەکەی لە پەرلەمانتارانی پارتەکەی، سی-پی-ئین (یو-ئێم-ئێڵ)، پارتی [[ڕاستریا سواتانت]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] 06tzb8nfzkllkhqdfr1k1ma1ih96cl5 0 294050 1572342 1571791 2026-04-04T20:17:04Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572342 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ٢٠١٧''' لە دوو قۆناغدا لە ٢٦ی تشرینی دووەم و ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پێنجەمین [[پراتینیدھی سەبھا]] ([[ئەنجومەنی نوێنەران]])، کە خانەی خوارەوەی [[پەرلەمانی فیدراڵیی نیپال]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Govt decides to hold provincial, parliamentary polls in two phases|ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/govt-decides-to-hold-provincial-parliamentary-elections-in-two-phases/|وێبگە=The Himalayan Times|بڵاوکەرەوە=International Media Network Nepal (Pvt) Ltd|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> ھەڵبژاردنەکە ھاوکات لەگەڵ یەکەمین [[ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال ٢٠١٧|ھەڵبژاردنی پارێزگاکان]] بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا. بنبەستێکی سیاسی لە نێوان حیزبی دەسەڵاتداری [[کۆنگرەی نیپال]] و ھاوپەیمانی چەپڕەوی براوە لەسەر ئەو سیستمەی بۆ ھەڵبژاردنی [[ڕاستریا سەبھا|خانەی سەرەوە]] بەکاردێت، بووە ھۆی دواکەوتن لە پێکھێنانی حکوومەتی نوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baral|یەکەم١=Biswas|سەردێڕ=Why Nepal Is Still Caught in a Political Deadlock Over the Formation of Its New Government|ناونیشان=https://thewire.in/209981/nepal-new-government-oli-prachanda-bhandari-deadlock/|وێبگە=The Wire|بڵاوکەرەوە=Foundation for Independent Journalism|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی کۆتایی لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]]، [[کەی. پی. شارما ئۆلی]] لە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیست-لینینستی یەکگرتوو)]] لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٨ لەلایەن [[سەرۆککۆماری نیپال|سەرۆک کۆمار]]ەوە بەپێی ماددەی ٧٦ (٢)ی دەستوور وەک [[سەرۆک وەزیرانی نیپال|سەرۆک وەزیران]] سوێندی یاسایی خوارد. ئەو لە ١١ی ئازاری ٢٠١٨ بە ٢٠٨ دەنگ [[متمانەدان|دەنگی متمانە]]ی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|title=प्रधानमन्त्री ओलीका पक्षमा ७५ प्रतिशत सांसद|url=https://setopati.com/politics/140412|website=Setopati|access</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 13e3c512gwztk53gy689utnrqo5b8jj 0 294051 1572340 1571792 2026-04-04T20:16:54Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572340 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠١٣''' لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24987573|سەردێڕ=Nepal voting ends for new Constituent Assembly|بڵاوکەرەوە=[[BBC News]]|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> دەنگدانەکە چەندین جار دواخرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|سەردێڕ=Channel NewsAsia|بڵاوکەرەوە=[[Channel NewsAsia]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130315083834/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە پێشتر پلانی بۆ داڕێژرابوو لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ ئەنجام بدرێت بەدوای ھەڵوەشاندنەوەی [[یەکەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٢، بەڵام لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]] دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|نووسەر=Utpal Parashar|سەردێڕ=Nepal fails to meet constitution deadline|بڵاوکەرەوە=[[Hindustan Times]]|شوێن=[[Kathmandu]]|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120528122025/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> [[کۆنگرەی نیپال]] وەک گەورەترین حیزب لە [[دووەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] دەرکەوت، بە بەدەستھێنانی ١٩٦ کورسی لە کۆی ٥٧٥ کورسییە ھەڵبژێردراوەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} g0w4z5n466376cyf7b5lneg72o1gwsl 0 294053 1572355 1571768 2026-04-04T20:19:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572355 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=1999_Nepalese_general_election_-_Results_by_constituency.svg }}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٣ و ١٧ی ئایاری ١٩٩٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پراتینیدی سەبھا. کۆنگرەی نیپال وەک گەورەترین حیزب دەرکەوت و ٢٨ کورسی بەدەستھێنا و [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] ١٧ کورسی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} eq0k2w2d14emj3g7kxambjia8uf4lmv 0 294054 1572354 1571769 2026-04-04T20:19:04Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572354 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی پراتینیدی سەبھا. ھەڵبژاردنەکە دوای داڕمانی حکوومەتی [[کۆنگرێسی نیپال]] و شا بیرێندا ھەڵبژاردنی نوێی بانگھێشت کرد. ئەنجامەکان دەریانخست کە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێناوە [[و مان موھان ئەدیکاری]] بووە [[سەرۆک وەزیران]] بە سەرۆکایەتی حکوومەتێکی کەمینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 8ht8nqxwvvd9hnzpds4dyk3s7vp7md5 0 294055 1572349 1571774 2026-04-04T20:18:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572349 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٩١ بەڕێوەچوو، بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی [[پراتینیدی سەبھا]] (ئەنجومەنی نوێنەرانی نیپال). ئەم ھەڵبژاردنە یەکەم ھەڵبژاردنی [[فرە حیزبی]] بوو لە ساڵی ١٩٥٩ەوە و لە ئەنجامی شۆڕشی ١٩٩٠ بوو کە [[شا بیرێندرا]]ی ناچار کرد سیستمی فرە حیزبی بگەڕێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ifes.org/publications/kingdom-nepal-parliamentary-elections-may-12-1991|سەردێڕ=Kingdom of Nepal: Parliamentary Elections, May 12, 1991 {{!}} IFES - The International Foundation for Electoral Systems |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.ifes.org |زمان=en}}</ref> ھەرچەندە کۆنگرەی نیپال زۆرترین کورسی بەدەستھێنا، بەڵام کریشنا پراساد بەتارای سەرکردەکەی لە بازنەی ھەڵبژاردنی خۆیدا، کاتماندۆ ١ دۆڕا. سەرۆکی [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال]]، [[مان موھان ئادیکاری]]، لە [[سونساری ١]] ھەڵبژێردرا، لەکاتێکدا [[مادان بەندەری]]، سەرکردەیەکی دیکەی دیاری حیزبەکە، لە ھەردوو شاری [[کاتماندۆ ١]] و [[کاتماندۆ ٥]] ھەڵبژێردرا و دووەمیانی چۆڵبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Election history of Nepal (नेपालको निर्वाचन इतिहास)|بڵاوکەرەوە=Election Commission Nepal|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٩٩٣٧-٠-٢١١٦-٦|شوێن=Kathmandu|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2017|پەڕەکان=٦٣٤-٦٤٠|زمان=Nepali|trans-title=Election history of Nepal}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} cnwphc8mnrf24cj3jmhd60r3w5rpxvk 0 294056 1572353 1571770 2026-04-04T20:18:54Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572353 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی گشتیی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٨٦ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ڕاستریا پانچایات. بەو پێیەی لەو کاتەدا حیزبە سیاسییەکان قەدەغە کرابوون، ھەر ١٥٤٨ کاندیدەکە وەک سەربەخۆ خۆیان کاندید کرد. ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٦٠٪ بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 9mgvpwg35nypml8lvilfisl18l19ita 0 294057 1572339 1571793 2026-04-04T20:16:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572339 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٩ی ئایاری ١٩٨١ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ڕاستریا پانچایەت]]. ٨٠٪ی کورسییەکان لە ڕێگەی مافی دەنگدانی گشتگیری گەورەساڵانەوە ھەڵبژێردران؛ ئەمە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە ڕێگەی مافی دەنگدانی گشتگیرەوە کە لە ماوەی ٢٢ ساڵدا لە نیپال بەڕێوەچوو. بەڵام لەو کاتەدا [[حیزب]]ە سیاسییەکان قەدەغە کران و ھێزە سەرەکییە ژێرزەمینییەکانی [[ئۆپۆزسیۆن]] ([[کۆنگرێسی نیپال]] و گرووپە [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستییە]] جۆراوجۆرەکان) داوای [[بایکۆت]]ی ھەڵبژاردنیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 1owc56pq28mnrpuwwg8aqgnrss3q5ul 0 294058 1572352 1571771 2026-04-04T20:18:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572352 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ١٥ی ئازاری ٢٠٢٦ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٥ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل. لە سەرەتادا چاوەڕوان دەکرا لە ساڵی ٢٠٢٤ بەڕێوەبچێت، ھەڵبژاردنەکان لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٦ ڕاگەیەندرا، ئەمەش دوای ماوەیەکی کەم لە کۆتایی ھاتنی کۆنگرەی نۆیەمی [[پارتی کرێکارانی کۆریا]] و دووبارە ھەڵبژاردنەوەی [[کیم جۆنگ ئون]] وەک سکرتێری گشتی. بەھۆی ئەوەی لە ھەر بازنەیەکدا تەنھا یەک کاندید لە دەنگدانەکەدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا لە [[کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان]] ھەڵبژێردران. میدیای دەوڵەتی [[کۆریای باکوور]] دەنگەکانی دژ بەیەکیان بڵاوکردەوە، ئەمەش یەکەمجارە لە ھەڵبژاردنی کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان لە ساڵی ١٩٥٧ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 8y8w0sv0xsb0btho1s7x3gr4c58n7nw 0 294059 1572350 1571773 2026-04-04T20:18:24Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572350 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ١٠ی ئازاری ٢٠١٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٤ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kcnawatch.co/newstream/1546985581-127329589/election-of-deputies-to-spa-to-be-called-in-dprk/|سەردێڕ=Newstream |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Korean Central News Agency]]}}</ref> ھەڵبژاردنەکان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا. بەھۆی ئەوەی تەنھا یەک کاندید لەسەر سندووقی دەنگدان لە ھەر بازنەیەکدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا بۆ کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان ھەڵبژێردران. [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ ھەڵبژاردنەکان کاندید نەبوو، ئەمەش یەکەمجار بوو کە سەرکردەیەکی کۆریای باکوور وەک کاندید بەشداری نەکات. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} n96w62ry10ofvb3qzlcfa0ifwer5aac 0 294060 1572351 1571772 2026-04-04T20:18:34Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572351 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی [[پەرلەمان]]ی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٩ی ئازاری ٢٠١٤ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٣ھەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2014/01/north-korea-hold-parliamentary-elections-20141852450566991.html|سەردێڕ=North Korea to hold parliamentary elections |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[Al Jazeera Media Network|Al-Jazeera]]}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} kvgm6fnx1yo5w7cupb17o3ckhpxq3v9 0 294061 1572032 1571776 2026-04-04T12:04:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572032 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٢ھەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو. لە سەرەتادا بڕیار بوو لە مانگی ئابی ٢٠٠٨<ref name="factbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109130810/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> بەڕێوە بچێت بەڵام بە ھۆکارێکی نادیار دواخران. چاودێرانی کۆریای باکوور پێشبینیان کردووە کە پەیوەندی بە نەخۆشی تەندروستی [[کیم جۆنگ ئیل|کیم جۆنگ ئیلەوە]] ھەیە.<ref name="bbc2009-01-07"/> ھەموو ئەو کاندیدانەی کە لە ھەڵبژاردنەکانی کۆریای باکووردا ھەبوون ئەندامی یەکێک لەو پارتانە بوون کە بەرەی دیموکراتی بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک پێکھاتبوو. یەک کاندید کە لەلایەن سەرکردایەتی کۆریای باکوورەوە پەسەندکرابوو، لە ھەریەک لە ٦٨٧ قەزاکەدا خۆی کاندید کرد، بەمەش گەرەنتی سەرکەوتنی تەواوی بەرەی دیموکرات بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک بوو، بەبێ گوێدانە ڕێژەی بەشداریکردنی دەنگدەران. [[کیم جۆنگ ئیل]] سەرۆکی ''[[دی فاکتۆ]]''ی کۆریای باکوور و سەرۆکی کۆمیسیۆنی بەرگری نیشتمانی لە بازنەی ٣٣٣ خۆی بۆ ھەڵبژاردن کاندید کرد. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} a9rjo567xy1a9o0ym58r40zqii3qv43 1572296 1572032 2026-04-04T20:09:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572296 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٢ھەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو. لە سەرەتادا بڕیار بوو لە مانگی ئابی ٢٠٠٨<ref name="factbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109130810/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> بەڕێوە بچێت بەڵام بە ھۆکارێکی نادیار دواخران. چاودێرانی کۆریای باکوور پێشبینیان کردووە کە پەیوەندی بە نەخۆشی تەندروستی [[کیم جۆنگ ئیل|کیم جۆنگ ئیلەوە]] ھەیە.<ref name="bbc2009-01-07"/> ھەموو ئەو کاندیدانەی کە لە ھەڵبژاردنەکانی کۆریای باکووردا ھەبوون ئەندامی یەکێک لەو پارتانە بوون کە بەرەی دیموکراتی بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک پێکھاتبوو. یەک کاندید کە لەلایەن سەرکردایەتی کۆریای باکوورەوە پەسەندکرابوو، لە ھەریەک لە ٦٨٧ قەزاکەدا خۆی کاندید کرد، بەمەش گەرەنتی سەرکەوتنی تەواوی بەرەی دیموکرات بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک بوو، بەبێ گوێدانە ڕێژەی بەشداریکردنی دەنگدەران. [[کیم جۆنگ ئیل]] سەرۆکی ''[[دی فاکتۆ]]''ی کۆریای باکوور و سەرۆکی کۆمیسیۆنی بەرگری نیشتمانی لە بازنەی ٣٣٣ خۆی بۆ ھەڵبژاردن کاندید کرد. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} jpfcnm5f3lxbo15w6esapo1ww590h3e 0 294064 1572043 1571624 2026-04-04T12:06:17Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572043 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Soyuz_TMA-9_launch.jpg|alt=|وێنۆک|مووشەکێکی سایۆز-ئێف جی لە «گاکارین ستار» (شوێنی ١/٥) لە [[ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور]] ھەڵدەدرێت]] '''مووشەک''' یان '''ڕۆکێت''' (لە وشەی ئیتاڵیی rocchetto وەرگیراوە و بەھۆی شێوەکەیەوە بەو ناوە ناونراوە)<ref name="Bernhard">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bernhard|یەکەم=Jim|ناونیشان=https://archive.org/details/porcupinepicayun00bern_0|سەردێڕ=Porcupine, Picayune, & Post: How Newspapers Get Their Names|بڵاوکەرەوە=University of Missouri Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٢-٦٦٠١-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/porcupinepicayun٠٠bern_٠/page/١٢٦ ١٢٦]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> بریتییە لە [[پێڕاگوێز|پێڕاگوێزێکی]] فڕیوی درێژکۆلە کە [[بزوێنەری مووشەک]] بەکاردەھێنێت بۆ [[ھەشتاو|تاودان]] بەبێ بەکارھێنانی ھیچ [[تەوشک|تەوشکێکی]] دەوروبەر. بزوێنەری مووشەک پاڵنەر بەرھەم دەھێنێت لە ڕێگەی پەرچەکردار بۆ ئەو گازەی کە بە خێرایییەکی بەرز فڕێ دەدرێتە دەرەوە.<ref name="RPE7">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sutton|یەکەم=George P.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LQbDOxg3XZcC|سەردێڕ=Rocket Propulsion Elements|دوایین٢=Biblarz|یەکەم٢=Oscar|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٣٢٦٤٢-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140112033956/http://books.google.com/books?id=LQbDOxg3XZcC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە پێچەوانەی [[بزوێنەری جێت|بزوێنەرە جێتەکان]]، مووشەکەکان بە تەواوی بەو سووتەمەنییەی کە ھەڵیان گرتووە کار دەکەن، بەبێ پێویستی بە ئۆکسجینی ھەوا؛ لەبەر ئەوە مووشەک دەتوانێت لە [[ڤاکیووم|بۆشاییی]] واڵایییدا بفڕێت، لە ڕاستیدا بزوێنەرە مووشەکییەکان لە دەرەوەی تەوشک بە کارایییەکی زیاتر کار دەکەن. [[موشەکی فرەقۆناغ|مووشەکە فرەقۆناغەکان]] توانای بەدەستھێنانی [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوونیان]] لە [[زەوی]] ھەیە و لەبەر ئەوە دەتوانن بگەنە بەرزترین ئاستی بەرزاییی بێسنوور. لە بەراورد لەگەڵ [[بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت|بزوێنەرە ھەواگۆڕەکان]]، مووشەکەکان کێشیان سووکە و بەھێزن و توانای دروستکردنی [[ھەشتاو|تاودانی]] گەورەیان ھەیە. بۆ کۆنترۆڵکردنی فڕینیان، مووشەکەکان ڕەنگە [[تەکان|تەوژم]]، [[ئێرفۆیل|باڵەکان]]، بزوێنەری پەرچەکرداری یاریدەدەر، پاڵنەری گیمبڵکراو، چەرخەکانی تەوژم، لادانی لێشاوی گازەکان، لێشاوی سووتەمەنی، و خولانەوە بەکاربھێنن، یان تەنیا لە ڕێڕەوێکی بالیستیدا لەژێر کاریگەریی [[ڕاکێشان (فیزیک)|کێشکردندا]] بفڕن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕۆکێتسازی]] [[پۆل:بارووت]] [[پۆل:داھێنانە چینییەکان]] [[پۆل:ڕۆکێتەکان و مووشەکەکان]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ixf5ur5la88k7grd72ac2n0nidxtq39 1572124 1572043 2026-04-04T16:04:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Rockets}} 1572124 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Soyuz_TMA-9_launch.jpg|alt=|وێنۆک|مووشەکێکی سایۆز-ئێف جی لە «گاکارین ستار» (شوێنی ١/٥) لە [[ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور]] ھەڵدەدرێت]] '''مووشەک''' یان '''ڕۆکێت''' (لە وشەی ئیتاڵیی rocchetto وەرگیراوە و بەھۆی شێوەکەیەوە بەو ناوە ناونراوە)<ref name="Bernhard">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bernhard|یەکەم=Jim|ناونیشان=https://archive.org/details/porcupinepicayun00bern_0|سەردێڕ=Porcupine, Picayune, & Post: How Newspapers Get Their Names|بڵاوکەرەوە=University of Missouri Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٢-٦٦٠١-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/porcupinepicayun٠٠bern_٠/page/١٢٦ ١٢٦]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> بریتییە لە [[پێڕاگوێز|پێڕاگوێزێکی]] فڕیوی درێژکۆلە کە [[بزوێنەری مووشەک]] بەکاردەھێنێت بۆ [[ھەشتاو|تاودان]] بەبێ بەکارھێنانی ھیچ [[تەوشک|تەوشکێکی]] دەوروبەر. بزوێنەری مووشەک پاڵنەر بەرھەم دەھێنێت لە ڕێگەی پەرچەکردار بۆ ئەو گازەی کە بە خێرایییەکی بەرز فڕێ دەدرێتە دەرەوە.<ref name="RPE7">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sutton|یەکەم=George P.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LQbDOxg3XZcC|سەردێڕ=Rocket Propulsion Elements|دوایین٢=Biblarz|یەکەم٢=Oscar|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٣٢٦٤٢-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140112033956/http://books.google.com/books?id=LQbDOxg3XZcC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە پێچەوانەی [[بزوێنەری جێت|بزوێنەرە جێتەکان]]، مووشەکەکان بە تەواوی بەو سووتەمەنییەی کە ھەڵیان گرتووە کار دەکەن، بەبێ پێویستی بە ئۆکسجینی ھەوا؛ لەبەر ئەوە مووشەک دەتوانێت لە [[ڤاکیووم|بۆشاییی]] واڵایییدا بفڕێت، لە ڕاستیدا بزوێنەرە مووشەکییەکان لە دەرەوەی تەوشک بە کارایییەکی زیاتر کار دەکەن. [[موشەکی فرەقۆناغ|مووشەکە فرەقۆناغەکان]] توانای بەدەستھێنانی [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوونیان]] لە [[زەوی]] ھەیە و لەبەر ئەوە دەتوانن بگەنە بەرزترین ئاستی بەرزاییی بێسنوور. لە بەراورد لەگەڵ [[بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت|بزوێنەرە ھەواگۆڕەکان]]، مووشەکەکان کێشیان سووکە و بەھێزن و توانای دروستکردنی [[ھەشتاو|تاودانی]] گەورەیان ھەیە. بۆ کۆنترۆڵکردنی فڕینیان، مووشەکەکان ڕەنگە [[تەکان|تەوژم]]، [[ئێرفۆیل|باڵەکان]]، بزوێنەری پەرچەکرداری یاریدەدەر، پاڵنەری گیمبڵکراو، چەرخەکانی تەوژم، لادانی لێشاوی گازەکان، لێشاوی سووتەمەنی، و خولانەوە بەکاربھێنن، یان تەنیا لە ڕێڕەوێکی بالیستیدا لەژێر کاریگەریی [[ڕاکێشان (فیزیک)|کێشکردندا]] بفڕن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Rockets}} [[پۆل:ڕۆکێتسازی]] [[پۆل:بارووت]] [[پۆل:داھێنانە چینییەکان]] [[پۆل:ڕۆکێتەکان و مووشەکەکان]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] h2lua0q66odzgpu40jyhb4av2u203lm 1572171 1572124 2026-04-04T17:02:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]]، [[دەروازە:فڕین|فڕین]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1572171 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Soyuz_TMA-9_launch.jpg|alt=|وێنۆک|مووشەکێکی سایۆز-ئێف جی لە «گاکارین ستار» (شوێنی ١/٥) لە [[ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور]] ھەڵدەدرێت]] '''مووشەک''' یان '''ڕۆکێت''' (لە وشەی ئیتاڵیی rocchetto وەرگیراوە و بەھۆی شێوەکەیەوە بەو ناوە ناونراوە)<ref name="Bernhard">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bernhard|یەکەم=Jim|ناونیشان=https://archive.org/details/porcupinepicayun00bern_0|سەردێڕ=Porcupine, Picayune, & Post: How Newspapers Get Their Names|بڵاوکەرەوە=University of Missouri Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٢-٦٦٠١-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/porcupinepicayun٠٠bern_٠/page/١٢٦ ١٢٦]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> بریتییە لە [[پێڕاگوێز|پێڕاگوێزێکی]] فڕیوی درێژکۆلە کە [[بزوێنەری مووشەک]] بەکاردەھێنێت بۆ [[ھەشتاو|تاودان]] بەبێ بەکارھێنانی ھیچ [[تەوشک|تەوشکێکی]] دەوروبەر. بزوێنەری مووشەک پاڵنەر بەرھەم دەھێنێت لە ڕێگەی پەرچەکردار بۆ ئەو گازەی کە بە خێرایییەکی بەرز فڕێ دەدرێتە دەرەوە.<ref name="RPE7">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sutton|یەکەم=George P.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LQbDOxg3XZcC|سەردێڕ=Rocket Propulsion Elements|دوایین٢=Biblarz|یەکەم٢=Oscar|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٣٢٦٤٢-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140112033956/http://books.google.com/books?id=LQbDOxg3XZcC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە پێچەوانەی [[بزوێنەری جێت|بزوێنەرە جێتەکان]]، مووشەکەکان بە تەواوی بەو سووتەمەنییەی کە ھەڵیان گرتووە کار دەکەن، بەبێ پێویستی بە ئۆکسجینی ھەوا؛ لەبەر ئەوە مووشەک دەتوانێت لە [[ڤاکیووم|بۆشاییی]] واڵایییدا بفڕێت، لە ڕاستیدا بزوێنەرە مووشەکییەکان لە دەرەوەی تەوشک بە کارایییەکی زیاتر کار دەکەن. [[موشەکی فرەقۆناغ|مووشەکە فرەقۆناغەکان]] توانای بەدەستھێنانی [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوونیان]] لە [[زەوی]] ھەیە و لەبەر ئەوە دەتوانن بگەنە بەرزترین ئاستی بەرزاییی بێسنوور. لە بەراورد لەگەڵ [[بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت|بزوێنەرە ھەواگۆڕەکان]]، مووشەکەکان کێشیان سووکە و بەھێزن و توانای دروستکردنی [[ھەشتاو|تاودانی]] گەورەیان ھەیە. بۆ کۆنترۆڵکردنی فڕینیان، مووشەکەکان ڕەنگە [[تەکان|تەوژم]]، [[ئێرفۆیل|باڵەکان]]، بزوێنەری پەرچەکرداری یاریدەدەر، پاڵنەری گیمبڵکراو، چەرخەکانی تەوژم، لادانی لێشاوی گازەکان، لێشاوی سووتەمەنی، و خولانەوە بەکاربھێنن، یان تەنیا لە ڕێڕەوێکی بالیستیدا لەژێر کاریگەریی [[ڕاکێشان (فیزیک)|کێشکردندا]] بفڕن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Rockets}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی|فڕین|گەردوون}} [[پۆل:ڕۆکێتسازی]] [[پۆل:بارووت]] [[پۆل:داھێنانە چینییەکان]] [[پۆل:ڕۆکێتەکان و مووشەکەکان]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 46j4j67ghcw1mwe26fuhh5hz7n885jf 0 294068 1572033 1571766 2026-04-04T12:04:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572033 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} لە [[فیزیک]]دا، و بەتایبەتی لە بایۆمیکانیکدا، '''ھێزی پەرچەکرداری زەوی''' ('''جی ئاڕ ئێف''') بریتییە لەو [[ھێز (فیزیک)|ھێزەی]] کە زەوی دەیخاتە سەر [[تەنی فیزیکی|تەنێک]] کە لە بەریەککەوتندایە لەگەڵی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.answers.com/topic/ground-reaction-force|سەردێڕ=Answers - The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> بۆ نموونە، کەسێک کە بە بێجووڵە لەسەر زەوی وەستاوە ھێزێکی بەریەککەوتنی دەخاتە سەر (کە یەکسانە بە [[کێش]]ی کەسەکە) و لە ھەمان کاتدا [[یاساکانی جووڵەی نیوتن|ھێزێکی پەرچەکرداری زەوی یەکسان و پێچەوانە]] لەلایەن زەوییەوە دەخرێتە سەر کەسەکە. لە نموونەی سەرەوەدا، ھێزی پەرچەکرداری زەوی لەگەڵ چەمکی [[ھێزی ستوونی|ھێزێکی ستوونی]] یەکدەگرێتەوە؛ بەڵام، لە حاڵەتێکی گشتیتردا، جی ئاڕ ئێف پێکھاتەیەکی تەریب بە زەویشی دەبێت، بۆ نموونە کاتێک کەسەکە بە پێ دەڕوات – جووڵەیەک کە پێویستی بە ئاڵوگۆڕی ھێزە ئاسۆیییەکانی ([[لێکخشاندن]]) ھەیە لەگەڵ زەویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٠٢|ناونیشان=http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151113073055/http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:میکانیک]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] o058n8g6krh3qpnmbxglj34v75nycgr 1572187 1572033 2026-04-04T17:04:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]] و [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] 1572187 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} لە [[فیزیک]]دا، و بەتایبەتی لە بایۆمیکانیکدا، '''ھێزی پەرچەکرداری زەوی''' ('''جی ئاڕ ئێف''') بریتییە لەو [[ھێز (فیزیک)|ھێزەی]] کە زەوی دەیخاتە سەر [[تەنی فیزیکی|تەنێک]] کە لە بەریەککەوتندایە لەگەڵی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.answers.com/topic/ground-reaction-force|سەردێڕ=Answers - The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> بۆ نموونە، کەسێک کە بە بێجووڵە لەسەر زەوی وەستاوە ھێزێکی بەریەککەوتنی دەخاتە سەر (کە یەکسانە بە [[کێش]]ی کەسەکە) و لە ھەمان کاتدا [[یاساکانی جووڵەی نیوتن|ھێزێکی پەرچەکرداری زەوی یەکسان و پێچەوانە]] لەلایەن زەوییەوە دەخرێتە سەر کەسەکە. لە نموونەی سەرەوەدا، ھێزی پەرچەکرداری زەوی لەگەڵ چەمکی [[ھێزی ستوونی|ھێزێکی ستوونی]] یەکدەگرێتەوە؛ بەڵام، لە حاڵەتێکی گشتیتردا، جی ئاڕ ئێف پێکھاتەیەکی تەریب بە زەویشی دەبێت، بۆ نموونە کاتێک کەسەکە بە پێ دەڕوات – جووڵەیەک کە پێویستی بە ئاڵوگۆڕی ھێزە ئاسۆیییەکانی ([[لێکخشاندن]]) ھەیە لەگەڵ زەویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٠٢|ناونیشان=http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151113073055/http://moon.ouhsc.edu/dthompso/gait/kinetics/GRFBKGND.HTM |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|ژینناسی}} [[پۆل:میکانیک]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8k242g7k0umxc5v5xkf217xm5qxspne 0 294070 1572034 1571765 2026-04-04T12:04:27Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572034 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھێزی بەریەککەوتن بریتییە لە ھەر [[ھێز (فیزیک)|ھێزێک]] کە بەھۆی بەرکەوتنی دوو تەن لەگەڵ یەکتردا ڕوودەدات.<ref name="PGC">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Plesha, Gray, and Costanzo|ناونیشان=https://archive.org/details/engineeringmecha00cost|سەردێڕ=Engineering Mechanics – Statics|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[McGraw-Hill]]|پەڕەکان=[https://archive.org/details/engineeringmecha٠٠cost/page/n٤٠ ٨]-٩|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> ھێزەکانی بەریەککەوتن زۆر باون و بەرپرسیارن لە زۆربەی کارلێکە بینراوەکانی نێوان کۆمەڵە [[پێوانەی ماکرۆسکۆپی|ماکرۆسکۆپییەکانی]] ماددە. پاڵنانی ئۆتۆمبێلێک یان لێدان لە تۆپێک نموونەی ڕۆژانەن کە تێیدا ھێزەکانی بەریەککەوتن کار دەکەن. لە حاڵەتی یەکەمدا ھێزەکە بە بەردەوامی لەلایەن کەسێکەوە دەخرێتە سەر ئۆتۆمبێلەکە، لەکاتێکدا لە حاڵەتی دووەمدا ھێزەکە لە تەکانێکی کورتدا دەگەیەنرێت. ھێزەکانی بەریەککەوتن زۆرجار بۆ پێکھاتە ئەستوونەکان شی دەکرێنەوە، یەکێکیان ستوونە لەسەر ئەو ڕووانەی کە لە بەریەککەوتندان و پێی دەوترێت ''[[ھێزی ستوونی]]، و یەکێکی تریش تەریبە لەگەڵ ئەو ڕووانەی لە بەریەککەوتندان، کە پێی دەوترێت ھێزی [[لێکخشاندن]].<ref name="PGC">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Plesha, Gray, and Costanzo|ناونیشان=https://archive.org/details/engineeringmecha00cost|سەردێڕ=Engineering Mechanics – Statics|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[McGraw-Hill]]|پەڕەکان=[https://archive.org/details/engineeringmecha٠٠cost/page/n٤٠ ٨]-٩|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPlesha,_Gray,_and_Costanzo2010">Plesha, Gray, and Costanzo (2010). <span class="id-lock-limited" title="Free access subject to limited trial, subscription normally required">[[iarchive:engineeringmecha00cost|Engineering Mechanics – Statics]]''</span>. [[McGraw-Hill]]. pp. [[iarchive:engineeringmecha00cost/page/n40|8]]-9.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[داڕێژە:Cite book|cite book]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])</span></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھێز]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mbm387mtqd094b2rnsst2ufagf87ajh 1572185 1572034 2026-04-04T17:04:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]] 1572185 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھێزی بەریەککەوتن بریتییە لە ھەر [[ھێز (فیزیک)|ھێزێک]] کە بەھۆی بەرکەوتنی دوو تەن لەگەڵ یەکتردا ڕوودەدات.<ref name="PGC">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Plesha, Gray, and Costanzo|ناونیشان=https://archive.org/details/engineeringmecha00cost|سەردێڕ=Engineering Mechanics – Statics|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[McGraw-Hill]]|پەڕەکان=[https://archive.org/details/engineeringmecha٠٠cost/page/n٤٠ ٨]-٩|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> ھێزەکانی بەریەککەوتن زۆر باون و بەرپرسیارن لە زۆربەی کارلێکە بینراوەکانی نێوان کۆمەڵە [[پێوانەی ماکرۆسکۆپی|ماکرۆسکۆپییەکانی]] ماددە. پاڵنانی ئۆتۆمبێلێک یان لێدان لە تۆپێک نموونەی ڕۆژانەن کە تێیدا ھێزەکانی بەریەککەوتن کار دەکەن. لە حاڵەتی یەکەمدا ھێزەکە بە بەردەوامی لەلایەن کەسێکەوە دەخرێتە سەر ئۆتۆمبێلەکە، لەکاتێکدا لە حاڵەتی دووەمدا ھێزەکە لە تەکانێکی کورتدا دەگەیەنرێت. ھێزەکانی بەریەککەوتن زۆرجار بۆ پێکھاتە ئەستوونەکان شی دەکرێنەوە، یەکێکیان ستوونە لەسەر ئەو ڕووانەی کە لە بەریەککەوتندان و پێی دەوترێت ''[[ھێزی ستوونی]]، و یەکێکی تریش تەریبە لەگەڵ ئەو ڕووانەی لە بەریەککەوتندان، کە پێی دەوترێت ھێزی [[لێکخشاندن]].<ref name="PGC">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Plesha, Gray, and Costanzo|ناونیشان=https://archive.org/details/engineeringmecha00cost|سەردێڕ=Engineering Mechanics – Statics|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[McGraw-Hill]]|پەڕەکان=[https://archive.org/details/engineeringmecha٠٠cost/page/n٤٠ ٨]-٩|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPlesha,_Gray,_and_Costanzo2010">Plesha, Gray, and Costanzo (2010). <span class="id-lock-limited" title="Free access subject to limited trial, subscription normally required">[[iarchive:engineeringmecha00cost|Engineering Mechanics – Statics]]''</span>. [[McGraw-Hill]]. pp. [[iarchive:engineeringmecha00cost/page/n40|8]]-9.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[داڕێژە:Cite book|cite book]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])</span></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک}} [[پۆل:ھێز]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] j7dds4d6rqcc69kk0msre1nnnhe1wfc 0 294072 1572212 1571764 2026-04-04T17:08:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کۆمەڵەی خۆر|کۆمەڵەی خۆر]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1572212 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئۆراینی پێڕاگوێزی مرۆڤھەڵگری چەند-مەبەستە''' (ئێم پی سی ڤی) مەکۆیەکی بۆشاییی مرۆڤھەڵگری بەشێک-دووبارە-بەکارھێنەرەوەیە کە لە [[ناسا]] لە [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئارتێمیسدا]] بەکاردێت. مەکۆ بۆشایییەکە لە کرو مۆدیۆڵێکی (سی ئێم) [[کەپسوولی بۆشایی]] پێکھاتووە کە لەلایەن [[لۆکھید مارتن]] دیزاین کراوە و لەگەڵ یۆرۆپیان سێرڤس مۆدیۆڵێک (ئێس ئێم) کە لەلایەن ئایرباس دیفێنس ئەند سپەیس بەرھەم ھێنراوە جووت کراوە. بە توانای پشتگیریکردنی تاقمێکی چوار کەسی بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]]، ئۆراین دەتوانێت تا ٢١ ڕۆژ بەبێ لەنگەرگرتن و تا شەش مانگ بە لەنگەرگرتنەوە بمێنێتەوە. تەیار کراوە بە [[وزەی خۆری بۆشایی|پەراوەکانی خۆر]]، سیستەمێکی لەنگەرگرتنی ئۆتۆماتیکی، و ڕوکارەکانی شوێنی فڕۆکەوانیی شووشەیی. ئۆراین لەسەر مووشەکی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئێس ئێڵ ئێس) ھەڵدەدرێت، لەگەڵ سیستەمێکی ڕزگاربوون لە ھەڵدانی تاوەری.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] no89o8b597x5bihlfqr0n0x258mjqzd 1572249 1572212 2026-04-04T20:01:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572249 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئۆراینی پێڕاگوێزی مرۆڤھەڵگری چەند-مەبەستە''' (ئێم پی سی ڤی) مەکۆیەکی بۆشاییی مرۆڤھەڵگری بەشێک-دووبارە-بەکارھێنەرەوەیە کە لە [[ناسا]] لە [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئارتێمیسدا]] بەکاردێت. مەکۆ بۆشایییەکە لە کرو مۆدیۆڵێکی (سی ئێم) [[کەپسوولی بۆشایی]] پێکھاتووە کە لەلایەن [[لۆکھید مارتن]] دیزاین کراوە و لەگەڵ یۆرۆپیان سێرڤس مۆدیۆڵێک (ئێس ئێم) کە لەلایەن ئایرباس دیفێنس ئەند سپەیس بەرھەم ھێنراوە جووت کراوە. بە توانای پشتگیریکردنی تاقمێکی چوار کەسی بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]]، ئۆراین دەتوانێت تا ٢١ ڕۆژ بەبێ لەنگەرگرتن و تا شەش مانگ بە لەنگەرگرتنەوە بمێنێتەوە. تەیار کراوە بە [[وزەی خۆری بۆشایی|پەراوەکانی خۆر]]، سیستەمێکی لەنگەرگرتنی ئۆتۆماتیکی، و ڕوکارەکانی شوێنی فڕۆکەوانیی شووشەیی. ئۆراین لەسەر مووشەکی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئێس ئێڵ ئێس) ھەڵدەدرێت، لەگەڵ سیستەمێکی ڕزگاربوون لە ھەڵدانی تاوەری.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] hmgpqpregv3rug1lhxv28hb320k4ieg 0 294073 1572356 1571763 2026-04-04T20:19:24Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572356 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''مۆدیوولی خزمەتگوزاریی ئەورووپی''' (ئی ئێس ئێم) پێکھاتەی مۆدیۆڵی خزمەتگوزاریی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]]ە، وەک پێکھاتەی سەرەکیی توانا و پاڵنەری کاردەکات تا ئەو کاتەی لە کۆتاییی ھەر ئەرکێکدا فڕێ دەدرێت. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٣، [[ناسا|ناوەندی نیشتمانیی فڕۆکەوانی و بۆشایی]] (ناسا) ڕای گەیاند کە [[دەزگای بۆشاییی ئەورووپی]] (ئێسا) مۆدیۆڵی خزمەتگوزاری بۆ ئارتێمیس ١ دابین دەکات، لەسەر بنەمای پێڕاگوێزی گواستنەوەی ئۆتۆماتیکی (ئەی تی ڤی)ی ئێسا. لەلایەن ئایرباس دیفێنس ئەند سپەیس لە [[برێمن]]ی ئەڵمانیاوە لە کۆتاییی ساڵی ٢٠١٨دا ڕادەستی ناسا کرا. دوای پەسەندکردنی یەکەم مۆدیۆڵ، ئێسا مۆدیۆڵی خزمەتگوزاریی (ئی ئێس ئێم) بۆ [[ئارتێمیس ٢]] دابین کرد و بۆ [[بەرنامەی ئارتیمس|ئارتێمیس ٦]]یش دابینی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} hzfnp9cmk6oled8us19dj5uc2i971a2 0 294074 1572037 1571760 2026-04-04T12:04:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572037 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[ژاپۆن]] لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٦ لە ھەموو بازنەکاندا، بە بلۆکە ڕێژەیییەکانیشەوە، بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٤٦٥ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە، بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکە نزیکەی چوار مانگ دوای دەستبەکاربوونی سانایێ تاکایچی وەک سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن ڕوویدا، کە لە ٢١ی تشرینی یەکەمەوە دەستی پێکرد دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢٥ی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) سەرکەوتنی بەدەستھێنا و ھاوپەیمانیی پارتی دیموکراتی لیبراڵ–پارتی داھێنانی ژاپۆن (ئێڵ دی پی–جی ئای پی) پێکھێنا. ھەروەھا ھەڵبژاردنەکە یەکەم دەرکەوتنی ھاوپەیمانیی چاکسازیی میانڕەو (سی ئاڕ ئەی)ی تازە پێکھێنراوی بەخۆیەوە بینی، کە پارتێکی سیاسیی نوێیە و وەک یەکگرتنێک لەنێوان پارتی دیموکراتی دەستووری (سی دی پی)ی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی و کۆمێیتۆ، کە ھاوبەشی ھاوپەیمانیی دێرینی پێشووی ئێڵ دی پی بوو، پێکھێنرا. تاکایچی ھەڵبژاردنەکەی وەک ڕیفراندۆمێکی گشتی لەسەر سەرکردایەتیی خۆی وەک سەرۆک وەزیران و ھاوپەیمانیی ئێڵ دی پی–جی ئای پی وەسف کرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c|سەردێڕ=比例候補不足の自民、14議席を他党へ譲る 圧勝の象徴的現象に |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260209000535/https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=毎日新聞}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 2b9d6jp8qi658v93wx574pmx15k0oie 1572128 1572037 2026-04-04T16:04:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2026}} 1572128 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[ژاپۆن]] لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٦ لە ھەموو بازنەکاندا، بە بلۆکە ڕێژەیییەکانیشەوە، بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٤٦٥ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە، بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکە نزیکەی چوار مانگ دوای دەستبەکاربوونی سانایێ تاکایچی وەک سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن ڕوویدا، کە لە ٢١ی تشرینی یەکەمەوە دەستی پێکرد دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢٥ی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) سەرکەوتنی بەدەستھێنا و ھاوپەیمانیی پارتی دیموکراتی لیبراڵ–پارتی داھێنانی ژاپۆن (ئێڵ دی پی–جی ئای پی) پێکھێنا. ھەروەھا ھەڵبژاردنەکە یەکەم دەرکەوتنی ھاوپەیمانیی چاکسازیی میانڕەو (سی ئاڕ ئەی)ی تازە پێکھێنراوی بەخۆیەوە بینی، کە پارتێکی سیاسیی نوێیە و وەک یەکگرتنێک لەنێوان پارتی دیموکراتی دەستووری (سی دی پی)ی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی و کۆمێیتۆ، کە ھاوبەشی ھاوپەیمانیی دێرینی پێشووی ئێڵ دی پی بوو، پێکھێنرا. تاکایچی ھەڵبژاردنەکەی وەک ڕیفراندۆمێکی گشتی لەسەر سەرکردایەتیی خۆی وەک سەرۆک وەزیران و ھاوپەیمانیی ئێڵ دی پی–جی ئای پی وەسف کرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c|سەردێڕ=比例候補不足の自民、14議席を他党へ譲る 圧勝の象徴的現象に |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260209000535/https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=毎日新聞}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2026}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hab0cf0ee64ixbox4c2ls6tq5ow1xc9 1572168 1572128 2026-04-04T17:01:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ژاپۆن|ژاپۆن]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] و [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]] 1572168 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[ژاپۆن]] لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٦ لە ھەموو بازنەکاندا، بە بلۆکە ڕێژەیییەکانیشەوە، بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٤٦٥ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە، بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکە نزیکەی چوار مانگ دوای دەستبەکاربوونی سانایێ تاکایچی وەک سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن ڕوویدا، کە لە ٢١ی تشرینی یەکەمەوە دەستی پێکرد دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢٥ی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) سەرکەوتنی بەدەستھێنا و ھاوپەیمانیی پارتی دیموکراتی لیبراڵ–پارتی داھێنانی ژاپۆن (ئێڵ دی پی–جی ئای پی) پێکھێنا. ھەروەھا ھەڵبژاردنەکە یەکەم دەرکەوتنی ھاوپەیمانیی چاکسازیی میانڕەو (سی ئاڕ ئەی)ی تازە پێکھێنراوی بەخۆیەوە بینی، کە پارتێکی سیاسیی نوێیە و وەک یەکگرتنێک لەنێوان پارتی دیموکراتی دەستووری (سی دی پی)ی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی و کۆمێیتۆ، کە ھاوبەشی ھاوپەیمانیی دێرینی پێشووی ئێڵ دی پی بوو، پێکھێنرا. تاکایچی ھەڵبژاردنەکەی وەک ڕیفراندۆمێکی گشتی لەسەر سەرکردایەتیی خۆی وەک سەرۆک وەزیران و ھاوپەیمانیی ئێڵ دی پی–جی ئای پی وەسف کرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c|سەردێڕ=比例候補不足の自民、14議席を他党へ譲る 圧勝の象徴的現象に |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260209000535/https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=毎日新聞}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2026}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rx4s27rzcjo4xub43egwctqoy0x68wa 1572274 1572168 2026-04-04T20:05:54Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572274 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[ژاپۆن]] لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٦ لە ھەموو بازنەکاندا، بە بلۆکە ڕێژەیییەکانیشەوە، بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٤٦٥ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە، بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکە نزیکەی چوار مانگ دوای دەستبەکاربوونی سانایێ تاکایچی وەک سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن ڕوویدا، کە لە ٢١ی تشرینی یەکەمەوە دەستی پێکرد دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢٥ی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) سەرکەوتنی بەدەستھێنا و ھاوپەیمانیی پارتی دیموکراتی لیبراڵ–پارتی داھێنانی ژاپۆن (ئێڵ دی پی–جی ئای پی) پێکھێنا. ھەروەھا ھەڵبژاردنەکە یەکەم دەرکەوتنی ھاوپەیمانیی چاکسازیی میانڕەو (سی ئاڕ ئەی)ی تازە پێکھێنراوی بەخۆیەوە بینی، کە پارتێکی سیاسیی نوێیە و وەک یەکگرتنێک لەنێوان پارتی دیموکراتی دەستووری (سی دی پی)ی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی و کۆمێیتۆ، کە ھاوبەشی ھاوپەیمانیی دێرینی پێشووی ئێڵ دی پی بوو، پێکھێنرا. تاکایچی ھەڵبژاردنەکەی وەک ڕیفراندۆمێکی گشتی لەسەر سەرکردایەتیی خۆی وەک سەرۆک وەزیران و ھاوپەیمانیی ئێڵ دی پی–جی ئای پی وەسف کرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c|سەردێڕ=比例候補不足の自民、14議席を他党へ譲る 圧勝の象徴的現象に |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260209000535/https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=毎日新聞}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2026}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 28rspesf51nom6fkkv91oz95emvez74 0 294075 1572036 1571761 2026-04-04T12:04:47Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572036 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031025457/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[NHK World-Japan]] |زمان=en}}</ref> وەک ئەوەی لەلایەن [[دەستووری ژاپۆن|دەستوورەوە]] داوا کراوە. دەنگدان لە ھەموو بازنەکاندا بەڕێوەچوو بە مەبەستی ھەڵبژاردنی ئەندامان بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە. لەبەر ئەوەی دەستوور داوا دەکات کە [[کابینەی ژاپۆن|کابینە]] لە یەکەم دانیشتنی دایێت دوای ھەڵبژاردنی گشتی دەست لەکار بکێشێتەوە، ھەڵبژاردنەکان دەبنە ھۆی ھەڵبژاردنێکی نوێ بۆ سەرۆک وەزیران لە دایێتدا، و دەستنیشانکردنی کابینەیەکی نوێ، ھەرچەندە دەکرێت وەزیرەکان دووبارە دەستنیشان بکرێنەوە. ھەڵبژاردنەکە یەکەمین ھەڵبژاردنی گشتیی سەردەمی ڕێیوا بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 3m9udwxev57dfga6i4e23laoxcpsspe 1572129 1572036 2026-04-04T16:04:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2021}} 1572129 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031025457/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[NHK World-Japan]] |زمان=en}}</ref> وەک ئەوەی لەلایەن [[دەستووری ژاپۆن|دەستوورەوە]] داوا کراوە. دەنگدان لە ھەموو بازنەکاندا بەڕێوەچوو بە مەبەستی ھەڵبژاردنی ئەندامان بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە. لەبەر ئەوەی دەستوور داوا دەکات کە [[کابینەی ژاپۆن|کابینە]] لە یەکەم دانیشتنی دایێت دوای ھەڵبژاردنی گشتی دەست لەکار بکێشێتەوە، ھەڵبژاردنەکان دەبنە ھۆی ھەڵبژاردنێکی نوێ بۆ سەرۆک وەزیران لە دایێتدا، و دەستنیشانکردنی کابینەیەکی نوێ، ھەرچەندە دەکرێت وەزیرەکان دووبارە دەستنیشان بکرێنەوە. ھەڵبژاردنەکە یەکەمین ھەڵبژاردنی گشتیی سەردەمی ڕێیوا بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2021}} 75njmi0x24ys72uy2wc64bwgn6asc4z 1572167 1572129 2026-04-04T17:01:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ژاپۆن|ژاپۆن]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1572167 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031025457/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[NHK World-Japan]] |زمان=en}}</ref> وەک ئەوەی لەلایەن [[دەستووری ژاپۆن|دەستوورەوە]] داوا کراوە. دەنگدان لە ھەموو بازنەکاندا بەڕێوەچوو بە مەبەستی ھەڵبژاردنی ئەندامان بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە. لەبەر ئەوەی دەستوور داوا دەکات کە [[کابینەی ژاپۆن|کابینە]] لە یەکەم دانیشتنی دایێت دوای ھەڵبژاردنی گشتی دەست لەکار بکێشێتەوە، ھەڵبژاردنەکان دەبنە ھۆی ھەڵبژاردنێکی نوێ بۆ سەرۆک وەزیران لە دایێتدا، و دەستنیشانکردنی کابینەیەکی نوێ، ھەرچەندە دەکرێت وەزیرەکان دووبارە دەستنیشان بکرێنەوە. ھەڵبژاردنەکە یەکەمین ھەڵبژاردنی گشتیی سەردەمی ڕێیوا بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2021}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٢٠}} hncx5qikx0ylk4jsyqh1bc5k6mfd67x 1572275 1572167 2026-04-04T20:06:04Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572275 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031025457/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[NHK World-Japan]] |زمان=en}}</ref> وەک ئەوەی لەلایەن [[دەستووری ژاپۆن|دەستوورەوە]] داوا کراوە. دەنگدان لە ھەموو بازنەکاندا بەڕێوەچوو بە مەبەستی ھەڵبژاردنی ئەندامان بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە. لەبەر ئەوەی دەستوور داوا دەکات کە [[کابینەی ژاپۆن|کابینە]] لە یەکەم دانیشتنی دایێت دوای ھەڵبژاردنی گشتی دەست لەکار بکێشێتەوە، ھەڵبژاردنەکان دەبنە ھۆی ھەڵبژاردنێکی نوێ بۆ سەرۆک وەزیران لە دایێتدا، و دەستنیشانکردنی کابینەیەکی نوێ، ھەرچەندە دەکرێت وەزیرەکان دووبارە دەستنیشان بکرێنەوە. ھەڵبژاردنەکە یەکەمین ھەڵبژاردنی گشتیی سەردەمی ڕێیوا بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2021}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٢٠}} dz1nxwue5dcvv5qwqa9rqlsf2a4jbdw 0 294076 1572035 1571762 2026-04-04T12:04:37Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572035 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بەڕێوەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pekkanen|یەکەم=Robert J.