ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 68 1573613 1283678 2026-04-08T09:23:44Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[زمانی پارسیی کۆن]] گواستەوە بۆ [[زمانی فارسیی کۆن]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: ناوی شیاوتر 1283678 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} '''زمانی پارسی''' یان '''پارسیی کۆن''' زمانێکی [[ئێران]]ئی کۆنە لە دەستەی [[زمانەکانی ئێرانیی باشووری رۆژاوا]]. لە دیمەنی [[زمانەوانی|زمانناسییەوە]] پارسیی کۆن گەلێک جیاوازی لەگەڵ [[زمانی ئاڤێستایی|ئاڤێستایی]] و [[زمانی مادی]] ھەیە. داوا دەکرێت کە [[زمانی فارسی|فارسیی نوێ]] رۆڵەی پارسیی کۆنە. == نموونە == {| class="wikitable" border="1" |- ! پارسیی کۆن ! ئاڤەستایی ! کوردی !فارسی نوێ |- | ئەسە/ئەسپە || ئەسپە || ئەسپ || ئەسب/ئەسپ |- | کامە || کامە || ئاکام || کام |- | دەیڤە || دەیڤە || دێو || دیڤ |- | درەیەھ || زریە || زریە، زرێ || دەریا |- | دەستە || زەستە || دەست || دەست |- | دان- || زان- || زان- || دان- |- | دردە || زردە || زڵ، دڵ || دێل |- | براتەر || براتەر || برا، برادەر || بەرادەر |- | دەماتەر || زەماتەر || زاما، زاوا || داماد |- | درەووگە || درەۆگە || درەو || دۆرووغ |- | رەووچەھ || رەۆچەھ || رۆژ || رووز |- | دەتھە || دەسە || دە || دەھ |- | ئەورە || ئەورە || ھەور، ئەور || ئەبر |- | پیتا || پیتەرە || پیاو، باوک || پێدەر |} == سەرچاوەکان == {{کۆلکە|زمان}} {{پۆلی کۆمنز|Old Persian language}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ئێران|عێراق|زمان|تورکیا|نووسین}} [[پۆل:زمانی پارسیی کۆن]] [[پۆل:زمانی فارسی]] [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] [[پۆل:زمانە مردووەکان]] [[پۆل:زمانە ئێرانییەکان]] p3gth820xqvz96iqf0cflxcwb384y2o 1573616 1573613 2026-04-08T09:29:20Z 1silent scientist 51740 1573616 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = فارسیی کۆن | nativename = {{lang|peo|𐎠𐎼𐎹}} {{transliteration|peo|italic=no|Ariya}} | region = [[مێژووی ئێران#سەردەمی کلاسیک|ئێرانی کۆن]] | era = تا نزیکەی ٣٠٠ی پ.ز گۆڕدرا بۆ [[پاڵەوی|فارسیی ناوەڕاست]] | familycolor = Indo-European | fam2 = [[زمانە ھیند و ئێرانییەکان|ھیندوئێرانی]] | fam3 = [[زمانە ئێرانییەکان|ئێرانی]] | fam4 = [[زمانە ئێرانییە ڕۆژاوایییەکان|ڕۆژاوایی]] | fam5 = [[زمانە ئێرانییە باشووری ڕۆژاوایییەکان|باشووری ڕۆژاوا]] | script = [[بزماریی فارسیی کۆن]] | iso2 = peo | iso3 = peo | linglist = peo | notice = IPA | glotto = oldp1254 | glottorefname = Old Persian (ca. 600–400 B.C.) }} '''فارسیی کۆن''' یەکێکە لەو دوو زمانە ئێرانییە کۆنەی کە ڕاستەوخۆ پشتڕاستکراونەتەوە (ئەوی تریان [[زمانی ئاوێستایی|ئاڤێستایی]]یە) و باپیری [[پاڵەوی|فارسیی ناوەڕاست]]ە (زمانی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]). وەک زمانە ئێرانییە کۆنەکانی تر، لەلایەن ئاخێوەرانی ڕەسەنی خۆیەوە بە «ئاریا» (ئێرانی) دەناسرا.<ref name="Gershevitch">^''cf.'' {{Cite book|title=Handbuch der Orientalistik, Literature I|last=Gershevitch|first=Ilya|publisher=Brill|year=1968|location=Leiden|pages=1–31|chapter=Old Iranian Literature}}, p. 2.</ref><ref>{{cite book|last=Gnoli|first=Gherardo|title=Encyclopædia Iranica|publisher=Routledge & Kegan Paul|year=2006|volume=13|location=New York|chapter=Iranian Identity ii. Pre-Islamic Period|quote=... in the Old Persian version, whose language was called "Iranian" or ''ariya''.|author-link=Gherardo Gnoli|chapter-url=http://www.iranicaonline.org/articles/iranian-identity-ii-pre-islamic-period}}</ref> فارسیی کۆن لە ھەردوو زمانی ئاڤێستایی و [[سانسکریتی ڤیدی]] نزیکە، و ھەر سێ زمانەکە بە چڕی گەردان دەکرێن. فارسیی کۆن بە پلەی یەکەم لە بەردەنووسەکان، تەختەگڵە قوڕییەکان و مۆرەکانی سەردەمی [[خانەدانی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] (٦٠٠ پ.ز تا ٣٠٠ی پ.ز) دەردەکەوێت. نموونەکانی فارسیی کۆن لەو شوێنانەدا دۆزراونەتەوە کە ئێستا [[ئێران]]، {{sfn|Kuhrt|2013|page=197}}{{sfn|Frye|1984|page=103}}{{sfn|Schmitt|2000|page=53}} [[ئەرمەنستان]]، [[بەحرەین]]، [[عێراق]]، [[توورکیا]] و [[میسر]]ن،<ref>{{cite web|url=https://www.avesta.org/op/op.htm|title=Old Persian Texts|work=Avesta – Zoroastrian Archives}}</ref><ref>Kent, R. G. (1950) "Old Persian: Grammar Texts Lexicon", p. 6. American Oriental Society.</ref> کە گرنگترین بەڵگە تا ئێستا ناوەڕۆکی [[بەردەنووسی بێستوون]]ە (مێژووەکەی بۆ ٥٢٢ی پ.ز دەگەڕێتەوە). لە ساڵی ٢٠٠٧دا، تووێژینەوە لەسەر [[ئەرشیفە کارگێڕییەکانی تەختی جەمشید|ئەرشیفە کارگێڕییە بەرفراوانەکانی تەختی جەمشید]] لە پەیمانگای ڕۆژھەڵات لە [[زانکۆی شیکاگۆ]] تابلێتگەلێکی فارسیی کۆنی دۆزییەوە، کە ئەوە دەردەخەن فارسیی کۆن زمانێکی نووسراو بووە کە بۆ تۆمارکردنی کردەیی بەکارھاتووە و نەک تەنھا بۆ نمایشە شاھانەکان.<ref>{{cite web|title=Everyday text shows that Old Persian was probably more commonly used than previously thought|date=June 15, 2007|publisher=University of Chicago News Office (archived)|url=http://www-news.uchicago.edu/releases/07/070615.oldpersian.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016070202/http://www-news.uchicago.edu/releases/07/070615.oldpersian.shtml|archive-date=2017-10-16}}</ref> == نموونە == {| class="wikitable" border="1" |- ! پارسیی کۆن ! ئاڤەستایی ! کوردی !فارسی نوێ |- | ئەسە/ئەسپە || ئەسپە || ئەسپ || ئەسب/ئەسپ |- | کامە || کامە || ئاکام || کام |- | دەیڤە || دەیڤە || دێو || دیڤ |- | درەیەھ || زریە || زریە، زرێ || دەریا |- | دەستە || زەستە || دەست || دەست |- | دان- || زان- || زان- || دان- |- | دردە || زردە || زڵ، دڵ || دێل |- | براتەر || براتەر || برا، برادەر || بەرادەر |- | دەماتەر || زەماتەر || زاما، زاوا || داماد |- | درەووگە || درەۆگە || درەو || دۆرووغ |- | رەووچەھ || رەۆچەھ || رۆژ || رووز |- | دەتھە || دەسە || دە || دەھ |- | ئەورە || ئەورە || ھەور، ئەور || ئەبر |- | پیتا || پیتەرە || پیاو، باوک || پێدەر |} == سەرچاوەکان == {{کۆلکە|زمان}} {{پۆلی کۆمنز|Old Persian language}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ئێران|عێراق|زمان|تورکیا|نووسین}} [[پۆل:زمانی پارسیی کۆن]] [[پۆل:زمانی فارسی]] [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] [[پۆل:زمانە مردووەکان]] [[پۆل:زمانە ئێرانییەکان]] 8q9touiy1b3ej5er609qsxrwsxydytp 0 1514 1573562 1570953 2026-04-08T06:01:32Z 1silent scientist 51740 1573562 wikitext text/x-wiki {{خاوێن کردن}} {{Infobox royalty|name=پاشا کەیخوسرەوی گەورە|title=|image=Zoroastrianism Tomb Sulaymaniyah province 28.JPG|image_size=|alt=|caption=گۆڕی پاشا کەیخوسرەوی گەورە لە [[سلێمانی]]|succession=پاشای [[شانشینی ماد]]|reign=٦۲٥ – ٥٨٥ پ. ز (بەپێی [[ھێرۆدۆت]])|coronation=|predecessor=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|successor=[[ئیشتوویگوو]] پاشا ئەژدەھاک|birth_date=٦٥۳ پ.ز|birth_place=[[ھەگمەتانە]] [[ماد|شانشینی ماد]]|death_date=٥٨٥ پ.ز|death_place=[[ھەگمەتانە]] ئیمپڕاتۆرییەتی [[ماد]]|burial_place=سیرۆمیدیا ئەشکەوتی زەرزی ([[قزقاپان]]) [[سلێمانی]]|spouse=ھاوسەری یەکەم{{ھن}}کچ یان نەوەی پاشا نەبووپلاسەری بابل|issue=شازادە ئەمیتیس{{ھن}}[[ئیشتوویگوو]] پاشا ئەژدەھاک|full name=|dynasty=بنەماڵەی شاھانەی [[ماد]]|father=[[فرەڤەرتیش]]|mother=|religion=[[ئایینی کۆنی ئێران]]}} '''کەیخوسرەو''' یان '''ھەڤەخشترە''' (بە [[زمانی مادی|مادی]]: ''Ḫavaxštra''، بە [[یۆنانی]]: ''Κυαξάρης'' ''(کەیخەسرەو)''، بە [[فەڕەنسی]]: ''Cyaxare'') بەھێزترین پاشای [[ماد|مادەکان]] بوو و دەورانی پاشایەتیەکەی ساڵانی ٥٨٥ ھەتا ٦۲٥ی [[پێش زایین]] بووە و یەکەمین کەسێک بوو وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیای بردە ژێر ئاڵایەک و بووە زلھێزی سەردەمی خۆی. وا ھاتووە لە مێژوودا کچی ھەڤەخشترە ئەبێتە ژنی کوڕی پاشای [[بابل]] کە [[باخە ھەڵواسراوەکانی بابل|باخە ‌ھەڵواسراوەکانی بابل]] وا زۆر بەناوبانگە بۆ بۆ ئەو کچە ساز دەکرێت. ھەڤەخشترە بۆ یەکەمین جار سوپای پەروەردەکراوی ڕاھێنا بۆ [[ماد]]ەکان و کەلوپەلی شەڕی ساز کرد. ھەڤەخشترە ئەو پاشای [[ماد]] بوو وا توانی [[سەکاکان]] بە تەواوی لە وڵاتەکانی [[ماد]] وەدەرنێت. ==ناو== ناوی کەیخەسرەو شێوە [[لاتینی]]کراوی کواکسارێسی (Κυαξάρης) [[یۆنانی]]یە، کە خۆی یۆنانیکراوی ناوی [[زمانی مادی|مادیی]] ھۆوەخشەترە (𐎢𐎺𐎧𐏁𐎫𐎼) بوو، بە واتای «فەرمانڕەوای باش» دێت.<ref>Diakonoff 1993</ref><ref>Schmitt 2011, pp. 216–218.</ref><ref>Olbrycht, Marek Jan (2021). Early Arsakid Parthia (ca. 250–165 B.C.): At the Crossroads of Iranian, Hellenistic, and Central Asian History. Leiden, Netherlands; Boston, United States: Brill. pp. 17–18. ISBN 978-9-004-46076-8.</ref> نووسەری یۆنانی دیۆدۆرووس سیکولۆوس کەیخەسرەو بە ئەستیباراس (Αστιβαρας) ناو بردووە، کە شێوە یۆنانیکراوی ناوی مادیی ڕیشتیبارایە، بە واتای «ھەڵگری ڕم» دێت. ئەم ناوە ھاوشێوەی شێوە مادەکەی ناوی کوڕەکەی، ئەستیاگیسە، ڕیشتیڤایگا، بە واتای «ڕمھاوێژ» دێت.<ref>Hinz 1975, p. 207.</ref><ref>Schmitt 2011, pp. 139–140.</ref><ref>https://iranicaonline.org/articles/astyages-the-last-median-king</ref><ref>Hinz 1975, p. 208.</ref> ==ژیان و فەرمانڕەوایی== ===فەرمانڕەواییی [[سکیتییەکان]]=== بە گوێرەی [[ھێرۆدۆت]]، کەیخەسرەو کوڕی پاشای مادی [[فراوەرتیش]] بوو. لە ناوەڕاستی سەدەی ٧ی [[پێش زایین]]، فراوەرتیش سەرکردایەتیی مادەەکانی کرد لە ڕاپەڕینێکدا دژی ئاشوور و لە شەڕدا کوژرا، یان دژی [[ئاشوورییەکان]] لە ژێر دەسەڵاتی پاشاکەیان [[ئاشووربانیپاڵ]]، یان دژی ھاوپەیمانە سکیتییەکانی ئاشوورییەکان، کە پاشاکەیان مادیێس ھێرشی کردە سەر مادەکان و باڵادەستیی سکیتییەکانی بەسەریاندا سەپاند بۆ ماوەی نزیکەی سێ دەیەی ساڵان لە بری ئاشوورییەکان، بەمەش ماوەیەک دەستی پێکرد کە ھێرۆدۆت بە «فەرمانڕەواییی سکیتییەکان بەسەر [[ئاسیا]]دا» ناوی بردووە. بەدوای داگیرکاریی سکیتییەکاندا، کەیخەسرەو لە شوێنی فراوەرتیشی باوکی وەک پاشای [[مادەکان]] لە ژێر دەسەڵاتی سکیتییەکاندا دەستبەکار بوو. تا ساڵانی ٦٢٠ی پێش زایین، [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]ی دوای مردنی ئاشووربانیپاڵ دەستی بە لاوازبوون کرد: جگە لە ناسەقامگیریی ناوخۆیی لەناو خودی [[ئاشوور]]دا، [[بابل]] لە ساڵی ٦٢٦ی پێش زایین دژی ئاشوورییەکان ڕاپەڕی. ساڵی دواتر، لە ٦٢٥ی پێش زایین، کەیخەسرەو نیری سکیتییەکانی لەسەر مادەکان لادا بە بانگھێشتکردنی فەرمانڕەوا سکیتییەکان بۆ [[بێرمێک]]، مەستکردنیان، و پاشان کوشتنی ھەموویان، لەوانەشە ئەگەری ھەبێت خودی مادیێس خۆی. دوای ڕزگارکردنی مادەەکان لە نیری سکیتییەکان، کەیخەسرەو ھێزە چەکدارەکانی مادی ڕێکخستەوە بۆ ئامادەکاری بۆ شەڕ لەگەڵ ئاشوور: لە کاتێکدا پێشتر مادەکان وەک میلیشیای خێڵەکیی دابەشکراو بۆ سەر گرووپە خزمایەتییەکان دەجەنگان و ھەر جەنگاوەرێک ھەر چەکێکی بەکار دەھێنا کە زۆرترین شارەزایی تێیدا ھەبوو، کەیخەسرەو سوپایەکی ڕێکی دامەزراند کە چاوی لە سوپاکانی ئاشوور و ئۆرارتوو دەکرد، بە تەواوی لەلایەن دەوڵەتەوە پڕچەک کرابوون و دابەشکرابوون بۆ یەکە ستراتیژی و تاکتیکییەکان. کەیخەسرەو لەوانەیە سکیتییەکانیشی ناچار کردبێت بچنە ناو ھاوپەیمانییەک لەگەڵ مادەکان دوای ڕووخاندنی فەرمانڕەواییەکەیان، چونکە لە ساڵی ٦١٥ی پێش زایین بەدواوە تۆمارە بابلییەکان باس لە سکیتییەکان دەکەن وەک ھاوپەیمانی مادەکان. ===شەڕ لە پارتیا=== لە کاتێکی فەرمانڕەواییەکەیدا، کەیخەسرەو وڵاتانی [[وەرکان]] و پارتیای داگیر کرد، کە کەوتبوونە دەستبەجێ ڕۆژھەڵاتی میدیا. بە گوێرەی [[دیۆدۆرووس سیکولۆوس]]، لە کاتێکدا پارتییەکان دژی کەیخەسرەو ڕاپەڕین و وڵات و پایتەختەکەیان بە سەکاکان یان داھایەکان سپارد، دوای ئەوە شەڕ لە نێوان مادەکان و [[سەکاکان]] دروست بوو، بە سەرکردایەتیی شاژنەکەیان زارینایا، کە چەندین شاری دامەزراند. بە گوێرەی دیۆدۆرووس، زارینایا خوشکی پاشای سەکا سیدرایووس بوو و سەرەتا ھاوسەری بوو، بەڵام دوای مردنی لەگەڵ پاشای پارتییەکان مەرمارێس ھاوسەرگیریی کرد. لە کاتی شەڕی دژی مادەکان، زارینایا لە شەڕدا بریندار بوو و لەلایەن ستریانگایووسی زاوای کەیخەسرەو بە دیل گیرا، کە گوێی لە پاڕانەوەکانی گرت و ژیانی بەخشی؛ کاتێک مەرمارێس دواتر ستریانگایووسی گرت، زارینایا مەرمارێسی کوشت و ستریانگایووسی ڕزگار کرد. لە کۆتاییی ئەم شەڕەدا، پارتییەکان فەرمانڕەواییی مادییان قبووڵ کرد، و ئاشتی لە نێوان مادەکان و سەکاکاندا کرا. گێڕانەوەکەی دیۆدۆرووس پێشنیاری ئەوە دەکات کە ناوچەی پارتیا لە ژێر کاریگەریی ھەردوو مادەکان لە ڕۆژاوایان، و لە ژێر کاریگەریی کۆچەرییە سەکاکانی ناوچەی [[دەریای قەزوین]] و [[دەریای ئاراڵ|ئاراڵ]] بووە. ===شەڕ دژی ئاشوور=== بەدوای شکستی ھێزێکی ھاوبەشی ئاشووری-مانایی لە [[گابلینۆ]] لەلایەن پاشای یاخیبووی نوێی بابل و دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتیی بابل-نوێ، نابۆپۆلاسار، ساڵی دواتر کەیخەسرەو [[مەننا]]ی داگیر کرد، کە سوپای مادی گەیاندە سنوورەکانی ئاشوور. لە تشرینی دووەمی ٦١٥ی پێش زایین، شەش مانگ دوای ئەوەی نابۆپۆلاسار نەیتوانی ناوەندی گرنگی ئاشوورییەکان [[ئەشۆر]] بگرێت، کەیخەسرەو بە چیاکانی [[زاگرۆس]]دا تێپەڕی و شاری ئاراپای داگیر کرد. ساڵی دواتر، لە تەممووز و ئابی ٦١٤ی پێش زایین، سوپای مادی مانۆڕێکی سەرقاڵکەریان ئەنجامدا بە ڕێپێوانێکی ڕواڵەتی بەرەو نەینەوای پایتەختی ئاشوور، کە وای لە سینشاریشکونی پاشای ئاشوور کرد بچێت بۆ بەرگریکردن لە شارەکە، دوای ئەوە مادەکان بە درێژاییی [[دیجلە]] بەرەو باکوور ڕۆیشتن و [[تەربیسوو]]یان گرت، پاش ئەوە لە ڕووبارەکە پەڕینەوە و بە کەناری ڕاستیدا بەرەو ئەشۆر ڕۆیشتن، و بەوەش ناوەندە ئاشوورییەکانی نەینەوا و [[کاڵھوو]]یان لە یارمەتیی دەرەکی بڕی. پاشان ھێزەکانی مادی ھێرشیان کردە سەر ئەشۆر و داگیریان کرد، کە لەو ماوەیەدا ھێزەکانی مادی دانیشتووانی شارەکەیان کۆمەڵکوژ کرد، پەرستگاکانیان وێران کرد، و گەنجینەکانیان برد. ماوەیەکی کورت دوای ڕووخانی ئەشۆر، [[نەبوپلاسەر|نابۆپۆلاساری]] پاشای بابل لەسەر وێرانەکانی شارەکە چاوی بە کەیخەسرەو کەوت، و پەیمانی ھاوپەیمانییان دژی ئاشوور بەست کە بە ھاوسەرگیریی دیپلۆماسی مۆر کرا، بە جۆرێک نەبوخودنەزەری دووەمی کوڕی نابۆپۆلاسار لەگەڵ ئەمیتیسی کچی کەیخەسرەو ھاوسەرگیریی کرد، و کەیخەسرەویش لەگەڵ کچێک یان نەوەیەکی نابۆپۆلاسار ھاوسەرگیریی کرد. کاتێک ھاوپەیمانیی نێوان کەیخەسرەو و [[نەبوپلاسەر|نابۆپۆلاسار]] بەسترا، ھێزەکانی مادی و بابلی بە ھەماھەنگی لەگەڵ یەکتر لە شەڕی دژی ئاشووردا کاریان دەکرد. لە ساڵی ٦١٢ی پێش زایین، سوپای مادی و بابلی پێکەوە لە دەمەوانەی [[ڕووباری عەزێم]] پەڕینەوە و بەرەو شاری پایتەختی ئاشوور، [[نەینەوا]]، ڕۆیشتن، کە دوای سێ مانگ لە گەمارۆدان لەلایەن ھێزە ھاوبەشەکانی مادی-بابلییەوە گیرا و تاڵان کرا. پاشای ئاشوور سینشاریشکون پێدەچێت لە کاتی ڕووخانی نەینەوادا مردبێت. دوای مردنی سینشاریشکون، سەرکردەیەکی ئاشووری کە لەوانەیە کوڕی بووبێت، [[ئاشوور ئوبالیتی دووەم]]، خۆی وەک پاشای نوێی ئاشوور لە [[حەڕان]] ڕاگەیاند، کە لەوێ بە پاڵپشتیی پاشماوەی سوپای ئاشوور حوکمی دەکرد. لە ساڵی ٦١٠ی پێش زایین، فیرعەونی میسریی لایەنگری ئاشوور نێخۆی دووەم لە شام دەستوەردانی کرد بۆ پشتگیریکردن لە ئاشوورییەکان، و چوو بۆ حەڕان بۆ پشتگیریکردنی ئاشوور-ئوبالیت. لە ساڵی ٦١٠ی پێش زایین، کەیخەسرەو و نابۆپۆلاسار حەڕانیان لە ھێزە ئاشووری-میسرییەکان سەندەوە، کە کشانەوە بۆ [[کارکەمیش]] لە کەناری ڕۆژاوای [[فورات]]. بە گوێرەی لێکدانەوە کۆنەکانی تێکشکان و لەناوچوونی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، خاکەکەی لە نێوان بابلییەکان و مادەکاندا دابەش کرا، کە ئەمانەی دوایییان خاکێکیان بەدەستھێنا کە خودی ئاشووری دەگرتەوە و سنوورێکی باشووری ھەبوو کە لە کارکەمیشەوە دەستی پێ دەکرد و بە باشووری حەڕاندا تێپەڕ دەبوو و بە درێژاییی [[چیای شنگال]] تا دیجلە لە باشووری ئەشۆر، و پاشان بە درێژاییی [[زنجیرەچیای حەمرین|چیای حەمرین]] و بە دەشتاییی [[ڕووباری دیالە]]دا تا سنوورە باکوورییەکانی [[ئیلام]] دەڕۆیشت. بەڵام بە گوێرەی توێژینەوە نوێیەکان، [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] ھەموو خاکەکانی پێشووی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری بەدەستھێنا جگە لەوانەی سەر چیاکانی [[زاگرۆس]] کە ئاشوورییەکان پێشتر بە مادەکانیان دۆڕاندبوو، و ڕۆڵی مادەکان لە شەڕی دژی [[ئاشوورییەکان]]دا زیاتر وەک ھێزی شەڕکەری سەرەکی بووە کە خاکەکەیان ڕادەستی بابلییەکان کردووە و دوای تەواوبوونی ئەم چالاکییە سەربازییانە گەڕاونەتەوە بۆ [[ماد|میدیا]]. == لەناو بردنی ئاشووریەکان == {{سەرەکی|لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری}} ھەڤەخشترە دوای پێکھێنانی سوپا و کەل‌وپەلی شەر ویستی بە ھێرشە تاونەتاوەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ|ئاشووریەکان]] و دەیان ساڵ داگیرکەری ئەوان کۆتایی بێنێ بۆیە ھێرشی کردە سەر ئاشوور و نیوەی وڵاتی [[ئاشوور]]ی داگیر کرد. لەگەڵ پاشای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|بابل]]، [[نەبوپلاسەر]] یەکیەتییان ڕێک خست و بە تەواوی [[ئاشوور]]یان لە ناو برد. ھەر لەو شەڕەدا بوو [[نەینەوا]] و پایەتەختی دووھەمی [[ئاشووریەکان]] خاپوور کرا. دوای ئەو شەڕانە وڵاتە داگیر کراواەکان لە نێوان [[ماد]] و [[بابل|بابلیەکان]] بەش کراو و [[ماد]] بوو بە گەورەترین ئمپڕاتووری رۆژھەڵاتی [[ئاسیا]]. ھەڤەخشترە کوڕێکی ئەبێ کە لە جێگای ئەنیشێتە سەر تەختی پاشایەتی و ھەر ئەو کوڕە ئەبێتە باپیری [[کوورشی ھەخامەنشی|کورووش]] پاشای [[ھەخامەنشیەکان|ھەخامەنشییەکان]]. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{s-start}} {{succession box|title=پاشای [[شانشینی ماد]]|before=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|after=پاشا ئەژدەهاك [[ئیشتوویگوو]]|years=٦۲٥-٥٨٥ پ.ز}} {{s-end}} == کتێبناسی == * تاریخ ماد. ایگور میخائیلوویچ دیاکونوف (بە [[فارسی]]) == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] {{ماد}}{{تووڵی دەروازە|کوردستان|ژیاننامە|ئێران|ئاسیا|بەستەرە دەرەکییەکان=وویوویا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٥٨٥ی پ.ز]] [[پۆل:پاشاکانی ماد]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] 996oveh1mf7u05pvte66xddfg0s21ti 1573563 1573562 2026-04-08T06:11:44Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1573563 wikitext text/x-wiki {{خاوێن کردن}} {{Infobox royalty|name=پاشا کەیخوسرەوی گەورە|title=|image=Zoroastrianism Tomb Sulaymaniyah province 28.JPG|image_size=|alt=|caption=گۆڕی پاشا کەیخوسرەوی گەورە لە [[سلێمانی]]|succession=پاشای [[شانشینی ماد]]|reign=٦۲٥ – ٥٨٥ پ. ز (بەپێی [[ھێرۆدۆت]])|coronation=|predecessor=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|successor=[[ئیشتوویگوو]] پاشا ئەژدەھاک|birth_date=٦٥۳ پ.ز|birth_place=[[ھەگمەتانە]] [[ماد|شانشینی ماد]]|death_date=٥٨٥ پ.ز|death_place=[[ھەگمەتانە]] ئیمپڕاتۆرییەتی [[ماد]]|burial_place=سیرۆمیدیا ئەشکەوتی زەرزی ([[قزقاپان]]) [[سلێمانی]]|spouse=ھاوسەری یەکەم{{ھن}}کچ یان نەوەی پاشا نەبووپلاسەری بابل|issue=شازادە ئەمیتیس{{ھن}}[[ئیشتوویگوو]] پاشا ئەژدەھاک|full name=|dynasty=بنەماڵەی شاھانەی [[ماد]]|father=[[فرەڤەرتیش]]|mother=|religion=[[ئایینی کۆنی ئێران]]}} '''کەیخوسرەو''' یان '''ھەڤەخشترە''' (بە [[زمانی مادی|مادی]]: ''Ḫavaxštra''، بە [[یۆنانی]]: ''Κυαξάρης'' ''(کەیخەسرەو)''، بە [[فەڕەنسی]]: ''Cyaxare'') بەھێزترین پاشای [[ماد|مادەکان]] بوو و دەورانی پاشایەتیەکەی ساڵانی ٥٨٥ ھەتا ٦۲٥ی [[پێش زایین]] بووە و یەکەمین کەسێک بوو وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیای بردە ژێر ئاڵایەک و بووە زلھێزی سەردەمی خۆی. وا ھاتووە لە مێژوودا کچی ھەڤەخشترە ئەبێتە ژنی کوڕی پاشای [[بابل]] کە [[باخە ھەڵواسراوەکانی بابل|باخە ‌ھەڵواسراوەکانی بابل]] وا زۆر بەناوبانگە بۆ بۆ ئەو کچە ساز دەکرێت. ھەڤەخشترە بۆ یەکەمین جار سوپای پەروەردەکراوی ڕاھێنا بۆ [[ماد]]ەکان و کەلوپەلی شەڕی ساز کرد. ھەڤەخشترە ئەو پاشای [[ماد]] بوو وا توانی [[سەکاکان]] بە تەواوی لە وڵاتەکانی [[ماد]] وەدەرنێت. ==ناو== ناوی کەیخەسرەو شێوە [[لاتینی]]کراوی کواکسارێسی (Κυαξάρης) [[یۆنانی]]یە، کە خۆی یۆنانیکراوی ناوی [[زمانی مادی|مادیی]] ھۆوەخشەترە (𐎢𐎺𐎧𐏁𐎫𐎼) بوو، بە واتای «فەرمانڕەوای باش» دێت.<ref>Diakonoff 1993</ref><ref>Schmitt 2011, pp. 216–218.</ref><ref>Olbrycht, Marek Jan (2021). Early Arsakid Parthia (ca. 250–165 B.C.): At the Crossroads of Iranian, Hellenistic, and Central Asian History. Leiden, Netherlands; Boston, United States: Brill. pp. 17–18. ISBN 978-9-004-46076-8.</ref> نووسەری یۆنانی دیۆدۆرووس سیکولۆوس کەیخەسرەو بە ئەستیباراس (Αστιβαρας) ناو بردووە، کە شێوە یۆنانیکراوی ناوی مادیی ڕیشتیبارایە، بە واتای «ھەڵگری ڕم» دێت. ئەم ناوە ھاوشێوەی شێوە مادەکەی ناوی کوڕەکەی، ئەستیاگیسە، ڕیشتیڤایگا، بە واتای «ڕمھاوێژ» دێت.<ref>Hinz 1975, p. 207.</ref><ref>Schmitt 2011, pp. 139–140.</ref><ref>https://iranicaonline.org/articles/astyages-the-last-median-king</ref><ref>Hinz 1975, p. 208.</ref> ==ژیان و فەرمانڕەوایی== ===فەرمانڕەواییی [[سکیتییەکان]]=== بە گوێرەی [[ھێرۆدۆت]]، کەیخەسرەو کوڕی پاشای مادی [[فراوەرتیش]] بوو. لە ناوەڕاستی سەدەی ٧ی [[پێش زایین]]، فراوەرتیش سەرکردایەتیی مادەەکانی کرد لە ڕاپەڕینێکدا دژی ئاشوور و لە شەڕدا کوژرا، یان دژی [[ئاشوورییەکان]] لە ژێر دەسەڵاتی پاشاکەیان [[ئاشووربانیپاڵ]]، یان دژی ھاوپەیمانە سکیتییەکانی ئاشوورییەکان، کە پاشاکەیان مادیێس ھێرشی کردە سەر مادەکان و باڵادەستیی سکیتییەکانی بەسەریاندا سەپاند بۆ ماوەی نزیکەی سێ دەیەی ساڵان لە بری ئاشوورییەکان، بەمەش ماوەیەک دەستی پێکرد کە ھێرۆدۆت بە «فەرمانڕەواییی سکیتییەکان بەسەر [[ئاسیا]]دا» ناوی بردووە. بەدوای داگیرکاریی سکیتییەکاندا، کەیخەسرەو لە شوێنی فراوەرتیشی باوکی وەک پاشای [[مادەکان]] لە ژێر دەسەڵاتی سکیتییەکاندا دەستبەکار بوو. تا ساڵانی ٦٢٠ی پێش زایین، [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]ی دوای مردنی ئاشووربانیپاڵ دەستی بە لاوازبوون کرد: جگە لە ناسەقامگیریی ناوخۆیی لەناو خودی [[ئاشوور]]دا، [[بابل]] لە ساڵی ٦٢٦ی پێش زایین دژی ئاشوورییەکان ڕاپەڕی. ساڵی دواتر، لە ٦٢٥ی پێش زایین، کەیخەسرەو نیری سکیتییەکانی لەسەر مادەکان لادا بە بانگھێشتکردنی فەرمانڕەوا سکیتییەکان بۆ [[بێرمێک]]، مەستکردنیان، و پاشان کوشتنی ھەموویان، لەوانەشە ئەگەری ھەبێت خودی مادیێس خۆی. دوای ڕزگارکردنی مادەەکان لە نیری سکیتییەکان، کەیخەسرەو ھێزە چەکدارەکانی مادی ڕێکخستەوە بۆ ئامادەکاری بۆ شەڕ لەگەڵ ئاشوور: لە کاتێکدا پێشتر مادەکان وەک میلیشیای خێڵەکیی دابەشکراو بۆ سەر گرووپە خزمایەتییەکان دەجەنگان و ھەر جەنگاوەرێک ھەر چەکێکی بەکار دەھێنا کە زۆرترین شارەزایی تێیدا ھەبوو، کەیخەسرەو سوپایەکی ڕێکی دامەزراند کە چاوی لە سوپاکانی ئاشوور و ئۆرارتوو دەکرد، بە تەواوی لەلایەن دەوڵەتەوە پڕچەک کرابوون و دابەشکرابوون بۆ یەکە ستراتیژی و تاکتیکییەکان. کەیخەسرەو لەوانەیە سکیتییەکانیشی ناچار کردبێت بچنە ناو ھاوپەیمانییەک لەگەڵ مادەکان دوای ڕووخاندنی فەرمانڕەواییەکەیان، چونکە لە ساڵی ٦١٥ی پێش زایین بەدواوە تۆمارە بابلییەکان باس لە سکیتییەکان دەکەن وەک ھاوپەیمانی مادەکان. ===شەڕ لە پارتیا=== لە کاتێکی فەرمانڕەواییەکەیدا، کەیخەسرەو وڵاتانی [[وەرکان]] و پارتیای داگیر کرد، کە کەوتبوونە دەستبەجێ ڕۆژھەڵاتی میدیا. بە گوێرەی [[دیۆدۆرووس سیکولۆوس]]، لە کاتێکدا پارتییەکان دژی کەیخەسرەو ڕاپەڕین و وڵات و پایتەختەکەیان بە سەکاکان یان داھایەکان سپارد، دوای ئەوە شەڕ لە نێوان مادەکان و [[سەکاکان]] دروست بوو، بە سەرکردایەتیی شاژنەکەیان زارینایا، کە چەندین شاری دامەزراند. بە گوێرەی دیۆدۆرووس، زارینایا خوشکی پاشای سەکا سیدرایووس بوو و سەرەتا ھاوسەری بوو، بەڵام دوای مردنی لەگەڵ پاشای پارتییەکان مەرمارێس ھاوسەرگیریی کرد. لە کاتی شەڕی دژی مادەکان، زارینایا لە شەڕدا بریندار بوو و لەلایەن ستریانگایووسی زاوای کەیخەسرەو بە دیل گیرا، کە گوێی لە پاڕانەوەکانی گرت و ژیانی بەخشی؛ کاتێک مەرمارێس دواتر ستریانگایووسی گرت، زارینایا مەرمارێسی کوشت و ستریانگایووسی ڕزگار کرد. لە کۆتاییی ئەم شەڕەدا، پارتییەکان فەرمانڕەواییی مادییان قبووڵ کرد، و ئاشتی لە نێوان مادەکان و سەکاکاندا کرا. گێڕانەوەکەی دیۆدۆرووس پێشنیاری ئەوە دەکات کە ناوچەی پارتیا لە ژێر کاریگەریی ھەردوو مادەکان لە ڕۆژاوایان، و لە ژێر کاریگەریی کۆچەرییە سەکاکانی ناوچەی [[دەریای قەزوین]] و [[دەریای ئاراڵ|ئاراڵ]] بووە. ===شەڕ دژی ئاشوور=== بەدوای شکستی ھێزێکی ھاوبەشی ئاشووری-مانایی لە [[گابلینۆ]] لەلایەن پاشای یاخیبووی نوێی بابل و دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتیی بابل-نوێ، نابۆپۆلاسار، ساڵی دواتر کەیخەسرەو [[مەننا]]ی داگیر کرد، کە سوپای مادی گەیاندە سنوورەکانی ئاشوور. لە تشرینی دووەمی ٦١٥ی پێش زایین، شەش مانگ دوای ئەوەی نابۆپۆلاسار نەیتوانی ناوەندی گرنگی ئاشوورییەکان [[ئەشۆر]] بگرێت، کەیخەسرەو بە چیاکانی [[زاگرۆس]]دا تێپەڕی و شاری ئاراپای داگیر کرد. ساڵی دواتر، لە تەممووز و ئابی ٦١٤ی پێش زایین، سوپای مادی مانۆڕێکی سەرقاڵکەریان ئەنجامدا بە ڕێپێوانێکی ڕواڵەتی بەرەو نەینەوای پایتەختی ئاشوور، کە وای لە سینشاریشکونی پاشای ئاشوور کرد بچێت بۆ بەرگریکردن لە شارەکە، دوای ئەوە مادەکان بە درێژاییی [[دیجلە]] بەرەو باکوور ڕۆیشتن و [[تەربیسوو]]یان گرت، پاش ئەوە لە ڕووبارەکە پەڕینەوە و بە کەناری ڕاستیدا بەرەو ئەشۆر ڕۆیشتن، و بەوەش ناوەندە ئاشوورییەکانی نەینەوا و [[کاڵھوو]]یان لە یارمەتیی دەرەکی بڕی. پاشان ھێزەکانی مادی ھێرشیان کردە سەر ئەشۆر و داگیریان کرد، کە لەو ماوەیەدا ھێزەکانی مادی دانیشتووانی شارەکەیان کۆمەڵکوژ کرد، پەرستگاکانیان وێران کرد، و گەنجینەکانیان برد. ماوەیەکی کورت دوای ڕووخانی ئەشۆر، [[نەبوپلاسەر|نابۆپۆلاساری]] پاشای بابل لەسەر وێرانەکانی شارەکە چاوی بە کەیخەسرەو کەوت، و پەیمانی ھاوپەیمانییان دژی ئاشوور بەست کە بە ھاوسەرگیریی دیپلۆماسی مۆر کرا، بە جۆرێک نەبوخودنەزەری دووەمی کوڕی نابۆپۆلاسار لەگەڵ ئەمیتیسی کچی کەیخەسرەو ھاوسەرگیریی کرد، و کەیخەسرەویش لەگەڵ کچێک یان نەوەیەکی نابۆپۆلاسار ھاوسەرگیریی کرد. کاتێک ھاوپەیمانیی نێوان کەیخەسرەو و [[نەبوپلاسەر|نابۆپۆلاسار]] بەسترا، ھێزەکانی مادی و بابلی بە ھەماھەنگی لەگەڵ یەکتر لە شەڕی دژی ئاشووردا کاریان دەکرد. لە ساڵی ٦١٢ی پێش زایین، سوپای مادی و بابلی پێکەوە لە دەمەوانەی [[ڕووباری عەزێم]] پەڕینەوە و بەرەو شاری پایتەختی ئاشوور، [[نەینەوا]]، ڕۆیشتن، کە دوای سێ مانگ لە گەمارۆدان لەلایەن ھێزە ھاوبەشەکانی مادی-بابلییەوە گیرا و تاڵان کرا. پاشای ئاشوور سینشاریشکون پێدەچێت لە کاتی ڕووخانی نەینەوادا مردبێت. دوای مردنی سینشاریشکون، سەرکردەیەکی ئاشووری کە لەوانەیە کوڕی بووبێت، [[ئاشوور ئوبالیتی دووەم]]، خۆی وەک پاشای نوێی ئاشوور لە [[حەڕان]] ڕاگەیاند، کە لەوێ بە پاڵپشتیی پاشماوەی سوپای ئاشوور حوکمی دەکرد. لە ساڵی ٦١٠ی پێش زایین، فیرعەونی میسریی لایەنگری ئاشوور نێخۆی دووەم لە شام دەستوەردانی کرد بۆ پشتگیریکردن لە ئاشوورییەکان، و چوو بۆ حەڕان بۆ پشتگیریکردنی ئاشوور-ئوبالیت. لە ساڵی ٦١٠ی پێش زایین، کەیخەسرەو و نابۆپۆلاسار حەڕانیان لە ھێزە ئاشووری-میسرییەکان سەندەوە، کە کشانەوە بۆ [[کارکەمیش]] لە کەناری ڕۆژاوای [[فورات]]. بە گوێرەی لێکدانەوە کۆنەکانی تێکشکان و لەناوچوونی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، خاکەکەی لە نێوان بابلییەکان و مادەکاندا دابەش کرا، کە ئەمانەی دوایییان خاکێکیان بەدەستھێنا کە خودی ئاشووری دەگرتەوە و سنوورێکی باشووری ھەبوو کە لە کارکەمیشەوە دەستی پێ دەکرد و بە باشووری حەڕاندا تێپەڕ دەبوو و بە درێژاییی [[چیای شنگال]] تا دیجلە لە باشووری ئەشۆر، و پاشان بە درێژاییی [[زنجیرەچیای حەمرین|چیای حەمرین]] و بە دەشتاییی [[ڕووباری دیالە]]دا تا سنوورە باکوورییەکانی [[ئیلام]] دەڕۆیشت. بەڵام بە گوێرەی توێژینەوە نوێیەکان، [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] ھەموو خاکەکانی پێشووی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری بەدەستھێنا جگە لەوانەی سەر چیاکانی [[زاگرۆس]] کە ئاشوورییەکان پێشتر بە مادەکانیان دۆڕاندبوو، و ڕۆڵی مادەکان لە شەڕی دژی [[ئاشوورییەکان]]دا زیاتر وەک ھێزی شەڕکەری سەرەکی بووە کە خاکەکەیان ڕادەستی بابلییەکان کردووە و دوای تەواوبوونی ئەم چالاکییە سەربازییانە گەڕاونەتەوە بۆ [[ماد|میدیا]]. == لەناو بردنی ئاشووریەکان == {{سەرەکی|لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری}} ھەڤەخشترە دوای پێکھێنانی سوپا و کەل‌وپەلی شەر ویستی بە ھێرشە تاونەتاوەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ|ئاشووریەکان]] و دەیان ساڵ داگیرکەری ئەوان کۆتایی بێنێ بۆیە ھێرشی کردە سەر ئاشوور و نیوەی وڵاتی [[ئاشوور]]ی داگیر کرد. لەگەڵ پاشای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|بابل]]، [[نەبوپلاسەر]] یەکیەتییان ڕێک خست و بە تەواوی [[ئاشوور]]یان لە ناو برد. ھەر لەو شەڕەدا بوو [[نەینەوا]] و پایەتەختی دووھەمی [[ئاشووریەکان]] خاپوور کرا. دوای ئەو شەڕانە وڵاتە داگیر کراواەکان لە نێوان [[ماد]] و [[بابل|بابلیەکان]] بەش کراو و [[ماد]] بوو بە گەورەترین ئمپڕاتووری رۆژھەڵاتی [[ئاسیا]]. ھەڤەخشترە کوڕێکی ئەبێ کە لە جێگای ئەنیشێتە سەر تەختی پاشایەتی و ھەر ئەو کوڕە ئەبێتە باپیری [[کوورشی ھەخامەنشی|کورووش]] پاشای [[ھەخامەنشیەکان|ھەخامەنشییەکان]]. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{s-start}} {{succession box|title=پاشای [[شانشینی ماد]]|before=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|after=پاشا ئەژدەھاک [[ئیشتوویگوو]]|years=٦۲٥–٥٨٥ پ.ز}} {{s-end}} == کتێبناسی == * تاریخ ماد. ایگور میخائیلوویچ دیاکونوف (بە [[فارسی]]) == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] {{ماد}}{{تووڵی دەروازە|کوردستان|ژیاننامە|ئێران|ئاسیا|بەستەرە دەرەکییەکان=وویوویا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٥٨٥ی پ.ز]] [[پۆل:پاشاکانی ماد]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] pg048d011b2np8h8ji4wwdeulzzk61o 1573564 1573563 2026-04-08T06:14:41Z 1silent scientist 51740 /* لەناو بردنی ئاشووریەکان */ 1573564 wikitext text/x-wiki {{خاوێن کردن}} {{Infobox royalty|name=پاشا کەیخوسرەوی گەورە|title=|image=Zoroastrianism Tomb Sulaymaniyah province 28.JPG|image_size=|alt=|caption=گۆڕی پاشا کەیخوسرەوی گەورە لە [[سلێمانی]]|succession=پاشای [[شانشینی ماد]]|reign=٦۲٥ – ٥٨٥ پ. ز (بەپێی [[ھێرۆدۆت]])|coronation=|predecessor=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|successor=[[ئیشتوویگوو]] پاشا ئەژدەھاک|birth_date=٦٥۳ پ.ز|birth_place=[[ھەگمەتانە]] [[ماد|شانشینی ماد]]|death_date=٥٨٥ پ.ز|death_place=[[ھەگمەتانە]] ئیمپڕاتۆرییەتی [[ماد]]|burial_place=سیرۆمیدیا ئەشکەوتی زەرزی ([[قزقاپان]]) [[سلێمانی]]|spouse=ھاوسەری یەکەم{{ھن}}کچ یان نەوەی پاشا نەبووپلاسەری بابل|issue=شازادە ئەمیتیس{{ھن}}[[ئیشتوویگوو]] پاشا ئەژدەھاک|full name=|dynasty=بنەماڵەی شاھانەی [[ماد]]|father=[[فرەڤەرتیش]]|mother=|religion=[[ئایینی کۆنی ئێران]]}} '''کەیخوسرەو''' یان '''ھەڤەخشترە''' (بە [[زمانی مادی|مادی]]: ''Ḫavaxštra''، بە [[یۆنانی]]: ''Κυαξάρης'' ''(کەیخەسرەو)''، بە [[فەڕەنسی]]: ''Cyaxare'') بەھێزترین پاشای [[ماد|مادەکان]] بوو و دەورانی پاشایەتیەکەی ساڵانی ٥٨٥ ھەتا ٦۲٥ی [[پێش زایین]] بووە و یەکەمین کەسێک بوو وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیای بردە ژێر ئاڵایەک و بووە زلھێزی سەردەمی خۆی. وا ھاتووە لە مێژوودا کچی ھەڤەخشترە ئەبێتە ژنی کوڕی پاشای [[بابل]] کە [[باخە ھەڵواسراوەکانی بابل|باخە ‌ھەڵواسراوەکانی بابل]] وا زۆر بەناوبانگە بۆ بۆ ئەو کچە ساز دەکرێت. ھەڤەخشترە بۆ یەکەمین جار سوپای پەروەردەکراوی ڕاھێنا بۆ [[ماد]]ەکان و کەلوپەلی شەڕی ساز کرد. ھەڤەخشترە ئەو پاشای [[ماد]] بوو وا توانی [[سەکاکان]] بە تەواوی لە وڵاتەکانی [[ماد]] وەدەرنێت. ==ناو== ناوی کەیخەسرەو شێوە [[لاتینی]]کراوی کواکسارێسی (Κυαξάρης) [[یۆنانی]]یە، کە خۆی یۆنانیکراوی ناوی [[زمانی مادی|مادیی]] ھۆوەخشەترە (𐎢𐎺𐎧𐏁𐎫𐎼) بوو، بە واتای «فەرمانڕەوای باش» دێت.<ref>Diakonoff 1993</ref><ref>Schmitt 2011, pp. 216–218.</ref><ref>Olbrycht, Marek Jan (2021). Early Arsakid Parthia (ca. 250–165 B.C.): At the Crossroads of Iranian, Hellenistic, and Central Asian History. Leiden, Netherlands; Boston, United States: Brill. pp. 17–18. ISBN 978-9-004-46076-8.</ref> نووسەری یۆنانی دیۆدۆرووس سیکولۆوس کەیخەسرەو بە ئەستیباراس (Αστιβαρας) ناو بردووە، کە شێوە یۆنانیکراوی ناوی مادیی ڕیشتیبارایە، بە واتای «ھەڵگری ڕم» دێت. ئەم ناوە ھاوشێوەی شێوە مادەکەی ناوی کوڕەکەی، ئەستیاگیسە، ڕیشتیڤایگا، بە واتای «ڕمھاوێژ» دێت.<ref>Hinz 1975, p. 207.</ref><ref>Schmitt 2011, pp. 139–140.</ref><ref>https://iranicaonline.org/articles/astyages-the-last-median-king</ref><ref>Hinz 1975, p. 208.</ref> ==ژیان و فەرمانڕەوایی== ===فەرمانڕەواییی [[سکیتییەکان]]=== بە گوێرەی [[ھێرۆدۆت]]، کەیخەسرەو کوڕی پاشای مادی [[فراوەرتیش]] بوو. لە ناوەڕاستی سەدەی ٧ی [[پێش زایین]]، فراوەرتیش سەرکردایەتیی مادەەکانی کرد لە ڕاپەڕینێکدا دژی ئاشوور و لە شەڕدا کوژرا، یان دژی [[ئاشوورییەکان]] لە ژێر دەسەڵاتی پاشاکەیان [[ئاشووربانیپاڵ]]، یان دژی ھاوپەیمانە سکیتییەکانی ئاشوورییەکان، کە پاشاکەیان مادیێس ھێرشی کردە سەر مادەکان و باڵادەستیی سکیتییەکانی بەسەریاندا سەپاند بۆ ماوەی نزیکەی سێ دەیەی ساڵان لە بری ئاشوورییەکان، بەمەش ماوەیەک دەستی پێکرد کە ھێرۆدۆت بە «فەرمانڕەواییی سکیتییەکان بەسەر [[ئاسیا]]دا» ناوی بردووە. بەدوای داگیرکاریی سکیتییەکاندا، کەیخەسرەو لە شوێنی فراوەرتیشی باوکی وەک پاشای [[مادەکان]] لە ژێر دەسەڵاتی سکیتییەکاندا دەستبەکار بوو. تا ساڵانی ٦٢٠ی پێش زایین، [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]ی دوای مردنی ئاشووربانیپاڵ دەستی بە لاوازبوون کرد: جگە لە ناسەقامگیریی ناوخۆیی لەناو خودی [[ئاشوور]]دا، [[بابل]] لە ساڵی ٦٢٦ی پێش زایین دژی ئاشوورییەکان ڕاپەڕی. ساڵی دواتر، لە ٦٢٥ی پێش زایین، کەیخەسرەو نیری سکیتییەکانی لەسەر مادەکان لادا بە بانگھێشتکردنی فەرمانڕەوا سکیتییەکان بۆ [[بێرمێک]]، مەستکردنیان، و پاشان کوشتنی ھەموویان، لەوانەشە ئەگەری ھەبێت خودی مادیێس خۆی. دوای ڕزگارکردنی مادەەکان لە نیری سکیتییەکان، کەیخەسرەو ھێزە چەکدارەکانی مادی ڕێکخستەوە بۆ ئامادەکاری بۆ شەڕ لەگەڵ ئاشوور: لە کاتێکدا پێشتر مادەکان وەک میلیشیای خێڵەکیی دابەشکراو بۆ سەر گرووپە خزمایەتییەکان دەجەنگان و ھەر جەنگاوەرێک ھەر چەکێکی بەکار دەھێنا کە زۆرترین شارەزایی تێیدا ھەبوو، کەیخەسرەو سوپایەکی ڕێکی دامەزراند کە چاوی لە سوپاکانی ئاشوور و ئۆرارتوو دەکرد، بە تەواوی لەلایەن دەوڵەتەوە پڕچەک کرابوون و دابەشکرابوون بۆ یەکە ستراتیژی و تاکتیکییەکان. کەیخەسرەو لەوانەیە سکیتییەکانیشی ناچار کردبێت بچنە ناو ھاوپەیمانییەک لەگەڵ مادەکان دوای ڕووخاندنی فەرمانڕەواییەکەیان، چونکە لە ساڵی ٦١٥ی پێش زایین بەدواوە تۆمارە بابلییەکان باس لە سکیتییەکان دەکەن وەک ھاوپەیمانی مادەکان. ===شەڕ لە پارتیا=== لە کاتێکی فەرمانڕەواییەکەیدا، کەیخەسرەو وڵاتانی [[وەرکان]] و پارتیای داگیر کرد، کە کەوتبوونە دەستبەجێ ڕۆژھەڵاتی میدیا. بە گوێرەی [[دیۆدۆرووس سیکولۆوس]]، لە کاتێکدا پارتییەکان دژی کەیخەسرەو ڕاپەڕین و وڵات و پایتەختەکەیان بە سەکاکان یان داھایەکان سپارد، دوای ئەوە شەڕ لە نێوان مادەکان و [[سەکاکان]] دروست بوو، بە سەرکردایەتیی شاژنەکەیان زارینایا، کە چەندین شاری دامەزراند. بە گوێرەی دیۆدۆرووس، زارینایا خوشکی پاشای سەکا سیدرایووس بوو و سەرەتا ھاوسەری بوو، بەڵام دوای مردنی لەگەڵ پاشای پارتییەکان مەرمارێس ھاوسەرگیریی کرد. لە کاتی شەڕی دژی مادەکان، زارینایا لە شەڕدا بریندار بوو و لەلایەن ستریانگایووسی زاوای کەیخەسرەو بە دیل گیرا، کە گوێی لە پاڕانەوەکانی گرت و ژیانی بەخشی؛ کاتێک مەرمارێس دواتر ستریانگایووسی گرت، زارینایا مەرمارێسی کوشت و ستریانگایووسی ڕزگار کرد. لە کۆتاییی ئەم شەڕەدا، پارتییەکان فەرمانڕەواییی مادییان قبووڵ کرد، و ئاشتی لە نێوان مادەکان و سەکاکاندا کرا. گێڕانەوەکەی دیۆدۆرووس پێشنیاری ئەوە دەکات کە ناوچەی پارتیا لە ژێر کاریگەریی ھەردوو مادەکان لە ڕۆژاوایان، و لە ژێر کاریگەریی کۆچەرییە سەکاکانی ناوچەی [[دەریای قەزوین]] و [[دەریای ئاراڵ|ئاراڵ]] بووە. ===شەڕ دژی ئاشوور=== بەدوای شکستی ھێزێکی ھاوبەشی ئاشووری-مانایی لە [[گابلینۆ]] لەلایەن پاشای یاخیبووی نوێی بابل و دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتیی بابل-نوێ، نابۆپۆلاسار، ساڵی دواتر کەیخەسرەو [[مەننا]]ی داگیر کرد، کە سوپای مادی گەیاندە سنوورەکانی ئاشوور. لە تشرینی دووەمی ٦١٥ی پێش زایین، شەش مانگ دوای ئەوەی نابۆپۆلاسار نەیتوانی ناوەندی گرنگی ئاشوورییەکان [[ئەشۆر]] بگرێت، کەیخەسرەو بە چیاکانی [[زاگرۆس]]دا تێپەڕی و شاری ئاراپای داگیر کرد. ساڵی دواتر، لە تەممووز و ئابی ٦١٤ی پێش زایین، سوپای مادی مانۆڕێکی سەرقاڵکەریان ئەنجامدا بە ڕێپێوانێکی ڕواڵەتی بەرەو نەینەوای پایتەختی ئاشوور، کە وای لە سینشاریشکونی پاشای ئاشوور کرد بچێت بۆ بەرگریکردن لە شارەکە، دوای ئەوە مادەکان بە درێژاییی [[دیجلە]] بەرەو باکوور ڕۆیشتن و [[تەربیسوو]]یان گرت، پاش ئەوە لە ڕووبارەکە پەڕینەوە و بە کەناری ڕاستیدا بەرەو ئەشۆر ڕۆیشتن، و بەوەش ناوەندە ئاشوورییەکانی نەینەوا و [[کاڵھوو]]یان لە یارمەتیی دەرەکی بڕی. پاشان ھێزەکانی مادی ھێرشیان کردە سەر ئەشۆر و داگیریان کرد، کە لەو ماوەیەدا ھێزەکانی مادی دانیشتووانی شارەکەیان کۆمەڵکوژ کرد، پەرستگاکانیان وێران کرد، و گەنجینەکانیان برد. ماوەیەکی کورت دوای ڕووخانی ئەشۆر، [[نەبوپلاسەر|نابۆپۆلاساری]] پاشای بابل لەسەر وێرانەکانی شارەکە چاوی بە کەیخەسرەو کەوت، و پەیمانی ھاوپەیمانییان دژی ئاشوور بەست کە بە ھاوسەرگیریی دیپلۆماسی مۆر کرا، بە جۆرێک نەبوخودنەزەری دووەمی کوڕی نابۆپۆلاسار لەگەڵ ئەمیتیسی کچی کەیخەسرەو ھاوسەرگیریی کرد، و کەیخەسرەویش لەگەڵ کچێک یان نەوەیەکی نابۆپۆلاسار ھاوسەرگیریی کرد. کاتێک ھاوپەیمانیی نێوان کەیخەسرەو و [[نەبوپلاسەر|نابۆپۆلاسار]] بەسترا، ھێزەکانی مادی و بابلی بە ھەماھەنگی لەگەڵ یەکتر لە شەڕی دژی ئاشووردا کاریان دەکرد. لە ساڵی ٦١٢ی پێش زایین، سوپای مادی و بابلی پێکەوە لە دەمەوانەی [[ڕووباری عەزێم]] پەڕینەوە و بەرەو شاری پایتەختی ئاشوور، [[نەینەوا]]، ڕۆیشتن، کە دوای سێ مانگ لە گەمارۆدان لەلایەن ھێزە ھاوبەشەکانی مادی-بابلییەوە گیرا و تاڵان کرا. پاشای ئاشوور سینشاریشکون پێدەچێت لە کاتی ڕووخانی نەینەوادا مردبێت. دوای مردنی سینشاریشکون، سەرکردەیەکی ئاشووری کە لەوانەیە کوڕی بووبێت، [[ئاشوور ئوبالیتی دووەم]]، خۆی وەک پاشای نوێی ئاشوور لە [[حەڕان]] ڕاگەیاند، کە لەوێ بە پاڵپشتیی پاشماوەی سوپای ئاشوور حوکمی دەکرد. لە ساڵی ٦١٠ی پێش زایین، فیرعەونی میسریی لایەنگری ئاشوور نێخۆی دووەم لە شام دەستوەردانی کرد بۆ پشتگیریکردن لە ئاشوورییەکان، و چوو بۆ حەڕان بۆ پشتگیریکردنی ئاشوور-ئوبالیت. لە ساڵی ٦١٠ی پێش زایین، کەیخەسرەو و نابۆپۆلاسار حەڕانیان لە ھێزە ئاشووری-میسرییەکان سەندەوە، کە کشانەوە بۆ [[کارکەمیش]] لە کەناری ڕۆژاوای [[فورات]]. بە گوێرەی لێکدانەوە کۆنەکانی تێکشکان و لەناوچوونی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، خاکەکەی لە نێوان بابلییەکان و مادەکاندا دابەش کرا، کە ئەمانەی دوایییان خاکێکیان بەدەستھێنا کە خودی ئاشووری دەگرتەوە و سنوورێکی باشووری ھەبوو کە لە کارکەمیشەوە دەستی پێ دەکرد و بە باشووری حەڕاندا تێپەڕ دەبوو و بە درێژاییی [[چیای شنگال]] تا دیجلە لە باشووری ئەشۆر، و پاشان بە درێژاییی [[زنجیرەچیای حەمرین|چیای حەمرین]] و بە دەشتاییی [[ڕووباری دیالە]]دا تا سنوورە باکوورییەکانی [[ئیلام]] دەڕۆیشت. بەڵام بە گوێرەی توێژینەوە نوێیەکان، [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] ھەموو خاکەکانی پێشووی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری بەدەستھێنا جگە لەوانەی سەر چیاکانی [[زاگرۆس]] کە ئاشوورییەکان پێشتر بە مادەکانیان دۆڕاندبوو، و ڕۆڵی مادەکان لە شەڕی دژی [[ئاشوورییەکان]]دا زیاتر وەک ھێزی شەڕکەری سەرەکی بووە کە خاکەکەیان ڕادەستی بابلییەکان کردووە و دوای تەواوبوونی ئەم چالاکییە سەربازییانە گەڕاونەتەوە بۆ [[ماد|میدیا]]. == لەناوبردنی ئاشووریەکان == {{سەرەکی|لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری}} ھەڤەخشترە دوای پێکھێنانی سوپا و کەلوپەلی شەڕ ویستی بە ھێرشە تاو نەتاوەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ|ئاشووریەکان]] و دەیان ساڵ داگیرکەری ئەوان کۆتایی بھێنێت بۆیە ھێرشی کردە سەر ئاشوور و نیوەی وڵاتی [[ئاشوور]]ی داگیر کرد. لەگەڵ پاشای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|بابل]]، [[نەبوپلاسەر]] یەکێتییەکیان ڕێکخست و بە تەواوی [[ئاشوور]]یان لەناوبرد. ھەر لەو شەڕەدا بوو [[نەینەوا]] و پایتەختی دووەمی [[ئاشووریەکان]] خاپوور کرا. دوای ئەو شەڕانە وڵاتە داگیر کراوەکان لە نێوان [[ماد]] و [[بابل|بابلییەکان]] بەش کرا و [[ماد]] بوو بە گەورەترین ئیمپراتۆریەتی رۆژھەڵاتی [[ئاسیا]]. ھەڤەخشترە کوڕێکی ئەبێت کە لە جێگای دەچێتە سەر تەختی پاشایەتی و ھەر ئەو کوڕە دەبێتە باپیری [[کوورشی ھەخامەنشی|کورووش]] پاشای [[ھەخامەنشیەکان|ھەخامەنشییەکان]]. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{s-start}} {{succession box|title=پاشای [[شانشینی ماد]]|before=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|after=پاشا ئەژدەھاک [[ئیشتوویگوو]]|years=٦۲٥–٥٨٥ پ.ز}} {{s-end}} == کتێبناسی == * تاریخ ماد. ایگور میخائیلوویچ دیاکونوف (بە [[فارسی]]) == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] {{ماد}}{{تووڵی دەروازە|کوردستان|ژیاننامە|ئێران|ئاسیا|بەستەرە دەرەکییەکان=وویوویا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٥٨٥ی پ.ز]] [[پۆل:پاشاکانی ماد]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] obnfz4fr4s61usrb05rfgmnajpkznhx 1573565 1573564 2026-04-08T06:16:04Z 1silent scientist 51740 1573565 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=پاشا کەیخوسرەوی گەورە|title=|image=Zoroastrianism Tomb Sulaymaniyah province 28.JPG|image_size=|alt=|caption=گۆڕی پاشا کەیخوسرەوی گەورە لە [[سلێمانی]]|succession=پاشای [[شانشینی ماد]]|reign=٦۲٥ – ٥٨٥ پ. ز (بەپێی [[ھێرۆدۆت]])|coronation=|predecessor=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|successor=[[ئیشتوویگوو]] پاشا ئەژدەھاک|birth_date=٦٥۳ پ.ز|birth_place=[[ھەگمەتانە]] [[ماد|شانشینی ماد]]|death_date=٥٨٥ پ.ز|death_place=[[ھەگمەتانە]] ئیمپڕاتۆرییەتی [[ماد]]|burial_place=سیرۆمیدیا ئەشکەوتی زەرزی ([[قزقاپان]]) [[سلێمانی]]|spouse=ھاوسەری یەکەم{{ھن}}کچ یان نەوەی پاشا نەبووپلاسەری بابل|issue=شازادە ئەمیتیس{{ھن}}[[ئیشتوویگوو]] پاشا ئەژدەھاک|full name=|dynasty=بنەماڵەی شاھانەی [[ماد]]|father=[[فرەڤەرتیش]]|mother=|religion=[[ئایینی کۆنی ئێران]]}} '''کەیخوسرەو''' یان '''ھەڤەخشترە''' (بە [[زمانی مادی|مادی]]: ''Ḫavaxštra''، بە [[یۆنانی]]: ''Κυαξάρης'' ''(کەیخەسرەو)''، بە [[فەڕەنسی]]: ''Cyaxare'') بەھێزترین پاشای [[ماد|مادەکان]] بوو و دەورانی پاشایەتیەکەی ساڵانی ٥٨٥ ھەتا ٦۲٥ی [[پێش زایین]] بووە و یەکەمین کەسێک بوو وڵاتانی [[ڕۆژاوای ئاسیا]]ی بردە ژێر ئاڵایەک و بووە زلھێزی سەردەمی خۆی. وا ھاتووە لە مێژوودا کچی ھەڤەخشترە ئەبێتە ژنی کوڕی پاشای [[بابل]] کە [[باخە ھەڵواسراوەکانی بابل|باخە ‌ھەڵواسراوەکانی بابل]] وا زۆر بەناوبانگە بۆ بۆ ئەو کچە ساز دەکرێت. ھەڤەخشترە بۆ یەکەمین جار سوپای پەروەردەکراوی ڕاھێنا بۆ [[ماد]]ەکان و کەلوپەلی شەڕی ساز کرد. ھەڤەخشترە ئەو پاشای [[ماد]] بوو وا توانی [[سەکاکان]] بە تەواوی لە وڵاتەکانی [[ماد]] وەدەرنێت. ==ناو== ناوی کەیخەسرەو شێوە [[لاتینی]]کراوی کواکسارێسی (Κυαξάρης) [[یۆنانی]]یە، کە خۆی یۆنانیکراوی ناوی [[زمانی مادی|مادیی]] ھۆوەخشەترە (𐎢𐎺𐎧𐏁𐎫𐎼) بوو، بە واتای «فەرمانڕەوای باش» دێت.