|ناونیشان=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-76475-7|سەردێڕ=Japan Decides 2017|دوایین٢=Reed|یەکەم٢=Steven R.|دوایین٣=Scheiner|یەکەم٣=Ethan|دوایین٤=Smith|یەکەم٤=Daniel M.|ساڵ=٢٠١٨|زمان=en|doi=10.1007/978-3-319-76475-7}}</ref> دەنگدان لە ھەموو بازنەکانی نوێنەرانی [[ژاپۆن]] – ٢٨٩ ناوچەی تاک-ئەندام و یازدە بلۆکی ڕێژەیی – بەڕێوەچوو بە مەبەستی دەستنیشانکردنی ھەموو ٤٦٥ ئەندامەکەی (کەمبووەوە لە ٤٧٥) [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانیی ئەوکاتی ژاپۆن کە پەرلەمانێکی دوو-ژووریی ٧٠٧ ئەندامی بوو. ھاوپەیمانیی دەسەڵاتداری سەرۆک وەزیرانی ئەوکات [[شینزۆ ئابێ]] کە پێکھاتبوو لە [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆ کورسییەکانی خۆیان پاراست لە نیشانەیەکدا کە وەک ئۆپۆزسیۆنێکی لاواز تەماشا دەکرا. ئابێ چوارەم خولی خۆی لە پۆستەکەیدا بردەوە و زۆرینەی دوو لەسەر سێی پاراست بە مەبەستی جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی گۆڕینی ماددەی ٩ی دەستووری ژاپۆن کە دەستبەرداری جەنگ دەبێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} kj0m1nqcdor0jsr9uz5t7ks3ld0txd1 1572130 1572035 2026-04-04T16:05:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2017}} 1572130 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بەڕێوەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pekkanen|یەکەم=Robert J.|ناونیشان=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-76475-7|سەردێڕ=Japan Decides 2017|دوایین٢=Reed|یەکەم٢=Steven R.|دوایین٣=Scheiner|یەکەم٣=Ethan|دوایین٤=Smith|یەکەم٤=Daniel M.|ساڵ=٢٠١٨|زمان=en|doi=10.1007/978-3-319-76475-7}}</ref> دەنگدان لە ھەموو بازنەکانی نوێنەرانی [[ژاپۆن]] – ٢٨٩ ناوچەی تاک-ئەندام و یازدە بلۆکی ڕێژەیی – بەڕێوەچوو بە مەبەستی دەستنیشانکردنی ھەموو ٤٦٥ ئەندامەکەی (کەمبووەوە لە ٤٧٥) [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانیی ئەوکاتی ژاپۆن کە پەرلەمانێکی دوو-ژووریی ٧٠٧ ئەندامی بوو. ھاوپەیمانیی دەسەڵاتداری سەرۆک وەزیرانی ئەوکات [[شینزۆ ئابێ]] کە پێکھاتبوو لە [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆ کورسییەکانی خۆیان پاراست لە نیشانەیەکدا کە وەک ئۆپۆزسیۆنێکی لاواز تەماشا دەکرا. ئابێ چوارەم خولی خۆی لە پۆستەکەیدا بردەوە و زۆرینەی دوو لەسەر سێی پاراست بە مەبەستی جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی گۆڕینی ماددەی ٩ی دەستووری ژاپۆن کە دەستبەرداری جەنگ دەبێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2017}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] t570d1eni7a3t19sprxaoerqz7vyc69 1572166 1572130 2026-04-04T17:01:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ژاپۆن|ژاپۆن]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1572166 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بەڕێوەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pekkanen|یەکەم=Robert J.|ناونیشان=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-76475-7|سەردێڕ=Japan Decides 2017|دوایین٢=Reed|یەکەم٢=Steven R.|دوایین٣=Scheiner|یەکەم٣=Ethan|دوایین٤=Smith|یەکەم٤=Daniel M.|ساڵ=٢٠١٨|زمان=en|doi=10.1007/978-3-319-76475-7}}</ref> دەنگدان لە ھەموو بازنەکانی نوێنەرانی [[ژاپۆن]] – ٢٨٩ ناوچەی تاک-ئەندام و یازدە بلۆکی ڕێژەیی – بەڕێوەچوو بە مەبەستی دەستنیشانکردنی ھەموو ٤٦٥ ئەندامەکەی (کەمبووەوە لە ٤٧٥) [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانیی ئەوکاتی ژاپۆن کە پەرلەمانێکی دوو-ژووریی ٧٠٧ ئەندامی بوو. ھاوپەیمانیی دەسەڵاتداری سەرۆک وەزیرانی ئەوکات [[شینزۆ ئابێ]] کە پێکھاتبوو لە [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆ کورسییەکانی خۆیان پاراست لە نیشانەیەکدا کە وەک ئۆپۆزسیۆنێکی لاواز تەماشا دەکرا. ئابێ چوارەم خولی خۆی لە پۆستەکەیدا بردەوە و زۆرینەی دوو لەسەر سێی پاراست بە مەبەستی جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی گۆڕینی ماددەی ٩ی دەستووری ژاپۆن کە دەستبەرداری جەنگ دەبێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2017}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hvhqkxjxelu8ykj2617f1ygqljlfgcn 1572276 1572166 2026-04-04T20:06:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572276 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بەڕێوەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pekkanen|یەکەم=Robert J.|ناونیشان=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-76475-7|سەردێڕ=Japan Decides 2017|دوایین٢=Reed|یەکەم٢=Steven R.|دوایین٣=Scheiner|یەکەم٣=Ethan|دوایین٤=Smith|یەکەم٤=Daniel M.|ساڵ=٢٠١٨|زمان=en|doi=10.1007/978-3-319-76475-7}}</ref> دەنگدان لە ھەموو بازنەکانی نوێنەرانی [[ژاپۆن]] – ٢٨٩ ناوچەی تاک-ئەندام و یازدە بلۆکی ڕێژەیی – بەڕێوەچوو بە مەبەستی دەستنیشانکردنی ھەموو ٤٦٥ ئەندامەکەی (کەمبووەوە لە ٤٧٥) [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانیی ئەوکاتی ژاپۆن کە پەرلەمانێکی دوو-ژووریی ٧٠٧ ئەندامی بوو. ھاوپەیمانیی دەسەڵاتداری سەرۆک وەزیرانی ئەوکات [[شینزۆ ئابێ]] کە پێکھاتبوو لە [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆ کورسییەکانی خۆیان پاراست لە نیشانەیەکدا کە وەک ئۆپۆزسیۆنێکی لاواز تەماشا دەکرا. ئابێ چوارەم خولی خۆی لە پۆستەکەیدا بردەوە و زۆرینەی دوو لەسەر سێی پاراست بە مەبەستی جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی گۆڕینی ماددەی ٩ی دەستووری ژاپۆن کە دەستبەرداری جەنگ دەبێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2017}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mowbak57tx9d0rlf2tj7zppe49do6m0 0 294077 1572362 1571752 2026-04-04T20:20:24Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572362 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوون. دەنگدان لە ھەموو بازنەکانی نوێنەرانی [[ژاپۆن]] بە بلۆکە ڕێژەیییەکانیشەوە بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانیی ژاپۆن، بەڕێوەچوو. لەبەر ئەوەی [[کابینەی ژاپۆن|کابینە]] لە یەکەم دانیشتنی دایێت دوای ھەڵبژاردنی گشتیی ئەنجومەنی نوێنەران دەست لەکار دەکێشێتەوە (دەستوور، ماددەی ٧٠)، ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی خواروو ھەروەھا بووە ھۆی ھەڵبژاردنێکی نوێی سەرۆک وەزیران لە دایێتدا، کە تێیدا سەرۆک وەزیرانی ئێستا [[شینزۆ ئابێ]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا، و کابینەیەکی نوێ دەستنیشان کرا (کە ھەندێک لە وەزیرەکان دووبارە دەستنیشان کرانەوە). ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لەم ھەڵبژاردنەدا بە نزمترین ڕێژە لە مێژووی ژاپۆندا دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} pkzefbdivfergsm87sqrd0lypr0q6hl 0 294078 1572361 1571753 2026-04-04T20:20:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572361 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا، و دوای سێ ساڵ پارتی دیموکراتی لە دەسەڵات دوورخستەوە. ئەوە چوارەم خراپترین شکستی پارتێکی دەسەڵاتدار بوو لە مێژووی ژاپۆندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} kg5q7y09wj9dcbwpgahblexixtcnb65 0 294079 1572318 1571894 2026-04-04T20:13:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1572318 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣٠ی ئابی ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. پارتی دیموکراتی ژاپۆنی (دی پی جەی)ی ئۆپۆزسیۆن شکستی بە ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار — [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆی نوێ — ھێنا لە سەرکەوتنێکی گەورەدا، و ٢٢١ کورسی لە ٣٠٠ کورسیی بازنەکانی بردەوە و ٤٢٫٤٪ی دەنگە بلۆکە ڕێژەیییەکانی بۆ ٨٧ کورسیی تر بەدەستھێنا، کە کۆی گشتی دەکاتە ٣٠٨ کورسی بەرامبەر تەنھا ١١٩ کورسی بۆ ئێڵ دی پی (٦٤ کورسیی بازنەکان و ٢٦٫٧٪ی دەنگی ڕێژەیی).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nb1pc6eipjbaeey6shr95fy7b7dnmf9 0 294080 1572360 1571755 2026-04-04T20:20:04Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572360 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٥ی ژاپۆن''' لە [[ژاپۆن]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ بۆ ھەموو ٤٨٠ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، ئەنجومەنی خوارووی دایێت بەڕێوەچوو. سەرۆک وەزیران جونیشیرۆ کۆیزومی نزیکەی دوو ساڵ پێش کۆتاییھاتنی ماوەی خولی ھەڵبژاردنەکانی پێشووی ساڵی ٢٠٠٣ داوای ھەڵبژاردنی کرد، دوای ئەوەی پڕۆژەیاساکانی تایبەتکردنی پۆستەی ژاپۆن لە [[ئەنجومەنی باڵا]] (کە ناتوانرێت ھەڵبوەشێندرێتەوە) دەنگی نەرێنییان پێدرا، سەرەڕای دژایەتییەکی توندی ناوخۆی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} g5juwle64af4v75v1k4ujx63lsv6o9g 0 294081 1572359 1571756 2026-04-04T20:19:54Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572359 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە ژاپۆن لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ بەڕێوەچوون. سەرۆک وەزیرانی دەسەڵاتدار جونیشیرۆ کۆیزومی و [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] زۆرترین کورسییان لە [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەدەستھێنا بەڵام نەیانتوانی زۆرینە مسۆگەر بکەن. پارتی دیموکراتی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی دەستکەوتی بەرچاوی بەدەستھێنا، و ١٧٧ کورسی لە کۆی ٤٨٠ کورسیی ئەنجومەنی نوێنەرانی بردەوە، کە گەورەترین پشکی بوو تا ئەو کاتە. پارتە نەریتییەکانی تری وەک پارتی کۆمۆنیست و پارتی سۆشیال دیموکرات ژمارەیەکی زۆری کورسییان لەدەستدا، کە نیشانەی دەستپێکردنی سیستەمێکی دوو-حیزبیی تازە یەکگرتوو بوو لە سیاسەتی ژاپۆندا، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا بە دەرکەوتنی پارتی بوژانەوەی ژاپۆن کۆتایی دەھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} kyplt7fca30148z0q8uf568lezfw7rv 0 294082 1572319 1571893 2026-04-04T20:13:24Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1572319 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار بە گەورەترین پارت لە ئەنجومەنی نوێنەران ماییەوە بەڵام کورسییەکانی لەدەستدا، لەگەڵ دوو ھاوبەشە ھاوپەیمانەکەی. دوو ئەندامی کابینە، تاکاشی فوکایا و تۆکویچیرۆ تامازاوا، کورسییەکانیان لەدەستدا. پارتی دیموکرات لەژێر سەرکردایەتیی [[یوکیۆ ھاتۆیاما]] دەستکەوتی گەورەی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] j5bwely3k6urujf1zgif4h1ctts1csj 0 294083 1572358 1571758 2026-04-04T20:19:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572358 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ژاپۆن لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦ بەڕێوەچوون. ھاوپەیمانییەکی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]]، پارتی نوێی ساکێگاکی و پارتی سۆشیال دیموکرات، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیرانی ئەوکات ڕیوتارۆ ھاشیمۆتۆ لە ئێڵ دی پی زۆرترین کورسییان بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} k9j5kn3alnr9zcpkx14tzeluigabetn 0 294084 1572357 1571759 2026-04-04T20:19:34Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572357 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتی لە ١٨ی تەممووزی ١٩٩٣ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١١ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوو. [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)، کە لە ساڵی ١٩٥٥ەوە لە دەسەڵاتدا بوو، زۆرینەی خۆی لە ئەنجومەنەکەدا لەدەستدا. حکوومەتێکی ھاوپەیمانیی ھەشت حیزبی پێکھێنرا و لەلایەن مۆریھێرۆ ھۆسۆکاوا، سەرۆکی پارتی نوێی ژاپۆن (جەی ئێن پی)، سەرکردایەتی دەکرا. ئەنجامی ھەڵبژاردنەکە بۆ کاروباری ناوخۆیی و دەرەوەی ژاپۆن زۆر گرنگ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} br6m5qj4vg0stcnf6yh4g8s1fx21x8o 0 294085 1572195 1571892 2026-04-04T17:05:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ژاپۆن|ژاپۆن]] و [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] 1572195 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[ژاپۆن]] لە ١٨ی شوباتی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانی، بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] os3fcbi7ccug2f613xe592gynmjvzsp 1572253 1572195 2026-04-04T20:02:24Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1572253 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[ژاپۆن]] لە ١٨ی شوباتی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانی، بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1ydq9bd3chugh6syqkeapf7ljjjum9e 0 294086 1572038 1571749 2026-04-04T12:05:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572038 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتی لە ٦ی تەممووزی ١٩٨٦ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی ڕاوێژکاران بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار، کە ٥٠ کورسی و زۆرینەیەکی ڕەھای لە ئەنجومەنەکەدا بەدەستھێنا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Inoguchi |یەکەم=Takashi |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=The Japanese double election of 6 July 1986 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379487900539 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٦|issue=1 |پەڕەکان=٦٣–٦٩|doi=10.1016/0261-3794(87)90053-9 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ٣٠٠ کورسییەکەی ئێڵ دی پی وەک باشترین ئەنجامی ھاوبەشی ھەڵبژاردنی گشتی مایەوە تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٢٦|٢٠٢٦]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} qkjq6ai3o3attgofl8gw6k4hcviqgvo 1572127 1572038 2026-04-04T16:04:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1986}} 1572127 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتی لە ٦ی تەممووزی ١٩٨٦ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی ڕاوێژکاران بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار، کە ٥٠ کورسی و زۆرینەیەکی ڕەھای لە ئەنجومەنەکەدا بەدەستھێنا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Inoguchi |یەکەم=Takashi |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=The Japanese double election of 6 July 1986 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379487900539 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٦|issue=1 |پەڕەکان=٦٣–٦٩|doi=10.1016/0261-3794(87)90053-9 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ٣٠٠ کورسییەکەی ئێڵ دی پی وەک باشترین ئەنجامی ھاوبەشی ھەڵبژاردنی گشتی مایەوە تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٢٦|٢٠٢٦]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1986}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 75he86mmpcz59lba9elxasyte0bpv0i 1572289 1572127 2026-04-04T20:08:34Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572289 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتی لە ٦ی تەممووزی ١٩٨٦ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی ڕاوێژکاران بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار، کە ٥٠ کورسی و زۆرینەیەکی ڕەھای لە ئەنجومەنەکەدا بەدەستھێنا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Inoguchi |یەکەم=Takashi |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=The Japanese double election of 6 July 1986 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379487900539 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٦|issue=1 |پەڕەکان=٦٣–٦٩|doi=10.1016/0261-3794(87)90053-9 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ٣٠٠ کورسییەکەی ئێڵ دی پی وەک باشترین ئەنجامی ھاوبەشی ھەڵبژاردنی گشتی مایەوە تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٢٦|٢٠٢٦]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1986}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5dpjydub8s828uyhrljx5xwuzq49ev4 0 294087 1572365 1571750 2026-04-04T20:20:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572365 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٣ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١١ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٦٧٫٩٤٪ بوو، کە نزمترین ڕێژە بوو لە مێژووی دوای جەنگدا تا ئەو کاتە، و نزمێک بوو کە تێپەڕ نەکرا تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٩٣|دە ساڵ دواتر]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} hvg08z7u8hbnxxdk0i03x61wfj60c78 0 294088 1572364 1571751 2026-04-04T20:20:34Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572364 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتی لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٨٠ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوو. پارتی دیموکراتی لیبراڵی دەسەڵاتدار بۆ یەکەمجار لە دوای ساڵی ١٩٧٢ەوە زۆرینەی ڕەھای بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} mxp7dmjp8njyv0ohdxl4l5zcuinbetq 0 294089 1572041 1571737 2026-04-04T12:05:37Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572041 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان لە [[نەرویژ]] لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون. ھەموو ١٦٩ کورسییەکەی دەزگای یاسادانانی نەرویژ، ستۆرتینگ، بۆ ھەڵبژاردن بوون.<ref name="Valgresultat">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&year=2021 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Valgresultat |زمان=no}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} r9g3d2921wbpk9lxpx16lucmxudcce4 1572125 1572041 2026-04-04T16:04:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2021}} 1572125 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان لە [[نەرویژ]] لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون. ھەموو ١٦٩ کورسییەکەی دەزگای یاسادانانی نەرویژ، ستۆرتینگ، بۆ ھەڵبژاردن بوون.<ref name="Valgresultat">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&year=2021 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Valgresultat |زمان=no}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2021}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0niil8kaoxg6g1ns87i3zorga9b21f1 1572170 1572125 2026-04-04T17:01:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] و [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]] 1572170 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان لە [[نەرویژ]] لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون. ھەموو ١٦٩ کورسییەکەی دەزگای یاسادانانی نەرویژ، ستۆرتینگ، بۆ ھەڵبژاردن بوون.<ref name="Valgresultat">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&year=2021 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Valgresultat |زمان=no}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2021}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cryy6tpxmieqfudg22s4znyactugrje 1572272 1572170 2026-04-04T20:05:34Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572272 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان لە [[نەرویژ]] لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون. ھەموو ١٦٩ کورسییەکەی دەزگای یاسادانانی نەرویژ، ستۆرتینگ، بۆ ھەڵبژاردن بوون.<ref name="Valgresultat">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&year=2021 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Valgresultat |زمان=no}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2021}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] iz0ngih3c8wyrnfkozl73yi0v5si5n1 0 294090 1572040 1571738 2026-04-04T12:05:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572040 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی پەرلەمانی یەک-ژووریی نەرویژ، ستۆرتینگ، بەڕێوەچوو. پارتە نان-سۆشیالیستەکان زۆرینەیەکی کەمبووەوەی ٨٨ کورسییان پاراست، ئەمەش ڕێگەی دا بە ھاوپەیمانیی پارێزگاران-پێشکەوتنی سەرۆک وەزیران [[ئێرنا سۆلبێرگ]] بۆ ئەوەی لە حکوومەتدا بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&year=2017 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nrk.no/valg/2017/resultat/|سەردێڕ=Valgresultat for Norge |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> پارتی لیبراڵ لە کانوونی دووەمی ٢٠١٨ چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە بەڵام بە کابینەیەکی کەمینە مایییەوە تا ئەو کاتەی پارتی کریستیان دیموکرات لە ساڵی ٢٠١٩دا چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە. سێ گەورەترین پارتە چەپی ناوەندەکان ٧٩ کورسییان بردەوە. پارتی سەوز تاکە کورسییەکەی پاراست، لەکاتێکدا پارتی سوور یەکەم کورسیی مێژوویی خۆی بردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 96zu90vnjp7yxbu6x3kcgb4wop8nyme 1572126 1572040 2026-04-04T16:04:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2017}} 1572126 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی پەرلەمانی یەک-ژووریی نەرویژ، ستۆرتینگ، بەڕێوەچوو. پارتە نان-سۆشیالیستەکان زۆرینەیەکی کەمبووەوەی ٨٨ کورسییان پاراست، ئەمەش ڕێگەی دا بە ھاوپەیمانیی پارێزگاران-پێشکەوتنی سەرۆک وەزیران [[ئێرنا سۆلبێرگ]] بۆ ئەوەی لە حکوومەتدا بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&year=2017 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nrk.no/valg/2017/resultat/|سەردێڕ=Valgresultat for Norge |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> پارتی لیبراڵ لە کانوونی دووەمی ٢٠١٨ چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە بەڵام بە کابینەیەکی کەمینە مایییەوە تا ئەو کاتەی پارتی کریستیان دیموکرات لە ساڵی ٢٠١٩دا چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە. سێ گەورەترین پارتە چەپی ناوەندەکان ٧٩ کورسییان بردەوە. پارتی سەوز تاکە کورسییەکەی پاراست، لەکاتێکدا پارتی سوور یەکەم کورسیی مێژوویی خۆی بردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2017}} sb6552p9wt48z90sppbf8xm2a54lxfu 1572169 1572126 2026-04-04T17:01:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] و [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]] 1572169 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی پەرلەمانی یەک-ژووریی نەرویژ، ستۆرتینگ، بەڕێوەچوو. پارتە نان-سۆشیالیستەکان زۆرینەیەکی کەمبووەوەی ٨٨ کورسییان پاراست، ئەمەش ڕێگەی دا بە ھاوپەیمانیی پارێزگاران-پێشکەوتنی سەرۆک وەزیران [[ئێرنا سۆلبێرگ]] بۆ ئەوەی لە حکوومەتدا بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&year=2017 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nrk.no/valg/2017/resultat/|سەردێڕ=Valgresultat for Norge |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> پارتی لیبراڵ لە کانوونی دووەمی ٢٠١٨ چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە بەڵام بە کابینەیەکی کەمینە مایییەوە تا ئەو کاتەی پارتی کریستیان دیموکرات لە ساڵی ٢٠١٩دا چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە. سێ گەورەترین پارتە چەپی ناوەندەکان ٧٩ کورسییان بردەوە. پارتی سەوز تاکە کورسییەکەی پاراست، لەکاتێکدا پارتی سوور یەکەم کورسیی مێژوویی خۆی بردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2017}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}} q7b9rmt0yfldnemw4w5cv8vz0ul1x7v 1572273 1572169 2026-04-04T20:05:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572273 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی پەرلەمانی یەک-ژووریی نەرویژ، ستۆرتینگ، بەڕێوەچوو. پارتە نان-سۆشیالیستەکان زۆرینەیەکی کەمبووەوەی ٨٨ کورسییان پاراست، ئەمەش ڕێگەی دا بە ھاوپەیمانیی پارێزگاران-پێشکەوتنی سەرۆک وەزیران [[ئێرنا سۆلبێرگ]] بۆ ئەوەی لە حکوومەتدا بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&year=2017 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nrk.no/valg/2017/resultat/|سەردێڕ=Valgresultat for Norge |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> پارتی لیبراڵ لە کانوونی دووەمی ٢٠١٨ چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە بەڵام بە کابینەیەکی کەمینە مایییەوە تا ئەو کاتەی پارتی کریستیان دیموکرات لە ساڵی ٢٠١٩دا چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە. سێ گەورەترین پارتە چەپی ناوەندەکان ٧٩ کورسییان بردەوە. پارتی سەوز تاکە کورسییەکەی پاراست، لەکاتێکدا پارتی سوور یەکەم کورسیی مێژوویی خۆی بردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2017}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}} 3v16n7gmiv51zluktbkiszphrqq6fwg 0 294091 1572214 1571739 2026-04-04T17:08:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] و [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]] 1572214 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی ستۆرتینگی یەک-ژووری بەڕێوەچوو. ھاوپەیمانیی ڕاستی-ناوەند ٩٦ کورسیی بەدەستھێنا، لەکاتێکدا حکوومەتی ھاوپەیمانیی سوور-سەوزی ئێستا ٧٢ کورسی و پارتی سەوز یەک کورسیی بەدەستھێنا. پارتی کرێکاران گەورەترین پشکی (٣٠٫٨٪) دەنگە دراوەکانی بردەوە، و پارێزگاران لە پلەی دووەمدا ھاتن (٢٦٫٨٪)، دوای ئەوەی پشکەکەی بە ٩٫٦ خاڵی سەدی زیاد کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}} 2clu0v4fj4897d733aywiqiq0jlo6oz 1572247 1572214 2026-04-04T20:01:24Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572247 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی ستۆرتینگی یەک-ژووری بەڕێوەچوو. ھاوپەیمانیی ڕاستی-ناوەند ٩٦ کورسیی بەدەستھێنا، لەکاتێکدا حکوومەتی ھاوپەیمانیی سوور-سەوزی ئێستا ٧٢ کورسی و پارتی سەوز یەک کورسیی بەدەستھێنا. پارتی کرێکاران گەورەترین پشکی (٣٠٫٨٪) دەنگە دراوەکانی بردەوە، و پارێزگاران لە پلەی دووەمدا ھاتن (٢٦٫٨٪)، دوای ئەوەی پشکەکەی بە ٩٫٦ خاڵی سەدی زیاد کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}} 9xqwhanfg8cuowz4y38ag7yiyoal2m4 0 294092 1572039 1571740 2026-04-04T12:05:17Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572039 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١٣ و ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە نەرویژ لە ڕۆژێکی دووشەممە لە ئەیلوولدا ئەنجام دەدرێن، بەزۆری دووشەممەی دووەم یان سێیەم، وەک ئەوەی لەلایەن پاشاوە دیاری دەکرێت. دەنگدانی پێشوەختە لە نێوان ١٠ی ئاب و ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩دا گونجاو بوو، لەکاتێکدا ھەندێک لە شارەوانییەکانیش لە ١٣ی ئەیلوولدا دەنگدانی کراوەیان ئەنجامدا.<ref name="krd20080418"/> دەنگدەران ١٦٩ ئەندامیان بۆ ستۆرتینگ ھەڵبژارد، ھەر یەکەیان بۆ ماوەی چوار ساڵ. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٠٩دا ٧٦٫٤٪ بوو.<ref name="Results">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.regjeringen.no/krd/html/valg2009/bs5.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090926023445/http://www.regjeringen.no/krd/html/valg2009/bs5.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|زمان=no}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ehgr650l6jimlf1tf0asetcl90ubu7w 1572295 1572039 2026-04-04T20:09:34Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572295 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١٣ و ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە نەرویژ لە ڕۆژێکی دووشەممە لە ئەیلوولدا ئەنجام دەدرێن، بەزۆری دووشەممەی دووەم یان سێیەم، وەک ئەوەی لەلایەن پاشاوە دیاری دەکرێت. دەنگدانی پێشوەختە لە نێوان ١٠ی ئاب و ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩دا گونجاو بوو، لەکاتێکدا ھەندێک لە شارەوانییەکانیش لە ١٣ی ئەیلوولدا دەنگدانی کراوەیان ئەنجامدا.<ref name="krd20080418"/> دەنگدەران ١٦٩ ئەندامیان بۆ ستۆرتینگ ھەڵبژارد، ھەر یەکەیان بۆ ماوەی چوار ساڵ. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٠٩دا ٧٦٫٤٪ بوو.<ref name="Results">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.regjeringen.no/krd/html/valg2009/bs5.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090926023445/http://www.regjeringen.no/krd/html/valg2009/bs5.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|زمان=no}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5ni6ljryt4gt4yiwfe54k8bx9fcv0vb 0 294093 1572368 1571741 2026-04-04T20:21:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572368 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١١ و ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێک بوو بۆ ھاوپەیمانیی سوور-سەوزی چەپی ناوەندی ئۆپۆزسیۆن، کە ٤٨٫٠٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا و ٨٧ کورسی لە کۆی ١٦٩ کورسی بردەوە، کە ٦١ کورسیی پارتی کرێکاران باڵادەست بوو بەسەریدا. ھاوپەیمانیی سێ-حیزبیی حکوومەتی ڕاستی ناوەند ٤٤ کورسی بردەوە و پارتی پێشکەوتنی باڵی ڕاست ٣٨ کورسی بردەوە، و بووە گەورەترین پارتی ئۆپۆزسیۆن. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٧٫١٪ بوو، کە زیادبوونێکی ٢ خاڵی سەدی بوو بە بەراورد بە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠١.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ln20hj2gd65b75n8sc4opsjh8morpef 0 294094 1572213 1571742 2026-04-04T17:08:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠٠٠]] و [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]] 1572213 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٩ و ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠١ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پارتی کرێکارانی دەسەڵاتدار کورسییەکانی لەدەستدا و ڕێژەی دەنگەکانیان خراپترین بوو کە تا ئێستا لە ھەڵبژاردنێکی دوای جەنگدا بەدەستیان ھێنابێت. ھەرچەندە ھێشتا زۆرینەی دەنگ و کورسییەکانیان بەدەستھێنا، بەڵام نەیانتوانی حکوومەت پێکبھێنن. لەبری ئەوە، ھاوپەیمانییەکی ڕاستی-ناوەند لە پارتی پارێزگاران، پارتی کریستیان دیموکرات و پارتی لیبراڵ پێکھێنرا، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران کجێڵ ماگنێ بۆندێڤیک لە پارتی کریستیان دیموکرات، بە پاڵپشتیی متمانە و دابینکردن لەلایەن پارتی پێشکەوتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٠٠|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ec04z3obhq88jtgyvx2x7njv25km0nh 1572248 1572213 2026-04-04T20:01:34Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572248 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٩ و ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠١ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پارتی کرێکارانی دەسەڵاتدار کورسییەکانی لەدەستدا و ڕێژەی دەنگەکانیان خراپترین بوو کە تا ئێستا لە ھەڵبژاردنێکی دوای جەنگدا بەدەستیان ھێنابێت. ھەرچەندە ھێشتا زۆرینەی دەنگ و کورسییەکانیان بەدەستھێنا، بەڵام نەیانتوانی حکوومەت پێکبھێنن. لەبری ئەوە، ھاوپەیمانییەکی ڕاستی-ناوەند لە پارتی پارێزگاران، پارتی کریستیان دیموکرات و پارتی لیبراڵ پێکھێنرا، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران کجێڵ ماگنێ بۆندێڤیک لە پارتی کریستیان دیموکرات، بە پاڵپشتیی متمانە و دابینکردن لەلایەن پارتی پێشکەوتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٠٠|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hba28yl5uov2opuyoqk6xtonwubtunb 0 294095 1572367 1571743 2026-04-04T20:21:04Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572367 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٤ و ١٥ی ئەیلوولی ١٩٩٧ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پێش ھەڵبژاردنەکە سەرۆک وەزیران تۆربیۆرن یاگلاند لە پارتی کرێکاران ئۆلتیماتۆمی ٣٦٫٩ی دەرکردبوو و ڕای گەیاندبوو کە حکوومەت دەست لەکاردەکێشێتەوە مەگەر ٣٦٫٩٪ی دەنگەکان بەدەستبھێنێت، ئەو ڕێژەیەی کە پارتی کرێکاران لە ساڵی ١٩٩٣ لەژێر سەرکردایەتیی [[گرو ھارلێم برونتلاند]] بەدەستی ھێنابوو. لەکاتێکدا پارتی کرێکاران زۆرینەی کورسییەکانی بەدەستھێنا، نەیانتوانی بگەنە ئاستی ٣٦٫٩٪ی یاگلاند، و ٣٥٪ی دەنگەکانیان بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] owfzdzms7sr51yw2vfcimykq4istyct 0 294096 1572320 1571891 2026-04-04T20:13:34Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572320 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٢ و ١٣ی ئەیلوولی ١٩٩٣ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردنی ئەورووپی بوو کە تێیدا دوو گەورەترین پارتەکە کاندیدێکی ژنیان بۆ سەرکردایەتی ھەبوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە مێژوودا کە ھەر سێ گەورەترین پارتەکە کاندیدی ژنیان بۆ سەرکردایەتی ھەبوو. پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٦٧ کورسی لە کۆی ١٦٥ کورسییەکە بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2tdmnta8e77ghiiwu4s5quvcefx8huq 0 294097 1572366 1571745 2026-04-04T20:20:54Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572366 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٠ و ١١ی ئەیلوولی ١٩٨٩ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٦٣ کورسی لە کۆی ١٦٥ کورسییەکە بەدەستھێنا. پارتە نان-سۆشیالیستەکان زۆرینەیان بەدەستھێنا، و یان پی. سیسە بووە سەرۆک وەزیرانی کابینەیەکی کەمینەی ھاوپەیمانی کە لە پارتی پارێزگاران، پارتی کریستیان دیموکرات، و پارتی ناوەند پێکھاتبوو. ئەم کابینەیە ساڵێک دواتر ھەڵوەشایەوە دوای ئەوەی پارتی ناوەند لەگەڵ پارێزگاران لەسەر پرسی ئەندامێتیی نەرویژ لە ئی یوو جیابووەوە. گرۆ ھارلم بروندتلاند لە ساڵی ١٩٩٠ بووە سەرۆک وەزیران، و حکوومەتێکی کەمینەی کرێکارانی پێکھێنا تا ھەڵبژاردنی ١٩٩٣ چوار ساڵ دواتر.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0ie9ainh014e2m96df4erhlre67k23a 0 294098 1572023 1571890 2026-04-04T12:02:37Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572023 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ١٩٨٥ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Listhaug |یەکەم=Ola |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=The Norwegian parliamentary election of 1985 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900326 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=٧٩–٨٣|doi=10.1016/0261-3794(86)90032-6 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٧١ کورسی لە کۆی ١٥٧ کورسییەکە بەدەستھێنا. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە دوای ساڵی ١٨٨٥ەوە کە پارتی لیبراڵ نەیتوانی کورسییەک بەدەستبھێنێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 9dhi1t6rzmrzggige41au2deqnp7nhk 1572299 1572023 2026-04-04T20:10:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572299 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ١٩٨٥ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Listhaug |یەکەم=Ola |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=The Norwegian parliamentary election of 1985 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900326 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=٧٩–٨٣|doi=10.1016/0261-3794(86)90032-6 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٧١ کورسی لە کۆی ١٥٧ کورسییەکە بەدەستھێنا. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە دوای ساڵی ١٨٨٥ەوە کە پارتی لیبراڵ نەیتوانی کورسییەک بەدەستبھێنێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8a704364myuv7dq7p15l1ulwjm1ef8j 0 294099 1572024 1571889 2026-04-04T12:02:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572024 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١٣ و ١٤ی ئەیلوولی ١٩٨١ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان بوونە ھۆی کۆتاییھاتنی حکوومەتی کەمینەی پارتی کرێکاران و پێکھێنانی حکوومەتی کەمینەی پارتی پارێزگاران.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Valen |یەکەم=Henry |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=Norway: The 1981 election confirms trend to the right |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379482900063 |journal=Electoral Studies |بەرگ=١|issue=2 |پەڕەکان=٢٤٣–٢٥٠|doi=10.1016/0261-3794(82)90006-3 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 4qhepeqrcll9c1scvdp0bchz4wz6112 1572298 1572024 2026-04-04T20:10:04Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572298 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١٣ و ١٤ی ئەیلوولی ١٩٨١ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان بوونە ھۆی کۆتاییھاتنی حکوومەتی کەمینەی پارتی کرێکاران و پێکھێنانی حکوومەتی کەمینەی پارتی پارێزگاران.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Valen |یەکەم=Henry |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=Norway: The 1981 election confirms trend to the right |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379482900063 |journal=Electoral Studies |بەرگ=١|issue=2 |پەڕەکان=٢٤٣–٢٥٠|doi=10.1016/0261-3794(82)90006-3 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] n8uyvg19yre0qqne5a2dziuf1p06v0u 0 294101 1572029 1571849 2026-04-04T12:03:37Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572029 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس |وێنە = War_Machine_poster.jpeg }} '''ئامێری جەنگ''' (بە ئینگلیزی: War Machine) فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشنی]] و زانستی خەیاڵیی بەرھەمی ساڵی ٢٠٢٦ە کە لەلایەن پاتریک ھیوزەوە دەرھێنراوە، بەرھەمھێنراوە و نووسراوە، بە بەشداریی ئەکتەران [[ئالان ڕیچسۆن]]، [[دێنیس کواید]]، ستیفان جیمز، جای کورتنی، [[ئیسای مۆڕاڵس]]، بلەیک ڕیچاردسۆن، کینان لانسدەیڵ و دانیال وێبەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Matt |یەکەم=Donnelly |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://variety.com/2021/film/news/hitmans-bodyguard-patrick-hughes-war-machine-lionsgate-1235108165/|سەردێڕ=‘Hitman’s Bodyguard’ Director Patrick Hughes Sets Next Feature ‘War Machine’ at Lionsgate (EXCLUSIVE) |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == کورتەی چیرۆک == دواکۆتا دامەزراوەکانی کەمپێکی [[ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]] کە ڕووبەڕووی ھێزێکی کوشندە لە جیھانێکی تر دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frater |یەکەم=Patrick |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/|سەردێڕ=Netflix, Lionsgate Action Film ‘War Machine’ Firing up in Australia With ‘Reacher’ Star Alan Ritchson |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == دروستکردن == وێنەگرتن لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]ی ئوسترالیا دەستی پێ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frater |یەکەم=Patrick |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/|سەردێڕ=Netflix, Lionsgate Action Film ‘War Machine’ Firing up in Australia With ‘Reacher’ Star Alan Ritchson |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == بڵاوکردنەوە == فیلمی «ئامێری جەنگ» لە ١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی ئوسترالیا نمایش کرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kornits |یەکەم=Dov |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.filmink.com.au/trailer-war-machine/|سەردێڕ=Trailer: War Machine |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=FilmInk |زمان=en-AU}}</ref> و پاشان لە ٦ی ئازار لە ڕێگەی نێتفلیکسەوە پەخش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Grobar |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://deadline.com/2026/01/netflix-2026-film-slate-war-machine-enola-holmes-3-1236665458/|سەردێڕ=Netflix’s 2026 Film Slate: Dates For ‘War Machine’ & Other Titles, New Cast For Animated ‘Swapped’ Plus First-Look Pics For ‘Enola Holmes 3,’ More |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]] [[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی پاتریک ھیوز]] oo0n5lkz8vhjkqyltb8qrxskxe8gn0n 1572188 1572029 2026-04-04T17:04:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ھۆڵیوود|ھۆڵیوود]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] و [[دەروازە:نیوزیلاند|نیوزیلاند]] 1572188 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس |وێنە = War_Machine_poster.jpeg }} '''ئامێری جەنگ''' (بە ئینگلیزی: War Machine) فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشنی]] و زانستی خەیاڵیی بەرھەمی ساڵی ٢٠٢٦ە کە لەلایەن پاتریک ھیوزەوە دەرھێنراوە، بەرھەمھێنراوە و نووسراوە، بە بەشداریی ئەکتەران [[ئالان ڕیچسۆن]]، [[دێنیس کواید]]، ستیفان جیمز، جای کورتنی، [[ئیسای مۆڕاڵس]]، بلەیک ڕیچاردسۆن، کینان لانسدەیڵ و دانیال وێبەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Matt |یەکەم=Donnelly |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://variety.com/2021/film/news/hitmans-bodyguard-patrick-hughes-war-machine-lionsgate-1235108165/|سەردێڕ=‘Hitman’s Bodyguard’ Director Patrick Hughes Sets Next Feature ‘War Machine’ at Lionsgate (EXCLUSIVE) |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == کورتەی چیرۆک == دواکۆتا دامەزراوەکانی کەمپێکی [[ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]] کە ڕووبەڕووی ھێزێکی کوشندە لە جیھانێکی تر دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frater |یەکەم=Patrick |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/|سەردێڕ=Netflix, Lionsgate Action Film ‘War Machine’ Firing up in Australia With ‘Reacher’ Star Alan Ritchson |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == دروستکردن == وێنەگرتن لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]ی ئوسترالیا دەستی پێ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frater |یەکەم=Patrick |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://variety.com/2024/film/news/war-machine-film-australia-alan-ritchson-netflix-lionsgate-1236145753/|سەردێڕ=Netflix, Lionsgate Action Film ‘War Machine’ Firing up in Australia With ‘Reacher’ Star Alan Ritchson |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == بڵاوکردنەوە == فیلمی «ئامێری جەنگ» لە ١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی ئوسترالیا نمایش کرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kornits |یەکەم=Dov |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.filmink.com.au/trailer-war-machine/|سەردێڕ=Trailer: War Machine |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=FilmInk |زمان=en-AU}}</ref> و پاشان لە ٦ی ئازار لە ڕێگەی نێتفلیکسەوە پەخش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Grobar |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://deadline.com/2026/01/netflix-2026-film-slate-war-machine-enola-holmes-3-1236665458/|سەردێڕ=Netflix’s 2026 Film Slate: Dates For ‘War Machine’ & Other Titles, New Cast For Animated ‘Swapped’ Plus First-Look Pics For ‘Enola Holmes 3,’ More |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٢٠|نیوزیلاند}} [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]] [[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی پاتریک ھیوز]] lzws0ikni28dh9hzxos17t9412vqo4t 0 294103 1572215 1571735 2026-04-04T17:09:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفغانستان|ئەفغانستان]]، [[دەروازە:ھۆڵیوود|ھۆڵیوود]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] و [[دەروازە:کۆمیدیا|کۆمیدیا]] 1572215 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس |وێنە = War_Machine_(film).jpg }} '''ئامێری جەنگ''' فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] [[فیلمی شەڕ|جەنگی]] [[تەنز|تەنزئامێزی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٧یە کە لەلایەن دەیڤد میشۆ نووسراوە و دەرھێنراوە، و [[براد پیت]]، [[ئەنتۆنی مایکل ھۆڵ]]، ئەنتۆنی ھەیز، [[تۆفەر گرەیس]]، ویڵ پۆڵتەر، تیلدا سوینتن و بێن کینگسلی ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. لەسەر بنەمای کتێبی ناخەیاڵیی ئۆپەریتەرز: چیرۆکی ناوەخۆی کێوی و ترسناکی جەنگی ئەمریکا لە ئەفغانستان لە نووسینی مایکڵ ھاستینگس، وەشانی خەیاڵیی ڕووداوەکانی ناو کتێبەکەیە لەسەر بنەمای جەنەراڵی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ستانلی مەککریستاڵ. فیلمەکە لە ٢٦ی ئایاری ٢٠١٧ لەسەر [[نێتفلیکس]] بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفغانستان|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا}} [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]] [[پۆل:فیلمە جەنگییەکان سەبارەت بە ڕووداوە ڕاستەقینەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڕاس ئەلخەیمە وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری سووری وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەبووزەبی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]] [[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی ئیان برایس]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبە ناخەیاڵییەکان]] [[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:فیلمی کۆمیدی لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٧]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی براد پیت]] cnawzdhtfnb3ikanmr2iht61zwc1bdm 0 294105 1572216 1571734 2026-04-04T17:09:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ھۆڵیوود|ھۆڵیوود]]، [[دەروازە:ھیندستان|ھیندستان]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]]، [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]]، [[دەروازە:کەنەدا|کەنەدا]] و [[دەروازە:کۆمیدیا|کۆمیدیا]] 1572216 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''دەرھێنان''' فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشنی ھەستبزوێنی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢٠یە کە لەلایەن سام ھارگرەیو دەرھێنراوە و لەلایەن [[جۆ ڕوسۆ]] نووسراوە، لەسەر بنەمای [[ڕۆمانی وێنەیی]] ساڵی ٢٠١٤ی سیوداد. ئەمە یەکەمین بەشە لە زنجیرە فیلمی دەرھێنان. ئەکتەران [[کریس ھێمسوۆرت]]، ڕودراکاش جایسوال، ڕاندیپ ھوودا، [[گوڵشیفتە فەراھانی]]، [[پانکاج تریپاتی]] و [[دەیڤد ھاربەر]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. لە فیلمەکەدا، بەکرێگیراوێکی ئوسترالی ئەرکێکی ڕزگارکردنی کوڕە ڕفێندراوەکەی سەرۆکێکی بازرگانی دەرمانی ھیندی لە [[داکا]]، [[بەنگلادێش]] دەگرێتە ئەستۆ، بەڵام ئەرکەکە تێکدەچێت کاتێک خیانەتی لێ دەکرێت. گەشەپێدانی فیلمەکە لە ساڵی ٢٠١٨ دەستی پێکرد. [[جۆ ڕوسۆ|براکانی ڕوسۆ]]، کە بەشێک بوون لە تیمی نووسینی سیوداد، ھەمیشە مەبەستیان بووە ڕۆمانەکە بۆ سەر شاشە بگونجێنن. [[نێتفلیکس]] دەرھێنانی لە ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٠ بڵاوکردەوە. پێداچوونەوەی تێکەڵی وەرگرت و بووە پڕبینەرترین فیلمی ڕەسەن لە مێژووی نێتفلیکسدا، بە زیاتر لە ٩٩ ملیۆن بینەر لە ماوەی چوار ھەفتەی یەکەمدا. پاشکۆیەک بە ناوی ''[[دەرھێنان ٢]]'' لە ساڵی ٢٠٢٣ بڵاوکرایەوە، کە تێیدا ئەکتەرە سەرەکییەکان گەڕانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ھیندستان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠|فەڕەنسا|کەنەدا|کۆمیدیا}} [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی بەکرێگیراوەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کۆمیکی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھێنری جاکمانەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تایلەند وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری داکا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مومبای وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەحمەداباد وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری داکا داندراون]] [[پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە یەکەم دەرھێنانییەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ڕاونانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی ھەیت بزوێنی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0200id8ffw9xp66tw8uwzp0pxe4gpxe 0 294106 1572217 1571733 2026-04-04T17:09:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ھۆڵیوود|ھۆڵیوود]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشن]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] و [[دەروازە:کۆمیدیا|کۆمیدیا]] 1572217 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''تۆم و جێری'''، کە لە ھەندێک ناوچە بە ناوی '''تۆم و جێری: فیلمەکە''' بڵاوکراوەتەوە، فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] لایڤ ئەکشن و ئەنیمەیشنی ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢١ە کە لەسەر بنەمای کارەکتەرە کارتۆنییەکانی [[تۆم و جێری]] کە لەلایەن [[ویڵیام ھانا]] و [[جۆزێف باربارا]] دروست کراون، بەرھەم ھێنراوە. لەلایەن وارنەر ئەنیمەیشن گرووپ بەرھەم ھێنراوە، دووەم فیلمی سینەمایییە کە لەسەر بنەمای ئەو کارەکتەرانە دروست کرابێت، لە دوای فیلمی [[تۆم و جێری: فیلمەکە]] (١٩٩٢). لەلایەن تیم ستۆری دەرھێنراوە و لەلایەن کێڤن کۆستێلۆ نووسراوە، کڵۆی گرەیس مۆرێتس، [[مایکڵ پێنا]]، [[کۆڵین جۆست]]، [[ڕۆب دیلانی]] و [[کێن جیۆنگ]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. دوای ساڵانێک لە مانەوە لە [[دیڤلۆپمێنت ھێڵ|قۆناغی وەستانی بەرھەمھێناندا]]، لەوانەش فیلمێکی لایڤ ئەکشن لە ساڵی ٢٠٠٩ و فیلمێکی ئەنیمەیشن لە ساڵی ٢٠١٥، لە ساڵی ٢٠١٨دا فیلمێکی تێکەڵاوی لایڤ ئەکشن/ئەنیمەیشن ڕاگەیەندرا کە ستۆری وەک دەرھێنەر دەستنیشان کرا. ھەرچەندە [[ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەری ٣دی]] بەکاردەھێنێت، بەڵام بەرھەمھێنانەکە نەرمەکاڵایەکی پەرەپێدا و تەکنیکەکانی تری بەکارھێنا بۆ ئەوەی لاسایی شێوەی ئەنیمەیشنی تەقلیدی بکاتەوە. وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە لیڤسدن لە تەممووز تا ئەیلوولی ٢٠١٩ ئەنجامدرا. '''تۆم و جێری''' لە ٢٦ی شوباتی ٢٠٢١ لەلایەن [[وارنەر برۆس پیکچەرز]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە سینەماکان نمایشکرا، لەگەڵ بڵاوکردنەوەی بۆ ماوەی مانگێک لەسەر خزمەتگوزاریی ستریمینگی [[ماکس (خزمەتگوزاریی ستریمینگ)|ئێچ بی ئۆ ماکس]]. فیلمەکە بە گشتی پێداچوونەوەی نەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت و ١٣٦ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا کۆکردەوە بە بوودجەی بەرھەمھێنانی ٥٠–٧٩ ملیۆن دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|کۆمیدیا}} [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمەکانی تۆم و جێری]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە]] [[پۆل:فیلمەکان تایبەت بە جاز]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن کریستوفر لێنێرتزەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی سەرکێشیی ئاژەڵان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:فیلمی کۆمیدی منداڵان بۆ دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پیانۆ و پیانۆژەنان]] t7lt5upexsg7cyhelfcsyyobzxpkzbj 0 294107 1572018 1571965 2026-04-04T12:01:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572018 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیرەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] 3fc5o04xmi4icrblypm14k1wvo6ca40 1572048 1572018 2026-04-04T12:36:55Z 1silent scientist 51740 1572048 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیرەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:Alireza Tangsiri & Mohammad Ali Jafari 01.jpg|وێنۆک|عەلیرەزا تەنگسیری (لای چەپ) لە تەنیشت [[محەممەدعەلی جەعفەری]]، لە ڕێوڕەسمی ماڵاوایی و ناساندنی فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]، [[خەرمانان]]ی ٢٠١٨ لە [[مەشھەد]].<ref>{{یادکرد وب | نشانی=https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/تکریم-و-معارفه-فرمانده-نیروی-دریایی-سپاه- | عنوان=تکریم و معارفه فرمانده نیروی دریایی سپاه | ناشر=[[خبرگزاری فارس]] | تاریخ=5 شهریور 1397 | بازبینی=۲۸ اوت ۲۰۱۸ | archive-date=۶ اکتبر ۲۰۱۸ | archive-url=https://web.archive.org/web/20181006075224/https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87- | dead-url=yes}}</ref>]] عەلیرەزا تەنگسیری لەدایکبووی ١٩٦٢<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.tasnimnews.com/fa/keyword/4413/سردار-علیرضا-تنگسیری |عنوان =سردار علیرضا تنگسیری | ناشر =تسنیم |تاریخ = |تاریخ بازدید = ۲۸ دسامبر ۲۰۲۲}}</ref> لە [[پارێزگای بووشەھر]] لە بەشی کەناریی [[شارستانی تەنگەستان]] بوو کە بەھۆی پێگەی کارکردنی باوکی لە ناوچەی ئەروەند کەنار، بۆ [[پارێزگای خوزستان]] کۆچیان کرد.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= http://defapress.ir/fa/news/305700/سردار-تنگسیری-را-بیشتر-بشناسید|عنوان= سردار «تنگسیری» را بیشتر بشناسی</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] dzk53jjrvaxqryndf4kwwmg3xnvpw5a 1572049 1572048 2026-04-04T12:38:52Z 1silent scientist 51740 /* ژیان */ 1572049 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیرەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:Alireza Tangsiri & Mohammad Ali Jafari 01.jpg|وێنۆک|عەلیرەزا تەنگسیری (لای چەپ) لە تەنیشت [[محەممەدعەلی جەعفەری]]، لە ڕێوڕەسمی ماڵاوایی و ناساندنی فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]، [[خەرمانان]]ی ٢٠١٨ لە [[مەشھەد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| نشانی=https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/تکریم-و-معارفه-فرمانده-نیروی-دریایی-سپاه- | عنوان=تکریم و معارفه فرمانده نیروی دریایی سپاه | ناشر=[[خبرگزاری فارس]] | ڕێکەوت=5 شهریور 1397 | بازبینی=۲۸ اوت ۲۰۱۸ | archive-date=۶ اکتبر ۲۰۱۸ | archive-url=https://web.archive.org/web/20181006075224/https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87- | dead-url=yes}}</ref>]] عەلیرەزا تەنگسیری لەدایکبووی ١٩٦٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نویسنده = |نشانی = https://www.tasnimnews.com/fa/keyword/4413/سردار-علیرضا-تنگسیری |عنوان =سردار علیرضا تنگسیری | ناشر =تسنیم |ڕێکەوت = |تاریخ بازدید = ۲۸ دسامبر ۲۰۲۲}}</ref> لە [[پارێزگای بووشەھر]] لە بەشی کەناریی [[شارستانی تەنگەستان]] بوو کە بەھۆی پێگەی کارکردنی باوکی لە ناوچەی ئەروەند کەنار، بۆ [[پارێزگای خوزستان]] کۆچیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نویسنده = |نشانی=http://defapress.ir/fa/news/305700/سردار-تنگسیری-را-بیشتر-بشناسید|عنوان= سردار «تنگسیری» را بیشتر بشناسی</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] lxknfcusyqzqillqizz2oi95stkkfzp 1572050 1572049 2026-04-04T12:40:56Z 1silent scientist 51740 /* ژیان */ 1572050 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیرەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:Alireza Tangsiri & Mohammad Ali Jafari 01.jpg|وێنۆک|عەلیرەزا تەنگسیری (لای چەپ) لە تەنیشت [[محەممەدعەلی جەعفەری]]، لە ڕێوڕەسمی ماڵاوایی و ناساندنی فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]، [[خەرمانان]]ی ٢٠١٨ لە [[مەشھەد]].<ref>https://web.archive.org/web/20181006075224/https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-</ref>]] عەلیرەزا تەنگسیری لەدایکبووی ١٩٦٢ لە [[پارێزگای بووشەھر]] لە بەشی کەناریی [[شارستانی تەنگێستان]] بوو کە بەھۆی پێگەی کارکردنی باوکی لە ناوچەی ئەروەند کەنار، بۆ [[پارێزگای خووزستان]] کۆچیان کرد.<ref>https://defapress.ir/fa/news/305700/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] rlv4z4oir2pqk5f72fnofvgjy7f1ivz 1572122 1572050 2026-04-04T16:03:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Alireza Tangsiri}} 1572122 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیرەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:Alireza Tangsiri & Mohammad Ali Jafari 01.jpg|وێنۆک|عەلیرەزا تەنگسیری (لای چەپ) لە تەنیشت [[محەممەدعەلی جەعفەری]]، لە ڕێوڕەسمی ماڵاوایی و ناساندنی فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]، [[خەرمانان]]ی ٢٠١٨ لە [[مەشھەد]].<ref>https://web.archive.org/web/20181006075224/https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-</ref>]] عەلیرەزا تەنگسیری لەدایکبووی ١٩٦٢ لە [[پارێزگای بووشەھر]] لە بەشی کەناریی [[شارستانی تەنگێستان]] بوو کە بەھۆی پێگەی کارکردنی باوکی لە ناوچەی ئەروەند کەنار، بۆ [[پارێزگای خووزستان]] کۆچیان کرد.<ref>https://defapress.ir/fa/news/305700/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Alireza Tangsiri}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] qj2oayx8bcdb4rgscyjvt5xmtw00wgu 1572172 1572122 2026-04-04T17:02:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:ئێران|ئێران]] 1572172 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیرەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:Alireza Tangsiri & Mohammad Ali Jafari 01.jpg|وێنۆک|عەلیرەزا تەنگسیری (لای چەپ) لە تەنیشت [[محەممەدعەلی جەعفەری]]، لە ڕێوڕەسمی ماڵاوایی و ناساندنی فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]، [[خەرمانان]]ی ٢٠١٨ لە [[مەشھەد]].<ref>https://web.archive.org/web/20181006075224/https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-</ref>]] عەلیرەزا تەنگسیری لەدایکبووی ١٩٦٢ لە [[پارێزگای بووشەھر]] لە بەشی کەناریی [[شارستانی تەنگێستان]] بوو کە بەھۆی پێگەی کارکردنی باوکی لە ناوچەی ئەروەند کەنار، بۆ [[پارێزگای خووزستان]] کۆچیان کرد.<ref>https://defapress.ir/fa/news/305700/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Alireza Tangsiri}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] 0ggdajfs8wpibgtcjyj43k23oinuf9b 1572271 1572172 2026-04-04T20:05:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1572271 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیرەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:Alireza Tangsiri & Mohammad Ali Jafari 01.jpg|وێنۆک|عەلیرەزا تەنگسیری (لای چەپ) لە تەنیشت [[محەممەدعەلی جەعفەری]]، لە ڕێوڕەسمی ماڵاوایی و ناساندنی فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]، [[خەرمانان]]ی ٢٠١٨ لە [[مەشھەد]].<ref>https://web.archive.org/web/20181006075224/https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-</ref>]] عەلیرەزا تەنگسیری لەدایکبووی ١٩٦٢ لە [[پارێزگای بووشەھر]] لە بەشی کەناریی [[شارستانی تەنگێستان]] بوو کە بەھۆی پێگەی کارکردنی باوکی لە ناوچەی ئەروەند کەنار، بۆ [[پارێزگای خووزستان]] کۆچیان کرد.<ref>https://defapress.ir/fa/news/305700/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Alireza Tangsiri}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] lfjr35ltlkjvtrbcdn4ek1g9mx8erup 0 294110 1572308 1571958 2026-04-04T20:11:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1572308 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''فەرھاد کورتەی''' (١٩٤٩، [[قۆسێرێ]] – ١٨ی ئایاری ١٩٨٢، [[ئامەد]]) شۆڕشگێڕێکی [[کورد]] بووە. لە خێزانێکی دەوڵەمەند لە گوندی خورسێی قۆسێرێ لەدایکبووە. ==پەروەردە== لە [[خوێندنگە]]ی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە شاری قۆسەری [[مێردین]] بەردەوام بوو. دەرچووی بەشی [[ئەندازیاری]] [[زانکۆی ترابزۆن]]ە. لەو ماوەیەدا ھاوسەرگیری دەکات و ماوەیەک وەک ئەندازیار کاری کردووە. ==چالاکییەکانی و ساڵانی ئەندامێتی حیزبی== لە ساڵانی خوێندندا لەگەڵ تێڕوانینە شۆڕشگێڕییەکان ئاشنا بوو. لە ژێر کاریگەری بزووتنەوە شۆڕشگێڕییەکانی [[تورکیا]] و جیھاندا بوو. لە دوای ساڵی ١٩٧٨ لە ڕێگەی پەیوەندییە فەرمییەکانەوە بە شێوەیەکی چالاکانە بەشداری لە حیزبدا کردووە. ڕاستەوخۆ بەرپرسی ڕێکخستنی دەڤەری مێردین بووە لە دامەزراندنی لیژنە ئامادەکارییەکان. جگە لەوەش ئەندامی بڵاوکراوە فەرمییەکانی ئەم ھەرێمە بوو بۆ دابەشکرد و دانان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|تورکیا|کوردستان|ژیاننامە}} [[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] e4fpmwj2m69rudbnpdh6zjc2evavmk4 0 294112 1572309 1571956 2026-04-04T20:11:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1572309 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''نەجمی ئۆنەر''' (؟ − ١٨ی ئایاری ١٩٨٢)، لە شاری [[چێرمیک]] لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە چێرمیک تەواو کردووە. تەنانەت لە ڕۆژانی خوێندنیشدا سیفەتەکانی کراوەیی بەرامبەر بیرۆکەی نوێ و گفتوگۆ و لێپرسینەوە و تێگەیشتنی ھەبوو. سەرەتا پەیوەندییەکی ھاوسۆزی لەگەڵ [[کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی شۆڕشگێڕانی دیموکرات|DDKD]] ھەبوو، پاشان کاریگەری وتار و کاری کادیرانی پارتی [[ئەحمەد کورت]] و [[حوسێن دورموش]] بوو و [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکەی]] ناسی و زۆری نەخایاند لە چێرمیک پەیوەندی بە کارەکەوە کرد. بە کارە سەرکەوتووەکانی لە نێو لاواندا، ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە جەماوەریکردنی خەبات. ماوەیەکی کەم پێش دەستگیرکردنی، وەک ڕاوێژکاری گەنجان لە کۆمیتەی ڕێکخستن دەستنیشانکرابوو. لە ساڵی ١٩٧٩ بەھۆی ڕووداوێکەوە کە لە [[خوێندنگە]] ڕوویدا دەستگیرکرا. بە کردەوە لە ھەموو کاتێکدا جێگەی خۆی لە بەرخۆدانەکەدا پاراست. نێوان [[١٧ی ئایار]] و [[١٨ی ئایار]] لە خانەی ٣٣ی سوپای ٤ لە زیندانی سەربازیی [[ئامەد]] بەشداری لە [[شەوی چوار کەسەکە]] کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|تورکیا|کوردستان|ژیاننامە}} [[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:کورد]] 786jarnn1ottmubw0gxp046wib5pcw6 0 294114 1572307 1571962 2026-04-04T20:11:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1572307 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''شەوی''' [[١٧ی ئایار|١٧ی ئایاری]] [[١٩٨٢]] تێیدا '''چوار''' شۆڕشگێڕی [[کورد]] بە ناوەکانی [[فەرھاد کورتەی]]، [[نەجمی ئۆنەر]]، [[ئەشرەف ئەنیک]] و [[مەحموود زەنگین]] لە [[بەندیخانەی ئامەد|زیندانی ئامەد]] شەھید بوون. لە [[١٩٨٠|ساڵی ١٩٨٠]]ەوە لە زۆر شوێن چالاکییەکانی [[خۆسووتاندن]] دەستی پێکردبوو. یەکەم لەو چالاکییانە لە ٢١ی ئازاری ١٩٨٢ ئەنجامدرا، لەم بەروارەدا یەکێک لە کادرەکانی سەرکردایەتی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|حیزبی]] بە ناوی [[مەزڵووم دۆغان]] لە [[زیندانی ئامەد]] خۆی ھەڵواسی. ھەروەھا لە ١٨ی ئایاری ساڵی ١٩٨٢، گیراوانی [[پەکەکە]]، فەرھاد کورتەی، ئەشرەف ئەنیک، نەجمی ئۆنەر و مەحموود زەنگین کە لە ھەمان زینداندا بوون، ئاگریان لە خۆیان بەردا. ئەم شێوازە ناڕەزایەتییە لە ٢١ی ئازاری ١٩٩٠دا دیسانەوە دەرکەوتەوە، لەو بەروارەدا [[زەکیە ئالکان]] بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر قەدەغەکردنی [[نەورۆز]] لە [[ئامەد]] خۆی سووتاند. == سەرچاوەکان == [[پۆل:مێژوو]] 2ykj1y4pt8f1tlijbnrr7j7tlszopiy 0 294115 1572321 1571873 2026-04-04T20:13:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572321 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی شۆڕشگێڕانی دیموکرات''' ({{Langx|tr|Devrimci Demokratik Kültür Derneği}}) یان '''DDKD''' کۆمەڵەیەک بووە لە [[تورکیا]] و [[باکووری کوردستان]]. لە [[١٩٧٧]] لە [[ئامەد]] دامەزراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} qv5nrde21jt1638q2a5a1hg0okg3wqm 0 294118 1572310 1571954 2026-04-04T20:12:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1572310 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''مەحموود زەنگین''' بەڕەچەڵەک خەڵکی [[سێوەرەگ|سیڤیێرێگە]]، بەڵام بەو پێیەی باپیرەی گواستراوەتەوە بۆ [[جورنی ڕەش]]، بەشێکی زۆری ژیانی لە جورنی ڕەش بەسەر بردووە. لەوێ خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی تەواو کردووە. خێزانەکەی ھەژار بوون؛ ھێشتا لە تەمەنێکی گەنجیدا ناڕازی بوو بەرامبەر بەو فشارە فیۆداڵیانەی کە لەو کاتەدا بەسەر ناوچەکەدا دەسەپێندرا. لە [[جورنی ڕەش]] لە ساڵی ١٩٧٨دا خۆشەویستییەکی بۆ خەباتی چەکداری پەرەپێدا کە لەو سەردەمەدا بە سەرکردایەتی [[ئاپۆسی]] لە دژی باندە فیۆداڵییەکان بە ناوی «سولەیمانییە» پەرەی سەند، و جێگەی خۆی لە بزووتنەوەکەدا گرتەوە. بەشداری لە یەکەم چالاکییەکانی گەنجان کرد. ھەروەھا بەشداری لە چالاکییەکانی وەک کاری جەماوەری و پڕوپاگەندە و ھتد… کردووە، دواتر لە خەباتی چەکداریدا لە دژی چەتەکانی سولەیمانی و بوجاک لە فەرماندەیی کادیری [[کوما تاک]]ی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] جێگەی خۆی گرتووە. لە ٧ی تەممووزی ١٩٧٩ لە شەڕێکدا کە بە شکست کۆتایی ھات، لە کاتی ھەوڵدان بۆ ڕزگارکردنی ھەڤاڵێکی کە لە ھێڵی تەقەدا بوو، لەلایەن ھێزەکانی [[سوپای تورکیا]]وە دەستگیرکرا و بردیانە [[بەندیخانەی ئامەد|زیندانی سەربازیی ئامەد]]. ئەو و کەسانێکی تر لە زیندانەکە لە ١٧ی ئایاری ١٩٨٢ وەک [[شەوی چوار کەسەکە|ناڕەزایەتییەک خۆیان سووتاند]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|تورکیا|کوردستان|ژیاننامە}} [[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]] 64zsoyjlawfvnai82x8aspawnsj6b15 0 294119 1572192 1571944 2026-04-04T17:05:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:بەڕازیل|بەڕازیل]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] و [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]] 1572192 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی [[سەرۆککۆماری بەڕازیل|سەرۆک کۆمار]]، جێگری سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی، پارێزگارەکان، جێگری پارێزگارەکان، و ئەنجومەنە یاسادانانەکانی ھەموو یەکە فیدراڵییەکان، و ئەنجومەنی قەزای فێرناندۆ دی نۆرۆنھا. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێکی سەرۆکایەتی (و ھەروەھا بۆ پارێزگار لە ھەندێک ویلایەتدا) زیاتر لە نیوەی دەنگە دروستەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، [[سیستمی دوو خولی|ھەڵبژاردنێکی یەکلاکەرەوە]] بۆ ئەم پۆستانە لە ٣٠ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. [[لویس ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا]] زۆرینەی دەنگەکانی لە خولی دووەمدا بەدەستھێنا و وەک [[سەرۆککۆماری بەڕازیل]] بۆ خولی سێیەمی نایەکلەدوایەک ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|بەڕازیل|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] mm20gzkvxlg3ztwholyfyk098mespzo 1572256 1572192 2026-04-04T20:02:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572256 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی [[سەرۆککۆماری بەڕازیل|سەرۆک کۆمار]]، جێگری سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی، پارێزگارەکان، جێگری پارێزگارەکان، و ئەنجومەنە یاسادانانەکانی ھەموو یەکە فیدراڵییەکان، و ئەنجومەنی قەزای فێرناندۆ دی نۆرۆنھا. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێکی سەرۆکایەتی (و ھەروەھا بۆ پارێزگار لە ھەندێک ویلایەتدا) زیاتر لە نیوەی دەنگە دروستەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، [[سیستمی دوو خولی|ھەڵبژاردنێکی یەکلاکەرەوە]] بۆ ئەم پۆستانە لە ٣٠ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. [[لویس ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا]] زۆرینەی دەنگەکانی لە خولی دووەمدا بەدەستھێنا و وەک [[سەرۆککۆماری بەڕازیل]] بۆ خولی سێیەمی نایەکلەدوایەک ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|بەڕازیل|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 8y495ram40s9vyig01snh4or4wcavgi 0 294120 1572193 1571941 2026-04-04T17:05:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:بەڕازیل|بەڕازیل]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1572193 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا (و بۆ ھەڵبژاردنی پارێزگاری لە ھەندێک ویلایەتدا) زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، خولێکی [[سیستمی دوو خولی|یەکلاکەرەوە]] بۆ ئەو پۆستانە لە ٢٨ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. لەو ڕۆژەدا، بەربژێری دەرەکیی باڵی ڕاست [[جایر بۆلسۆنارۆ]] شکستی بە فێرناندۆ حەداد-ی چەپڕەو ھێنا و وەک [[سەرۆک کۆماری بەڕازیل]] ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|بەڕازیل|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] przvgc1czjiwfdfkryn0gn340adbzbt 1572255 1572193 2026-04-04T20:02:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572255 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا (و بۆ ھەڵبژاردنی پارێزگاری لە ھەندێک ویلایەتدا) زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، خولێکی [[سیستمی دوو خولی|یەکلاکەرەوە]] بۆ ئەو پۆستانە لە ٢٨ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. لەو ڕۆژەدا، بەربژێری دەرەکیی باڵی ڕاست [[جایر بۆلسۆنارۆ]] شکستی بە فێرناندۆ حەداد-ی چەپڕەو ھێنا و وەک [[سەرۆک کۆماری بەڕازیل]] ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|بەڕازیل|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 89cx3gl62c8obfgh6lekrhd9spqkxdz 0 294121 1572194 1571939 2026-04-04T17:05:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:بەڕازیل|بەڕازیل]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1572194 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەدەست نەھێنا، خولی دووەمی [[سیستمی دوو خولی|یەکلاکەرەوە]] لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|بەڕازیل|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3y9zp9qioc3nzoxalpjvnyu3s2emmq3 1572254 1572194 2026-04-04T20:02:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572254 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەدەست نەھێنا، خولی دووەمی [[سیستمی دوو خولی|یەکلاکەرەوە]] لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|بەڕازیل|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} l7oyackeogcviyu7axkw6ujopzhhpco 0 294122 1572312 1571936 2026-04-04T20:12:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572312 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێکی سەرۆکایەتی لە خولی یەکەمی دەنگداندا زیاتر لە ٥٠٪ی بەدەست نەھێنا، خولی دووەم لە ٣١ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی جێگرەوەیەک بۆ [[لویس ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا]] لە پارتی کرێکاران (پی تی)، کە بەپێی دەستوور مافی خۆکاندیدکردنی بۆ خولی سێیەم نەبوو چونکە پێشتر دوو خول خزمەتی کردبوو دوای سەرکەوتنی لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠٢ و دووبارە ھەڵبژاردنەوەی لە ساڵی ٢٠٠٦.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} mfo2mv0p3wglumuaoy0v2tkzrsqpvow 0 294123 1572313 1571935 2026-04-04T20:12:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572313 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان، لەگەڵ خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢٩ی تشرینی یەکەم چونکە ھیچ بەربژێرێک زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} o067hue7pb3m282s06n78hl7iwmlkcy 0 294124 1572314 1571933 2026-04-04T20:12:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572314 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوون، لەگەڵ خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢٧ی تشرینی یەکەم. ھەڵبژاردنەکان لە ناوەڕاستی قەیرانێکی ئابووریدا بەڕێوەچوون کە لە خولی دووەمی سەرۆکی دەسەڵاتدار، فێرناندۆ ئێنریکی کاردۆسۆ لە پارتی سۆسیال دیموکراسی بەڕازیلی ڕاستی ناوەند (پی ئێس دی بی) دەستی پێکردبوو. بەھۆی سنووردارکردنی خولە دەستوورییەکان، کاردۆسۆ مافی خۆکاندیدکردنی بۆ خولی سێیەمی یەک لەدوای یەک نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} jprih3nx72z3cwypwiw7bgrb3ai45o0 0 294125 1572316 1571932 2026-04-04T20:12:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572316 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. ئەگەر ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنایە، خولی دووەمی یەکلاکەرەوە لە ٢٥ی تشرینی یەکەم بەڕێوەدەچوو. ھەڵبژاردنەکە بۆ یەکەمجار لە مێژووی بەڕازیلدا بەکارھێنانی ئامێرەکانی دەنگدانی بەخۆیەوە بینی.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} qklk8wt8an9utac676zfm168ss2zoiz 0 294126 1572317 1571930 2026-04-04T20:13:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572317 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[بەڕازیل]] لە ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤ بەڕێوەچوون، دووەم بوو کە لەژێر بڕگەکانی دەستووری ١٩٨٨ ئەنجام بدرێت و دووەم ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆی سەرۆکایەتی بوو لە ساڵی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بەڕازیل (١٩٦٠)|١٩٦٠]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} rj5j7u8s2ma5znr7ht0nerkhwumgl4b 0 294127 1572311 1571953 2026-04-04T20:12:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1572311 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} '''عەلی چیچەک''' (مردووی [[١٩٨٢]]) عەلی چیچەک کوڕی بنەماڵەیەکی [[ھەژار]] بووە. لە تەمەنێکی گەنجیدا ھەستی ناڕەزایی و توڕەیی لە بەرامبەر ئەو نادادپەروەرییانەی بەرامبەر گەلی [[کورد]] دەکرێت، پەرەی سەند. کاتێک چیچەک چاوی بە [[پەکەکە]] کەوت، یەکسەر لە تەمەنی گەنجیدا پەیوەندی بە بزووتنەوەکە کرد و لە زۆر بوارەکانی کاردا بەشداری کرد. عەلی چیچەک لە ساڵی [[١٩٨٢]] لە ڕۆژووی مردندا گیانی لەدەستدا، دوای ئەوەی ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە ناڕەزایەتییەکەی ١٤ی تەممووز دژی ئەنجومەنی سەربازی لە [[١٢|١٢ی]] [[ئەیلوول]] لە [[ئامەد]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|تورکیا|کوردستان|ژیاننامە}} [[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]] hqmo8szt9tmzdtgsgj1syt58xnrsg8h 0 294128 1572019 1571951 2026-04-04T12:01:57Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572019 wikitext text/x-wiki '''عەکیف یەڵماز''' (١٩٥٦ – ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢) چالاکوانی سیاسی [[کورد]] و یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]. بە ڕۆژووی تا [[مردن]] لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢ کۆچی دوایی کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/bu-cigligi-duyun-55083.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211020003908/https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/bu-cigligi-duyun-55083.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Yüksekova Haber Portalı |زمان=tr}}</ref> ئەو لە ساڵی ١٩٥٦ لە گوندی [[میچیکا]]، [[ئەردێخان]] لەدایکبووە، ھەرچەندە دۆخی دارایی خێزانەکە باش نەبووە، بەڵام باوکی ویستوویەتی بخوێنێت. عەکیف کە تەنانەت پێش چاوپێکەوتنی لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] دیدگای [[چەپڕەوی|چەپ]] و [[پێشکەوتخوازی|پێشکەوتنخوازانە]]ی ھەبوو، دوای گواستنەوەی خەبات بۆ وڵات جێگەی خۆی لەنێو ڕیزەکانیدا گرتەوە. لە ٢ی ئایاری ١٩٨٠ دەستبەسەر کرا و ڕەوانەی [[زیندانی ئامەد|زیندانی سەربازی ئامەد]] کرا. دوای چالاکییەکەی [[مەزڵووم دۆغان]] لە ٢١ی ئازار و [[چالاکیی چوار قارەمانەکە لە ١٨ی ئایار]]، لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢ بە سەرکردایەتی [[مەھمەت حەیری دوورمووش]] ڕۆژووی تا مردنیان دەستیپێکرد، ھەروەھا عەکیف بەشداری کرد و لە ڕۆژی ٦٣ی چالاکییەکەدا، لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢دا گیانی لەدەستدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|تورکیا|کوردستان|ژیاننامە}} [[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] hvjt02dhxfgp3jwzj9nsrbik2zafmvb 1572300 1572019 2026-04-04T20:10:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1572300 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} '''عەکیف یەڵماز''' (١٩٥٦ – ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢) چالاکوانی سیاسی [[کورد]] و یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]. بە ڕۆژووی تا [[مردن]] لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢ کۆچی دوایی کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/bu-cigligi-duyun-55083.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211020003908/https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/bu-cigligi-duyun-55083.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Yüksekova Haber Portalı |زمان=tr}}</ref> ئەو لە ساڵی ١٩٥٦ لە گوندی [[میچیکا]]، [[ئەردێخان]] لەدایکبووە، ھەرچەندە دۆخی دارایی خێزانەکە باش نەبووە، بەڵام باوکی ویستوویەتی بخوێنێت. عەکیف کە تەنانەت پێش چاوپێکەوتنی لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] دیدگای [[چەپڕەوی|چەپ]] و [[پێشکەوتخوازی|پێشکەوتنخوازانە]]ی ھەبوو، دوای گواستنەوەی خەبات بۆ وڵات جێگەی خۆی لەنێو ڕیزەکانیدا گرتەوە. لە ٢ی ئایاری ١٩٨٠ دەستبەسەر کرا و ڕەوانەی [[زیندانی ئامەد|زیندانی سەربازی ئامەد]] کرا. دوای چالاکییەکەی [[مەزڵووم دۆغان]] لە ٢١ی ئازار و [[چالاکیی چوار قارەمانەکە لە ١٨ی ئایار]]، لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢ بە سەرکردایەتی [[مەھمەت حەیری دوورمووش]] ڕۆژووی تا مردنیان دەستیپێکرد، ھەروەھا عەکیف بەشداری کرد و لە ڕۆژی ٦٣ی چالاکییەکەدا، لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢دا گیانی لەدەستدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|تورکیا|کوردستان|ژیاننامە}} [[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] bv3e5himo28czma1j4qmtgrouzdjwih 0 294130 1572189 1571983 2026-04-04T17:04:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1572189 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ کە ئەوانیش لە بەرامبەردا سەرۆک وەزیرانی سوێدیان ھەڵبژارد. بەپێی دەستوور، ھەڵبژاردنە ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون. ئەنجامە سەرەتایییەکان کە لە ١٥ی ئەیلوول خرایە ڕوو دەریان خست کە پارتەکانی حکوومەت زۆرینەی خۆیان لەدەستداوە، کە بەھۆی ئەنجامە کۆتایییەکانەوە کە لە ١٧ی ئەیلوول بڵاوکرانەوە پشتڕاستکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}} rduw7irpw315x33w01v8fugvi0yrz0y 1572259 1572189 2026-04-04T20:03:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572259 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ کە ئەوانیش لە بەرامبەردا سەرۆک وەزیرانی سوێدیان ھەڵبژارد. بەپێی دەستوور، ھەڵبژاردنە ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون. ئەنجامە سەرەتایییەکان کە لە ١٥ی ئەیلوول خرایە ڕوو دەریان خست کە پارتەکانی حکوومەت زۆرینەی خۆیان لەدەستداوە، کە بەھۆی ئەنجامە کۆتایییەکانەوە کە لە ١٧ی ئەیلوول بڵاوکرانەوە پشتڕاستکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} gox3e7zhw00r8dswd6lp80568maxk2c 0 294131 1572190 1571982 2026-04-04T17:04:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1572190 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ. ھەڵبژاردنە ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون. حکوومەتی کەمینەی دەسەڵاتدار، کە لە [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|سۆسیال دیموکراتەکان]] و سەوزەکان پێکھاتبوو و لەلایەن پارتی چەپەوە پاڵپشتی دەکرا، ١٤٤ کورسیی بەدەستھێنا، کە یەک کورسی زیاتر بوو لە ھاوپەیمانیی چوار پارتی (Alliance)، لەگەڵ بەدەستھێنانی ٦٢ کورسییەکەی تری ڕیکتداگ لەلایەن دیموکراتەکانی سوێدەوە. ڕێژەی دەنگی سۆسیال دیموکراتەکان بۆ ٢٨٫٣ لەسەد دابەزی، کە نزمترین ئاستی پاڵپشتی بوو لە ساڵی ١٩١١ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] 6tycjq6aicj87pgnvp2vecswa1inyc6 1572258 1572190 2026-04-04T20:03:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572258 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ. ھەڵبژاردنە ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون. حکوومەتی کەمینەی دەسەڵاتدار، کە لە [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|سۆسیال دیموکراتەکان]] و سەوزەکان پێکھاتبوو و لەلایەن پارتی چەپەوە پاڵپشتی دەکرا، ١٤٤ کورسیی بەدەستھێنا، کە یەک کورسی زیاتر بوو لە ھاوپەیمانیی چوار پارتی (Alliance)، لەگەڵ بەدەستھێنانی ٦٢ کورسییەکەی تری ڕیکتداگ لەلایەن دیموکراتەکانی سوێدەوە. ڕێژەی دەنگی سۆسیال دیموکراتەکان بۆ ٢٨٫٣ لەسەد دابەزی، کە نزمترین ئاستی پاڵپشتی بوو لە ساڵی ١٩١١ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} lsmkpfg7e53gielvswsinompmpstfaf 0 294132 1572191 1571981 2026-04-04T17:05:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1572191 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٣٤٩ کورسییەکەی ڕیکتداگ، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ٢١ ئەنجومەنی پارێزگا، و ٢٩٠ کۆمەڵەی شارەوانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} d8cdos2a3zkjciwfjds0bg7z93dyhyk 1572257 1572191 2026-04-04T20:03:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572257 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٣٤٩ کورسییەکەی ڕیکتداگ، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ٢١ ئەنجومەنی پارێزگا، و ٢٩٠ کۆمەڵەی شارەوانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} di8u59t5zybsop9mpfisdzfb2vw3gc2 0 294133 1572301 1571980 2026-04-04T20:10:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572301 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ. ڕکابەرە سەرەکییەکانی ھەڵبژاردنەکە بریتی بوون لە ھاوپەیمانیی ڕاستی ناوەندی دەسەڵاتدار، ھاوپەیمانی (The Alliance)، کە پێکھاتبوو لە پارتی میانڕەو، پارتی ناوەند، پارتی گەلی لیبڕاڵ و مەسیحی دیموکراتەکان؛ و ھاوپەیمانیی چەپی ناوەندی ئۆپۆزسیۆن، سوور-سەوزەکان، کە پێکھاتبوو لە [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|سۆسیال دیموکراتەکان]]، پارتی چەپ و پارتی سەوز.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} o7hyh8pxhlxmiasrpjqu91igykzvuzi 0 294134 1572302 1571979 2026-04-04T20:10:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572302 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ بەڕێوەچوون، بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ڕیکتداگ، ئەنجومەنی یاسادانانی نیشتمانیی سوێد. ھەموو ٣٤٩ کورسییەکە بۆ ھەڵبژاردن بوون: ٣١٠ کورسی جێگیر لە ٢٩ بازنەی ھەڵبژاردن و ٣٩ کورسی ڕێکخستن، کە بەکاردەھێنران بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی پارتەکان نوێنەرایەتییان لە ڕیکتداگدا ھەبێت بەگوێرەی بەشیان لە دەنگی نیشتمانی. سیستەمی ھەڵبژاردنی بەکارھاتوو نوێنەرایەتیی ڕێژەیی لیستی نیمچە کراوە بوو بە بەکارھێنانی شێوازی سانت-لاگو بۆ دابەشکردنی کورسییەکان. ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} hpg7fsjic938ek4yufhe5xmwjw2y568 0 294135 1572303 1571978 2026-04-04T20:10:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572303 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوون، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی شارەوانی و ناوچەیی. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٤٤ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[en:1982 Swedish general election]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} lc9wzrjt8yoksk90gdu2tc1ogrnr131 0 294136 1572304 1571975 2026-04-04T20:11:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572304 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٩٨ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٣١ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[en:1988 Swedish general election]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} jlhjf7r1lsqdyio78mxlb662g5llo1y 0 294137 1572305 1571971 2026-04-04T20:11:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572305 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٩٤ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٦١ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. بە سەرکردایەتی ئینگڤار کارلسۆن، پارتەکە گەڕایەوە سەر دەسەڵات و دوای ھەڵبژاردنەکە حکوومەتێکی کەمینەی پێکھێنا. ئەمە دواھەمین جار بوو کە سۆسیال دیموکراتەکان زیاتر لە ٤٠٪ی دەنگەکان تۆمار بکەن پێش ئەوەی ڕێژەی دەنگەکانی پارتەکە دوای چوار ساڵ بە توندی دابەزێت و ھەرگیز چاک نەبێتەوە. سەوزەکانیش دوای سێ ساڵ دابڕان، لە ھەڵبژاردنەکانی ١٩٩٤دا گەڕانەوە بۆ ڕیکتداگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} trebzuc4us3047uorgf6a51lmjgab6u 0 294138 1572015 1571970 2026-04-04T12:01:17Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572015 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٩١ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٣٨ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. بەھەر حاڵ، ئەوە خراپترین ئەنجامی پارتەکە بوو لە دوای ساڵی ١٩٢٨ەوە بە ٣٧٫٧٪ی دەنگەکان.<ref name="SCB">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://share.scb.se/ov9993/data/historisk%20statistik/SOS%201911-%2FValstatistiken%2FAllmänna%20valen%20(SOS)%201970-1998%2FValstatistik-Allmanna-valen-1991-Del-1-Riksdagsvalet.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|زمان=sv}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7cb2m1qrfyyy59dtsgif0d52wshlytw 1572133 1572015 2026-04-04T16:05:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1991}} 1572133 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٩١ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٣٨ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. بەھەر حاڵ، ئەوە خراپترین ئەنجامی پارتەکە بوو لە دوای ساڵی ١٩٢٨ەوە بە ٣٧٫٧٪ی دەنگەکان.<ref name="SCB">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://share.scb.se/ov9993/data/historisk%20statistik/SOS%201911-%2FValstatistiken%2FAllmänna%20valen%20(SOS)%201970-1998%2FValstatistik-Allmanna-valen-1991-Del-1-Riksdagsvalet.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|زمان=sv}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1991}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5yiij1dpahcs1r9f3ftnaidm7yd7uj7 1572286 1572133 2026-04-04T20:08:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572286 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٩١ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٣٨ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. بەھەر حاڵ، ئەوە خراپترین ئەنجامی پارتەکە بوو لە دوای ساڵی ١٩٢٨ەوە بە ٣٧٫٧٪ی دەنگەکان.<ref name="SCB">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://share.scb.se/ov9993/data/historisk%20statistik/SOS%201911-%2FValstatistiken%2FAllmänna%20valen%20(SOS)%201970-1998%2FValstatistik-Allmanna-valen-1991-Del-1-Riksdagsvalet.