<ref>Diakonoff 1993</ref><ref>Schmitt 2011, pp. 216–218.</ref><ref>Olbrycht, Marek Jan (2021). Early Arsakid Parthia (ca. 250–165 B.C.): At the Crossroads of Iranian, Hellenistic, and Central Asian History. Leiden, Netherlands; Boston, United States: Brill. pp. 17–18. ISBN 978-9-004-46076-8.</ref> نووسەری یۆنانی دیۆدۆرووس سیکولۆوس کەیخەسرەو بە ئەستیباراس (Αστιβαρας) ناو بردووە، کە شێوە یۆنانیکراوی ناوی مادیی ڕیشتیبارایە، بە واتای «ھەڵگری ڕم» دێت. ئەم ناوە ھاوشێوەی شێوە مادەکەی ناوی کوڕەکەی، ئەستیاگیسە، ڕیشتیڤایگا، بە واتای «ڕمھاوێژ» دێت.<ref>Hinz 1975, p. 207.</ref><ref>Schmitt 2011, pp. 139–140.</ref><ref>https://iranicaonline.org/articles/astyages-the-last-median-king</ref><ref>Hinz 1975, p. 208.</ref> ==ژیان و فەرمانڕەوایی== ===فەرمانڕەواییی [[سکیتییەکان]]=== بە گوێرەی [[ھێرۆدۆت]]، کەیخەسرەو کوڕی پاشای مادی [[فراوەرتیش]] بوو. لە ناوەڕاستی سەدەی ٧ی [[پێش زایین]]، فراوەرتیش سەرکردایەتیی مادەەکانی کرد لە ڕاپەڕینێکدا دژی ئاشوور و لە شەڕدا کوژرا، یان دژی [[ئاشوورییەکان]] لە ژێر دەسەڵاتی پاشاکەیان [[ئاشووربانیپاڵ]]، یان دژی ھاوپەیمانە سکیتییەکانی ئاشوورییەکان، کە پاشاکەیان مادیێس ھێرشی کردە سەر مادەکان و باڵادەستیی سکیتییەکانی بەسەریاندا سەپاند بۆ ماوەی نزیکەی سێ دەیەی ساڵان لە بری ئاشوورییەکان، بەمەش ماوەیەک دەستی پێکرد کە ھێرۆدۆت بە «فەرمانڕەواییی سکیتییەکان بەسەر [[ئاسیا]]دا» ناوی بردووە. بەدوای داگیرکاریی سکیتییەکاندا، کەیخەسرەو لە شوێنی فراوەرتیشی باوکی وەک پاشای [[مادەکان]] لە ژێر دەسەڵاتی سکیتییەکاندا دەستبەکار بوو. تا ساڵانی ٦٢٠ی پێش زایین، [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]ی دوای مردنی ئاشووربانیپاڵ دەستی بە لاوازبوون کرد: جگە لە ناسەقامگیریی ناوخۆیی لەناو خودی [[ئاشوور]]دا، [[بابل]] لە ساڵی ٦٢٦ی پێش زایین دژی ئاشوورییەکان ڕاپەڕی. ساڵی دواتر، لە ٦٢٥ی پێش زایین، کەیخەسرەو نیری سکیتییەکانی لەسەر مادەکان لادا بە بانگھێشتکردنی فەرمانڕەوا سکیتییەکان بۆ [[بێرمێک]]، مەستکردنیان، و پاشان کوشتنی ھەموویان، لەوانەشە ئەگەری ھەبێت خودی مادیێس خۆی. دوای ڕزگارکردنی مادەەکان لە نیری سکیتییەکان، کەیخەسرەو ھێزە چەکدارەکانی مادی ڕێکخستەوە بۆ ئامادەکاری بۆ شەڕ لەگەڵ ئاشوور: لە کاتێکدا پێشتر مادەکان وەک میلیشیای خێڵەکیی دابەشکراو بۆ سەر گرووپە خزمایەتییەکان دەجەنگان و ھەر جەنگاوەرێک ھەر چەکێکی بەکار دەھێنا کە زۆرترین شارەزایی تێیدا ھەبوو، کەیخەسرەو سوپایەکی ڕێکی دامەزراند کە چاوی لە سوپاکانی ئاشوور و ئۆرارتوو دەکرد، بە تەواوی لەلایەن دەوڵەتەوە پڕچەک کرابوون و دابەشکرابوون بۆ یەکە ستراتیژی و تاکتیکییەکان. کەیخەسرەو لەوانەیە سکیتییەکانیشی ناچار کردبێت بچنە ناو ھاوپەیمانییەک لەگەڵ مادەکان دوای ڕووخاندنی فەرمانڕەواییەکەیان، چونکە لە ساڵی ٦١٥ی پێش زایین بەدواوە تۆمارە بابلییەکان باس لە سکیتییەکان دەکەن وەک ھاوپەیمانی مادەکان. ===شەڕ لە پارتیا=== لە کاتێکی فەرمانڕەواییەکەیدا، کەیخەسرەو وڵاتانی [[وەرکان]] و پارتیای داگیر کرد، کە کەوتبوونە دەستبەجێ ڕۆژھەڵاتی میدیا. بە گوێرەی [[دیۆدۆرووس سیکولۆوس]]، لە کاتێکدا پارتییەکان دژی کەیخەسرەو ڕاپەڕین و وڵات و پایتەختەکەیان بە سەکاکان یان داھایەکان سپارد، دوای ئەوە شەڕ لە نێوان مادەکان و [[سەکاکان]] دروست بوو، بە سەرکردایەتیی شاژنەکەیان زارینایا، کە چەندین شاری دامەزراند. بە گوێرەی دیۆدۆرووس، زارینایا خوشکی پاشای سەکا سیدرایووس بوو و سەرەتا ھاوسەری بوو، بەڵام دوای مردنی لەگەڵ پاشای پارتییەکان مەرمارێس ھاوسەرگیریی کرد. لە کاتی شەڕی دژی مادەکان، زارینایا لە شەڕدا بریندار بوو و لەلایەن ستریانگایووسی زاوای کەیخەسرەو بە دیل گیرا، کە گوێی لە پاڕانەوەکانی گرت و ژیانی بەخشی؛ کاتێک مەرمارێس دواتر ستریانگایووسی گرت، زارینایا مەرمارێسی کوشت و ستریانگایووسی ڕزگار کرد. لە کۆتاییی ئەم شەڕەدا، پارتییەکان فەرمانڕەواییی مادییان قبووڵ کرد، و ئاشتی لە نێوان مادەکان و سەکاکاندا کرا. گێڕانەوەکەی دیۆدۆرووس پێشنیاری ئەوە دەکات کە ناوچەی پارتیا لە ژێر کاریگەریی ھەردوو مادەکان لە ڕۆژاوایان، و لە ژێر کاریگەریی کۆچەرییە سەکاکانی ناوچەی [[دەریای قەزوین]] و [[دەریای ئاراڵ|ئاراڵ]] بووە. ===شەڕ دژی ئاشوور=== بەدوای شکستی ھێزێکی ھاوبەشی ئاشووری-مانایی لە [[گابلینۆ]] لەلایەن پاشای یاخیبووی نوێی بابل و دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتیی بابل-نوێ، نابۆپۆلاسار، ساڵی دواتر کەیخەسرەو [[مەننا]]ی داگیر کرد، کە سوپای مادی گەیاندە سنوورەکانی ئاشوور. لە تشرینی دووەمی ٦١٥ی پێش زایین، شەش مانگ دوای ئەوەی نابۆپۆلاسار نەیتوانی ناوەندی گرنگی ئاشوورییەکان [[ئەشۆر]] بگرێت، کەیخەسرەو بە چیاکانی [[زاگرۆس]]دا تێپەڕی و شاری ئاراپای داگیر کرد. ساڵی دواتر، لە تەممووز و ئابی ٦١٤ی پێش زایین، سوپای مادی مانۆڕێکی سەرقاڵکەریان ئەنجامدا بە ڕێپێوانێکی ڕواڵەتی بەرەو نەینەوای پایتەختی ئاشوور، کە وای لە سینشاریشکونی پاشای ئاشوور کرد بچێت بۆ بەرگریکردن لە شارەکە، دوای ئەوە مادەکان بە درێژاییی [[دیجلە]] بەرەو باکوور ڕۆیشتن و [[تەربیسوو]]یان گرت، پاش ئەوە لە ڕووبارەکە پەڕینەوە و بە کەناری ڕاستیدا بەرەو ئەشۆر ڕۆیشتن، و بەوەش ناوەندە ئاشوورییەکانی نەینەوا و [[کاڵھوو]]یان لە یارمەتیی دەرەکی بڕی. پاشان ھێزەکانی مادی ھێرشیان کردە سەر ئەشۆر و داگیریان کرد، کە لەو ماوەیەدا ھێزەکانی مادی دانیشتووانی شارەکەیان کۆمەڵکوژ کرد، پەرستگاکانیان وێران کرد، و گەنجینەکانیان برد. ماوەیەکی کورت دوای ڕووخانی ئەشۆر، [[نەبوپلاسەر|نابۆپۆلاساری]] پاشای بابل لەسەر وێرانەکانی شارەکە چاوی بە کەیخەسرەو کەوت، و پەیمانی ھاوپەیمانییان دژی ئاشوور بەست کە بە ھاوسەرگیریی دیپلۆماسی مۆر کرا، بە جۆرێک نەبوخودنەزەری دووەمی کوڕی نابۆپۆلاسار لەگەڵ ئەمیتیسی کچی کەیخەسرەو ھاوسەرگیریی کرد، و کەیخەسرەویش لەگەڵ کچێک یان نەوەیەکی نابۆپۆلاسار ھاوسەرگیریی کرد. کاتێک ھاوپەیمانیی نێوان کەیخەسرەو و [[نەبوپلاسەر|نابۆپۆلاسار]] بەسترا، ھێزەکانی مادی و بابلی بە ھەماھەنگی لەگەڵ یەکتر لە شەڕی دژی ئاشووردا کاریان دەکرد. لە ساڵی ٦١٢ی پێش زایین، سوپای مادی و بابلی پێکەوە لە دەمەوانەی [[ڕووباری عەزێم]] پەڕینەوە و بەرەو شاری پایتەختی ئاشوور، [[نەینەوا]]، ڕۆیشتن، کە دوای سێ مانگ لە گەمارۆدان لەلایەن ھێزە ھاوبەشەکانی مادی-بابلییەوە گیرا و تاڵان کرا. پاشای ئاشوور سینشاریشکون پێدەچێت لە کاتی ڕووخانی نەینەوادا مردبێت. دوای مردنی سینشاریشکون، سەرکردەیەکی ئاشووری کە لەوانەیە کوڕی بووبێت، [[ئاشوور ئوبالیتی دووەم]]، خۆی وەک پاشای نوێی ئاشوور لە [[حەڕان]] ڕاگەیاند، کە لەوێ بە پاڵپشتیی پاشماوەی سوپای ئاشوور حوکمی دەکرد. لە ساڵی ٦١٠ی پێش زایین، فیرعەونی میسریی لایەنگری ئاشوور نێخۆی دووەم لە شام دەستوەردانی کرد بۆ پشتگیریکردن لە ئاشوورییەکان، و چوو بۆ حەڕان بۆ پشتگیریکردنی ئاشوور-ئوبالیت. لە ساڵی ٦١٠ی پێش زایین، کەیخەسرەو و نابۆپۆلاسار حەڕانیان لە ھێزە ئاشووری-میسرییەکان سەندەوە، کە کشانەوە بۆ [[کارکەمیش]] لە کەناری ڕۆژاوای [[فورات]]. بە گوێرەی لێکدانەوە کۆنەکانی تێکشکان و لەناوچوونی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، خاکەکەی لە نێوان بابلییەکان و مادەکاندا دابەش کرا، کە ئەمانەی دوایییان خاکێکیان بەدەستھێنا کە خودی ئاشووری دەگرتەوە و سنوورێکی باشووری ھەبوو کە لە کارکەمیشەوە دەستی پێ دەکرد و بە باشووری حەڕاندا تێپەڕ دەبوو و بە درێژاییی [[چیای شنگال]] تا دیجلە لە باشووری ئەشۆر، و پاشان بە درێژاییی [[زنجیرەچیای حەمرین|چیای حەمرین]] و بە دەشتاییی [[ڕووباری دیالە]]دا تا سنوورە باکوورییەکانی [[ئیلام]] دەڕۆیشت. بەڵام بە گوێرەی توێژینەوە نوێیەکان، [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] ھەموو خاکەکانی پێشووی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری بەدەستھێنا جگە لەوانەی سەر چیاکانی [[زاگرۆس]] کە ئاشوورییەکان پێشتر بە مادەکانیان دۆڕاندبوو، و ڕۆڵی مادەکان لە شەڕی دژی [[ئاشوورییەکان]]دا زیاتر وەک ھێزی شەڕکەری سەرەکی بووە کە خاکەکەیان ڕادەستی بابلییەکان کردووە و دوای تەواوبوونی ئەم چالاکییە سەربازییانە گەڕاونەتەوە بۆ [[ماد|میدیا]]. == لەناوبردنی ئاشووریەکان == {{سەرەکی|لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری}} ھەڤەخشترە دوای پێکھێنانی سوپا و کەلوپەلی شەڕ ویستی بە ھێرشە تاو نەتاوەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ|ئاشووریەکان]] و دەیان ساڵ داگیرکەری ئەوان کۆتایی بھێنێت بۆیە ھێرشی کردە سەر ئاشوور و نیوەی وڵاتی [[ئاشوور]]ی داگیر کرد. لەگەڵ پاشای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|بابل]]، [[نەبوپلاسەر]] یەکێتییەکیان ڕێکخست و بە تەواوی [[ئاشوور]]یان لەناوبرد. ھەر لەو شەڕەدا بوو [[نەینەوا]] و پایتەختی دووەمی [[ئاشووریەکان]] خاپوور کرا. دوای ئەو شەڕانە وڵاتە داگیر کراوەکان لە نێوان [[ماد]] و [[بابل|بابلییەکان]] بەش کرا و [[ماد]] بوو بە گەورەترین ئیمپراتۆریەتی رۆژھەڵاتی [[ئاسیا]]. ھەڤەخشترە کوڕێکی ئەبێت کە لە جێگای دەچێتە سەر تەختی پاشایەتی و ھەر ئەو کوڕە دەبێتە باپیری [[کوورشی ھەخامەنشی|کورووش]] پاشای [[ھەخامەنشیەکان|ھەخامەنشییەکان]]. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{s-start}} {{succession box|title=پاشای [[شانشینی ماد]]|before=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|after=پاشا ئەژدەھاک [[ئیشتوویگوو]]|years=٦۲٥–٥٨٥ پ.ز}} {{s-end}} == کتێبناسی == * تاریخ ماد. ایگور میخائیلوویچ دیاکونوف (بە [[فارسی]]) == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] {{ماد}}{{تووڵی دەروازە|کوردستان|ژیاننامە|ئێران|ئاسیا|بەستەرە دەرەکییەکان=وویوویا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٥٨٥ی پ.ز]] [[پۆل:پاشاکانی ماد]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] 7oufk4sea0swdlpoqf3ap1xakudmc32 0 1796 1573559 1573077 2026-04-07T22:35:07Z مامۆستا 39489 دەستکاریی [[Special:Contributions/~2026-21202-29|~2026-21202-29]] ([[User talk:~2026-21202-29|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:AramBot|AramBot]] گەڕێندرایەوە 1534931 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی =کۆبانی | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە =شار | وێنە = KobanéVOA1.JPG | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = کۆبانی لە کاتی [[گەمارۆی کۆبانی|گەمارۆی ساڵی ٢٠١٤]] | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|Rojava}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای حەلەب|حەلەب]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شار]] | ناوی_دابەشکراو٢ = '''کۆبانی''' | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = نادیار | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = خۆبەڕێوەبەری ناوچەیی | حیزبی_سەرۆک = یەکینەکانی پاراستنی گەل | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی شارەوان = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٦٢٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] |ژمارەی_دانیشتووان = ٦٢٬٦٣٤ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[کرمانجی|باکووری]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = ئیسلام (سوننە) ، یەزیدی | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە =}} '''کۆبانی''' یان کۆبانێ (بە عەرەبی دەوڵەتی: '''عین العرب''' (کانی عەرەبان)) باژێرێکی کوردنشینە لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] لە دیوی چەپی ئاوی [[فورات]]، لە سەر تخووبی نێوان [[سوریا]]-[[تورکیا]]، ھاوسێی شارو دەشتی فرەوانی (سرووج)ـی ئورفایە. لە رووی ئیداریەوە ناحیەکە سەر بە [[حەلەب|پارێزگای حەلەبە]] و سەد وپەنجا کیلۆمەتر لێی دوورە. گوزەرانی زۆرینەی خەلکی کۆبانێ لە سەر چاندن و کشتکاریە. دانیشتووانی کۆبانێ و گوندەکانی سەرجەمیان کوردن. کەمینەیەکی عەرەبیش ھەن. پێشتر چەند ماڵە ئەرمەنی لێ بوو کە دواتر بەرەو حەلەب و [[ئەرمەنستان]] کۆچان. پێکھاتەی کوردان پێکھاتەیەکی عەشایەری [[وەرزێری]]ە بریتیە لە دوو ھۆزی گەورە: "بەرازی" و "کێتکان" کە بۆ چەندان ھۆزو تیرەی بچووکتر دابەش دەبن. == ناو == ناوی کۆبانی لە دوو برگە پێک هاتووە (کۆ+بان) کە ناوێکی داڕێژراوی کوردیە لە [[زمانی کوردی]]دا بە واتای بانی بەرز دێت یاخود شوێنی کۆبوونەوەی خەڵک دێت ئەم شارۆچکەیە لەکۆنەوە باژێڕ و زێدی کۆبوونەوەی گوندنشینانی ناوچەکە بووە.لەم ساڵانەی دوایی وەک هەوڵێک بۆ شێواندنی پێناسەی شارۆچکەکە چەند هەوڵێک دراوە بۆ بەلاڕێ دابردنی وەک ناونانی بە (عین العرب) و خواستنی وشەکە لە ووشەی (کۆمپانیا) کە گوایە لە وشەی کۆمپانیاوە ھاتووە چونکە لە ساڵانی ١٩١٠ تا ١٩٢٠ نووسینگەی کۆمپانیایەکی ئەڵمانیی لێبوو کە پڕۆژەی ھێڵی ئاسنینی شەمەندەفەر (بەرلین- بەغدا) ی جێبەجێ دەکرد،لە کاتێکدا کۆبانێ مەڵبەندێکی ئاوەدانی بووە بۆ سەدان ساڵ بەر لە دامەزراندنی ئەم نووسینگەیەی کۆمپانیای گواستنەوە. دەوڵەتی عەرەبی سوریا ناوەکەی دواتر گۆڕی بۆ (عین العرب) بە واتای کانیی عەرەبان وەک زۆربەی ناوی گوندە کوردنشینەکان وەک سیاسەتێکی شۆفینیانەی پەیڕەوکراو بۆ داپڵۆسینی بوونی کورد و پێدانی پاشخانێکی عەرەبی بە جوگرافیای سووریا. == جوگرافیا == رووبەری کۆبانێ (٣٠٠٠٬٢٣) کیلۆمەتر دووجایە و دانیشتووانەکەی بە گوێرەی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ نزیکەی ٢٠٤ ھەزار کەس بوون. لە رووی خاکەوە خاکی کۆبانی بەشێکە سەر بە دەشتی سرووجی رەھا (ئورفا) ٣٠ کیلۆمەتر لە رۆژئاوای ئاوی فوراتە و ١٠٠ کیلۆمەتر لە ئورفاوە و ١٥٠ کیلۆمەتر لە ناوەندی پارێزگای [[حەلەب]]ەوە دوورە. لە باکوور: سنووری تورکیایەو لە یاشوور: سنووری پارێزگای (الرقە) یە لە رۆھەڵات: ھاوسنوورە لەگەڵ گرێسپی (تەل ئەبیەد) لە رۆئاوا: ھاوتخووبە لەگەڵ جەرابلس (کەناری فورات) و مەنبەج. زۆرینەی خاکەکەی دەشتاییەکی راستە. زوورگی کەمە بەرزاییەکانی بریتین لە: چیای مشتەنوور (٦٠٠مەتر) و چیای قەرەبەکر و خان مەحموود و چیای رەش. خاکەکەی کشتوکاڵیەو بە پیتە بەرووبوومی زۆری ھەیەو ھەندێکی رەوانەی دەرەوەی سووریا دەکرێت. کۆبانێ لە چوار ناحیە پێکھاتووە: ناوەند (دانیشتووان:٨١٬٤٢٤کەس)، شێخلەر (شیوخ تەحتانی ٤٣٬٨٦١ کەس)، سەڕین (٦٩٬٩٣١کەس) و جەلەبێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB02-33-2004.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191215212452/http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB02-33-2004.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گرنگترین گوندەکانی بریتین لە: ھەلینج، تەلعەجیب، تەلخەزال، بۆزیک، خانمەمەد، سخور، قلحەدید، قنێ، قوملیخ، گرک، شەران و شێرانێ. [[پەڕگە:Ayn Al Arab District.png|وێنۆک|شوێنی کۆبانی ل‏‏‏ە‏‏‏ ناو پارێزگای حه‌ل‏‏‏ە‏‏‏ب (به‌ر‏‏‏ە‏‏‏نگی زه‌رد)]] == ئابووری == ئابووری دەڤەرەکە زیاتر کشتوکالیەو گوندەکانی کە نزیکەی ٣٢٠ گوندن ھەر کای چاندن و جوتیاریی دەکەن. گرنگترین بەرھەمەکانیان بریتین لە: پەمۆ(قوتن)، [[گەنم]]، نیسک، نۆک، [[باینجان]]، جۆ، گارس (ھەرزن)، کونجی، کەمون (زەردەچەو) و شووتی و گندۆر. ھەروەھا ل زۆر شوێن فستق و میوەی قەیسی و ترێ و ھەنجیر و ھەنار بەرھەم دەھێنرێت. == چاند == دانیشتووانی کۆبانێ و گوندەکانی زۆربەیان کوردن، بە [[شێوەزاری سەرەکی زمانی کوردی|کورمانجی]] دەئاخڤن، جلوبەرگی ژنانیان پێکھاتووە لە کراس و قەفتان و بەروانک و سوخمەو عەبا. سەریان بە ھەوری و شارو کۆم و کۆفی دەپۆشن. پیاوەکانیش جلوبەرگی عەرەبان دەپۆشن بە حوکمی ھاوسێیەتی و دژواری ناوچەکە: کە بریتیە لە کراس و کۆفیەو عەقاڵ. بەلام شاڵ و شەپکی کوردەواریش لەبەر دەکرێت. کلتووری کۆبانی نزیکە لە کوردانی [[ئورفا]] (رەھا) بە حوکمی ئەوەی لە یەک پێکھاتەی کلتووری و خێلەکین. نەریتی کوردەواری لە ناو خەڵکەکەدا زاڵە چ [[موسڵمان]] بن و چ [[ئێزیدی]]. عەشیرەتی گەورەی "بەرازی" و عەشیرەتی "کێتکان" زۆرینەی دانیشتووان پێک دەھێنن. لە دەورانی دوامینی عوسمانی "بۆزانبەگ" سەرناسی ناوداری عەشیرەتی بەرازی بوو. لە ھۆزی "کێتکان"یش ئەوسا "بەسراوی ئاغا" دەناسرا. بۆزانبەگ نوێنەری روھا بوو لە "مەجلیسی میللی مەزنی" ئەنقەرە. کوڕە برایەکەی ھرچۆ (شاھین شاھین) لە ساڵانی ١٩٥٠ نوینەری پەرلەمانی سووریا بوو لە [[دیمەشق]]. ھرچۆ لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی [[خۆیبوون]] بوو. رێبەری نەقشبەندی لە کۆبانێ ناوی شێخ ساڵح بوو کە لە بنەڕەتدا خەڵکی [[عاموودێ|ئاموودا]] بوو. ھونەرمەند و رۆشنبیرو دەنگبێژ و سازبەندی کۆبانێ زۆرن وەک: مشۆیێ بەکەبوورێ، باقی خدۆ، رەشید سۆفی، مچۆ کەندەش، ئەحمەد چەپ، کاردۆخ بەیرۆ، سیامەند ئۆسکوللی ھەروەھا [[پۆلات جان]] و جاندۆست لە رۆشنبیرانی ئەو دەڤەرەن. له‌ سیاسه‌تمه‌دارانی کۆبانیش [[ساڵح موسلیم]] سه‌رۆکی پێشووى پارتی ([[حیزبی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]]) هه‌ره‌ ناسراوه‌کانی کۆبانێیه‌. [[پەڕگە:Saleh Muslim.jpg|وێنۆک|ساڵح موسلیم سەرۆکی پێشووى حیزبی [[حیزبی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]]]] == ھۆزەکان == دیارترین ھۆز لە کۆبانی و ھەرێمی باشووری ئورفا "بەرازی" یە کە لە [[مێژووی کورد]]ان دا رۆڵی دیاریان ھەبووە. لە ناو بەرازی عەشیرەتی تر ھەن کە کاتی خۆی سەر بە کۆنفدراسیۆنی خێلەکی بەرازی بوون، شاھین بەگ ناوێک لە بەرەبابی بەگزادەی میران (بەگلەر) سەرۆکایەتی دەکرد. ھۆزەکانی تر بریتین لە: * "میران" (Mîran)، "کێتکان"(Kêtikan)، "شێخان" (Şêxan)، "ئؤخیان" (Oxî)، "زروار" (Zirwar)، "ئەلێدینان" (İlêdînî)، "شەدادی"، "مەعاف"، "دنان"، قەرەبەرکیران، "پیژیان" و "بێسکان" و زۆری تر. == کۆبانێ ئەمرۆ == پاش رووداوەکانی [[سووریا]] کۆبانێ لە ١٩ تەمووزی ساڵی ٢٠١٢ەوە بەدەست شۆرشگێرانی کوردەوەیە، یەکێکە لە سێ کانتۆنەکانی خۆسەری رۆئاوای کوردستان کە لەلایەن [[حیزبی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]]وە راگەیەنراوە. ئێستا کۆبانێ سەنگەرێکی خۆراگری کوردانە دژ بە دیکتاتۆریەتی رژێمى بەشار و دوژمنکاریەکانی چەتە توندرۆیەکان و هەڕەشەى دراوسێکان و درووشمێکى خۆڕاگریە بەرامبەر بە تیرۆرى [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام|داعش]]. == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆژی جیھانیی کۆبانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{کورت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Kobanî}} {{تووڵی دەروازە|سووریا}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] [[پۆل:کۆبانی]] pjhkyx5dq6uuy4zb5dz0wk88hqy8jg6 0 2006 1573202 1559052 2026-04-07T14:18:01Z ~2026-21380-96 75628 1573202 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Imperial Emblem of the Qajar Dynasty (Lion and Sun).svg}} '''قاجاڕەکان''' بنەماڵەیەکی بەڕەچەڵەک [[تورکمان]]ی [[ئازەربایجان]] بوون کە لە دەوروبەری ساڵی [[١٧٩٤]] (١١٧٠ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) ھەتا [[١٩٢٥]] (١٣٠٤ی کۆچیی ھەتاوی) بەسەر [[ئێران]]دا حوکمڕانییان کردووە. ئێڵی قاجاڕ یەکێک لە بەرەبابە تورکمانەکانی [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]] بوون کە لە [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|ھێرشی مەغۆل]]دا ھاتن بۆ ئێران.{{ژێدەر}} سەرەتا لە [[ئازەربایجان]]دا نیشتەجێ بوون، دواتر [[شا عەباسی یەکەم]] تاقمێکیانی گواستەوە بۆ "ئێستەرئاباد" ([[گورگان]]ی ئەمڕۆ) کە حکوومەتی قاجاڕەکانیش ئەمانە پێکیان ھێنا. بناغەدانەری ئەم زنجیرە پادشایییە [[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ|محەممەدخان]] و دوایین پاشاش [[ئەحمەدشا]] بووە. بەشێکیان لە ئێرانەوە دەڕۆن بۆ [[ئەورووپا]] و بەشێکیان دەرۆنە [[کوردستان]]، کە دیارترینیان ئێستا لە پارێزگای سلێمانی لە سنووری سلێمانی نیشتەجێن کە نەوەکانی قەرەوەیسیی، یان پێ دەگوترێت.{{ژێدەر پێویستە}} == بنەماڵەی ئیمپراتۆریەتیی قاجاڕ == خێزانی شاھانەی قاجار لە دەربەدەریدا لەلایەن گەورەترین نەوەی محەممەد عەلی شا، سوڵتان محەممەد عەلی میزرای قاجار سەرپەرشتی دەکرێت، لەکاتێکدا میراتگری پێشبینیکراو بۆ تەختی قاجار محەممەد حەسەن میزرای دووەمە، کە نەوەی برا و میراتگری محەممەد حەسەن میزرایە، براکەی سوڵتان ئەحمەد شا. محەممەد حەسەن میزرا لە ساڵی ١٩٤٣ لە [[ئینگلتەرا]] کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٠ دوای مردنی براکەی لە [[فەڕەنسا]] خۆی وەک شای دوورخستووەوە ڕاگەیاند.<ref>Qajar People". Qajars. Retrieved 31 October 2012</ref> ئەمڕۆ، نەوەکانی قاجار زۆرجار خۆیان وەک نەوەی قاجار دەناسێننەوە و کۆبوونەوە ئەنجام دەدەن بۆ پاراستنی پەیوەندی کۆمەڵایەتی لە ڕێگەی ڕێکخراوی خێزانی قاجار (Kadjar)، کە زۆرجار لەگەڵ کۆنفرانس و کۆبوونەوە ساڵانەکانی ڕێکخراوی نێونەتەوەیی لێکۆڵینەوە قاجار (IQSA) دەگونجێت. ڕێکخراوی خێزانی قاجار بۆ جاری سێیەم لە ساڵی ٢٠٠٠ دامەزراوە. دوو ڕێکخراوی پێشووی خێزانی بوونەستراون بەھۆی فشارە سیاسییەکان. نووسینگە و ئەرشیفەکانی (IQSA) لە مۆزەخانەی نێونەتەوەییی مێژووی خێزان لە شاری ئەیسدێنی ھۆڵەندا دانراون. === نازناو و ڕێز === شا و ھاوسەرەکەی بە "جەلالەت" ناوزەد دەکران. منداڵەکانیان بە*شاھانە "عەلیرێزی" بانگ دەکران، لەکاتێک نەوەکانیان لە ڕێگەی کوڕەوە مافی بەکارھێنانی نازناوی عەلیرێزییان ھەبوو؛ ھەموویان نازناوی شازادە یان "شازادە خانم"یان لەگەڵ بوو.<ref>http://www.qajarpages.org/qajtitles.html</ref> === دەسەڵاتی قاجار لە دوای ١٩٢٥ === ==== سەرۆکانی خێزانی شاھانەی قاجار ==== سەرۆکایەتی خێزانی شاھانە بە گەورەترین نەوەی نێرینی محەممەد عەلی شا دەگوازرێتەوە: * سوڵتان ئەحمەد شای قاجار (١٩٢٥–١٩٣٠) * فەرەیدوون میزرا (١٩٣٠–١٩٧٥) * سوڵتان حەمید میزرا (١٩٧٥–١٩٨٨) * سوڵتان مەحمود میزرا (١٩٨٨) * سوڵتان عەلی میزرای قاجار (١٩٨٨–٢٠١١) * سوڵتان محەممەد عەلی میزرا (٢٠١١–ئێستا) ==== میراتگرە پێشبینیکراوەکانی دەسەڵاتی قاجار ==== میراتگری پێشبینیکراو کەسێکە کە مافی دانیشتن لەسەر تەختی ئێران بۆ خێزانی قاجار ھەیە: * سوڵتان ئەحمەد شای قاجار (١٩٢٥–١٩٣٠) * محەممەد حەسەن میزرا (١٩٣٠–١٩٤٣) * فەرەیدوون میزرا (١٩٤٣–١٩٧٥) * سوڵتان حەمید میزرا (١٩٧٥–١٩٨٨) * محەممەد حەسەن میزرای دووەم (١٩٨٨–ئێستا) == پاشاکانی ئێرانی قاجاڕی == {| class="wikitable" |- ! colspan=2|ناو ! وێنە ! نازناو ! لەدایکبوون–مردن ! دەستپێبوونی پاشایەتی ! تەواوبوونی پاشایەتی |- ! style="background:White;"| ١ | [[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ]] | [[پەڕگە:Mohammad Khan Qajar.jpg|80px]] | خان<ref name="Amanat"/>{{ھن}}شا<ref name="Amanat">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Pivot of the Universe: Nasir Al-Din Shah Qajar and the Iranian Monarchy, 1831-1896|یەکەم=Abbas|دوایین=Amanat|بڵاوکەرەوە=I. B. Tauris |ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-٠٩٧-١|زنجیرە=Comparative studies on Muslim societies|پەڕە=١٠}}</ref> | ١٧٤٢–١٧٩٧ | ١٧٨٩<ref>{{cite encyclopedia|title=ĀḠĀ MOḤAMMAD KHAN QĀJĀR|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=1984|volume=I/6|pages=602–605|url=http://www.iranicaonline.org/articles/aga-mohammad-khan|last1=Perry|first1=J. R.|editor-last=Yarshater|editor-first=Ehsan|editor-link=Ehsan Yarshater|quote= in Ramażān, 1210/ March, 1796, he was officially crowned shah of Iran.}}</ref> | ١٧ی حوزەیرانی ١٧٩٧ |- ! style="background:White;"| ٢ | [[فەتح عەلی شا]] | [[پەڕگە:Fath Ali Shah by Charles Heath.jpg|80px]] | شاھەنشا<ref name="Amanat"/>{{ھن}}خاقان<ref name="Amanat"/> | ١٧٧٢–١٨٣٤ | ١٧ی حوزەیرانی ١٧٩٧ | ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٤ |- ! style="background:White;"| ٣ | [[محەممەدشا]] | [[پەڕگە:Mohammadshah.jpg|80px]] | خاقان کوڕی خاقان<ref name="Amanat"/> | ١٨٠٨–١٨٤٨ | ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٤ | ٥ی ئەیلوولی ١٨٤٨ |- ! style="background:White;"| ٤ | [[ناسرەدین شا]] | [[پەڕگە:Nāser al-Dīn Schah.jpg|80px]] | زەڵوڵڵا (سێبەری خوا لەسەر زەوی)<ref name="Amanat"/>{{ھن}}قێبلەی عالەم (قیبلەی جیھان)<ref name="Amanat"/>{{ھن}}ئیسلامپەنا (پەناگەی ئیسلام)<ref name="Amanat"/> | ١٨٣١–١٨٩٦ | ٥ی ئەیلوولی ١٨٤٨ | ١ی ئایاری ١٨٩٦ |- ! style="background:White;"| ٥ | [[موزەفەرەدین شا]] | [[پەڕگە:Mozaffar-ed-Din Shah Qajar - 1.jpg|80px]] | | ١٨٥٣–١٩٠٧ | ١ی ئایاری ١٨٩٦ | ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٠٧ |- ! style="background:White;"| ٦ | [[محەممەد عەلی شا]] | [[پەڕگە:Mohammad Ali Shah.jpg|80px]] | | ١٨٧٢–١٩٢٥ | ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٠٧ | ١٦ی تەممووزی ١٩٠٩ |- ! style="background:White;"| ٧ | [[ئەحمەدشا]] | [[پەڕگە:AhmadShahQajar2.jpg|80px]] | | ١٨٩٨–١٩٣٠ | ١٦ی تەممووزی ١٩٠٩ | ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٥ |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Qajar dynasty|قاجاڕەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران|ئیسلام|وڵاتەکان|ئازەربایجان|کوردستان|ژیاننامە|ڕووسیا|ئەرمەنستان}} [[پۆل:قاجاڕەکان|*]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٥]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٨٥]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٩٤]] [[پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ١٩٢٥]] [[پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە]] 9v0ubtvcoe991m0rbs6xkn1ckz8yhnh 1573204 1573202 2026-04-07T14:30:07Z ~2026-21380-96 75628 1573204 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Imperial Emblem of the Qajar Dynasty (Lion and Sun).svg}} '''قاجاڕەکان''' بنەماڵەیەکی بەڕەچەڵەک [[تورکمان]]ی [[ئازەربایجان]] بوون کە لە دەوروبەری ساڵی [[١٧٩٤]] (١١٧٠ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) ھەتا [[١٩٢٥]] (١٣٠٤ی کۆچیی ھەتاوی) بەسەر [[ئێران]]دا حوکمڕانییان کردووە. ئێڵی قاجاڕ یەکێک لە بەرەبابە تورکمانەکانی [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]] بوون کە لە [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|ھێرشی مەغۆل]]دا ھاتن بۆ ئێران.{{ژێدەر}} سەرەتا لە [[ئازەربایجان]]دا نیشتەجێ بوون، دواتر [[شا عەباسی یەکەم]] تاقمێکیانی گواستەوە بۆ "ئێستەرئاباد" ([[گورگان]]ی ئەمڕۆ) کە حکوومەتی قاجاڕەکانیش ئەمانە پێکیان ھێنا. بناغەدانەری ئەم زنجیرە پادشایییە [[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ|محەممەدخان]] و دوایین پاشاش [[ئەحمەدشا]] بووە. بەشێکیان لە ئێرانەوە دەڕۆن بۆ [[ئەورووپا]] و بەشێکیان دەرۆنە [[کوردستان]]، کە دیارترینیان ئێستا لە پارێزگای سلێمانی لە سنووری سلێمانی نیشتەجێن کە نەوەکانی [[قەرەوەیسیەکان|قەرەوەیسیی]]، یان پێ دەگوترێت.{{ژێدەر پێویستە}} == بنەماڵەی ئیمپراتۆریەتیی قاجاڕ == خێزانی شاھانەی قاجار لە دەربەدەریدا لەلایەن گەورەترین نەوەی محەممەد عەلی شا، سوڵتان محەممەد عەلی میزرای قاجار سەرپەرشتی دەکرێت، لەکاتێکدا میراتگری پێشبینیکراو بۆ تەختی قاجار محەممەد حەسەن میزرای دووەمە، کە نەوەی برا و میراتگری محەممەد حەسەن میزرایە، براکەی سوڵتان ئەحمەد شا. محەممەد حەسەن میزرا لە ساڵی ١٩٤٣ لە [[ئینگلتەرا]] کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٠ دوای مردنی براکەی لە [[فەڕەنسا]] خۆی وەک شای دوورخستووەوە ڕاگەیاند.<ref>Qajar People". Qajars. Retrieved 31 October 2012</ref> ئەمڕۆ، نەوەکانی قاجار زۆرجار خۆیان وەک نەوەی قاجار دەناسێننەوە و کۆبوونەوە ئەنجام دەدەن بۆ پاراستنی پەیوەندی کۆمەڵایەتی لە ڕێگەی ڕێکخراوی خێزانی قاجار (Kadjar)، کە زۆرجار لەگەڵ کۆنفرانس و کۆبوونەوە ساڵانەکانی ڕێکخراوی نێونەتەوەیی لێکۆڵینەوە قاجار (IQSA) دەگونجێت. ڕێکخراوی خێزانی قاجار بۆ جاری سێیەم لە ساڵی ٢٠٠٠ دامەزراوە. دوو ڕێکخراوی پێشووی خێزانی بوونەستراون بەھۆی فشارە سیاسییەکان. نووسینگە و ئەرشیفەکانی (IQSA) لە مۆزەخانەی نێونەتەوەییی مێژووی خێزان لە شاری ئەیسدێنی ھۆڵەندا دانراون. === نازناو و ڕێز === شا و ھاوسەرەکەی بە "جەلالەت" ناوزەد دەکران. منداڵەکانیان بە*شاھانە "عەلیرێزی" بانگ دەکران، لەکاتێک نەوەکانیان لە ڕێگەی کوڕەوە مافی بەکارھێنانی نازناوی عەلیرێزییان ھەبوو؛ ھەموویان نازناوی شازادە یان "شازادە خانم"یان لەگەڵ بوو.<ref>http://www.qajarpages.org/qajtitles.html</ref> === دەسەڵاتی قاجار لە دوای ١٩٢٥ === ==== سەرۆکانی خێزانی شاھانەی قاجار ==== سەرۆکایەتی خێزانی شاھانە بە گەورەترین نەوەی نێرینی محەممەد عەلی شا دەگوازرێتەوە: * سوڵتان ئەحمەد شای قاجار (١٩٢٥–١٩٣٠) * فەرەیدوون میزرا (١٩٣٠–١٩٧٥) * سوڵتان حەمید میزرا (١٩٧٥–١٩٨٨) * سوڵتان مەحمود میزرا (١٩٨٨) * سوڵتان عەلی میزرای قاجار (١٩٨٨–٢٠١١) * سوڵتان محەممەد عەلی میزرا (٢٠١١–ئێستا) ==== میراتگرە پێشبینیکراوەکانی دەسەڵاتی قاجار ==== میراتگری پێشبینیکراو کەسێکە کە مافی دانیشتن لەسەر تەختی ئێران بۆ خێزانی قاجار ھەیە: * سوڵتان ئەحمەد شای قاجار (١٩٢٥–١٩٣٠) * محەممەد حەسەن میزرا (١٩٣٠–١٩٤٣) * فەرەیدوون میزرا (١٩٤٣–١٩٧٥) * سوڵتان حەمید میزرا (١٩٧٥–١٩٨٨) * محەممەد حەسەن میزرای دووەم (١٩٨٨–ئێستا) == پاشاکانی ئێرانی قاجاڕی == {| class="wikitable" |- ! colspan=2|ناو ! وێنە ! نازناو ! لەدایکبوون–مردن ! دەستپێبوونی پاشایەتی ! تەواوبوونی پاشایەتی |- ! style="background:White;"| ١ | [[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ]] | [[پەڕگە:Mohammad Khan Qajar.jpg|80px]] | خان<ref name="Amanat"/>{{ھن}}شا<ref name="Amanat">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Pivot of the Universe: Nasir Al-Din Shah Qajar and the Iranian Monarchy, 1831-1896|یەکەم=Abbas|دوایین=Amanat|بڵاوکەرەوە=I. B. Tauris |ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-٠٩٧-١|زنجیرە=Comparative studies on Muslim societies|پەڕە=١٠}}</ref> | ١٧٤٢–١٧٩٧ | ١٧٨٩<ref>{{cite encyclopedia|title=ĀḠĀ MOḤAMMAD KHAN QĀJĀR|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=1984|volume=I/6|pages=602–605|url=http://www.iranicaonline.org/articles/aga-mohammad-khan|last1=Perry|first1=J. R.|editor-last=Yarshater|editor-first=Ehsan|editor-link=Ehsan Yarshater|quote= in Ramażān, 1210/ March, 1796, he was officially crowned shah of Iran.}}</ref> | ١٧ی حوزەیرانی ١٧٩٧ |- ! style="background:White;"| ٢ | [[فەتح عەلی شا]] | [[پەڕگە:Fath Ali Shah by Charles Heath.jpg|80px]] | شاھەنشا<ref name="Amanat"/>{{ھن}}خاقان<ref name="Amanat"/> | ١٧٧٢–١٨٣٤ | ١٧ی حوزەیرانی ١٧٩٧ | ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٤ |- ! style="background:White;"| ٣ | [[محەممەدشا]] | [[پەڕگە:Mohammadshah.jpg|80px]] | خاقان کوڕی خاقان<ref name="Amanat"/> | ١٨٠٨–١٨٤٨ | ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٤ | ٥ی ئەیلوولی ١٨٤٨ |- ! style="background:White;"| ٤ | [[ناسرەدین شا]] | [[پەڕگە:Nāser al-Dīn Schah.jpg|80px]] | زەڵوڵڵا (سێبەری خوا لەسەر زەوی)<ref name="Amanat"/>{{ھن}}قێبلەی عالەم (قیبلەی جیھان)<ref name="Amanat"/>{{ھن}}ئیسلامپەنا (پەناگەی ئیسلام)<ref name="Amanat"/> | ١٨٣١–١٨٩٦ | ٥ی ئەیلوولی ١٨٤٨ | ١ی ئایاری ١٨٩٦ |- ! style="background:White;"| ٥ | [[موزەفەرەدین شا]] | [[پەڕگە:Mozaffar-ed-Din Shah Qajar - 1.jpg|80px]] | | ١٨٥٣–١٩٠٧ | ١ی ئایاری ١٨٩٦ | ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٠٧ |- ! style="background:White;"| ٦ | [[محەممەد عەلی شا]] | [[پەڕگە:Mohammad Ali Shah.jpg|80px]] | | ١٨٧٢–١٩٢٥ | ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٠٧ | ١٦ی تەممووزی ١٩٠٩ |- ! style="background:White;"| ٧ | [[ئەحمەدشا]] | [[پەڕگە:AhmadShahQajar2.jpg|80px]] | | ١٨٩٨–١٩٣٠ | ١٦ی تەممووزی ١٩٠٩ | ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٥ |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Qajar dynasty|قاجاڕەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران|ئیسلام|وڵاتەکان|ئازەربایجان|کوردستان|ژیاننامە|ڕووسیا|ئەرمەنستان}} [[پۆل:قاجاڕەکان|*]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٥]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٨٥]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٩٤]] [[پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ١٩٢٥]] [[پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە]] qycfnrf8q89nuidkje7w698t6j18fmj 0 43485 1573617 1501485 2026-04-08T10:19:34Z 1silent scientist 51740 1573617 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = دارای سێیەم<br>𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 | title = | succession = [[شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] | image = Darius III mosaic.jpg | image_size = 230px | caption = وێناکردنی دارای سێیەم لە کاتی [[جەنگی ئیسووس]] لە «[[مۆزاییکی ئەسکەندەر]]» (١٠٠ی پێش زایین) | reign = ٣٣٦–٣٣٠ پێش زایین | coronation = | predecessor = [[ئەردەشێری چوارەم ئارسیس]] | successor = {{plainlist| *[[ئەسکەندەری مەزن]] ([[ئیمپراتۆریەتیی مەقدوونی]]) *[[ئەردەشێری پێنجەم]] (خۆبەناوبانگکراو)}} | succession1 = [[فیرعەونی میسر]] | reign1 = ٣٣٦–٣٣٢ پێش زایین | predecessor1 = [[ئەردەشێری چوارەم]] | successor1 = [[ئەسکەندەری مەزن]] | spouse = [[ستاتێیرای یەکەم]] | issue = {{plainlist| *[[ستاتێیرای دووەم]] * [[دریپێتیس]] *ئۆکوس<!-- No link - dab page points back here -->}} | dynasty = [[خانەوادەی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] | royal anthem = | father = ئارسێمێس | mother = [[سیسیگامبیس]] | birth_date = ٣٨٠ پێش زایین | birth_place = | death_date = تەممووزی ٣٣٠ پێش زایین (تەمەنی نزیکەی ٥٠ ساڵ) | death_place = [[پارتیا]] | burial_place = [[پێرسێپۆلیس]] | religion = [[زەردەشتییەت]] }} '''دایرووشی سێیەم''' یان '''دارای سێیەم''' ([[فارسیی کۆن]]: [[wiktionary:𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁]]؛ [[یۆنانیی کۆن]]: [[wiktionary:Δαρεῖος|Δαρεῖος]]؛ ٣٨٠ – ٣٣٠ پێش زایین) سێزدەھەمین و کۆتا [[شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] بوو، کە لە ٣٣٦ی پێش زایین تا مردنی لە ٣٣٠ی پێش زایین فەرمانڕەوایی کرد. بە پێچەوانەی پێشینەکەی [[ئەردەشێری چوارەم ئارسیس]]، دارا ئەندامێکی دووری [[خانەوادەی ھەخامەنشی]] بوو. لە سەرەتای ژیانی پیشەییدا، دەوترێت کە کەسایەتییەکی نادیار بووە لە نێوان ھاوتاکانیدا و بۆ یەکەمجار لە کاتی گەشتە سەربازییەکەی [[کادوسی (گەل)|کادوسی]] [[ئەردەشێری سێیەم]] لە ٣٥٠کانی پێش زایین ناوبانگی دەرکرد. وەک پاداشتێک بۆ ئازایەتییەکەی، [[ساتراپیی ئەرمەنستان]]ی پێدرا. لە دەوروبەری ٣٤٠ی پێش زایین، کرا بە لێپرسراوی «خزمەتگوزاری پۆستە»ی شاھانە، کە پلەیەکی باڵا بوو. لە ٣٣٨ی پێش زایین، ئەردەشێری سێیەم کۆتایییەکی لەناکاوی ھەبوو دوای ئەوەی لەلایەن خەسێنراوی دەربار و [[چیلیارک]] (''hazahrapatish'') [[باگوۆاس]] ژەھراوی کرا، کە ئارسیسی بچووکترین کوڕی ئەردەشێری لەسەر تەخت دانا. ئەو تەنھا بۆ چەند ساڵێک فەرمانڕەوایی کرد، تاوەکوو باگۆاس ئەویشی ژەھراوی کرد. دواتر دارا لەسەر تەخت دانرا و زۆری نەخایاند باگۆاسی ناچار کرد ژەھرەکەی خۆی بخواتەوە دوای ئەوەی بۆی دەرکەوت کە خەسێنراوەکە پلانی داڕشتبوو ئەویش ژەھراوی بکات. لە ٣٣٤ی پێش زایین، [[ئەسکەندەری مەزن]] دەستی بە داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی کرد و دواتر لە چەندین جەنگدا شکستی بە فارسەکان ھێنا پێش ئەوەی پایتەختەکەیان، [[پێرسێپۆلیس]]، تاڵان بکات و لە ڕێگەی ئاگرەوە لە ٣٣٠ی پێش زایین وێرانی بکات. لەگەڵ ئەوەی ئێستا ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی بە شێوەیەکی کاریگەر لەژێر کۆنترۆڵی ئەسکەندەردا بوو، ئەسکەندەر پاشان بڕیاری دا بەدوای دارادا بگەڕێت. بەڵام پێش ئەوەی ئەسکەندەر پێی بگات، دارا لەلایەن خزمەکەی [[بێسووس]] کوژرا، کە ھاوکات [[ساتراپ]]ی [[باکتریا]] بوو. == ناو == پێش ھاتنە سەر تەخت، دارا ناوی ئارتاشاتای ھەڵگرتبوو ([[فارسیی کۆن]]: ''Artašiyāta''، «دڵخۆش لە [[ئاشا|ئارتا]]»).{{sfn|EIr.|1994|pp=51–54}}{{sfn|Briant|2015|p=48}} مێژوونووسی ڕۆمانی سەدەی دووەم [[جەستن (مێژوونووس)|جەستن]] تاکە مێژوونووسە کە دارا بە کۆدۆمانوس ناو دەبات، ناوێک کە وا دادەنرێت پێش ئەوەی ناوبانگ دەربکات ھەڵیبگرتایە. ڕەنگە نازناوی بووبێت، یان ئەگەری ھەیە ناوی سێیەمی بووبێت. ڕەگ و ڕیشەی وشەکەی نادیارە.{{sfn|EIr.|1994|pp=51–54}}{{sfn|Briant|2015|p=49}} بادیان پێشنیاری کردووە کە ناوەکە لە بنەڕەتدا [[زمانە سامییەکانی ڕۆژاوا|سامیی ڕۆژاوایی]] بووە، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە وشەی [[ئارامی|ئارامیی]] ''qdmwn'' («لە ڕۆژھەڵاتەوە، ڕۆژھەڵاتی»).{{sfn|Badian|2000|p=247}} ھەبوونی دوو ناو نائاسایی نەبوو؛ چەندین نموونەی تۆمارکراو لە کەسایەتییە بابلییەکان ھەن کە دوو ناویان ھەبووە، زۆرجار ناوێکی بابلی و ئارامی. یەکێک لە گەورەپیاوانی فارسیش بە ناوێکی بابلی و ئێرانییەوە سەلمێنراوە. بەڵام وا دیارە ئەم کارە لە سەردەمی ژیانی دارادا لە باو کەوتبێت. بادیان پێشنیاری ئەوە دەکات کە ناوی لەدایکبوونی کۆدۆمانوسی ئارامی بووە، کە دواتر وازی لێھێناوە لە بەرژەوەندی ئارتاشاتا کاتێک پلەکەی بەرزبووەوە.{{sfn|Badian|2000|p=249}} بۆ یەکەمجار ناوی پاشایەتی دارا ([[فارسیی کۆن]]: ''Daraya-vahauš''، «ئەوەی چاکە بە توندی ڕادەگرێت») کاتێک لە ٣٣٦ی پێش زایین چووە سەر تەختی ھەخامەنشی بەکارھێنا.{{sfn|EIr.|1994|pp=51–54}}{{sfn|Schmitt|1994|p=40}} == سەرچاوەکان == <references/> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Darius III}} [[پۆل:مردووانی ٣٣٠ی پ.ز]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٤ەم]] [[پۆل:ئەسکەندەری مەزن]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٣٨٠ی پ.ز]] [[پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان]] [[پۆل:ئەندامی خێزانی شاھانە پەیوەست بە کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە]] 39obdzfdgpm25wb3ycvj8ihqihvs9sd 14 84600 1573310 1142124 2026-04-07T16:14:57Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Structures by type|Structures by type]] بۆ [[:Commons:Category:Architectural structures by type|Architectural structures by type]] 1573310 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Architectural structures by type}} [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکان]] 51zxi9yusiiy8cjnp8rwgr7f1yxfbpq 14 85550 1573305 1130650 2026-04-07T16:14:17Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Arabic architecture|Arabic architecture]] بۆ [[:Commons:Category:Arab architecture|Arab architecture]] 1573305 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Arab architecture}} [[پۆل:چاندی عەرەبی]] [[پۆل:نژیاروانیی ئیسلامی]] [[پۆل:داھێنانەکانی عەرەبەکان]] i1s2bgar9u5jevsze90v2g09x5j64ty 0 136573 1573581 1559191 2026-04-08T07:36:56Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوە */ 1573581 wikitext text/x-wiki '''ئەردەشێری یەکەمی ساسانی''' ناسراو بە '''ئەردەشێری بابەکان''' دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] بوو کە بە ڕەچەڵەک لە نەتەوەی [[کورد]]<nowiki/>ە. {{Infobox royalty | name = ئەردەشێر I<br />{{lang|pal|𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥}} | title = [[شاهنشای ئێران]] | image = Dinar of Ardashir I (cropped).jpg | caption = دینارێکی زێڕینی ئەردەشێری یەکەم، ٢٣٠ز | succession = [[شای پارس]] | reign = ٢١١/٢١٢-٢٢٤ز | predecessor = شاپوری پاپەکان | successor = فەرمانگە هەڵوەشایەوە | succession1 = شاهنشای ئیمپڕاتۆریەتی ساسانی | reign1 = ٢٢٤-٢٤٢ز | reg-type1 = {{nowrap|Co-ruler}} | regent1 = [[شاپووری یەکەم]] (٢٤٠-٢٤٢ز) | coronation1 = 226<br />[[تەسیفۆن]] | predecessor1 = ئەردەوانی چوارەمی ئەشکانی | successor1 = [[شاپووری یەکەم]] | spouse = [[مورۆد]] | issue = [[شاپووری یەکەم]] | royal house = [[خانەدانی ساسانی]] | father = [[پاپەگ]] یاخود [[ساسان]] | mother = [[ڕۆداگ]] | birth_date = نەزانراو | birth_place = تیرودا, [[Banavan, Fars|Khir]], پارس | death_date = شووباتی ٢٤٢ز | death_place = | place of burial = | dynasty = | religion = [[زەردەشت]] }} == نەژاد == بەپێی پەڕتووکی کارنامەی ئەردەشێری بابەکان، کە لە سەدەی ٦ی زایینی نووسراوە، بەڵام ئەگەڕێتەوە سەردەمانی ئەردەشێری یەکەم و شاپووری یەکەمی کوڕی. ئەوا ئەردەشێر بە بنەچە ئەگەڕێنەوە سەر دارا ([[داریووشی سێیەم|داریووش]])، کۆتا فەرمانڕەوای [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|هەخامنشی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=André-Salvini|یەکەم=Béatrice|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=kJnaKu9DdNEC&pg=PA251&dq=ardashir+I+avenged+Dara&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwih2NKZwMSGAxX9cvEDHVYoMzIQ6wF6BAgJEAU#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=Forgotten Empire: The World of Ancient Persia|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٧٣١-٤|پەڕەکان=٢٥١|زمان=en}}</ref> ئەردەشێر لە نامەیەکدا لە لایەن [[ئەردەوانی دووەم (ئەشکانی)|ئەردەوانی ئەشکانی]] پێی وتراوە «هەی کورد تۆ گەورە بووی لە ناو خێمەی ڕەشماڵنشینە کوردەکان». باس لەوە کراوە کە ناوەکە ڕەنگە ڕەنگدانەوەی شوێنێکی سەردەمی بڕۆنزیی ''کار-دا'' بێت،<ref>Hakan Ozoglu, ''Kurdish notables and the Ottoman State'', 2004, SUNY Press, 186 pp. , {{ISBN|0-7914-5993-4}} (See p. 23)</ref> کە ھاوپێچ لەوانەیە ڕەنگدانەوەی ناوچەیەکی عەرەبی (بەپێی قورئان) ''[[چیای جودی|جودی]]'' بێت.