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|زمان=sv}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1991}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} rukny8k6bjcpbpbyr2o8whf2fp4lpj2 0 294139 1572306 1571969 2026-04-04T20:11:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572306 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٨٨ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٥٦ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} oe23luwxhe9gocxu9p2e398hpediqad 0 294140 1572016 1571968 2026-04-04T12:01:27Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572016 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٥ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٥٩ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. سەرۆک وەزیرانی دەسەڵاتدار [[ئولۆف پاڵمە]] لە سۆسیال دیموکراتەکان توانی حکوومەتێکی کەمینە بە پاڵپشتی کۆمۆنیستەکانی پارتی چەپ پێکبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Lindström |یەکەم=Ulf |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=The Swedish elections of 1985 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900314 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=٧٦–٧٨|doi=10.1016/0261-3794(86)90031-4 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> بەھەر حاڵ، پاڵمە لە ساڵی ١٩٨٦ تیرۆر کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ipffi4jyj36jmrm3g6n5anlkxf4z01q 1572132 1572016 2026-04-04T16:05:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1985}} 1572132 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٥ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٥٩ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. سەرۆک وەزیرانی دەسەڵاتدار [[ئولۆف پاڵمە]] لە سۆسیال دیموکراتەکان توانی حکوومەتێکی کەمینە بە پاڵپشتی کۆمۆنیستەکانی پارتی چەپ پێکبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Lindström |یەکەم=Ulf |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=The Swedish elections of 1985 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900314 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=٧٦–٧٨|doi=10.1016/0261-3794(86)90031-4 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> بەھەر حاڵ، پاڵمە لە ساڵی ١٩٨٦ تیرۆر کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1985}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 67j4yl86frhy2kocla0a8rds42ffipy 1572287 1572132 2026-04-04T20:08:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572287 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٥ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٥٩ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. سەرۆک وەزیرانی دەسەڵاتدار [[ئولۆف پاڵمە]] لە سۆسیال دیموکراتەکان توانی حکوومەتێکی کەمینە بە پاڵپشتی کۆمۆنیستەکانی پارتی چەپ پێکبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Lindström |یەکەم=Ulf |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=The Swedish elections of 1985 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900314 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=٧٦–٧٨|doi=10.1016/0261-3794(86)90031-4 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> بەھەر حاڵ، پاڵمە لە ساڵی ١٩٨٦ تیرۆر کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1985}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} kw3hjxlxkgch62rz7a1irzmineekmvd 0 294141 1572017 1571967 2026-04-04T12:01:37Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572017 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٩ی ئەیلوولی ١٩٨٢ بەڕێوەچوون. گەڕانەوەی [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]]یان بۆ دەسەڵات دوای شەش ساڵ لە ئۆپۆزسیۆن بەخۆوە بینی،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ruin |یەکەم=Olof |ڕێکەوت=١٩٨٣|سەردێڕ=The 1982 Swedish election: The re-emergence of an old pattern in a new situation |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379483900604 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٢|issue=2 |پەڕەکان=١٦٦–١٧١|doi=10.1016/0261-3794(83)90060-4 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> کە درێژترین ماوەی ئۆپۆزسیۆن بوو لەلایەن سۆسیال دیموکراتەکانەوە لە دوای ساڵانی ١٩١٠کانەوە. ھاوپەیمانی ڕاستی ناوەندی تۆربیۆرن فێلدین پێشتر تووشی زیان بووبوو دوای ھەڵوەشانەوەی حکوومەت لە ساڵی ١٩٨١، ساڵێک پێش ھەڵبژاردنەکە، کاتێک پارتی میانڕەوی ڕاستڕەو بڕیاری کشانەوەی لە حکوومەت دا، وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە [[باج|سیاسەتەکانی باجی]] ناوەندگەرای حکوومەتەکەی فێلدین. دوای بەدەستھێنانەوەی دەسەڵات، ڕێبەری سۆسیال دیموکرات [[ئولۆف پاڵمە]] توانی دووبارە وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرێتەوە، کە پێشتر لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ بۆ ١٩٧٦ دەسەڵاتی بەدەستەوە بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jktw7kbtgqnwpcja8zix56onc8t0s3b 1572131 1572017 2026-04-04T16:05:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1982}} 1572131 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٩ی ئەیلوولی ١٩٨٢ بەڕێوەچوون. گەڕانەوەی [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]]یان بۆ دەسەڵات دوای شەش ساڵ لە ئۆپۆزسیۆن بەخۆوە بینی،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ruin |یەکەم=Olof |ڕێکەوت=١٩٨٣|سەردێڕ=The 1982 Swedish election: The re-emergence of an old pattern in a new situation |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379483900604 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٢|issue=2 |پەڕەکان=١٦٦–١٧١|doi=10.1016/0261-3794(83)90060-4 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> کە درێژترین ماوەی ئۆپۆزسیۆن بوو لەلایەن سۆسیال دیموکراتەکانەوە لە دوای ساڵانی ١٩١٠کانەوە. ھاوپەیمانی ڕاستی ناوەندی تۆربیۆرن فێلدین پێشتر تووشی زیان بووبوو دوای ھەڵوەشانەوەی حکوومەت لە ساڵی ١٩٨١، ساڵێک پێش ھەڵبژاردنەکە، کاتێک پارتی میانڕەوی ڕاستڕەو بڕیاری کشانەوەی لە حکوومەت دا، وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە [[باج|سیاسەتەکانی باجی]] ناوەندگەرای حکوومەتەکەی فێلدین. دوای بەدەستھێنانەوەی دەسەڵات، ڕێبەری سۆسیال دیموکرات [[ئولۆف پاڵمە]] توانی دووبارە وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرێتەوە، کە پێشتر لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ بۆ ١٩٧٦ دەسەڵاتی بەدەستەوە بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1982}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tempe41v0m79j782yt9qd7j1dtcuiv9 1572288 1572131 2026-04-04T20:08:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572288 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٩ی ئەیلوولی ١٩٨٢ بەڕێوەچوون. گەڕانەوەی [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]]یان بۆ دەسەڵات دوای شەش ساڵ لە ئۆپۆزسیۆن بەخۆوە بینی،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ruin |یەکەم=Olof |ڕێکەوت=١٩٨٣|سەردێڕ=The 1982 Swedish election: The re-emergence of an old pattern in a new situation |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379483900604 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٢|issue=2 |پەڕەکان=١٦٦–١٧١|doi=10.1016/0261-3794(83)90060-4 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> کە درێژترین ماوەی ئۆپۆزسیۆن بوو لەلایەن سۆسیال دیموکراتەکانەوە لە دوای ساڵانی ١٩١٠کانەوە. ھاوپەیمانی ڕاستی ناوەندی تۆربیۆرن فێلدین پێشتر تووشی زیان بووبوو دوای ھەڵوەشانەوەی حکوومەت لە ساڵی ١٩٨١، ساڵێک پێش ھەڵبژاردنەکە، کاتێک پارتی میانڕەوی ڕاستڕەو بڕیاری کشانەوەی لە حکوومەت دا، وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە [[باج|سیاسەتەکانی باجی]] ناوەندگەرای حکوومەتەکەی فێلدین. دوای بەدەستھێنانەوەی دەسەڵات، ڕێبەری سۆسیال دیموکرات [[ئولۆف پاڵمە]] توانی دووبارە وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرێتەوە، کە پێشتر لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ بۆ ١٩٧٦ دەسەڵاتی بەدەستەوە بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1982}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 4ulaczyfe0tb89f4jlatq1pxr5hfzwf 0 294142 1572055 1571976 2026-04-04T13:21:39Z Zana71 11643 1572055 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=وەحید بەنی عامریان |وێنە= |لەدایکبوون=١٣٧١ |شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] |ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ <ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref>|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزلحیسار]]، [[کەرەج]]|نەتەوە=کورد|ھۆکاری مەرگ=سێدارە}} '''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)<ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/</ref> زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی [[ئێران]]ی بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران]] بە [[ئیعدام]] محکوم کرا.<ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref> == ژیان == وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> == دەستگیری == وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.<ref>https://www.kampain.info/archive/86198.htm</ref> لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا. وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. <ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/</ref> == حوکمی ئیعدام == هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون. هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.<ref>https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp</ref> == سەرچاوەکان == 7f5vq3cczvjpv35fnyt473jxf61cr33 1572056 1572055 2026-04-04T13:22:52Z Zana71 11643 1572056 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=وەحید بەنی عامریان |وێنە= |لەدایکبوون=١٣٧١ |شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] |ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ <ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref>|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزلحیسار]]، [[کەرەج]] |نەتەوە=[[کورد]] |ھۆکاری مەرگ=سێدارە}} '''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)<ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/</ref> زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی [[ئێران]]ی بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران]] بە [[ئیعدام]] محکوم کرا.<ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref> == ژیان == وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> == دەستگیری == وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.<ref>https://www.kampain.info/archive/86198.htm</ref> لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا. وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. <ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/</ref> == حوکمی ئیعدام == هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون. هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.<ref>https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp</ref> == سەرچاوەکان == lne1pn9yqhz2hwivooi6dxz1y8gbesi 1572057 1572056 2026-04-04T13:24:48Z Zana71 11643 1572057 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=وەحید بەنی عامریان |وێنە= |لەدایکبوون=١٣٧١ |شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] |ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ <ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref>|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزلحیسار]]، [[کەرەج]] |نەتەوە=[[کورد]] |ھۆکاری مەرگ=سێدارە}} '''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)<ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/</ref> زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی خەڵکی [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] و دژبەری ڕژیمی [[کۆماری ئیسلامی ئێران]] بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران]] بە [[ئیعدام]] محکوم کرا.<ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref> == ژیان == وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> == دەستگیری == وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.<ref>https://www.kampain.info/archive/86198.htm</ref> لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا. وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. <ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/</ref> == حوکمی ئیعدام == هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون. هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.<ref>https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp</ref> == سەرچاوەکان == 6i2jw4ud7lfnf21kxg65nx2hrg7m4pp 1572058 1572057 2026-04-04T13:28:26Z Zana71 11643 1572058 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=وەحید بەنی عامریان |وێنە= |لەدایکبوون=١٣٧١ |شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] |ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ <ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref>|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزلحیسار]]، [[کەرەج]] |نەتەوە=[[کورد]] |ھۆکاری مەرگ=سێدارە}} '''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)<ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/</ref> زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی خەڵکی [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] و دژبەری ڕژیمی [[کۆماری ئیسلامی ئێران]] بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] بە [[ئیعدام]] محکوم کرا.<ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref> == ژیان == وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> == دەستگیری == وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.<ref>https://www.kampain.info/archive/86198.htm</ref> لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]]»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا. وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. <ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/</ref> == حوکمی ئیعدام == هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون. هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.<ref>https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp</ref> == سەرچاوەکان == iixkbx92u5pi20ntx4tpgcet8dum3mi 1572059 1572058 2026-04-04T13:30:39Z Zana71 11643 1572059 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=وەحید بەنی عامریان |وێنە= |لەدایکبوون=١٣٧١ |شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] |ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ <ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref>|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزلحیسار]]، [[کەرەج]] |نەتەوە=[[کورد]] |ھۆکاری مەرگ= [[سێدارە]]}} '''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)<ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/</ref> زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی خەڵکی [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] و دژبەری ڕژیمی [[کۆماری ئیسلامی ئێران]] بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] بە [[ئیعدام]] محکوم کرا.<ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref> == ژیان == وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> == دەستگیری == وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.<ref>https://www.kampain.info/archive/86198.htm</ref> لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]]»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا. وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. <ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/</ref> == حوکمی [[سێدارە]] == هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون. هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.<ref>https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp</ref> == سەرچاوەکان == 44n1hgq0wktza9fqop5sglp2ihki55i 1572060 1572059 2026-04-04T13:31:10Z Zana71 11643 1572060 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=وەحید بەنی عامریان |وێنە= |لەدایکبوون=١٣٧١ |شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] |ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ <ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref>|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزلحیسار]]، [[کەرەج]] |نەتەوە=[[کورد]] |ھۆکاری مەرگ= [[سێدارە]]}} '''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)<ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/</ref> زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی خەڵکی [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] و دژبەری ڕژیمی [[کۆماری ئیسلامی ئێران]] بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] بە [[سێدارە]] محکوم کرا.<ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref> == ژیان == وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> == دەستگیری == وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.<ref>https://www.kampain.info/archive/86198.htm</ref> لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]]»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا. وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. <ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/</ref> == حوکمی [[سێدارە]] == هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون. هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.<ref>https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp</ref> == سەرچاوەکان == 8ybo8ikst6om741st3qwelcgzib5a8j 1572061 1572060 2026-04-04T13:31:35Z Zana71 11643 1572061 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=وەحید بەنی عامریان |وێنە= |لەدایکبوون=١٣٧١ |شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] |ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ <ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref>|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزلحیسار]]، [[کەرەج]] |نەتەوە=[[کورد]] |ھۆکاری مەرگ= [[سێدارە]]}} '''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)<ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/</ref> زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی خەڵکی [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] و دژبەری ڕژیمی [[کۆماری ئیسلامی ئێران]] بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] بە [[سێدارە]] محکوم کرا.<ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref> == ژیان == وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> == دەستگیری == وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.<ref>https://www.kampain.info/archive/86198.htm</ref> لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]]»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا. وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. <ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/</ref> == حوکمی سێدارە == هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون. هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.<ref>https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp</ref> == سەرچاوەکان == 3pn1lnv3xg2yi1ehwxcht3migv1yhwz 1572074 1572061 2026-04-04T15:00:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1572074 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=وەحید بەنی عامریان |وێنە= |لەدایکبوون=١٣٧١ |شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] |ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ <ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref>|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزلحیسار]]، [[کەرەج]] |نەتەوە=[[کورد]] |ھۆکاری مەرگ= [[سێدارە]]}} '''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)<ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/</ref> زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی خەڵکی [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] و دژبەری ڕژیمی [[کۆماری ئیسلامی ئێران]] بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] بە [[سێدارە]] محکوم کرا.<ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref> == ژیان == وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> == دەستگیری == وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.<ref>https://www.kampain.info/archive/86198.htm</ref> لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]]»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا. وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. <ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/</ref> == حوکمی سێدارە == هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون. هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.<ref>https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} mufiidhuuxh7cp9oo4clugrdwho1r4z 1572294 1572074 2026-04-04T20:09:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572294 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=وەحید بەنی عامریان |وێنە= |لەدایکبوون=١٣٧١ |شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] |ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ <ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref>|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزلحیسار]]، [[کەرەج]] |نەتەوە=[[کورد]] |ھۆکاری مەرگ= [[سێدارە]]}} '''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)<ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/</ref> زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی خەڵکی [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] و دژبەری ڕژیمی [[کۆماری ئیسلامی ئێران]] بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] بە [[سێدارە]] محکوم کرا.<ref>https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/</ref> == ژیان == وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.<ref>https://iranhr.net/fa/articles/7312/</ref> == دەستگیری == وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.<ref>https://www.kampain.info/archive/86198.htm</ref> لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]]»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا. وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. <ref>https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/</ref> == حوکمی سێدارە == هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون. هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.<ref>https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} fif268zyp6l7vbvac4mg4ahxttcy6kd 14 294145 1572138 1571991 2026-04-04T16:06:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Zengid dynasty}} 1572138 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Zengid dynasty}} exhcpfv658kqafct2spqrv9qwyvnjk5 14 294146 1572137 1571998 2026-04-04T16:06:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Saladin}} 1572137 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Saladin}} [[پۆل:دەوڵەتی ئەییووبی]] 370hnp7ue77yc559ghkf155lw6b0969 0 294147 1572013 1572002 2026-04-04T12:00:55Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572013 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئارتێمیس ١'''، کە پێشتر بە '''ئێکپلۆرەیشن میشن-١''' ('''ئی ئێم-١''') ناسرابوو،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hambleton |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=http://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview|سەردێڕ=Artemis I Overview |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220817053946/https://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> ئەرکێکی بێ سەرنشینی [[خولگەی مانگ]] بوو کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ڕەوانە کرا. وەک یەکەم گەشتی ئاسمانی سەرەکیی [[بەرنامەی ئارتیمس]]ی [[ناسا]]، ئارتێمیس ١ نیشانەی گەڕانەوەی ئاژانسەکەیە بۆ گەڕانی مانگ دوای کۆتاییھاتنی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] نزیکەی پێنج دەیە پێشتر. ئەمە یەکەم تاقیکردنەوەی گەشتی یەکخراوی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]] و مووشەکی (Rule 10) [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئەس ئێڵ ئەس) بوو،{{Refn|An Orion capsule was [[Exploration Flight Test-1|flown]] in 2014, but not the entire Orion spacecraft.}} و ئامانجی سەرەکی تاقیکردنەوەی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بوو، بەتایبەتی قەڵغانی گەرمییەکەی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html|سەردێڕ=NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220315220245/https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}</ref> وەک ئامادەکارییەک بۆ ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس. ئەم ئەرکانە ھەوڵ دەدەن دووبارە بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ جێگیر بکەنەوە و تەکنەلۆژیا و ڕێبازە بازرگانییە پێویستەکان بۆ توێژینەوە زانستییەکانی داھاتوو نیشان بدەن، لەوانە گەڕان لە مەریخ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dunbar |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.nasa.gov/what-is-artemis|سەردێڕ=Moon to Mars {{!}} NASA's Artemis Program - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190807143015/http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/stowaways-nasa-s-massive-moon-rocket-promise-big-science-small-packages|سەردێڕ=Stowaways on NASA’s massive Moon rocket promise big science in small packages |وێبگە=Science.org}}</ref> کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بۆ ئارتێمیس ١ لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ [[موشەکی فرەقۆناغ|کۆکرایەوە]]، و لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٢، پێڕاگوێزە (Rule 10) تەواو کۆکراوەکە بۆ ھەڵدان دەرھێنرا دوای زنجیرەیەک دواکەوتن کە بەھۆی ناڕەحەتییەکانی تاقیکردنەوەی پێش گەشت دروست بووبوون. دوو ھەوڵی یەکەمی ھەڵدان ھەڵوەشێنرانەوە بەھۆی خوێندنەوەی نادروستی پلەی گەرمی بزوێنەر لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، و لێچوونی ھایدرۆجین لە کاتی سووتەمەنی تێکردن لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢.<ref name="SN-20220903">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foust |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20221117061214/https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=SpaceNews}}</ref> ئارتێمیس ١ لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە کاتژمێر ١:٤٧:٤٤ی بەیانی بە کاتی ئی ئێس تی ھەڵدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A|سەردێڕ=NASA Space Science Data Coordinated Archive Status - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221219174447/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kuyzwwncwkjigwppme21veegr7ivjj6 1572134 1572013 2026-04-04T16:05:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Artemis 1}} 1572134 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئارتێمیس ١'''، کە پێشتر بە '''ئێکپلۆرەیشن میشن-١''' ('''ئی ئێم-١''') ناسرابوو،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hambleton |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=http://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview|سەردێڕ=Artemis I Overview |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220817053946/https://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> ئەرکێکی بێ سەرنشینی [[خولگەی مانگ]] بوو کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ڕەوانە کرا. وەک یەکەم گەشتی ئاسمانی سەرەکیی [[بەرنامەی ئارتیمس]]ی [[ناسا]]، ئارتێمیس ١ نیشانەی گەڕانەوەی ئاژانسەکەیە بۆ گەڕانی مانگ دوای کۆتاییھاتنی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] نزیکەی پێنج دەیە پێشتر. ئەمە یەکەم تاقیکردنەوەی گەشتی یەکخراوی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]] و مووشەکی (Rule 10) [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئەس ئێڵ ئەس) بوو،{{Refn|An Orion capsule was [[Exploration Flight Test-1|flown]] in 2014, but not the entire Orion spacecraft.}} و ئامانجی سەرەکی تاقیکردنەوەی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بوو، بەتایبەتی قەڵغانی گەرمییەکەی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html|سەردێڕ=NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220315220245/https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}</ref> وەک ئامادەکارییەک بۆ ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس. ئەم ئەرکانە ھەوڵ دەدەن دووبارە بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ جێگیر بکەنەوە و تەکنەلۆژیا و ڕێبازە بازرگانییە پێویستەکان بۆ توێژینەوە زانستییەکانی داھاتوو نیشان بدەن، لەوانە گەڕان لە مەریخ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dunbar |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.nasa.gov/what-is-artemis|سەردێڕ=Moon to Mars {{!}} NASA's Artemis Program - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190807143015/http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/stowaways-nasa-s-massive-moon-rocket-promise-big-science-small-packages|سەردێڕ=Stowaways on NASA’s massive Moon rocket promise big science in small packages |وێبگە=Science.org}}</ref> کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بۆ ئارتێمیس ١ لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ [[موشەکی فرەقۆناغ|کۆکرایەوە]]، و لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٢، پێڕاگوێزە (Rule 10) تەواو کۆکراوەکە بۆ ھەڵدان دەرھێنرا دوای زنجیرەیەک دواکەوتن کە بەھۆی ناڕەحەتییەکانی تاقیکردنەوەی پێش گەشت دروست بووبوون. دوو ھەوڵی یەکەمی ھەڵدان ھەڵوەشێنرانەوە بەھۆی خوێندنەوەی نادروستی پلەی گەرمی بزوێنەر لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، و لێچوونی ھایدرۆجین لە کاتی سووتەمەنی تێکردن لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢.<ref name="SN-20220903">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foust |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20221117061214/https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=SpaceNews}}</ref> ئارتێمیس ١ لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە کاتژمێر ١:٤٧:٤٤ی بەیانی بە کاتی ئی ئێس تی ھەڵدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A|سەردێڕ=NASA Space Science Data Coordinated Archive Status - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221219174447/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Artemis 1}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] paqtk1ki05w04jjjsc4frbnum85bjmn 1572164 1572134 2026-04-04T17:01:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1572164 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئارتێمیس ١'''، کە پێشتر بە '''ئێکپلۆرەیشن میشن-١''' ('''ئی ئێم-١''') ناسرابوو،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hambleton |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=http://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview|سەردێڕ=Artemis I Overview |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220817053946/https://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> ئەرکێکی بێ سەرنشینی [[خولگەی مانگ]] بوو کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ڕەوانە کرا. وەک یەکەم گەشتی ئاسمانی سەرەکیی [[بەرنامەی ئارتیمس]]ی [[ناسا]]، ئارتێمیس ١ نیشانەی گەڕانەوەی ئاژانسەکەیە بۆ گەڕانی مانگ دوای کۆتاییھاتنی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] نزیکەی پێنج دەیە پێشتر. ئەمە یەکەم تاقیکردنەوەی گەشتی یەکخراوی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]] و مووشەکی (Rule 10) [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئەس ئێڵ ئەس) بوو،{{Refn|An Orion capsule was [[Exploration Flight Test-1|flown]] in 2014, but not the entire Orion spacecraft.}} و ئامانجی سەرەکی تاقیکردنەوەی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بوو، بەتایبەتی قەڵغانی گەرمییەکەی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html|سەردێڕ=NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220315220245/https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}</ref> وەک ئامادەکارییەک بۆ ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس. ئەم ئەرکانە ھەوڵ دەدەن دووبارە بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ جێگیر بکەنەوە و تەکنەلۆژیا و ڕێبازە بازرگانییە پێویستەکان بۆ توێژینەوە زانستییەکانی داھاتوو نیشان بدەن، لەوانە گەڕان لە مەریخ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dunbar |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.nasa.gov/what-is-artemis|سەردێڕ=Moon to Mars {{!}} NASA's Artemis Program - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190807143015/http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/stowaways-nasa-s-massive-moon-rocket-promise-big-science-small-packages|سەردێڕ=Stowaways on NASA’s massive Moon rocket promise big science in small packages |وێبگە=Science.org}}</ref> کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بۆ ئارتێمیس ١ لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ [[موشەکی فرەقۆناغ|کۆکرایەوە]]، و لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٢، پێڕاگوێزە (Rule 10) تەواو کۆکراوەکە بۆ ھەڵدان دەرھێنرا دوای زنجیرەیەک دواکەوتن کە بەھۆی ناڕەحەتییەکانی تاقیکردنەوەی پێش گەشت دروست بووبوون. دوو ھەوڵی یەکەمی ھەڵدان ھەڵوەشێنرانەوە بەھۆی خوێندنەوەی نادروستی پلەی گەرمی بزوێنەر لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، و لێچوونی ھایدرۆجین لە کاتی سووتەمەنی تێکردن لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢.<ref name="SN-20220903">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foust |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20221117061214/https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=SpaceNews}}</ref> ئارتێمیس ١ لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە کاتژمێر ١:٤٧:٤٤ی بەیانی بە کاتی ئی ئێس تی ھەڵدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A|سەردێڕ=NASA Space Science Data Coordinated Archive Status - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221219174447/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Artemis 1}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] s9sm0ho0o0as2kdu1zv4zbq77nlobth 1572277 1572164 2026-04-04T20:06:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572277 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئارتێمیس ١'''، کە پێشتر بە '''ئێکپلۆرەیشن میشن-١''' ('''ئی ئێم-١''') ناسرابوو،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hambleton |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=http://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview|سەردێڕ=Artemis I Overview |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220817053946/https://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> ئەرکێکی بێ سەرنشینی [[خولگەی مانگ]] بوو کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ڕەوانە کرا. وەک یەکەم گەشتی ئاسمانی سەرەکیی [[بەرنامەی ئارتیمس]]ی [[ناسا]]، ئارتێمیس ١ نیشانەی گەڕانەوەی ئاژانسەکەیە بۆ گەڕانی مانگ دوای کۆتاییھاتنی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] نزیکەی پێنج دەیە پێشتر. ئەمە یەکەم تاقیکردنەوەی گەشتی یەکخراوی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]] و مووشەکی (Rule 10) [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئەس ئێڵ ئەس) بوو،{{Refn|An Orion capsule was [[Exploration Flight Test-1|flown]] in 2014, but not the entire Orion spacecraft.}} و ئامانجی سەرەکی تاقیکردنەوەی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بوو، بەتایبەتی قەڵغانی گەرمییەکەی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html|سەردێڕ=NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220315220245/https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}</ref> وەک ئامادەکارییەک بۆ ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس. ئەم ئەرکانە ھەوڵ دەدەن دووبارە بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ جێگیر بکەنەوە و تەکنەلۆژیا و ڕێبازە بازرگانییە پێویستەکان بۆ توێژینەوە زانستییەکانی داھاتوو نیشان بدەن، لەوانە گەڕان لە مەریخ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dunbar |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.nasa.gov/what-is-artemis|سەردێڕ=Moon to Mars {{!}} NASA's Artemis Program - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190807143015/http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/stowaways-nasa-s-massive-moon-rocket-promise-big-science-small-packages|سەردێڕ=Stowaways on NASA’s massive Moon rocket promise big science in small packages |وێبگە=Science.org}}</ref> کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بۆ ئارتێمیس ١ لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ [[موشەکی فرەقۆناغ|کۆکرایەوە]]، و لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٢، پێڕاگوێزە (Rule 10) تەواو کۆکراوەکە بۆ ھەڵدان دەرھێنرا دوای زنجیرەیەک دواکەوتن کە بەھۆی ناڕەحەتییەکانی تاقیکردنەوەی پێش گەشت دروست بووبوون. دوو ھەوڵی یەکەمی ھەڵدان ھەڵوەشێنرانەوە بەھۆی خوێندنەوەی نادروستی پلەی گەرمی بزوێنەر لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، و لێچوونی ھایدرۆجین لە کاتی سووتەمەنی تێکردن لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢.<ref name="SN-20220903">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foust |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20221117061214/https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=SpaceNews}}</ref> ئارتێمیس ١ لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە کاتژمێر ١:٤٧:٤٤ی بەیانی بە کاتی ئی ئێس تی ھەڵدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A|سەردێڕ=NASA Space Science Data Coordinated Archive Status - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221219174447/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Artemis 1}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} fwbfl7szf3sil2j3jupzi5g8j6sdacx 0 294148 1572012 1572004 2026-04-04T12:00:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1572012 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە ئەندازیاریدا، '''قەڵغانی گەرمی''' پێکھاتەیەکە کە دیزاین کراوە بۆ پاراستنی تەنێک یان بەکارھێنەرێکی مرۆڤ لە سووتان یان زۆر گەرمبوون بەھۆی بڵاوکردنەوە، ڕەنگدانەوە، و/یان مژینی گەرماوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://cosmosmagazine.com/technology/how-do-heat-shields-on-spacecraft-work/|سەردێڕ=From the vault: How do heat shields on spacecraft work? |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cosmosmagazine.com |زمان=en-AU}}</ref> ئەم زاراوەیە زۆرترین جار سەبارەت بە بەڕێوەبردنی گەرمای ئەگزۆز و بۆ سیستمەکانی بڵاوکردنەوەی گەرمای لێکخشاندن بەکاردێت. قەڵغانە گەرمییەکان زۆرترین جار لە پیشەسازییەکانی ئۆتۆمۆبیل و بۆشایی-ئاسمانیدا بەکاردێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thermalengineering.co.uk/our-products/insulation-systems/|سەردێڕ=Insulation Systems |وێبگە=Thermal Engineering}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} c3kbvjmzqupmsd86p9e5gbre7zgubq0 1572135 1572012 2026-04-04T16:05:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Heatshields}} 1572135 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە ئەندازیاریدا، '''قەڵغانی گەرمی''' پێکھاتەیەکە کە دیزاین کراوە بۆ پاراستنی تەنێک یان بەکارھێنەرێکی مرۆڤ لە سووتان یان زۆر گەرمبوون بەھۆی بڵاوکردنەوە، ڕەنگدانەوە، و/یان مژینی گەرماوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://cosmosmagazine.com/technology/how-do-heat-shields-on-spacecraft-work/|سەردێڕ=From the vault: How do heat shields on spacecraft work? |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cosmosmagazine.com |زمان=en-AU}}</ref> ئەم زاراوەیە زۆرترین جار سەبارەت بە بەڕێوەبردنی گەرمای ئەگزۆز و بۆ سیستمەکانی بڵاوکردنەوەی گەرمای لێکخشاندن بەکاردێت. قەڵغانە گەرمییەکان زۆرترین جار لە پیشەسازییەکانی ئۆتۆمۆبیل و بۆشایی-ئاسمانیدا بەکاردێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thermalengineering.co.uk/our-products/insulation-systems/|سەردێڕ=Insulation Systems |وێبگە=Thermal Engineering}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Heatshields}} 5jq86nwnxljx73wj7k8hg5xeyvbdbda 1572163 1572135 2026-04-04T17:00:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]]، [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] و [[دەروازە:زانستی ماددە|زانستی ماددە]] 1572163 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە ئەندازیاریدا، '''قەڵغانی گەرمی''' پێکھاتەیەکە کە دیزاین کراوە بۆ پاراستنی تەنێک یان بەکارھێنەرێکی مرۆڤ لە سووتان یان زۆر گەرمبوون بەھۆی بڵاوکردنەوە، ڕەنگدانەوە، و/یان مژینی گەرماوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://cosmosmagazine.com/technology/how-do-heat-shields-on-spacecraft-work/|سەردێڕ=From the vault: How do heat shields on spacecraft work? |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cosmosmagazine.com |زمان=en-AU}}</ref> ئەم زاراوەیە زۆرترین جار سەبارەت بە بەڕێوەبردنی گەرمای ئەگزۆز و بۆ سیستمەکانی بڵاوکردنەوەی گەرمای لێکخشاندن بەکاردێت. قەڵغانە گەرمییەکان زۆرترین جار لە پیشەسازییەکانی ئۆتۆمۆبیل و بۆشایی-ئاسمانیدا بەکاردێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thermalengineering.co.uk/our-products/insulation-systems/|سەردێڕ=Insulation Systems |وێبگە=Thermal Engineering}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Heatshields}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانستی ماددە}} 3hdwd173l1xcr9y2rlltrz6pd8ca3z7 1572278 1572163 2026-04-04T20:06:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572278 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} لە ئەندازیاریدا، '''قەڵغانی گەرمی''' پێکھاتەیەکە کە دیزاین کراوە بۆ پاراستنی تەنێک یان بەکارھێنەرێکی مرۆڤ لە سووتان یان زۆر گەرمبوون بەھۆی بڵاوکردنەوە، ڕەنگدانەوە، و/یان مژینی گەرماوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://cosmosmagazine.com/technology/how-do-heat-shields-on-spacecraft-work/|سەردێڕ=From the vault: How do heat shields on spacecraft work? |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cosmosmagazine.com |زمان=en-AU}}</ref> ئەم زاراوەیە زۆرترین جار سەبارەت بە بەڕێوەبردنی گەرمای ئەگزۆز و بۆ سیستمەکانی بڵاوکردنەوەی گەرمای لێکخشاندن بەکاردێت. قەڵغانە گەرمییەکان زۆرترین جار لە پیشەسازییەکانی ئۆتۆمۆبیل و بۆشایی-ئاسمانیدا بەکاردێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thermalengineering.co.uk/our-products/insulation-systems/|سەردێڕ=Insulation Systems |وێبگە=Thermal Engineering}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Heatshields}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانستی ماددە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 76hw43pjl97pp22hb7npnxainduq8hn 0 294149 1572136 1572006 2026-04-04T16:06:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Delta Cryogenic Second Stage}} 1572136 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دێڵتا کریۆجینیک سێکند ستەیج''' ('''دی سی ئێس ئێس''') خێزانێکە لە [[موشەکی فرەقۆناغ|قۆناغەکانی]] مووشەکی سووتەمەنی کریۆجینیک کە لەسەر پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی دێڵتا ٣، دێڵتا ٤، و [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] بلۆک ١ بەکاردەھێنرێن. دی سی ئێس ئێس تەلارسازییەکی بێھاوتا بۆ دوو تانک بەکاردەھێنێت کە تێیدا تانکی لولەییی [[ھیدرۆجینی شل]] (ئێڵ ئەیچ ٢) بارەکانی ھەڵدانی بارستایی سوودبەخش ھەڵدەگرێت و بەشی سەرەوە پێکدەھێنێت. تانکێکی شێوە گۆیی پانکراوە کە بە [[ئۆکسجینی شل]] (ئێڵ ئۆ ئێکس) پڕکراوە و بزوێنەرەکە لە تانکی ئێڵ ئەیچ ٢ شۆڕکراونەتەوە و لە کاتی ھەڵدانی سەرەتاییدا لەلایەن نێوانە-قۆناغەکەوە داپۆشراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Delta Cryogenic Second Stage}} [[پۆل:ھاوپەیمانی ناردنی یەکگرتوویی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] omau4v6gncg3uszag2cupquxvsc82hw 1572285 1572136 2026-04-04T20:07:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1572285 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''دێڵتا کریۆجینیک سێکند ستەیج''' ('''دی سی ئێس ئێس''') خێزانێکە لە [[موشەکی فرەقۆناغ|قۆناغەکانی]] مووشەکی سووتەمەنی کریۆجینیک کە لەسەر پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی دێڵتا ٣، دێڵتا ٤، و [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] بلۆک ١ بەکاردەھێنرێن. دی سی ئێس ئێس تەلارسازییەکی بێھاوتا بۆ دوو تانک بەکاردەھێنێت کە تێیدا تانکی لولەییی [[ھیدرۆجینی شل]] (ئێڵ ئەیچ ٢) بارەکانی ھەڵدانی بارستایی سوودبەخش ھەڵدەگرێت و بەشی سەرەوە پێکدەھێنێت. تانکێکی شێوە گۆیی پانکراوە کە بە [[ئۆکسجینی شل]] (ئێڵ ئۆ ئێکس) پڕکراوە و بزوێنەرەکە لە تانکی ئێڵ ئەیچ ٢ شۆڕکراونەتەوە و لە کاتی ھەڵدانی سەرەتاییدا لەلایەن نێوانە-قۆناغەکەوە داپۆشراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Delta Cryogenic Second Stage}} [[پۆل:ھاوپەیمانی ناردنی یەکگرتوویی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bga1pn76h4t5homish5w1zwmk34zykw 0 294150 1572051 2026-04-04T13:03:21Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1305299344|National Space Development Agency of Japan]]» 1572051 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Kibo_completed_view1.jpg|چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ|''The Japanese Experiment Module, a.k.a. きぼう (Kibō), on the International Space Station''.]] The {{Nihongo|'''National Space Development Agency of Japan'''|宇宙開発事業団|Uchū Kaihatsu Jigyōdan}}, or '''NASDA''', was a Japanese national [[پێڕستی دەزگاکانی بۆشایی|space agency]] established on October 1, 1969 under the National Space Development Agency Law only for peaceful purposes. Based on the Space Development Program enacted by the Minister of Education, Culture, Sports, Science and Technology (MEXT), NASDA was responsible for developing satellites and launch vehicles as well as launching and tracking them. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The first launch vehicles of NASDA (N-I, N-II, and H-I) were partially based on licensed technology from the United States, particularly the Delta rocket family. The H-II was the first liquid fuel rocket to be fully developed in Japan. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fy9uxaos1x43wf5fn6b855n76nvre6c 1572052 1572051 2026-04-04T13:04:35Z Tessla 41338 شائەمراز 1572052 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Kibo_completed_view1.jpg|وێنۆک|200x200پیکسڵ|''مۆدیوولی تاقیکردنەوەی ژاپۆنی، ناسراو بە きぼう (کێبۆ)، لە وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی''.]] '''ئاژانسی نیشتمانیی پەرەپێدانی بۆشاییی ژاپۆن''' (بە [[ژاپۆنی]]: 宇宙開発事業団، Uchū Kaihatsu Jigyōdan)، یان '''ناسدا'''، [[پێڕستی دەزگاکانی بۆشایی|ئاژانسێکی بۆشاییی]] نیشتمانیی ژاپۆنی بوو کە لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٩ لەژێر یاسای ئاژانسی نیشتمانیی پەرەپێدانی بۆشایی تەنھا بۆ مەبەستی ئاشتییانە دامەزرا. لەسەر بنەمای بەرنامەی پەرەپێدانی بۆشایی کە لەلایەن وەزیری پەروەردە، کولتوور، وەرزش، زانست و تەکنەلۆژیا (ئێم ئی ئێکس تی) دەرچووە، ناسدا بەرپرس بوو لە پەرەپێدانی مانگە دەستکردەکان و پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان و ھەروەھا ھەڵدان و شوێنکەوتنیان. یەکەم پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی ناسدا (ئێن-١، ئێن-٢، و ئەیچ-١) تا ڕادەیەک لەسەر بنەمای تەکنەلۆژیای مۆڵەتپێدراوی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوون، بەتایبەتی خێزانی مووشەکی دێڵتا. ئەیچ-٢ یەکەم مووشەکی سووتەمەنی شل بوو کە بە تەواوی لە ژاپۆن پەرەی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0icqz9h5zw54ty9akphimno0vlmabv6 1572121 1572052 2026-04-04T16:03:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|National Space Development Agency of Japan}} 1572121 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Kibo_completed_view1.jpg|وێنۆک|200x200پیکسڵ|''مۆدیوولی تاقیکردنەوەی ژاپۆنی، ناسراو بە きぼう (کێبۆ)، لە وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی''.]] '''ئاژانسی نیشتمانیی پەرەپێدانی بۆشاییی ژاپۆن''' (بە [[ژاپۆنی]]: 宇宙開発事業団، Uchū Kaihatsu Jigyōdan)، یان '''ناسدا'''، [[پێڕستی دەزگاکانی بۆشایی|ئاژانسێکی بۆشاییی]] نیشتمانیی ژاپۆنی بوو کە لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٩ لەژێر یاسای ئاژانسی نیشتمانیی پەرەپێدانی بۆشایی تەنھا بۆ مەبەستی ئاشتییانە دامەزرا. لەسەر بنەمای بەرنامەی پەرەپێدانی بۆشایی کە لەلایەن وەزیری پەروەردە، کولتوور، وەرزش، زانست و تەکنەلۆژیا (ئێم ئی ئێکس تی) دەرچووە، ناسدا بەرپرس بوو لە پەرەپێدانی مانگە دەستکردەکان و پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان و ھەروەھا ھەڵدان و شوێنکەوتنیان. یەکەم پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی ناسدا (ئێن-١، ئێن-٢، و ئەیچ-١) تا ڕادەیەک لەسەر بنەمای تەکنەلۆژیای مۆڵەتپێدراوی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوون، بەتایبەتی خێزانی مووشەکی دێڵتا. ئەیچ-٢ یەکەم مووشەکی سووتەمەنی شل بوو کە بە تەواوی لە ژاپۆن پەرەی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|National Space Development Agency of Japan}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] edl232vngbbm71wxjkjk2j4fmbsdyru 1572173 1572121 2026-04-04T17:02:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژاپۆن|ژاپۆن]] و [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] 1572173 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Kibo_completed_view1.jpg|وێنۆک|200x200پیکسڵ|''مۆدیوولی تاقیکردنەوەی ژاپۆنی، ناسراو بە きぼう (کێبۆ)، لە وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی''.]] '''ئاژانسی نیشتمانیی پەرەپێدانی بۆشاییی ژاپۆن''' (بە [[ژاپۆنی]]: 宇宙開発事業団، Uchū Kaihatsu Jigyōdan)، یان '''ناسدا'''، [[پێڕستی دەزگاکانی بۆشایی|ئاژانسێکی بۆشاییی]] نیشتمانیی ژاپۆنی بوو کە لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٩ لەژێر یاسای ئاژانسی نیشتمانیی پەرەپێدانی بۆشایی تەنھا بۆ مەبەستی ئاشتییانە دامەزرا. لەسەر بنەمای بەرنامەی پەرەپێدانی بۆشایی کە لەلایەن وەزیری پەروەردە، کولتوور، وەرزش، زانست و تەکنەلۆژیا (ئێم ئی ئێکس تی) دەرچووە، ناسدا بەرپرس بوو لە پەرەپێدانی مانگە دەستکردەکان و پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان و ھەروەھا ھەڵدان و شوێنکەوتنیان. یەکەم پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی ناسدا (ئێن-١، ئێن-٢، و ئەیچ-١) تا ڕادەیەک لەسەر بنەمای تەکنەلۆژیای مۆڵەتپێدراوی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوون، بەتایبەتی خێزانی مووشەکی دێڵتا. ئەیچ-٢ یەکەم مووشەکی سووتەمەنی شل بوو کە بە تەواوی لە ژاپۆن پەرەی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|National Space Development Agency of Japan}} {{شریتی دەروازە|ژاپۆن|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mr3tnu7e62u3jhbxz5mm0163fa8zb53 1572270 1572173 2026-04-04T20:05:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572270 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Kibo_completed_view1.jpg|وێنۆک|200x200پیکسڵ|''مۆدیوولی تاقیکردنەوەی ژاپۆنی، ناسراو بە きぼう (کێبۆ)، لە وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی''.]] '''ئاژانسی نیشتمانیی پەرەپێدانی بۆشاییی ژاپۆن''' (بە [[ژاپۆنی]]: 宇宙開発事業団، Uchū Kaihatsu Jigyōdan)، یان '''ناسدا'''، [[پێڕستی دەزگاکانی بۆشایی|ئاژانسێکی بۆشاییی]] نیشتمانیی ژاپۆنی بوو کە لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٩ لەژێر یاسای ئاژانسی نیشتمانیی پەرەپێدانی بۆشایی تەنھا بۆ مەبەستی ئاشتییانە دامەزرا. لەسەر بنەمای بەرنامەی پەرەپێدانی بۆشایی کە لەلایەن وەزیری پەروەردە، کولتوور، وەرزش، زانست و تەکنەلۆژیا (ئێم ئی ئێکس تی) دەرچووە، ناسدا بەرپرس بوو لە پەرەپێدانی مانگە دەستکردەکان و پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان و ھەروەھا ھەڵدان و شوێنکەوتنیان. یەکەم پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی ناسدا (ئێن-١، ئێن-٢، و ئەیچ-١) تا ڕادەیەک لەسەر بنەمای تەکنەلۆژیای مۆڵەتپێدراوی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوون، بەتایبەتی خێزانی مووشەکی دێڵتا. ئەیچ-٢ یەکەم مووشەکی سووتەمەنی شل بوو کە بە تەواوی لە ژاپۆن پەرەی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|National Space Development Agency of Japan}} {{شریتی دەروازە|ژاپۆن|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} krzs90lt8vco5ziperlbaf1soi9lhxf 0 294151 1572053 2026-04-04T13:06:37Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344958472|Delta III]]» 1572053 wikitext text/x-wiki '''Delta III''' was an [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|expendable launch vehicle]] made by [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|McDonnell Douglas]] (later acquired by [[بۆینگ|Boeing]]). Development was canceled before the vehicle became operational. The vehicle is the third generation of the Delta rocket family, developed from the highly successful Delta II to help meet the launch demand of larger satellites. While the Delta III never had a successful launch, some of the technologies developed were used in its successor, the Delta IV. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ljal9bfozx23sawoegvl85jot1en0bn 1572054 1572053 2026-04-04T13:07:13Z Tessla 41338 شائەمراز 1572054 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دێڵتا ٣''' [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی خەرجکراو]] بوو کە لەلایەن [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|ماکدۆنڵ دۆگلاس]] (دواتر لەلایەن [[بۆینگ]] کڕدرا) دروست کرابوو. پەرەپێدانی پێش ئەوەی پێڕاگوێزەکە بچێتە بواری کارکردنەوە ھەڵوەشێنرایەوە. پێڕاگوێزەکە نەوەی سێیەمی خێزانی مووشەکی دێڵتایە، کە لە دێڵتا ٢ی زۆر سەرکەوتووەوە پەرەی پێدراوە بۆ یارمەتیدان لە دابینکردنی داواکاریی ھەڵدانی مانگە دەستکردە گەورەکان. لەکاتێکدا دێڵتا ٣ ھەرگیز ھەڵدانێکی سەرکەوتووی نەبوو، ھەندێک لە تەکنەلۆژیا پەرەپێدراوەکان لە جێگرەوەکەیدا، دێڵتا ٤، بەکارھێنران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q2o85m45x5gnfkrg7t3xoytja1muu39 1572120 1572054 2026-04-04T16:03:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Delta III}} 1572120 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دێڵتا ٣''' [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی خەرجکراو]] بوو کە لەلایەن [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|ماکدۆنڵ دۆگلاس]] (دواتر لەلایەن [[بۆینگ]] کڕدرا) دروست کرابوو. پەرەپێدانی پێش ئەوەی پێڕاگوێزەکە بچێتە بواری کارکردنەوە ھەڵوەشێنرایەوە. پێڕاگوێزەکە نەوەی سێیەمی خێزانی مووشەکی دێڵتایە، کە لە دێڵتا ٢ی زۆر سەرکەوتووەوە پەرەی پێدراوە بۆ یارمەتیدان لە دابینکردنی داواکاریی ھەڵدانی مانگە دەستکردە گەورەکان. لەکاتێکدا دێڵتا ٣ ھەرگیز ھەڵدانێکی سەرکەوتووی نەبوو، ھەندێک لە تەکنەلۆژیا پەرەپێدراوەکان لە جێگرەوەکەیدا، دێڵتا ٤، بەکارھێنران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Delta III}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cvzy2611ar3wt1q2gx22biipot1spdu 1572290 1572120 2026-04-04T20:08:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572290 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''دێڵتا ٣''' [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی خەرجکراو]] بوو کە لەلایەن [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|ماکدۆنڵ دۆگلاس]] (دواتر لەلایەن [[بۆینگ]] کڕدرا) دروست کرابوو. پەرەپێدانی پێش ئەوەی پێڕاگوێزەکە بچێتە بواری کارکردنەوە ھەڵوەشێنرایەوە. پێڕاگوێزەکە نەوەی سێیەمی خێزانی مووشەکی دێڵتایە، کە لە دێڵتا ٢ی زۆر سەرکەوتووەوە پەرەی پێدراوە بۆ یارمەتیدان لە دابینکردنی داواکاریی ھەڵدانی مانگە دەستکردە گەورەکان. لەکاتێکدا دێڵتا ٣ ھەرگیز ھەڵدانێکی سەرکەوتووی نەبوو، ھەندێک لە تەکنەلۆژیا پەرەپێدراوەکان لە جێگرەوەکەیدا، دێڵتا ٤، بەکارھێنران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Delta III}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} qnv3j5c8baec6r257vj1zl7emvlq0yn 0 294153 1572067 2026-04-04T13:52:00Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)]]ی گواستەوە بۆ [[ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش (عێراق)]]: ناوی شیاوتر 1572067 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش (عێراق)]] 2d0hplc7stn2j1phxjcaq1odfarcgl9 0 294156 1572086 2026-04-04T15:41:20Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1330080808|Delta (rocket family)]]» 1572086 wikitext text/x-wiki The '''Delta rocket family''' was a versatile range of American [[مووشەک (فڕینی ئاسمانی)|rocket]]-powered [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|expendable launch systems]] that provided space launch capability in the United States from 1960 to 2024. Japan also launched license-built derivatives (N-I, N-II, and H-I) from 1975 to 1992. More than 300 Delta rockets were launched with a 95% success rate. The series was phased out in favor of the Vulcan Centaur, with the Delta IV Heavy rocket's last launch occurring on April 9, 2024.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=9 February 2024 |ناونیشان=https://nextspaceflight.com/launches/details/142 |ڕێکەوتی سەردان=10 February 2024 |وێبگە=Next Spaceflight}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ڕۆکێتەکان]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jbqcg3er5q4fmrhzbldapkmyrtbyohe 1572087 1572086 2026-04-04T15:41:58Z Tessla 41338 شائەمراز 1572087 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خێزانی مووشەکی دێڵتا''' مەودایەکی ھەمەجۆری [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمەکانی ھەڵدانی خەرجکراوی]] بەھێزکراو بە [[مووشەک (فڕینی ئاسمانی)|مووشەکی]] ئەمریکی بوو کە توانای ھەڵدانی بۆشایی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٦٠ تا ٢٠٢٤ دابین کرد. ژاپۆنیش لە ساڵی ١٩٧٥ تا ١٩٩٢ وەرگیراوەکانی دروستکراوی ژێر مۆڵەتی (ئێن-١، ئێن-٢، و ئەیچ-١)ی ھەڵدا. زیاتر لە ٣٠٠ مووشەکی دێڵتا بە ڕێژەی سەرکەوتنی ٩٥٪ ھەڵدران. زنجیرەکە لە بەرژەوەندی ڤولکان سێنتۆر لە قۆناغی کۆتایی لابرا، کە دوایین ھەڵدانی مووشەکی دێڵتا ٤ ھێڤی لە ٩ی نیسانی ٢٠٢٤ ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=9 February 2024 |ناونیشان=https://nextspaceflight.com/launches/details/142 |ڕێکەوتی سەردان=10 February 2024 |وێبگە=Next Spaceflight}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕۆکێتەکان]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7ev02n2inbhtde2hqad14us4m9xo2n4 1572117 1572087 2026-04-04T16:02:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Delta (rocket)}} 1572117 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خێزانی مووشەکی دێڵتا''' مەودایەکی ھەمەجۆری [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمەکانی ھەڵدانی خەرجکراوی]] بەھێزکراو بە [[مووشەک (فڕینی ئاسمانی)|مووشەکی]] ئەمریکی بوو کە توانای ھەڵدانی بۆشایی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٦٠ تا ٢٠٢٤ دابین کرد. ژاپۆنیش لە ساڵی ١٩٧٥ تا ١٩٩٢ وەرگیراوەکانی دروستکراوی ژێر مۆڵەتی (ئێن-١، ئێن-٢، و ئەیچ-١)ی ھەڵدا. زیاتر لە ٣٠٠ مووشەکی دێڵتا بە ڕێژەی سەرکەوتنی ٩٥٪ ھەڵدران. زنجیرەکە لە بەرژەوەندی ڤولکان سێنتۆر لە قۆناغی کۆتایی لابرا، کە دوایین ھەڵدانی مووشەکی دێڵتا ٤ ھێڤی لە ٩ی نیسانی ٢٠٢٤ ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=9 February 2024 |ناونیشان=https://nextspaceflight.com/launches/details/142 |ڕێکەوتی سەردان=10 February 2024 |وێبگە=Next Spaceflight}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Delta (rocket)}} [[پۆل:ڕۆکێتەکان]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] f2ws1hmczxzr1wv75kq0vca4nk2076x 1572291 1572117 2026-04-04T20:08:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1572291 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''خێزانی مووشەکی دێڵتا''' مەودایەکی ھەمەجۆری [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمەکانی ھەڵدانی خەرجکراوی]] بەھێزکراو بە [[مووشەک (فڕینی ئاسمانی)|مووشەکی]] ئەمریکی بوو کە توانای ھەڵدانی بۆشایی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٦٠ تا ٢٠٢٤ دابین کرد. ژاپۆنیش لە ساڵی ١٩٧٥ تا ١٩٩٢ وەرگیراوەکانی دروستکراوی ژێر مۆڵەتی (ئێن-١، ئێن-٢، و ئەیچ-١)ی ھەڵدا. زیاتر لە ٣٠٠ مووشەکی دێڵتا بە ڕێژەی سەرکەوتنی ٩٥٪ ھەڵدران. زنجیرەکە لە بەرژەوەندی ڤولکان سێنتۆر لە قۆناغی کۆتایی لابرا، کە دوایین ھەڵدانی مووشەکی دێڵتا ٤ ھێڤی لە ٩ی نیسانی ٢٠٢٤ ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=9 February 2024 |ناونیشان=https://nextspaceflight.com/launches/details/142 |ڕێکەوتی سەردان=10 February 2024 |وێبگە=Next Spaceflight}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Delta (rocket)}} [[پۆل:ڕۆکێتەکان]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gwg6z0an6k87a7dyn2ee2q6h6a8gfsc 0 294157 1572089 2026-04-04T15:45:23Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346752740|Vulcan Centaur]]» 1572089 wikitext text/x-wiki '''Vulcan Centaur''' is a heavy-lift launch vehicle{{تێبینی|Vulcan Centaur meets the heavy-lift capability of 20,000 kg to [[low Earth orbit]] when launching with certain booster configurations.}} developed and operated by [[یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس|United Launch Alliance]] (ULA). It is a two-stage-to-orbit launch vehicle consisting of the Vulcan first stage and the Centaur V second stage. Replacing ULA's [[ئەتڵەس ٥|Atlas V]] and Delta IV rockets, the Vulcan Centaur is principally designed to meet the needs of the National Security Space Launch (NSSL) program, which supports U.S. intelligence agencies and the [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|Defense Department]], but ULA believes it will also be able to price missions low enough to attract commercial launches. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 68npoworbw0asexwiuy46nr8czu69kr 1572090 1572089 2026-04-04T15:46:03Z Tessla 41338 شائەمراز 1572090 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڤولکان سێنتۆر''' پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی بارھەڵگری قورسە کە لەلایەن [[یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس]] (یوو ئێڵ ئەی) پەرەی پێدراوە و بەڕێوە دەبرێت. پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی دوو قۆناغییە بۆ خولگە کە پێکھاتووە لە قۆناغی یەکەمی ڤولکان و قۆناغی دووەمی سێنتۆر ڤی. وەک جێگرەوەیەک بۆ مووشەکەکانی [[ئەتڵەس ٥]] و دێڵتا ٤ی یوو ئێڵ ئەی، ڤولکان سێنتۆر لە بنەڕەتدا بۆ جێبەجێکردنی پێویستییەکانی بەرنامەی ھەڵدانی بۆشاییی ئاسایشی نیشتمانی (ئێن ئێس ئێس ئێڵ) دیزاین کراوە، کە پاڵپشتی ئاژانسە ھەواڵگرییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگری]] دەکات، بەڵام یوو ئێڵ ئەی پێیوایە دەتوانێت نرخی ئەرکەکان ئەوەندە نزم بکاتەوە کە سەرنجی ھەڵدانە بازرگانییەکان ڕابکێشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 3atztin1ai7s9v66bbek4hp6w8w3a8b 1572116 1572090 2026-04-04T16:01:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Vulcan (rocket)}} 1572116 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڤولکان سێنتۆر''' پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی بارھەڵگری قورسە کە لەلایەن [[یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس]] (یوو ئێڵ ئەی) پەرەی پێدراوە و بەڕێوە دەبرێت. پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی دوو قۆناغییە بۆ خولگە کە پێکھاتووە لە قۆناغی یەکەمی ڤولکان و قۆناغی دووەمی سێنتۆر ڤی. وەک جێگرەوەیەک بۆ مووشەکەکانی [[ئەتڵەس ٥]] و دێڵتا ٤ی یوو ئێڵ ئەی، ڤولکان سێنتۆر لە بنەڕەتدا بۆ جێبەجێکردنی پێویستییەکانی بەرنامەی ھەڵدانی بۆشاییی ئاسایشی نیشتمانی (ئێن ئێس ئێس ئێڵ) دیزاین کراوە، کە پاڵپشتی ئاژانسە ھەواڵگرییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگری]] دەکات، بەڵام یوو ئێڵ ئەی پێیوایە دەتوانێت نرخی ئەرکەکان ئەوەندە نزم بکاتەوە کە سەرنجی ھەڵدانە بازرگانییەکان ڕابکێشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Vulcan (rocket)}} rf8nwi8yg6kzauqr4jciwbrwhpluqyo 1572177 1572116 2026-04-04T17:02:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] 1572177 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڤولکان سێنتۆر''' پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی بارھەڵگری قورسە کە لەلایەن [[یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس]] (یوو ئێڵ ئەی) پەرەی پێدراوە و بەڕێوە دەبرێت. پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی دوو قۆناغییە بۆ خولگە کە پێکھاتووە لە قۆناغی یەکەمی ڤولکان و قۆناغی دووەمی سێنتۆر ڤی. وەک جێگرەوەیەک بۆ مووشەکەکانی [[ئەتڵەس ٥]] و دێڵتا ٤ی یوو ئێڵ ئەی، ڤولکان سێنتۆر لە بنەڕەتدا بۆ جێبەجێکردنی پێویستییەکانی بەرنامەی ھەڵدانی بۆشاییی ئاسایشی نیشتمانی (ئێن ئێس ئێس ئێڵ) دیزاین کراوە، کە پاڵپشتی ئاژانسە ھەواڵگرییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگری]] دەکات، بەڵام یوو ئێڵ ئەی پێیوایە دەتوانێت نرخی ئەرکەکان ئەوەندە نزم بکاتەوە کە سەرنجی ھەڵدانە بازرگانییەکان ڕابکێشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Vulcan (rocket)}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} edr6og6oqkbutj6qxe1kn4y9ldu845b 1572267 1572177 2026-04-04T20:04:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572267 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ڤولکان سێنتۆر''' پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی بارھەڵگری قورسە کە لەلایەن [[یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس]] (یوو ئێڵ ئەی) پەرەی پێدراوە و بەڕێوە دەبرێت. پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی دوو قۆناغییە بۆ خولگە کە پێکھاتووە لە قۆناغی یەکەمی ڤولکان و قۆناغی دووەمی سێنتۆر ڤی. وەک جێگرەوەیەک بۆ مووشەکەکانی [[ئەتڵەس ٥]] و دێڵتا ٤ی یوو ئێڵ ئەی، ڤولکان سێنتۆر لە بنەڕەتدا بۆ جێبەجێکردنی پێویستییەکانی بەرنامەی ھەڵدانی بۆشاییی ئاسایشی نیشتمانی (ئێن ئێس ئێس ئێڵ) دیزاین کراوە، کە پاڵپشتی ئاژانسە ھەواڵگرییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگری]] دەکات، بەڵام یوو ئێڵ ئەی پێیوایە دەتوانێت نرخی ئەرکەکان ئەوەندە نزم بکاتەوە کە سەرنجی ھەڵدانە بازرگانییەکان ڕابکێشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Vulcan (rocket)}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 4i9b5ozwsfvrb96lmplkmnk5cn6d9q5 0 294158 1572091 2026-04-04T15:47:21Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347004102|Delta IV]]» 1572091 wikitext text/x-wiki '''Delta IV''' was a group of five [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|expendable launch systems]] in the Delta rocket family. It flew 45 missions from 2002 to 2024. Originally designed by [[بۆینگ|Boeing]]'s Defense, Space and Security division for the Evolved Expendable Launch Vehicle (EELV) program, the Delta IV became a [[یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس|United Launch Alliance]] (ULA) product in 2006. The Delta IV was primarily a launch vehicle for military payloads for the [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|United States Air Force]] (USAF), but was also used to launch a number of United States government non-military payloads and a single commercial satellite. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 431n8etmx8woq1n72qe7ex5k0fzjl7i 1572093 1572091 2026-04-04T15:48:08Z Tessla 41338 شائەمراز 1572093 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دێڵتا ٤''' گرووپێک بوو لە پێنج [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمی ھەڵدانی خەرجکراو]] لە خێزانی مووشەکی دێڵتا. ٤٥ ئەرکی لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠٢٤ ئەنجامدا. لە بنەڕەتدا لەلایەن بەشی بەرگری، بۆشایی و ئاسایشی [[بۆینگ]] بۆ بەرنامەی پێڕاگوێزی ھەڵدانی خەرجکراوی پەرەسەندوو (ئی ئی ئێڵ ڤی) دیزاین کرابوو، دێڵتا ٤ لە ساڵی ٢٠٠٦ بوو بە بەرھەمێکی [[یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس]] (یوو ئێڵ ئەی). دێڵتا ٤ لە بنەڕەتدا پێڕاگوێزێکی ھەڵدان بوو بۆ بارستایی سوودبەخشی سەربازی بۆ [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (یوو ئێس ئەی ئێف)، بەڵام بۆ ھەڵدانی ژمارەیەک بارستایی سوودبەخشی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی نەسەربازی و یەک مانگی دەستکردی بازرگانیش بەکارھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 903ar7bl1ta8dybwqvitv0bk7jfd0li 1572115 1572093 2026-04-04T16:01:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Delta IV}} 1572115 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دێڵتا ٤''' گرووپێک بوو لە پێنج [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمی ھەڵدانی خەرجکراو]] لە خێزانی مووشەکی دێڵتا. ٤٥ ئەرکی لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠٢٤ ئەنجامدا. لە بنەڕەتدا لەلایەن بەشی بەرگری، بۆشایی و ئاسایشی [[بۆینگ]] بۆ بەرنامەی پێڕاگوێزی ھەڵدانی خەرجکراوی پەرەسەندوو (ئی ئی ئێڵ ڤی) دیزاین کرابوو، دێڵتا ٤ لە ساڵی ٢٠٠٦ بوو بە بەرھەمێکی [[یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس]] (یوو ئێڵ ئەی). دێڵتا ٤ لە بنەڕەتدا پێڕاگوێزێکی ھەڵدان بوو بۆ بارستایی سوودبەخشی سەربازی بۆ [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (یوو ئێس ئەی ئێف)، بەڵام بۆ ھەڵدانی ژمارەیەک بارستایی سوودبەخشی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی نەسەربازی و یەک مانگی دەستکردی بازرگانیش بەکارھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Delta IV}} ctsi6f9q8fnra118on1kx547ra11x59 1572178 1572115 2026-04-04T17:03:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] 1572178 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دێڵتا ٤''' گرووپێک بوو لە پێنج [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمی ھەڵدانی خەرجکراو]] لە خێزانی مووشەکی دێڵتا. ٤٥ ئەرکی لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠٢٤ ئەنجامدا. لە بنەڕەتدا لەلایەن بەشی بەرگری، بۆشایی و ئاسایشی [[بۆینگ]] بۆ بەرنامەی پێڕاگوێزی ھەڵدانی خەرجکراوی پەرەسەندوو (ئی ئی ئێڵ ڤی) دیزاین کرابوو، دێڵتا ٤ لە ساڵی ٢٠٠٦ بوو بە بەرھەمێکی [[یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس]] (یوو ئێڵ ئەی). دێڵتا ٤ لە بنەڕەتدا پێڕاگوێزێکی ھەڵدان بوو بۆ بارستایی سوودبەخشی سەربازی بۆ [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (یوو ئێس ئەی ئێف)، بەڵام بۆ ھەڵدانی ژمارەیەک بارستایی سوودبەخشی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی نەسەربازی و یەک مانگی دەستکردی بازرگانیش بەکارھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Delta IV}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} jhag4vrfx38akd89hb0scorukoiuzod 1572266 1572178 2026-04-04T20:04:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572266 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''دێڵتا ٤''' گرووپێک بوو لە پێنج [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمی ھەڵدانی خەرجکراو]] لە خێزانی مووشەکی دێڵتا. ٤٥ ئەرکی لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠٢٤ ئەنجامدا. لە بنەڕەتدا لەلایەن بەشی بەرگری، بۆشایی و ئاسایشی [[بۆینگ]] بۆ بەرنامەی پێڕاگوێزی ھەڵدانی خەرجکراوی پەرەسەندوو (ئی ئی ئێڵ ڤی) دیزاین کرابوو، دێڵتا ٤ لە ساڵی ٢٠٠٦ بوو بە بەرھەمێکی [[یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس]] (یوو ئێڵ ئەی). دێڵتا ٤ لە بنەڕەتدا پێڕاگوێزێکی ھەڵدان بوو بۆ بارستایی سوودبەخشی سەربازی بۆ [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (یوو ئێس ئەی ئێف)، بەڵام بۆ ھەڵدانی ژمارەیەک بارستایی سوودبەخشی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی نەسەربازی و یەک مانگی دەستکردی بازرگانیش بەکارھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Delta IV}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} bd6b7u0cuwdbjzpsja3idr64x414sqj 0 294159 1572094 2026-04-04T15:49:18Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336864262|Boeing Defense, Space & Security]]» 1572094 wikitext text/x-wiki '''Boeing Defense, Space & Security''' ('''BDS''') is a division of [[بۆینگ|the Boeing Company]] based in Arlington, Virginia, near [[واشینگتن دی سی|Washington, D.C.]] The division builds military [[فڕۆکەی سەربازی|airplanes]], rotorcraft, and [[مووشەک|missiles]], as well as space systems for both commercial and military customers, including [[مانگی دەستکرد|satellites]], [[مەکۆی بۆشایی|spacecraft]], and [[مووشەک (فڕینی ئاسمانی)|rockets]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە It was formerly known as '''Boeing Integrated Defense Systems''' ('''IDS'''), which was formed in 2002 by combining the former "Military Aircraft and Missile Systems" and "Space and Communications" divisions.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=February 28, 2008 |ناونیشان=http://web.archive.org/web/20080228194052/http://www.boeing.com/ids/news/2002/q3/nr_020710a.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130927121218/http://web.archive.org/web/20080228194052/http://www.boeing.com/ids/news/2002/q3/nr_020710a.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-27 |وێبگە=archive.ph}}</ref> The group that brought together major names in aerospace; '''Boeing Military Airplane Company'''; Hughes Satellite Systems; Hughes Helicopters (the civilian helicopter line was divested as MD Helicopters); Piasecki Helicopter (subsequently known as Boeing Vertol and Boeing Helicopters); the [[فرۆکەکانی ماکدۆنل|McDonnell]] division of [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|McDonnell Douglas]]; and the former North American Aviation division of Rockwell International. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرگری ئەمریکا]] [[پۆل:بۆینگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mqj0ee8ademkr9pqd65wm89ivwk9k8o 1572095 1572094 2026-04-04T15:50:12Z Tessla 41338 شائەمراز 1572095 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بۆینگ بۆ بەرگری، بۆشایی و ئاسایش''' ('''بی دی ئێس''') بەشێکە لە [[بۆینگ|کۆمپانیای بۆینگ]] کە بنکەکەی لە ئارلینگتۆن، ڤێرجینیایە، لە نزیک [[واشینگتن دی سی]]. ئەم بەشە [[فڕۆکەی سەربازی|فڕۆکە]] سەربازییەکان، باڵنەدی خولاوە، و [[مووشەک]] دروست دەکات، ھەروەھا سیستمەکانی بۆشایی بۆ کڕیارانی بازرگانی و سەربازی، لەوانە [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]]، [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆ ئاسمانییەکان]]، و [[مووشەک (فڕینی ئاسمانی)|مووشەکەکان]]. پێشتر بە سیستمە یەکگرتووەکانی بەرگریی بۆینگ ('''ئای دی ئێس''') ناسرابوو، کە لە ساڵی ٢٠٠٢ بە تێکەڵکردنی بەشەکانی پێشووی «فڕۆکەی سەربازی و سیستمەکانی مووشەک» و «بۆشایی و پەیوەندییەکان» پێکھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=February 28, 2008 |ناونیشان=http://web.archive.org/web/20080228194052/http://www.boeing.com/ids/news/2002/q3/nr_020710a.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130927121218/http://web.archive.org/web/20080228194052/http://www.boeing.com/ids/news/2002/q3/nr_020710a.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-27 |وێبگە=archive.ph}}</ref> ئەو گرووپەی کە ناوە سەرەکییەکانی بواری فڕۆکەوانی و بۆشایی کۆکردەوە؛ کۆمپانیای فڕۆکەی سەربازیی بۆینگ؛ سیستمەکانی مانگی دەستکردی ھیوز؛ ھێلیکۆپتەرەکانی ھیوز (ھێڵی ھێلیکۆپتەری مەدەنی وەک ئێم دی ھێلیکۆپتەرز جیاکرایەوە)؛ ھێلیکۆپتەری پیاسێکی (دواتر بە بۆینگ ڤێرتۆڵ و بۆینگ ھێلیکۆپتەرز ناسرا)؛ بەشی [[فرۆکەکانی ماکدۆنل|ماکدۆنڵ]] لە [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|ماکدۆنڵ دۆگلاس]]؛ و بەشی پێشووی فڕۆکەوانیی ئەمریکای باکووری ڕۆکوێڵ ئینتەرناشناڵ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرگری ئەمریکا]] [[پۆل:بۆینگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] m0brdqjt5l9e51j3zok3n13ndkatnbu 1572113 1572095 2026-04-04T16:01:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Boeing Defense, Space & Security}} 1572113 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بۆینگ بۆ بەرگری، بۆشایی و ئاسایش''' ('''بی دی ئێس''') بەشێکە لە [[بۆینگ|کۆمپانیای بۆینگ]] کە بنکەکەی لە ئارلینگتۆن، ڤێرجینیایە، لە نزیک [[واشینگتن دی سی]]. ئەم بەشە [[فڕۆکەی سەربازی|فڕۆکە]] سەربازییەکان، باڵنەدی خولاوە، و [[مووشەک]] دروست دەکات، ھەروەھا سیستمەکانی بۆشایی بۆ کڕیارانی بازرگانی و سەربازی، لەوانە [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]]، [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆ ئاسمانییەکان]]، و [[مووشەک (فڕینی ئاسمانی)|مووشەکەکان]]. پێشتر بە سیستمە یەکگرتووەکانی بەرگریی بۆینگ ('''ئای دی ئێس''') ناسرابوو، کە لە ساڵی ٢٠٠٢ بە تێکەڵکردنی بەشەکانی پێشووی «فڕۆکەی سەربازی و سیستمەکانی مووشەک» و «بۆشایی و پەیوەندییەکان» پێکھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=February 28, 2008 |ناونیشان=http://web.archive.org/web/20080228194052/http://www.boeing.com/ids/news/2002/q3/nr_020710a.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130927121218/http://web.archive.org/web/20080228194052/http://www.boeing.com/ids/news/2002/q3/nr_020710a.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-27 |وێبگە=archive.ph}}</ref> ئەو گرووپەی کە ناوە سەرەکییەکانی بواری فڕۆکەوانی و بۆشایی کۆکردەوە؛ کۆمپانیای فڕۆکەی سەربازیی بۆینگ؛ سیستمەکانی مانگی دەستکردی ھیوز؛ ھێلیکۆپتەرەکانی ھیوز (ھێڵی ھێلیکۆپتەری مەدەنی وەک ئێم دی ھێلیکۆپتەرز جیاکرایەوە)؛ ھێلیکۆپتەری پیاسێکی (دواتر بە بۆینگ ڤێرتۆڵ و بۆینگ ھێلیکۆپتەرز ناسرا)؛ بەشی [[فرۆکەکانی ماکدۆنل|ماکدۆنڵ]] لە [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|ماکدۆنڵ دۆگلاس]]؛ و بەشی پێشووی فڕۆکەوانیی ئەمریکای باکووری ڕۆکوێڵ ئینتەرناشناڵ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Boeing Defense, Space & Security}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرگری ئەمریکا]] [[پۆل:بۆینگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] apb5xr4eq8zi0h7rzlr1mnhh4s4o3g9 1572180 1572113 2026-04-04T17:03:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]]، [[دەروازە:کۆمپانیا|کۆمپانیا]] و [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1572180 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بۆینگ بۆ بەرگری، بۆشایی و ئاسایش''' ('''بی دی ئێس''') بەشێکە لە [[بۆینگ|کۆمپانیای بۆینگ]] کە بنکەکەی لە ئارلینگتۆن، ڤێرجینیایە، لە نزیک [[واشینگتن دی سی]]. ئەم بەشە [[فڕۆکەی سەربازی|فڕۆکە]] سەربازییەکان، باڵنەدی خولاوە، و [[مووشەک]] دروست دەکات، ھەروەھا سیستمەکانی بۆشایی بۆ کڕیارانی بازرگانی و سەربازی، لەوانە [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]]، [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆ ئاسمانییەکان]]، و [[مووشەک (فڕینی ئاسمانی)|مووشەکەکان]]. پێشتر بە سیستمە یەکگرتووەکانی بەرگریی بۆینگ ('''ئای دی ئێس''') ناسرابوو، کە لە ساڵی ٢٠٠٢ بە تێکەڵکردنی بەشەکانی پێشووی «فڕۆکەی سەربازی و سیستمەکانی مووشەک» و «بۆشایی و پەیوەندییەکان» پێکھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=February 28, 2008 |ناونیشان=http://web.archive.org/web/20080228194052/http://www.boeing.com/ids/news/2002/q3/nr_020710a.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130927121218/http://web.archive.org/web/20080228194052/http://www.boeing.com/ids/news/2002/q3/nr_020710a.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-27 |وێبگە=archive.ph}}</ref> ئەو گرووپەی کە ناوە سەرەکییەکانی بواری فڕۆکەوانی و بۆشایی کۆکردەوە؛ کۆمپانیای فڕۆکەی سەربازیی بۆینگ؛ سیستمەکانی مانگی دەستکردی ھیوز؛ ھێلیکۆپتەرەکانی ھیوز (ھێڵی ھێلیکۆپتەری مەدەنی وەک ئێم دی ھێلیکۆپتەرز جیاکرایەوە)؛ ھێلیکۆپتەری پیاسێکی (دواتر بە بۆینگ ڤێرتۆڵ و بۆینگ ھێلیکۆپتەرز ناسرا)؛ بەشی [[فرۆکەکانی ماکدۆنل|ماکدۆنڵ]] لە [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|ماکدۆنڵ دۆگلاس]]؛ و بەشی پێشووی فڕۆکەوانیی ئەمریکای باکووری ڕۆکوێڵ ئینتەرناشناڵ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Boeing Defense, Space & Security}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|کۆمپانیا|فڕین}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرگری ئەمریکا]] [[پۆل:بۆینگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 079bv6fsng3464yytnti4tmit2lqcfj 1572264 1572180 2026-04-04T20:04:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1572264 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''بۆینگ بۆ بەرگری، بۆشایی و ئاسایش''' ('''بی دی ئێس''') بەشێکە لە [[بۆینگ|کۆمپانیای بۆینگ]] کە بنکەکەی لە ئارلینگتۆن، ڤێرجینیایە، لە نزیک [[واشینگتن دی سی]]. ئەم بەشە [[فڕۆکەی سەربازی|فڕۆکە]] سەربازییەکان، باڵنەدی خولاوە، و [[مووشەک]] دروست دەکات، ھەروەھا سیستمەکانی بۆشایی بۆ کڕیارانی بازرگانی و سەربازی، لەوانە [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]]، [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆ ئاسمانییەکان]]، و [[مووشەک (فڕینی ئاسمانی)|مووشەکەکان]]. پێشتر بە سیستمە یەکگرتووەکانی بەرگریی بۆینگ ('''ئای دی ئێس''') ناسرابوو، کە لە ساڵی ٢٠٠٢ بە تێکەڵکردنی بەشەکانی پێشووی «فڕۆکەی سەربازی و سیستمەکانی مووشەک» و «بۆشایی و پەیوەندییەکان» پێکھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=February 28, 2008 |ناونیشان=http://web.archive.org/web/20080228194052/http://www.boeing.com/ids/news/2002/q3/nr_020710a.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130927121218/http://web.archive.org/web/20080228194052/http://www.boeing.com/ids/news/2002/q3/nr_020710a.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-27 |وێبگە=archive.ph}}</ref> ئەو گرووپەی کە ناوە سەرەکییەکانی بواری فڕۆکەوانی و بۆشایی کۆکردەوە؛ کۆمپانیای فڕۆکەی سەربازیی بۆینگ؛ سیستمەکانی مانگی دەستکردی ھیوز؛ ھێلیکۆپتەرەکانی ھیوز (ھێڵی ھێلیکۆپتەری مەدەنی وەک ئێم دی ھێلیکۆپتەرز جیاکرایەوە)؛ ھێلیکۆپتەری پیاسێکی (دواتر بە بۆینگ ڤێرتۆڵ و بۆینگ ھێلیکۆپتەرز ناسرا)؛ بەشی [[فرۆکەکانی ماکدۆنل|ماکدۆنڵ]] لە [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|ماکدۆنڵ دۆگلاس]]؛ و بەشی پێشووی فڕۆکەوانیی ئەمریکای باکووری ڕۆکوێڵ ئینتەرناشناڵ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Boeing Defense, Space & Security}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|کۆمپانیا|فڕین}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرگری ئەمریکا]] [[پۆل:بۆینگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ptoieo4jjo1hb6bwrxt4glsk8s3uwmr 0 294160 1572096 2026-04-04T15:51:28Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345662132|Cape Canaveral Space Force Station]]» 1572096 wikitext text/x-wiki '''Cape Canaveral Space Force Station''' ('''CCSFS''') is an installation of the United States Space Force's Space Launch Delta 45, located on [[کیپ کانیڤیرال|Cape Canaveral]] in Brevard County, Florida. Headquartered at the nearby Patrick Space Force Base, the station is the primary launch site for the Space Force's Eastern Range with four [[ھەڵدانگە|launch pads]] currently active (Space Launch Complexes 36, 40, 41 and 46). The facility is south-southeast of [[ناسا|NASA]]'s [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی|Kennedy Space Center]] on adjacent Merritt Island, with the two linked by bridges and causeways. The Cape Canaveral Space Force Station Skid Strip provides a {{Convert|10000|ft|m}} runway<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US75885 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121004231921/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US75885 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 4, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 31, 2008}}</ref> close to the launch complexes for military airlift aircraft delivering heavy and outsized payloads to the Cape. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3ahtupeohvnw7usud6hsgbq09dxjxk5 1572097 1572096 2026-04-04T15:52:03Z Tessla 41338 شائەمراز 1572097 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال''' ('''سی سی ئەس ئێف ئەس''') دامەزراوەیەکی دێڵتا ٤٥ی ھەڵدانی بۆشاییی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە، کە لە [[کیپ کانیڤیرال|کەیپ کەنەڤەرال]] لە کەرتی برێڤارد، فلۆریدا ھەڵکەوتووە. کە بنکە سەرەکییەکەی لە بنکەی ھێزی بۆشاییی پاتریکی نزیکە، وێستگەکە شوێنی سەرەکیی ھەڵدانە بۆ مەودای ڕۆژھەڵاتی ھێزی بۆشایی لەگەڵ چوار [[ھەڵدانگە|سەکۆی ھەڵدان]] کە ئێستا چالاکن (کۆمەڵگەکانی ھەڵدانی بۆشایی ٣٦، ٤٠، ٤١ و ٤٦). دامەزراوەکە لە باشووری-باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ناسا]] لە [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی]] لە دوورگەی مێریت-ی تەنیشتییەتی، کە ھەردووکیان بە پرد و ڕێگا بەیەکەوە بەستراونەتەوە. سکید ستریپی وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال ڕێڕەوێکی فڕینی {{Convert|10000|ft|m}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US75885 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121004231921/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US75885 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 4, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 31, 2008}}</ref> لە نزیک کۆمەڵگەکانی ھەڵدان دابین دەکات بۆ فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی کە بارستایییە سوودبەخشە قورس و گەورەکان دەگەیەننە کەیپ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] n6pzwnt5f2bf7q6z50nmor1gur8ekbj 1572112 1572097 2026-04-04T16:01:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Cape Canaveral Space Force Station}} 1572112 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال''' ('''سی سی ئەس ئێف ئەس''') دامەزراوەیەکی دێڵتا ٤٥ی ھەڵدانی بۆشاییی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە، کە لە [[کیپ کانیڤیرال|کەیپ کەنەڤەرال]] لە کەرتی برێڤارد، فلۆریدا ھەڵکەوتووە. کە بنکە سەرەکییەکەی لە بنکەی ھێزی بۆشاییی پاتریکی نزیکە، وێستگەکە شوێنی سەرەکیی ھەڵدانە بۆ مەودای ڕۆژھەڵاتی ھێزی بۆشایی لەگەڵ چوار [[ھەڵدانگە|سەکۆی ھەڵدان]] کە ئێستا چالاکن (کۆمەڵگەکانی ھەڵدانی بۆشایی ٣٦، ٤٠، ٤١ و ٤٦). دامەزراوەکە لە باشووری-باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ناسا]] لە [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی]] لە دوورگەی مێریت-ی تەنیشتییەتی، کە ھەردووکیان بە پرد و ڕێگا بەیەکەوە بەستراونەتەوە. سکید ستریپی وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال ڕێڕەوێکی فڕینی {{Convert|10000|ft|m}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US75885 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121004231921/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US75885 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 4, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 31, 2008}}</ref> لە نزیک کۆمەڵگەکانی ھەڵدان دابین دەکات بۆ فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی کە بارستایییە سوودبەخشە قورس و گەورەکان دەگەیەننە کەیپ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cape Canaveral Space Force Station}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kyr4vrm3uqaqdwnfa3cumu7yno6qf4k 1572181 1572112 2026-04-04T17:03:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1572181 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال''' ('''سی سی ئەس ئێف ئەس''') دامەزراوەیەکی دێڵتا ٤٥ی ھەڵدانی بۆشاییی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە، کە لە [[کیپ کانیڤیرال|کەیپ کەنەڤەرال]] لە کەرتی برێڤارد، فلۆریدا ھەڵکەوتووە. کە بنکە سەرەکییەکەی لە بنکەی ھێزی بۆشاییی پاتریکی نزیکە، وێستگەکە شوێنی سەرەکیی ھەڵدانە بۆ مەودای ڕۆژھەڵاتی ھێزی بۆشایی لەگەڵ چوار [[ھەڵدانگە|سەکۆی ھەڵدان]] کە ئێستا چالاکن (کۆمەڵگەکانی ھەڵدانی بۆشایی ٣٦، ٤٠، ٤١ و ٤٦). دامەزراوەکە لە باشووری-باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ناسا]] لە [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی]] لە دوورگەی مێریت-ی تەنیشتییەتی، کە ھەردووکیان بە پرد و ڕێگا بەیەکەوە بەستراونەتەوە. سکید ستریپی وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال ڕێڕەوێکی فڕینی {{Convert|10000|ft|m}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US75885 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121004231921/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US75885 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 4, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 31, 2008}}</ref> لە نزیک کۆمەڵگەکانی ھەڵدان دابین دەکات بۆ فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی کە بارستایییە سوودبەخشە قورس و گەورەکان دەگەیەننە کەیپ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cape Canaveral Space Force Station}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] p6dk7h44zib4npb47sw97gsch7hqu56 1572263 1572181 2026-04-04T20:04:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572263 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال''' ('''سی سی ئەس ئێف ئەس''') دامەزراوەیەکی دێڵتا ٤٥ی ھەڵدانی بۆشاییی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە، کە لە [[کیپ کانیڤیرال|کەیپ کەنەڤەرال]] لە کەرتی برێڤارد، فلۆریدا ھەڵکەوتووە. کە بنکە سەرەکییەکەی لە بنکەی ھێزی بۆشاییی پاتریکی نزیکە، وێستگەکە شوێنی سەرەکیی ھەڵدانە بۆ مەودای ڕۆژھەڵاتی ھێزی بۆشایی لەگەڵ چوار [[ھەڵدانگە|سەکۆی ھەڵدان]] کە ئێستا چالاکن (کۆمەڵگەکانی ھەڵدانی بۆشایی ٣٦، ٤٠، ٤١ و ٤٦). دامەزراوەکە لە باشووری-باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ناسا]] لە [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی]] لە دوورگەی مێریت-ی تەنیشتییەتی، کە ھەردووکیان بە پرد و ڕێگا بەیەکەوە بەستراونەتەوە. سکید ستریپی وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال ڕێڕەوێکی فڕینی {{Convert|10000|ft|m}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US75885 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121004231921/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US75885 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 4, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 31, 2008}}</ref> لە نزیک کۆمەڵگەکانی ھەڵدان دابین دەکات بۆ فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی کە بارستایییە سوودبەخشە قورس و گەورەکان دەگەیەننە کەیپ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cape Canaveral Space Force Station}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 7m2um4sa4sezms7yeb0zrhncyttrq32 0 294161 1572098 2026-04-04T15:52:39Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/74150884|ساجدة عبيد]]» 1572098 wikitext text/x-wiki '''ساجیدە عوبێد''' ( [[٢ی تشرینی دووەم|٢ی تشرینی دووەمی]] [[١٩٥٧]] – [[٤ی نیسان|٤ی نیسانی]] ٢٠٢٦) گۆرانیبێژێکی فۆلکلۆری [[عێراق|عێراقی]] بوو کە بە شێوازی گۆرانی وتنی گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانی ناسرا، ھەروەھا گۆرانییەکانی جوبی و گوندنشینەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-03-05 |ناونیشان=https://sada-alfan.com/2020/03/05/%d8%b3%d8%a7%d8%ac%d8%af%d8%a9-%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%af-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%ba%d9%86%d8%a7%d8%a1-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%8a%d9%81%d9%8a/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220104233811/https://sada-alfan.com/2020/03/05/ساجدة-عبيد-والغناء-الريفي/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 يناير 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=صدى الفن |زمان=ar}}</ref> و هەندێک گۆرانی ناسراو بە گۆرانییەکانی کاولیە ، کە هەمان گۆرانییەکانی دۆمە، وەک گۆرانی “شیشەکە شکا” و ئەویش بە یەکێک لە بەناوبانگترین گۆرانیبێژە فۆلکلۆرییەکانی عێراق دادەنرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ميديا |first=المدن- |ناونیشان=https://www.almodon.com/media/2021/12/15/ساجدة-عبيد-العراقية-التي-يجمع-عليها-مجتمع-منقسم |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211215213645/https://www.almodon.com/media/2021/12/15/ساجدة-عبيد-العراقية-التي-يجمع-عليها-مجتمع-منقسم |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 ديسمبر 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=almodon |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=العرب |first=Al Arab |ڕێکەوت=ديسمبر 16, 2021 12:00 |ناونیشان=http://alarab.co.uk/%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF%D8%A9-%D8%B9%D8%A8%D9%8A%D8%AF-%D9%85%D8%B7%D8%B1%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%88%D9%86 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220104204236/https://alarab.co.uk/ساجدة-عبيد-مطربة-عراقية-تجمع-ما-فرقه-السياسيون |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 يناير 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=صحيفة العرب |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/ar/منوعـات/تقرير-مريكي-عن-ساجدة-عبيد-عندما-وحدت-العراقيين-المنقسمين |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211215202719/https://www.shafaq.com/ar/منوعـات/تقرير-مريكي-عن-ساجدة-عبيد-عندما-وحدت-العراقيين-المنقسمين |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 ديسمبر 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=تقرير أمريكي عن ساجدة عبيد عندما وحدت العراقيين المنقسمين}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] dvk1dbjraj4sxpwu3todmb7az1esrio 1572147 1572098 2026-04-04T16:25:50Z 1silent scientist 51740 1572147 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ساجیدە عوبێد''' (٢ی تشرینی دووەمی ١٩٥٧ – ٤ی نیسانی ٢٠٢٦) گۆرانیبێژێکی فۆلکلۆری [[عێراق|عێراقی]] بوو کە بە شێوازی گۆرانی وتنی گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانی ناسرا، ھەروەھا گۆرانییەکانی چۆپی و گوندنشینەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-03-05 |ناونیشان=https://sada-alfan.com/2020/03/05/%d8%b3%d8%a7%d8%ac%d8%af%d8%a9-%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%af-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%ba%d9%86%d8%a7%d8%a1-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%8a%d9%81%d9%8a/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220104233811/https://sada-alfan.com/2020/03/05/ساجدة-عبيد-والغناء-الريفي/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 يناير 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=صدى الفن |زمان=ar}}</ref> و ھەندێک گۆرانی ناسراو بە گۆرانییەکانی کاولی، کە ھەمان گۆرانییەکانی [[دۆم]]ە، وەک گۆرانی «شووشەکە شکا» و ئەویش بە یەکێک لە بەناوبانگترین گۆرانیبێژە فۆلکلۆرییەکانی عێراق دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ميديا |first=المدن- |ناونیشان=https://www.almodon.com/media/2021/12/15/ساجدة-عبيد-العراقية-التي-يجمع-عليها-مجتمع-منقسم |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211215213645/https://www.almodon.com/media/2021/12/15/ساجدة-عبيد-العراقية-التي-يجمع-عليها-مجتمع-منقسم |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 ديسمبر 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=almodon |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=العرب |first=Al Arab |ڕێکەوت=ديسمبر 16, 2021 12:00 |ناونیشان=http://alarab.co.uk/%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF%D8%A9-%D8%B9%D8%A8%D9%8A%D8%AF-%D9%85%D8%B7%D8%B1%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%88%D9%86 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220104204236/https://alarab.co.uk/ساجدة-عبيد-مطربة-عراقية-تجمع-ما-فرقه-السياسيون |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 يناير 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=صحيفة العرب |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/ar/منوعـات/تقرير-مريكي-عن-ساجدة-عبيد-عندما-وحدت-العراقيين-المنقسمين |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211215202719/https://www.shafaq.com/ar/منوعـات/تقرير-مريكي-عن-ساجدة-عبيد-عندما-وحدت-العراقيين-المنقسمين |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 ديسمبر 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=تقرير أمريكي عن ساجدة عبيد عندما وحدت العراقيين المنقسمين}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] e9ve8ptjcdgw3l2jz3thog2sqasyvhe 1572148 1572147 2026-04-04T16:28:36Z 1silent scientist 51740 1572148 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ساجیدە عوبێد''' (٢ی تشرینی دووەمی ١٩٥٧ – ٤ی نیسانی ٢٠٢٦) گۆرانیبێژێکی فۆلکلۆری [[عێراق|عێراقی]] بوو کە بە شێوازی گۆرانی وتنی گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانی ناسرا، ھەروەھا گۆرانییەکانی چۆپی و گوندنشینەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-03-05 |ناونیشان=https://sada-alfan.com/2020/03/05/%d8%b3%d8%a7%d8%ac%d8%af%d8%a9-%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%af-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%ba%d9%86%d8%a7%d8%a1-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%8a%d9%81%d9%8a/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220104233811/https://sada-alfan.com/2020/03/05/ساجدة-عبيد-والغناء-الريفي/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 يناير 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=صدى الفن |زمان=ar}}</ref> و ھەندێک گۆرانی ناسراو بە گۆرانییەکانی کاولی، کە ھەمان گۆرانییەکانی [[دۆم]]ە، وەک گۆرانی «[[نێرگەلە]]کە شکا» و ئەویش بە یەکێک لە بەناوبانگترین گۆرانیبێژە فۆلکلۆرییەکانی عێراق دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ميديا |first=المدن- |ناونیشان=https://www.almodon.com/media/2021/12/15/ساجدة-عبيد-العراقية-التي-يجمع-عليها-مجتمع-منقسم |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211215213645/https://www.almodon.com/media/2021/12/15/ساجدة-عبيد-العراقية-التي-يجمع-عليها-مجتمع-منقسم |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 ديسمبر 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=almodon |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=العرب |first=Al Arab |ڕێکەوت=ديسمبر 16, 2021 12:00 |ناونیشان=http://alarab.co.uk/%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF%D8%A9-%D8%B9%D8%A8%D9%8A%D8%AF-%D9%85%D8%B7%D8%B1%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%88%D9%86 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220104204236/https://alarab.co.uk/ساجدة-عبيد-مطربة-عراقية-تجمع-ما-فرقه-السياسيون |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 يناير 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=صحيفة العرب |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/ar/منوعـات/تقرير-مريكي-عن-ساجدة-عبيد-عندما-وحدت-العراقيين-المنقسمين |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211215202719/https://www.shafaq.com/ar/منوعـات/تقرير-مريكي-عن-ساجدة-عبيد-عندما-وحدت-العراقيين-المنقسمين |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 ديسمبر 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=تقرير أمريكي عن ساجدة عبيد عندما وحدت العراقيين المنقسمين}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] d7sfo3125j5ci1h6ut30abwmcjls0p8 1572161 1572148 2026-04-04T17:00:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] 1572161 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ساجیدە عوبێد''' (٢ی تشرینی دووەمی ١٩٥٧ – ٤ی نیسانی ٢٠٢٦) گۆرانیبێژێکی فۆلکلۆری [[عێراق|عێراقی]] بوو کە بە شێوازی گۆرانی وتنی گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانی ناسرا، ھەروەھا گۆرانییەکانی چۆپی و گوندنشینەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-03-05 |ناونیشان=https://sada-alfan.com/2020/03/05/%d8%b3%d8%a7%d8%ac%d8%af%d8%a9-%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%af-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%ba%d9%86%d8%a7%d8%a1-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%8a%d9%81%d9%8a/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220104233811/https://sada-alfan.com/2020/03/05/ساجدة-عبيد-والغناء-الريفي/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 يناير 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=صدى الفن |زمان=ar}}</ref> و ھەندێک گۆرانی ناسراو بە گۆرانییەکانی کاولی، کە ھەمان گۆرانییەکانی [[دۆم]]ە، وەک گۆرانی «[[نێرگەلە]]کە شکا» و ئەویش بە یەکێک لە بەناوبانگترین گۆرانیبێژە فۆلکلۆرییەکانی عێراق دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ميديا |first=المدن- |ناونیشان=https://www.almodon.com/media/2021/12/15/ساجدة-عبيد-العراقية-التي-يجمع-عليها-مجتمع-منقسم |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211215213645/https://www.almodon.com/media/2021/12/15/ساجدة-عبيد-العراقية-التي-يجمع-عليها-مجتمع-منقسم |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 ديسمبر 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=almodon |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=العرب |first=Al Arab |ڕێکەوت=ديسمبر 16, 2021 12:00 |ناونیشان=http://alarab.co.uk/%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF%D8%A9-%D8%B9%D8%A8%D9%8A%D8%AF-%D9%85%D8%B7%D8%B1%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%88%D9%86 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220104204236/https://alarab.co.uk/ساجدة-عبيد-مطربة-عراقية-تجمع-ما-فرقه-السياسيون |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 يناير 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=صحيفة العرب |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/ar/منوعـات/تقرير-مريكي-عن-ساجدة-عبيد-عندما-وحدت-العراقيين-المنقسمين |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211215202719/https://www.shafaq.com/ar/منوعـات/تقرير-مريكي-عن-ساجدة-عبيد-عندما-وحدت-العراقيين-المنقسمين |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 ديسمبر 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=تقرير أمريكي عن ساجدة عبيد عندما وحدت العراقيين المنقسمين}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] 3wof5i7t71f1atdwk8oyzzd8ceafewh 1572280 1572161 2026-04-04T20:06:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1572280 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ساجیدە عوبێد''' (٢ی تشرینی دووەمی ١٩٥٧ – ٤ی نیسانی ٢٠٢٦) گۆرانیبێژێکی فۆلکلۆری [[عێراق|عێراقی]] بوو کە بە شێوازی گۆرانی وتنی گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانی ناسرا، ھەروەھا گۆرانییەکانی چۆپی و گوندنشینەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-03-05 |ناونیشان=https://sada-alfan.com/2020/03/05/%d8%b3%d8%a7%d8%ac%d8%af%d8%a9-%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%af-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%ba%d9%86%d8%a7%d8%a1-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%8a%d9%81%d9%8a/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220104233811/https://sada-alfan.com/2020/03/05/ساجدة-عبيد-والغناء-الريفي/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 يناير 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=صدى الفن |زمان=ar}}</ref> و ھەندێک گۆرانی ناسراو بە گۆرانییەکانی کاولی، کە ھەمان گۆرانییەکانی [[دۆم]]ە، وەک گۆرانی «[[نێرگەلە]]کە شکا» و ئەویش بە یەکێک لە بەناوبانگترین گۆرانیبێژە فۆلکلۆرییەکانی عێراق دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ميديا |first=المدن- |ناونیشان=https://www.almodon.com/media/2021/12/15/ساجدة-عبيد-العراقية-التي-يجمع-عليها-مجتمع-منقسم |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211215213645/https://www.almodon.com/media/2021/12/15/ساجدة-عبيد-العراقية-التي-يجمع-عليها-مجتمع-منقسم |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 ديسمبر 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=almodon |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=العرب |first=Al Arab |ڕێکەوت=ديسمبر 16, 2021 12:00 |ناونیشان=http://alarab.co.uk/%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF%D8%A9-%D8%B9%D8%A8%D9%8A%D8%AF-%D9%85%D8%B7%D8%B1%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%88%D9%86 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220104204236/https://alarab.co.uk/ساجدة-عبيد-مطربة-عراقية-تجمع-ما-فرقه-السياسيون |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 يناير 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=صحيفة العرب |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/ar/منوعـات/تقرير-مريكي-عن-ساجدة-عبيد-عندما-وحدت-العراقيين-المنقسمين |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211215202719/https://www.shafaq.com/ar/منوعـات/تقرير-مريكي-عن-ساجدة-عبيد-عندما-وحدت-العراقيين-المنقسمين |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 ديسمبر 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-04 |وێبگە=تقرير أمريكي عن ساجدة عبيد عندما وحدت العراقيين المنقسمين}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] 5w0faoc0bak3dl0q7oekgoj8u51nh4k 0 294162 1572100 2026-04-04T15:53:23Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341543355|Vandenberg Space Force Base]]» 1572100 wikitext text/x-wiki '''Vandenberg Space Force Base''' (IATA: VBG, ICAO: KVBG, FAA LID: VBG), previously '''Vandenberg Air Force Base''', is a United States Space Force Base in [[شارستانی سانتا باربارا، کالیفۆرنیا|Santa Barbara County, California]]. Established<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.military.com/base-guide/vandenberg-air-force-base |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-14 |وێبگە=Military.com |زمان=en}}</ref> in 1941, Vandenberg Space Force Base is a space launch base, launching spacecraft from the Western Range, and also performs missile testing. The United States Space Force's Space Launch Delta 30 serves as the host delta for the base, equivalent to an Air Force air base wing. In addition to its military space launch mission, Vandenberg Space Force Base also hosts space launches for civil and commercial space entities, such as [[ناسا|NASA]] and [[سپەیس ئێکس|SpaceX]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hx34u7vvh7uc4te2lax6gy6cvtfjpni 1572101 1572100 2026-04-04T15:53:56Z Tessla 41338 شائەمراز 1572101 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ''' (ئای ئەی تی ئەی: ڤی بی جی، ئای سی ئەی ئۆ: کەی ڤی بی جی، ئێف ئەی ئەی ئێڵ ئای دی: ڤی بی جی)، پێشتر '''بنکەی ئاسمانیی ڤاندێنبێرگ'''، بنکەیەکی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە لە [[شارستانی سانتا باربارا، کالیفۆرنیا]]. لە ساڵی ١٩٤١ دامەزراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.military.com/base-guide/vandenberg-air-force-base |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-14 |وێبگە=Military.com |زمان=en}}</ref> بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ بنکەیەکی ھەڵدانی بۆشایییە، کە مەکۆ ئاسمانییەکان لە مەودای ڕۆژاواوە ھەڵدەدات، و ھەروەھا تاقیکردنەوەی مووشەک ئەنجام دەدات. دێڵتا ٣٠ی ھەڵدانی بۆشاییی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان وەک دێڵتای خانەخوێ بۆ بنکەکە کار دەکات، کە ھاوتایە لەگەڵ باڵی بنکەی ئاسمانیی ھێزی ئاسمانی. جگە لە ئەرکی ھەڵدانی بۆشاییی سەربازی، بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ میوانداریی ھەڵدانی بۆشایی بۆ قەوارە مەدەنی و بازرگانییەکان دەکات، وەک [[ناسا]] و [[سپەیس ئێکس]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6noypt73snywt6cjrawrwy6f2unfigv 1572111 1572101 2026-04-04T16:01:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Vandenberg Space Force Base}} 1572111 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ''' (ئای ئەی تی ئەی: ڤی بی جی، ئای سی ئەی ئۆ: کەی ڤی بی جی، ئێف ئەی ئەی ئێڵ ئای دی: ڤی بی جی)، پێشتر '''بنکەی ئاسمانیی ڤاندێنبێرگ'''، بنکەیەکی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە لە [[شارستانی سانتا باربارا، کالیفۆرنیا]]. لە ساڵی ١٩٤١ دامەزراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.military.com/base-guide/vandenberg-air-force-base |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-14 |وێبگە=Military.com |زمان=en}}</ref> بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ بنکەیەکی ھەڵدانی بۆشایییە، کە مەکۆ ئاسمانییەکان لە مەودای ڕۆژاواوە ھەڵدەدات، و ھەروەھا تاقیکردنەوەی مووشەک ئەنجام دەدات. دێڵتا ٣٠ی ھەڵدانی بۆشاییی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان وەک دێڵتای خانەخوێ بۆ بنکەکە کار دەکات، کە ھاوتایە لەگەڵ باڵی بنکەی ئاسمانیی ھێزی ئاسمانی. جگە لە ئەرکی ھەڵدانی بۆشاییی سەربازی، بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ میوانداریی ھەڵدانی بۆشایی بۆ قەوارە مەدەنی و بازرگانییەکان دەکات، وەک [[ناسا]] و [[سپەیس ئێکس]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Vandenberg Space Force Base}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cs72hk5atkyqwem2x5f83hqdgxzk0qg 1572182 1572111 2026-04-04T17:03:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فڕین|فڕین]]، [[دەروازە:کالیفۆڕنیا|کالیفۆڕنیا]] و [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] 1572182 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ''' (ئای ئەی تی ئەی: ڤی بی جی، ئای سی ئەی ئۆ: کەی ڤی بی جی، ئێف ئەی ئەی ئێڵ ئای دی: ڤی بی جی)، پێشتر '''بنکەی ئاسمانیی ڤاندێنبێرگ'''، بنکەیەکی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە لە [[شارستانی سانتا باربارا، کالیفۆرنیا]]. لە ساڵی ١٩٤١ دامەزراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.military.com/base-guide/vandenberg-air-force-base |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-14 |وێبگە=Military.com |زمان=en}}</ref> بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ بنکەیەکی ھەڵدانی بۆشایییە، کە مەکۆ ئاسمانییەکان لە مەودای ڕۆژاواوە ھەڵدەدات، و ھەروەھا تاقیکردنەوەی مووشەک ئەنجام دەدات. دێڵتا ٣٠ی ھەڵدانی بۆشاییی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان وەک دێڵتای خانەخوێ بۆ بنکەکە کار دەکات، کە ھاوتایە لەگەڵ باڵی بنکەی ئاسمانیی ھێزی ئاسمانی. جگە لە ئەرکی ھەڵدانی بۆشاییی سەربازی، بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ میوانداریی ھەڵدانی بۆشایی بۆ قەوارە مەدەنی و بازرگانییەکان دەکات، وەک [[ناسا]] و [[سپەیس ئێکس]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Vandenberg Space Force Base}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین|کالیفۆڕنیا|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fiiq4bg4llvmnu6hxknb99hz6mhcprj 1572262 1572182 2026-04-04T20:03:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572262 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ''' (ئای ئەی تی ئەی: ڤی بی جی، ئای سی ئەی ئۆ: کەی ڤی بی جی، ئێف ئەی ئەی ئێڵ ئای دی: ڤی بی جی)، پێشتر '''بنکەی ئاسمانیی ڤاندێنبێرگ'''، بنکەیەکی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە لە [[شارستانی سانتا باربارا، کالیفۆرنیا]]. لە ساڵی ١٩٤١ دامەزراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.military.com/base-guide/vandenberg-air-force-base |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-14 |وێبگە=Military.com |زمان=en}}</ref> بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ بنکەیەکی ھەڵدانی بۆشایییە، کە مەکۆ ئاسمانییەکان لە مەودای ڕۆژاواوە ھەڵدەدات، و ھەروەھا تاقیکردنەوەی مووشەک ئەنجام دەدات. دێڵتا ٣٠ی ھەڵدانی بۆشاییی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان وەک دێڵتای خانەخوێ بۆ بنکەکە کار دەکات، کە ھاوتایە لەگەڵ باڵی بنکەی ئاسمانیی ھێزی ئاسمانی. جگە لە ئەرکی ھەڵدانی بۆشاییی سەربازی، بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ میوانداریی ھەڵدانی بۆشایی بۆ قەوارە مەدەنی و بازرگانییەکان دەکات، وەک [[ناسا]] و [[سپەیس ئێکس]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Vandenberg Space Force Base}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین|کالیفۆڕنیا|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ex3h1dju0p07wz9g95yf2g47x7k4ifb 0 294163 1572102 2026-04-04T15:54:58Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346691467|National Security Space Launch]]» 1572102 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Delta_IV_launch_2013-08-28.jpg|وێنۆک|Delta IV Heavy liftoff from SLC-6]] '''National Security Space Launch''' ('''NSSL''') is a program of the United States Space Force (USSF) intended to assure access to space for [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Department of Defense]] and other [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|United States government]] payloads. The program is managed by the Assured Access to Space Directorate (SSC/AA) of the Space Force's Space Systems Command (SSC), in partnership with the National Reconnaissance Office. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1qfh794ra04qwusw84lt5ur1st31mil 1572103 1572102 2026-04-04T15:55:33Z Tessla 41338 شائەمراز 1572103 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Delta_IV_launch_2013-08-28.jpg|وێنۆک|بەرەو ئاسمان چوونی دێڵتا ٤ ھێڤی لە ئەس ئێڵ سی-٦]] '''ھەڵدانی بۆشاییی ئاسایشی نیشتمانی''' ('''ئێن ئێس ئێس ئێڵ''') بەرنامەیەکی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە (یوو ئێس ئەس ئێف) کە مەبەست لێی دڵنیابوونەوەیە لە گەیشتن بە بۆشایی ئاسمان بۆ بارستایییە سوودبەخشەکانی [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و بارستایییە سوودبەخشەکانی تری [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەم بەرنامەیە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی دەستڕاسیی مسۆگەرکراو بۆ بۆشایی ئاسمان (ئەس ئەس سی/ئەی ئەی) سەر بە فەرماندەیی سیستمەکانی بۆشاییی ھێزی بۆشایی (ئەس ئەس سی)، بە ھاوبەشی لەگەڵ نووسینگەی نیشتمانیی سیخوڕی بەڕێوە دەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] f1aygfd0twavoz55nb31rzib5pgv2pr 1572110 1572103 2026-04-04T16:01:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|National Security Space Launch}} 1572110 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Delta_IV_launch_2013-08-28.jpg|وێنۆک|بەرەو ئاسمان چوونی دێڵتا ٤ ھێڤی لە ئەس ئێڵ سی-٦]] '''ھەڵدانی بۆشاییی ئاسایشی نیشتمانی''' ('''ئێن ئێس ئێس ئێڵ''') بەرنامەیەکی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە (یوو ئێس ئەس ئێف) کە مەبەست لێی دڵنیابوونەوەیە لە گەیشتن بە بۆشایی ئاسمان بۆ بارستایییە سوودبەخشەکانی [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و بارستایییە سوودبەخشەکانی تری [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەم بەرنامەیە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی دەستڕاسیی مسۆگەرکراو بۆ بۆشایی ئاسمان (ئەس ئەس سی/ئەی ئەی) سەر بە فەرماندەیی سیستمەکانی بۆشاییی ھێزی بۆشایی (ئەس ئەس سی)، بە ھاوبەشی لەگەڵ نووسینگەی نیشتمانیی سیخوڕی بەڕێوە دەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|National Security Space Launch}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] er95ex7yppinv63hxz2vaged8ij29mq 1572292 1572110 2026-04-04T20:09:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572292 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Delta_IV_launch_2013-08-28.jpg|وێنۆک|بەرەو ئاسمان چوونی دێڵتا ٤ ھێڤی لە ئەس ئێڵ سی-٦]] '''ھەڵدانی بۆشاییی ئاسایشی نیشتمانی''' ('''ئێن ئێس ئێس ئێڵ''') بەرنامەیەکی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە (یوو ئێس ئەس ئێف) کە مەبەست لێی دڵنیابوونەوەیە لە گەیشتن بە بۆشایی ئاسمان بۆ بارستایییە سوودبەخشەکانی [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و بارستایییە سوودبەخشەکانی تری [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەم بەرنامەیە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی دەستڕاسیی مسۆگەرکراو بۆ بۆشایی ئاسمان (ئەس ئەس سی/ئەی ئەی) سەر بە فەرماندەیی سیستمەکانی بۆشاییی ھێزی بۆشایی (ئەس ئەس سی)، بە ھاوبەشی لەگەڵ نووسینگەی نیشتمانیی سیخوڕی بەڕێوە دەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|National Security Space Launch}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} kl9ezt3i1t9gw1hkxhftqi51lsks5wq 0 294164 1572104 2026-04-04T15:56:39Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345193907|National Reconnaissance Office]]» 1572104 wikitext text/x-wiki The '''National Reconnaissance Office''' ('''NRO''') is a member of the United States Intelligence Community and an agency of the [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Department of Defense]] which designs, builds, launches, and operates the [[مانگی دەستکردی سیخوڕ|reconnaissance satellites]] of the [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|U.S. federal government]]. It provides satellite intelligence to several government agencies, particularly signals intelligence (SIGINT) to the [[دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی|National Security Agency]] (NSA), imagery intelligence (IMINT) to the National Geospatial-Intelligence Agency (NGA), and measurement and signature intelligence (MASINT) to the Defense Intelligence Agency (DIA).<ref name="fasnro">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Federation of American Scientists |ناونیشان=https://www.fas.org/irp/nro/commission/evolving.htm}}</ref> The NRO announced in 2023 that it plans within the following decade to quadruple the number of satellites it operates and increase the number of signals and images it delivers by a factor of ten. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦١]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3eulb5fdgj9eymf11a4k34v908enuog 1572105 1572104 2026-04-04T15:57:22Z Tessla 41338 شائەمراز 1572105 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''نووسینگەی نیشتمانیی سیخوڕی''' ('''ئێن ئاڕ ئۆ''') ئەندامێکی کۆمەڵگەی ھەواڵگریی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئاژانسێکی [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]] کە [[مانگی دەستکردی سیخوڕ|مانگە دەستکردەکانی سیخوڕیی]] [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دیزاین دەکات، دروست دەکات، ھەڵدەدات و بەڕێوەیان دەبات. زانیاریی ھەواڵگریی مانگی دەستکرد بۆ چەندین ئاژانسی حکوومەتی دابین دەکات، بەتایبەتی ھەواڵگریی ئاماژەکان (سیگینت) بۆ [[دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی|ئاژانسی ئاسایشی نەتەوەیی]] (ئێن ئێس ئەی)، ھەواڵگریی وێنەیی (ئایمینت) بۆ ئاژانسی نیشتمانیی ھەواڵگریی جوگرافی-بۆشایی (ئێن جی ئەی)، و ھەواڵگریی پێوانەکردن و نیشانەکان (ماسینت) بۆ ئاژانسی ھەواڵگریی بەرگری (دی ئای ئەی).<ref name="fasnro">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Federation of American Scientists |ناونیشان=https://www.fas.org/irp/nro/commission/evolving.htm}}</ref> ئێن ئاڕ ئۆ لە ساڵی ٢٠٢٣ ڕای گەیاند کە پلان دەکێشێت لە ماوەی دەیەی داھاتوودا ژمارەی ئەو مانگە دەستکردانەی کە بەڕێوەیان دەبات چوار ھێندە بکات و ژمارەی ئەو ئاماژە و وێنانەی کە دەیانگەیەنێت بە فاکتەری دە زیاد بکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦١]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] p9zfatrxb0ci6jexa45gqn0usssz6p2 1572108 1572105 2026-04-04T16:00:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|National Reconnaissance Office}} 1572108 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''نووسینگەی نیشتمانیی سیخوڕی''' ('''ئێن ئاڕ ئۆ''') ئەندامێکی کۆمەڵگەی ھەواڵگریی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئاژانسێکی [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]] کە [[مانگی دەستکردی سیخوڕ|مانگە دەستکردەکانی سیخوڕیی]] [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دیزاین دەکات، دروست دەکات، ھەڵدەدات و بەڕێوەیان دەبات. زانیاریی ھەواڵگریی مانگی دەستکرد بۆ چەندین ئاژانسی حکوومەتی دابین دەکات، بەتایبەتی ھەواڵگریی ئاماژەکان (سیگینت) بۆ [[دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی|ئاژانسی ئاسایشی نەتەوەیی]] (ئێن ئێس ئەی)، ھەواڵگریی وێنەیی (ئایمینت) بۆ ئاژانسی نیشتمانیی ھەواڵگریی جوگرافی-بۆشایی (ئێن جی ئەی)، و ھەواڵگریی پێوانەکردن و نیشانەکان (ماسینت) بۆ ئاژانسی ھەواڵگریی بەرگری (دی ئای ئەی).<ref name="fasnro">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Federation of American Scientists |ناونیشان=https://www.fas.org/irp/nro/commission/evolving.htm}}</ref> ئێن ئاڕ ئۆ لە ساڵی ٢٠٢٣ ڕای گەیاند کە پلان دەکێشێت لە ماوەی دەیەی داھاتوودا ژمارەی ئەو مانگە دەستکردانەی کە بەڕێوەیان دەبات چوار ھێندە بکات و ژمارەی ئەو ئاماژە و وێنانەی کە دەیانگەیەنێت بە فاکتەری دە زیاد بکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|National Reconnaissance Office}} [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦١]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jo3l6i6b6zipuwreokn1e2ypqjveymg 1572183 1572108 2026-04-04T17:03:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1572183 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''نووسینگەی نیشتمانیی سیخوڕی''' ('''ئێن ئاڕ ئۆ''') ئەندامێکی کۆمەڵگەی ھەواڵگریی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئاژانسێکی [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]] کە [[مانگی دەستکردی سیخوڕ|مانگە دەستکردەکانی سیخوڕیی]] [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دیزاین دەکات، دروست دەکات، ھەڵدەدات و بەڕێوەیان دەبات. زانیاریی ھەواڵگریی مانگی دەستکرد بۆ چەندین ئاژانسی حکوومەتی دابین دەکات، بەتایبەتی ھەواڵگریی ئاماژەکان (سیگینت) بۆ [[دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی|ئاژانسی ئاسایشی نەتەوەیی]] (ئێن ئێس ئەی)، ھەواڵگریی وێنەیی (ئایمینت) بۆ ئاژانسی نیشتمانیی ھەواڵگریی جوگرافی-بۆشایی (ئێن جی ئەی)، و ھەواڵگریی پێوانەکردن و نیشانەکان (ماسینت) بۆ ئاژانسی ھەواڵگریی بەرگری (دی ئای ئەی).<ref name="fasnro">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Federation of American Scientists |ناونیشان=https://www.fas.org/irp/nro/commission/evolving.htm}}</ref> ئێن ئاڕ ئۆ لە ساڵی ٢٠٢٣ ڕای گەیاند کە پلان دەکێشێت لە ماوەی دەیەی داھاتوودا ژمارەی ئەو مانگە دەستکردانەی کە بەڕێوەیان دەبات چوار ھێندە بکات و ژمارەی ئەو ئاماژە و وێنانەی کە دەیانگەیەنێت بە فاکتەری دە زیاد بکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|National Reconnaissance Office}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦١]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tkq3iyz4yjeoshxz12uzwhi11m422cx 1572261 1572183 2026-04-04T20:03:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1572261 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''نووسینگەی نیشتمانیی سیخوڕی''' ('''ئێن ئاڕ ئۆ''') ئەندامێکی کۆمەڵگەی ھەواڵگریی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئاژانسێکی [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]] کە [[مانگی دەستکردی سیخوڕ|مانگە دەستکردەکانی سیخوڕیی]] [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دیزاین دەکات، دروست دەکات، ھەڵدەدات و بەڕێوەیان دەبات. زانیاریی ھەواڵگریی مانگی دەستکرد بۆ چەندین ئاژانسی حکوومەتی دابین دەکات، بەتایبەتی ھەواڵگریی ئاماژەکان (سیگینت) بۆ [[دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی|ئاژانسی ئاسایشی نەتەوەیی]] (ئێن ئێس ئەی)، ھەواڵگریی وێنەیی (ئایمینت) بۆ ئاژانسی نیشتمانیی ھەواڵگریی جوگرافی-بۆشایی (ئێن جی ئەی)، و ھەواڵگریی پێوانەکردن و نیشانەکان (ماسینت) بۆ ئاژانسی ھەواڵگریی بەرگری (دی ئای ئەی).<ref name="fasnro">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Federation of American Scientists |ناونیشان=https://www.fas.org/irp/nro/commission/evolving.htm}}</ref> ئێن ئاڕ ئۆ لە ساڵی ٢٠٢٣ ڕای گەیاند کە پلان دەکێشێت لە ماوەی دەیەی داھاتوودا ژمارەی ئەو مانگە دەستکردانەی کە بەڕێوەیان دەبات چوار ھێندە بکات و ژمارەی ئەو ئاماژە و وێنانەی کە دەیانگەیەنێت بە فاکتەری دە زیاد بکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|National Reconnaissance Office}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦١]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] j94cj2jhato83gqy1ck7wpfgd3ka3nu 0 294165 1572106 2026-04-04T15:58:57Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344593273|Reliability engineering]]» 1572106 wikitext text/x-wiki '''Reliability engineering''' is a sub-discipline of systems engineering that emphasizes the ability of equipment to function without failure. Reliability is defined as the probability that a product, system, or service will perform its intended function adequately for a specified period of time; or will operate in a defined environment without failure.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=24 July 2024 |ناونیشان=https://asq.org/quality-resources/reliability |وێبگە=American Society for Quality}}</ref> Reliability is closely related to availability, which is typically described as the ability of a component or system to function at a specified moment or interval of time. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری]] [[پۆل:زانستی ماددە]] hi6vbb5xygyzhozbkfupfxuzyayp9mf 1572107 1572106 2026-04-04T15:59:30Z Tessla 41338 شائەمراز 1572107 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئەندازیاریی متمانەپێکراوی''' لقێکی لاوەکیی ئەندازیاریی سیستمەکانە کە جەخت لەسەر توانای ئامێرەکان دەکاتەوە بۆ کارکردن بەبێ شکستان. متمانەپێکراوی بە ئەگەری ئەوە پێناسە دەکرێت کە بەرھەمێک، سیستمێک، یان خزمەتگوزارییەک ئەرکە مەبەستدارەکەی بە شێوەیەکی گونجاو بۆ ماوەیەکی دیاریکراو ئەنجام بدات؛ یان لە ژینگەیەکی دیاریکراودا بەبێ شکستان کار بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=24 July 2024 |ناونیشان=https://asq.org/quality-resources/reliability |وێبگە=American Society for Quality}}</ref> متمانەپێکراوی پەیوەندییەکی نزیکی بە بەردەستبوونییەوە ھەیە، کە بەزۆری وەک توانای پێکھاتەیەک یان سیستمێک بۆ کارکردن لە ساتێکی دیاریکراو یان ماوەیەکی کاتیدا وەسف دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری]] [[پۆل:زانستی ماددە]] r45obtshgreeb5x1bmvjujuhfny2oun 1572184 1572107 2026-04-04T17:04:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئامار|ئامار]]، [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]] و [[دەروازە:ئەندازیاری|ئەندازیاری]] 1572184 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئەندازیاریی متمانەپێکراوی''' لقێکی لاوەکیی ئەندازیاریی سیستمەکانە کە جەخت لەسەر توانای ئامێرەکان دەکاتەوە بۆ کارکردن بەبێ شکستان. متمانەپێکراوی بە ئەگەری ئەوە پێناسە دەکرێت کە بەرھەمێک، سیستمێک، یان خزمەتگوزارییەک ئەرکە مەبەستدارەکەی بە شێوەیەکی گونجاو بۆ ماوەیەکی دیاریکراو ئەنجام بدات؛ یان لە ژینگەیەکی دیاریکراودا بەبێ شکستان کار بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=24 July 2024 |ناونیشان=https://asq.org/quality-resources/reliability |وێبگە=American Society for Quality}}</ref> متمانەپێکراوی پەیوەندییەکی نزیکی بە بەردەستبوونییەوە ھەیە، کە بەزۆری وەک توانای پێکھاتەیەک یان سیستمێک بۆ کارکردن لە ساتێکی دیاریکراو یان ماوەیەکی کاتیدا وەسف دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئامار|تەکنۆلۆژیا|ئەندازیاری}} [[پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری]] [[پۆل:زانستی ماددە]] q6h3sy4dszrvk6x6qrd1wguy5kxu98b 1572260 1572184 2026-04-04T20:03:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1572260 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ئەندازیاریی متمانەپێکراوی''' لقێکی لاوەکیی ئەندازیاریی سیستمەکانە کە جەخت لەسەر توانای ئامێرەکان دەکاتەوە بۆ کارکردن بەبێ شکستان. متمانەپێکراوی بە ئەگەری ئەوە پێناسە دەکرێت کە بەرھەمێک، سیستمێک، یان خزمەتگوزارییەک ئەرکە مەبەستدارەکەی بە شێوەیەکی گونجاو بۆ ماوەیەکی دیاریکراو ئەنجام بدات؛ یان لە ژینگەیەکی دیاریکراودا بەبێ شکستان کار بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=24 July 2024 |ناونیشان=https://asq.org/quality-resources/reliability |وێبگە=American Society for Quality}}</ref> متمانەپێکراوی پەیوەندییەکی نزیکی بە بەردەستبوونییەوە ھەیە، کە بەزۆری وەک توانای پێکھاتەیەک یان سیستمێک بۆ کارکردن لە ساتێکی دیاریکراو یان ماوەیەکی کاتیدا وەسف دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئامار|تەکنۆلۆژیا|ئەندازیاری}} [[پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری]] [[پۆل:زانستی ماددە]] r8mmkm4gesrxp4mfrm2hdjbuaq98qqi 0 294166 1572109 2026-04-04T16:00:56Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338038406|Delta II]]» 1572109 wikitext text/x-wiki '''Delta II''' was an [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|expendable launch system]] designed and built by [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|McDonnell Douglas]], sometimes known as the Thorad Delta 1. Delta II was part of the [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|Delta rocket]] family, derived from the Delta 3000, and entered service in 1989. There were two main variants, the Delta 6000 and Delta 7000, with the latter also having "Light" and "Heavy" subvariants. During its career, Delta II flew several payloads, including 24 [[سیستمی شوێندۆزیی جیھانی|Global Positioning System]] (GPS) Block II satellites, several dozen NASA payloads, and 60 Iridium communication satellites. The rocket flew its final mission, ICESat-2, on 15 September 2018, earning a streak of 100 consecutive successful missions, with the last failure being GPS IIR-1 in 1997.<ref name="data sheet">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Kyle |first=Ed |ناونیشان=http://www.spacelaunchreport.com/delta2.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140728024436/http://www.spacelaunchreport.com/delta2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2014-07-28 |ڕێکەوتی سەردان=2014-07-28 |وێبگە=spacelaunchreport.com}}</ref> In the late 1990s, Delta II was developed into the unsuccessful [[دێڵتا ٣|Delta III]], which was in turn developed into the more capable and successful [[دێڵتا ٤|Delta IV]], though the latter shares little heritage with the original Thor and Delta rockets. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 97myap1kvunh69dxu3pyyqiirz43u4k 1572114 1572109 2026-04-04T16:01:42Z Tessla 41338 شائەمراز 1572114 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دێڵتا ٢''' [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمێکی ھەڵدانی خەرجکراو]] بوو کە لەلایەن [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|ماکدۆنڵ دۆگلاس]] دیزاین کرابوو و دروست کرابوو، ھەندێک جار بە تۆڕاد دێڵتا ١ دەناسرا. دێڵتا ٢ بەشێک بوو لە خێزانی [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|مووشەکی دێڵتا]]، کە لە دێڵتا ٣٠٠٠ وەرگیرابوو، و لە ساڵی ١٩٨٩ کەوتە خزمەتەوە. دوو جۆری سەرەکی ھەبوون، دێڵتا ٦٠٠٠ و دێڵتا ٧٠٠٠، کە ئەمەی دووەمیان جۆرە لاوەکییەکانی «لایت» و «ھێڤی» شی ھەبوو. لە ماوەی کارکردنیدا، دێڵتا ٢ چەندین بارستایی سوودبەخشی ھەڵگرت، لەوانە ٢٤ مانگی دەستکردی [[سیستمی شوێندۆزیی جیھانی]] (جی پی ئێس) بلۆک ٢، چەندین دەرزەن بارستایی سوودبەخشی ناسا، و ٦٠ مانگی دەستکردی پەیوەندییەکانی ئیریدیۆم. مووشەکەکە دوا ئەرکی خۆی، ئای سی ئێس ئەی تی-٢، لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ئەنجامدا، و زنجیرەیەک لە ١٠٠ ئەرکی سەرکەوتووی یەک لەدوای یەکی بەدەستھێنا، کە دواھەمین شکستی جی پی ئێس ئای ئای ئاڕ-١ بوو لە ساڵی ١٩٩٧.<ref name="data sheet">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Kyle |first=Ed |ناونیشان=http://www.spacelaunchreport.com/delta2.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140728024436/http://www.spacelaunchreport.com/delta2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2014-07-28 |ڕێکەوتی سەردان=2014-07-28 |وێبگە=spacelaunchreport.com}}</ref> لە کۆتایییەکانی ساڵانی ١٩٩٠دا، دێڵتا ٢ پەرەی پێدرا بۆ [[دێڵتا ٣]]ی ناسەرکەوتوو، کە ئەویش لە بەرامبەردا پەرەی پێدرا بۆ [[دێڵتا ٤]]ی بەتواناتر و سەرکەوتووتر، ئەگەرچی ئەمەی دووەمیان پاشماوەیەکی کەمی لەگەڵ مووشەکەکانی تۆڕ و دێڵتای ڕەسەندا ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} bw069n2idz17e3oxcgp3b834a1md6az 1572179 1572114 2026-04-04T17:03:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1572179 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دێڵتا ٢''' [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمێکی ھەڵدانی خەرجکراو]] بوو کە لەلایەن [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|ماکدۆنڵ دۆگلاس]] دیزاین کرابوو و دروست کرابوو، ھەندێک جار بە تۆڕاد دێڵتا ١ دەناسرا. دێڵتا ٢ بەشێک بوو لە خێزانی [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|مووشەکی دێڵتا]]، کە لە دێڵتا ٣٠٠٠ وەرگیرابوو، و لە ساڵی ١٩٨٩ کەوتە خزمەتەوە. دوو جۆری سەرەکی ھەبوون، دێڵتا ٦٠٠٠ و دێڵتا ٧٠٠٠، کە ئەمەی دووەمیان جۆرە لاوەکییەکانی «لایت» و «ھێڤی» شی ھەبوو. لە ماوەی کارکردنیدا، دێڵتا ٢ چەندین بارستایی سوودبەخشی ھەڵگرت، لەوانە ٢٤ مانگی دەستکردی [[سیستمی شوێندۆزیی جیھانی]] (جی پی ئێس) بلۆک ٢، چەندین دەرزەن بارستایی سوودبەخشی ناسا، و ٦٠ مانگی دەستکردی پەیوەندییەکانی ئیریدیۆم. مووشەکەکە دوا ئەرکی خۆی، ئای سی ئێس ئەی تی-٢، لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ئەنجامدا، و زنجیرەیەک لە ١٠٠ ئەرکی سەرکەوتووی یەک لەدوای یەکی بەدەستھێنا، کە دواھەمین شکستی جی پی ئێس ئای ئای ئاڕ-١ بوو لە ساڵی ١٩٩٧.<ref name="data sheet">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Kyle |first=Ed |ناونیشان=http://www.spacelaunchreport.com/delta2.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140728024436/http://www.spacelaunchreport.com/delta2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2014-07-28 |ڕێکەوتی سەردان=2014-07-28 |وێبگە=spacelaunchreport.com}}</ref> لە کۆتایییەکانی ساڵانی ١٩٩٠دا، دێڵتا ٢ پەرەی پێدرا بۆ [[دێڵتا ٣]]ی ناسەرکەوتوو، کە ئەویش لە بەرامبەردا پەرەی پێدرا بۆ [[دێڵتا ٤]]ی بەتواناتر و سەرکەوتووتر، ئەگەرچی ئەمەی دووەمیان پاشماوەیەکی کەمی لەگەڵ مووشەکەکانی تۆڕ و دێڵتای ڕەسەندا ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} 46xsmpckwjb30694dxjy95w2z1s151h 1572265 1572179 2026-04-04T20:04:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572265 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''دێڵتا ٢''' [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمێکی ھەڵدانی خەرجکراو]] بوو کە لەلایەن [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|ماکدۆنڵ دۆگلاس]] دیزاین کرابوو و دروست کرابوو، ھەندێک جار بە تۆڕاد دێڵتا ١ دەناسرا. دێڵتا ٢ بەشێک بوو لە خێزانی [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|مووشەکی دێڵتا]]، کە لە دێڵتا ٣٠٠٠ وەرگیرابوو، و لە ساڵی ١٩٨٩ کەوتە خزمەتەوە. دوو جۆری سەرەکی ھەبوون، دێڵتا ٦٠٠٠ و دێڵتا ٧٠٠٠، کە ئەمەی دووەمیان جۆرە لاوەکییەکانی «لایت» و «ھێڤی» شی ھەبوو. لە ماوەی کارکردنیدا، دێڵتا ٢ چەندین بارستایی سوودبەخشی ھەڵگرت، لەوانە ٢٤ مانگی دەستکردی [[سیستمی شوێندۆزیی جیھانی]] (جی پی ئێس) بلۆک ٢، چەندین دەرزەن بارستایی سوودبەخشی ناسا، و ٦٠ مانگی دەستکردی پەیوەندییەکانی ئیریدیۆم. مووشەکەکە دوا ئەرکی خۆی، ئای سی ئێس ئەی تی-٢، لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ئەنجامدا، و زنجیرەیەک لە ١٠٠ ئەرکی سەرکەوتووی یەک لەدوای یەکی بەدەستھێنا، کە دواھەمین شکستی جی پی ئێس ئای ئای ئاڕ-١ بوو لە ساڵی ١٩٩٧.<ref name="data sheet">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Kyle |first=Ed |ناونیشان=http://www.spacelaunchreport.com/delta2.