<ref>Ilya Gershevitch, William Bayne Fisher, The Cambridge History of Iran: The Median and Achamenian Periods, 964 pp. , Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-20091-1}}, {{ISBN|978-0-521-20091-2}}, (see footnote of p.257)</ref> کە ئەمەش نەژادی ئەردەشێر دەگەڕێنێتەوە سەر کورد و نزیکیی لە کوردانی ئەم سەردەمە. بوونی خاکێک بە ناوی «کاردا» لە سەرچاوە [[سۆمەر]]ییەکان لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین، لەسەر پارچە قوڕینێکی سۆمەری کە ئاماژە دەکات بۆ «خاکی کاردا» لە ناوچەکانی سۆمەریدا،{{تێبینی|ئەو ناوچانەی کە لە کارگێڕی سۆمەرییەکاندا ھەبوون}} کە ڕەنگە نزیک [[ھەولێر]] و باشووری [[دەریاچەی وان]]ی ئێستا بێت. ھەندێک لە زانایان ئەمەیان بە گرووپەکانی دواتری وەک [[کاردۆخییەکان]] داناوە کە [[زەینەفۆن]] لە ئاناباسیسدا باسی کردووە، کە لە ھەمان ناوچەدا ژیاون و پەیوەستیان ھەیە بە باپیرانی کوردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Driver |یەکەم=G. R. |ڕێکەوت=1923-07 |سەردێڕ=The Name Kurd and its Philological Connexions |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0035869X00067605/type/journal_article |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |زمان=en |بەرگ=٥٥|issue=3 |پەڕەکان=٣٩٣–٤٠٣|doi=10.1017/S0035869X00067605 |issn=1356-1863}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Niranji |یەکەم=Sherko Subhan |دوایین٢=Al-Jaf |یەکەم٢=Sirwan M. A. |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Genotype Frequency of the Common TLR4 SNPs in a Kurdish Population: Global Reviews and Out-of-African Migrations |ناونیشان=https://doi.org/10.1353/hub.2017.0105 |journal=Human Biology |doi=10.1353/hub.2017.0105 |issn=1534-6617}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ardashir I}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:ئێران]] [[پۆل:پادشایانی ئێرانی]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] 72fla4lsknxjbpsv8acqz7wlo0sf1gd 1573582 1573581 2026-04-08T07:50:56Z 1silent scientist 51740 1573582 wikitext text/x-wiki '''ئەردەشێری یەکەم''' ناسراو بە '''ئەردەشێری بابەکان''' دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] بوو کە بە ڕەچەڵەک لە نەتەوەی [[کورد]]ە. {{Infobox royalty | name = ئەردەشێری یەکەم<br />{{lang|pal|𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥}} | title = [[شاھەنشای ئێران]] | image = Dinar of Ardashir I (cropped).jpg | caption = دینارێکی زێڕینی ئەردەشێری یەکەم، ٢٣٠ز | succession = [[شای پارس]] | reign = ٢١١/٢١٢-٢٢٤ز | predecessor = شاپوری پاپەکان | successor = فەرمانگە ھەڵوەشایەوە | succession1 = شاھەنشای [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] | reign1 = ٢٢٤–٢٤٢ز | reg-type1 = {{nowrap|Co-ruler}} | regent1 = [[شاپووری یەکەم]] (٢٤٠–٢٤٢ز) | coronation1 = ٢٢٦<br />[[تەسیفۆن]] | predecessor1 = ئەردەوانی چوارەمی ئەشکانی | successor1 = [[شاپووری یەکەم]] | spouse = [[مورۆد]] | issue = [[شاپووری یەکەم]] | royal house = [[خانەدانی ساسانی]] | father = [[پاپەگ]] یاخود [[ساسان]] | mother = [[ڕۆداگ]] | birth_date = نەزانراو | birth_place = تیرودا، [[بانەوان، فارس|خیر]]، پارس | death_date = شوباتی ٢٤٢ز | death_place = | place of burial = | dynasty = | religion = [[زەردەشت]] }} == ڕەگناسی == «ئەردەشێر» شێوەی [[فارسیی نوێ]]ی ناوی [[فارسیی ناوەڕاست]]ی [[File:ArdashirPahlaviName.png|75x75px]]ە، کە لە بنەڕەتدا لە [[ئێرانیی کۆن]]ی «Artaxšaθra-» وەرگیراوە، کە ھاوتایە لەگەڵ وشەی [[یۆنانیی کۆن|یۆنانی]] Artaxérxēs» (Αρταξέρξης)»)، و زمانی [[زمانە ئەرمەنییە کۆنەکان|ئەرمەنیی کۆن]] «Artašēs» ({{lang|xcl|[[wikt:Արտաշէս|ئەرتاشێس]]}}).<ref name=":02">{{Cite book|title=Sasanian History|last=Shahbazi}}</ref> بە واتای وشە، ئەردەشێر واتە «ئەو کەسەی فەرمانڕەوایییەکەی لەسەر بنەمای ڕاستگۆیی و دادپەروەرییە».<ref>{{Cite book|title=Artaxerxes|last=Schmitt}}</ref> بەشی یەکەمی «Arta-xšaθra-» لە چەمکی ئایینی دادپەروەری کە بە [[ڕتا]] یان [[ئاشا]] ناسراوە وەرگیراوە و بەشی دووەمی پەیوەندی بە چەمکی «شار» و «شانشین»ەوە ھەیە.<ref name=":02" /> سێ لە [[شاھەنشا]]ەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] و چوار لە [[شا]]یە خۆجێییەکانی پارس—کە بە [[فراتاراکا]] و [[پاشاکانی پارس]] ناسراون—ناویان ئەردەشێر بووە، و ئەردەشێری یەکەم لە زنجیرەی شاکانی ناوچەکەدا ئەردەشێری پێنجەم بووە.<ref>{{Cite book|title=Orders of Achaemenid Shahanshahs|last=Sharpp}}</ref> == مێژوونووسی == سەرچاوە سەرەکییەکانی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] دەکرێن بۆ دوو پۆلی «پاشماوە دەقییەکان» و «ڕاپۆرتەکان» دابەش بکرێن: === پاشماوە دەقییەکان === پاشماوە دەقییەکان [[بەردەنووس]]، نووسراوەکانی سەر [[پێست]]، [[پاپیرۆسەکان]] و قاپ و قاچاخەکان دەگرێتەوە کە بە چەندین [[زمان]] و [[ڕێنووس]] نووسراون.<ref name=":0">{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|last=Windengren}}</ref> نموونەی پاشماوە دەقییەکانی پەیوەندیدار بە ئەردەشێری یەکەم بریتین لە بەردەنووسە کورتەکەی لە نەقشی ڕەجەب و ھەروەھا [[بەردەنووسی شاپووری یەکەم لە کەعبەی زەردەشت]].<ref name=":0" /> === ڕاپۆرتەکان === ڕاپۆرتەکان ئەو دەقانەن کە لە زمان و سەردەمە جیاوازەکاندا نووسراون.<ref name=":0" /> بنەمای نووسینی ھەموو [[مێژوونووس]]ە [[موسڵمان]]ەکان (مێژووە [[عەرەب]]ی فارسییەکان)، «[[خودای نامە]]»ی فەرمیی دەرباری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بووە کە یاداشتە تۆمارکراوەکانی ناو ڕۆژژمێرە فەرمییەکانی دەرباری وەک سەرچاوە بەکارھێناوە. خودای نامە لە کۆتاییی سەردەمی ساسانی بە [[فارسیی ناوەڕاست]] ئامادە کراوە. ناوی وەرگێڕانە [[عەرەبی]]یەکەی پەرتووکەکە «سیر الملوک العجم» بوو و وەرگێڕانە فارسییەکەشی «[[شانامە|شاھنامە]]» بوو. ئەمڕۆ ھیچ کام لە وەرگێڕانە ڕاستەوخۆکانی خودای نامە یان دەقە فارسییە ڕەسەنەکەی لەبەر دەستدا نین.<ref name=":1">{{Cite book|title=Iran During the Sassanians|last=Christensen}}</ref> ==== یۆنانی-ڕۆمانی ==== [[کاسیۆس دیۆ]] یەکێکە لە سەرچاوەکانی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانی]] کە ڕاپۆرتێکی لەسەر ڕووخانی ئەشکانییەکان و سەرھەڵدانی ئەردەشێری یەکەم داوە.<ref name=":0" /> مێژووی «[[ھێرۆدیان]]» ھەروەھا بە شێوەیەکی بەرفراوان چۆنییەتی گۆڕینی پاشایەتی لە ئەشکانییەوە بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] ڕوونکردووەتەوە.<ref name=":1" /> ھەرچەندە [[ئاگاسیاس]] لە سەردەمی [[خەسرەوی یەکەم]]دا ژیاوە، بەڵام بەھۆی دەستڕاگەیشتنی بە ساڵنامە شاھانەکان لە ئەرشیفی [[تیسفۆن]]، پەرتووکی مێژووەکەی یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکان. بەڵام لە ڕاپۆرتکردنی چیرۆکی گەنجی ئەردەشێردا لێدوانی عامییانەی بەکارھێناوە.<ref name=":0" /> ==== ئەرمەنی ==== [[مێژووی ئەرمەنستان]] لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]دا بە تەواوی بەستراوەتەوە بە مێژووی شاھانەی ئێران؛ بۆیە نەک تەنھا نووسینەکانی مێژوونووسە ئەرمەنییەکانی ئەو کاتە بابەتگەلی گرنگ سەبارەت بە بەسەرھاتەکانی [[شاھەنشا]]ەکانی ئێران دەخەنە ڕوو، بەڵکو بارودۆخی [[پەیوەندییەکانی ئەرمەنستان و ئێران|پەیوەندییەکانی ئێران و ئەرمەنستان]] نیشان دەدەن.<ref name=":1" /> «مێژووی ئەرمەنی» لە نووسینی [[ئاگاتانگێلۆس]] یەکێکە لە سەرچاوە ئەرمەنییەکان سەبارەت بە سەرەتای سەردەمی ساسانی.<ref name=":0" /> [[مۆڤسیس خۆرێناتسی]]، کە بە [[ھێرۆدۆت]]ی ئەرمەنی ناسراوە، مێژوونووسێکی سەدەی پێنجەمی زایینییە و چیرۆکێکی سەبارەت بە ئەردەشێری یەکەم گێڕاوەتەوە کە تا ڕادەیەک ھاوشێوەی ئەو چیرۆکەیە کە لە ژیاننامەی [[کورووشی مەزن]] وەرگیراوە.<ref>{{Cite book|title=Epics in Persia|last=Safa}}</ref> ==== سوریانی ==== پۆلێکی تری سەرچاوەکانی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بریتین لەو پەرتووکانەی کە لەلایەن [[مەسیحییەکان]]ەوە بە [[زمانی سوریانی]] نووسراون. «ڕۆژژمێری ئەربێلا» دەقێکە لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی زایینی نووسراوە و مێژووی ناوچە کریستیانەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] لە سەدەی دووەمەوە تا ساڵی ٥٥٠ لەخۆدەگرێت.<ref name=":1" /> پەرتووکەکە بۆ سەردەمی ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانییەکان]] و سەرھەڵدانی ساسانییەکان زۆر بەنرخە.<ref name=":0" /> «مێژووی ئۆدێسا» پەرتووکێکە لە ساڵی ٥٤٠ نووسراوە و ڕۆژژمێری ڕووداوەکانی ساڵی ١٣٢ی پێش زایین تا ٥٤٠ لەخۆدەگرێت.<ref name=":1" /> «ڕۆژژمێری کەرخی بێت سۆلوگ»، سەرچاوەیەکی کورت بەڵام گرنگە کە زانیاری بەنرخ سەبارەت بە سەرەتای سەردەمی ساسانی دەخاتە ڕوو.<ref name=":0" /> ==== فارسیی ناوەڕاست ==== «[[کارنامەی ئەردەشێری بابەکان]]» چیرۆکێکی داستانییە دەربارەی ئەردەشێری یەکەم و چۆنییەتی سەرکەوتنی بۆ سەر تەختی ئێرانی. دەقەکە لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٠ی زایینی و لە کۆتاییی سەردەمی ساسانی بە [[فارسیی ناوەڕاست|زمانی فارسیی ناوەڕاست]] نووسراوە.<ref>{{Cite book|title=Culture of Persian Literature|last=Sharifi}}</ref><ref>{{Cite book|title=In the Cambridge History of Iran|last=Parikhanian}}</ref> ==== فارسیی نوێ ==== [[File:Coin of Ardashir I (phase 3), Hamadan mint.jpg|thumb|upright=1.5|[[دراھەم|دراھەمێکی]] ئەردەشێری یەکەم، لە [[ھەمەدان]] لە نێوان ساڵانی ٢٣٣ بۆ ٢٣٩ لێدراوە.]] [[شاھنامە]]ی [[فیردەوسی]] گەورەترین و گرنگترین سەرچاوەیە سەبارەت بەو ڕاپۆرتانەی کە پەیوەندییان بە مێژووی نیشتمانیی [[مێژووی ئێران|ئێران]]ەوە ھەیە. زانیاری بەسوود سەبارەت بە ڕێکخراو و شارستانییەتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] دەخاتە ڕوو.<ref name=":0" /> «مێژووی بەڵعەمی»، کە دووبارە نووسینەوەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]]ی «[[مێژووی تەبەری]]»یە، یەکێکە لە گرنگترین بەرھەمە پەخشانییە فارسییەکان دەربارەی ساسانییەکان. جیا لە دەقە [[عەرەبی]]یەکە، بەرھەمەکە بەنرخە چونکە ھاوتا فارسییەکانی دەربڕینە عەرەبییەکانی مێژووی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] دابین دەکات.<ref name=":0" /> «فارسنامە» یەکێکە لە سەرچاوە فارسییە بەسوودەکان دەربارەی مێژووی ساسانی کە زانیاری بەنرخ دەربارەی بارودۆخ و پلەوپایەی [[پارێزگار]]ە دەستنیشانکراوە گەورەکان و پێگەکانیان دەخاتە ڕوو، لە کاتێکدا وەک بەشێک لە خەڵکی گشتی بە نیسبەت پاشاکانەوە دادەنران.<ref name=":0" /> «مێژووی تەبەرستان»ی [[ئیبن ئیسفەندیار]] یەکێکی ترە لە سەرچاوەکانی مێژووی ساسانی. «[[نامەی تانسەر]]» لە ناو پەرتووکەکەدا نووسراوە.<ref name=":0" /> «موجەمەل التواریخ» دەقێکی خاوەن بەھایەکی سنووردارە، چونکە زۆربەی ڕاپۆرتەکانی لە سەرچاوەکانی تریشدا بە درێژی باسکراون.<ref name=":0" /> «پەیمانی ئەردەشێر» نامەیەک یان ئامۆژگارییەکی ئەردەشێری یەکەمە دەربارەی ڕێوڕەسمەکانی حکوومەت کە لە «موجەمەل التواریخ»دا ناوی ھاتووە.<ref>{{Cite book|title=Log of Ardashir I|last=Mashkur}}</ref> ==== عەرەبی ==== «[[مێژووی تەبەری]]» زنجیرە پەرتووکێکە بە زمانی [[عەرەبی]] کە سەرچاوەی سەرەکی و بنەڕەتییە دەربارەی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]].<ref name=":0" /> «مروج الذھب»ی [[مەسعوودی]] سەرچاوەیەکی تری مێژووی ساسانییە.<ref name=":0" /> == نەژاد == بەپێی پەڕتووکی کارنامەی ئەردەشێری بابەکان، کە لە سەدەی ٦ی زایینی نووسراوە، بەڵام ئەگەڕێتەوە سەردەمانی ئەردەشێری یەکەم و شاپووری یەکەمی کوڕی. ئەوا ئەردەشێر بە بنەچە ئەگەڕێنەوە سەر دارا ([[داریووشی سێیەم|داریووش]])، کۆتا فەرمانڕەوای [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|هەخامنشی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=André-Salvini|یەکەم=Béatrice|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=kJnaKu9DdNEC&pg=PA251&dq=ardashir+I+avenged+Dara&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwih2NKZwMSGAxX9cvEDHVYoMzIQ6wF6BAgJEAU#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=Forgotten Empire: The World of Ancient Persia|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٧٣١-٤|پەڕەکان=٢٥١|زمان=en}}</ref> ئەردەشێر لە نامەیەکدا لە لایەن [[ئەردەوانی دووەم (ئەشکانی)|ئەردەوانی ئەشکانی]] پێی وتراوە «هەی کورد تۆ گەورە بووی لە ناو خێمەی ڕەشماڵنشینە کوردەکان». باس لەوە کراوە کە ناوەکە ڕەنگە ڕەنگدانەوەی شوێنێکی سەردەمی بڕۆنزیی ''کار-دا'' بێت،<ref>Hakan Ozoglu, ''Kurdish notables and the Ottoman State'', 2004, SUNY Press, 186 pp. , {{ISBN|0-7914-5993-4}} (See p. 23)</ref> کە ھاوپێچ لەوانەیە ڕەنگدانەوەی ناوچەیەکی عەرەبی (بەپێی قورئان) ''[[چیای جودی|جودی]]'' بێت.<ref>Ilya Gershevitch, William Bayne Fisher, The Cambridge History of Iran: The Median and Achamenian Periods, 964 pp. , Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-20091-1}}, {{ISBN|978-0-521-20091-2}}, (see footnote of p.257)</ref> کە ئەمەش نەژادی ئەردەشێر دەگەڕێنێتەوە سەر کورد و نزیکیی لە کوردانی ئەم سەردەمە. بوونی خاکێک بە ناوی «کاردا» لە سەرچاوە [[سۆمەر]]ییەکان لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین، لەسەر پارچە قوڕینێکی سۆمەری کە ئاماژە دەکات بۆ «خاکی کاردا» لە ناوچەکانی سۆمەریدا،{{تێبینی|ئەو ناوچانەی کە لە کارگێڕی سۆمەرییەکاندا ھەبوون}} کە ڕەنگە نزیک [[ھەولێر]] و باشووری [[دەریاچەی وان]]ی ئێستا بێت. ھەندێک لە زانایان ئەمەیان بە گرووپەکانی دواتری وەک [[کاردۆخییەکان]] داناوە کە [[زەینەفۆن]] لە ئاناباسیسدا باسی کردووە، کە لە ھەمان ناوچەدا ژیاون و پەیوەستیان ھەیە بە باپیرانی کوردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Driver |یەکەم=G. R. |ڕێکەوت=1923-07 |سەردێڕ=The Name Kurd and its Philological Connexions |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0035869X00067605/type/journal_article |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |زمان=en |بەرگ=٥٥|issue=3 |پەڕەکان=٣٩٣–٤٠٣|doi=10.1017/S0035869X00067605 |issn=1356-1863}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Niranji |یەکەم=Sherko Subhan |دوایین٢=Al-Jaf |یەکەم٢=Sirwan M. A. |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Genotype Frequency of the Common TLR4 SNPs in a Kurdish Population: Global Reviews and Out-of-African Migrations |ناونیشان=https://doi.org/10.1353/hub.2017.0105 |journal=Human Biology |doi=10.1353/hub.2017.0105 |issn=1534-6617}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ardashir I}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:ئێران]] [[پۆل:پادشایانی ئێرانی]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] sz2emh4p8p18epvkc86logrq9azx2gc 1573583 1573582 2026-04-08T08:23:32Z 1silent scientist 51740 1573583 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ئەردەشێری یەکەم<br />{{lang|pal|𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥}} | title = [[شاھەنشای ئێران]] | image = Dinar of Ardashir I (cropped).jpg | caption = دینارێکی زێڕینی ئەردەشێری یەکەم، ٢٣٠ز | succession = [[شای فارس]] | reign = ٢١١/٢١٢-٢٢٤ز | predecessor = شاپووری پاپەکان | successor = فەرمانگە ھەڵوەشایەوە | succession1 = شاھەنشای [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] | reign1 = ٢٢٤–٢٤٢ز | reg-type1 = {{nowrap|Co-ruler}} | regent1 = [[شاپووری یەکەم]] (٢٤٠–٢٤٢ز) | coronation1 = ٢٢٦<br />[[تەسیفۆن]] | predecessor1 = ئەردەوانی چوارەمی ئەشکانی | successor1 = [[شاپووری یەکەم]] | spouse = [[مورۆد]] | issue = [[شاپووری یەکەم]] | royal house = [[خانەدانی ساسانی]] | father = [[پاپەگ]] یاخود [[ساسان]] | mother = [[ڕۆداگ]] | birth_date = نەزانراو | birth_place = تیرودا، [[بانەوان، فارس|خیر]]، فارس | death_date = شوباتی ٢٤٢ز | death_place = | place of burial = | dynasty = | religion = [[زەردەشت]] }} '''ئەردەشێری یەکەم''' ناسراو بە '''ئەردەشێری بابەکان''' ({{langx|pal|𐭠𐭥𐭲}})، ھەروەھا بە '''ئەردەشێری یەکخەر''' ناسراوە<ref>"Sasanian Dynasty", A. Shapur Shahbazi, ''Encyclopædia Iranica'', (July 20, 2005).[http://www.iranicaonline.org/articles/sasanian-dynasty <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> (١٨٠–٢٤٢ی [[زایینی]])، دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، دوایین ئیمپراتۆریەتیی ئێرانی کۆن بوو. دوای شکاندنی [[ئەرتەبانی چوارەم]]، دوایین [[پێڕستی فەرمانڕەواکانی ئەشکانی|شاھەنشاھی ئەشکانی]]، لە دەشتی [[جەنگی ھورمزگان|ھورمزگان]] لە ساڵی ٢٢٤، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|خانەدانی ئەشکانی]] ڕووخاند و [[خانەدانی ساسانی]] دامەزراند. دواتر، ئەردەشێر خۆی بە [[شاھەنشا]] (''[[شا|شاھان شا]]'') ناوبرد و دەستی کرد بە داگیرکردنی ئەو زەوییەی کە پێی دەگوت [[ئێران (وشە)#بەکارھێنانی پێش ئیسلام|«ئێرانشەھر»]]، نیشتمانی [[ئاریا (ئێران)|ئێرانییەکان]].<ref>{{Cite book|title=The Political History of Ērānšahr|last=Daryaee}}</ref> ڕاپۆرتە مێژووییە جیاوازەکان دەربارەی ڕەچەڵەک و باوباپیرانی ئەردەشێر ھەن. بەگوێرەی «تاريخ الرسل والملوك»ی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]]، ئەردەشێر کوڕی [[پاپەک]]، کوڕی [[ساسان]] بوو. گێڕانەوەیەکی تر کە لە [[کارنامەی ئەردەشێری بابەکان|«کارنامەی ئەردەشێری بابەکان»]] و [[شانامە|«شاھنامە»]]ی [[فیردەوسی]]دا تۆمارکراوە، دەڵێت ئەردەشێر لە ئەنجامی ھاوسەرگیری ساسان، کە نەوەی [[داریووشی سێیەم]] بوو، لەگەڵ کچی پاپەک، پارێزگارێکی ناوچەیی لە [[پارێزگای فارس|فارس]]، لەدایکبووە. بەگوێرەی ڕاپۆرتی تەبەری، ئەردەشێر لە دەوروبەری [[ئیستەخر]]، [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] لەدایکبووە. تەبەری ئەوەش زیاد دەکات کە ئەردەشێر کاتێک تەمەنی حەوت ساڵ بووە نێردراوە بۆ لای گەورەی قەڵای دارابگارد. دوای مردنی گەورەکە، ئەردەشێر جێگەی گرتەوە و بوو بە فەرماندەی قەڵای دارابگارد. دواتر پاپەک [[شا]]یەکی ناوچەیی فارسی بە ناوی [[گۆچێھر]] ڕووخاند و کوڕەکەی خۆی، [[شاپوور (فراتاراکا)|شاپوور]]ی لەبری ئەو دەستنیشان کرد. شاپوور و باوکی، پاپەک، لەناکاو مردن و ئەردەشێر بوو بە فەرمانڕەوای فارس. گرژی لە نێوان ئەردەشێر و ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانیدا زیادی کرد، و سەرەنجام لە ٢٨ی نیسانی ٢٢٤، ئەردەشێر لە دەشتی ھورمزگان ڕووبەڕووی سوپای ئەرتەبانی چوارەم بووەوە، کە لەوێدا شاھەنشاھی ئەشکانی شکا و لە شەڕدا کوژرا. بەپێی ڕاپۆرتە شاھانەکان، پاپەک بوو کە گۆچێھر، شای ناوچەیی فارسی ڕووخاند و کوڕەکەی خۆی، شاپووری لەبری ئەو دەستنیشان کرد؛ ئەردەشێر ڕەتیکردەوە دەستنیشانکردنی شاپوور قبووڵ بکات و براکەی و ھەر کەسێکی تری کە لە دژی وەستابوو لادا و دواتر دراوی لێدا کە وێنەی ڕوخساری خۆی لەسەر بوو و وێنەی باوکی، پاپەک لە پشتەوە بوو. ئەوە ئەگەری ھەیە کە ئەو ڕۆڵە یەکلاکەرەوەیەی دەربارەی ئەردەشێر لە سەرکردایەتیکردنی ڕاپەڕین دژی حکوومەتی ناوەندی باس دەکرێت، بەرھەمی لێکۆڵینەوە مێژووییەکانی دواتر بێت. پاپەک پێدەچێت تا ئەو کاتە زۆربەی فارسی لەژێر دەسەڵاتی خۆیدا یەکخستبێت. ئەردەشێر ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە پەرەپێدانی ئایدۆلۆژیای شاھانەدا. ئەو ھەوڵیدا خۆی وەک پەرستەری [[وەرمەز|مەزدا]] و نەوەی خوداکان نیشان بدات کە خاوەنی [[خوەرنە|«خوەرنە»]]یە، ئەو شکۆمەندییە شاھانەییە یەزدانییەی کە لە زەردەشتیدا بۆ پاشاکان دادەنرێت. بۆ شەرعییەت دان بە دەسەڵاتی خۆی و لێسەندنەوەی شەرعییەت لە [[ئەشکانییەکان]]، ئیدیعای ڕەچەڵەکی کرد لە شاکانی ئێرانی ئەفسانەیی و خۆی وەک بەردەوامپێکەری [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشییەکان]]، دروستکەرانی یەکەم ئیمپراتۆریەتیی فارسی، نیشان دا، ھەرچەندە باوەڕی ئێستا ئەوەیە کە ساسانییە سەرەتاییەکان زانیاری زۆریان دەربارەی مێژووی ھەخامەنشییەکان نەبووە. لە لایەکی ترەوە، ھەندێک مێژوونووس پێیان وایە کە یەکەم شاھەنشاھە ساسانییەکان ئاشنای ھەخامەنشییەکان بوون و جێنشینەکانیان بە ئەنقەست ڕوویان لە [[خانەدانی کیانی|کیانییە]] ئەفسانەییەکان کردووە. ئەوان بە ئاگایانە ھەخامەنشییەکانیان پشتگوێ خستووە بۆ ئەوەی ڕابردووی خۆیان بۆ کیانییەکان بگێڕنەوە؛ و ئەوە لەو شوێنەدا بوو کە [[مێژوونووسی|مێژوونووسیی]] پیرۆزیان بەکارھێنا. بۆ نیشاندانی سەرکەوتنەکانی، ئەردەشێر [[نەخشەبەردینە]]ی لە [[شارستانی فەیروزاباد|فەیروزاباد]] (شاری گۆر یان ئەردەشێر-خوەرە)، [[نەقشی ڕەجەب]] و [[نەقشی ڕوستەم]] ھەڵکۆڵی. لە نەخشەبەردینەکەیدا لە نەقشی ڕوستەم، ئەردەشێر و ئەھوورا مەزدا لە بەرامبەر یەکترن لەسەر پشتی ئەسپ و تەرمی ئەرتەبان و [[ئەھریمەن]] لەژێر سمە ئەسپەکانی ئەردەشێر و مەزدا بەدی دەکرێن. دەتوانرێت لە وێنەکە ئەوە وەربگیرێت کە ئەردەشێر وای دادەنا یان ئاواتی دەخواست کە کەسانی تر وا تێبگەن کە دەسەڵاتی ئەو بەسەر ئەو خاکەی کە لە [[بەردەنووس|بەردەنووسەکاندا]] بە «ئێران» ناونراوە لەلایەن پەروەردگارەوە دیاری کراوە. وشەی «ئێران» پێشتر لە [[ئاوێستا|«ئاوێستا»]]دا و وەک «ناوی خاکی ئەفسانەیی [[ئاریایییەکان]]» بەکارھاتبوو. لە سەردەمی ئەردەشێردا، ناوی «ئێران» بۆ ئەو ناوچەیە ھەڵبژێردرا کە لەژێر دەسەڵاتی ساسانیدا بوو. بیرۆکەی «ئێران» بۆ ھەردوو کۆمەڵگەی [[زەردەشتی]] و نازەردەشتی لە ھەموو شانشینەکەدا قبووڵ کرا و بیرەوەری بەکۆمەڵی [[گەلانی ئێرانی|ئێرانییەکان]] لە قۆناغە جیاوازەکان و چینە جیاوازەکانی کۆمەڵگەی ئێرانیدا تا سەردەمی مۆدێرنی ئەمڕۆ بەردەوام بوو و ژیا. ئەوەی ڕوونە ئەوەیە کە چەمکی «ئێران» پێشتر بەکارھێنانێکی ئایینی و نەتەوەیی ھەبووە و دواتر کۆتایی ھاتووە بە دروستکردنی ڕووی سیاسی خۆی و چەمکی کۆمەڵەیەکی جوگرافی لە خاکەکان. == ڕەگناسی == «ئەردەشێر» شێوەی [[فارسیی نوێ]]ی ناوی [[فارسیی ناوەڕاست]]ی [[File:ArdashirPahlaviName.png|75x75px]]ە، کە لە بنەڕەتدا لە [[ئێرانیی کۆن]]ی «Artaxšaθra-» وەرگیراوە، کە ھاوتایە لەگەڵ وشەی [[یۆنانیی کۆن|یۆنانی]] Artaxérxēs» (Αρταξέρξης)»)، و زمانی [[زمانە ئەرمەنییە کۆنەکان|ئەرمەنیی کۆن]] «Artašēs» ({{lang|xcl|[[wikt:Արտաշէս|ئەرتاشێس]]}}).<ref name=":02">{{Cite book|title=Sasanian History|last=Shahbazi}}</ref> بە واتای وشە، ئەردەشێر واتە «ئەو کەسەی فەرمانڕەوایییەکەی لەسەر بنەمای ڕاستگۆیی و دادپەروەرییە».<ref>{{Cite book|title=Artaxerxes|last=Schmitt}}</ref> بەشی یەکەمی «Arta-xšaθra-» لە چەمکی ئایینی دادپەروەری کە بە [[ڕتا]] یان [[ئاشا]] ناسراوە وەرگیراوە و بەشی دووەمی پەیوەندی بە چەمکی «شار» و «شانشین»ەوە ھەیە.<ref name=":02" /> سێ لە [[شاھەنشا]]ەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] و چوار لە [[شا]]یە خۆجێییەکانی پارس—کە بە [[فراتاراکا]] و [[پاشاکانی پارس]] ناسراون—ناویان ئەردەشێر بووە، و ئەردەشێری یەکەم لە زنجیرەی شاکانی ناوچەکەدا ئەردەشێری پێنجەم بووە.<ref>{{Cite book|title=Orders of Achaemenid Shahanshahs|last=Sharpp}}</ref> == مێژوونووسی == سەرچاوە سەرەکییەکانی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] دەکرێن بۆ دوو پۆلی «پاشماوە دەقییەکان» و «ڕاپۆرتەکان» دابەش بکرێن: === پاشماوە دەقییەکان === پاشماوە دەقییەکان [[بەردەنووس]]، نووسراوەکانی سەر [[پێست]]، [[پاپیرۆسەکان]] و قاپ و قاچاخەکان دەگرێتەوە کە بە چەندین [[زمان]] و [[ڕێنووس]] نووسراون.<ref name=":0">{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|last=Windengren}}</ref> نموونەی پاشماوە دەقییەکانی پەیوەندیدار بە ئەردەشێری یەکەم بریتین لە بەردەنووسە کورتەکەی لە نەقشی ڕەجەب و ھەروەھا [[بەردەنووسی شاپووری یەکەم لە کەعبەی زەردەشت]].<ref name=":0" /> === ڕاپۆرتەکان === ڕاپۆرتەکان ئەو دەقانەن کە لە زمان و سەردەمە جیاوازەکاندا نووسراون.<ref name=":0" /> بنەمای نووسینی ھەموو [[مێژوونووس]]ە [[موسڵمان]]ەکان (مێژووە [[عەرەب]]ی فارسییەکان)، «[[خودای نامە]]»ی فەرمیی دەرباری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بووە کە یاداشتە تۆمارکراوەکانی ناو ڕۆژژمێرە فەرمییەکانی دەرباری وەک سەرچاوە بەکارھێناوە. خودای نامە لە کۆتاییی سەردەمی ساسانی بە [[فارسیی ناوەڕاست]] ئامادە کراوە. ناوی وەرگێڕانە [[عەرەبی]]یەکەی پەرتووکەکە «سیر الملوک العجم» بوو و وەرگێڕانە فارسییەکەشی «[[شانامە|شاھنامە]]» بوو. ئەمڕۆ ھیچ کام لە وەرگێڕانە ڕاستەوخۆکانی خودای نامە یان دەقە فارسییە ڕەسەنەکەی لەبەر دەستدا نین.<ref name=":1">{{Cite book|title=Iran During the Sassanians|last=Christensen}}</ref> ==== یۆنانی-ڕۆمانی ==== [[کاسیۆس دیۆ]] یەکێکە لە سەرچاوەکانی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانی]] کە ڕاپۆرتێکی لەسەر ڕووخانی ئەشکانییەکان و سەرھەڵدانی ئەردەشێری یەکەم داوە.<ref name=":0" /> مێژووی «[[ھێرۆدیان]]» ھەروەھا بە شێوەیەکی بەرفراوان چۆنییەتی گۆڕینی پاشایەتی لە ئەشکانییەوە بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] ڕوونکردووەتەوە.<ref name=":1" /> ھەرچەندە [[ئاگاسیاس]] لە سەردەمی [[خەسرەوی یەکەم]]دا ژیاوە، بەڵام بەھۆی دەستڕاگەیشتنی بە ساڵنامە شاھانەکان لە ئەرشیفی [[تیسفۆن]]، پەرتووکی مێژووەکەی یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکان. بەڵام لە ڕاپۆرتکردنی چیرۆکی گەنجی ئەردەشێردا لێدوانی عامییانەی بەکارھێناوە.<ref name=":0" /> ==== ئەرمەنی ==== [[مێژووی ئەرمەنستان]] لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]دا بە تەواوی بەستراوەتەوە بە مێژووی شاھانەی ئێران؛ بۆیە نەک تەنھا نووسینەکانی مێژوونووسە ئەرمەنییەکانی ئەو کاتە بابەتگەلی گرنگ سەبارەت بە بەسەرھاتەکانی [[شاھەنشا]]ەکانی ئێران دەخەنە ڕوو، بەڵکو بارودۆخی [[پەیوەندییەکانی ئەرمەنستان و ئێران|پەیوەندییەکانی ئێران و ئەرمەنستان]] نیشان دەدەن.<ref name=":1" /> «مێژووی ئەرمەنی» لە نووسینی [[ئاگاتانگێلۆس]] یەکێکە لە سەرچاوە ئەرمەنییەکان سەبارەت بە سەرەتای سەردەمی ساسانی.<ref name=":0" /> [[مۆڤسیس خۆرێناتسی]]، کە بە [[ھێرۆدۆت]]ی ئەرمەنی ناسراوە، مێژوونووسێکی سەدەی پێنجەمی زایینییە و چیرۆکێکی سەبارەت بە ئەردەشێری یەکەم گێڕاوەتەوە کە تا ڕادەیەک ھاوشێوەی ئەو چیرۆکەیە کە لە ژیاننامەی [[کورووشی مەزن]] وەرگیراوە.<ref>{{Cite book|title=Epics in Persia|last=Safa}}</ref> ==== سوریانی ==== پۆلێکی تری سەرچاوەکانی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بریتین لەو پەرتووکانەی کە لەلایەن [[مەسیحییەکان]]ەوە بە [[زمانی سوریانی]] نووسراون. «ڕۆژژمێری ئەربێلا» دەقێکە لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی زایینی نووسراوە و مێژووی ناوچە کریستیانەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] لە سەدەی دووەمەوە تا ساڵی ٥٥٠ لەخۆدەگرێت.<ref name=":1" /> پەرتووکەکە بۆ سەردەمی ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانییەکان]] و سەرھەڵدانی ساسانییەکان زۆر بەنرخە.<ref name=":0" /> «مێژووی ئۆدێسا» پەرتووکێکە لە ساڵی ٥٤٠ نووسراوە و ڕۆژژمێری ڕووداوەکانی ساڵی ١٣٢ی پێش زایین تا ٥٤٠ لەخۆدەگرێت.<ref name=":1" /> «ڕۆژژمێری کەرخی بێت سۆلوگ»، سەرچاوەیەکی کورت بەڵام گرنگە کە زانیاری بەنرخ سەبارەت بە سەرەتای سەردەمی ساسانی دەخاتە ڕوو.<ref name=":0" /> ==== فارسیی ناوەڕاست ==== «[[کارنامەی ئەردەشێری بابەکان]]» چیرۆکێکی داستانییە دەربارەی ئەردەشێری یەکەم و چۆنییەتی سەرکەوتنی بۆ سەر تەختی ئێرانی. دەقەکە لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٠ی زایینی و لە کۆتاییی سەردەمی ساسانی بە [[فارسیی ناوەڕاست|زمانی فارسیی ناوەڕاست]] نووسراوە.<ref>{{Cite book|title=Culture of Persian Literature|last=Sharifi}}</ref><ref>{{Cite book|title=In the Cambridge History of Iran|last=Parikhanian}}</ref> ==== فارسیی نوێ ==== [[File:Coin of Ardashir I (phase 3), Hamadan mint.jpg|thumb|upright=1.5|[[دراھەم|دراھەمێکی]] ئەردەشێری یەکەم، لە [[ھەمەدان]] لە نێوان ساڵانی ٢٣٣ بۆ ٢٣٩ لێدراوە.]] [[شاھنامە]]ی [[فیردەوسی]] گەورەترین و گرنگترین سەرچاوەیە سەبارەت بەو ڕاپۆرتانەی کە پەیوەندییان بە مێژووی نیشتمانیی [[مێژووی ئێران|ئێران]]ەوە ھەیە. زانیاری بەسوود سەبارەت بە ڕێکخراو و شارستانییەتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] دەخاتە ڕوو.<ref name=":0" /> «مێژووی بەڵعەمی»، کە دووبارە نووسینەوەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]]ی «[[مێژووی تەبەری]]»یە، یەکێکە لە گرنگترین بەرھەمە پەخشانییە فارسییەکان دەربارەی ساسانییەکان. جیا لە دەقە [[عەرەبی]]یەکە، بەرھەمەکە بەنرخە چونکە ھاوتا فارسییەکانی دەربڕینە عەرەبییەکانی مێژووی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] دابین دەکات.<ref name=":0" /> «فارسنامە» یەکێکە لە سەرچاوە فارسییە بەسوودەکان دەربارەی مێژووی ساسانی کە زانیاری بەنرخ دەربارەی بارودۆخ و پلەوپایەی [[پارێزگار]]ە دەستنیشانکراوە گەورەکان و پێگەکانیان دەخاتە ڕوو، لە کاتێکدا وەک بەشێک لە خەڵکی گشتی بە نیسبەت پاشاکانەوە دادەنران.<ref name=":0" /> «مێژووی تەبەرستان»ی [[ئیبن ئیسفەندیار]] یەکێکی ترە لە سەرچاوەکانی مێژووی ساسانی. «[[نامەی تانسەر]]» لە ناو پەرتووکەکەدا نووسراوە.<ref name=":0" /> «موجەمەل التواریخ» دەقێکی خاوەن بەھایەکی سنووردارە، چونکە زۆربەی ڕاپۆرتەکانی لە سەرچاوەکانی تریشدا بە درێژی باسکراون.<ref name=":0" /> «پەیمانی ئەردەشێر» نامەیەک یان ئامۆژگارییەکی ئەردەشێری یەکەمە دەربارەی ڕێوڕەسمەکانی حکوومەت کە لە «موجەمەل التواریخ»دا ناوی ھاتووە.<ref>{{Cite book|title=Log of Ardashir I|last=Mashkur}}</ref> ==== عەرەبی ==== «[[مێژووی تەبەری]]» زنجیرە پەرتووکێکە بە زمانی [[عەرەبی]] کە سەرچاوەی سەرەکی و بنەڕەتییە دەربارەی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]].<ref name=":0" /> «مروج الذھب»ی [[مەسعوودی]] سەرچاوەیەکی تری مێژووی ساسانییە.<ref name=":0" /> == نەژاد == بەپێی پەڕتووکی کارنامەی ئەردەشێری بابەکان، کە لە سەدەی ٦ی زایینی نووسراوە، بەڵام ئەگەڕێتەوە سەردەمانی ئەردەشێری یەکەم و شاپووری یەکەمی کوڕی. ئەوا ئەردەشێر بە بنەچە ئەگەڕێنەوە سەر دارا ([[داریووشی سێیەم|داریووش]])، کۆتا فەرمانڕەوای [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|هەخامنشی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=André-Salvini|یەکەم=Béatrice|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=kJnaKu9DdNEC&pg=PA251&dq=ardashir+I+avenged+Dara&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwih2NKZwMSGAxX9cvEDHVYoMzIQ6wF6BAgJEAU#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=Forgotten Empire: The World of Ancient Persia|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٧٣١-٤|پەڕەکان=٢٥١|زمان=en}}</ref> ئەردەشێر لە نامەیەکدا لە لایەن [[ئەردەوانی دووەم (ئەشکانی)|ئەردەوانی ئەشکانی]] پێی وتراوە «هەی کورد تۆ گەورە بووی لە ناو خێمەی ڕەشماڵنشینە کوردەکان». باس لەوە کراوە کە ناوەکە ڕەنگە ڕەنگدانەوەی شوێنێکی سەردەمی بڕۆنزیی ''کار-دا'' بێت،<ref>Hakan Ozoglu, ''Kurdish notables and the Ottoman State'', 2004, SUNY Press, 186 pp. , {{ISBN|0-7914-5993-4}} (See p. 23)</ref> کە ھاوپێچ لەوانەیە ڕەنگدانەوەی ناوچەیەکی عەرەبی (بەپێی قورئان) ''[[چیای جودی|جودی]]'' بێت.<ref>Ilya Gershevitch, William Bayne Fisher, The Cambridge History of Iran: The Median and Achamenian Periods, 964 pp. , Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-20091-1}}, {{ISBN|978-0-521-20091-2}}, (see footnote of p.257)</ref> کە ئەمەش نەژادی ئەردەشێر دەگەڕێنێتەوە سەر کورد و نزیکیی لە کوردانی ئەم سەردەمە. بوونی خاکێک بە ناوی «کاردا» لە سەرچاوە [[سۆمەر]]ییەکان لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین، لەسەر پارچە قوڕینێکی سۆمەری کە ئاماژە دەکات بۆ «خاکی کاردا» لە ناوچەکانی سۆمەریدا،{{تێبینی|ئەو ناوچانەی کە لە کارگێڕی سۆمەرییەکاندا ھەبوون}} کە ڕەنگە نزیک [[ھەولێر]] و باشووری [[دەریاچەی وان]]ی ئێستا بێت. ھەندێک لە زانایان ئەمەیان بە گرووپەکانی دواتری وەک [[کاردۆخییەکان]] داناوە کە [[زەینەفۆن]] لە ئاناباسیسدا باسی کردووە، کە لە ھەمان ناوچەدا ژیاون و پەیوەستیان ھەیە بە باپیرانی کوردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Driver |یەکەم=G. R. |ڕێکەوت=1923-07 |سەردێڕ=The Name Kurd and its Philological Connexions |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0035869X00067605/type/journal_article |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |زمان=en |بەرگ=٥٥|issue=3 |پەڕەکان=٣٩٣–٤٠٣|doi=10.1017/S0035869X00067605 |issn=1356-1863}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Niranji |یەکەم=Sherko Subhan |دوایین٢=Al-Jaf |یەکەم٢=Sirwan M. A. |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Genotype Frequency of the Common TLR4 SNPs in a Kurdish Population: Global Reviews and Out-of-African Migrations |ناونیشان=https://doi.org/10.1353/hub.2017.0105 |journal=Human Biology |doi=10.1353/hub.2017.0105 |issn=1534-6617}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ardashir I}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:ئێران]] [[پۆل:پادشایانی ئێرانی]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] tfi4jk9jzom8szghg7p0a4mg80kfp3a 1573584 1573583 2026-04-08T08:32:23Z 1silent scientist 51740 /* نەژاد */ 1573584 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ئەردەشێری یەکەم<br />{{lang|pal|𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥}} | title = [[شاھەنشای ئێران]] | image = Dinar of Ardashir I (cropped).jpg | caption = دینارێکی زێڕینی ئەردەشێری یەکەم، ٢٣٠ز | succession = [[شای فارس]] | reign = ٢١١/٢١٢-٢٢٤ز | predecessor = شاپووری پاپەکان | successor = فەرمانگە ھەڵوەشایەوە | succession1 = شاھەنشای [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] | reign1 = ٢٢٤–٢٤٢ز | reg-type1 = {{nowrap|Co-ruler}} | regent1 = [[شاپووری یەکەم]] (٢٤٠–٢٤٢ز) | coronation1 = ٢٢٦<br />[[تەسیفۆن]] | predecessor1 = ئەردەوانی چوارەمی ئەشکانی | successor1 = [[شاپووری یەکەم]] | spouse = [[مورۆد]] | issue = [[شاپووری یەکەم]] | royal house = [[خانەدانی ساسانی]] | father = [[پاپەگ]] یاخود [[ساسان]] | mother = [[ڕۆداگ]] | birth_date = نەزانراو | birth_place = تیرودا، [[بانەوان، فارس|خیر]]، فارس | death_date = شوباتی ٢٤٢ز | death_place = | place of burial = | dynasty = | religion = [[زەردەشت]] }} '''ئەردەشێری یەکەم''' ناسراو بە '''ئەردەشێری بابەکان''' ({{langx|pal|𐭠𐭥𐭲}})، ھەروەھا بە '''ئەردەشێری یەکخەر''' ناسراوە<ref>"Sasanian Dynasty", A. Shapur Shahbazi, ''Encyclopædia Iranica'', (July 20, 2005).[http://www.iranicaonline.org/articles/sasanian-dynasty <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> (١٨٠–٢٤٢ی [[زایینی]])، دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، دوایین ئیمپراتۆریەتیی ئێرانی کۆن بوو. دوای شکاندنی [[ئەرتەبانی چوارەم]]، دوایین [[پێڕستی فەرمانڕەواکانی ئەشکانی|شاھەنشاھی ئەشکانی]]، لە دەشتی [[جەنگی ھورمزگان|ھورمزگان]] لە ساڵی ٢٢٤، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|خانەدانی ئەشکانی]] ڕووخاند و [[خانەدانی ساسانی]] دامەزراند. دواتر، ئەردەشێر خۆی بە [[شاھەنشا]] (''[[شا|شاھان شا]]'') ناوبرد و دەستی کرد بە داگیرکردنی ئەو زەوییەی کە پێی دەگوت [[ئێران (وشە)#بەکارھێنانی پێش ئیسلام|«ئێرانشەھر»]]، نیشتمانی [[ئاریا (ئێران)|ئێرانییەکان]].<ref>{{Cite book|title=The Political History of Ērānšahr|last=Daryaee}}</ref> ڕاپۆرتە مێژووییە جیاوازەکان دەربارەی ڕەچەڵەک و باوباپیرانی ئەردەشێر ھەن. بەگوێرەی «تاريخ الرسل والملوك»ی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]]، ئەردەشێر کوڕی [[پاپەک]]، کوڕی [[ساسان]] بوو. گێڕانەوەیەکی تر کە لە [[کارنامەی ئەردەشێری بابەکان|«کارنامەی ئەردەشێری بابەکان»]] و [[شانامە|«شاھنامە»]]ی [[فیردەوسی]]دا تۆمارکراوە، دەڵێت ئەردەشێر لە ئەنجامی ھاوسەرگیری ساسان، کە نەوەی [[داریووشی سێیەم]] بوو، لەگەڵ کچی پاپەک، پارێزگارێکی ناوچەیی لە [[پارێزگای فارس|فارس]]، لەدایکبووە. بەگوێرەی ڕاپۆرتی تەبەری، ئەردەشێر لە دەوروبەری [[ئیستەخر]]، [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] لەدایکبووە. تەبەری ئەوەش زیاد دەکات کە ئەردەشێر کاتێک تەمەنی حەوت ساڵ بووە نێردراوە بۆ لای گەورەی قەڵای دارابگارد. دوای مردنی گەورەکە، ئەردەشێر جێگەی گرتەوە و بوو بە فەرماندەی قەڵای دارابگارد. دواتر پاپەک [[شا]]یەکی ناوچەیی فارسی بە ناوی [[گۆچێھر]] ڕووخاند و کوڕەکەی خۆی، [[شاپوور (فراتاراکا)|شاپوور]]ی لەبری ئەو دەستنیشان کرد. شاپوور و باوکی، پاپەک، لەناکاو مردن و ئەردەشێر بوو بە فەرمانڕەوای فارس. گرژی لە نێوان ئەردەشێر و ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانیدا زیادی کرد، و سەرەنجام لە ٢٨ی نیسانی ٢٢٤، ئەردەشێر لە دەشتی ھورمزگان ڕووبەڕووی سوپای ئەرتەبانی چوارەم بووەوە، کە لەوێدا شاھەنشاھی ئەشکانی شکا و لە شەڕدا کوژرا. بەپێی ڕاپۆرتە شاھانەکان، پاپەک بوو کە گۆچێھر، شای ناوچەیی فارسی ڕووخاند و کوڕەکەی خۆی، شاپووری لەبری ئەو دەستنیشان کرد؛ ئەردەشێر ڕەتیکردەوە دەستنیشانکردنی شاپوور قبووڵ بکات و براکەی و ھەر کەسێکی تری کە لە دژی وەستابوو لادا و دواتر دراوی لێدا کە وێنەی ڕوخساری خۆی لەسەر بوو و وێنەی باوکی، پاپەک لە پشتەوە بوو. ئەوە ئەگەری ھەیە کە ئەو ڕۆڵە یەکلاکەرەوەیەی دەربارەی ئەردەشێر لە سەرکردایەتیکردنی ڕاپەڕین دژی حکوومەتی ناوەندی باس دەکرێت، بەرھەمی لێکۆڵینەوە مێژووییەکانی دواتر بێت. پاپەک پێدەچێت تا ئەو کاتە زۆربەی فارسی لەژێر دەسەڵاتی خۆیدا یەکخستبێت. ئەردەشێر ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە پەرەپێدانی ئایدۆلۆژیای شاھانەدا. ئەو ھەوڵیدا خۆی وەک پەرستەری [[وەرمەز|مەزدا]] و نەوەی خوداکان نیشان بدات کە خاوەنی [[خوەرنە|«خوەرنە»]]یە، ئەو شکۆمەندییە شاھانەییە یەزدانییەی کە لە زەردەشتیدا بۆ پاشاکان دادەنرێت. بۆ شەرعییەت دان بە دەسەڵاتی خۆی و لێسەندنەوەی شەرعییەت لە [[ئەشکانییەکان]]، ئیدیعای ڕەچەڵەکی کرد لە شاکانی ئێرانی ئەفسانەیی و خۆی وەک بەردەوامپێکەری [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشییەکان]]، دروستکەرانی یەکەم ئیمپراتۆریەتیی فارسی، نیشان دا، ھەرچەندە باوەڕی ئێستا ئەوەیە کە ساسانییە سەرەتاییەکان زانیاری زۆریان دەربارەی مێژووی ھەخامەنشییەکان نەبووە. لە لایەکی ترەوە، ھەندێک مێژوونووس پێیان وایە کە یەکەم شاھەنشاھە ساسانییەکان ئاشنای ھەخامەنشییەکان بوون و جێنشینەکانیان بە ئەنقەست ڕوویان لە [[خانەدانی کیانی|کیانییە]] ئەفسانەییەکان کردووە. ئەوان بە ئاگایانە ھەخامەنشییەکانیان پشتگوێ خستووە بۆ ئەوەی ڕابردووی خۆیان بۆ کیانییەکان بگێڕنەوە؛ و ئەوە لەو شوێنەدا بوو کە [[مێژوونووسی|مێژوونووسیی]] پیرۆزیان بەکارھێنا. بۆ نیشاندانی سەرکەوتنەکانی، ئەردەشێر [[نەخشەبەردینە]]ی لە [[شارستانی فەیروزاباد|فەیروزاباد]] (شاری گۆر یان ئەردەشێر-خوەرە)، [[نەقشی ڕەجەب]] و [[نەقشی ڕوستەم]] ھەڵکۆڵی. لە نەخشەبەردینەکەیدا لە نەقشی ڕوستەم، ئەردەشێر و ئەھوورا مەزدا لە بەرامبەر یەکترن لەسەر پشتی ئەسپ و تەرمی ئەرتەبان و [[ئەھریمەن]] لەژێر سمە ئەسپەکانی ئەردەشێر و مەزدا بەدی دەکرێن. دەتوانرێت لە وێنەکە ئەوە وەربگیرێت کە ئەردەشێر وای دادەنا یان ئاواتی دەخواست کە کەسانی تر وا تێبگەن کە دەسەڵاتی ئەو بەسەر ئەو خاکەی کە لە [[بەردەنووس|بەردەنووسەکاندا]] بە «ئێران» ناونراوە لەلایەن پەروەردگارەوە دیاری کراوە. وشەی «ئێران» پێشتر لە [[ئاوێستا|«ئاوێستا»]]دا و وەک «ناوی خاکی ئەفسانەیی [[ئاریایییەکان]]» بەکارھاتبوو. لە سەردەمی ئەردەشێردا، ناوی «ئێران» بۆ ئەو ناوچەیە ھەڵبژێردرا کە لەژێر دەسەڵاتی ساسانیدا بوو. بیرۆکەی «ئێران» بۆ ھەردوو کۆمەڵگەی [[زەردەشتی]] و نازەردەشتی لە ھەموو شانشینەکەدا قبووڵ کرا و بیرەوەری بەکۆمەڵی [[گەلانی ئێرانی|ئێرانییەکان]] لە قۆناغە جیاوازەکان و چینە جیاوازەکانی کۆمەڵگەی ئێرانیدا تا سەردەمی مۆدێرنی ئەمڕۆ بەردەوام بوو و ژیا. ئەوەی ڕوونە ئەوەیە کە چەمکی «ئێران» پێشتر بەکارھێنانێکی ئایینی و نەتەوەیی ھەبووە و دواتر کۆتایی ھاتووە بە دروستکردنی ڕووی سیاسی خۆی و چەمکی کۆمەڵەیەکی جوگرافی لە خاکەکان. == ڕەگناسی == «ئەردەشێر» شێوەی [[فارسیی نوێ]]ی ناوی [[فارسیی ناوەڕاست]]ی [[File:ArdashirPahlaviName.png|75x75px]]ە، کە لە بنەڕەتدا لە [[ئێرانیی کۆن]]ی «Artaxšaθra-» وەرگیراوە، کە ھاوتایە لەگەڵ وشەی [[یۆنانیی کۆن|یۆنانی]] Artaxérxēs» (Αρταξέρξης)»)، و زمانی [[زمانە ئەرمەنییە کۆنەکان|ئەرمەنیی کۆن]] «Artašēs» ({{lang|xcl|[[wikt:Արտաշէս|ئەرتاشێس]]}}).<ref name=":02">{{Cite book|title=Sasanian History|last=Shahbazi}}</ref> بە واتای وشە، ئەردەشێر واتە «ئەو کەسەی فەرمانڕەوایییەکەی لەسەر بنەمای ڕاستگۆیی و دادپەروەرییە».<ref>{{Cite book|title=Artaxerxes|last=Schmitt}}</ref> بەشی یەکەمی «Arta-xšaθra-» لە چەمکی ئایینی دادپەروەری کە بە [[ڕتا]] یان [[ئاشا]] ناسراوە وەرگیراوە و بەشی دووەمی پەیوەندی بە چەمکی «شار» و «شانشین»ەوە ھەیە.<ref name=":02" /> سێ لە [[شاھەنشا]]ەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] و چوار لە [[شا]]یە خۆجێییەکانی پارس—کە بە [[فراتاراکا]] و [[پاشاکانی پارس]] ناسراون—ناویان ئەردەشێر بووە، و ئەردەشێری یەکەم لە زنجیرەی شاکانی ناوچەکەدا ئەردەشێری پێنجەم بووە.<ref>{{Cite book|title=Orders of Achaemenid Shahanshahs|last=Sharpp}}</ref> == مێژوونووسی == سەرچاوە سەرەکییەکانی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] دەکرێن بۆ دوو پۆلی «پاشماوە دەقییەکان» و «ڕاپۆرتەکان» دابەش بکرێن: === پاشماوە دەقییەکان === پاشماوە دەقییەکان [[بەردەنووس]]، نووسراوەکانی سەر [[پێست]]، [[پاپیرۆسەکان]] و قاپ و قاچاخەکان دەگرێتەوە کە بە چەندین [[زمان]] و [[ڕێنووس]] نووسراون.<ref name=":0">{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|last=Windengren}}</ref> نموونەی پاشماوە دەقییەکانی پەیوەندیدار بە ئەردەشێری یەکەم بریتین لە بەردەنووسە کورتەکەی لە نەقشی ڕەجەب و ھەروەھا [[بەردەنووسی شاپووری یەکەم لە کەعبەی زەردەشت]].<ref name=":0" /> === ڕاپۆرتەکان === ڕاپۆرتەکان ئەو دەقانەن کە لە زمان و سەردەمە جیاوازەکاندا نووسراون.<ref name=":0" /> بنەمای نووسینی ھەموو [[مێژوونووس]]ە [[موسڵمان]]ەکان (مێژووە [[عەرەب]]ی فارسییەکان)، «[[خودای نامە]]»ی فەرمیی دەرباری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بووە کە یاداشتە تۆمارکراوەکانی ناو ڕۆژژمێرە فەرمییەکانی دەرباری وەک سەرچاوە بەکارھێناوە. خودای نامە لە کۆتاییی سەردەمی ساسانی بە [[فارسیی ناوەڕاست]] ئامادە کراوە. ناوی وەرگێڕانە [[عەرەبی]]یەکەی پەرتووکەکە «سیر الملوک العجم» بوو و وەرگێڕانە فارسییەکەشی «[[شانامە|شاھنامە]]» بوو. ئەمڕۆ ھیچ کام لە وەرگێڕانە ڕاستەوخۆکانی خودای نامە یان دەقە فارسییە ڕەسەنەکەی لەبەر دەستدا نین.<ref name=":1">{{Cite book|title=Iran During the Sassanians|last=Christensen}}</ref> ==== یۆنانی-ڕۆمانی ==== [[کاسیۆس دیۆ]] یەکێکە لە سەرچاوەکانی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانی]] کە ڕاپۆرتێکی لەسەر ڕووخانی ئەشکانییەکان و سەرھەڵدانی ئەردەشێری یەکەم داوە.<ref name=":0" /> مێژووی «[[ھێرۆدیان]]» ھەروەھا بە شێوەیەکی بەرفراوان چۆنییەتی گۆڕینی پاشایەتی لە ئەشکانییەوە بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] ڕوونکردووەتەوە.<ref name=":1" /> ھەرچەندە [[ئاگاسیاس]] لە سەردەمی [[خەسرەوی یەکەم]]دا ژیاوە، بەڵام بەھۆی دەستڕاگەیشتنی بە ساڵنامە شاھانەکان لە ئەرشیفی [[تیسفۆن]]، پەرتووکی مێژووەکەی یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکان. بەڵام لە ڕاپۆرتکردنی چیرۆکی گەنجی ئەردەشێردا لێدوانی عامییانەی بەکارھێناوە.<ref name=":0" /> ==== ئەرمەنی ==== [[مێژووی ئەرمەنستان]] لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]دا بە تەواوی بەستراوەتەوە بە مێژووی شاھانەی ئێران؛ بۆیە نەک تەنھا نووسینەکانی مێژوونووسە ئەرمەنییەکانی ئەو کاتە بابەتگەلی گرنگ سەبارەت بە بەسەرھاتەکانی [[شاھەنشا]]ەکانی ئێران دەخەنە ڕوو، بەڵکو بارودۆخی [[پەیوەندییەکانی ئەرمەنستان و ئێران|پەیوەندییەکانی ئێران و ئەرمەنستان]] نیشان دەدەن.<ref name=":1" /> «مێژووی ئەرمەنی» لە نووسینی [[ئاگاتانگێلۆس]] یەکێکە لە سەرچاوە ئەرمەنییەکان سەبارەت بە سەرەتای سەردەمی ساسانی.<ref name=":0" /> [[مۆڤسیس خۆرێناتسی]]، کە بە [[ھێرۆدۆت]]ی ئەرمەنی ناسراوە، مێژوونووسێکی سەدەی پێنجەمی زایینییە و چیرۆکێکی سەبارەت بە ئەردەشێری یەکەم گێڕاوەتەوە کە تا ڕادەیەک ھاوشێوەی ئەو چیرۆکەیە کە لە ژیاننامەی [[کورووشی مەزن]] وەرگیراوە.<ref>{{Cite book|title=Epics in Persia|last=Safa}}</ref> ==== سوریانی ==== پۆلێکی تری سەرچاوەکانی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بریتین لەو پەرتووکانەی کە لەلایەن [[مەسیحییەکان]]ەوە بە [[زمانی سوریانی]] نووسراون. «ڕۆژژمێری ئەربێلا» دەقێکە لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی زایینی نووسراوە و مێژووی ناوچە کریستیانەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] لە سەدەی دووەمەوە تا ساڵی ٥٥٠ لەخۆدەگرێت.<ref name=":1" /> پەرتووکەکە بۆ سەردەمی ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانییەکان]] و سەرھەڵدانی ساسانییەکان زۆر بەنرخە.<ref name=":0" /> «مێژووی ئۆدێسا» پەرتووکێکە لە ساڵی ٥٤٠ نووسراوە و ڕۆژژمێری ڕووداوەکانی ساڵی ١٣٢ی پێش زایین تا ٥٤٠ لەخۆدەگرێت.<ref name=":1" /> «ڕۆژژمێری کەرخی بێت سۆلوگ»، سەرچاوەیەکی کورت بەڵام گرنگە کە زانیاری بەنرخ سەبارەت بە سەرەتای سەردەمی ساسانی دەخاتە ڕوو.<ref name=":0" /> ==== فارسیی ناوەڕاست ==== «[[کارنامەی ئەردەشێری بابەکان]]» چیرۆکێکی داستانییە دەربارەی ئەردەشێری یەکەم و چۆنییەتی سەرکەوتنی بۆ سەر تەختی ئێرانی. دەقەکە لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٠ی زایینی و لە کۆتاییی سەردەمی ساسانی بە [[فارسیی ناوەڕاست|زمانی فارسیی ناوەڕاست]] نووسراوە.<ref>{{Cite book|title=Culture of Persian Literature|last=Sharifi}}</ref><ref>{{Cite book|title=In the Cambridge History of Iran|last=Parikhanian}}</ref> ==== فارسیی نوێ ==== [[File:Coin of Ardashir I (phase 3), Hamadan mint.jpg|thumb|upright=1.5|[[دراھەم|دراھەمێکی]] ئەردەشێری یەکەم، لە [[ھەمەدان]] لە نێوان ساڵانی ٢٣٣ بۆ ٢٣٩ لێدراوە.]] [[شاھنامە]]ی [[فیردەوسی]] گەورەترین و گرنگترین سەرچاوەیە سەبارەت بەو ڕاپۆرتانەی کە پەیوەندییان بە مێژووی نیشتمانیی [[مێژووی ئێران|ئێران]]ەوە ھەیە. زانیاری بەسوود سەبارەت بە ڕێکخراو و شارستانییەتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] دەخاتە ڕوو.<ref name=":0" /> «مێژووی بەڵعەمی»، کە دووبارە نووسینەوەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]]ی «[[مێژووی تەبەری]]»یە، یەکێکە لە گرنگترین بەرھەمە پەخشانییە فارسییەکان دەربارەی ساسانییەکان. جیا لە دەقە [[عەرەبی]]یەکە، بەرھەمەکە بەنرخە چونکە ھاوتا فارسییەکانی دەربڕینە عەرەبییەکانی مێژووی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] دابین دەکات.<ref name=":0" /> «فارسنامە» یەکێکە لە سەرچاوە فارسییە بەسوودەکان دەربارەی مێژووی ساسانی کە زانیاری بەنرخ دەربارەی بارودۆخ و پلەوپایەی [[پارێزگار]]ە دەستنیشانکراوە گەورەکان و پێگەکانیان دەخاتە ڕوو، لە کاتێکدا وەک بەشێک لە خەڵکی گشتی بە نیسبەت پاشاکانەوە دادەنران.<ref name=":0" /> «مێژووی تەبەرستان»ی [[ئیبن ئیسفەندیار]] یەکێکی ترە لە سەرچاوەکانی مێژووی ساسانی. «[[نامەی تانسەر]]» لە ناو پەرتووکەکەدا نووسراوە.<ref name=":0" /> «موجەمەل التواریخ» دەقێکی خاوەن بەھایەکی سنووردارە، چونکە زۆربەی ڕاپۆرتەکانی لە سەرچاوەکانی تریشدا بە درێژی باسکراون.<ref name=":0" /> «پەیمانی ئەردەشێر» نامەیەک یان ئامۆژگارییەکی ئەردەشێری یەکەمە دەربارەی ڕێوڕەسمەکانی حکوومەت کە لە «موجەمەل التواریخ»دا ناوی ھاتووە.<ref>{{Cite book|title=Log of Ardashir I|last=Mashkur}}</ref> ==== عەرەبی ==== «[[مێژووی تەبەری]]» زنجیرە پەرتووکێکە بە زمانی [[عەرەبی]] کە سەرچاوەی سەرەکی و بنەڕەتییە دەربارەی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]].<ref name=":0" /> «مروج الذھب»ی [[مەسعوودی]] سەرچاوەیەکی تری مێژووی ساسانییە.<ref name=":0" /> == مشتومڕ لەسەر نەژاد == بەپێی پەڕتووکی کارنامەی ئەردەشێری بابەکان، کە لە سەدەی ٦ی زایینی نووسراوە، بەڵام ئەگەڕێتەوە سەردەمانی ئەردەشێری یەکەم و شاپووری یەکەمی کوڕی. ئەوا ئەردەشێر بە بنەچە ئەگەڕێنەوە سەر دارا ([[داریووشی سێیەم|داریووش]])، کۆتا فەرمانڕەوای [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|هەخامنشی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=André-Salvini|یەکەم=Béatrice|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=kJnaKu9DdNEC&pg=PA251&dq=ardashir+I+avenged+Dara&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwih2NKZwMSGAxX9cvEDHVYoMzIQ6wF6BAgJEAU#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=Forgotten Empire: The World of Ancient Persia|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٧٣١-٤|پەڕەکان=٢٥١|زمان=en}}</ref> ئەردەشێر لە نامەیەکدا لە لایەن [[ئەردەوانی دووەم (ئەشکانی)|ئەردەوانی ئەشکانی]] پێی وتراوە «هەی کورد تۆ گەورە بووی لە ناو خێمەی ڕەشماڵنشینە کوردەکان». باس لەوە کراوە کە ناوەکە ڕەنگە ڕەنگدانەوەی شوێنێکی سەردەمی بڕۆنزیی ''کار-دا'' بێت،<ref>Hakan Ozoglu, ''Kurdish notables and the Ottoman State'', 2004, SUNY Press, 186 pp. , {{ISBN|0-7914-5993-4}} (See p. 23)</ref> کە ھاوپێچ لەوانەیە ڕەنگدانەوەی ناوچەیەکی عەرەبی (بەپێی قورئان) ''[[چیای جودی|جودی]]'' بێت.<ref>Ilya Gershevitch, William Bayne Fisher, The Cambridge History of Iran: The Median and Achamenian Periods, 964 pp. , Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-20091-1}}, {{ISBN|978-0-521-20091-2}}, (see footnote of p.257)</ref> کە ئەمەش نەژادی ئەردەشێر دەگەڕێنێتەوە سەر کورد و نزیکیی لە کوردانی ئەم سەردەمە. بوونی خاکێک بە ناوی «کاردا» لە سەرچاوە [[سۆمەر]]ییەکان لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین، لەسەر پارچە قوڕینێکی سۆمەری کە ئاماژە دەکات بۆ «خاکی کاردا» لە ناوچەکانی سۆمەریدا،{{تێبینی|ئەو ناوچانەی کە لە کارگێڕی سۆمەرییەکاندا ھەبوون}} کە ڕەنگە نزیک [[ھەولێر]] و باشووری [[دەریاچەی وان]]ی ئێستا بێت. ھەندێک لە زانایان ئەمەیان بە گرووپەکانی دواتری وەک [[کاردۆخییەکان]] داناوە کە [[زەینەفۆن]] لە ئاناباسیسدا باسی کردووە، کە لە ھەمان ناوچەدا ژیاون و پەیوەستیان ھەیە بە باپیرانی کوردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Driver |یەکەم=G. R. |ڕێکەوت=1923-07 |سەردێڕ=The Name Kurd and its Philological Connexions |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0035869X00067605/type/journal_article |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |زمان=en |بەرگ=٥٥|issue=3 |پەڕەکان=٣٩٣–٤٠٣|doi=10.1017/S0035869X00067605 |issn=1356-1863}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Niranji |یەکەم=Sherko Subhan |دوایین٢=Al-Jaf |یەکەم٢=Sirwan M. A. |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Genotype Frequency of the Common TLR4 SNPs in a Kurdish Population: Global Reviews and Out-of-African Migrations |ناونیشان=https://doi.org/10.1353/hub.2017.0105 |journal=Human Biology |doi=10.1353/hub.2017.0105 |issn=1534-6617}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ardashir I}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:ئێران]] [[پۆل:پادشایانی ئێرانی]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] kb5oeu9f5aufrf303swh26nnwes82md 1573585 1573584 2026-04-08T08:33:16Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1573585 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ئەردەشێری یەکەم<br />{{lang|pal|𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥}} | title = [[شاھەنشای ئێران]] | image = Dinar of Ardashir I (cropped).jpg | caption = دینارێکی زێڕینی ئەردەشێری یەکەم، ٢٣٠ز | succession = [[شای فارس]] | reign = ٢١١/٢١٢-٢٢٤ز | predecessor = شاپووری پاپەکان | successor = فەرمانگە ھەڵوەشایەوە | succession1 = شاھەنشای [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] | reign1 = ٢٢٤–٢٤٢ز | reg-type1 = {{nowrap|Co-ruler}} | regent1 = [[شاپووری یەکەم]] (٢٤٠–٢٤٢ز) | coronation1 = ٢٢٦<br />[[تەسیفۆن]] | predecessor1 = ئەردەوانی چوارەمی ئەشکانی | successor1 = [[شاپووری یەکەم]] | spouse = [[مورۆد]] | issue = [[شاپووری یەکەم]] | royal house = [[خانەدانی ساسانی]] | father = [[پاپەگ]] یاخود [[ساسان]] | mother = [[ڕۆداگ]] | birth_date = نەزانراو | birth_place = تیرودا، [[بانەوان، فارس|خیر]]، فارس | death_date = شوباتی ٢٤٢ز | death_place = | place of burial = | dynasty = | religion = [[زەردەشت]] }} '''ئەردەشێری یەکەم''' ناسراو بە '''ئەردەشێری بابەکان''' ({{langx|pal|𐭠𐭥𐭲}})، ھەروەھا بە '''ئەردەشێری یەکخەر''' ناسراوە<ref>"Sasanian Dynasty", A. Shapur Shahbazi, ''Encyclopædia Iranica'', (July 20, 2005).[http://www.iranicaonline.org/articles/sasanian-dynasty <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> (١٨٠–٢٤٢ی [[زایینی]])، دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، دوایین ئیمپراتۆریەتیی ئێرانی کۆن بوو. دوای شکاندنی [[ئەرتەبانی چوارەم]]، دوایین [[پێڕستی فەرمانڕەواکانی ئەشکانی|شاھەنشاھی ئەشکانی]]، لە دەشتی [[جەنگی ھورمزگان|ھورمزگان]] لە ساڵی ٢٢٤، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|خانەدانی ئەشکانی]] ڕووخاند و [[خانەدانی ساسانی]] دامەزراند. دواتر، ئەردەشێر خۆی بە [[شاھەنشا]] (''[[شا|شاھان شا]]'') ناوبرد و دەستی کرد بە داگیرکردنی ئەو زەوییەی کە پێی دەگوت [[ئێران (وشە)#بەکارھێنانی پێش ئیسلام|«ئێرانشەھر»]]، نیشتمانی [[ئاریا (ئێران)|ئێرانییەکان]].<ref>{{Cite book|title=The Political History of Ērānšahr|last=Daryaee}}</ref> ڕاپۆرتە مێژووییە جیاوازەکان دەربارەی ڕەچەڵەک و باوباپیرانی ئەردەشێر ھەن. بەگوێرەی «تاريخ الرسل والملوك»ی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]]، ئەردەشێر کوڕی [[پاپەک]]، کوڕی [[ساسان]] بوو. گێڕانەوەیەکی تر کە لە [[کارنامەی ئەردەشێری بابەکان|«کارنامەی ئەردەشێری بابەکان»]] و [[شانامە|«شاھنامە»]]ی [[فیردەوسی]]دا تۆمارکراوە، دەڵێت ئەردەشێر لە ئەنجامی ھاوسەرگیری ساسان، کە نەوەی [[داریووشی سێیەم]] بوو، لەگەڵ کچی پاپەک، پارێزگارێکی ناوچەیی لە [[پارێزگای فارس|فارس]]، لەدایکبووە. بەگوێرەی ڕاپۆرتی تەبەری، ئەردەشێر لە دەوروبەری [[ئیستەخر]]، [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] لەدایکبووە. تەبەری ئەوەش زیاد دەکات کە ئەردەشێر کاتێک تەمەنی حەوت ساڵ بووە نێردراوە بۆ لای گەورەی قەڵای دارابگارد. دوای مردنی گەورەکە، ئەردەشێر جێگەی گرتەوە و بوو بە فەرماندەی قەڵای دارابگارد. دواتر پاپەک [[شا]]یەکی ناوچەیی فارسی بە ناوی [[گۆچێھر]] ڕووخاند و کوڕەکەی خۆی، [[شاپوور (فراتاراکا)|شاپوور]]ی لەبری ئەو دەستنیشان کرد. شاپوور و باوکی، پاپەک، لەناکاو مردن و ئەردەشێر بوو بە فەرمانڕەوای فارس. گرژی لە نێوان ئەردەشێر و ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانیدا زیادی کرد، و سەرەنجام لە ٢٨ی نیسانی ٢٢٤، ئەردەشێر لە دەشتی ھورمزگان ڕووبەڕووی سوپای ئەرتەبانی چوارەم بووەوە، کە لەوێدا شاھەنشاھی ئەشکانی شکا و لە شەڕدا کوژرا. بەپێی ڕاپۆرتە شاھانەکان، پاپەک بوو کە گۆچێھر، شای ناوچەیی فارسی ڕووخاند و کوڕەکەی خۆی، شاپووری لەبری ئەو دەستنیشان کرد؛ ئەردەشێر ڕەتیکردەوە دەستنیشانکردنی شاپوور قبووڵ بکات و براکەی و ھەر کەسێکی تری کە لە دژی وەستابوو لادا و دواتر دراوی لێدا کە وێنەی ڕوخساری خۆی لەسەر بوو و وێنەی باوکی، پاپەک لە پشتەوە بوو. ئەوە ئەگەری ھەیە کە ئەو ڕۆڵە یەکلاکەرەوەیەی دەربارەی ئەردەشێر لە سەرکردایەتیکردنی ڕاپەڕین دژی حکوومەتی ناوەندی باس دەکرێت، بەرھەمی لێکۆڵینەوە مێژووییەکانی دواتر بێت. پاپەک پێدەچێت تا ئەو کاتە زۆربەی فارسی لەژێر دەسەڵاتی خۆیدا یەکخستبێت. ئەردەشێر ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە پەرەپێدانی ئایدۆلۆژیای شاھانەدا. ئەو ھەوڵیدا خۆی وەک پەرستەری [[وەرمەز|مەزدا]] و نەوەی خوداکان نیشان بدات کە خاوەنی [[خوەرنە|«خوەرنە»]]یە، ئەو شکۆمەندییە شاھانەییە یەزدانییەی کە لە زەردەشتیدا بۆ پاشاکان دادەنرێت. بۆ شەرعییەت دان بە دەسەڵاتی خۆی و لێسەندنەوەی شەرعییەت لە [[ئەشکانییەکان]]، ئیدیعای ڕەچەڵەکی کرد لە شاکانی ئێرانی ئەفسانەیی و خۆی وەک بەردەوامپێکەری [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشییەکان]]، دروستکەرانی یەکەم ئیمپراتۆریەتیی فارسی، نیشان دا، ھەرچەندە باوەڕی ئێستا ئەوەیە کە ساسانییە سەرەتاییەکان زانیاری زۆریان دەربارەی مێژووی ھەخامەنشییەکان نەبووە. لە لایەکی ترەوە، ھەندێک مێژوونووس پێیان وایە کە یەکەم شاھەنشاھە ساسانییەکان ئاشنای ھەخامەنشییەکان بوون و جێنشینەکانیان بە ئەنقەست ڕوویان لە [[خانەدانی کیانی|کیانییە]] ئەفسانەییەکان کردووە. ئەوان بە ئاگایانە ھەخامەنشییەکانیان پشتگوێ خستووە بۆ ئەوەی ڕابردووی خۆیان بۆ کیانییەکان بگێڕنەوە؛ و ئەوە لەو شوێنەدا بوو کە [[مێژوونووسی|مێژوونووسیی]] پیرۆزیان بەکارھێنا. بۆ نیشاندانی سەرکەوتنەکانی، ئەردەشێر [[نەخشەبەردینە]]ی لە [[شارستانی فەیروزاباد|فەیروزاباد]] (شاری گۆر یان ئەردەشێر-خوەرە)، [[نەقشی ڕەجەب]] و [[نەقشی ڕوستەم]] ھەڵکۆڵی. لە نەخشەبەردینەکەیدا لە نەقشی ڕوستەم، ئەردەشێر و ئەھوورا مەزدا لە بەرامبەر یەکترن لەسەر پشتی ئەسپ و تەرمی ئەرتەبان و [[ئەھریمەن]] لەژێر سمە ئەسپەکانی ئەردەشێر و مەزدا بەدی دەکرێن. دەتوانرێت لە وێنەکە ئەوە وەربگیرێت کە ئەردەشێر وای دادەنا یان ئاواتی دەخواست کە کەسانی تر وا تێبگەن کە دەسەڵاتی ئەو بەسەر ئەو خاکەی کە لە [[بەردەنووس|بەردەنووسەکاندا]] بە «ئێران» ناونراوە لەلایەن پەروەردگارەوە دیاری کراوە. وشەی «ئێران» پێشتر لە [[ئاوێستا|«ئاوێستا»]]دا و وەک «ناوی خاکی ئەفسانەیی [[ئاریایییەکان]]» بەکارھاتبوو. لە سەردەمی ئەردەشێردا، ناوی «ئێران» بۆ ئەو ناوچەیە ھەڵبژێردرا کە لەژێر دەسەڵاتی ساسانیدا بوو. بیرۆکەی «ئێران» بۆ ھەردوو کۆمەڵگەی [[زەردەشتی]] و نازەردەشتی لە ھەموو شانشینەکەدا قبووڵ کرا و بیرەوەری بەکۆمەڵی [[گەلانی ئێرانی|ئێرانییەکان]] لە قۆناغە جیاوازەکان و چینە جیاوازەکانی کۆمەڵگەی ئێرانیدا تا سەردەمی مۆدێرنی ئەمڕۆ بەردەوام بوو و ژیا. ئەوەی ڕوونە ئەوەیە کە چەمکی «ئێران» پێشتر بەکارھێنانێکی ئایینی و نەتەوەیی ھەبووە و دواتر کۆتایی ھاتووە بە دروستکردنی ڕووی سیاسی خۆی و چەمکی کۆمەڵەیەکی جوگرافی لە خاکەکان. == ڕەگناسی == «ئەردەشێر» شێوەی [[فارسیی نوێ]]ی ناوی [[فارسیی ناوەڕاست]]ی [[File:ArdashirPahlaviName.png|75x75px]]ە، کە لە بنەڕەتدا لە [[ئێرانیی کۆن]]ی «Artaxšaθra-» وەرگیراوە، کە ھاوتایە لەگەڵ وشەی [[یۆنانیی کۆن|یۆنانی]] Artaxérxēs» (Αρταξέρξης)»)، و زمانی [[زمانە ئەرمەنییە کۆنەکان|ئەرمەنیی کۆن]] «Artašēs» ({{lang|xcl|[[wikt:Արտաշէս|ئەرتاشێس]]}}).<ref name=":02">{{Cite book|title=Sasanian History|last=Shahbazi}}</ref> بە واتای وشە، ئەردەشێر واتە «ئەو کەسەی فەرمانڕەوایییەکەی لەسەر بنەمای ڕاستگۆیی و دادپەروەرییە».<ref>{{Cite book|title=Artaxerxes|last=Schmitt}}</ref> بەشی یەکەمی «Arta-xšaθra-» لە چەمکی ئایینی دادپەروەری کە بە [[ڕتا]] یان [[ئاشا]] ناسراوە وەرگیراوە و بەشی دووەمی پەیوەندی بە چەمکی «شار» و «شانشین»ەوە ھەیە.<ref name=":02" /> سێ لە [[شاھەنشا]]ەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] و چوار لە [[شا]]یە خۆجێییەکانی پارس—کە بە [[فراتاراکا]] و [[پاشاکانی پارس]] ناسراون—ناویان ئەردەشێر بووە، و ئەردەشێری یەکەم لە زنجیرەی شاکانی ناوچەکەدا ئەردەشێری پێنجەم بووە.<ref>{{Cite book|title=Orders of Achaemenid Shahanshahs|last=Sharpp}}</ref> == مێژوونووسی == سەرچاوە سەرەکییەکانی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] دەکرێن بۆ دوو پۆلی «پاشماوە دەقییەکان» و «ڕاپۆرتەکان» دابەش بکرێن: === پاشماوە دەقییەکان === پاشماوە دەقییەکان [[بەردەنووس]]، نووسراوەکانی سەر [[پێست]]، [[پاپیرۆسەکان]] و قاپ و قاچاخەکان دەگرێتەوە کە بە چەندین [[زمان]] و [[ڕێنووس]] نووسراون.<ref name=":0">{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|last=Windengren}}</ref> نموونەی پاشماوە دەقییەکانی پەیوەندیدار بە ئەردەشێری یەکەم بریتین لە بەردەنووسە کورتەکەی لە نەقشی ڕەجەب و ھەروەھا [[بەردەنووسی شاپووری یەکەم لە کەعبەی زەردەشت]].<ref name=":0" /> === ڕاپۆرتەکان === ڕاپۆرتەکان ئەو دەقانەن کە لە زمان و سەردەمە جیاوازەکاندا نووسراون.<ref name=":0" /> بنەمای نووسینی ھەموو [[مێژوونووس]]ە [[موسڵمان]]ەکان (مێژووە [[عەرەب]]ی فارسییەکان)، «[[خودای نامە]]»ی فەرمیی دەرباری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بووە کە یاداشتە تۆمارکراوەکانی ناو ڕۆژژمێرە فەرمییەکانی دەرباری وەک سەرچاوە بەکارھێناوە. خودای نامە لە کۆتاییی سەردەمی ساسانی بە [[فارسیی ناوەڕاست]] ئامادە کراوە. ناوی وەرگێڕانە [[عەرەبی]]یەکەی پەرتووکەکە «سیر الملوک العجم» بوو و وەرگێڕانە فارسییەکەشی «[[شانامە|شاھنامە]]» بوو. ئەمڕۆ ھیچ کام لە وەرگێڕانە ڕاستەوخۆکانی خودای نامە یان دەقە فارسییە ڕەسەنەکەی لەبەر دەستدا نین.<ref name=":1">{{Cite book|title=Iran During the Sassanians|last=Christensen}}</ref> ==== یۆنانی-ڕۆمانی ==== [[کاسیۆس دیۆ]] یەکێکە لە سەرچاوەکانی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانی]] کە ڕاپۆرتێکی لەسەر ڕووخانی ئەشکانییەکان و سەرھەڵدانی ئەردەشێری یەکەم داوە.<ref name=":0" /> مێژووی «[[ھێرۆدیان]]» ھەروەھا بە شێوەیەکی بەرفراوان چۆنییەتی گۆڕینی پاشایەتی لە ئەشکانییەوە بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] ڕوونکردووەتەوە.<ref name=":1" /> ھەرچەندە [[ئاگاسیاس]] لە سەردەمی [[خەسرەوی یەکەم]]دا ژیاوە، بەڵام بەھۆی دەستڕاگەیشتنی بە ساڵنامە شاھانەکان لە ئەرشیفی [[تیسفۆن]]، پەرتووکی مێژووەکەی یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکان. بەڵام لە ڕاپۆرتکردنی چیرۆکی گەنجی ئەردەشێردا لێدوانی عامییانەی بەکارھێناوە.<ref name=":0" /> ==== ئەرمەنی ==== [[مێژووی ئەرمەنستان]] لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]دا بە تەواوی بەستراوەتەوە بە مێژووی شاھانەی ئێران؛ بۆیە نەک تەنھا نووسینەکانی مێژوونووسە ئەرمەنییەکانی ئەو کاتە بابەتگەلی گرنگ سەبارەت بە بەسەرھاتەکانی [[شاھەنشا]]ەکانی ئێران دەخەنە ڕوو، بەڵکو بارودۆخی [[پەیوەندییەکانی ئەرمەنستان و ئێران|پەیوەندییەکانی ئێران و ئەرمەنستان]] نیشان دەدەن.<ref name=":1" /> «مێژووی ئەرمەنی» لە نووسینی [[ئاگاتانگێلۆس]] یەکێکە لە سەرچاوە ئەرمەنییەکان سەبارەت بە سەرەتای سەردەمی ساسانی.<ref name=":0" /> [[مۆڤسیس خۆرێناتسی]]، کە بە [[ھێرۆدۆت]]ی ئەرمەنی ناسراوە، مێژوونووسێکی سەدەی پێنجەمی زایینییە و چیرۆکێکی سەبارەت بە ئەردەشێری یەکەم گێڕاوەتەوە کە تا ڕادەیەک ھاوشێوەی ئەو چیرۆکەیە کە لە ژیاننامەی [[کورووشی مەزن]] وەرگیراوە.<ref>{{Cite book|title=Epics in Persia|last=Safa}}</ref> ==== سوریانی ==== پۆلێکی تری سەرچاوەکانی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بریتین لەو پەرتووکانەی کە لەلایەن [[مەسیحییەکان]]ەوە بە [[زمانی سوریانی]] نووسراون. «ڕۆژژمێری ئەربێلا» دەقێکە لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی زایینی نووسراوە و مێژووی ناوچە کریستیانەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] لە سەدەی دووەمەوە تا ساڵی ٥٥٠ لەخۆدەگرێت.<ref name=":1" /> پەرتووکەکە بۆ سەردەمی ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانییەکان]] و سەرھەڵدانی ساسانییەکان زۆر بەنرخە.<ref name=":0" /> «مێژووی ئۆدێسا» پەرتووکێکە لە ساڵی ٥٤٠ نووسراوە و ڕۆژژمێری ڕووداوەکانی ساڵی ١٣٢ی پێش زایین تا ٥٤٠ لەخۆدەگرێت.<ref name=":1" /> «ڕۆژژمێری کەرخی بێت سۆلوگ»، سەرچاوەیەکی کورت بەڵام گرنگە کە زانیاری بەنرخ سەبارەت بە سەرەتای سەردەمی ساسانی دەخاتە ڕوو.<ref name=":0" /> ==== فارسیی ناوەڕاست ==== «[[کارنامەی ئەردەشێری بابەکان]]» چیرۆکێکی داستانییە دەربارەی ئەردەشێری یەکەم و چۆنییەتی سەرکەوتنی بۆ سەر تەختی ئێرانی. دەقەکە لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٠ی زایینی و لە کۆتاییی سەردەمی ساسانی بە [[فارسیی ناوەڕاست|زمانی فارسیی ناوەڕاست]] نووسراوە.<ref>{{Cite book|title=Culture of Persian Literature|last=Sharifi}}</ref><ref>{{Cite book|title=In the Cambridge History of Iran|last=Parikhanian}}</ref> ==== فارسیی نوێ ==== [[File:Coin of Ardashir I (phase 3), Hamadan mint.jpg|thumb|upright=1.5|[[دراھەم|دراھەمێکی]] ئەردەشێری یەکەم، لە [[ھەمەدان]] لە نێوان ساڵانی ٢٣٣ بۆ ٢٣٩ لێدراوە.]] [[شاھنامە]]ی [[فیردەوسی]] گەورەترین و گرنگترین سەرچاوەیە سەبارەت بەو ڕاپۆرتانەی کە پەیوەندییان بە مێژووی نیشتمانیی [[مێژووی ئێران|ئێران]]ەوە ھەیە. زانیاری بەسوود سەبارەت بە ڕێکخراو و شارستانییەتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] دەخاتە ڕوو.<ref name=":0" /> «مێژووی بەڵعەمی»، کە دووبارە نووسینەوەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]]ی «[[مێژووی تەبەری]]»یە، یەکێکە لە گرنگترین بەرھەمە پەخشانییە فارسییەکان دەربارەی ساسانییەکان. جیا لە دەقە [[عەرەبی]]یەکە، بەرھەمەکە بەنرخە چونکە ھاوتا فارسییەکانی دەربڕینە عەرەبییەکانی مێژووی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] دابین دەکات.<ref name=":0" /> «فارسنامە» یەکێکە لە سەرچاوە فارسییە بەسوودەکان دەربارەی مێژووی ساسانی کە زانیاری بەنرخ دەربارەی بارودۆخ و پلەوپایەی [[پارێزگار]]ە دەستنیشانکراوە گەورەکان و پێگەکانیان دەخاتە ڕوو، لە کاتێکدا وەک بەشێک لە خەڵکی گشتی بە نیسبەت پاشاکانەوە دادەنران.<ref name=":0" /> «مێژووی تەبەرستان»ی [[ئیبن ئیسفەندیار]] یەکێکی ترە لە سەرچاوەکانی مێژووی ساسانی. «[[نامەی تانسەر]]» لە ناو پەرتووکەکەدا نووسراوە.<ref name=":0" /> «موجەمەل التواریخ» دەقێکی خاوەن بەھایەکی سنووردارە، چونکە زۆربەی ڕاپۆرتەکانی لە سەرچاوەکانی تریشدا بە درێژی باسکراون.<ref name=":0" /> «پەیمانی ئەردەشێر» نامەیەک یان ئامۆژگارییەکی ئەردەشێری یەکەمە دەربارەی ڕێوڕەسمەکانی حکوومەت کە لە «موجەمەل التواریخ»دا ناوی ھاتووە.<ref>{{Cite book|title=Log of Ardashir I|last=Mashkur}}</ref> ==== عەرەبی ==== «[[مێژووی تەبەری]]» زنجیرە پەرتووکێکە بە زمانی [[عەرەبی]] کە سەرچاوەی سەرەکی و بنەڕەتییە دەربارەی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]].<ref name=":0" /> «مروج الذھب»ی [[مەسعوودی]] سەرچاوەیەکی تری مێژووی ساسانییە.<ref name=":0" /> == مشتومڕ لەسەر نەژاد == بەپێی پەڕتووکی کارنامەی ئەردەشێری بابەکان، کە لە سەدەی ٦ی زایینی نووسراوە، بەڵام ئەگەڕێتەوە سەردەمانی ئەردەشێری یەکەم و شاپووری یەکەمی کوڕی. ئەوا ئەردەشێر بە بنەچە ئەگەڕێنەوە سەر دارا ([[داریووشی سێیەم|داریووش]])، کۆتا فەرمانڕەوای [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|هەخامنشی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=André-Salvini|یەکەم=Béatrice|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=kJnaKu9DdNEC&pg=PA251&dq=ardashir+I+avenged+Dara&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwih2NKZwMSGAxX9cvEDHVYoMzIQ6wF6BAgJEAU#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=Forgotten Empire: The World of Ancient Persia|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٧٣١-٤|پەڕەکان=٢٥١|زمان=en}}</ref> ئەردەشێر لە نامەیەکدا لە لایەن [[ئەردەوانی دووەم (ئەشکانی)|ئەردەوانی ئەشکانی]] پێی وتراوە «هەی کورد تۆ گەورە بووی لە ناو خێمەی ڕەشماڵنشینە کوردەکان». باس لەوە کراوە کە ناوەکە ڕەنگە ڕەنگدانەوەی شوێنێکی سەردەمی بڕۆنزیی ''کار-دا'' بێت،<ref>Hakan Ozoglu, ''Kurdish notables and the Ottoman State'', 2004, SUNY Press, 186 pp. , {{ISBN|0-7914-5993-4}} (See p. 23)</ref> کە ھاوپێچ لەوانەیە ڕەنگدانەوەی ناوچەیەکی عەرەبی (بەپێی قورئان) ''[[چیای جودی|جودی]]'' بێت.<ref>Ilya Gershevitch, William Bayne Fisher, The Cambridge History of Iran: The Median and Achamenian Periods, 964 pp. , Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-20091-1}}, {{ISBN|978-0-521-20091-2}}, (see footnote of p.257)</ref> کە ئەمەش نەژادی ئەردەشێر دەگەڕێنێتەوە سەر کورد و نزیکیی لە کوردانی ئەم سەردەمە. بوونی خاکێک بە ناوی «کاردا» لە سەرچاوە [[سۆمەر]]ییەکان لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین، لەسەر پارچە قوڕینێکی سۆمەری کە ئاماژە دەکات بۆ «خاکی کاردا» لە ناوچەکانی سۆمەریدا،{{تێبینی|ئەو ناوچانەی کە لە کارگێڕی سۆمەرییەکاندا ھەبوون}} کە ڕەنگە نزیک [[ھەولێر]] و باشووری [[دەریاچەی وان]]ی ئێستا بێت. ھەندێک لە زانایان ئەمەیان بە گرووپەکانی دواتری وەک [[کاردۆخییەکان]] داناوە کە [[زەینەفۆن]] لە ئاناباسیسدا باسی کردووە، کە لە ھەمان ناوچەدا ژیاون و پەیوەستیان ھەیە بە باپیرانی کوردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Driver |یەکەم=G. R. |ڕێکەوت=1923-07 |سەردێڕ=The Name Kurd and its Philological Connexions |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0035869X00067605/type/journal_article |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |زمان=en |بەرگ=٥٥|issue=3 |پەڕەکان=٣٩٣–٤٠٣|doi=10.1017/S0035869X00067605 |issn=1356-1863}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Niranji |یەکەم=Sherko Subhan |دوایین٢=Al-Jaf |یەکەم٢=Sirwan M. A. |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Genotype Frequency of the Common TLR4 SNPs in a Kurdish Population: Global Reviews and Out-of-African Migrations |ناونیشان=https://doi.org/10.1353/hub.2017.0105 |journal=Human Biology |doi=10.1353/hub.2017.0105 |issn=1534-6617}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ardashir I}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:ئێران]] [[پۆل:پادشایانی ئێرانی]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] mkxzf28j48ae2wn0pdfvjedcietwkoj 1573610 1573585 2026-04-08T09:20:42Z 1silent scientist 51740 1573610 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ئەردەشێری یەکەم<br />{{lang|pal|𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥}} | title = [[شاھەنشای ئێران]] | image = Dinar of Ardashir I (cropped).jpg | caption = دینارێکی زێڕینی ئەردەشێری یەکەم، ٢٣٠ز | succession = [[شای فارس]] | reign = ٢١١/٢١٢-٢٢٤ز | predecessor = شاپووری پاپەکان | successor = فەرمانگە ھەڵوەشایەوە | succession1 = شاھەنشای [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] | reign1 = ٢٢٤–٢٤٢ز | reg-type1 = {{nowrap|Co-ruler}} | regent1 = [[شاپووری یەکەم]] (٢٤٠–٢٤٢ز) | coronation1 = ٢٢٦<br />[[تەسیفۆن]] | predecessor1 = ئەردەوانی چوارەمی ئەشکانی | successor1 = [[شاپووری یەکەم]] | spouse = [[مورۆد]] | issue = [[شاپووری یەکەم]] | royal house = [[خانەدانی ساسانی]] | father = [[پاپەگ]] یاخود [[ساسان]] | mother = [[ڕۆداگ]] | birth_date = نەزانراو | birth_place = تیرودا، [[بانەوان، فارس|خیر]]، فارس | death_date = شوباتی ٢٤٢ز | death_place = | place of burial = | dynasty = | religion = [[زەردەشت]] }} '''ئەردەشێری یەکەم''' ناسراو بە '''ئەردەشێری بابەکان''' ({{langx|pal|𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥}})، ھەروەھا بە '''ئەردەشێری یەکخەر''' ناسراوە<ref>"Sasanian Dynasty", A. Shapur Shahbazi, ''Encyclopædia Iranica'', (July 20, 2005).[http://www.iranicaonline.org/articles/sasanian-dynasty <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> (١٨٠–٢٤٢ی [[زایینی]])، دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، دوایین ئیمپراتۆریەتیی ئێرانی کۆن بوو. دوای شکاندنی [[ئەرتەبانی چوارەم]]، دوایین [[پێڕستی فەرمانڕەواکانی ئەشکانی|شاھەنشاھی ئەشکانی]]، لە دەشتی [[جەنگی ھورمزگان|ھورمزگان]] لە ساڵی ٢٢٤، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|خانەدانی ئەشکانی]] ڕووخاند و [[خانەدانی ساسانی]] دامەزراند. دواتر، ئەردەشێر خۆی بە [[شاھەنشا]] (''[[شا|شاھان شا]]'') ناوبرد و دەستی کرد بە داگیرکردنی ئەو زەوییەی کە پێی دەگوت [[ئێران (وشە)#بەکارھێنانی پێش ئیسلام|«ئێرانشەھر»]]، نیشتمانی [[ئاریا (ئێران)|ئێرانییەکان]].<ref>{{Cite book|title=The Political History of Ērānšahr|last=Daryaee}}</ref> ڕاپۆرتە مێژووییە جیاوازەکان دەربارەی ڕەچەڵەک و باوباپیرانی ئەردەشێر ھەن. بەگوێرەی «تاريخ الرسل والملوك»ی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]]، ئەردەشێر کوڕی [[پاپەک]]، کوڕی [[ساسان]] بوو. گێڕانەوەیەکی تر کە لە [[کارنامەی ئەردەشێری بابەکان|«کارنامەی ئەردەشێری بابەکان»]] و [[شانامە|«شاھنامە»]]ی [[فیردەوسی]]دا تۆمارکراوە، دەڵێت ئەردەشێر لە ئەنجامی ھاوسەرگیری ساسان، کە نەوەی [[داریووشی سێیەم]] بوو، لەگەڵ کچی پاپەک، پارێزگارێکی ناوچەیی لە [[پارێزگای فارس|فارس]]، لەدایکبووە. بەگوێرەی ڕاپۆرتی تەبەری، ئەردەشێر لە دەوروبەری [[ئیستەخر]]، [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] لەدایکبووە. تەبەری ئەوەش زیاد دەکات کە ئەردەشێر کاتێک تەمەنی حەوت ساڵ بووە نێردراوە بۆ لای گەورەی قەڵای دارابگارد. دوای مردنی گەورەکە، ئەردەشێر جێگەی گرتەوە و بوو بە فەرماندەی قەڵای دارابگارد. دواتر پاپەک [[شا]]یەکی ناوچەیی فارسی بە ناوی [[گۆچێھر]] ڕووخاند و کوڕەکەی خۆی، [[شاپوور (فراتاراکا)|شاپوور]]ی لەبری ئەو دەستنیشان کرد. شاپوور و باوکی، پاپەک، لەناکاو مردن و ئەردەشێر بوو بە فەرمانڕەوای فارس. گرژی لە نێوان ئەردەشێر و ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانیدا زیادی کرد، و سەرەنجام لە ٢٨ی نیسانی ٢٢٤، ئەردەشێر لە دەشتی ھورمزگان ڕووبەڕووی سوپای ئەرتەبانی چوارەم بووەوە، کە لەوێدا شاھەنشاھی ئەشکانی شکا و لە شەڕدا کوژرا. بەپێی ڕاپۆرتە شاھانەکان، پاپەک بوو کە گۆچێھر، شای ناوچەیی فارسی ڕووخاند و کوڕەکەی خۆی، شاپووری لەبری ئەو دەستنیشان کرد؛ ئەردەشێر ڕەتیکردەوە دەستنیشانکردنی شاپوور قبووڵ بکات و براکەی و ھەر کەسێکی تری کە لە دژی وەستابوو لادا و دواتر دراوی لێدا کە وێنەی ڕوخساری خۆی لەسەر بوو و وێنەی باوکی، پاپەک لە پشتەوە بوو. ئەوە ئەگەری ھەیە کە ئەو ڕۆڵە یەکلاکەرەوەیەی دەربارەی ئەردەشێر لە سەرکردایەتیکردنی ڕاپەڕین دژی حکوومەتی ناوەندی باس دەکرێت، بەرھەمی لێکۆڵینەوە مێژووییەکانی دواتر بێت. پاپەک پێدەچێت تا ئەو کاتە زۆربەی فارسی لەژێر دەسەڵاتی خۆیدا یەکخستبێت. ئەردەشێر ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە پەرەپێدانی ئایدۆلۆژیای شاھانەدا. ئەو ھەوڵیدا خۆی وەک پەرستەری [[وەرمەز|مەزدا]] و نەوەی خوداکان نیشان بدات کە خاوەنی [[خوەرنە|«خوەرنە»]]یە، ئەو شکۆمەندییە شاھانەییە یەزدانییەی کە لە زەردەشتیدا بۆ پاشاکان دادەنرێت. بۆ شەرعییەت دان بە دەسەڵاتی خۆی و لێسەندنەوەی شەرعییەت لە [[ئەشکانییەکان]]، ئیدیعای ڕەچەڵەکی کرد لە شاکانی ئێرانی ئەفسانەیی و خۆی وەک بەردەوامپێکەری [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشییەکان]]، دروستکەرانی یەکەم ئیمپراتۆریەتیی فارسی، نیشان دا، ھەرچەندە باوەڕی ئێستا ئەوەیە کە ساسانییە سەرەتاییەکان زانیاری زۆریان دەربارەی مێژووی ھەخامەنشییەکان نەبووە. لە لایەکی ترەوە، ھەندێک مێژوونووس پێیان وایە کە یەکەم شاھەنشاھە ساسانییەکان ئاشنای ھەخامەنشییەکان بوون و جێنشینەکانیان بە ئەنقەست ڕوویان لە [[خانەدانی کیانی|کیانییە]] ئەفسانەییەکان کردووە. ئەوان بە ئاگایانە ھەخامەنشییەکانیان پشتگوێ خستووە بۆ ئەوەی ڕابردووی خۆیان بۆ کیانییەکان بگێڕنەوە؛ و ئەوە لەو شوێنەدا بوو کە [[مێژوونووسی|مێژوونووسیی]] پیرۆزیان بەکارھێنا. بۆ نیشاندانی سەرکەوتنەکانی، ئەردەشێر [[نەخشەبەردینە]]ی لە [[شارستانی فەیروزاباد|فەیروزاباد]] (شاری گۆر یان ئەردەشێر-خوەرە)، [[نەقشی ڕەجەب]] و [[نەقشی ڕوستەم]] ھەڵکۆڵی. لە نەخشەبەردینەکەیدا لە نەقشی ڕوستەم، ئەردەشێر و ئەھوورا مەزدا لە بەرامبەر یەکترن لەسەر پشتی ئەسپ و تەرمی ئەرتەبان و [[ئەھریمەن]] لەژێر سمە ئەسپەکانی ئەردەشێر و مەزدا بەدی دەکرێن. دەتوانرێت لە وێنەکە ئەوە وەربگیرێت کە ئەردەشێر وای دادەنا یان ئاواتی دەخواست کە کەسانی تر وا تێبگەن کە دەسەڵاتی ئەو بەسەر ئەو خاکەی کە لە [[بەردەنووس|بەردەنووسەکاندا]] بە «ئێران» ناونراوە لەلایەن پەروەردگارەوە دیاری کراوە. وشەی «ئێران» پێشتر لە [[ئاوێستا|«ئاوێستا»]]دا و وەک «ناوی خاکی ئەفسانەیی [[ئاریایییەکان]]» بەکارھاتبوو. لە سەردەمی ئەردەشێردا، ناوی «ئێران» بۆ ئەو ناوچەیە ھەڵبژێردرا کە لەژێر دەسەڵاتی ساسانیدا بوو. بیرۆکەی «ئێران» بۆ ھەردوو کۆمەڵگەی [[زەردەشتی]] و نازەردەشتی لە ھەموو شانشینەکەدا قبووڵ کرا و بیرەوەری بەکۆمەڵی [[گەلانی ئێرانی|ئێرانییەکان]] لە قۆناغە جیاوازەکان و چینە جیاوازەکانی کۆمەڵگەی ئێرانیدا تا سەردەمی مۆدێرنی ئەمڕۆ بەردەوام بوو و ژیا. ئەوەی ڕوونە ئەوەیە کە چەمکی «ئێران» پێشتر بەکارھێنانێکی ئایینی و نەتەوەیی ھەبووە و دواتر کۆتایی ھاتووە بە دروستکردنی ڕووی سیاسی خۆی و چەمکی کۆمەڵەیەکی جوگرافی لە خاکەکان. == ڕەگناسی == «ئەردەشێر» شێوەی [[فارسیی نوێ]]ی ناوی [[فارسیی ناوەڕاست]]ی [[File:ArdashirPahlaviName.png|75x75px]]ە، کە لە بنەڕەتدا لە [[ئێرانیی کۆن]]ی «Artaxšaθra-» وەرگیراوە، کە ھاوتایە لەگەڵ وشەی [[یۆنانیی کۆن|یۆنانی]] Artaxérxēs» (Αρταξέρξης)»)، و زمانی [[زمانە ئەرمەنییە کۆنەکان|ئەرمەنیی کۆن]] «Artašēs» ({{lang|xcl|[[wikt:Արտաշէս|ئەرتاشێس]]}}).<ref name=":02">{{Cite book|title=Sasanian History|last=Shahbazi}}</ref> بە واتای وشە، ئەردەشێر واتە «ئەو کەسەی فەرمانڕەوایییەکەی لەسەر بنەمای ڕاستگۆیی و دادپەروەرییە».<ref>{{Cite book|title=Artaxerxes|last=Schmitt}}</ref> بەشی یەکەمی «Arta-xšaθra-» لە چەمکی ئایینی دادپەروەری کە بە [[ڕتا]] یان [[ئاشا]] ناسراوە وەرگیراوە و بەشی دووەمی پەیوەندی بە چەمکی «شار» و «شانشین»ەوە ھەیە.<ref name=":02" /> سێ لە [[شاھەنشا]]ەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] و چوار لە [[شا]]یە خۆجێییەکانی پارس—کە بە [[فراتاراکا]] و [[پاشاکانی پارس]] ناسراون—ناویان ئەردەشێر بووە، و ئەردەشێری یەکەم لە زنجیرەی شاکانی ناوچەکەدا ئەردەشێری پێنجەم بووە.<ref>{{Cite book|title=Orders of Achaemenid Shahanshahs|last=Sharpp}}</ref> == مێژوونووسی == سەرچاوە سەرەکییەکانی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] دەکرێن بۆ دوو پۆلی «پاشماوە دەقییەکان» و «ڕاپۆرتەکان» دابەش بکرێن: === پاشماوە دەقییەکان === پاشماوە دەقییەکان [[بەردەنووس]]، نووسراوەکانی سەر [[پێست]]، [[پاپیرۆسەکان]] و قاپ و قاچاخەکان دەگرێتەوە کە بە چەندین [[زمان]] و [[ڕێنووس]] نووسراون.<ref name=":0">{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|last=Windengren}}</ref> نموونەی پاشماوە دەقییەکانی پەیوەندیدار بە ئەردەشێری یەکەم بریتین لە بەردەنووسە کورتەکەی لە نەقشی ڕەجەب و ھەروەھا [[بەردەنووسی شاپووری یەکەم لە کەعبەی زەردەشت]].<ref name=":0" /> === ڕاپۆرتەکان === ڕاپۆرتەکان ئەو دەقانەن کە لە زمان و سەردەمە جیاوازەکاندا نووسراون.<ref name=":0" /> بنەمای نووسینی ھەموو [[مێژوونووس]]ە [[موسڵمان]]ەکان (مێژووە [[عەرەب]]ی فارسییەکان)، «[[خودای نامە]]»ی فەرمیی دەرباری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بووە کە یاداشتە تۆمارکراوەکانی ناو ڕۆژژمێرە فەرمییەکانی دەرباری وەک سەرچاوە بەکارھێناوە. خودای نامە لە کۆتاییی سەردەمی ساسانی بە [[فارسیی ناوەڕاست]] ئامادە کراوە. ناوی وەرگێڕانە [[عەرەبی]]یەکەی پەرتووکەکە «سیر الملوک العجم» بوو و وەرگێڕانە فارسییەکەشی «[[شانامە|شاھنامە]]» بوو. ئەمڕۆ ھیچ کام لە وەرگێڕانە ڕاستەوخۆکانی خودای نامە یان دەقە فارسییە ڕەسەنەکەی لەبەر دەستدا نین.<ref name=":1">{{Cite book|title=Iran During the Sassanians|last=Christensen}}</ref> ==== یۆنانی-ڕۆمانی ==== [[کاسیۆس دیۆ]] یەکێکە لە سەرچاوەکانی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانی]] کە ڕاپۆرتێکی لەسەر ڕووخانی ئەشکانییەکان و سەرھەڵدانی ئەردەشێری یەکەم داوە.<ref name=":0" /> مێژووی «[[ھێرۆدیان]]» ھەروەھا بە شێوەیەکی بەرفراوان چۆنییەتی گۆڕینی پاشایەتی لە ئەشکانییەوە بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] ڕوونکردووەتەوە.<ref name=":1" /> ھەرچەندە [[ئاگاسیاس]] لە سەردەمی [[خەسرەوی یەکەم]]دا ژیاوە، بەڵام بەھۆی دەستڕاگەیشتنی بە ساڵنامە شاھانەکان لە ئەرشیفی [[تیسفۆن]]، پەرتووکی مێژووەکەی یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکان. بەڵام لە ڕاپۆرتکردنی چیرۆکی گەنجی ئەردەشێردا لێدوانی عامییانەی بەکارھێناوە.<ref name=":0" /> ==== ئەرمەنی ==== [[مێژووی ئەرمەنستان]] لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]دا بە تەواوی بەستراوەتەوە بە مێژووی شاھانەی ئێران؛ بۆیە نەک تەنھا نووسینەکانی مێژوونووسە ئەرمەنییەکانی ئەو کاتە بابەتگەلی گرنگ سەبارەت بە بەسەرھاتەکانی [[شاھەنشا]]ەکانی ئێران دەخەنە ڕوو، بەڵکو بارودۆخی [[پەیوەندییەکانی ئەرمەنستان و ئێران|پەیوەندییەکانی ئێران و ئەرمەنستان]] نیشان دەدەن.<ref name=":1" /> «مێژووی ئەرمەنی» لە نووسینی [[ئاگاتانگێلۆس]] یەکێکە لە سەرچاوە ئەرمەنییەکان سەبارەت بە سەرەتای سەردەمی ساسانی.<ref name=":0" /> [[مۆڤسیس خۆرێناتسی]]، کە بە [[ھێرۆدۆت]]ی ئەرمەنی ناسراوە، مێژوونووسێکی سەدەی پێنجەمی زایینییە و چیرۆکێکی سەبارەت بە ئەردەشێری یەکەم گێڕاوەتەوە کە تا ڕادەیەک ھاوشێوەی ئەو چیرۆکەیە کە لە ژیاننامەی [[کورووشی مەزن]] وەرگیراوە.<ref>{{Cite book|title=Epics in Persia|last=Safa}}</ref> ==== سوریانی ==== پۆلێکی تری سەرچاوەکانی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بریتین لەو پەرتووکانەی کە لەلایەن [[مەسیحییەکان]]ەوە بە [[زمانی سوریانی]] نووسراون. «ڕۆژژمێری ئەربێلا» دەقێکە لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی زایینی نووسراوە و مێژووی ناوچە کریستیانەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] لە سەدەی دووەمەوە تا ساڵی ٥٥٠ لەخۆدەگرێت.<ref name=":1" /> پەرتووکەکە بۆ سەردەمی ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانییەکان]] و سەرھەڵدانی ساسانییەکان زۆر بەنرخە.<ref name=":0" /> «مێژووی ئۆدێسا» پەرتووکێکە لە ساڵی ٥٤٠ نووسراوە و ڕۆژژمێری ڕووداوەکانی ساڵی ١٣٢ی پێش زایین تا ٥٤٠ لەخۆدەگرێت.<ref name=":1" /> «ڕۆژژمێری کەرخی بێت سۆلوگ»، سەرچاوەیەکی کورت بەڵام گرنگە کە زانیاری بەنرخ سەبارەت بە سەرەتای سەردەمی ساسانی دەخاتە ڕوو.<ref name=":0" /> ==== فارسیی ناوەڕاست ==== «[[کارنامەی ئەردەشێری بابەکان]]» چیرۆکێکی داستانییە دەربارەی ئەردەشێری یەکەم و چۆنییەتی سەرکەوتنی بۆ سەر تەختی ئێرانی. دەقەکە لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٠ی زایینی و لە کۆتاییی سەردەمی ساسانی بە [[فارسیی ناوەڕاست|زمانی فارسیی ناوەڕاست]] نووسراوە.<ref>{{Cite book|title=Culture of Persian Literature|last=Sharifi}}</ref><ref>{{Cite book|title=In the Cambridge History of Iran|last=Parikhanian}}</ref> ==== فارسیی نوێ ==== [[File:Coin of Ardashir I (phase 3), Hamadan mint.jpg|thumb|upright=1.5|[[دراھەم|دراھەمێکی]] ئەردەشێری یەکەم، لە [[ھەمەدان]] لە نێوان ساڵانی ٢٣٣ بۆ ٢٣٩ لێدراوە.]] [[شاھنامە]]ی [[فیردەوسی]] گەورەترین و گرنگترین سەرچاوەیە سەبارەت بەو ڕاپۆرتانەی کە پەیوەندییان بە مێژووی نیشتمانیی [[مێژووی ئێران|ئێران]]ەوە ھەیە. زانیاری بەسوود سەبارەت بە ڕێکخراو و شارستانییەتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] دەخاتە ڕوو.<ref name=":0" /> «مێژووی بەڵعەمی»، کە دووبارە نووسینەوەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]]ی «[[مێژووی تەبەری]]»یە، یەکێکە لە گرنگترین بەرھەمە پەخشانییە فارسییەکان دەربارەی ساسانییەکان. جیا لە دەقە [[عەرەبی]]یەکە، بەرھەمەکە بەنرخە چونکە ھاوتا فارسییەکانی دەربڕینە عەرەبییەکانی مێژووی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] دابین دەکات.<ref name=":0" /> «فارسنامە» یەکێکە لە سەرچاوە فارسییە بەسوودەکان دەربارەی مێژووی ساسانی کە زانیاری بەنرخ دەربارەی بارودۆخ و پلەوپایەی [[پارێزگار]]ە دەستنیشانکراوە گەورەکان و پێگەکانیان دەخاتە ڕوو، لە کاتێکدا وەک بەشێک لە خەڵکی گشتی بە نیسبەت پاشاکانەوە دادەنران.<ref name=":0" /> «مێژووی تەبەرستان»ی [[ئیبن ئیسفەندیار]] یەکێکی ترە لە سەرچاوەکانی مێژووی ساسانی. «[[نامەی تانسەر]]» لە ناو پەرتووکەکەدا نووسراوە.<ref name=":0" /> «موجەمەل التواریخ» دەقێکی خاوەن بەھایەکی سنووردارە، چونکە زۆربەی ڕاپۆرتەکانی لە سەرچاوەکانی تریشدا بە درێژی باسکراون.<ref name=":0" /> «پەیمانی ئەردەشێر» نامەیەک یان ئامۆژگارییەکی ئەردەشێری یەکەمە دەربارەی ڕێوڕەسمەکانی حکوومەت کە لە «موجەمەل التواریخ»دا ناوی ھاتووە.<ref>{{Cite book|title=Log of Ardashir I|last=Mashkur}}</ref> ==== عەرەبی ==== «[[مێژووی تەبەری]]» زنجیرە پەرتووکێکە بە زمانی [[عەرەبی]] کە سەرچاوەی سەرەکی و بنەڕەتییە دەربارەی مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]].<ref name=":0" /> «مروج الذھب»ی [[مەسعوودی]] سەرچاوەیەکی تری مێژووی ساسانییە.<ref name=":0" /> == مشتومڕ لەسەر نەژاد == بەپێی پەڕتووکی کارنامەی ئەردەشێری بابەکان، کە لە سەدەی ٦ی زایینی نووسراوە، بەڵام ئەگەڕێتەوە سەردەمانی ئەردەشێری یەکەم و شاپووری یەکەمی کوڕی. ئەوا ئەردەشێر بە بنەچە ئەگەڕێنەوە سەر دارا ([[داریووشی سێیەم|داریووش]])، کۆتا فەرمانڕەوای [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|هەخامنشی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=André-Salvini|یەکەم=Béatrice|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=kJnaKu9DdNEC&pg=PA251&dq=ardashir+I+avenged+Dara&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwih2NKZwMSGAxX9cvEDHVYoMzIQ6wF6BAgJEAU#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=Forgotten Empire: The World of Ancient Persia|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٧٣١-٤|پەڕەکان=٢٥١|زمان=en}}</ref> ئەردەشێر لە نامەیەکدا لە لایەن [[ئەردەوانی دووەم (ئەشکانی)|ئەردەوانی ئەشکانی]] پێی وتراوە «هەی کورد تۆ گەورە بووی لە ناو خێمەی ڕەشماڵنشینە کوردەکان». باس لەوە کراوە کە ناوەکە ڕەنگە ڕەنگدانەوەی شوێنێکی سەردەمی بڕۆنزیی ''کار-دا'' بێت،<ref>Hakan Ozoglu, ''Kurdish notables and the Ottoman State'', 2004, SUNY Press, 186 pp. , {{ISBN|0-7914-5993-4}} (See p. 23)</ref> کە ھاوپێچ لەوانەیە ڕەنگدانەوەی ناوچەیەکی عەرەبی (بەپێی قورئان) ''[[چیای جودی|جودی]]'' بێت.