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140728024436/http://www.spacelaunchreport.com/delta2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2014-07-28 |ڕێکەوتی سەردان=2014-07-28 |وێبگە=spacelaunchreport.com}}</ref> لە کۆتایییەکانی ساڵانی ١٩٩٠دا، دێڵتا ٢ پەرەی پێدرا بۆ [[دێڵتا ٣]]ی ناسەرکەوتوو، کە ئەویش لە بەرامبەردا پەرەی پێدرا بۆ [[دێڵتا ٤]]ی بەتواناتر و سەرکەوتووتر، ئەگەرچی ئەمەی دووەمیان پاشماوەیەکی کەمی لەگەڵ مووشەکەکانی تۆڕ و دێڵتای ڕەسەندا ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} f5bgs2serbibyrogjsu4zjzf6b31fmv 0 294167 1572139 2026-04-04T16:13:30Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1330085376|Delta 3000]]» 1572139 wikitext text/x-wiki The '''Delta 3000 series''' was an American [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|expendable launch system]] which was used to conduct 38 [[خولگە|orbital]] launches between 1975 and 1989. It was a member of the [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|Delta]] family of rockets. Several variants existed, which were differentiated by a [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|four digit numerical code]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە bf1fno5hoovfsa3goz0cdrzpmkb8ffq 1572140 1572139 2026-04-04T16:14:14Z Tessla 41338 شائەمراز 1572140 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''زنجیرەی دێڵتا ٣٠٠٠''' [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمێکی ھەڵدانی خەرجکراوی]] ئەمریکی بوو کە بۆ ئەنجامدانی ٣٨ ھەڵدانی [[خولگە|خولگەیی]] لە نێوان ساڵانی ١٩٧٥ و ١٩٨٩ بەکاردەھێنرا. ئەندامێکی خێزانی [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|مووشەکی دێڵتا]] بوو. چەندین جۆری ھەبوو، کە لە ڕێگەی کۆدێکی ژمارەیی چوار ژمارەیییەوە لە یەکتر جیا دەکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} aovdjdrtnccevzraxwzewbkvau19xt3 1572284 1572140 2026-04-04T20:07:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572284 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''زنجیرەی دێڵتا ٣٠٠٠''' [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمێکی ھەڵدانی خەرجکراوی]] ئەمریکی بوو کە بۆ ئەنجامدانی ٣٨ ھەڵدانی [[خولگە|خولگەیی]] لە نێوان ساڵانی ١٩٧٥ و ١٩٨٩ بەکاردەھێنرا. ئەندامێکی خێزانی [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|مووشەکی دێڵتا]] بوو. چەندین جۆری ھەبوو، کە لە ڕێگەی کۆدێکی ژمارەیی چوار ژمارەیییەوە لە یەکتر جیا دەکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} j9izi5uctofstfczd92p3193ekbrk3j 0 294168 1572142 2026-04-04T16:15:44Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346669807|Solid rocket booster]]» 1572142 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Artemis_I_SLS_Core_Stage_Prep_for_Lift_Mate.jpg|وێنۆک|[[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|SLS]]'s solid rocket boosters]] A '''solid rocket booster''' ('''SRB''') is a solid propellant motor used to provide [[پاڵ پێوەنان|thrust]] in spacecraft launches from initial launch through the first ascent. Many launch vehicles, including the [[ئەتڵەس ٥|Atlas V]],<ref>{{Citation |title=Assets |url=http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217084517/http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |archive-date=December 17, 2011 |url-status=dead |chapter=Data |publisher=Lockheed Martin}}</ref> [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|SLS]] and [[مەکۆکی ئاسمانی|Space Shuttle]], have used SRBs to give launch vehicles much of the thrust required to place the vehicle into orbit. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The Space Shuttle used two Space Shuttle SRBs, which were the largest solid propellant motors ever built until the [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|Space Launch System]] and the first designed for recovery and reuse.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19990421084627/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1999-04-21 |ڕێکەوتی سەردان=2016-02-08 |وێبگە=spaceflight.nasa.gov}}</ref> The propellant for each solid rocket motor on the Space Shuttle weighed approximately 500,000 kilograms.<ref name="science_ksc_nasa_gov-srb_html_srb">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2009-08-09 |ناونیشان=http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120216005534/http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-02-16 |ڕێکەوتی سەردان=2004-04-02}}.</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] o2vtrpq3qou4wlwjplgz0teiu61v6fb 1572143 1572142 2026-04-04T16:16:25Z Tessla 41338 شائەمراز 1572143 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Artemis_I_SLS_Core_Stage_Prep_for_Lift_Mate.jpg|وێنۆک|پاڵنەرە مووشەکییە ڕەقەکانی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|ئەس ئێڵ ئەس]]]] '''پاڵنەری مووشەکیی ڕەق''' ('''ئەس ئاڕ بی''') بزوێنەرێکی سووتەمەنی ڕەقە کە بەکاردێت بۆ دابینکردنی [[پاڵ پێوەنان|پاڵنەر]] لە ھەڵدانی مەکۆ ئاسمانییەکاندا لە ھەڵدانی سەرەتایییەوە تا یەکەم سەرکەوتن. چەندین پێڕاگوێزی ھەڵدان، لەوانە [[ئەتڵەس ٥]]،<ref>{{Citation |title=Assets |url=http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217084517/http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |archive-date=December 17, 2011 |url-status=dead |chapter=Data |publisher=Lockheed Martin}}</ref> [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|ئەس ئێڵ ئەس]] و [[مەکۆکی ئاسمانی]]، ئەس ئاڕ بی-یان بەکارھێناوە بۆ ئەوەی زۆربەی ئەو پاڵنەرەی کە پێویستە بۆ خستنە ناو خولگەی پێڕاگوێزەکە، بە پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان بدەن. مەکۆکی ئاسمانی دوو ئەس ئاڕ بیی مەکۆکی ئاسمانی بەکارھێنا، کە گەورەترین بزوێنەری سووتەمەنی ڕەق بوون کە تا ئێستا دروست کرابن تا دروستکردنی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] و یەکەم بوون کە بۆ گەڕاندنەوە و دووبارە بەکارھێنانەوە دیزاین کرابن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19990421084627/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1999-04-21 |ڕێکەوتی سەردان=2016-02-08 |وێبگە=spaceflight.nasa.gov}}</ref> سووتەمەنی بۆ ھەر بزوێنەرێکی مووشەکیی ڕەق لەسەر مەکۆکی ئاسمانی کێشی نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ کیلۆگرام بوو.<ref name="science_ksc_nasa_gov-srb_html_srb">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2009-08-09 |ناونیشان=http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120216005534/http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-02-16 |ڕێکەوتی سەردان=2004-04-02}}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4qr4gv94jebux26or5t3de0bvc5566k 1572162 1572143 2026-04-04T17:00:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]]، [[دەروازە:وزە|وزە]] و [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1572162 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Artemis_I_SLS_Core_Stage_Prep_for_Lift_Mate.jpg|وێنۆک|پاڵنەرە مووشەکییە ڕەقەکانی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|ئەس ئێڵ ئەس]]]] '''پاڵنەری مووشەکیی ڕەق''' ('''ئەس ئاڕ بی''') بزوێنەرێکی سووتەمەنی ڕەقە کە بەکاردێت بۆ دابینکردنی [[پاڵ پێوەنان|پاڵنەر]] لە ھەڵدانی مەکۆ ئاسمانییەکاندا لە ھەڵدانی سەرەتایییەوە تا یەکەم سەرکەوتن. چەندین پێڕاگوێزی ھەڵدان، لەوانە [[ئەتڵەس ٥]]،<ref>{{Citation |title=Assets |url=http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217084517/http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |archive-date=December 17, 2011 |url-status=dead |chapter=Data |publisher=Lockheed Martin}}</ref> [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|ئەس ئێڵ ئەس]] و [[مەکۆکی ئاسمانی]]، ئەس ئاڕ بی-یان بەکارھێناوە بۆ ئەوەی زۆربەی ئەو پاڵنەرەی کە پێویستە بۆ خستنە ناو خولگەی پێڕاگوێزەکە، بە پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان بدەن. مەکۆکی ئاسمانی دوو ئەس ئاڕ بیی مەکۆکی ئاسمانی بەکارھێنا، کە گەورەترین بزوێنەری سووتەمەنی ڕەق بوون کە تا ئێستا دروست کرابن تا دروستکردنی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] و یەکەم بوون کە بۆ گەڕاندنەوە و دووبارە بەکارھێنانەوە دیزاین کرابن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19990421084627/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1999-04-21 |ڕێکەوتی سەردان=2016-02-08 |وێبگە=spaceflight.nasa.gov}}</ref> سووتەمەنی بۆ ھەر بزوێنەرێکی مووشەکیی ڕەق لەسەر مەکۆکی ئاسمانی کێشی نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ کیلۆگرام بوو.<ref name="science_ksc_nasa_gov-srb_html_srb">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2009-08-09 |ناونیشان=http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120216005534/http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-02-16 |ڕێکەوتی سەردان=2004-04-02}}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی|وزە|فڕین}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ibjrhr5pgc61gc6zp1dcr0p4nytkgrz 1572279 1572162 2026-04-04T20:06:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572279 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Artemis_I_SLS_Core_Stage_Prep_for_Lift_Mate.jpg|وێنۆک|پاڵنەرە مووشەکییە ڕەقەکانی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|ئەس ئێڵ ئەس]]]] '''پاڵنەری مووشەکیی ڕەق''' ('''ئەس ئاڕ بی''') بزوێنەرێکی سووتەمەنی ڕەقە کە بەکاردێت بۆ دابینکردنی [[پاڵ پێوەنان|پاڵنەر]] لە ھەڵدانی مەکۆ ئاسمانییەکاندا لە ھەڵدانی سەرەتایییەوە تا یەکەم سەرکەوتن. چەندین پێڕاگوێزی ھەڵدان، لەوانە [[ئەتڵەس ٥]]،<ref>{{Citation |title=Assets |url=http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217084517/http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |archive-date=December 17, 2011 |url-status=dead |chapter=Data |publisher=Lockheed Martin}}</ref> [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|ئەس ئێڵ ئەس]] و [[مەکۆکی ئاسمانی]]، ئەس ئاڕ بی-یان بەکارھێناوە بۆ ئەوەی زۆربەی ئەو پاڵنەرەی کە پێویستە بۆ خستنە ناو خولگەی پێڕاگوێزەکە، بە پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان بدەن. مەکۆکی ئاسمانی دوو ئەس ئاڕ بیی مەکۆکی ئاسمانی بەکارھێنا، کە گەورەترین بزوێنەری سووتەمەنی ڕەق بوون کە تا ئێستا دروست کرابن تا دروستکردنی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] و یەکەم بوون کە بۆ گەڕاندنەوە و دووبارە بەکارھێنانەوە دیزاین کرابن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19990421084627/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1999-04-21 |ڕێکەوتی سەردان=2016-02-08 |وێبگە=spaceflight.nasa.gov}}</ref> سووتەمەنی بۆ ھەر بزوێنەرێکی مووشەکیی ڕەق لەسەر مەکۆکی ئاسمانی کێشی نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ کیلۆگرام بوو.<ref name="science_ksc_nasa_gov-srb_html_srb">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2009-08-09 |ناونیشان=http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120216005534/http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-02-16 |ڕێکەوتی سەردان=2004-04-02}}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی|وزە|فڕین}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} cg5k1jaxsycscz0h77lf6ivd1h6zamd 0 294169 1572145 2026-04-04T16:18:43Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1312731488|Geostationary transfer orbit]]» 1572145 wikitext text/x-wiki In space mission design, a '''geostationary transfer orbit''' ('''GTO''') or '''geosynchronous transfer orbit''' is a highly elliptical type of [[خولگەی دەوری زەوی|geocentric orbit]], usually with a [[نزیکترین و دوورترین|perigee]] as low as [[خولگەی نزیکی زەوی|low Earth orbit]] (LEO) and an [[نزیکترین و دوورترین|apogee]] as high as geostationary orbit (GEO). [[مانگی دەستکرد|Satellites]] that are destined for geosynchronous orbit (GSO) or GEO are often put into a GTO as an intermediate step for reaching their final orbit. Manufacturers of launch vehicles often advertise the amount of payload the vehicle can put into GTO.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 2013 |ناونیشان=http://www.ulalaunch.com/site/docs/product_cards/guides/Delta%20IV%20Users%20Guide%20June%202013.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131014123330/http://www.ulalaunch.com/site/docs/product_cards/guides/Delta%20IV%20Users%20Guide%20June%202013.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-10-14 |ڕێکەوتی سەردان=2013-10-14 |پەڕەکان=2-10}} accessed 2013 July 27.</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7zzfdm2i0z9maxzl8z7m2v3h3hbqx8y 1572146 1572145 2026-04-04T16:19:42Z Tessla 41338 شائەمراز 1572146 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە دیزاینی ئەرکی بۆشاییدا، '''خولگەی گواستنەوەی زەوی-جێگیر''' ('''جی تی ئۆ''')یان '''خولگەی گواستنەوەی ھاوکاتی زەوی''' جۆرێکی زۆر ھێلکەییی [[خولگەی دەوری زەوی|خولگەی ناوەند-زەوییە]]، بەزۆری بە [[نزیکترین و دوورترین|پێریجییەک]] کە وەک [[خولگەی نزیکی زەوی]] (ئێڵ ئی ئۆ) نزم بێت و [[نزیکترین و دوورترین|ئاپۆجییەک]] کە وەک خولگەی زەوی-جێگیر (جی ئی ئۆ) بەرز بێت. ئەو [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردانەی]] کە بۆ خولگەی ھاوکاتی زەوی (جی ئەس ئۆ)یان جی ئی ئۆ مەبەستن، زۆرجار وەک ھەنگاوێکی ناوەندی بۆ گەیشتن بە خولگەی کۆتایییان دەخرێنە ناو جی تی ئۆ. بەرھەمھێنەرانی پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان زۆرجار ڕیکلام بۆ بڕی ئەو بارستایییە سوودبەخشە دەکەن کە پێڕاگوێزەکە دەتوانێت بیخاتە ناو جی تی ئۆ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 2013 |ناونیشان=http://www.ulalaunch.com/site/docs/product_cards/guides/Delta%20IV%20Users%20Guide%20June%202013.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131014123330/http://www.ulalaunch.com/site/docs/product_cards/guides/Delta%20IV%20Users%20Guide%20June%202013.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-10-14 |ڕێکەوتی سەردان=2013-10-14 |پەڕەکان=2-10}} accessed 2013 July 27.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0ba8iul7ptp4hpyb89hn0h93hguucjs 1572283 1572146 2026-04-04T20:07:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572283 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} لە دیزاینی ئەرکی بۆشاییدا، '''خولگەی گواستنەوەی زەوی-جێگیر''' ('''جی تی ئۆ''')یان '''خولگەی گواستنەوەی ھاوکاتی زەوی''' جۆرێکی زۆر ھێلکەییی [[خولگەی دەوری زەوی|خولگەی ناوەند-زەوییە]]، بەزۆری بە [[نزیکترین و دوورترین|پێریجییەک]] کە وەک [[خولگەی نزیکی زەوی]] (ئێڵ ئی ئۆ) نزم بێت و [[نزیکترین و دوورترین|ئاپۆجییەک]] کە وەک خولگەی زەوی-جێگیر (جی ئی ئۆ) بەرز بێت. ئەو [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردانەی]] کە بۆ خولگەی ھاوکاتی زەوی (جی ئەس ئۆ)یان جی ئی ئۆ مەبەستن، زۆرجار وەک ھەنگاوێکی ناوەندی بۆ گەیشتن بە خولگەی کۆتایییان دەخرێنە ناو جی تی ئۆ. بەرھەمھێنەرانی پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان زۆرجار ڕیکلام بۆ بڕی ئەو بارستایییە سوودبەخشە دەکەن کە پێڕاگوێزەکە دەتوانێت بیخاتە ناو جی تی ئۆ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 2013 |ناونیشان=http://www.ulalaunch.com/site/docs/product_cards/guides/Delta%20IV%20Users%20Guide%20June%202013.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131014123330/http://www.ulalaunch.com/site/docs/product_cards/guides/Delta%20IV%20Users%20Guide%20June%202013.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-10-14 |ڕێکەوتی سەردان=2013-10-14 |پەڕەکان=2-10}} accessed 2013 July 27.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} o3p0t31kstarnwdypkupcaa4j7v521x 0 294170 1572153 2026-04-04T16:34:46Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1303171497|Cape Canaveral Space Launch Complex 17]]» 1572153 wikitext text/x-wiki '''Space Launch Complex 17'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=McDowell |first=Jonathan |ڕێکەوت=1998-02-22 |ناونیشان=http://planet4589.org/space/jsr/back/news.350 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100503232748/http://planet4589.org/space/jsr/back/news.350 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-05-03 |ڕێکەوتی سەردان=2009-07-09 |وێبگە=Jonathan's Space Report}}</ref> ('''SLC-17'''), previously designated '''Launch Complex 17''' ('''LC-17'''), was a launch site at [[وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال|Cape Canaveral Space Force Station]], [[فلۆریدا|Florida]] used for Thor and [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|Delta]] launch vehicles launches between 1958 and 2011. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Originally built in 1956, SLC-17 features two [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|expendable launch vehicle]] (ELV) launch pads, '''SLC-17A''' and '''SLC-17B'''. The pads were operated by the 45th Space Wing and have supported more than 300 [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|Department of Defense]], [[ناسا|NASA]] and commercial missile and rocket launches. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fqii7vbaec2uksjvw7r2qt4vpb0pyta 1572154 1572153 2026-04-04T16:35:24Z Tessla 41338 شائەمراز 1572154 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کۆمەڵگەی ھەڵدانی بۆشاییی ١٧'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=McDowell |first=Jonathan |ڕێکەوت=1998-02-22 |ناونیشان=http://planet4589.org/space/jsr/back/news.350 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100503232748/http://planet4589.org/space/jsr/back/news.350 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-05-03 |ڕێکەوتی سەردان=2009-07-09 |وێبگە=Jonathan's Space Report}}</ref> ('''ئەس ئێڵ سی-١٧''')، پێشتر بە '''کۆمەڵگەی ھەڵدانی ١٧''' ('''ئێڵ سی-١٧''') دەستنیشان کرابوو، شوێنێکی ھەڵدان بوو لە [[وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال]]، [[فلۆریدا]] کە بۆ ھەڵدانی پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی تۆڕ و [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|دێڵتا]] لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨ و ٢٠١١ بەکارھاتووە. لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٥٦ دروست کراوە، ئەس ئێڵ سی-١٧ خاوەنی دوو سەکۆی ھەڵدانی [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|پێڕاگوێزی ھەڵدانی خەرجکراو]] (ئی ئێڵ ڤی)یە، ئەوانیش '''ئەس ئێڵ سی-١٧ ئەی''' و '''ئەس ئێڵ سی-١٧ بی'''ن. سەکۆکان لەلایەن باڵی ٤٥ی بۆشایی بەڕێوە دەبران و پاڵپشتییان لە زیاتر لە ٣٠٠ ھەڵدانی مووشەکی [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگری]]، [[ناسا]] و بازرگانی کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ir4hbzbercpwh3l2u5jaa6cxam8pm41 1572281 1572154 2026-04-04T20:07:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1572281 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کۆمەڵگەی ھەڵدانی بۆشاییی ١٧'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=McDowell |first=Jonathan |ڕێکەوت=1998-02-22 |ناونیشان=http://planet4589.org/space/jsr/back/news.350 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100503232748/http://planet4589.org/space/jsr/back/news.350 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-05-03 |ڕێکەوتی سەردان=2009-07-09 |وێبگە=Jonathan's Space Report}}</ref> ('''ئەس ئێڵ سی-١٧''')، پێشتر بە '''کۆمەڵگەی ھەڵدانی ١٧''' ('''ئێڵ سی-١٧''') دەستنیشان کرابوو، شوێنێکی ھەڵدان بوو لە [[وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال]]، [[فلۆریدا]] کە بۆ ھەڵدانی پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی تۆڕ و [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|دێڵتا]] لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨ و ٢٠١١ بەکارھاتووە. لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٥٦ دروست کراوە، ئەس ئێڵ سی-١٧ خاوەنی دوو سەکۆی ھەڵدانی [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|پێڕاگوێزی ھەڵدانی خەرجکراو]] (ئی ئێڵ ڤی)یە، ئەوانیش '''ئەس ئێڵ سی-١٧ ئەی''' و '''ئەس ئێڵ سی-١٧ بی'''ن. سەکۆکان لەلایەن باڵی ٤٥ی بۆشایی بەڕێوە دەبران و پاڵپشتییان لە زیاتر لە ٣٠٠ ھەڵدانی مووشەکی [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگری]]، [[ناسا]] و بازرگانی کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} mofdnng3ernqhgxlxuk8q2tbtg0332s 3 294171 1572176 2026-04-04T17:02:52Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1572176 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ١٧:٠٢، ٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) t2svx0i9697drrf55wn42v4gb9m3lrl 0 294173 1572239 2026-04-04T18:24:00Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[حەیدەران (هۆز)]]ی گواستەوە بۆ [[حەیدەران (ھۆز)]]: گونجاندنی لەگەڵ تەختەکلیلی ستاندارد 1572239 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[حەیدەران (ھۆز)]] 41ot84kdwndo8bczs0erp1ujrrcb02j 0 294174 1572242 2026-04-04T18:25:25Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[قەرەچۆرى (هۆز)]]ی گواستەوە بۆ [[قەرەچۆرى (ھۆز)]]: گونجاندنی لەگەڵ تەختەکلیلی ستاندارد 1572242 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[قەرەچۆرى (ھۆز)]] 7hxodq5ubb4gkg5n9fj4k1soy71we5j 0 294175 1572282 2026-04-04T20:07:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1572282 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{سخ|نەبوونی سەرچاوە}} لینکی گوێ گرتن [https://kfmeast.org/tv/#section-kfm https://kfmeast.org/tv/#section-women] <nowiki/>{{زانیاریدانی ڕێکخراوە|ناو=مارشی نیشتمانی بزووتنەوەی ئایندە باک kurdistanfuturemovement|full_name=مارشی نیشتمانی بزووتنەوەی ئایندە باک|لۆگۆ=مارشی نیشتمانی بزووتنەوەی ئایندە باک|وێنە=[[File:بزووتنەوەی ئایندە.jpg|thumb|بزووتنەوەەکی چەپگەری نەتەوەییە]]|ماڵپەڕ=بۆ گوێ گرتن لە مارشی نیشتمانی ئایندە لەم لینکەوە گوێی لێبگرە https://kfmeast.org/tv/#section-kfm}} ''[https://www.kfmeast.org/pages/15 مارشی نیشتمانی- بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]'' [[پەڕگە:Ainde-kurdistan-flag.gif|alt=|وێنۆک|[https://www.kfmeast.org/pages/15 ئاڵای ئیمپراتۆریەتی] ماد بۆ بزووتنەوەیەکی وەک بزووتنەوەی ئایندە، کە لە ناو جەرگەی ستەمی نەتەوەیی و چینایەتیی ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا سەری هەڵداوە، هەڵبژاردنی چەپگەری نەتەوەیی تەنها دروشمێکی سیاسی نییە، بەڵکو پێویستییەکی مێژووییە. ئەم ڕێبازە هەوڵێکە بۆ گرێدانەوەی ئازادیی نەتەوە (ڕزگاری لە داگیرکاری) بە ئازادیی مرۆڤ ڕزگاری لە چەوسانەوەی ئابووری و کۆمەڵایەتی.]] '''[https://kfmeast.org/tv/#section-women بزووتنەوەی ئایندەین، بڵێسەی ڕۆژهەڵاتین]''' '''[[ڕۆژژمێری کوردی|نەوەی مادی دێرین و، تیشکی ڕوونی وڵاتین]]''' '''بۆ ڕزگاریی نیشتمان، یەکگرتوو  یەکدەنگین''' '''دژ بە نەزانی  و داگیرکەر، لە سەنگەری گشت جەنگین''' '''ئایندەی ئێمە، وورە و ئازادی و سەروەرییە''' '''ڕێگەی شکۆی نەتەوە، تەنیا نیشتمان بەروەرییە!''' '''لە بنەچەی میدیاوە، هێزی گەل دەهێنینەوە''' '''تەختی ستەمی داگیرکەر، لە بن ڕادەماڵینەوە''' '''ئێمە میراتگری مادین، خاوەن خاک و ناسنامەین''' '''بۆ سڕینەوەی جەور وستەم ، گیانفیداو ئامادەین''' '''نە بیروباوەڕی کۆن، نە دروشمی نادادی''' '''کوردایەتیی نوێ، ڕێمانە بەرەو لوتکەی ئازادی!''' '''بزووتنەوەی ئایندەین، بڵێسەی ڕۆژهەڵاتین''' '''نەوەی مادی دێرین و، تیشکی ڕوونی وڵاتین''' '''وەلادەنێین بیری کۆن ، بەرەو زانست هەنگاو دەنێین''' '''بۆ یەکسانی و دادپەروەری، نیشتمانی نوێ بنیاد دەنێین''' '''مافی هەموو چینی  گەل، سەروەریی یاسامانە''' '''پێشکەوتنی کوردستان، ڕێبازو  دەستورمانە''' '''ئێمە ڕەوتی نوێخوازین، دژ بە و مێژووە شێواوە''' '''ئایندە  بۆ  گەل و نیشتمانە ، گەل بڕیاری بۆ داوە!''' '''بزووتنەوەی ئایندەین، بڵێسەی ڕۆژهەڵاتین''' '''نەوەی مادی دێرین و، تیشکی ڕوونی وڵاتین''' '''ئایندەی کوردستانین بزووتنەوەی هەستان''' '''بۆ مافی نەتەوە بۆ ئازادی و نان و ژیان''' '''سامانی ئەم خاکە بۆ گشت گەل و نەتەوەیە''' '''ڕێگای نوێی ئایندە مژدەی ئەم  سەردەمەیە''' '''بۆ هەر کچ و کوڕێ  سەربەرزی و یەکسانی''' '''بزووتنەوەی ئایندەین، بڵێسەی ڕۆژهەڵاتین''' '''نەوەی مادی دێرین و، تیشکی ڕوونی وڵاتین''' '''ئایدیاو فەلسەفەمان، بیری ڕوونی ڕزگارییە''' '''هێزی بەرگریکاریمان، قەڵای پارێزگارییە''' '''داگیرکەر ڕادەماڵین، لە بست بە بستی ئەم خاکە''' '''هەتا ئاڵا دەشەکێ، لەو لووتکە بەرز و پاکە''' '''بڕیارمان داوە بەگیان بۆ ڕووناکی وبەرزی وڵات''' '''نەمێنێ ستەم و تاریکی لە خاکی پاکی ڕۆژهەڵات''' '''بزووتنەوەی ئایندەین، بڵێسەی ڕۆژهەڵاتین''' '''نەوەی مادی دێرین و، تیشکی ڕوونی وڵاتین''' '''تێبینی : مافی ئەم بەرهەمە پارێزراوە بۆ بزووتنەوەی ئایندە''' [[پۆل:سروودەکانی سەبارەت بە کەسایەتییە بەناوبانگەکان]] [[پۆل:سروودە کوردییەکان]] [[پۆل:مارشی نیشتمانی بزووتنەوەی ئایندە]] dbtguoehon4r1lzr64zkyeqpsk3p7nv 3 294176 1572401 2026-04-05T01:40:20Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1572401 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠١:٤٠، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) r0xv0cb3icgjjqcaqvm9450dghxg3rr 0 294177 1572445 2026-04-05T09:44:37Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344562151|Pacific Time Zone]]» 1572445 wikitext text/x-wiki The '''Pacific Time Zone''' ('''PT''') is a [[ناوچەی کاتی|time zone]] encompassing the western United States and northwestern Mexico. Places in this zone observe standard time by subtracting eight hours from [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|Coordinated Universal Time]] ([[UTC−08:00]]). During daylight saving time, a time offset of [[UTC−07:00]] is used instead. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە In the United States, this time zone is generically called the Pacific Time Zone. Specifically, time in this zone is referred to as '''Pacific Standard Time''' ('''PST''') when standard time is being observed (early November to mid-March), and '''Pacific Daylight Time''' ('''PDT''') when daylight saving time (mid-March to early November) is being observed. In [[مەکسیک|Mexico]], the corresponding time zone is known as the ''Zona Noroeste'' (Northwest Zone) and observes the same daylight saving schedule as the United States. The largest city in the Pacific Time Zone is [[لۆس ئانجلەس|Los Angeles]], [[لۆس ئانجلەسی گەورە|whose metropolitan area]] is also the largest in the time zone. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The zone is two hours ahead of the Hawaii–Aleutian Time Zone, one hour ahead of the Alaska Time Zone, one hour behind the [[ناوچەی کاتیی شاخاوی|Mountain Time Zone]],{{تێبینی|While the state of [[Arizona]] lies entirely within the Mountain Time Zone, [[daylight saving time]] is only observed within the [[Navajo Nation]]; as a result, most of Arizona is aligned with the Pacific Time Zone from mid-March to early November.}} two hours behind the Central Time Zone, three hours behind the [[ناوچەی کاتی ڕۆژھەڵات|Eastern Time Zone]], and four hours behind the Atlantic Time Zone. [[پۆل:ناوچە کاتییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] j6n4k9b1143az2pcazfyowy7toft9yq 1572446 1572445 2026-04-05T09:45:33Z Tessla 41338 شائەمراز 1572446 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ناوچەی کاتیی ھێمن''' (پی تی) [[ناوچەی کاتی|ناوچەیەکی کاتییە]] کە ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان و باکووری ڕۆژاوای مەکسیک دەگرێتەوە. شوێنەکانی ئەم ناوچەیە بە کەمکردنەوەی ھەشت کاتژمێر لە [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو]] (یوو تی سی-٠٨:٠٠) پابەندی کاتی ستانداردن. لە ماوەی کاتی دەستپێکردن بە ڕووناکیی ڕۆژدا، لە جیاتی ئەوە جیاوازی کاتیی یوو تی سی-٠٧:٠٠ بەکاردێت. لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، ئەم ناوچە کاتییە بە شێوەیەکی گشتی بە ناوچەی کاتیی ھێمن ناودەبرێت. بەتایبەتی، کات لەم ناوچەیەدا بە کاتی ستانداردی ھێمن (پی ئەس تی) ناودەبرێت کاتێک کاتی ستاندارد پەیڕەو دەکرێت (سەرەتای تشرینی دووەم تا ناوەڕاستی ئازار)، و کاتی ڕووناکیی ڕۆژی ھێمن (پی دی تی) کاتێک کاتی دەستپێکردن بە ڕووناکیی ڕۆژ (ناوەڕاستی ئازار تا سەرەتای تشرینی دووەم) پەیڕەو دەکرێت. لە [[مەکسیک]]، ناوچە کاتییە ھاوتایەکە بە زۆنا نۆرۆێستێ (ناوچەی باکووری ڕۆژاوا) ناسراوە و ھەمان خشتەی دەستپێکردن بە ڕووناکیی ڕۆژی ویلایەتە یەکگرتووەکان پەیڕەو دەکات. گەورەترین شار لە ناوچەی کاتیی ھێمن [[لۆس ئانجلەس]]ە، کە [[لۆس ئانجلەسی گەورە|ناوچە مەتترۆپۆلیتەنەکەی]] گەورەترینیشە لە ناوچە کاتییەکەدا. ئەم ناوچەیە دوو کاتژمێر لە پێش ناوچەی کاتیی ھاوایی-ئەلیۆتیانە، یەک کاتژمێر لە پێش ناوچەی کاتیی ئالاسکایە، یەک کاتژمێر لە دوای [[ناوچەی کاتیی شاخاوی]]یە، دوو کاتژمێر لە دوای ناوچەی کاتیی ناوەندییە، سێ کاتژمێر لە دوای [[ناوچەی کاتی ڕۆژھەڵات|ناوچەی کاتیی ڕۆژھەڵات]]ە، و چوار کاتژمێر لە دوای ناوچەی کاتیی ئەتڵەسییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ناوچە کاتییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2kncwkr8byiep2cxayo4tvi2yhc6tvt 1572447 1572446 2026-04-05T09:46:43Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ناوچەی کاتیی ھێمن]]ی گواستەوە بۆ [[ناوچەی کاتیی ئۆقیانووسی ئارام]] 1572446 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ناوچەی کاتیی ھێمن''' (پی تی) [[ناوچەی کاتی|ناوچەیەکی کاتییە]] کە ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان و باکووری ڕۆژاوای مەکسیک دەگرێتەوە. شوێنەکانی ئەم ناوچەیە بە کەمکردنەوەی ھەشت کاتژمێر لە [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو]] (یوو تی سی-٠٨:٠٠) پابەندی کاتی ستانداردن. لە ماوەی کاتی دەستپێکردن بە ڕووناکیی ڕۆژدا، لە جیاتی ئەوە جیاوازی کاتیی یوو تی سی-٠٧:٠٠ بەکاردێت. لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، ئەم ناوچە کاتییە بە شێوەیەکی گشتی بە ناوچەی کاتیی ھێمن ناودەبرێت. بەتایبەتی، کات لەم ناوچەیەدا بە کاتی ستانداردی ھێمن (پی ئەس تی) ناودەبرێت کاتێک کاتی ستاندارد پەیڕەو دەکرێت (سەرەتای تشرینی دووەم تا ناوەڕاستی ئازار)، و کاتی ڕووناکیی ڕۆژی ھێمن (پی دی تی) کاتێک کاتی دەستپێکردن بە ڕووناکیی ڕۆژ (ناوەڕاستی ئازار تا سەرەتای تشرینی دووەم) پەیڕەو دەکرێت. لە [[مەکسیک]]، ناوچە کاتییە ھاوتایەکە بە زۆنا نۆرۆێستێ (ناوچەی باکووری ڕۆژاوا) ناسراوە و ھەمان خشتەی دەستپێکردن بە ڕووناکیی ڕۆژی ویلایەتە یەکگرتووەکان پەیڕەو دەکات. گەورەترین شار لە ناوچەی کاتیی ھێمن [[لۆس ئانجلەس]]ە، کە [[لۆس ئانجلەسی گەورە|ناوچە مەتترۆپۆلیتەنەکەی]] گەورەترینیشە لە ناوچە کاتییەکەدا. ئەم ناوچەیە دوو کاتژمێر لە پێش ناوچەی کاتیی ھاوایی-ئەلیۆتیانە، یەک کاتژمێر لە پێش ناوچەی کاتیی ئالاسکایە، یەک کاتژمێر لە دوای [[ناوچەی کاتیی شاخاوی]]یە، دوو کاتژمێر لە دوای ناوچەی کاتیی ناوەندییە، سێ کاتژمێر لە دوای [[ناوچەی کاتی ڕۆژھەڵات|ناوچەی کاتیی ڕۆژھەڵات]]ە، و چوار کاتژمێر لە دوای ناوچەی کاتیی ئەتڵەسییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ناوچە کاتییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2kncwkr8byiep2cxayo4tvi2yhc6tvt 1572449 1572447 2026-04-05T09:47:03Z Tessla 41338 1572449 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ناوچەی کاتیی ئۆقیانووسی ئارام (هێمن)''' (پی تی) [[ناوچەی کاتی|ناوچەیەکی کاتییە]] کە ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان و باکووری ڕۆژاوای مەکسیک دەگرێتەوە. شوێنەکانی ئەم ناوچەیە بە کەمکردنەوەی ھەشت کاتژمێر لە [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو]] (یوو تی سی-٠٨:٠٠) پابەندی کاتی ستانداردن. لە ماوەی کاتی دەستپێکردن بە ڕووناکیی ڕۆژدا، لە جیاتی ئەوە جیاوازی کاتیی یوو تی سی-٠٧:٠٠ بەکاردێت. لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، ئەم ناوچە کاتییە بە شێوەیەکی گشتی بە ناوچەی کاتیی ھێمن ناودەبرێت. بەتایبەتی، کات لەم ناوچەیەدا بە کاتی ستانداردی ھێمن (پی ئەس تی) ناودەبرێت کاتێک کاتی ستاندارد پەیڕەو دەکرێت (سەرەتای تشرینی دووەم تا ناوەڕاستی ئازار)، و کاتی ڕووناکیی ڕۆژی ھێمن (پی دی تی) کاتێک کاتی دەستپێکردن بە ڕووناکیی ڕۆژ (ناوەڕاستی ئازار تا سەرەتای تشرینی دووەم) پەیڕەو دەکرێت. لە [[مەکسیک]]، ناوچە کاتییە ھاوتایەکە بە زۆنا نۆرۆێستێ (ناوچەی باکووری ڕۆژاوا) ناسراوە و ھەمان خشتەی دەستپێکردن بە ڕووناکیی ڕۆژی ویلایەتە یەکگرتووەکان پەیڕەو دەکات. گەورەترین شار لە ناوچەی کاتیی ھێمن [[لۆس ئانجلەس]]ە، کە [[لۆس ئانجلەسی گەورە|ناوچە مەتترۆپۆلیتەنەکەی]] گەورەترینیشە لە ناوچە کاتییەکەدا. ئەم ناوچەیە دوو کاتژمێر لە پێش ناوچەی کاتیی ھاوایی-ئەلیۆتیانە، یەک کاتژمێر لە پێش ناوچەی کاتیی ئالاسکایە، یەک کاتژمێر لە دوای [[ناوچەی کاتیی شاخاوی]]یە، دوو کاتژمێر لە دوای ناوچەی کاتیی ناوەندییە، سێ کاتژمێر لە دوای [[ناوچەی کاتی ڕۆژھەڵات|ناوچەی کاتیی ڕۆژھەڵات]]ە، و چوار کاتژمێر لە دوای ناوچەی کاتیی ئەتڵەسییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ناوچە کاتییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] p7ccdsyu8hep77hyqz20ww9i263dowp 0 294178 1572448 2026-04-05T09:46:43Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ناوچەی کاتیی ھێمن]]ی گواستەوە بۆ [[ناوچەی کاتیی ئۆقیانووسی ئارام]] 1572448 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ناوچەی کاتیی ئۆقیانووسی ئارام]] le1y07zcme823nneludku26h51uxxrz 0 294179 1572450 2026-04-05T09:48:22Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1342442904|Alaska Time Zone]]» 1572450 wikitext text/x-wiki The '''Alaska Time Zone '''observes [[کاتی ستاندارد|standard time]] by subtracting nine hours from [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|Coordinated Universal Time]] ([[UTC−09:00]]). During [[ھاوینەکات|daylight saving time]] its time offset is eight hours ([[UTC−08:00]]). The clock time in this zone is based on mean solar time at the 135th meridian west of the Greenwich Observatory. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The zone includes nearly all of the U.S. state of [[ئالاسکا|Alaska]] and is one hour behind the Pacific Time Zone. * standard time: Alaska Standard Time (AKST) * daylight saving time: Alaska Daylight Time (AKDT) [[پۆل:جوگرافیای ئالاسکا]] [[پۆل:ناوچە کاتییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kk68d8crwis9z15nsyjp7b19cxkhiyb 1572451 1572450 2026-04-05T09:48:57Z Tessla 41338 شائەمراز 1572451 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ناوچەی کاتیی ئالاسکا''' بە کەمکردنەوەی نۆ کاتژمێر لە [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو]] (یوو تی سی-٠٩:٠٠) پابەندی [[کاتی ستاندارد|کاتی ستانداردە]]. لە ماوەی [[ھاوینەکات|ھاوینەکاتدا]] جیاوازیی کاتییەکەی ھەشت کاتژمێرە (یوو تی سی-٠٨:٠٠). کاتی کاتژمێر لەم ناوچەیەدا لەسەر بنەمای تێکڕای کاتی خۆر لە ١٣٥ەمین ھێڵی درێژیی ڕۆژاوای ڕوانگەی گرینویچ دامەزراوە. ناوچەکە نزیکەی ھەموو ویلایەتی [[ئالاسکا]]ی ئەمریکا دەگرێتەوە و یەک کاتژمێر لە دوای ناوچەی کاتیی ھێمنەوەیە. کاتی ستاندارد: کاتی ستانداردی ئالاسکا (ئەی کەی ئەس تی) ھاوینەکات: کاتی ڕووناکیی ڕۆژی ئالاسکا (ئەی کەی دی تی)<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای ئالاسکا]] [[پۆل:ناوچە کاتییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nt0j3p6l5jcmgy88uotlo4bhjxu09g1 0 294180 1572452 2026-04-05T10:04:37Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1313860392|UTC−11:00]]» 1572452 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Timezones2008_UTC-11.png|وێنۆک|300x300پیکسڵ|UTC−11:00: blue (December), orange (June), yellow (year-round), light blue (sea areas)]] '''UTC−11:00''' is an identifier for a time offset from UTC of −11:00. This time is used in [[نیووەی|Niue]], [[ساموای ئەمریکا|American Samoa]], Swains Island, and parts of the [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Minor Outlying Islands]]. This is the latest inhabited time zone, meaning this is the last inhabited time zone to celebrate the New Year, as the world's latest time zone (UTC-12:00) occurs only in strict nature reserves, such as Howland and Baker Island. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jdvx7exjweebvwuym1nwjzgjpduzcc5 1572453 1572452 2026-04-05T10:05:37Z Tessla 41338 شائەمراز 1572453 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Timezones2008_UTC-11.png|وێنۆک|300x300پیکسڵ|یوو تی سی-١١:٠٠: شین (کانوونی یەکەم)، پرتەقاڵی (حوزەیران)، زەرد (بەدرێژایی ساڵ)، شینی کاڵ (ناوچە دەریایییەکان)]] '''یوو تی سی−١١:٠٠''' ناسێنەرێکە بۆ جیاوازیی کاتی لە یوو تی سی بە -١١:٠٠. ئەم کاتە لە [[نیووەی]]، [[ساموای ئەمریکا]]، دوورگەی سوەینز، و بەشێک لە [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بەکاردێت. ئەمە دواھەمین ناوچەی کاتیی ئاوەدانە، بەواتای ئەوەی ئەمە دواھەمین ناوچەی کاتیی ئاوەدانە کە ئاھەنگی سەری ساڵ دەگێڕێت، چونکە دواھەمین ناوچەی کاتیی جیھان (یوو تی سی-١٢:٠٠) تەنھا لە پارێزگارییە سروشتییە توندەکاندا ھەیە، وەک دوورگەی ھاولاند و بەیکەر.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8j6qx3yomvnn8r3l0l7hzzteppkbjrl 0 294181 1572454 2026-04-05T10:06:43Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1339701703|UTC−12:00]]» 1572454 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Timezones2008_UTC-12.png|وێنۆک|300x300پیکسڵ|UTC−12:00: blue (December), orange (June), yellow (year-round), light blue (sea areas)]] '''UTC−12:00''' is an identifier for a time offset from UTC of −12:00. It is the last to enter a New Year, and is sometimes referred to as the '''International Date Line West''' ('''IDLW''') time zone.<ref name="IEEE">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ieee802.org/16/aoe.html |ڕێکەوتی سەردان=1 January 2024 |وێبگە=IEEE 802 LAN/MAN Standards Committee}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە jtc4co18xacqxgqvk09i65p5iadyvtj 1572455 1572454 2026-04-05T10:07:24Z Tessla 41338 شائەمراز 1572455 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Timezones2008_UTC-12.png|وێنۆک|300x300پیکسڵ|یوو تی سی-١٢:٠٠: شین (کانوونی یەکەم)، پرتەقاڵی (حوزەیران)، زەرد (بەدرێژایی ساڵ)، شینی کاڵ (ناوچە دەریایییەکان)]] '''یوو تی سی−١٢:٠٠''' ناسێنەرێکە بۆ جیاوازیی کاتی لە یوو تی سی بە -١٢:٠٠. ئەمە دواھەمینە کە دەچێتە ناو ساڵێکی نوێ، و ھەندێک جار بە ناوچەی کاتیی '''ھێڵی ڕێکەوتی نێودەوڵەتیی ڕۆژاوا''' ('''ئای دی ئێڵ دەبلیوو''') ناودەبرێت.<ref name="IEEE">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ieee802.org/16/aoe.html |ڕێکەوتی سەردان=1 January 2024 |وێبگە=IEEE 802 LAN/MAN Standards Committee}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 2upgnney1yeymc00kwi21fpfahti1jx 0 294182 1572456 2026-04-05T10:08:35Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1342492414|Baker Island]]» 1572456 wikitext text/x-wiki '''Baker Island''', once known as '''New Nantucket''' in the early 19th century,<ref>Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Page 110. {{ISBN|9780824846794}}.</ref> is a small, uninhabited atoll located just north of the [[ھێڵی کەمەرەیی|Equator]] in the central [[ئۆقیانووسی ئارام|Pacific Ocean]], approximately {{Convert|1920|mi|km}} southwest of [[ھۆنۆلولو|Honolulu]]. Positioned almost halfway between [[ھاوایی|Hawaii]] and Australia, its closest neighbor is Howland Island, situated {{Convert|42|mi|km}} to the north-northwest. Both Baker and Howland Islands have been claimed as [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|territories of the United States]] since 1857, though the [[شانشینی یەکگرتوو|United Kingdom]] regarded them as part of the [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|British Empire]] between 1897 and 1936 but did not actually annex them.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.infoplease.com/countries/baker |ڕێکەوتی سەردان=2024-09-03 |وێبگە=www.infoplease.com |زمان=en}}</ref> They were not being used when a U.S. colonization attempt was started in 1935, and the next year formal reassertion of U.S. sovereignty was issued. During [[جەنگی جیھانیی دووەم|World War II]] the Japanese Empire attacked the island, and it was evacuated and a small military base was established. The island was an important navigation beacon in the remote Pacific waters during and after World War II. In the 1970s it was made into a nature preserve and has remained so into the 21st century. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Covering an area of {{Convert|0.81|sqmi|km2}}, with {{Convert|3.0|mi|km}} of coastline,<ref name="CIAWF" /> Baker Island experiences an equatorial [[ئاووھەوا|climate]], characterized by average temperatures around {{Convert|80|F|C}}, minimal rainfall, persistent winds, and strong sunlight. The terrain is flat and sandy, surrounded by a narrow fringing reef. Unlike many atolls, Baker Island lacks a central lagoon, with its highest point being {{Convert|26|ft|m}} above [[ئاستی دەریا|sea level]].<ref name="CIAWF" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Howland-Island |ڕێکەوتی سەردان=2024-09-03 |وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Today, Baker Island is part of the Baker Island National Wildlife Refuge, an [[ناوچەی تۆمارنەکراو|unincorporated]] and unorganized territory of the U.S. The island is managed by the U.S. Fish and Wildlife Service and is visited annually for conservation purposes. Statistically, Baker Island is grouped with the [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Minor Outlying Islands]] and, along with Howland Island, is among the last places on Earth to experience the New Year, operating in the UTC−12:00 time zone, just east of the International Date Line.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Richmond |first=Laurie |last2=Kotowicz |first2=Dawn |date=May 2015 |title=Equity and access in marine protected areas: The history and future of 'traditional indigenous fishing' in the Marianas Trench Marine National Monument |url=https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2014.11.007 |journal=Applied Geography |volume=59 |pages=117–124 |bibcode=2015AppGe..59..117R |doi=10.1016/j.apgeog.2014.11.007 |issn=0143-6228 |url-access=subscription}}</ref> It is one of the most remote U.S. possessions in the equatorial Pacific.<ref>Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Pages 38 and 104. {{ISBN|9780824846794}}.</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8gasmsv74v43nyn2zwrgg2v3asi9zqf 1572457 1572456 2026-04-05T10:09:48Z Tessla 41338 شائەمراز 1572457 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەی بەیکەر'''، کە کاتی خۆی لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا بە '''نیو نانتوکێت''' ناسرابوو،<ref>Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Page 110. {{ISBN|9780824846794}}.</ref> دوورگەیەکی مەرجانیی بچووک و بێکەسە کە ڕێک لە باکووری [[ھێڵی کەمەرەیی]] لە ناوەڕاستی [[ئۆقیانووسی ئارام|ئۆقیانووسی ھێمن]] ھەڵکەوتووە، نزیکەی {{Convert|1920|mi|km}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ھۆنۆلولو]]وە دوورە. کەوتووەتە نزیکەی نیوەی ڕێگای نێوان [[ھاوایی]] و ئوسترالیا، نزیکترین دراوسێی دوورگەی ھاولاندە کە {{Convert|42|mi|km}} لە باکووری-باکووری ڕۆژاوایەوەیە. ھەردوو دوورگەی بەیکەر و ھاولاند لە ساڵی ١٨٥٧ەوە وەک [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|سەرزەوییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] داوا کراون، ئەگەرچی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە نێوان ساڵانی ١٨٩٧ و ١٩٣٦دا بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]]ی دادەنان بەڵام لە ڕاستیدا لکاندنی بۆ نەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.infoplease.com/countries/baker |ڕێکەوتی سەردان=2024-09-03 |وێبگە=www.infoplease.com |زمان=en}}</ref> بەکارنەدەھێنران کاتێک ھەوڵێکی نیشتەجێکردنی ئەمریکی لە ساڵی ١٩٣٥ دەستی پێکرد، و ساڵی دواتر دووپاتکردنەوەی فەرمیی سەروەریی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەرچوو. لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمدا]] ئیمپراتۆرییەتیی ژاپۆن ھێرشی کردە سەر دوورگەکە، و چۆڵکرا و بنکەیەکی سەربازیی بچووکی تێدا دامەزرا. دوورگەکە نیشانەیەکی گرنگی ڕێدۆزی بوو لە ئاوە دوورەکانی ھێمن لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەم و دوای جەنگەکەش. لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا کرا بە پارێزگارییەکی سروشتی و تا سەدەی ٢١یش بەو شێوەیە ماوەتەوە. بە ڕووبەری {{Convert|0.81|sqmi|km2}}، لەگەڵ {{Convert|3.0|mi|km}} کەناراو،<ref name="CIAWF"/> دوورگەی بەیکەر [[ئاووھەوا|ئاووھەوایەکی]] کەمەرەیی ھەیە، کە بە تێکڕای پلەی گەرمی نزیکەی {{Convert|80|F|C}}، بارانبارینی زۆر کەم، باوەشە بەردەوامەکان، و تیشکی بەھێزی خۆر دەناسرێتەوە. زەوییەکەی تەخت و لمەڵانە، بە مەرجانێکی تەسکی کەناراو دەورە دراوە. بە پێچەوانەی زۆرێک لە دوورگە مەرجانییەکان، دوورگەی بەیکەر گۆماوێکی ناوەندیی نییە، کە بەرزترین خاڵی {{Convert|26|ft|m}} لەسەر [[ئاستی دەریا|ئاستی دەریاوەیە]].