<ref>Ilya Gershevitch, William Bayne Fisher, The Cambridge History of Iran: The Median and Achamenian Periods, 964 pp. , Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-20091-1}}, {{ISBN|978-0-521-20091-2}}, (see footnote of p.257)</ref> کە ئەمەش نەژادی ئەردەشێر دەگەڕێنێتەوە سەر کورد و نزیکیی لە کوردانی ئەم سەردەمە. بوونی خاکێک بە ناوی «کاردا» لە سەرچاوە [[سۆمەر]]ییەکان لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین، لەسەر پارچە قوڕینێکی سۆمەری کە ئاماژە دەکات بۆ «خاکی کاردا» لە ناوچەکانی سۆمەریدا،{{تێبینی|ئەو ناوچانەی کە لە کارگێڕی سۆمەرییەکاندا ھەبوون}} کە ڕەنگە نزیک [[ھەولێر]] و باشووری [[دەریاچەی وان]]ی ئێستا بێت. ھەندێک لە زانایان ئەمەیان بە گرووپەکانی دواتری وەک [[کاردۆخییەکان]] داناوە کە [[زەینەفۆن]] لە ئاناباسیسدا باسی کردووە، کە لە ھەمان ناوچەدا ژیاون و پەیوەستیان ھەیە بە باپیرانی کوردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Driver |یەکەم=G. R. |ڕێکەوت=1923-07 |سەردێڕ=The Name Kurd and its Philological Connexions |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0035869X00067605/type/journal_article |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |زمان=en |بەرگ=٥٥|issue=3 |پەڕەکان=٣٩٣–٤٠٣|doi=10.1017/S0035869X00067605 |issn=1356-1863}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Niranji |یەکەم=Sherko Subhan |دوایین٢=Al-Jaf |یەکەم٢=Sirwan M. A. |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Genotype Frequency of the Common TLR4 SNPs in a Kurdish Population: Global Reviews and Out-of-African Migrations |ناونیشان=https://doi.org/10.1353/hub.2017.0105 |journal=Human Biology |doi=10.1353/hub.2017.0105 |issn=1534-6617}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ardashir I}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:ئێران]] [[پۆل:پادشایانی ئێرانی]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] 23pacgrbh9d6wkykasvguewtnnbbr5o 0 142905 1573556 1561606 2026-04-07T22:07:26Z Arya Omer 59103 1573556 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Piramagroon.jpg|وێنۆک|وێنەی ناحیەی پیرەمەگروون لە ئاسمانەوە]] '''پیرەمەگروون''' شارۆچکەی پیرەمەگروون لە ساڵی 1988ز دروستکراوە بۆ گوندەکانی دەوروبەری وەک ئۆردوگا لەبەر شاڵاوی ئەنفال، ڕووبەرەکەی نزیکەی 11 کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، ئەم شارۆچکەیە ناوەندی [[ناحیەی پیرەمەگروون|ناحیەی پیرەمەگروونە]].<ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> ،شارۆچکەیەکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پیرەمەگروون]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێڕستی گوندەکانی باشوور|ناونیشان=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf|نووسەر=د. عەبدوڵڵا غەفوور|زمان=کوردی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref>، شارۆچکەی پیرەمەگروون بەناوی شاخەکەیەوە ناونراوە کە [[چیای پیرەمەگروون|شاخی پیرەمەگروونە]]، پیرەمەگروون بە گشتی ناوچەیەکی فێنکە، ئاو و ھەواکەی بەگشتی باشە بەراورد بە شاری سلێمانی و قەزای دووکان و ناوچەکانی دەور و بەری. ==گرنگترین شوێنەکانی شارۆچکەی پیرەمەگروون== *مزگەوتی گەورەی پیرەمەگروون *یانەی وەرزشی پیرەمەگروون *ناوچەی پیشەسازی پیرەمەگروون *سایلۆی پیرەمەگروون *سەیرانگای گوندی زێوێ *گوندی کرژە *گوندی یاران بەگ *گوندی چەرمەگا *............ ھتد. *وە ناسراوترینیان شاخی پیرەمەگروون == جوگرافیا == '''پیرەمەگروون''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سوسێی ئاڵەمەرە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تەڕەماری خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەرەچەتان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کرژە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی|گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[ناحیەی پیرەمەگروون]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 74q6x04hnp5pco733720nx4ifpohrz1 1573557 1573556 2026-04-07T22:31:32Z مامۆستا 39489 دەستکاریی [[Special:Contributions/Arya Omer|Arya Omer]] ([[User talk:Arya Omer|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Dyary Amin|Dyary Amin]] گەڕێندرایەوە 1561606 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پیرەمەگروون | ناوی_خۆماڵی = Piramagrun | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] | وێنە = پەڕگە:پیرەمەگروون.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارۆچکەی پیرەمەگروون | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]] | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پیرەمەگروون]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٨ | دانیشتووان_لە =٢٠٢٣ |ژمارەی_دانیشتووان =٥٠٢٣١ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''پیرەمەگروون''' شارۆچکەی پیرەمەگروون لە ساڵی 1988ز دروستکراوە بۆ گوندەکانی دەوروبەری وەک ئۆردوگا لەبەر شاڵاوی ئەنفال، ڕووبەرەکەی نزیکەی 11 کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، ئەم شارۆچکەیە ناوەندی [[ناحیەی پیرەمەگروون|ناحیەی پیرەمەگروونە]].<ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> ،شارۆچکەیەکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پیرەمەگروون]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێڕستی گوندەکانی باشوور|ناونیشان=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf|نووسەر=د. عەبدوڵڵا غەفوور|زمان=کوردی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref>، شارۆچکەی پیرەمەگروون بەناوی شاخەکەیەوە ناونراوە کە [[چیای پیرەمەگروون|شاخی پیرەمەگروونە]]، پیرەمەگروون بە گشتی ناوچەیەکی فێنکە، ئاو و ھەواکەی بەگشتی باشە بەراورد بە شاری سلێمانی و قەزای دووکان و ناوچەکانی دەور و بەری. ==گرنگترین شوێنەکانی شارۆچکەی پیرەمەگروون== *مزگەوتی گەورەی پیرەمەگروون *یانەی وەرزشی پیرەمەگروون *ناوچەی پیشەسازی پیرەمەگروون *سایلۆی پیرەمەگروون *سەیرانگای گوندی زێوێ *گوندی کرژە *گوندی یاران بەگ *گوندی چەرمەگا *............ ھتد. *وە ناسراوترینیان شاخی پیرەمەگروون == جوگرافیا == '''پیرەمەگروون''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سوسێی ئاڵەمەرە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تەڕەماری خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەرەچەتان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کرژە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی|گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[ناحیەی پیرەمەگروون]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] fe9tjj72p1i0rns8wj0ziw7ziy62rha 1573558 1573557 2026-04-07T22:31:59Z مامۆستا 39489 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1573558 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پیرەمەگروون | ناوی_خۆماڵی = Piramagrun | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] | وێنە = پەڕگە:پیرەمەگروون.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارۆچکەی پیرەمەگروون | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]] | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پیرەمەگروون]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٨ | دانیشتووان_لە =٢٠٢٣ |ژمارەی_دانیشتووان =٥٠٢٣١ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''پیرەمەگروون''' شارۆچکەی پیرەمەگروون لە ساڵی ١٩٨٨ دروست کراوە بۆ گوندەکانی دەوروبەری وەک ئۆردوگا لەبەر شاڵاوی ئەنفال، ڕووبەرەکەی نزیکەی ١١ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، ئەم شارۆچکەیە ناوەندی [[ناحیەی پیرەمەگروون|ناحیەی پیرەمەگروونە]]،<ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> شارۆچکەیەکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پیرەمەگروون]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێڕستی گوندەکانی باشوور|ناونیشان=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf|نووسەر=د. عەبدوڵڵا غەفوور|زمان=کوردی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> شارۆچکەی پیرەمەگروون بەناوی شاخەکەیەوە ناونراوە کە [[چیای پیرەمەگروون|شاخی پیرەمەگروونە]]، پیرەمەگروون بە گشتی ناوچەیەکی فێنکە، ئاو و ھەواکەی بەگشتی باشە بەراورد بە شاری سلێمانی و قەزای دووکان و ناوچەکانی دەور و بەری. == گرنگترین شوێنەکانی شارۆچکەی پیرەمەگروون == * مزگەوتی گەورەی پیرەمەگروون * یانەی وەرزشی پیرەمەگروون * ناوچەی پیشەسازی پیرەمەگروون * سایلۆی پیرەمەگروون * سەیرانگای گوندی زێوێ * گوندی کرژە * گوندی یاران بەگ * گوندی چەرمەگا * ............ ھتد. * و ناسراوترینیان شاخی پیرەمەگروون == جوگرافیا == '''پیرەمەگروون''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سوسێی ئاڵەمەرە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تەڕەماری خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەرەچەتان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کرژە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی|گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[ناحیەی پیرەمەگروون]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 56jtqedm6wnej8dxkhpcpjxx43zn2mp 0 143118 1573182 1530512 2026-04-07T12:13:05Z Arya Omer 59103 1573182 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سوسێی ئاڵەمەرە | ناوی_خۆماڵی = سوسێی سەرێ | ناوەکانی_تر = سوسێی سەروو | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی سوسێی ئاڵەمەرە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی سوسێی ئاڵەمەرە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پیرەمەگروون]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٧٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سوسێی ئاڵەمەرە''' گوندێکە، دەکەوێتە [[ناحیەی پیرەمەگروون|ناحیەی پیرەمەگرون]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> == جوگرافیا == '''سوسێی ئاڵەمەرە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شەدەڵە]] و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی [[پیرەمەگرون]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مێرگەپان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سوسێی سەیدان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[سوسێی سەیدان]] * [[سوسێی کۆن]] {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 1z2y0zrpaq60s08of4u8kx0v99in3zq 0 143119 1573181 1530516 2026-04-07T12:12:30Z Arya Omer 59103 1573181 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سوسێی سەیدان | ناوی_خۆماڵی = سوسێی خوارێ | ناوەکانی_تر =سوسێی ناوەڕاست | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی سوسێی سیدان.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی سوسێی سەیدان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پیرەمەگروون]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٢٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سوسێی سەیدان''' گوندێکە، کەوتووەتە خوار [[سوسێی ئاڵەمەرە]] و دەکەوێتە [[ناحیەی پیرەمەگروون|ناحیەی پیرەمەگرون]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> == جوگرافیا == '''سوسێی سەیدان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[حاجیتانی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کارێزی سەعید]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سوسێی ئاڵەمەرە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[موغاغ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[سوسێی ئاڵەمەرە]] * [[سوسێی کۆن]] {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] i65zkbt1tod0toed5aihacovizw2cnh 0 170172 1573424 1573088 2026-04-07T17:39:06Z SpinnerLaserzthe2nd 52212 ([[c:GR|GR]]) [[File:Srpski Pasoš.png]] → [[File:Serbian Passport.svg]] 1573424 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} == پاسپۆرت ئاسایییەکان ھاوچەرخ == [[File:Passport design world map.png|center|upright=3.3|thumb| ڕەنگی پاسپۆرتی وڵاتانی جیھان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Category:Passports|ناونیشان=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Passports|وێبگە=commons.wikimedia.org|بڵاوکەرەوە=Wikimedia Commons|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> === [[ئەفریقا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion. --> [[File:Africa (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery class="center"> File:Passeport biométrique algérien Couverture.jpg|{{flagicon|Algeria}} [[پاسپۆرتی جەزائیر|جەزائیر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Beninese Passport.jpg|{{flagicon|Benin}} [[Beninese passport|بێنین]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|BFA}} [[Burkinabe passport|بورکینافاسۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cape Verdean Passport Cover.jpg|{{flagicon|Cape Verde}} [[Cape Verdean passport|کەیپڤەرد]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Central African Republic}} [[Central African Republic passport|کۆماری ئەفریقای ناوەندی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Chadian Passport.jpg|{{flagicon|Chad}} [[Chadian passport|چاد]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Comorian Passport.png|{{flagicon|Comoros}} [[Comorian passport|دوورگەکانی قەمەر]] {{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Djiboutian passport.jpg|{{flagicon|Djibouti}} [[Djibouti passport|جیبووتی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Congolese Passport.jpg|{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}} [[Democratic Republic of the Congo passport|کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:New Egyptian Passport.jpg|{{flagicon|Egypt}} [[Egyptian passport|میسر]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Eritrean Passport.jpeg|{{flagicon|Eritrea}} [[Eritrean passport|ئێریتریا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Swazi Passport.jpg|{{flagicon|Eswatini}} [[Swazi passport|Eswatini]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Current Ethiopian Passport.jpg|{{flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopian passport|ئیتیۆپیا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Gabonese passport.jpg|{{flagicon|Gabon}} [[Gabonese passport|گابۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Ghana Biometric Passport.jpg|{{flagicon|Ghana}} [[Ghanaian passport|گانا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passaporte Guiné-Bissau.jpg|{{flagicon|Guinea Bissau}} [[Guinea-Bissauan passport|Guinea-Bissau]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kenyan E-passport.jpg|{{flagicon|Kenya}} [[Kenyan passport|کینیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|LBR}} [[Liberian passport|لیبێریا]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Libyan New Passport.jpg|{{flagicon|Libya}} [[Libyan passport|لیبیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Malagasy Passport Cover 2013.svg|{{flagicon|Madagascar}} [[Malagasy passport|ماداگاسکار]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Mauritanian Biometric Passport.png|{{flagicon|Mauritania}} [[Mauritanian passport|مۆریتانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:BioPassMaroc.JPG|{{flagicon|Morocco}} [[Moroccan passport|مەغریب]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Mozambican Passport.jpg|{{flagicon|Mozambique}} [[Mozambican passport|مۆزامبیک]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Namibia Passport.jpg|{{flagicon|Namibia}} [[Namibian passport|نامیبیا]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Niger Passport.JPG|{{flagicon|Niger}} [[Nigerien passport|نیجەر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Nigeria}} [[Nigerian passport|نێجیریا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Rwanda}} [[Rwandan passport|ڕواندا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Helenacover.jpg|{{flagicon|Saint Helena}} [[St. Helena passport|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Santomean Passport.jpg|{{flagicon|São Tomé and Príncipe}} [[Santomean passport|ساوتۆمێ و پرینسیپی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Senegalese Passport.png|{{flagicon|Senegal}} [[Senegalese passport|سێنیگال]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport of Seychelles cover cropped.jpg|{{flagicon|Seychelles}} [[Seychellois passport|سیشێل]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leonean passport|سییەرالیۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Somalia}} [[Somali passport|سۆماڵیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:SA Passport Coat of Arms 2010 web.jpg|{{flagicon|South Africa}} [[South African passport|ئەفریقای باشوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Sudan passport cover.JPG|{{flagicon|Sudan}} [[Sudanese passport|سوودان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport TZ.jpg|{{flagicon|Tanzania}} [[Tanzanian passport|تانزانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Togo passport.png|{{flagicon|Togo}} [[Togolese passport|تۆگۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passeport Tunisie 2014.jpg|{{flagicon|Tunisia}} [[Tunisian passport|توونس]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Ugandan Passport.jpg|{{flagicon|Uganda}} [[Ugandan passport|ئووگاندا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Sahrawi passport.jpg|{{flagicon|SADR}} [[Sahrawi passport|Western Sahara]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] </gallery> === [[ئەمریکای باکوور]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Location North America.svg|left|frameless|upright]] <gallery mode="traditional" caption="" class="center"> File:British passport (Anguilla) new.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|AIA}} [[پاسپۆرتی ئەنگویلا|ئەنگویلا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Antigua and Barbuda passport|Antigua and Barbuda]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Belize}} [[Belizean passport|Belize]] File:British_passport_(Government_of_Bermuda).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|BMU}} [[Bermudian passport|Bermuda]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Canada}} [[پاسپۆرتی کەنەدا|کەنەدا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British passport (Cayman Islands).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|CYM}} [[British passport (Cayman Islands)|Cayman Islands]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Portada del Pasaporte Costarricense desde 2022.png|{{flagicon|Costa Rica}} [[پاسپۆرتی کۆستاریکا|کۆستاریکا]] File:Current_cover_Cuban_passport.JPG|{{flagicon|Cuba}} [[Cuban passport|کووبا]] File:Dominican Republic Passport.jpg|{{flagicon|Dominican Republic}} [[Dominican Republic passport|کۆماری دۆمینیکان]] File:Passeport Groenland.jpg|{{flagicon|Kingdom of Denmark}} {{flagicon|GRL}} [[Greenlandic passport|Greenland]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Caribbean_Community_Grenada_Passport.jpg|{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Grenada}} [[Grenadian passport|گرینادا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte Mexicano.jpg|{{flagicon|Mexico}} [[پاسپۆرتی مەکسیک|مەکسیک]] File:British passport (Montserrat) new.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|MSR}} [[Montserratian passport|Montserrat]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Front cover of the Panamanian biometric passport.jpg|{{flagicon|Panama}} [[پاسپۆرتی پەنەما|پەنەما]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[Saint Kitts and Nevis passport|Saint Kitts and Nevis]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:SVG passport cover.png|{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[Saint Vincent and the Grenadines passport|Saint Vincent and the Grenadines]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British passport (Turks and Caicos Islands).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|Turks and Caicos Islands}} [[Turks and Caicos Islands passport|Turks and Caicos Islands]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Us-passport.jpg|{{flagicon|USA}} [[United States passport|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئەمریکای باشوور]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:South America (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery caption="" widths="120px" heights="120px" class="center"> File:Passport of Brazil (2019).png| {{flagicon|Mercosur}} {{flagicon|Brazil}} [[Brazilian passport|بەڕازیل]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Portada del pasaporte biométrico actual, vigente desde 2013.jpg| {{flagicon|Chile}} [[Chilean passport|چیلی]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:PasaporteColombiaBiometrico.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Colombia}} [[Colombian passport|کۆلۆمبیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte de la República del Ecuador.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Ecuador}} [[Ecuadorian passport|ئێکوادۆر]] File:Biometric Passport Peru.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Peru}} [[Peruvian passport|پێروو]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte Venezolano Mercosur.jpeg|{{flagicon|Mercosur}} {{flagicon|UNASUR}} {{flagicon|Venezuela}} [[Venezuelan passport|ڤێنیزوێلا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئاسیا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Asia (orthographic projection).svg|left|upright|frameless]] <gallery widths="120" heights="120" class="center" classes="center"> File:Abkhazian passport.jpg|{{flagicon|Abkhazia}} ''[[Abkhazian passport|ئەبخازیا]]'' File:Afghan Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Afghanistan}} [[Afghanistani passport|ئەفغانستان]] File:Հայկական անձնագիր.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Armenia}} [[Armenian passport|ئەرمەنستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Karabakh passport.jpg|{{flagicon|Artsakh}} ''[[پاسپۆرتی ئارتساخ|ئارتساخ]]'' File:Azərbaycan Respublikası vətəndaşının biometrik pasportu.png|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Azerbaijan}} [[Azerbaijani passport|ئازەربایجان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Bahraincover.png|{{flagicon|Bahrain}} [[Bahraini passport|بەحرەین]] File:Bangladeshi E-Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Bangladesh}} [[Bangladeshi passport|بەنگلادێش]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Brunei biometric passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Brunei}} [[Bruneian passport|بروونای]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cambodian Passport.svg|{{flagicon|KHM}} [[Cambodian passport|کەمبۆدیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Chinese passport.svg|{{flagicon|People's Republic of China}} [[پاسپۆرتی چین|چین]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of East Timorese Passport.jpg|{{flagicon|East Timor}} [[East Timorese passport|تیمۆری ڕۆژھەڵات]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Georgian passport.jpg|{{flagicon|Georgia}} [[Georgian passport|گورجستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Indian Passport cover 2015.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|India}} [[Indian passport|ھیندستان]]{{ھن}} File:Epaspor-nusantara.png|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Indonesia}} [[Indonesian passport|ئیندۆنیزیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Iranian Biometric Passport Cover.jpg|{{flagicon|Iran}} [[Iranian passport|ئێران]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:NB-83720-635162940582157713.jpg|{{flagicon|Iraq}} [[پاسپۆرتی عێراقی|عێراق]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Israeli Passport.svg|{{flagicon|Israel}} [[Israeli passport|ئیسرائیل]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:JapanpassportNew10y.PNG|{{flagicon|Japan}} [[Japanese passport|ژاپۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kazakhstan Passport.svg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstani passport|کازاخستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kuwait passport.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|KWT}} [[Kuwaiti passport|کووەیت]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kirguiz.jpg|{{flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstani passport|قرغیزستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Lao Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Laos}} [[Laotian passport|لاوس]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:The New Lebanese Biometric Passport.jpg|{{flagicon|Lebanon}} [[Lebanese passport|لوبنان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Macau Biom Passport.jpg|{{flagicon|People's Republic of China}} {{flagicon|MAC}} [[Macao Special Administrative Region passport|ماکاو (Macao Special Administrative Region)]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:PMA-ICAO2010.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Malaysia}} [[Malaysian passport|مالیزیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Maldives ePassport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Maldives}} [[Maldivian passport|مالدیڤ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:PassportMongolia.png|{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolian passport|مەنگۆلیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Burmese Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Burma}} [[Burmese passport|میانمار]] File:New nepalese passport front.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Nepal}} [[Nepalese passport|نیپال]] File:Pakistani Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Pakistan}} [[Pakistani passport|پاکستان]] File:Regular Philippine Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Philippines}} [[فلیپین passport|Philippines]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Qa.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|QAT}} [[Qatari passport|قەتەر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Saudi Arabia Passport.svg|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|KSA}} [[Saudi Arabian passport|عەرەبستانی سعوودی]] File:Singaporean passport biom cover.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Singapore}} [[Singapore passport|سینگاپوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:KOR ePassport.jpg|{{flagicon|Republic of Korea}} [[Republic of Korea passport|کۆریای باشوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:South Ossetian passport cover.jpg|{{flagicon|South Ossetia}} ''[[South Ossetian passport|ئۆسێتیای باشوور]]'' File:Sri Lankan Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lankan passport|سریلانکا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:REPUBLIC OF CHINA (TAIWAN) PASSPORT 2020.png|{{flagicon|Taiwan}} ''[[Taiwan passport|Republic of China (تایوان)]]''{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:P TJK NEW.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Tajikistan}} [[Tajik passport|تاجیکستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Thailand ePassport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Thailand}} [[Thai passport|تایلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Turkmenistan passport.jpg|{{flagicon|Turkmenistan}} [[Turkmen passport|تورکمانستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:United Arab Emirates Passport Cover.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|UAE}} [[Emirati passport|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport of citizen of Uzbekistan. Cover.JPG|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Uzbekistan}} [[Uzbekistani passport|ئۆزبەکستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Vietnamese passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Vietnam}} [[Vietnamese passport|ڤیێتنام]] File:Republic-of-yemen-passport-non-biometric-01.JPG|{{flagicon|Yemen}} [[Yemeni passport|یەمەن]] </gallery> === [[ئەورووپا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg|left|frameless|upright]] <gallery widths="120" heights="120" class="center"> File:Albanian biometric passport (crop).jpg|{{flagicon|Albania}} [[Albanian passport|ئالبانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaport andorrà.jpg|{{flagicon|AND}} [[Andorran passport|ئەندۆرا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Reisepass at.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Austria}} [[Austrian passport|نەمسا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Пашпарт. Рэспубліка Беларусь. 2001.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Belarus}} [[Belarusian passport|بیلاڕووس]] File:Belgian Passport 2008 cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Belgium}} [[Belgian passport|بەلجیکا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Bosnian Passport Cover.jpg|{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Bosnia and Herzegovina passport|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] {{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passportbg.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Bulgaria}} [[Bulgarian passport|بولگاریا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Croatian biometric passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Croatia}} [[Croatian passport|کرواتیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Czech passport 2007 cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Czech Republic}} [[Czech passport|کۆماری چیک]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:DK Passport Cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Denmark}} [[Danish passport|دانمارک]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Eesti pass.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Estonia}} [[Estonian passport|ئیستۆنیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passeport Îles Féroé.jpg|{{flagicon|Kingdom of Denmark}} {{flagicon|FRO}} [[Faroese passport|دوورگەکانی فارۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Finnish passport cover PRADO.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Finland}} [[Finnish passport|فینلاند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passeport électronique français.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|France}} [[French passport|فەڕەنسا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Reisepass Bundesrepublik Deutschland – Einband Vorderseite 2017.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Germany}} [[German passport|ئەڵمانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport of Gibraltar.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|Gibraltar}} [[Gibraltar passport|Gibraltar]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Greek Passport.svg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Greece}} [[Greek passport|یۆنان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Guernsey passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|GGY}} [[Guernsey passport|Guernsey]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Hungarian passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Hungary}} [[Hungarian passport|مەجارستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Icelandic Passport Front Cover.jpg|{{flagicon|Iceland}} [[Icelandic passport|ئایسلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Eirepas.JPG|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Ireland}} [[Irish passport|ئیرلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Isle of man passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|IMN}} [[Manx passport|Isle of Man]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Italian biometric passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Italy}} [[Italian passport|ئیتالیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Jersey passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|JEY}} [[Jersey passport|Jersey]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaporta_e_Kosoves.svg|{{flagicon|Kosovo}} ''[[Kosovan passport|کۆسۆڤۆ]]''{{ھن}}[[file:EPassport logo.svg|20px]] File:LR Pase.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Latvia}} [[Latvian passport|لاتڤیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:FürstentumLiechtensteinReisepassCover.jpg|{{flagicon|Liechtenstein}} [[Liechtenstein passport|لیختنشتاین]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasas2008.gif|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Lithuania}} [[Lithuanian passport|لیتوانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Luxembourg Biometric Passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Luxembourg}} [[Luxembourgish passport|لوکسەمبورگ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Front cover of a current Maltese biometric passport.JPG|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Malta}} [[Maltese passport|ماڵتا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:PAEM.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Moldova}} [[Moldovan passport|مۆلدۆڤا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Monaco}} [[Monaco passport|مۆناکۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport of Montenegro.png|{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegrin passport|مۆنتینیگرۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Nederlanden paspoort 2011.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Netherlands}} [[Dutch passport|ھۆلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Macedonain Passport.jpg|{{flagicon|North Macedonia}} [[North Macedonia passport|قوبرسی باکوور]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport Northern Cyprus.jpg|{{flagicon|Northern Cyprus}} ''[[Northern Cypriot passport|Northern Cyprus]]''{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Norwegian Passport, New Design.jpg|{{flagicon|Norway}} [[Norwegian passport|نەرویژ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Polska ePaszport 2019.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Poland}} [[Polish passport|پۆڵەندا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaporte Português .jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Portugal}} [[Portuguese passport|پورتوگال]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Romanian New Passport 2019.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Romania}} [[Romanian passport|ڕۆمانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Russian ePassport.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Russia}} [[Russian passport|ڕووسیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Serbian Passport.svg|{{flagicon|Serbia}} [[Serbian passport|سربیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Slovak passport biometric.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Slovakia}} [[Slovak passport|سلۆڤاکیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Slovenian_Passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Slovenia}} [[Slovenian passport|سلۆڤێنیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Sweden}} [[Swedish passport|سوێد]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Swiss Pass 2010.jpg|{{flagicon|Switzerland}} [[Swiss passport|سویس]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Transnistria.jpg|{{flagicon|Transnistria}} ''[[Transnistrian passport|ترانسنیستریا]]'' File:TurkeyPassport.jpg|{{flagicon|Turkey}} [[Turkish passport|تورکیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Ukrainian passport 2015.jpg|{{flagicon|Ukraine}} [[Ukrainian passport|ئوکراینا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British Passport cover 2010 (non-EU).jpg|British Passport cover 2010 (non-EU)]]|{{flagicon|United Kingdom}} [[British passport|شانشینی یەکگرتوو]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Vatican passport.jpg|{{flagicon|Holy See}} [[Vatican passport|ڤاتیکان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Åland passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Finland}} {{flagicon|Åland}} ''[[Åland passport|ئۆلەند]]''{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئۆقیانووسیا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Oceania (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery caption="" widths="120px" heights="120px" class="center"> File:Australian Passport ("P" Series).jpg|{{flagicon|Australia}} [[Australian passport|ئوسترالیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Fiji}} [[Fijian passport|فیجی]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Kiribati}} [[Kiribati passport|کیریباس]] File:RMI passport cover.jpg|{{flagicon|Marshall Islands}} [[Marshallese passport|دوورگەکانی مارشاڵ]] File:Micronesia passport.jpg|{{flagicon|Micronesia}} [[Micronesian passport|ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Nauru}} [[Nauruan passport|نائووروو]] File:New Zealand Passport Biometric.jpg|{{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand passport|نیوزیلاند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Palau}} [[Palauan passport|پالاو]] File:Cover of Papua New Guinean Passport.gif|{{flagicon|PNG}} [[Papua New Guinean passport|پاپوا گینێی نوێ]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Solomon Islands}} [[Solomon Islands passport|دوورگەکانی سلێمان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Tonga}} [[Tongan passport|تۆنگا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Tuvaluan Passport.jpg|{{flagicon|Tuvalu}} [[Tuvaluan passport|تووڤالوو]] File:Cover of Vanuatuan Passport.jpg|{{flagicon|Vanuatu}} [[Vanuatu passport|ڤانواتوو]] </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Passports}} {{تووڵی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:دیپلۆماسی]] [[پۆل:پێڕستەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:بەڵگەکانی حکوومەتی]] rpxjqnqcjk6efcbmmrpykpdsbj5gy0y 1573429 1573424 2026-04-07T17:45:14Z SpinnerLaserzthe2nd 52212 ([[c:GR|GR]]) [[File:Passeport électronique français.jpg]] → [[File:French Passport Cover.svg]] 1573429 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} == پاسپۆرت ئاسایییەکان ھاوچەرخ == [[File:Passport design world map.png|center|upright=3.3|thumb| ڕەنگی پاسپۆرتی وڵاتانی جیھان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Category:Passports|ناونیشان=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Passports|وێبگە=commons.wikimedia.org|بڵاوکەرەوە=Wikimedia Commons|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> === [[ئەفریقا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion. --> [[File:Africa (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery class="center"> File:Passeport biométrique algérien Couverture.jpg|{{flagicon|Algeria}} [[پاسپۆرتی جەزائیر|جەزائیر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Beninese Passport.jpg|{{flagicon|Benin}} [[Beninese passport|بێنین]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|BFA}} [[Burkinabe passport|بورکینافاسۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cape Verdean Passport Cover.jpg|{{flagicon|Cape Verde}} [[Cape Verdean passport|کەیپڤەرد]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Central African Republic}} [[Central African Republic passport|کۆماری ئەفریقای ناوەندی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Chadian Passport.jpg|{{flagicon|Chad}} [[Chadian passport|چاد]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Comorian Passport.png|{{flagicon|Comoros}} [[Comorian passport|دوورگەکانی قەمەر]] {{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Djiboutian passport.jpg|{{flagicon|Djibouti}} [[Djibouti passport|جیبووتی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Congolese Passport.jpg|{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}} [[Democratic Republic of the Congo passport|کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:New Egyptian Passport.jpg|{{flagicon|Egypt}} [[Egyptian passport|میسر]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Eritrean Passport.jpeg|{{flagicon|Eritrea}} [[Eritrean passport|ئێریتریا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Swazi Passport.jpg|{{flagicon|Eswatini}} [[Swazi passport|Eswatini]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Current Ethiopian Passport.jpg|{{flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopian passport|ئیتیۆپیا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Gabonese passport.jpg|{{flagicon|Gabon}} [[Gabonese passport|گابۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Ghana Biometric Passport.jpg|{{flagicon|Ghana}} [[Ghanaian passport|گانا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passaporte Guiné-Bissau.jpg|{{flagicon|Guinea Bissau}} [[Guinea-Bissauan passport|Guinea-Bissau]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kenyan E-passport.jpg|{{flagicon|Kenya}} [[Kenyan passport|کینیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|LBR}} [[Liberian passport|لیبێریا]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Libyan New Passport.jpg|{{flagicon|Libya}} [[Libyan passport|لیبیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Malagasy Passport Cover 2013.svg|{{flagicon|Madagascar}} [[Malagasy passport|ماداگاسکار]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Mauritanian Biometric Passport.png|{{flagicon|Mauritania}} [[Mauritanian passport|مۆریتانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:BioPassMaroc.JPG|{{flagicon|Morocco}} [[Moroccan passport|مەغریب]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Mozambican Passport.jpg|{{flagicon|Mozambique}} [[Mozambican passport|مۆزامبیک]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Namibia Passport.jpg|{{flagicon|Namibia}} [[Namibian passport|نامیبیا]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Niger Passport.JPG|{{flagicon|Niger}} [[Nigerien passport|نیجەر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Nigeria}} [[Nigerian passport|نێجیریا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Rwanda}} [[Rwandan passport|ڕواندا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Helenacover.jpg|{{flagicon|Saint Helena}} [[St. Helena passport|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Santomean Passport.jpg|{{flagicon|São Tomé and Príncipe}} [[Santomean passport|ساوتۆمێ و پرینسیپی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Senegalese Passport.png|{{flagicon|Senegal}} [[Senegalese passport|سێنیگال]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport of Seychelles cover cropped.jpg|{{flagicon|Seychelles}} [[Seychellois passport|سیشێل]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leonean passport|سییەرالیۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Somalia}} [[Somali passport|سۆماڵیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:SA Passport Coat of Arms 2010 web.jpg|{{flagicon|South Africa}} [[South African passport|ئەفریقای باشوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Sudan passport cover.JPG|{{flagicon|Sudan}} [[Sudanese passport|سوودان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport TZ.jpg|{{flagicon|Tanzania}} [[Tanzanian passport|تانزانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Togo passport.png|{{flagicon|Togo}} [[Togolese passport|تۆگۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passeport Tunisie 2014.jpg|{{flagicon|Tunisia}} [[Tunisian passport|توونس]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Ugandan Passport.jpg|{{flagicon|Uganda}} [[Ugandan passport|ئووگاندا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Sahrawi passport.jpg|{{flagicon|SADR}} [[Sahrawi passport|Western Sahara]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] </gallery> === [[ئەمریکای باکوور]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Location North America.svg|left|frameless|upright]] <gallery mode="traditional" caption="" class="center"> File:British passport (Anguilla) new.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|AIA}} [[پاسپۆرتی ئەنگویلا|ئەنگویلا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Antigua and Barbuda passport|Antigua and Barbuda]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Belize}} [[Belizean passport|Belize]] File:British_passport_(Government_of_Bermuda).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|BMU}} [[Bermudian passport|Bermuda]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Canada}} [[پاسپۆرتی کەنەدا|کەنەدا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British passport (Cayman Islands).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|CYM}} [[British passport (Cayman Islands)|Cayman Islands]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Portada del Pasaporte Costarricense desde 2022.png|{{flagicon|Costa Rica}} [[پاسپۆرتی کۆستاریکا|کۆستاریکا]] File:Current_cover_Cuban_passport.JPG|{{flagicon|Cuba}} [[Cuban passport|کووبا]] File:Dominican Republic Passport.jpg|{{flagicon|Dominican Republic}} [[Dominican Republic passport|کۆماری دۆمینیکان]] File:Passeport Groenland.jpg|{{flagicon|Kingdom of Denmark}} {{flagicon|GRL}} [[Greenlandic passport|Greenland]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Caribbean_Community_Grenada_Passport.jpg|{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Grenada}} [[Grenadian passport|گرینادا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte Mexicano.jpg|{{flagicon|Mexico}} [[پاسپۆرتی مەکسیک|مەکسیک]] File:British passport (Montserrat) new.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|MSR}} [[Montserratian passport|Montserrat]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Front cover of the Panamanian biometric passport.jpg|{{flagicon|Panama}} [[پاسپۆرتی پەنەما|پەنەما]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[Saint Kitts and Nevis passport|Saint Kitts and Nevis]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:SVG passport cover.png|{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[Saint Vincent and the Grenadines passport|Saint Vincent and the Grenadines]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British passport (Turks and Caicos Islands).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|Turks and Caicos Islands}} [[Turks and Caicos Islands passport|Turks and Caicos Islands]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Us-passport.jpg|{{flagicon|USA}} [[United States passport|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئەمریکای باشوور]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:South America (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery caption="" widths="120px" heights="120px" class="center"> File:Passport of Brazil (2019).png| {{flagicon|Mercosur}} {{flagicon|Brazil}} [[Brazilian passport|بەڕازیل]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Portada del pasaporte biométrico actual, vigente desde 2013.jpg| {{flagicon|Chile}} [[Chilean passport|چیلی]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:PasaporteColombiaBiometrico.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Colombia}} [[Colombian passport|کۆلۆمبیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte de la República del Ecuador.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Ecuador}} [[Ecuadorian passport|ئێکوادۆر]] File:Biometric Passport Peru.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Peru}} [[Peruvian passport|پێروو]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte Venezolano Mercosur.jpeg|{{flagicon|Mercosur}} {{flagicon|UNASUR}} {{flagicon|Venezuela}} [[Venezuelan passport|ڤێنیزوێلا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئاسیا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Asia (orthographic projection).svg|left|upright|frameless]] <gallery widths="120" heights="120" class="center" classes="center"> File:Abkhazian passport.jpg|{{flagicon|Abkhazia}} ''[[Abkhazian passport|ئەبخازیا]]'' File:Afghan Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Afghanistan}} [[Afghanistani passport|ئەفغانستان]] File:Հայկական անձնագիր.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Armenia}} [[Armenian passport|ئەرمەنستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Karabakh passport.jpg|{{flagicon|Artsakh}} ''[[پاسپۆرتی ئارتساخ|ئارتساخ]]'' File:Azərbaycan Respublikası vətəndaşının biometrik pasportu.png|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Azerbaijan}} [[Azerbaijani passport|ئازەربایجان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Bahraincover.png|{{flagicon|Bahrain}} [[Bahraini passport|بەحرەین]] File:Bangladeshi E-Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Bangladesh}} [[Bangladeshi passport|بەنگلادێش]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Brunei biometric passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Brunei}} [[Bruneian passport|بروونای]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cambodian Passport.svg|{{flagicon|KHM}} [[Cambodian passport|کەمبۆدیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Chinese passport.svg|{{flagicon|People's Republic of China}} [[پاسپۆرتی چین|چین]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of East Timorese Passport.jpg|{{flagicon|East Timor}} [[East Timorese passport|تیمۆری ڕۆژھەڵات]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Georgian passport.jpg|{{flagicon|Georgia}} [[Georgian passport|گورجستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Indian Passport cover 2015.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|India}} [[Indian passport|ھیندستان]]{{ھن}} File:Epaspor-nusantara.png|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Indonesia}} [[Indonesian passport|ئیندۆنیزیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Iranian Biometric Passport Cover.jpg|{{flagicon|Iran}} [[Iranian passport|ئێران]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:NB-83720-635162940582157713.jpg|{{flagicon|Iraq}} [[پاسپۆرتی عێراقی|عێراق]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Israeli Passport.svg|{{flagicon|Israel}} [[Israeli passport|ئیسرائیل]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:JapanpassportNew10y.PNG|{{flagicon|Japan}} [[Japanese passport|ژاپۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kazakhstan Passport.svg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstani passport|کازاخستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kuwait passport.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|KWT}} [[Kuwaiti passport|کووەیت]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kirguiz.jpg|{{flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstani passport|قرغیزستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Lao Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Laos}} [[Laotian passport|لاوس]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:The New Lebanese Biometric Passport.jpg|{{flagicon|Lebanon}} [[Lebanese passport|لوبنان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Macau Biom Passport.jpg|{{flagicon|People's Republic of China}} {{flagicon|MAC}} [[Macao Special Administrative Region passport|ماکاو (Macao Special Administrative Region)]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:PMA-ICAO2010.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Malaysia}} [[Malaysian passport|مالیزیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Maldives ePassport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Maldives}} [[Maldivian passport|مالدیڤ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:PassportMongolia.png|{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolian passport|مەنگۆلیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Burmese Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Burma}} [[Burmese passport|میانمار]] File:New nepalese passport front.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Nepal}} [[Nepalese passport|نیپال]] File:Pakistani Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Pakistan}} [[Pakistani passport|پاکستان]] File:Regular Philippine Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Philippines}} [[فلیپین passport|Philippines]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Qa.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|QAT}} [[Qatari passport|قەتەر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Saudi Arabia Passport.svg|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|KSA}} [[Saudi Arabian passport|عەرەبستانی سعوودی]] File:Singaporean passport biom cover.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Singapore}} [[Singapore passport|سینگاپوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:KOR ePassport.jpg|{{flagicon|Republic of Korea}} [[Republic of Korea passport|کۆریای باشوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:South Ossetian passport cover.jpg|{{flagicon|South Ossetia}} ''[[South Ossetian passport|ئۆسێتیای باشوور]]'' File:Sri Lankan Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lankan passport|سریلانکا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:REPUBLIC OF CHINA (TAIWAN) PASSPORT 2020.png|{{flagicon|Taiwan}} ''[[Taiwan passport|Republic of China (تایوان)]]''{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:P TJK NEW.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Tajikistan}} [[Tajik passport|تاجیکستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Thailand ePassport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Thailand}} [[Thai passport|تایلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Turkmenistan passport.jpg|{{flagicon|Turkmenistan}} [[Turkmen passport|تورکمانستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:United Arab Emirates Passport Cover.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|UAE}} [[Emirati passport|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport of citizen of Uzbekistan. Cover.JPG|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Uzbekistan}} [[Uzbekistani passport|ئۆزبەکستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Vietnamese passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Vietnam}} [[Vietnamese passport|ڤیێتنام]] File:Republic-of-yemen-passport-non-biometric-01.JPG|{{flagicon|Yemen}} [[Yemeni passport|یەمەن]] </gallery> === [[ئەورووپا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg|left|frameless|upright]] <gallery widths="120" heights="120" class="center"> File:Albanian biometric passport (crop).jpg|{{flagicon|Albania}} [[Albanian passport|ئالبانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaport andorrà.jpg|{{flagicon|AND}} [[Andorran passport|ئەندۆرا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Reisepass at.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Austria}} [[Austrian passport|نەمسا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Пашпарт. Рэспубліка Беларусь. 2001.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Belarus}} [[Belarusian passport|بیلاڕووس]] File:Belgian Passport 2008 cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Belgium}} [[Belgian passport|بەلجیکا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Bosnian Passport Cover.jpg|{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Bosnia and Herzegovina passport|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] {{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passportbg.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Bulgaria}} [[Bulgarian passport|بولگاریا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Croatian biometric passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Croatia}} [[Croatian passport|کرواتیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Czech passport 2007 cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Czech Republic}} [[Czech passport|کۆماری چیک]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:DK Passport Cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Denmark}} [[Danish passport|دانمارک]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Eesti pass.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Estonia}} [[Estonian passport|ئیستۆنیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passeport Îles Féroé.jpg|{{flagicon|Kingdom of Denmark}} {{flagicon|FRO}} [[Faroese passport|دوورگەکانی فارۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Finnish passport cover PRADO.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Finland}} [[Finnish passport|فینلاند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:French Passport Cover.svg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|France}} [[French passport|فەڕەنسا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Reisepass Bundesrepublik Deutschland – Einband Vorderseite 2017.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Germany}} [[German passport|ئەڵمانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport of Gibraltar.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|Gibraltar}} [[Gibraltar passport|Gibraltar]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Greek Passport.svg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Greece}} [[Greek passport|یۆنان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Guernsey passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|GGY}} [[Guernsey passport|Guernsey]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Hungarian passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Hungary}} [[Hungarian passport|مەجارستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Icelandic Passport Front Cover.jpg|{{flagicon|Iceland}} [[Icelandic passport|ئایسلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Eirepas.JPG|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Ireland}} [[Irish passport|ئیرلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Isle of man passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|IMN}} [[Manx passport|Isle of Man]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Italian biometric passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Italy}} [[Italian passport|ئیتالیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Jersey passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|JEY}} [[Jersey passport|Jersey]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaporta_e_Kosoves.svg|{{flagicon|Kosovo}} ''[[Kosovan passport|کۆسۆڤۆ]]''{{ھن}}[[file:EPassport logo.svg|20px]] File:LR Pase.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Latvia}} [[Latvian passport|لاتڤیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:FürstentumLiechtensteinReisepassCover.jpg|{{flagicon|Liechtenstein}} [[Liechtenstein passport|لیختنشتاین]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasas2008.gif|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Lithuania}} [[Lithuanian passport|لیتوانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Luxembourg Biometric Passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Luxembourg}} [[Luxembourgish passport|لوکسەمبورگ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Front cover of a current Maltese biometric passport.JPG|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Malta}} [[Maltese passport|ماڵتا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:PAEM.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Moldova}} [[Moldovan passport|مۆلدۆڤا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Monaco}} [[Monaco passport|مۆناکۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport of Montenegro.png|{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegrin passport|مۆنتینیگرۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Nederlanden paspoort 2011.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Netherlands}} [[Dutch passport|ھۆلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Macedonain Passport.jpg|{{flagicon|North Macedonia}} [[North Macedonia passport|قوبرسی باکوور]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport Northern Cyprus.jpg|{{flagicon|Northern Cyprus}} ''[[Northern Cypriot passport|Northern Cyprus]]''{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Norwegian Passport, New Design.jpg|{{flagicon|Norway}} [[Norwegian passport|نەرویژ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Polska ePaszport 2019.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Poland}} [[Polish passport|پۆڵەندا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaporte Português .jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Portugal}} [[Portuguese passport|پورتوگال]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Romanian New Passport 2019.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Romania}} [[Romanian passport|ڕۆمانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Russian ePassport.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Russia}} [[Russian passport|ڕووسیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Serbian Passport.svg|{{flagicon|Serbia}} [[Serbian passport|سربیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Slovak passport biometric.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Slovakia}} [[Slovak passport|سلۆڤاکیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Slovenian_Passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Slovenia}} [[Slovenian passport|سلۆڤێنیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Sweden}} [[Swedish passport|سوێد]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Swiss Pass 2010.jpg|{{flagicon|Switzerland}} [[Swiss passport|سویس]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Transnistria.jpg|{{flagicon|Transnistria}} ''[[Transnistrian passport|ترانسنیستریا]]'' File:TurkeyPassport.jpg|{{flagicon|Turkey}} [[Turkish passport|تورکیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Ukrainian passport 2015.jpg|{{flagicon|Ukraine}} [[Ukrainian passport|ئوکراینا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British Passport cover 2010 (non-EU).jpg|British Passport cover 2010 (non-EU)]]|{{flagicon|United Kingdom}} [[British passport|شانشینی یەکگرتوو]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Vatican passport.jpg|{{flagicon|Holy See}} [[Vatican passport|ڤاتیکان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Åland passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Finland}} {{flagicon|Åland}} ''[[Åland passport|ئۆلەند]]''{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئۆقیانووسیا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Oceania (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery caption="" widths="120px" heights="120px" class="center"> File:Australian Passport ("P" Series).jpg|{{flagicon|Australia}} [[Australian passport|ئوسترالیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Fiji}} [[Fijian passport|فیجی]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Kiribati}} [[Kiribati passport|کیریباس]] File:RMI passport cover.jpg|{{flagicon|Marshall Islands}} [[Marshallese passport|دوورگەکانی مارشاڵ]] File:Micronesia passport.jpg|{{flagicon|Micronesia}} [[Micronesian passport|ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Nauru}} [[Nauruan passport|نائووروو]] File:New Zealand Passport Biometric.jpg|{{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand passport|نیوزیلاند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Palau}} [[Palauan passport|پالاو]] File:Cover of Papua New Guinean Passport.gif|{{flagicon|PNG}} [[Papua New Guinean passport|پاپوا گینێی نوێ]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Solomon Islands}} [[Solomon Islands passport|دوورگەکانی سلێمان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Tonga}} [[Tongan passport|تۆنگا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Tuvaluan Passport.jpg|{{flagicon|Tuvalu}} [[Tuvaluan passport|تووڤالوو]] File:Cover of Vanuatuan Passport.jpg|{{flagicon|Vanuatu}} [[Vanuatu passport|ڤانواتوو]] </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Passports}} {{تووڵی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:دیپلۆماسی]] [[پۆل:پێڕستەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:بەڵگەکانی حکوومەتی]] 6s4bwyj0uwi73h4lcg9qrm47hap8oli 1573551 1573429 2026-04-07T21:56:21Z SpinnerLaserzthe2nd 52212 ([[c:GR|GR]]) [[File:Cover of Lao Passport.jpg]] → [[File:Laos Passport.svg]] 1573551 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} == پاسپۆرت ئاسایییەکان ھاوچەرخ == [[File:Passport design world map.png|center|upright=3.3|thumb| ڕەنگی پاسپۆرتی وڵاتانی جیھان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Category:Passports|ناونیشان=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Passports|وێبگە=commons.wikimedia.org|بڵاوکەرەوە=Wikimedia Commons|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> === [[ئەفریقا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion. --> [[File:Africa (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery class="center"> File:Passeport biométrique algérien Couverture.jpg|{{flagicon|Algeria}} [[پاسپۆرتی جەزائیر|جەزائیر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Beninese Passport.jpg|{{flagicon|Benin}} [[Beninese passport|بێنین]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|BFA}} [[Burkinabe passport|بورکینافاسۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cape Verdean Passport Cover.jpg|{{flagicon|Cape Verde}} [[Cape Verdean passport|کەیپڤەرد]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Central African Republic}} [[Central African Republic passport|کۆماری ئەفریقای ناوەندی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Chadian Passport.jpg|{{flagicon|Chad}} [[Chadian passport|چاد]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Comorian Passport.png|{{flagicon|Comoros}} [[Comorian passport|دوورگەکانی قەمەر]] {{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Djiboutian passport.jpg|{{flagicon|Djibouti}} [[Djibouti passport|جیبووتی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Congolese Passport.jpg|{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}} [[Democratic Republic of the Congo passport|کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:New Egyptian Passport.jpg|{{flagicon|Egypt}} [[Egyptian passport|میسر]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Eritrean Passport.jpeg|{{flagicon|Eritrea}} [[Eritrean passport|ئێریتریا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Swazi Passport.jpg|{{flagicon|Eswatini}} [[Swazi passport|Eswatini]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Current Ethiopian Passport.jpg|{{flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopian passport|ئیتیۆپیا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Gabonese passport.jpg|{{flagicon|Gabon}} [[Gabonese passport|گابۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Ghana Biometric Passport.jpg|{{flagicon|Ghana}} [[Ghanaian passport|گانا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passaporte Guiné-Bissau.jpg|{{flagicon|Guinea Bissau}} [[Guinea-Bissauan passport|Guinea-Bissau]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kenyan E-passport.jpg|{{flagicon|Kenya}} [[Kenyan passport|کینیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|LBR}} [[Liberian passport|لیبێریا]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Libyan New Passport.jpg|{{flagicon|Libya}} [[Libyan passport|لیبیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Malagasy Passport Cover 2013.svg|{{flagicon|Madagascar}} [[Malagasy passport|ماداگاسکار]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Mauritanian Biometric Passport.png|{{flagicon|Mauritania}} [[Mauritanian passport|مۆریتانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:BioPassMaroc.JPG|{{flagicon|Morocco}} [[Moroccan passport|مەغریب]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Mozambican Passport.jpg|{{flagicon|Mozambique}} [[Mozambican passport|مۆزامبیک]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Namibia Passport.jpg|{{flagicon|Namibia}} [[Namibian passport|نامیبیا]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Niger Passport.JPG|{{flagicon|Niger}} [[Nigerien passport|نیجەر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Nigeria}} [[Nigerian passport|نێجیریا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Rwanda}} [[Rwandan passport|ڕواندا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Helenacover.jpg|{{flagicon|Saint Helena}} [[St. Helena passport|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Santomean Passport.jpg|{{flagicon|São Tomé and Príncipe}} [[Santomean passport|ساوتۆمێ و پرینسیپی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Senegalese Passport.png|{{flagicon|Senegal}} [[Senegalese passport|سێنیگال]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport of Seychelles cover cropped.jpg|{{flagicon|Seychelles}} [[Seychellois passport|سیشێل]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leonean passport|سییەرالیۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Somalia}} [[Somali passport|سۆماڵیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:SA Passport Coat of Arms 2010 web.jpg|{{flagicon|South Africa}} [[South African passport|ئەفریقای باشوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Sudan passport cover.JPG|{{flagicon|Sudan}} [[Sudanese passport|سوودان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport TZ.jpg|{{flagicon|Tanzania}} [[Tanzanian passport|تانزانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Togo passport.png|{{flagicon|Togo}} [[Togolese passport|تۆگۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passeport Tunisie 2014.jpg|{{flagicon|Tunisia}} [[Tunisian passport|توونس]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Ugandan Passport.jpg|{{flagicon|Uganda}} [[Ugandan passport|ئووگاندا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Sahrawi passport.jpg|{{flagicon|SADR}} [[Sahrawi passport|Western Sahara]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] </gallery> === [[ئەمریکای باکوور]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Location North America.svg|left|frameless|upright]] <gallery mode="traditional" caption="" class="center"> File:British passport (Anguilla) new.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|AIA}} [[پاسپۆرتی ئەنگویلا|ئەنگویلا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Antigua and Barbuda passport|Antigua and Barbuda]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Belize}} [[Belizean passport|Belize]] File:British_passport_(Government_of_Bermuda).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|BMU}} [[Bermudian passport|Bermuda]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Canada}} [[پاسپۆرتی کەنەدا|کەنەدا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British passport (Cayman Islands).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|CYM}} [[British passport (Cayman Islands)|Cayman Islands]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Portada del Pasaporte Costarricense desde 2022.png|{{flagicon|Costa Rica}} [[پاسپۆرتی کۆستاریکا|کۆستاریکا]] File:Current_cover_Cuban_passport.JPG|{{flagicon|Cuba}} [[Cuban passport|کووبا]] File:Dominican Republic Passport.jpg|{{flagicon|Dominican Republic}} [[Dominican Republic passport|کۆماری دۆمینیکان]] File:Passeport Groenland.jpg|{{flagicon|Kingdom of Denmark}} {{flagicon|GRL}} [[Greenlandic passport|Greenland]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Caribbean_Community_Grenada_Passport.jpg|{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Grenada}} [[Grenadian passport|گرینادا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte Mexicano.jpg|{{flagicon|Mexico}} [[پاسپۆرتی مەکسیک|مەکسیک]] File:British passport (Montserrat) new.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|MSR}} [[Montserratian passport|Montserrat]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Front cover of the Panamanian biometric passport.jpg|{{flagicon|Panama}} [[پاسپۆرتی پەنەما|پەنەما]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[Saint Kitts and Nevis passport|Saint Kitts and Nevis]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:SVG passport cover.png|{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[Saint Vincent and the Grenadines passport|Saint Vincent and the Grenadines]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British passport (Turks and Caicos Islands).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|Turks and Caicos Islands}} [[Turks and Caicos Islands passport|Turks and Caicos Islands]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Us-passport.jpg|{{flagicon|USA}} [[United States passport|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئەمریکای باشوور]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:South America (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery caption="" widths="120px" heights="120px" class="center"> File:Passport of Brazil (2019).png| {{flagicon|Mercosur}} {{flagicon|Brazil}} [[Brazilian passport|بەڕازیل]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Portada del pasaporte biométrico actual, vigente desde 2013.jpg| {{flagicon|Chile}} [[Chilean passport|چیلی]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:PasaporteColombiaBiometrico.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Colombia}} [[Colombian passport|کۆلۆمبیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte de la República del Ecuador.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Ecuador}} [[Ecuadorian passport|ئێکوادۆر]] File:Biometric Passport Peru.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Peru}} [[Peruvian passport|پێروو]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte Venezolano Mercosur.jpeg|{{flagicon|Mercosur}} {{flagicon|UNASUR}} {{flagicon|Venezuela}} [[Venezuelan passport|ڤێنیزوێلا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئاسیا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Asia (orthographic projection).svg|left|upright|frameless]] <gallery widths="120" heights="120" class="center" classes="center"> File:Abkhazian passport.jpg|{{flagicon|Abkhazia}} ''[[Abkhazian passport|ئەبخازیا]]'' File:Afghan Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Afghanistan}} [[Afghanistani passport|ئەفغانستان]] File:Հայկական անձնագիր.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Armenia}} [[Armenian passport|ئەرمەنستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Karabakh passport.jpg|{{flagicon|Artsakh}} ''[[پاسپۆرتی ئارتساخ|ئارتساخ]]'' File:Azərbaycan Respublikası vətəndaşının biometrik pasportu.png|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Azerbaijan}} [[Azerbaijani passport|ئازەربایجان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Bahraincover.png|{{flagicon|Bahrain}} [[Bahraini passport|بەحرەین]] File:Bangladeshi E-Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Bangladesh}} [[Bangladeshi passport|بەنگلادێش]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Brunei biometric passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Brunei}} [[Bruneian passport|بروونای]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cambodian Passport.svg|{{flagicon|KHM}} [[Cambodian passport|کەمبۆدیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Chinese passport.svg|{{flagicon|People's Republic of China}} [[پاسپۆرتی چین|چین]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of East Timorese Passport.jpg|{{flagicon|East Timor}} [[East Timorese passport|تیمۆری ڕۆژھەڵات]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Georgian passport.jpg|{{flagicon|Georgia}} [[Georgian passport|گورجستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Indian Passport cover 2015.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|India}} [[Indian passport|ھیندستان]]{{ھن}} File:Epaspor-nusantara.png|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Indonesia}} [[Indonesian passport|ئیندۆنیزیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Iranian Biometric Passport Cover.jpg|{{flagicon|Iran}} [[Iranian passport|ئێران]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:NB-83720-635162940582157713.jpg|{{flagicon|Iraq}} [[پاسپۆرتی عێراقی|عێراق]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Israeli Passport.svg|{{flagicon|Israel}} [[Israeli passport|ئیسرائیل]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:JapanpassportNew10y.PNG|{{flagicon|Japan}} [[Japanese passport|ژاپۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kazakhstan Passport.svg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstani passport|کازاخستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kuwait passport.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|KWT}} [[Kuwaiti passport|کووەیت]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kirguiz.jpg|{{flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstani passport|قرغیزستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Laos Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Laos}} [[Laotian passport|لاوس]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:The New Lebanese Biometric Passport.jpg|{{flagicon|Lebanon}} [[Lebanese passport|لوبنان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Macau Biom Passport.jpg|{{flagicon|People's Republic of China}} {{flagicon|MAC}} [[Macao Special Administrative Region passport|ماکاو (Macao Special Administrative Region)]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:PMA-ICAO2010.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Malaysia}} [[Malaysian passport|مالیزیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Maldives ePassport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Maldives}} [[Maldivian passport|مالدیڤ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:PassportMongolia.png|{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolian passport|مەنگۆلیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Burmese Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Burma}} [[Burmese passport|میانمار]] File:New nepalese passport front.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Nepal}} [[Nepalese passport|نیپال]] File:Pakistani Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Pakistan}} [[Pakistani passport|پاکستان]] File:Regular Philippine Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Philippines}} [[فلیپین passport|Philippines]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Qa.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|QAT}} [[Qatari passport|قەتەر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Saudi Arabia Passport.svg|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|KSA}} [[Saudi Arabian passport|عەرەبستانی سعوودی]] File:Singaporean passport biom cover.