<ref name="CIAWF"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Howland-Island |ڕێکەوتی سەردان=2024-09-03 |وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> ئەمڕۆ دوورگەی بەیکەر بەشێکە لە پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی دوورگەی بەیکەر، کە سەرزەوییەکی [[ناوچەی تۆمارنەکراو|تۆمارنەکراو]] و ڕێکنەخراوی ویلایەتە یەکگرتووەکانە. دوورگەکە لەلایەن خزمەتگوزاریی ماسی و ژیانی کێوی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بەڕێوە دەبرێت و ساڵانە بۆ مەبەستی پاراستن سەردانی دەکرێت. لە ڕوو ئامارییەوە، دوورگەی بەیکەر لەگەڵ [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] پۆلین کراوە و لەگەڵ دوورگەی ھاولاند، لەنێوان دواھەمین شوێنەکانی سەر زەویدان کە پێشوازی لە سەری ساڵ دەکەن، چونکە لە ناوچەی کاتیی UTC−١٢:٠٠ کار دەکەن کە ڕێک لە ڕۆژھەڵاتی ھێڵی ڕێکەوتی نێودەوڵەتییەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Richmond |first=Laurie |last2=Kotowicz |first2=Dawn |date=May 2015 |title=Equity and access in marine protected areas: The history and future of 'traditional indigenous fishing' in the Marianas Trench Marine National Monument |url=https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2014.11.007 |journal=Applied Geography |volume=59 |pages=117–124 |bibcode=2015AppGe..59..117R |doi=10.1016/j.apgeog.2014.11.007 |issn=0143-6228 |url-access=subscription}}</ref> ئەمە یەکێکە لە دوورترین موڵکەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ناوچە کەمەرەییەکانی ھێمندا.<ref>Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Pages 38 and 104. {{ISBN|9780824846794}}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5lv2y23fphhmf321jvbbktmjbqcsqug 0 294183 1572458 2026-04-05T10:11:15Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340128733|Howland Island]]» 1572458 wikitext text/x-wiki '''Howland Island''' ({{IPAc-en|ˈ|h|aʊ|l|ə|n|d}}) is a coral island and strict nature reserve located just north of the [[ھێڵی کەمەرەیی|equator]] in the central Pacific Ocean, about {{Convert|1700|nmi|km}} southwest of [[ھۆنۆلولو|Honolulu]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlab.epfl.ch/wikispeedia/wpcd/wp/h/Howland_Island.htm |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-27 |وێبگە=dlab.epfl.ch}}</ref> The island lies almost halfway between [[ھاوایی|Hawaii]] and Australia and is an [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|unincorporated, unorganized territory]] of the United States. Together with Baker Island, it forms part of the Phoenix Islands. For statistical purposes, Howland is grouped as one of the [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Minor Outlying Islands]].<ref>{{Cite gnis|access-date=February 24, 2009}}</ref> The island has an elongated [[خەیار|cucumber]]-shape on a north–south axis, {{Convert|1.40 x 0.55|mi|km}}, and covers {{Convert|1|mi2|acre km2}}. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Howland Island National Wildlife Refuge consists of the entire island and the surrounding {{Convert|32074|acre|km2}} of submerged land. The island is managed by the U.S. Fish and Wildlife Service as an insular area under the [[وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|U.S. Department of the Interior]]. It is part of the Pacific Islands Heritage Marine National Monument. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d675a5ez3th6edrm2qvlpw1omu5iyjo 1572459 1572458 2026-04-05T10:11:56Z Tessla 41338 شائەمراز 1572459 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەی ھاولاند''' دوورگەیەکی مەرجانی و پارێزگارییەکی سروشتیی توندە کە ڕێک لە باکووری [[ھێڵی کەمەرەیی]] لە ناوەڕاستی ئۆقیانووسی ھێمندا ھەڵکەوتووە، نزیکەی {{Convert|1700|nmi|km}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ھۆنۆلولو]]وەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlab.epfl.ch/wikispeedia/wpcd/wp/h/Howland_Island.htm |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-27 |وێبگە=dlab.epfl.ch}}</ref> دوورگەکە نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان [[ھاوایی]] و ئوسترالیایە و [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|سەرزەوییەکی تۆمارنەکراو و ڕێکنەخراوی]] ویلایەتە یەکگرتووەکانە. لەگەڵ دوورگەی بەیکەردا، بەشێک لە دوورگەکانی فینیکس پێکدەھێنێت. بۆ مەبەستی ئاماری، ھاولاند وەک یەکێک لە [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] پۆلین دەکرێت.<ref>{{Cite gnis|access-date=February 24, 2009}}</ref> دوورگەکە شێوەیەکی [[خەیار|خەیاریی]] درێژکۆڵەی لەسەر تەوەرەی باکوور-باشوور ھەیە، {{Convert|1.40 x 0.55|mi|km}}، و ڕووبەری {{Convert|1|mi2|acre km2}} دادەپۆشێت. پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی دوورگەی ھاولاند لە تەواوی دوورگەکە و {{Convert|32074|acre|km2}} زەویی نوقمبووی دەوروبەری پێکدێت. دوورگەکە لەلایەن خزمەتگوزاریی ماسی و ژیانی کێوی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە وەک ناوچەیەکی دابڕاو لەژێر چاودێریی [[وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەڕێوە دەبرێت. بەشێکە لە شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی میراتی دوورگەکانی ھێمن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8bn98o789ed5385e1m6i7ncpwtw51i4 0 294184 1572460 2026-04-05T10:13:41Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336455730|Phoenix Islands]]» 1572460 wikitext text/x-wiki The '''Phoenix Islands''', or '''Rawaki''', are a group of eight atolls and two submerged coral [[ڕیف|reefs]] that lie east of the Gilbert Islands and west of the Line Islands in the central [[ئۆقیانووسی ئارام|Pacific Ocean]], north of [[ساموا|Samoa]]. They are part of the [[کیریباس|Republic of Kiribati]]. Their combined land area is {{Convert|28|km2|mi2}}. The only island of any commercial importance is Canton Island (also called Abariringa). The other islands are Enderbury, Rawaki (formerly Phoenix), Manra (formerly Sydney), Birnie, McKean, Nikumaroro (formerly Gardner), and Orona (formerly Hull). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The Phoenix Islands Protected Area, established in 2008, is one of the world's largest [[ناوچەی پارێزراو|protected areas]] and is home to about 120 species of coral and more than 500 species of fish. The Phoenix Islands are uninhabited, except for a few families who live on Canton Island. Historically, the Phoenix Islands have been considered part of the Gilberts Island group (sometimes known as the ''Kingsmill'' island group). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Geographically, [[دوورگەی بەیکەر|Baker Island]] and Howland Island, two unincorporated [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|territories]] of the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States]] that lie to the north of the Phoenix Islands, could be considered part of the same island group as the Phoenix Islands. However, politically and for statistical compilation purposes, Howland and Baker are considered part of the group known as the [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Minor Outlying Islands]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The United States once laid claim to all the Phoenix Islands under the 1856 Guano Islands Act. However, when Kiribati became an independent republic in 1979, the United States and Kiribati signed the Treaty of Tarawa, under which the United States released all claims to the Phoenix Islands (except for Baker and Howland), which thenceforth became recognized as part of Kiribati. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The Phoenix Islands began to be known by that name sometime around the 1840s, as a generalization from one of the islands in the group, which had been named Phoenix Island earlier in the century (probably because Phoenix was a common name for the whaling ships that frequented the nearby waters at the time). The Phoenix Islands were the site of the last colonial expansion attempted by the [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|British Empire]] (through the Phoenix Islands Settlement Scheme) in the late 1930s. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] eqgf6mcsntz13ru9b1mxahml1hlbdcb 1572461 1572460 2026-04-05T10:18:00Z Tessla 41338 شائەمراز 1572461 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەکانی فینیکس'''، یان ڕاواکی، گرووپێکن لە ھەشت دوورگەی مەرجانی و دوو [[ڕیف]]ی مەرجانیی نوقمبوو کە لە ڕۆژھەڵاتی دوورگەکانی گیلبێرت و ڕۆژاوای دوورگەکانی لاین لە ناوەڕاستی [[ئۆقیانووسی ئارام|ئۆقیانووسی ھێمن]]، لە باکووری [[ساموا]] ھەڵکەوتوون. ئەوان بەشێکن لە کۆماری [[کیریباس]]. کۆی ڕووبەری وشکانییان {{Convert|28|km2|mi2}}ە. تاکە دوورگە کە گرنگییەکی بازرگانیی ھەبێت دوورگەی کانتۆنە (بە ئاباریرینگا ناودەبرێت). دوورگەکانی تر بریتین لە ئێندێربێری، ڕاواکی (فینیکسی پێشوو)، مانرا (سیدنیی پێشوو)، بێرنی، مەکیان، نیکومارۆرۆ (گاردنەری پێشوو)، و ئۆرۆنا (ھەڵی پێشوو). ناوچەی پارێزراوی دوورگەکانی فینیکس، کە لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراوە، یەکێکە لە گەورەترین [[ناوچەی پارێزراو|ناوچە پارێزراوەکانی]] جیھان و شوێنی نزیکەی ١٢٠ جۆری مەرجان و زیاتر لە ٥٠٠ جۆری ماسییە. دوورگەکانی فینیکس بێکەسن، جگە لە چەند خێزانێک کە لە دوورگەی کانتۆن دەژین. لە ڕوو مێژوویییەوە، دوورگەکانی فینیکس وەک بەشێک لە گرووپی دوورگەکانی گیلبێرتس (ھەندێک جار بە گرووپی دوورگەکانی کینگسمیل ناسراوە) دادەنران. لە ڕوو جوگرافییەوە، [[دوورگەی بەیکەر]] و دوورگەی ھاولاند، دوو [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|سەرزەویی تۆمارنەکراوی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کە لە باکووری دوورگەکانی فینیکس ھەڵکەوتوون، دەکرێت وەک بەشێک لە ھەمان گرووپی دوورگەکانی فینیکس دابنرێن؛ بەڵام لە ڕوو سیاسی و بۆ مەبەستی کۆکردنەوەی ئامار، ھاولاند و بەیکەر وەک بەشێک لەو گرووپە دادەنرێن کە بە [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ناسراون. ویلایەتە یەکگرتووەکان پێشتر داوای ھەموو دوورگەکانی فینیکسی کردبوو لەژێر یاسای دوورگەکانی گوانی ١٨٥٦. بەڵام کاتێک کیریباس لە ساڵی ١٩٧٩ بوو بە کۆمارێکی سەربەخۆ، ویلایەتە یەکگرتووەکان و کیریباس پەیماننامەی تاراوا-یان واژوو کرد، کە تێیدا ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەموو داواکارییەکانی بۆ دوورگەکانی فینیکس (جگە لە بەیکەر و ھاولاند) لادا، کە لەو کاتەوە وەک بەشێک لە کیریباس ناسران. دوورگەکانی فینیکس لە دەوروبەری ساڵانی ١٨٤٠دا بەو ناوە دەستیان کرد بە ناسران، وەک گشتاندنێک لە یەکێک لە دوورگەکانی گرووپەکە، کە لە سەرەتای سەدەکەدا ناوی دوورگەی فینیکس لێنرابوو (پێدەچێت بەھۆی ئەوەی فینیکس ناوێکی باو بووە بۆ ئەو کەشتییە نەھەنگگرتنەی کە لەو کاتەدا سەردانی ئاوەکانی دەوروبەریان دەکرد). دوورگەکانی فینیکس شوێنی دوایین فراوانبوونی کۆلۆنیالی بوون کە لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]] (لە ڕێگەی پلانی نیشتەجێکردنی دوورگەکانی فینیکس) لە کۆتایییەکانی ساڵانی ١٩٣٠دا ھەوڵی بۆ درابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8uw5vtsq4uo26um1cpdwcqh4id64shd 0 294185 1572462 2026-04-05T10:19:23Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1335886361|Canton Island]]» 1572462 wikitext text/x-wiki '''Canton Island''' (also known as '''Kanton''' or '''Abariringa'''), previously known as '''Mary Island''', '''Mary Balcout's Island''' or '''Swallow Island''', is the largest, northernmost, and {{ھەتا ڕێکەوتی|2020}}, the sole inhabited island of the Phoenix Islands, in the Republic of [[کیریباس|Kiribati]]. It is an atoll located in the South Pacific Ocean roughly halfway between [[ھاوایی|Hawaii]] and [[فیجی|Fiji]], a location that once made it advantageous as an airline stop. The island is a narrow ribbon of land around a lagoon; an area of {{Cvt|40|sqkm}}. Canton's closest neighbour is the uninhabited Enderbury Island, {{Cvt|63|km}} west-southwest. The capital of Kiribati, South Tarawa, lies {{Cvt|1,765|km}} to the west. {{ھەتا ڕێکەوتی|2015}}, the population was 20, down from 61 in 2000.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.spc.int/prism/Country/KI/Stats/Census2005/Gen-pdf/GTAB-1.pdf |ڕێکەوتی سەردان=4 June 2017 |وێبگە=www.spc.int}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morate |first=Orebwa |ڕێکەوت=1 September 2016 |ناونیشان=http://www.mfed.gov.ki/sites/default/files/2015%20Population%20Census%20Report%20Volume%201%28final%20211016%29.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130930092440/http://www.mfed.gov.ki/wp-content/uploads/2011/05/Census-Report-2010-Volume-1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 September 2013 |ڕێکەوتی سەردان=21 January 2021}}</ref> The island's sole village, Tebaronga, is located on the northwest point, below the airstrip. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Kiribati declared the Phoenix Islands Protected Area in 2006, with the park being expanded in 2008. The {{Cvt|425,300|km2}} marine reserve contains eight coral atolls, including Canton.<ref name="NG">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Howard |first=Brian Clark |ڕێکەوت=16 June 2014 |ناونیشان=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-kiribati-marine-park-commercial-fishing-ocean-protection/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140619030433/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-kiribati-marine-park-commercial-fishing-ocean-protection |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=15 May 2015 |وێبگە=National Geographic News}}</ref><ref name="PIa">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.phoenixislands.org/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071201150640/http://www.phoenixislands.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 December 2007 |ڕێکەوتی سەردان=25 January 2015}}</ref> Because it is inhabited, management of Canton Island is described in the Canton Resource Use Sustainability Plan (KRUSP), which covers a {{Convert|12|nmi}} radius around the atoll. Over 50% of the island and lagoon are protected in a conservation zone.<ref name="KRUSP">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Adam Smith, Paul Marshall, Nathan Cook |date=December 2017 |title=Kanton Resource Use Sustainability Plan |url=https://www.researchgate.net/publication/340133964 |journal=ResearchGate |doi=10.13140/RG.2.2.34466.99528}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7lhd2p7v1u6xb4q3f83f1nniokk5d42 1572463 1572462 2026-04-05T10:20:06Z Tessla 41338 شائەمراز 1572463 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەی کانتۆن''' (ھەروەھا بە کانتۆن یان ئاباریرینگا ناسراوە)، پێشتر بە دوورگەی ماری، دوورگەی ماری بالکۆت یان دوورگەی سوالۆ ناسرابوو، گەورەترین، باکووریترین، و تا ساڵی ٢٠٢٠، تاکە دوورگەی ئاوەدانی دوورگەکانی فینیکسە لە کۆماری [[کیریباس]]. دوورگەیەکی مەرجانییە کە لە باشووری ئۆقیانووسی ھێمن ھەڵکەوتووە، نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان ھاوایی و فیجیدایە، شوێنێک کە کاتی خۆی وەک وەستانێکی ھێڵی ئاسمانی سوودی ھەبووە. دوورگەکە قردێلەیەکی تەسکی زەوییە لە دەوری گۆماوێک؛ بە ڕووبەری {{Cvt|40|sqkm}}. نزیکترین دراوسێی کانتۆن دوورگەی بێکەسی ئێندێربێرییە، کە {{Cvt|63|km}} لە باشووری ڕۆژاوایەوەیە. پایتەختی کیریباس، باشووری تاراوا، {{Cvt|1,765|km}} لە ڕۆژاوایەوەیە. تا ساڵی ٢٠١٥، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٠ کەس بووە، کە لە ٦١ کەسەوە لە ساڵی ٢٠٠٠دا کەمی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.spc.int/prism/Country/KI/Stats/Census2005/Gen-pdf/GTAB-1.pdf |ڕێکەوتی سەردان=4 June 2017 |وێبگە=www.spc.int}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morate |first=Orebwa |ڕێکەوت=1 September 2016 |ناونیشان=http://www.mfed.gov.ki/sites/default/files/2015%20Population%20Census%20Report%20Volume%201(final%20211016).pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130930092440/http://www.mfed.gov.ki/wp-content/uploads/2011/05/Census-Report-2010-Volume-1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 September 2013 |ڕێکەوتی سەردان=21 January 2021}}</ref> تاکە گوندی دوورگەکە، تێبارۆنگا، لە خاڵی باکووری ڕۆژاوا، لە خوار ڕێڕەوی فڕینەکەوە ھەڵکەوتووە. کیریباس ناوچەی پارێزراوی دوورگەکانی فینیکسی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ڕاگەیاند، کە لە ساڵی ٢٠٠٨دا پارکەکە فراوانتر کرا. یەدەگی دەریاییی {{Cvt|425,300|km2}} ھەشت دوورگەی مەرجانی لەخۆدەگرێت، لەوانە کانتۆن.<ref name="NG">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Howard |first=Brian Clark |ڕێکەوت=16 June 2014 |ناونیشان=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-kiribati-marine-park-commercial-fishing-ocean-protection/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140619030433/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-kiribati-marine-park-commercial-fishing-ocean-protection |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=15 May 2015 |وێبگە=National Geographic News}}</ref><ref name="PIa">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.phoenixislands.org/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071201150640/http://www.phoenixislands.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 December 2007 |ڕێکەوتی سەردان=25 January 2015}}</ref> بەھۆی ئەوەی ئاوەدانە، بەڕێوەبردنی دوورگەی کانتۆن لە پلانی بەردەوامیی بەکارھێنانی سەرچاوەکانی کانتۆن (کەی ئاڕ یوو ئەس پی) وەسف کراوە، کە ڕادیۆسێکی {{Convert|12|nmi}} لە دەوری دوورگەکە دەگرێتەوە. زیاتر لە ٥٠٪ی دوورگەکە و گۆماوەکە لە ناوچەیەکی پارێزراودا دەپارێزرێن.<ref name="KRUSP">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Adam Smith, Paul Marshall, Nathan Cook |date=December 2017 |title=Kanton Resource Use Sustainability Plan |url=https://www.researchgate.net/publication/340133964 |journal=ResearchGate |doi=10.13140/RG.2.2.34466.99528}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tlde1jcsjabr2yau3xxv3io7bo12lb3 0 294186 1572464 2026-04-05T10:42:50Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340133245|Phoenix Islands Protected Area]]» 1572464 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Rotjan_-_Enderbury_Day_1_(225).jpg|وێنۆک|Enderbury Island, Phoenix Islands Protected Area]] The '''Phoenix Islands Protected Area''' ('''PIPA''') is located in the Republic of [[کیریباس|Kiribati]], an ocean nation in the central Pacific approximately midway between [[ئوسترالیا|Australia]] and [[ھاوایی|Hawaii]]. PIPA constitutes 11.34% of Kiribati's exclusive economic zone (EEZ), and with a size of {{Convert|408,250|km2|sqmi}}, it is one of the largest marine protected areas (MPA) and one of the largest protected areas of any type (land or sea) on Earth.<ref name="Rotjan 2014">{{Cite book|last=Rotjan|first=Randi|title=Establishment, management, and maintenance of the Phoenix Islands Protected Area. In: Advances in Marine Biology|publisher=Elsevier, Oxford Press|year=2014|isbn=978-0-12-800214-8}}</ref> The PIPA was also designated as the world's largest and deepest UNESCO [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ|World Heritage Site]] in 2010.<ref name="CO">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2020 |ناونیشان=https://www.conservation.org/projects/phoenix-islands-protected-area |ڕێکەوتی سەردان=29 March 2021}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The PIPA conserves one of the world's largest intact oceanic coral archipelago ecosystems, includes 14 known underwater [[چیای دەریایی|seamounts]] (presumed to be extinct volcanoes) and other deep-sea habitats. The area contains approximately 800 known species of fauna, including about 200 coral species, 500 fish species, 18 marine mammals and 44 bird species.<ref name="PG1">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2020 |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1325/#:~:text=The%20Phoenix%20Island%20Protected%20Area,Protected%20Area%20in%20the%20world. |ڕێکەوتی سەردان=29 March 2021}}</ref><ref name="Pierce1">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pierce, R.J., and D. Brown |ڕێکەوت=16 April 2008 |ناونیشان=http://www.issg.org/cii/Electronic%20references/pii/project_docs/phoenix/pipa_workbook.pdf |ڕێکەوتی سەردان=29 March 2021}}</ref><ref name="Rotjan 2014">{{Cite book|last=Rotjan|first=Randi|title=Establishment, management, and maintenance of the Phoenix Islands Protected Area. In: Advances in Marine Biology|publisher=Elsevier, Oxford Press|year=2014|isbn=978-0-12-800214-8}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRotjan2014">Rotjan, Randi (2014). ''Establishment, management, and maintenance of the Phoenix Islands Protected Area. In: Advances in Marine Biology''. Elsevier, Oxford Press. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-12-800214-8|<bdi>978-0-12-800214-8</bdi>]].</cite></ref> In total it is equivalent to the size of the state of [[کالیفۆڕنیا|California]] in the US, though the total land area is only {{Convert|25|km2}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Christopher Pala |ڕێکەوت=2 October 2008 |ناونیشان=http://www.cosmosmagazine.com/features/ocean-wilderness/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210092625/http://www.cosmosmagazine.com/features/ocean-wilderness/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2013-06-07 |وێبگە=[[Cosmos magazine]] |quote=The Phoenix Islands Protected Area will be the size of California, the first that protects tuna and other ocean-going fish and the first to get funding using market-based mechanisms.}}</ref> To the north of the PIPA is the U.S. administered Pacific Islands Heritage Marine National Monument that is currently the world's largest designated MPA. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ld2g6d047qve77abrwtbh5wj1qe40rp 1572465 1572464 2026-04-05T10:43:41Z Tessla 41338 شائەمراز 1572465 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ناوچەی پارێزراوی دوورگەکانی فینیکس''' ('''پیپا''') لە کۆماری [[کیریباس]] ھەڵکەوتووە، کە نەتەوەیەکی ئۆقیانووسییە لە ناوەڕاستی ئۆقیانووسی ھێمندا و نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان [[ئوسترالیا]] و [[ھاوایی]]دایە. پیپا ١١٫٣٤٪ی ناوچەی ئابووریی تایبەتی (ئی ئی زێت) کیریباس پێکدەھێنێت، و بە قەبارەی {{Convert|408,250|km2|sqmi}}، یەکێکە لە گەورەترین ناوچە پارێزراوە دەریایییەکان (ئێم پی ئەی) و یەکێکە لە گەورەترین ناوچە پارێزراوەکان لە ھەر جۆرێک (وشکانی یان دەریایی) لەسەر زەوی.<ref name="Rotjan 2014">{{Cite book|last=Rotjan|first=Randi|title=Establishment, management, and maintenance of the Phoenix Islands Protected Area. In: Advances in Marine Biology|publisher=Elsevier, Oxford Press|year=2014|isbn=978-0-12-800214-8}}</ref> پیپا ھەروەھا وەک گەورەترین و قووڵترین شوێنی [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ]] لە ساڵی ٢٠١٠دا دەستنیشان کرا.<ref name="CO">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2020 |ناونیشان=https://www.conservation.org/projects/phoenix-islands-protected-area |ڕێکەوتی سەردان=29 March 2021}}</ref> پیپا یەکێک لە گەورەترین سیستەمە ئیکۆلۆژییەکانی ئەرخەپێلی مەرجانیی ئۆقیانووسیی دەستلێنەدراوی جیھان دەپارێزێت، کە ١٤ [[چیای دەریایی]] ناسراوی ژێر ئاو (کە وادادەنرێت گڕکانە کوژاوەکان بن) و نیشتەجێیەکی تری قووڵایی دەریا لەخۆدەگرێت. ناوچەکە نزیکەی ٨٠٠ جۆری ناسراوی ئاژەڵی تێدایە، لەوانە نزیکەی ٢٠٠ جۆر مەرجان، ٥٠٠ جۆر ماسی، ١٨ شیردەری دەریایی و ٤٤ جۆر باڵندە.<ref name="PG1">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2020 |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1325/#:~:text=The%20Phoenix%20Island%20Protected%20Area,Protected%20Area%20in%20the%20world. |ڕێکەوتی سەردان=29 March 2021}}</ref><ref name="Pierce1">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pierce, R.J. , and D. Brown |ڕێکەوت=16 April 2008 |ناونیشان=http://www.issg.org/cii/Electronic%20references/pii/project_docs/phoenix/pipa_workbook.pdf |ڕێکەوتی سەردان=29 March 2021}}</ref><ref name="Rotjan 2014">{{Cite book|last=Rotjan|first=Randi|title=Establishment, management, and maintenance of the Phoenix Islands Protected Area. In: Advances in Marine Biology|publisher=Elsevier, Oxford Press|year=2014|isbn=978-0-12-800214-8}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRotjan2014">Rotjan, Randi (2014). ''Establishment, management, and maintenance of the Phoenix Islands Protected Area. In: Advances in Marine Biology''. Elsevier, Oxford Press. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0-12-800214-8|<bdi>978-0-12-800214-8</bdi>]].</cite></ref> بە گشتی ھاوتایە لەگەڵ قەبارەی ویلایەتی [[کالیفۆڕنیا]] لە ئەمریکا، ئەگەرچی کۆی ڕووبەری وشکانییەکەی تەنھا {{Convert|25|km2}}ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Christopher Pala |ڕێکەوت=2 October 2008 |ناونیشان=http://www.cosmosmagazine.com/features/ocean-wilderness/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210092625/http://www.cosmosmagazine.com/features/ocean-wilderness/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2013-06-07 |وێبگە=[[Cosmos magazine]] |quote=The Phoenix Islands Protected Area will be the size of California, the first that protects tuna and other ocean-going fish and the first to get funding using market-based mechanisms.}}</ref> لە باکووری پیپا، شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی میراتی دوورگەکانی ھێمن ھەیە کە لەلایەن ئەمریکاوە بەڕێوە دەبرێت و لە ئێستادا گەورەترین ئێم پی ئەی دەستنیشانکراوی جیھانە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] esqyybaezlf6fduj8o32r8j7rqwp5nz 0 294187 1572466 2026-04-05T10:48:35Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345229678|Pacific Islands Heritage Marine National Monument]]» 1572466 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Eez_monument_4_6_2011.png|چەپ|وێنۆک|The previous (2011) boundaries of the Pacific Islands Heritage Marine National Monument are outlined in light blue.]] [[پەڕگە:Soldierfish,_Baker_Island_NWR.jpg|وێنۆک|Soldierfish, [[دوورگەی بەیکەر|Baker Island]] NWR]] [[پەڕگە:Grey_reef_sharks,Pacific_Remote_Islands_MNM.png|وێنۆک|Grey reef sharks, Pacific Islands Heritage MNM]] [[پەڕگە:Melonhead_whales_(15159453908).jpg|وێنۆک|Melonhead whales]] [[پەڕگە:Palmyra_Atoll_wildlife_(DSC00379).jpg|وێنۆک|Seabirds on Palmyra Island flora]] The '''Pacific Islands Heritage Marine National Monument''', formerly named '''Pacific Remote Islands Marine National Monument''', is a group of unorganized, mostly unincorporated [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States]] [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|Pacific Island territories]] managed by the United States Fish and Wildlife Service of the [[وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Department of the Interior]] and the [[بەڕێوبەرایەتی نیشتیمانی زەریایی و بەرگی ھەوا|National Oceanic and Atmospheric Administration]] (NOAA) of the [[وەزارەتی بازرگانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Department of Commerce]].<ref name="Proclamation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171001054220/https://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=23 April 2018 |وێبگە=fws.gov}}</ref> These remote refuges are "the most widespread collection of marine- and terrestrial-life protected areas on the planet under a single country's jurisdiction".<ref name="Proclamation" /><ref name="Compilation" /> They protect many endemic species including corals, [[ماسی|fish]], shellfish, marine mammals, seabirds, water birds, land birds, [[مێروو|insects]], and vegetation not found elsewhere.<ref name="CIA World Factbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/print/um.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060629185328/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/print/um.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2006-06-29}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە == History == The Pacific Remote Islands Marine National Monument was proclaimed a national monument on January 6, 2009, by U.S. President [[جۆرج دەبلیوو بوش|George W. Bush]]<ref name="Proclamation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171001054220/https://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=23 April 2018 |وێبگە=fws.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf "Presidential Proclamation 8336"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> and follows his June 6, 2006, creation of the Papahānaumokuākea Marine National Monument in the Northwestern Hawaiian Islands. The original area was about {{Convert|83,000|sqmi|}}. It was expanded on September 25, 2014, by U.S. President [[باراک ئۆباما|Barack Obama]]. The monument covers {{Convert|490,343|sqmi}}, spanning areas to the far south and west of Hawaii: [[دوورگەی بەیکەر|Baker Island]], [[دوورگەی ھاولاند|Howland Island]], Jarvis Island, Johnston Atoll, Kingman Reef, Palmyra Atoll, and Wake Island. At Baker Island, Howland Island, Jarvis Island, Kingman Reef, and Palmyra Atoll, the terrestrial areas, reefs, and waters out to {{Convert|12|nmi}} (radius) are part of the National Wildlife Refuge System. For [[دوورگەی بەیکەر|Baker Island]], [[دوورگەی ھاولاند|Howland Island]], Kingman Reef, and Palmyra Atoll, fishery-related activities seaward from the {{Convert|12|nmi|km}} refuge boundaries out to the {{Convert|50|nmi|km}} MNM boundary (about {{Convert|100|nmi|km}} square across) are managed by NOAA. For Jarvis Island, Johnston Atoll, and Wake Island, fishery-related activities seaward from the {{Convert|12|nmi|km}} refuge boundaries out to the {{Convert|200|nmi|km}} MNM boundary (U.S. exclusive economic zone waters) are managed by NOAA. The land areas at Wake and Johnston Atolls remain under the jurisdiction of the U.S. Air Force, but the waters from 0 to {{Convert|12|nmi|km}} are protected as units of the National Wildlife Refuge System. The monument is closed to commercial fishing and other resource extraction activities, such as deep sea mining. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:پۆلینیزیا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hc9j84gpmcgw73tsgcemdzcw86axumx 1572467 1572466 2026-04-05T10:50:50Z Tessla 41338 شائەمراز 1572467 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Eez_monument_4_6_2011.png|وێنۆک|سنوورەکانی پێشووی (٢٠١١) شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی میراتی دوورگەکانی ئارام بە شینی کاڵ دیاریکراون.]] [[پەڕگە:Soldierfish, Baker Island NWR.jpg|وێنۆک|ماسیی سەرباز، پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی [[دوورگەی بەیکەر]]]] [[پەڕگە:Grey_reef_sharks,Pacific_Remote_Islands_MNM.png|وێنۆک|قرشە خۆڵەمێشییەکانی ڕیف، شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی میراتی دوورگەکانی ئارام]] [[پەڕگە:Melonhead whales (15159453908).jpg|وێنۆک|نەھەنگە سەر-کاڵەکییەکان]] [[پەڕگە:Palmyra_Atoll_wildlife_(DSC00379).jpg|وێنۆک|باڵندە دەریایییەکان لەسەر ڕوەکەکانی دوورگەی پالمێرا]] '''شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی میراتی دوورگەکانی ئارام'''، کە پێشتر ناوی '''شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی دوورگە دوورەدەستەکانی ئارام''' بوو، گرووپێکە لە [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرزەوییە دوورگەیییەکانی ئارامی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کە ڕێکنەخراون و زۆربەیان تۆمارنەکراون، لەلایەن خزمەتگوزاریی ماسی و ژیانی کێویی ویلایەتە یەکگرتووەکانی سەر بە [[وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[بەڕێوبەرایەتی نیشتیمانی زەریایی و بەرگی ھەوا|بەڕێوەبەرایەتیی نیشتمانیی ئۆقیانووسی و بەرگی ھەوا]] (نووا)ی سەر بە [[وەزارەتی بازرگانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بازرگانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەڕێوە دەبرێن.<ref name="Proclamation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171001054220/https://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=23 April 2018 |وێبگە=fws.gov}}</ref> ئەم پەناگە دوورانە «بەربڵاوترین کۆمەڵەی ناوچە پارێزراوەکانی ژیانی دەریایی و وشکانین لەسەر ھەسارەکە کە لەژێر دەسەڵاتی یەک وڵاتدا بن».<ref name="Proclamation"/><ref name="Compilation"/> ئەوان پارێزگاری لە چەندین جۆری خۆماڵی دەکەن لەوانە مەرجانەکان، [[ماسی]]، قۆچەقانی، شیردەرە دەریایییەکان، باڵندە دەریایییەکان، باڵندە ئاوییەکان، باڵندە وشکانییەکان، [[مێروو|مێرووەکان]]، و ڕوەکێک کە لە شوێنەکانی تردا نادۆزرێتەوە.<ref name="CIA World Factbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/print/um.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060629185328/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/print/um.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2006-06-29}}</ref> == مێژوو == شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی دوورگە دوورەدەستەکانی ئارام لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، لەلایەن سەرۆکی ئەمریکا [[جۆرج دەبلیوو بوش]] وەک شوێنەوارێکی نیشتمانی ڕاگەیەندرا،<ref name="Proclamation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171001054220/https://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=23 April 2018 |وێبگە=fws.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf "Presidential Proclamation 8336"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> و بەدوای دروستکردنی شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی پاپاھانوومۆکواکێیا لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٦دا ھات لە باکووری ڕۆژاوای دوورگەکانی ھاوایی. ڕووبەرە بنەڕەتییەکە نزیکەی {{Convert|83,000|sqmi|}} بوو. لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤ لەلایەن سەرۆکی ئەمریکا [[باراک ئۆباما]] فراوانتر کرا. شوێنەوارەکە {{Convert|490,343|sqmi}} دادەپۆشێت، و ناوچەکانی دووری باشوور و ڕۆژاوای ھاوایی دەگرێتەوە: [[دوورگەی بەیکەر]]، [[دوورگەی ھاولاند]]، دوورگەی جارڤیس، دوورگەی مەرجانیی جۆنستن، ڕیفی کینگمان، دوورگەی مەرجانیی پالمێرا، و دوورگەی وێک. لە دوورگەی بەیکەر، دوورگەی ھاولاند، دوورگەی جارڤیس، ڕیفی کینگمان، و دوورگەی مەرجانیی پالمێرا، ناوچە وشکانییەکان، ڕیفەکان، و ئاوەکان تا دووری {{Convert|12|nmi}} (ڕادیۆس) بەشێکن لە سیستمی پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی. بۆ [[دوورگەی بەیکەر]]، [[دوورگەی ھاولاند]]، ڕیفی کینگمان، و دوورگەی مەرجانیی پالمێرا، چالاکییەکانی پەیوەندیدار بە ماسیگری بەرەو دەریا لە سنوورەکانی پەناگەی {{Convert|12|nmi|km}} تا سنووری ئێم ئێن ئێم-ی {{Convert|50|nmi|km}} (نزیکەی {{Convert|100|nmi|km}} چوارگۆشە) لەلایەن نوواوە بەڕێوە دەبرێن. بۆ دوورگەی جارڤیس، دوورگەی مەرجانیی جۆنستن، و دوورگەی وێک، چالاکییەکانی پەیوەندیدار بە ماسیگری بەرەو دەریا لە سنوورەکانی پەناگەی {{Convert|12|nmi|km}} تا سنووری ئێم ئێن ئێم-ی {{Convert|200|nmi|km}} (ئاوەکانی ناوچەی ئابووریی تایبەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان) لەلایەن نوواوە بەڕێوە دەبرێن. ناوچە وشکانییەکان لە دوورگەکانی وێک و جۆنستن لەژێر دەسەڵاتی ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دەمێننەوە، بەڵام ئاوەکان لە ٠ تا {{Convert|12|nmi|km}} وەک یەکەکانی سیستمی پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی پارێزراون. شوێنەوارەکە بەڕووی ماسیگریی بازرگانی و چالاکییەکانی تری دەرھێنانی سەرچاوەکاندا، وەک کانزاکاریی قووڵایی دەریا، داخراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:پۆلینیزیا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mtv7kz071hgb3wa9evzobx5yzbp22ac 0 294188 1572468 2026-04-05T10:53:45Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345676236|Coral]]» 1572468 wikitext text/x-wiki '''Corals''' are colonial marine invertebrates within the subphylum Anthozoa of the phylum Cnidaria. They typically form compact colonies of many identical individual polyps. Coral species include the important reef builders that inhabit tropical oceans and secrete calcium carbonate to form a hard skeleton. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە A coral "group" is a colony of very many genetically identical polyps. Each polyp is a sac-like animal typically only a few millimeters in diameter and a few centimeters in height. A set of tentacles surround a central mouth opening. Each polyp excretes an exoskeleton near the base. Over many generations, the colony thus creates a skeleton characteristic of the species which can measure up to several meters in size. Individual colonies grow by asexual reproduction of polyps. Corals also breed sexually by spawning: polyps of the same species release [[گامێت|gametes]] simultaneously overnight, often around a [[مانگی پڕ|full moon]]. Fertilized eggs form planulae, a mobile early form of the coral polyp which, when mature, settles to form a new colony. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:گرووپە پارافایلێتیکەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3o79omobe9i0tkjlosd8oosts8wvlk1 1572469 1572468 2026-04-05T10:54:32Z Tessla 41338 شائەمراز 1572469 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''مەرجانەکان''' بێبڕبڕە دەریایییە کۆلۆنییەکانن لەناو ژێرپۆلی ئەنتۆزۆای فایلمی نیداریا. ئەوان بەزۆری کۆلۆنیی چڕ لە زۆر پۆلیپی تاکەکەسیی وەک یەک پێکدەھێنن. جۆرەکانی مەرجان دروستکەرە گرنگەکانی ڕیف دەگرنەوە کە لە ئۆقیانووسە خولگەیییەکاندا دەژین و کاربۆناتی کالیسیۆم دەردەدەن بۆ پێکھێنانی ئێسکەپەیکەرێکی ڕەق. «گرووپێکی» مەرجان کۆلۆنییەکەیە لە زۆر پۆلیپی لەڕووی جیناتییەوە وەک یەک. ھەر پۆلیپێک ئاژەڵێکی کیسە-ئاسایە کە بەزۆری تەنھا چەند ملیمەترێک لە تیرەدا و چەند سانتیمەترێک لە بەرزییدایە. کۆمەڵێک ھەستەوەر دەوری دەمە کراوە ناوەندییەکەیان داوە. ھەر پۆلیپێک ئێسکەپەیکەرێکی دەرەکی لە نزیک بنکەکە دەردەدات. بە تێپەڕبوونی چەندین نەوە، کۆلۆنییەکە بەو شێوەیە ئێسکەپەیکەرێکی تایبەت بەو جۆرە دروست دەکات کە دەکرێت قەبارەکەی بگاتە چەند مەترێک. کۆلۆنییە تاکەکەسییەکان بە زۆربوونی ناتۆوی پۆلیپەکان گەشە دەکەن. مەرجانەکان ھەروەھا بە شێوەی تۆوی بە گەرا دانان زۆردەبن: پۆلیپەکانی ھەمان جۆر [[گامێت|گامێتەکان]] بە شێوەیەکی ھاوکات لە شەودا بەردەدەن، زۆرجار لە دەوروبەری [[مانگی پڕ|مانگی پڕدا]]. ھێلکە پیتێنراوەکان پلانولا پێکدەھێنن، کە شێوەیەکی سەرەتاییی جووڵاوی پۆلیپی مەرجانە و کاتێک پێدەگات، دەنیشێت بۆ پێکھێنانی کۆلۆنییەکی نوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گرووپە پارافایلێتیکەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] euybox8ksr9pxyb870b89zlum267lxa 1572470 1572469 2026-04-05T10:55:24Z Tessla 41338 /* top */ 1572470 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''مەرجانەکان''' بێبڕبڕە دەریایییە کۆلۆنییەکانن لەناو ژێرپۆلی ئەنتۆزۆوای فایلمی نیداریا. ئەوان بەزۆری کۆلۆنیی چڕ لە زۆر پۆلیپی تاکەکەسیی وەک یەک پێکدەھێنن. جۆرەکانی مەرجان دروستکەرە گرنگەکانی ڕیف دەگرنەوە کە لە ئۆقیانووسە خولگەیییەکاندا دەژین و کاربۆناتی کالیسیۆم دەردەدەن بۆ پێکھێنانی ئێسکەپەیکەرێکی ڕەق. «گرووپێکی» مەرجان کۆلۆنییەکەیە لە زۆر پۆلیپی لەڕووی جیناتییەوە وەک یەک. ھەر پۆلیپێک ئاژەڵێکی کیسە-ئاسایە کە بەزۆری تەنھا چەند ملیمەترێک لە تیرەدا و چەند سانتیمەترێک لە بەرزییدایە. کۆمەڵێک ھەستەوەر دەوری دەمە کراوە ناوەندییەکەیان داوە. ھەر پۆلیپێک ئێسکەپەیکەرێکی دەرەکی لە نزیک بنکەکە دەردەدات. بە تێپەڕبوونی چەندین نەوە، کۆلۆنییەکە بەو شێوەیە ئێسکەپەیکەرێکی تایبەت بەو جۆرە دروست دەکات کە دەکرێت قەبارەکەی بگاتە چەند مەترێک. کۆلۆنییە تاکەکەسییەکان بە زۆربوونی ناتۆوی پۆلیپەکان گەشە دەکەن. مەرجانەکان ھەروەھا بە شێوەی تۆوی بە گەرا دانان زۆردەبن: پۆلیپەکانی ھەمان جۆر [[گامێت|گامێتەکان]] بە شێوەیەکی ھاوکات لە شەودا بەردەدەن، زۆرجار لە دەوروبەری [[مانگی پڕ|مانگی پڕدا]]. ھێلکە پیتێنراوەکان پلانولا پێکدەھێنن، کە شێوەیەکی سەرەتاییی جووڵاوی پۆلیپی مەرجانە و کاتێک پێدەگات، دەنیشێت بۆ پێکھێنانی کۆلۆنییەکی نوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گرووپە پارافایلێتیکەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] swfa0l4zxv697dqmg0v7ik2ivluhix8 0 294189 1572471 2026-04-05T10:58:39Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1323776333|Shellfish]]» 1572471 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Oysters_p1040741.jpg|چەپ|وێنۆک|Raw [[گوێچکەماسی|oysters]] opened and presented on a plate]] [[پەڕگە:Cocktail_1_bg_060702.jpg|چەپ|وێنۆک|A shrimp cocktail]] '''Shellfish''', in colloquial and [[شوێنی ماسیگری|fisheries]] usage, are exoskeleton-bearing aquatic [[بێبڕبڕەکان|invertebrates]] used as [[خۆراکی مرۆڤ|food]], including various species of molluscs, crustaceans, and echinoderms. Although most kinds of shellfish are harvested from [[ئاوی دەریا|saltwater]] environments, some are found in [[ئاوی شیرین|freshwater]]. In addition, a few species of land crabs are eaten, for example ''Cardisoma guanhumi'' in the [[کاریبی|Caribbean]]. Shellfish are among the most common food allergens.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://my.clevelandclinic.org/disorders/shellfish_allergies/hic_shellfish_allergies.aspx |ڕێکەوتی سەردان=2009-08-25}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە db8vwfq4jf0zsfknj06ft1ly1yy0y8z 1572472 1572471 2026-04-05T10:59:16Z Tessla 41338 شائەمراز 1572472 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Oysters_p1040741.jpg|وێنۆک|[[گوێچکەماسی]]ی خاو کە کراوەتەوە و لەسەر قاپێک پێشکەش کراوە]] [[پەڕگە:Cocktail_1_bg_060702.jpg|وێنۆک|کۆکتێلێکی ڕۆبیان]] '''ماسیی قاژوودار'''، لە بەکارھێنانی ڕۆژانە و [[شوێنی ماسیگری|ماسیگریدا]]، بریتین لە [[بێبڕبڕەکان|بێبڕبڕە]] ئاوییەکانی خاوەن ئێسکەپەیکەری دەرەکی کە وەک [[خۆراکی مرۆڤ|خۆراک]] بەکاردێن، لەوانە جۆرە جیاوازەکانی نەرمەڵەکان، توێکڵدارەکان، و دڕکاودەستەکان. ئەگەرچی زۆربەی جۆرەکانی ماسیی قاژوودار لە ژینگەکانی [[ئاوی دەریا|ئاوی سوێرەوە]] کۆدەکرێنەوە، ھەندێکیان لە [[ئاوی شیرین|ئاوی شیریندا]] دەدۆزرێنەوە. جگە لەوەش، چەند جۆرێکی کەرژاڵەی وشکانی دەخورێن، بۆ نموونە ''Cardisoma guanhumi'' لە [[کاری بی]]. ماسیی قاژوودار لەنێوان باوترین ھۆکارەکانی ھەستیاریی خۆراکیدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://my.clevelandclinic.org/disorders/shellfish_allergies/hic_shellfish_allergies.aspx |ڕێکەوتی سەردان=2009-08-25}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 4a4tolc0y7k7ukmg9mkzf0b5b2dr33l 1 294190 1572473 2026-04-05T11:00:16Z Tessla 41338 /* ناو */ بەشی نوێ 1572473 wikitext text/x-wiki == ناو == من ئەم ناوەم داناوە بۆ وتارەکە، گەر باشترتان زانی؛ بیگوازنەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١١:٠٠، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) bv8cj0iz2u3x9zhpyrgix66xshaji6g