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Singapore}} [[Singapore passport|سینگاپوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:KOR ePassport.jpg|{{flagicon|Republic of Korea}} [[Republic of Korea passport|کۆریای باشوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:South Ossetian passport cover.jpg|{{flagicon|South Ossetia}} ''[[South Ossetian passport|ئۆسێتیای باشوور]]'' File:Sri Lankan Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lankan passport|سریلانکا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:REPUBLIC OF CHINA (TAIWAN) PASSPORT 2020.png|{{flagicon|Taiwan}} ''[[Taiwan passport|Republic of China (تایوان)]]''{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:P TJK NEW.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Tajikistan}} [[Tajik passport|تاجیکستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Thailand ePassport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Thailand}} [[Thai passport|تایلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Turkmenistan passport.jpg|{{flagicon|Turkmenistan}} [[Turkmen passport|تورکمانستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:United Arab Emirates Passport Cover.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|UAE}} [[Emirati passport|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport of citizen of Uzbekistan. Cover.JPG|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Uzbekistan}} [[Uzbekistani passport|ئۆزبەکستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Vietnamese passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Vietnam}} [[Vietnamese passport|ڤیێتنام]] File:Republic-of-yemen-passport-non-biometric-01.JPG|{{flagicon|Yemen}} [[Yemeni passport|یەمەن]] </gallery> === [[ئەورووپا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg|left|frameless|upright]] <gallery widths="120" heights="120" class="center"> File:Albanian biometric passport (crop).jpg|{{flagicon|Albania}} [[Albanian passport|ئالبانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaport andorrà.jpg|{{flagicon|AND}} [[Andorran passport|ئەندۆرا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Reisepass at.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Austria}} [[Austrian passport|نەمسا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Пашпарт. Рэспубліка Беларусь. 2001.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Belarus}} [[Belarusian passport|بیلاڕووس]] File:Belgian Passport 2008 cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Belgium}} [[Belgian passport|بەلجیکا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Bosnian Passport Cover.jpg|{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Bosnia and Herzegovina passport|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] {{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passportbg.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Bulgaria}} [[Bulgarian passport|بولگاریا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Croatian biometric passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Croatia}} [[Croatian passport|کرواتیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Czech passport 2007 cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Czech Republic}} [[Czech passport|کۆماری چیک]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:DK Passport Cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Denmark}} [[Danish passport|دانمارک]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Eesti pass.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Estonia}} [[Estonian passport|ئیستۆنیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passeport Îles Féroé.jpg|{{flagicon|Kingdom of Denmark}} {{flagicon|FRO}} [[Faroese passport|دوورگەکانی فارۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Finnish passport cover PRADO.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Finland}} [[Finnish passport|فینلاند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:French Passport Cover.svg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|France}} [[French passport|فەڕەنسا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Reisepass Bundesrepublik Deutschland – Einband Vorderseite 2017.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Germany}} [[German passport|ئەڵمانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport of Gibraltar.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|Gibraltar}} [[Gibraltar passport|Gibraltar]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Greek Passport.svg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Greece}} [[Greek passport|یۆنان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Guernsey passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|GGY}} [[Guernsey passport|Guernsey]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Hungarian passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Hungary}} [[Hungarian passport|مەجارستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Icelandic Passport Front Cover.jpg|{{flagicon|Iceland}} [[Icelandic passport|ئایسلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Eirepas.JPG|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Ireland}} [[Irish passport|ئیرلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Isle of man passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|IMN}} [[Manx passport|Isle of Man]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Italian biometric passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Italy}} [[Italian passport|ئیتالیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Jersey passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|JEY}} [[Jersey passport|Jersey]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaporta_e_Kosoves.svg|{{flagicon|Kosovo}} ''[[Kosovan passport|کۆسۆڤۆ]]''{{ھن}}[[file:EPassport logo.svg|20px]] File:LR Pase.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Latvia}} [[Latvian passport|لاتڤیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:FürstentumLiechtensteinReisepassCover.jpg|{{flagicon|Liechtenstein}} [[Liechtenstein passport|لیختنشتاین]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasas2008.gif|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Lithuania}} [[Lithuanian passport|لیتوانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Luxembourg Biometric Passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Luxembourg}} [[Luxembourgish passport|لوکسەمبورگ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Front cover of a current Maltese biometric passport.JPG|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Malta}} [[Maltese passport|ماڵتا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:PAEM.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Moldova}} [[Moldovan passport|مۆلدۆڤا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Monaco}} [[Monaco passport|مۆناکۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport of Montenegro.png|{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegrin passport|مۆنتینیگرۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Nederlanden paspoort 2011.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Netherlands}} [[Dutch passport|ھۆلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Macedonain Passport.jpg|{{flagicon|North Macedonia}} [[North Macedonia passport|قوبرسی باکوور]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport Northern Cyprus.jpg|{{flagicon|Northern Cyprus}} ''[[Northern Cypriot passport|Northern Cyprus]]''{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Norwegian Passport, New Design.jpg|{{flagicon|Norway}} [[Norwegian passport|نەرویژ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Polska ePaszport 2019.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Poland}} [[Polish passport|پۆڵەندا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaporte Português .jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Portugal}} [[Portuguese passport|پورتوگال]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Romanian New Passport 2019.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Romania}} [[Romanian passport|ڕۆمانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Russian ePassport.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Russia}} [[Russian passport|ڕووسیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Serbian Passport.svg|{{flagicon|Serbia}} [[Serbian passport|سربیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Slovak passport biometric.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Slovakia}} [[Slovak passport|سلۆڤاکیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Slovenian_Passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Slovenia}} [[Slovenian passport|سلۆڤێنیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Sweden}} [[Swedish passport|سوێد]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Swiss Pass 2010.jpg|{{flagicon|Switzerland}} [[Swiss passport|سویس]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Transnistria.jpg|{{flagicon|Transnistria}} ''[[Transnistrian passport|ترانسنیستریا]]'' File:TurkeyPassport.jpg|{{flagicon|Turkey}} [[Turkish passport|تورکیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Ukrainian passport 2015.jpg|{{flagicon|Ukraine}} [[Ukrainian passport|ئوکراینا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British Passport cover 2010 (non-EU).jpg|British Passport cover 2010 (non-EU)]]|{{flagicon|United Kingdom}} [[British passport|شانشینی یەکگرتوو]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Vatican passport.jpg|{{flagicon|Holy See}} [[Vatican passport|ڤاتیکان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Åland passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Finland}} {{flagicon|Åland}} ''[[Åland passport|ئۆلەند]]''{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئۆقیانووسیا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Oceania (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery caption="" widths="120px" heights="120px" class="center"> File:Australian Passport ("P" Series).jpg|{{flagicon|Australia}} [[Australian passport|ئوسترالیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Fiji}} [[Fijian passport|فیجی]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Kiribati}} [[Kiribati passport|کیریباس]] File:RMI passport cover.jpg|{{flagicon|Marshall Islands}} [[Marshallese passport|دوورگەکانی مارشاڵ]] File:Micronesia passport.jpg|{{flagicon|Micronesia}} [[Micronesian passport|ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Nauru}} [[Nauruan passport|نائووروو]] File:New Zealand Passport Biometric.jpg|{{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand passport|نیوزیلاند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Palau}} [[Palauan passport|پالاو]] File:Cover of Papua New Guinean Passport.gif|{{flagicon|PNG}} [[Papua New Guinean passport|پاپوا گینێی نوێ]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Solomon Islands}} [[Solomon Islands passport|دوورگەکانی سلێمان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Tonga}} [[Tongan passport|تۆنگا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Tuvaluan Passport.jpg|{{flagicon|Tuvalu}} [[Tuvaluan passport|تووڤالوو]] File:Cover of Vanuatuan Passport.jpg|{{flagicon|Vanuatu}} [[Vanuatu passport|ڤانواتوو]] </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Passports}} {{تووڵی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:دیپلۆماسی]] [[پۆل:پێڕستەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:بەڵگەکانی حکوومەتی]] so7f6t9vkgw1e710h3brux6wpyci5ji 1573553 1573551 2026-04-07T21:59:54Z SpinnerLaserzthe2nd 52212 ([[c:GR|GR]]) [[File:Azərbaycan Respublikası vətəndaşının biometrik pasportu.png]] → [[File:Azerbaijan Passport.svg]] 1573553 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} == پاسپۆرت ئاسایییەکان ھاوچەرخ == [[File:Passport design world map.png|center|upright=3.3|thumb| ڕەنگی پاسپۆرتی وڵاتانی جیھان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Category:Passports|ناونیشان=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Passports|وێبگە=commons.wikimedia.org|بڵاوکەرەوە=Wikimedia Commons|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> === [[ئەفریقا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion. --> [[File:Africa (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery class="center"> File:Passeport biométrique algérien Couverture.jpg|{{flagicon|Algeria}} [[پاسپۆرتی جەزائیر|جەزائیر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Beninese Passport.jpg|{{flagicon|Benin}} [[Beninese passport|بێنین]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|BFA}} [[Burkinabe passport|بورکینافاسۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cape Verdean Passport Cover.jpg|{{flagicon|Cape Verde}} [[Cape Verdean passport|کەیپڤەرد]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Central African Republic}} [[Central African Republic passport|کۆماری ئەفریقای ناوەندی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Chadian Passport.jpg|{{flagicon|Chad}} [[Chadian passport|چاد]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Comorian Passport.png|{{flagicon|Comoros}} [[Comorian passport|دوورگەکانی قەمەر]] {{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Djiboutian passport.jpg|{{flagicon|Djibouti}} [[Djibouti passport|جیبووتی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Congolese Passport.jpg|{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}} [[Democratic Republic of the Congo passport|کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:New Egyptian Passport.jpg|{{flagicon|Egypt}} [[Egyptian passport|میسر]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Eritrean Passport.jpeg|{{flagicon|Eritrea}} [[Eritrean passport|ئێریتریا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Swazi Passport.jpg|{{flagicon|Eswatini}} [[Swazi passport|Eswatini]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Current Ethiopian Passport.jpg|{{flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopian passport|ئیتیۆپیا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Gabonese passport.jpg|{{flagicon|Gabon}} [[Gabonese passport|گابۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Ghana Biometric Passport.jpg|{{flagicon|Ghana}} [[Ghanaian passport|گانا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passaporte Guiné-Bissau.jpg|{{flagicon|Guinea Bissau}} [[Guinea-Bissauan passport|Guinea-Bissau]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kenyan E-passport.jpg|{{flagicon|Kenya}} [[Kenyan passport|کینیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|LBR}} [[Liberian passport|لیبێریا]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Libyan New Passport.jpg|{{flagicon|Libya}} [[Libyan passport|لیبیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Malagasy Passport Cover 2013.svg|{{flagicon|Madagascar}} [[Malagasy passport|ماداگاسکار]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Mauritanian Biometric Passport.png|{{flagicon|Mauritania}} [[Mauritanian passport|مۆریتانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:BioPassMaroc.JPG|{{flagicon|Morocco}} [[Moroccan passport|مەغریب]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Mozambican Passport.jpg|{{flagicon|Mozambique}} [[Mozambican passport|مۆزامبیک]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Namibia Passport.jpg|{{flagicon|Namibia}} [[Namibian passport|نامیبیا]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Niger Passport.JPG|{{flagicon|Niger}} [[Nigerien passport|نیجەر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Nigeria}} [[Nigerian passport|نێجیریا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Rwanda}} [[Rwandan passport|ڕواندا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Helenacover.jpg|{{flagicon|Saint Helena}} [[St. Helena passport|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Santomean Passport.jpg|{{flagicon|São Tomé and Príncipe}} [[Santomean passport|ساوتۆمێ و پرینسیپی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Senegalese Passport.png|{{flagicon|Senegal}} [[Senegalese passport|سێنیگال]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport of Seychelles cover cropped.jpg|{{flagicon|Seychelles}} [[Seychellois passport|سیشێل]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leonean passport|سییەرالیۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Somalia}} [[Somali passport|سۆماڵیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:SA Passport Coat of Arms 2010 web.jpg|{{flagicon|South Africa}} [[South African passport|ئەفریقای باشوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Sudan passport cover.JPG|{{flagicon|Sudan}} [[Sudanese passport|سوودان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport TZ.jpg|{{flagicon|Tanzania}} [[Tanzanian passport|تانزانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Togo passport.png|{{flagicon|Togo}} [[Togolese passport|تۆگۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passeport Tunisie 2014.jpg|{{flagicon|Tunisia}} [[Tunisian passport|توونس]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Ugandan Passport.jpg|{{flagicon|Uganda}} [[Ugandan passport|ئووگاندا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Sahrawi passport.jpg|{{flagicon|SADR}} [[Sahrawi passport|Western Sahara]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] </gallery> === [[ئەمریکای باکوور]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Location North America.svg|left|frameless|upright]] <gallery mode="traditional" caption="" class="center"> File:British passport (Anguilla) new.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|AIA}} [[پاسپۆرتی ئەنگویلا|ئەنگویلا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Antigua and Barbuda passport|Antigua and Barbuda]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Belize}} [[Belizean passport|Belize]] File:British_passport_(Government_of_Bermuda).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|BMU}} [[Bermudian passport|Bermuda]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Canada}} [[پاسپۆرتی کەنەدا|کەنەدا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British passport (Cayman Islands).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|CYM}} [[British passport (Cayman Islands)|Cayman Islands]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Portada del Pasaporte Costarricense desde 2022.png|{{flagicon|Costa Rica}} [[پاسپۆرتی کۆستاریکا|کۆستاریکا]] File:Current_cover_Cuban_passport.JPG|{{flagicon|Cuba}} [[Cuban passport|کووبا]] File:Dominican Republic Passport.jpg|{{flagicon|Dominican Republic}} [[Dominican Republic passport|کۆماری دۆمینیکان]] File:Passeport Groenland.jpg|{{flagicon|Kingdom of Denmark}} {{flagicon|GRL}} [[Greenlandic passport|Greenland]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Caribbean_Community_Grenada_Passport.jpg|{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Grenada}} [[Grenadian passport|گرینادا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte Mexicano.jpg|{{flagicon|Mexico}} [[پاسپۆرتی مەکسیک|مەکسیک]] File:British passport (Montserrat) new.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|MSR}} [[Montserratian passport|Montserrat]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Front cover of the Panamanian biometric passport.jpg|{{flagicon|Panama}} [[پاسپۆرتی پەنەما|پەنەما]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[Saint Kitts and Nevis passport|Saint Kitts and Nevis]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:SVG passport cover.png|{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[Saint Vincent and the Grenadines passport|Saint Vincent and the Grenadines]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British passport (Turks and Caicos Islands).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|Turks and Caicos Islands}} [[Turks and Caicos Islands passport|Turks and Caicos Islands]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Us-passport.jpg|{{flagicon|USA}} [[United States passport|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئەمریکای باشوور]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:South America (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery caption="" widths="120px" heights="120px" class="center"> File:Passport of Brazil (2019).png| {{flagicon|Mercosur}} {{flagicon|Brazil}} [[Brazilian passport|بەڕازیل]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Portada del pasaporte biométrico actual, vigente desde 2013.jpg| {{flagicon|Chile}} [[Chilean passport|چیلی]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:PasaporteColombiaBiometrico.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Colombia}} [[Colombian passport|کۆلۆمبیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte de la República del Ecuador.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Ecuador}} [[Ecuadorian passport|ئێکوادۆر]] File:Biometric Passport Peru.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Peru}} [[Peruvian passport|پێروو]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte Venezolano Mercosur.jpeg|{{flagicon|Mercosur}} {{flagicon|UNASUR}} {{flagicon|Venezuela}} [[Venezuelan passport|ڤێنیزوێلا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئاسیا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Asia (orthographic projection).svg|left|upright|frameless]] <gallery widths="120" heights="120" class="center" classes="center"> File:Abkhazian passport.jpg|{{flagicon|Abkhazia}} ''[[Abkhazian passport|ئەبخازیا]]'' File:Afghan Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Afghanistan}} [[Afghanistani passport|ئەفغانستان]] File:Հայկական անձնագիր.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Armenia}} [[Armenian passport|ئەرمەنستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Karabakh passport.jpg|{{flagicon|Artsakh}} ''[[پاسپۆرتی ئارتساخ|ئارتساخ]]'' File:Azerbaijan Passport.svg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Azerbaijan}} [[Azerbaijani passport|ئازەربایجان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Bahraincover.png|{{flagicon|Bahrain}} [[Bahraini passport|بەحرەین]] File:Bangladeshi E-Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Bangladesh}} [[Bangladeshi passport|بەنگلادێش]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Brunei biometric passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Brunei}} [[Bruneian passport|بروونای]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cambodian Passport.svg|{{flagicon|KHM}} [[Cambodian passport|کەمبۆدیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Chinese passport.svg|{{flagicon|People's Republic of China}} [[پاسپۆرتی چین|چین]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of East Timorese Passport.jpg|{{flagicon|East Timor}} [[East Timorese passport|تیمۆری ڕۆژھەڵات]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Georgian passport.jpg|{{flagicon|Georgia}} [[Georgian passport|گورجستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Indian Passport cover 2015.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|India}} [[Indian passport|ھیندستان]]{{ھن}} File:Epaspor-nusantara.png|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Indonesia}} [[Indonesian passport|ئیندۆنیزیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Iranian Biometric Passport Cover.jpg|{{flagicon|Iran}} [[Iranian passport|ئێران]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:NB-83720-635162940582157713.jpg|{{flagicon|Iraq}} [[پاسپۆرتی عێراقی|عێراق]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Israeli Passport.svg|{{flagicon|Israel}} [[Israeli passport|ئیسرائیل]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:JapanpassportNew10y.PNG|{{flagicon|Japan}} [[Japanese passport|ژاپۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kazakhstan Passport.svg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstani passport|کازاخستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kuwait passport.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|KWT}} [[Kuwaiti passport|کووەیت]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kirguiz.jpg|{{flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstani passport|قرغیزستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Laos Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Laos}} [[Laotian passport|لاوس]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:The New Lebanese Biometric Passport.jpg|{{flagicon|Lebanon}} [[Lebanese passport|لوبنان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Macau Biom Passport.jpg|{{flagicon|People's Republic of China}} {{flagicon|MAC}} [[Macao Special Administrative Region passport|ماکاو (Macao Special Administrative Region)]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:PMA-ICAO2010.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Malaysia}} [[Malaysian passport|مالیزیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Maldives ePassport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Maldives}} [[Maldivian passport|مالدیڤ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:PassportMongolia.png|{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolian passport|مەنگۆلیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Burmese Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Burma}} [[Burmese passport|میانمار]] File:New nepalese passport front.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Nepal}} [[Nepalese passport|نیپال]] File:Pakistani Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Pakistan}} [[Pakistani passport|پاکستان]] File:Regular Philippine Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Philippines}} [[فلیپین passport|Philippines]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Qa.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|QAT}} [[Qatari passport|قەتەر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Saudi Arabia Passport.svg|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|KSA}} [[Saudi Arabian passport|عەرەبستانی سعوودی]] File:Singaporean passport biom cover.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Singapore}} [[Singapore passport|سینگاپوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:KOR ePassport.jpg|{{flagicon|Republic of Korea}} [[Republic of Korea passport|کۆریای باشوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:South Ossetian passport cover.jpg|{{flagicon|South Ossetia}} ''[[South Ossetian passport|ئۆسێتیای باشوور]]'' File:Sri Lankan Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lankan passport|سریلانکا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:REPUBLIC OF CHINA (TAIWAN) PASSPORT 2020.png|{{flagicon|Taiwan}} ''[[Taiwan passport|Republic of China (تایوان)]]''{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:P TJK NEW.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Tajikistan}} [[Tajik passport|تاجیکستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Thailand ePassport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Thailand}} [[Thai passport|تایلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Turkmenistan passport.jpg|{{flagicon|Turkmenistan}} [[Turkmen passport|تورکمانستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:United Arab Emirates Passport Cover.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|UAE}} [[Emirati passport|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport of citizen of Uzbekistan. Cover.JPG|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Uzbekistan}} [[Uzbekistani passport|ئۆزبەکستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Vietnamese passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Vietnam}} [[Vietnamese passport|ڤیێتنام]] File:Republic-of-yemen-passport-non-biometric-01.JPG|{{flagicon|Yemen}} [[Yemeni passport|یەمەن]] </gallery> === [[ئەورووپا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg|left|frameless|upright]] <gallery widths="120" heights="120" class="center"> File:Albanian biometric passport (crop).jpg|{{flagicon|Albania}} [[Albanian passport|ئالبانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaport andorrà.jpg|{{flagicon|AND}} [[Andorran passport|ئەندۆرا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Reisepass at.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Austria}} [[Austrian passport|نەمسا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Пашпарт. Рэспубліка Беларусь. 2001.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Belarus}} [[Belarusian passport|بیلاڕووس]] File:Belgian Passport 2008 cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Belgium}} [[Belgian passport|بەلجیکا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Bosnian Passport Cover.jpg|{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Bosnia and Herzegovina passport|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] {{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passportbg.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Bulgaria}} [[Bulgarian passport|بولگاریا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Croatian biometric passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Croatia}} [[Croatian passport|کرواتیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Czech passport 2007 cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Czech Republic}} [[Czech passport|کۆماری چیک]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:DK Passport Cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Denmark}} [[Danish passport|دانمارک]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Eesti pass.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Estonia}} [[Estonian passport|ئیستۆنیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passeport Îles Féroé.jpg|{{flagicon|Kingdom of Denmark}} {{flagicon|FRO}} [[Faroese passport|دوورگەکانی فارۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Finnish passport cover PRADO.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Finland}} [[Finnish passport|فینلاند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:French Passport Cover.svg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|France}} [[French passport|فەڕەنسا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Reisepass Bundesrepublik Deutschland – Einband Vorderseite 2017.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Germany}} [[German passport|ئەڵمانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport of Gibraltar.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|Gibraltar}} [[Gibraltar passport|Gibraltar]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Greek Passport.svg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Greece}} [[Greek passport|یۆنان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Guernsey passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|GGY}} [[Guernsey passport|Guernsey]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Hungarian passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Hungary}} [[Hungarian passport|مەجارستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Icelandic Passport Front Cover.jpg|{{flagicon|Iceland}} [[Icelandic passport|ئایسلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Eirepas.JPG|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Ireland}} [[Irish passport|ئیرلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Isle of man passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|IMN}} [[Manx passport|Isle of Man]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Italian biometric passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Italy}} [[Italian passport|ئیتالیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Jersey passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|JEY}} [[Jersey passport|Jersey]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaporta_e_Kosoves.svg|{{flagicon|Kosovo}} ''[[Kosovan passport|کۆسۆڤۆ]]''{{ھن}}[[file:EPassport logo.svg|20px]] File:LR Pase.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Latvia}} [[Latvian passport|لاتڤیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:FürstentumLiechtensteinReisepassCover.jpg|{{flagicon|Liechtenstein}} [[Liechtenstein passport|لیختنشتاین]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasas2008.gif|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Lithuania}} [[Lithuanian passport|لیتوانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Luxembourg Biometric Passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Luxembourg}} [[Luxembourgish passport|لوکسەمبورگ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Front cover of a current Maltese biometric passport.JPG|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Malta}} [[Maltese passport|ماڵتا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:PAEM.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Moldova}} [[Moldovan passport|مۆلدۆڤا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Monaco}} [[Monaco passport|مۆناکۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport of Montenegro.png|{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegrin passport|مۆنتینیگرۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Nederlanden paspoort 2011.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Netherlands}} [[Dutch passport|ھۆلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Macedonain Passport.jpg|{{flagicon|North Macedonia}} [[North Macedonia passport|قوبرسی باکوور]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport Northern Cyprus.jpg|{{flagicon|Northern Cyprus}} ''[[Northern Cypriot passport|Northern Cyprus]]''{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Norwegian Passport, New Design.jpg|{{flagicon|Norway}} [[Norwegian passport|نەرویژ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Polska ePaszport 2019.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Poland}} [[Polish passport|پۆڵەندا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaporte Português .jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Portugal}} [[Portuguese passport|پورتوگال]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Romanian New Passport 2019.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Romania}} [[Romanian passport|ڕۆمانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Russian ePassport.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Russia}} [[Russian passport|ڕووسیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Serbian Passport.svg|{{flagicon|Serbia}} [[Serbian passport|سربیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Slovak passport biometric.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Slovakia}} [[Slovak passport|سلۆڤاکیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Slovenian_Passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Slovenia}} [[Slovenian passport|سلۆڤێنیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Sweden}} [[Swedish passport|سوێد]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Swiss Pass 2010.jpg|{{flagicon|Switzerland}} [[Swiss passport|سویس]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Transnistria.jpg|{{flagicon|Transnistria}} ''[[Transnistrian passport|ترانسنیستریا]]'' File:TurkeyPassport.jpg|{{flagicon|Turkey}} [[Turkish passport|تورکیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Ukrainian passport 2015.jpg|{{flagicon|Ukraine}} [[Ukrainian passport|ئوکراینا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British Passport cover 2010 (non-EU).jpg|British Passport cover 2010 (non-EU)]]|{{flagicon|United Kingdom}} [[British passport|شانشینی یەکگرتوو]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Vatican passport.jpg|{{flagicon|Holy See}} [[Vatican passport|ڤاتیکان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Åland passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Finland}} {{flagicon|Åland}} ''[[Åland passport|ئۆلەند]]''{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئۆقیانووسیا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Oceania (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery caption="" widths="120px" heights="120px" class="center"> File:Australian Passport ("P" Series).jpg|{{flagicon|Australia}} [[Australian passport|ئوسترالیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Fiji}} [[Fijian passport|فیجی]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Kiribati}} [[Kiribati passport|کیریباس]] File:RMI passport cover.jpg|{{flagicon|Marshall Islands}} [[Marshallese passport|دوورگەکانی مارشاڵ]] File:Micronesia passport.jpg|{{flagicon|Micronesia}} [[Micronesian passport|ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Nauru}} [[Nauruan passport|نائووروو]] File:New Zealand Passport Biometric.jpg|{{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand passport|نیوزیلاند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Palau}} [[Palauan passport|پالاو]] File:Cover of Papua New Guinean Passport.gif|{{flagicon|PNG}} [[Papua New Guinean passport|پاپوا گینێی نوێ]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Solomon Islands}} [[Solomon Islands passport|دوورگەکانی سلێمان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Tonga}} [[Tongan passport|تۆنگا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Tuvaluan Passport.jpg|{{flagicon|Tuvalu}} [[Tuvaluan passport|تووڤالوو]] File:Cover of Vanuatuan Passport.jpg|{{flagicon|Vanuatu}} [[Vanuatu passport|ڤانواتوو]] </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Passports}} {{تووڵی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:دیپلۆماسی]] [[پۆل:پێڕستەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:بەڵگەکانی حکوومەتی]] qw9gogw8414fey6pt5s0vgcnts5hjn4 1573555 1573553 2026-04-07T22:03:58Z SpinnerLaserzthe2nd 52212 ([[c:GR|GR]]) [[File:Հայկական անձնագիր.jpg]] → [[File:Armenia Passport.svg]] 1573555 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} == پاسپۆرت ئاسایییەکان ھاوچەرخ == [[File:Passport design world map.png|center|upright=3.3|thumb| ڕەنگی پاسپۆرتی وڵاتانی جیھان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Category:Passports|ناونیشان=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Passports|وێبگە=commons.wikimedia.org|بڵاوکەرەوە=Wikimedia Commons|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> === [[ئەفریقا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion. --> [[File:Africa (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery class="center"> File:Passeport biométrique algérien Couverture.jpg|{{flagicon|Algeria}} [[پاسپۆرتی جەزائیر|جەزائیر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Beninese Passport.jpg|{{flagicon|Benin}} [[Beninese passport|بێنین]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|BFA}} [[Burkinabe passport|بورکینافاسۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cape Verdean Passport Cover.jpg|{{flagicon|Cape Verde}} [[Cape Verdean passport|کەیپڤەرد]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Central African Republic}} [[Central African Republic passport|کۆماری ئەفریقای ناوەندی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Chadian Passport.jpg|{{flagicon|Chad}} [[Chadian passport|چاد]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Comorian Passport.png|{{flagicon|Comoros}} [[Comorian passport|دوورگەکانی قەمەر]] {{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Djiboutian passport.jpg|{{flagicon|Djibouti}} [[Djibouti passport|جیبووتی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Congolese Passport.jpg|{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}} [[Democratic Republic of the Congo passport|کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:New Egyptian Passport.jpg|{{flagicon|Egypt}} [[Egyptian passport|میسر]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Eritrean Passport.jpeg|{{flagicon|Eritrea}} [[Eritrean passport|ئێریتریا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Swazi Passport.jpg|{{flagicon|Eswatini}} [[Swazi passport|Eswatini]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Current Ethiopian Passport.jpg|{{flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopian passport|ئیتیۆپیا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Gabonese passport.jpg|{{flagicon|Gabon}} [[Gabonese passport|گابۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Ghana Biometric Passport.jpg|{{flagicon|Ghana}} [[Ghanaian passport|گانا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passaporte Guiné-Bissau.jpg|{{flagicon|Guinea Bissau}} [[Guinea-Bissauan passport|Guinea-Bissau]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kenyan E-passport.jpg|{{flagicon|Kenya}} [[Kenyan passport|کینیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|LBR}} [[Liberian passport|لیبێریا]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Libyan New Passport.jpg|{{flagicon|Libya}} [[Libyan passport|لیبیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Malagasy Passport Cover 2013.svg|{{flagicon|Madagascar}} [[Malagasy passport|ماداگاسکار]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Mauritanian Biometric Passport.png|{{flagicon|Mauritania}} [[Mauritanian passport|مۆریتانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:BioPassMaroc.JPG|{{flagicon|Morocco}} [[Moroccan passport|مەغریب]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Mozambican Passport.jpg|{{flagicon|Mozambique}} [[Mozambican passport|مۆزامبیک]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Namibia Passport.jpg|{{flagicon|Namibia}} [[Namibian passport|نامیبیا]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Niger Passport.JPG|{{flagicon|Niger}} [[Nigerien passport|نیجەر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Nigeria}} [[Nigerian passport|نێجیریا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Rwanda}} [[Rwandan passport|ڕواندا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Helenacover.jpg|{{flagicon|Saint Helena}} [[St. Helena passport|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Santomean Passport.jpg|{{flagicon|São Tomé and Príncipe}} [[Santomean passport|ساوتۆمێ و پرینسیپی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Senegalese Passport.png|{{flagicon|Senegal}} [[Senegalese passport|سێنیگال]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport of Seychelles cover cropped.jpg|{{flagicon|Seychelles}} [[Seychellois passport|سیشێل]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leonean passport|سییەرالیۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Somalia}} [[Somali passport|سۆماڵیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:SA Passport Coat of Arms 2010 web.jpg|{{flagicon|South Africa}} [[South African passport|ئەفریقای باشوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Sudan passport cover.JPG|{{flagicon|Sudan}} [[Sudanese passport|سوودان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport TZ.jpg|{{flagicon|Tanzania}} [[Tanzanian passport|تانزانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Togo passport.png|{{flagicon|Togo}} [[Togolese passport|تۆگۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passeport Tunisie 2014.jpg|{{flagicon|Tunisia}} [[Tunisian passport|توونس]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Ugandan Passport.jpg|{{flagicon|Uganda}} [[Ugandan passport|ئووگاندا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Sahrawi passport.jpg|{{flagicon|SADR}} [[Sahrawi passport|Western Sahara]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] </gallery> === [[ئەمریکای باکوور]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Location North America.svg|left|frameless|upright]] <gallery mode="traditional" caption="" class="center"> File:British passport (Anguilla) new.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|AIA}} [[پاسپۆرتی ئەنگویلا|ئەنگویلا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Antigua and Barbuda passport|Antigua and Barbuda]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Belize}} [[Belizean passport|Belize]] File:British_passport_(Government_of_Bermuda).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|BMU}} [[Bermudian passport|Bermuda]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Canada}} [[پاسپۆرتی کەنەدا|کەنەدا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British passport (Cayman Islands).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|CYM}} [[British passport (Cayman Islands)|Cayman Islands]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Portada del Pasaporte Costarricense desde 2022.png|{{flagicon|Costa Rica}} [[پاسپۆرتی کۆستاریکا|کۆستاریکا]] File:Current_cover_Cuban_passport.JPG|{{flagicon|Cuba}} [[Cuban passport|کووبا]] File:Dominican Republic Passport.jpg|{{flagicon|Dominican Republic}} [[Dominican Republic passport|کۆماری دۆمینیکان]] File:Passeport Groenland.jpg|{{flagicon|Kingdom of Denmark}} {{flagicon|GRL}} [[Greenlandic passport|Greenland]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Caribbean_Community_Grenada_Passport.jpg|{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Grenada}} [[Grenadian passport|گرینادا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte Mexicano.jpg|{{flagicon|Mexico}} [[پاسپۆرتی مەکسیک|مەکسیک]] File:British passport (Montserrat) new.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|MSR}} [[Montserratian passport|Montserrat]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Front cover of the Panamanian biometric passport.jpg|{{flagicon|Panama}} [[پاسپۆرتی پەنەما|پەنەما]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[Saint Kitts and Nevis passport|Saint Kitts and Nevis]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:SVG passport cover.png|{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[Saint Vincent and the Grenadines passport|Saint Vincent and the Grenadines]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British passport (Turks and Caicos Islands).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|Turks and Caicos Islands}} [[Turks and Caicos Islands passport|Turks and Caicos Islands]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Us-passport.jpg|{{flagicon|USA}} [[United States passport|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئەمریکای باشوور]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:South America (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery caption="" widths="120px" heights="120px" class="center"> File:Passport of Brazil (2019).png| {{flagicon|Mercosur}} {{flagicon|Brazil}} [[Brazilian passport|بەڕازیل]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Portada del pasaporte biométrico actual, vigente desde 2013.jpg| {{flagicon|Chile}} [[Chilean passport|چیلی]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:PasaporteColombiaBiometrico.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Colombia}} [[Colombian passport|کۆلۆمبیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte de la República del Ecuador.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Ecuador}} [[Ecuadorian passport|ئێکوادۆر]] File:Biometric Passport Peru.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Peru}} [[Peruvian passport|پێروو]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte Venezolano Mercosur.jpeg|{{flagicon|Mercosur}} {{flagicon|UNASUR}} {{flagicon|Venezuela}} [[Venezuelan passport|ڤێنیزوێلا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئاسیا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Asia (orthographic projection).svg|left|upright|frameless]] <gallery widths="120" heights="120" class="center" classes="center"> File:Abkhazian passport.jpg|{{flagicon|Abkhazia}} ''[[Abkhazian passport|ئەبخازیا]]'' File:Afghan Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Afghanistan}} [[Afghanistani passport|ئەفغانستان]] File:Armenia Passport.svg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Armenia}} [[Armenian passport|ئەرمەنستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Karabakh passport.jpg|{{flagicon|Artsakh}} ''[[پاسپۆرتی ئارتساخ|ئارتساخ]]'' File:Azerbaijan Passport.svg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Azerbaijan}} [[Azerbaijani passport|ئازەربایجان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Bahraincover.png|{{flagicon|Bahrain}} [[Bahraini passport|بەحرەین]] File:Bangladeshi E-Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Bangladesh}} [[Bangladeshi passport|بەنگلادێش]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Brunei biometric passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Brunei}} [[Bruneian passport|بروونای]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cambodian Passport.svg|{{flagicon|KHM}} [[Cambodian passport|کەمبۆدیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Chinese passport.svg|{{flagicon|People's Republic of China}} [[پاسپۆرتی چین|چین]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of East Timorese Passport.jpg|{{flagicon|East Timor}} [[East Timorese passport|تیمۆری ڕۆژھەڵات]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Georgian passport.jpg|{{flagicon|Georgia}} [[Georgian passport|گورجستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Indian Passport cover 2015.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|India}} [[Indian passport|ھیندستان]]{{ھن}} File:Epaspor-nusantara.png|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Indonesia}} [[Indonesian passport|ئیندۆنیزیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Iranian Biometric Passport Cover.jpg|{{flagicon|Iran}} [[Iranian passport|ئێران]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:NB-83720-635162940582157713.jpg|{{flagicon|Iraq}} [[پاسپۆرتی عێراقی|عێراق]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Israeli Passport.svg|{{flagicon|Israel}} [[Israeli passport|ئیسرائیل]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:JapanpassportNew10y.PNG|{{flagicon|Japan}} [[Japanese passport|ژاپۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kazakhstan Passport.svg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstani passport|کازاخستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kuwait passport.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|KWT}} [[Kuwaiti passport|کووەیت]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kirguiz.jpg|{{flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstani passport|قرغیزستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Laos Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Laos}} [[Laotian passport|لاوس]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:The New Lebanese Biometric Passport.jpg|{{flagicon|Lebanon}} [[Lebanese passport|لوبنان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Macau Biom Passport.jpg|{{flagicon|People's Republic of China}} {{flagicon|MAC}} [[Macao Special Administrative Region passport|ماکاو (Macao Special Administrative Region)]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:PMA-ICAO2010.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Malaysia}} [[Malaysian passport|مالیزیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Maldives ePassport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Maldives}} [[Maldivian passport|مالدیڤ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:PassportMongolia.png|{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolian passport|مەنگۆلیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Burmese Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Burma}} [[Burmese passport|میانمار]] File:New nepalese passport front.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Nepal}} [[Nepalese passport|نیپال]] File:Pakistani Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Pakistan}} [[Pakistani passport|پاکستان]] File:Regular Philippine Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Philippines}} [[فلیپین passport|Philippines]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Qa.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|QAT}} [[Qatari passport|قەتەر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Saudi Arabia Passport.svg|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|KSA}} [[Saudi Arabian passport|عەرەبستانی سعوودی]] File:Singaporean passport biom cover.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Singapore}} [[Singapore passport|سینگاپوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:KOR ePassport.jpg|{{flagicon|Republic of Korea}} [[Republic of Korea passport|کۆریای باشوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:South Ossetian passport cover.jpg|{{flagicon|South Ossetia}} ''[[South Ossetian passport|ئۆسێتیای باشوور]]'' File:Sri Lankan Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lankan passport|سریلانکا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:REPUBLIC OF CHINA (TAIWAN) PASSPORT 2020.png|{{flagicon|Taiwan}} ''[[Taiwan passport|Republic of China (تایوان)]]''{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:P TJK NEW.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Tajikistan}} [[Tajik passport|تاجیکستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Thailand ePassport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Thailand}} [[Thai passport|تایلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Turkmenistan passport.jpg|{{flagicon|Turkmenistan}} [[Turkmen passport|تورکمانستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:United Arab Emirates Passport Cover.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|UAE}} [[Emirati passport|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport of citizen of Uzbekistan. Cover.JPG|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Uzbekistan}} [[Uzbekistani passport|ئۆزبەکستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Vietnamese passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Vietnam}} [[Vietnamese passport|ڤیێتنام]] File:Republic-of-yemen-passport-non-biometric-01.JPG|{{flagicon|Yemen}} [[Yemeni passport|یەمەن]] </gallery> === [[ئەورووپا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg|left|frameless|upright]] <gallery widths="120" heights="120" class="center"> File:Albanian biometric passport (crop).jpg|{{flagicon|Albania}} [[Albanian passport|ئالبانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaport andorrà.jpg|{{flagicon|AND}} [[Andorran passport|ئەندۆرا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Reisepass at.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Austria}} [[Austrian passport|نەمسا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Пашпарт. Рэспубліка Беларусь. 2001.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Belarus}} [[Belarusian passport|بیلاڕووس]] File:Belgian Passport 2008 cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Belgium}} [[Belgian passport|بەلجیکا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Bosnian Passport Cover.jpg|{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Bosnia and Herzegovina passport|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] {{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passportbg.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Bulgaria}} [[Bulgarian passport|بولگاریا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Croatian biometric passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Croatia}} [[Croatian passport|کرواتیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Czech passport 2007 cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Czech Republic}} [[Czech passport|کۆماری چیک]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:DK Passport Cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Denmark}} [[Danish passport|دانمارک]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Eesti pass.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Estonia}} [[Estonian passport|ئیستۆنیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passeport Îles Féroé.jpg|{{flagicon|Kingdom of Denmark}} {{flagicon|FRO}} [[Faroese passport|دوورگەکانی فارۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Finnish passport cover PRADO.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Finland}} [[Finnish passport|فینلاند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:French Passport Cover.svg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|France}} [[French passport|فەڕەنسا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Reisepass Bundesrepublik Deutschland – Einband Vorderseite 2017.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Germany}} [[German passport|ئەڵمانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport of Gibraltar.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|Gibraltar}} [[Gibraltar passport|Gibraltar]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Greek Passport.svg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Greece}} [[Greek passport|یۆنان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Guernsey passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|GGY}} [[Guernsey passport|Guernsey]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Hungarian passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Hungary}} [[Hungarian passport|مەجارستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Icelandic Passport Front Cover.jpg|{{flagicon|Iceland}} [[Icelandic passport|ئایسلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Eirepas.JPG|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Ireland}} [[Irish passport|ئیرلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Isle of man passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|IMN}} [[Manx passport|Isle of Man]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Italian biometric passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Italy}} [[Italian passport|ئیتالیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Jersey passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|JEY}} [[Jersey passport|Jersey]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaporta_e_Kosoves.svg|{{flagicon|Kosovo}} ''[[Kosovan passport|کۆسۆڤۆ]]''{{ھن}}[[file:EPassport logo.svg|20px]] File:LR Pase.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Latvia}} [[Latvian passport|لاتڤیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:FürstentumLiechtensteinReisepassCover.jpg|{{flagicon|Liechtenstein}} [[Liechtenstein passport|لیختنشتاین]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasas2008.gif|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Lithuania}} [[Lithuanian passport|لیتوانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Luxembourg Biometric Passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Luxembourg}} [[Luxembourgish passport|لوکسەمبورگ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Front cover of a current Maltese biometric passport.JPG|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Malta}} [[Maltese passport|ماڵتا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:PAEM.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Moldova}} [[Moldovan passport|مۆلدۆڤا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Monaco}} [[Monaco passport|مۆناکۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport of Montenegro.png|{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegrin passport|مۆنتینیگرۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Nederlanden paspoort 2011.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Netherlands}} [[Dutch passport|ھۆلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Macedonain Passport.jpg|{{flagicon|North Macedonia}} [[North Macedonia passport|قوبرسی باکوور]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport Northern Cyprus.jpg|{{flagicon|Northern Cyprus}} ''[[Northern Cypriot passport|Northern Cyprus]]''{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Norwegian Passport, New Design.jpg|{{flagicon|Norway}} [[Norwegian passport|نەرویژ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Polska ePaszport 2019.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Poland}} [[Polish passport|پۆڵەندا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaporte Português .jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Portugal}} [[Portuguese passport|پورتوگال]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Romanian New Passport 2019.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Romania}} [[Romanian passport|ڕۆمانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Russian ePassport.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Russia}} [[Russian passport|ڕووسیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Serbian Passport.svg|{{flagicon|Serbia}} [[Serbian passport|سربیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Slovak passport biometric.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Slovakia}} [[Slovak passport|سلۆڤاکیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Slovenian_Passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Slovenia}} [[Slovenian passport|سلۆڤێنیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Sweden}} [[Swedish passport|سوێد]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Swiss Pass 2010.jpg|{{flagicon|Switzerland}} [[Swiss passport|سویس]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Transnistria.jpg|{{flagicon|Transnistria}} ''[[Transnistrian passport|ترانسنیستریا]]'' File:TurkeyPassport.jpg|{{flagicon|Turkey}} [[Turkish passport|تورکیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Ukrainian passport 2015.jpg|{{flagicon|Ukraine}} [[Ukrainian passport|ئوکراینا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British Passport cover 2010 (non-EU).jpg|British Passport cover 2010 (non-EU)]]|{{flagicon|United Kingdom}} [[British passport|شانشینی یەکگرتوو]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Vatican passport.jpg|{{flagicon|Holy See}} [[Vatican passport|ڤاتیکان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Åland passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Finland}} {{flagicon|Åland}} ''[[Åland passport|ئۆلەند]]''{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئۆقیانووسیا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Oceania (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery caption="" widths="120px" heights="120px" class="center"> File:Australian Passport ("P" Series).jpg|{{flagicon|Australia}} [[Australian passport|ئوسترالیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Fiji}} [[Fijian passport|فیجی]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Kiribati}} [[Kiribati passport|کیریباس]] File:RMI passport cover.jpg|{{flagicon|Marshall Islands}} [[Marshallese passport|دوورگەکانی مارشاڵ]] File:Micronesia passport.jpg|{{flagicon|Micronesia}} [[Micronesian passport|ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Nauru}} [[Nauruan passport|نائووروو]] File:New Zealand Passport Biometric.jpg|{{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand passport|نیوزیلاند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Palau}} [[Palauan passport|پالاو]] File:Cover of Papua New Guinean Passport.gif|{{flagicon|PNG}} [[Papua New Guinean passport|پاپوا گینێی نوێ]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Solomon Islands}} [[Solomon Islands passport|دوورگەکانی سلێمان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Tonga}} [[Tongan passport|تۆنگا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Tuvaluan Passport.jpg|{{flagicon|Tuvalu}} [[Tuvaluan passport|تووڤالوو]] File:Cover of Vanuatuan Passport.jpg|{{flagicon|Vanuatu}} [[Vanuatu passport|ڤانواتوو]] </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Passports}} {{تووڵی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:دیپلۆماسی]] [[پۆل:پێڕستەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:بەڵگەکانی حکوومەتی]] 1op05d89bwj7numtw9o99uakllve2il 14 208332 1573331 939509 2026-04-07T16:20:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Fantasy video games}} 1573331 wikitext text/x-wiki ئەم پۆلە تایبەتە بە [[کایەی ڤیدیۆیی|یاریە ڤیدیۆییەکان]] لە ژانەرە [[فەنتازیا|نایابەکان]] {{پۆلی کۆمنز|Fantasy video games}} [[پۆل:پۆلەکانی پێویستیی بڵاوبوونەوە]] 5c05vbhq9l2wlb6p6vmdq5ovii3xhwe 0 216512 1573199 1485054 2026-04-07T13:36:57Z IvanScrooge98 24311 update image 1573199 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ئەنجل ڤان لاکن''' بانگدەکرێ بە '''ئانجلێ''' (بە [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: Angèle Van Laeken [ɑ̃ʒɛl [vɑn ˈlaːkə(n)])، (لەدایکبووی ٣ی [[کانوونی یەکەم]] ١٩٩٥) [[گۆرانیبێژ]] و نووسەری [[گۆرانی]]، مۆسیقاژەن، [[پیانۆژەن]]، بەرھەمھێنەرێکی [[بەلجیکا|بەلجیکییە]]. {{Infobox person | name = ئانجل | image = P2NAngele 2.jpg | image_upright = | image_size = 250 | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = ئانجل کان ٢٠٢٢ | birth_name = ئانجل خۆسێفین ئایمێ ڤان لایکن | alias = | birth_date = {{Birth date and age|١٩٩٥|١٢|٣|df=y}} | birth_place = [[بروکسێل]]، [[بەلجیکا]] | father = مارکا | mother = لاورێنس بیبۆت | relatives = [[ڕۆمیۆ ئێڵس]](برا) | website = <!-- {{URL|example.com}} or {{Official URL}} --> |نەتەوە=[[بەلجیکا|بەلجیکی]]، [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]]}} یەکێک بوو لە باسکراوترینەکانی ساڵی [[٢٠١٨]] لە [[مۆسیقای پۆپ|پۆپی]] [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]] و بەلجیکی، لەسەر شاشەی [[تەلەڤیزیۆن]] و [[یووتیووب]]ی [[بەلجیکا]] بە گۆرانی "Tout oublier"ی ساڵی ٢٠١٨ بەھاوبەشی براکەی ڕۆمیۆ ئێڵس بڵاویکردەوە.<ref name="RTL">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Angèle : la jeune chanteuse belge est la sensation musicale du moment|ناونیشان=https://www.rtl.fr/culture/arts-spectacles/rencontre-decouvrez-la-chanteuse-angele-dans-laissez-vous-tenter-7794012151|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190713035410/https://www.rtl.fr/culture/arts-spectacles/rencontre-decouvrez-la-chanteuse-angele-dans-laissez-vous-tenter-7794012151|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[RTL (French radio)|RTL]]}}</ref><ref name="Libre">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.lalibre.be/culture/musique/angele-detrone-stromae-5c6a6069d8ad5878f0c8ec66|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Angèle détrône Stromae|ئیش=[[La Libre Belgique]]}}</ref> == ژیاننامە == لە ٣ی کانوونی یەکەمی [[١٩٩٥]] لە [[ئوکڵ|شارۆچکەی ئوکڵ]] لە [[بروکسێل]]، [[بەلجیکا]] لەدایکبووە. باوکی لە تەمەنێکی زووەوە ھانی داوە فێری [[پیانۆ]] بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Angèle : l'interview "première fois" {{!}} JACK|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=Hbli1k1ruhA|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|via=YouTube}}</ref> ئانجل تەمەنی هەرزەکاری زۆر بە سەختی تێپەڕاندووە لە قوتابخانەیەکی کاسۆلیکی توند. دوای گواستنەوەی بۆ قوتابخانەیەکی ئامادەیی، بژاردەی هونەری لەم قوتابخانەی ئامادەییەدا یارمەتیدەر بوو بۆ پەرەپێدانی تواناکانی لە مۆسیقادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Angèle, ou comment cesser d'être "la soeur de" Romeo Elvis|ناونیشان=http://www.greenroom.fr/120224-angele-romeo-elvis|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=Greenroom|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200918130017/https://www.greenroom.fr/120224-angele-romeo-elvis/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاشان لە ستۆدیۆی [[جاز ئەنتەراب]] خۆی تۆمارکرد بۆ خوێندنی [[جاز]] پێش ئەوەی بچێتە ناو گروپەکەی باوکیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bonne|یەکەم=Laura|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Angèle klaar voor grote doorbraak|ناونیشان=https://www.tijd.be/sabato/algemeen/angele-klaar-voor-grote-doorbraak/9993849.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201201152605/https://www.tijd.be/sabato/algemeen/angele-klaar-voor-grote-doorbraak/9993849.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=De Tijd}}</ref> [[پەڕگە:Festival_des_Vieilles_Charrues_2018_-_Angèle_-_004-2.jpg|وێنۆک|ئانجل لە فێستیڤاڵی کۆنی چارۆسی ٢٠١٨.]] ئانجل یەکەمین دەرکەوتنی لە قاوەخانەکانی دەوروبەری شاری [[بروکسێل]] بوو. لە ساڵی ٢٠١٧، بە پاڵپشتی [[ئیبای]] و ڕاپخوێنێکی بەلجیکی، [[دامسۆ]]، ئەلبومەکەی بەناوی Lithopédion بڵاوکردەوە. یەکەم تاک گۆرانی خۆی "La Loi de Murphy"، لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٧ بڵاوکردەوە و ملیۆنان بینەری لە یوتیوب کۆکردەوە. لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٨ دووەم تاک گۆرانی "Je veux tes yeux" بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Angèle – Je veux tes yeux [CLIP OFFICIEL]|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=D0KrWq0i1QI|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|via=YouTube}}</ref> لە ئایاری ٢٠١٨، یەکەمین کۆنسێرتی لە [[پاریس]] سازکرد بەھاوبەشی MC Solaar، لە چەندین فێستیڤاڵی هاوینە لە [[بەلجیکا]]، [[فەڕەنسا]] و [[سویس]] بەشداری کردوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=On y était : Angèle, la révélation pop, charme son public parisien au Trianon|ناونیشان=https://culturebox.francetvinfo.fr/musique/pop/on-y-etait-angele-ravit-son-public-parisien-au-trianon-273613|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[France Info]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dour Festival|ناونیشان=http://www.dourfestival.eu/fr/soulwax-beth-ditto-diplo-big-boi-wizkid-and-24-other-new-artists/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180314104415/http://www.dourfestival.eu/fr/soulwax-beth-ditto-diplo-big-boi-wizkid-and-24-other-new-artists/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rock Werchter 2018|ناونیشان=https://www.rockwerchter.be/fr/blog/rock-werchter-presente-ses-belges|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180619214038/https://www.rockwerchter.be/fr/blog/rock-werchter-presente-ses-belges|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨، ئانجل سێیەم تاک گۆرانی بڵاوکردەوە بەناوی "La Thune".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Angèle se dépense sur La Thune|ناونیشان=https://www.moustique.be/21266/angele-se-depense-sur-la-thune|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[Moustique]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180709153703/https://www.moustique.be/21266/angele-se-depense-sur-la-thune|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩، ئانجل بوو بە یەکێک لە بەناوبانگترین ھونەرمەندەکانی فەڕەنسا و [[بەلجیکا]] بە بڵاوکردنەوەی گۆرانی "Balance ton quoi"، لەو گۆرانیەدا فێمینیزمی خۆی پشت ڕاست کردەوە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، ئانجل لەگەڵ گۆرانیبێژی بەناوبانگی جیھانی [[دوا لیپا|دیوا لیپا]] ڤیدیۆ کلیپێکیان لە [[لەندەن]] سازکرد و "Fever"(تا) لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Angèle (singer)}} {{تووڵی دەروازە|بروکسێل|ژیاننامە|ژن|بەلجیکا|مۆسیقا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]] [[پۆل:پیانۆژەنەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنانی دووڕەگەزخواز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژە فەرەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم]] 73qp6i5n57kpbd3h8iee3n0263eimi6 1573243 1573199 2026-04-07T16:03:57Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Angèle (singer)|Angèle (singer)]] بۆ [[:Commons:Category:Angèle (vocalist)|Angèle (vocalist)]] 1573243 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ئەنجل ڤان لاکن''' بانگدەکرێ بە '''ئانجلێ''' (بە [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: Angèle Van Laeken [ɑ̃ʒɛl [vɑn ˈlaːkə(n)])، (لەدایکبووی ٣ی [[کانوونی یەکەم]] ١٩٩٥) [[گۆرانیبێژ]] و نووسەری [[گۆرانی]]، مۆسیقاژەن، [[پیانۆژەن]]، بەرھەمھێنەرێکی [[بەلجیکا|بەلجیکییە]]. {{Infobox person | name = ئانجل | image = P2NAngele 2.jpg | image_upright = | image_size = 250 | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = ئانجل کان ٢٠٢٢ | birth_name = ئانجل خۆسێفین ئایمێ ڤان لایکن | alias = | birth_date = {{Birth date and age|١٩٩٥|١٢|٣|df=y}} | birth_place = [[بروکسێل]]، [[بەلجیکا]] | father = مارکا | mother = لاورێنس بیبۆت | relatives = [[ڕۆمیۆ ئێڵس]](برا) | website = <!-- {{URL|example.com}} or {{Official URL}} --> |نەتەوە=[[بەلجیکا|بەلجیکی]]، [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]]}} یەکێک بوو لە باسکراوترینەکانی ساڵی [[٢٠١٨]] لە [[مۆسیقای پۆپ|پۆپی]] [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]] و بەلجیکی، لەسەر شاشەی [[تەلەڤیزیۆن]] و [[یووتیووب]]ی [[بەلجیکا]] بە گۆرانی "Tout oublier"ی ساڵی ٢٠١٨ بەھاوبەشی براکەی ڕۆمیۆ ئێڵس بڵاویکردەوە.<ref name="RTL">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Angèle : la jeune chanteuse belge est la sensation musicale du moment|ناونیشان=https://www.rtl.fr/culture/arts-spectacles/rencontre-decouvrez-la-chanteuse-angele-dans-laissez-vous-tenter-7794012151|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190713035410/https://www.rtl.fr/culture/arts-spectacles/rencontre-decouvrez-la-chanteuse-angele-dans-laissez-vous-tenter-7794012151|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[RTL (French radio)|RTL]]}}</ref><ref name="Libre">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.lalibre.be/culture/musique/angele-detrone-stromae-5c6a6069d8ad5878f0c8ec66|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Angèle détrône Stromae|ئیش=[[La Libre Belgique]]}}</ref> == ژیاننامە == لە ٣ی کانوونی یەکەمی [[١٩٩٥]] لە [[ئوکڵ|شارۆچکەی ئوکڵ]] لە [[بروکسێل]]، [[بەلجیکا]] لەدایکبووە. باوکی لە تەمەنێکی زووەوە ھانی داوە فێری [[پیانۆ]] بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Angèle : l'interview "première fois" {{!}} JACK|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=Hbli1k1ruhA|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|via=YouTube}}</ref> ئانجل تەمەنی هەرزەکاری زۆر بە سەختی تێپەڕاندووە لە قوتابخانەیەکی کاسۆلیکی توند. دوای گواستنەوەی بۆ قوتابخانەیەکی ئامادەیی، بژاردەی هونەری لەم قوتابخانەی ئامادەییەدا یارمەتیدەر بوو بۆ پەرەپێدانی تواناکانی لە مۆسیقادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Angèle, ou comment cesser d'être "la soeur de" Romeo Elvis|ناونیشان=http://www.greenroom.fr/120224-angele-romeo-elvis|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=Greenroom|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200918130017/https://www.greenroom.fr/120224-angele-romeo-elvis/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاشان لە ستۆدیۆی [[جاز ئەنتەراب]] خۆی تۆمارکرد بۆ خوێندنی [[جاز]] پێش ئەوەی بچێتە ناو گروپەکەی باوکیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bonne|یەکەم=Laura|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Angèle klaar voor grote doorbraak|ناونیشان=https://www.tijd.be/sabato/algemeen/angele-klaar-voor-grote-doorbraak/9993849.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201201152605/https://www.tijd.be/sabato/algemeen/angele-klaar-voor-grote-doorbraak/9993849.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=De Tijd}}</ref> [[پەڕگە:Festival_des_Vieilles_Charrues_2018_-_Angèle_-_004-2.jpg|وێنۆک|ئانجل لە فێستیڤاڵی کۆنی چارۆسی ٢٠١٨.]] ئانجل یەکەمین دەرکەوتنی لە قاوەخانەکانی دەوروبەری شاری [[بروکسێل]] بوو. لە ساڵی ٢٠١٧، بە پاڵپشتی [[ئیبای]] و ڕاپخوێنێکی بەلجیکی، [[دامسۆ]]، ئەلبومەکەی بەناوی Lithopédion بڵاوکردەوە. یەکەم تاک گۆرانی خۆی "La Loi de Murphy"، لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٧ بڵاوکردەوە و ملیۆنان بینەری لە یوتیوب کۆکردەوە. لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٨ دووەم تاک گۆرانی "Je veux tes yeux" بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Angèle – Je veux tes yeux [CLIP OFFICIEL]|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=D0KrWq0i1QI|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|via=YouTube}}</ref> لە ئایاری ٢٠١٨، یەکەمین کۆنسێرتی لە [[پاریس]] سازکرد بەھاوبەشی MC Solaar، لە چەندین فێستیڤاڵی هاوینە لە [[بەلجیکا]]، [[فەڕەنسا]] و [[سویس]] بەشداری کردوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=On y était : Angèle, la révélation pop, charme son public parisien au Trianon|ناونیشان=https://culturebox.francetvinfo.fr/musique/pop/on-y-etait-angele-ravit-son-public-parisien-au-trianon-273613|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[France Info]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dour Festival|ناونیشان=http://www.dourfestival.eu/fr/soulwax-beth-ditto-diplo-big-boi-wizkid-and-24-other-new-artists/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180314104415/http://www.dourfestival.eu/fr/soulwax-beth-ditto-diplo-big-boi-wizkid-and-24-other-new-artists/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rock Werchter 2018|ناونیشان=https://www.rockwerchter.be/fr/blog/rock-werchter-presente-ses-belges|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180619214038/https://www.rockwerchter.be/fr/blog/rock-werchter-presente-ses-belges|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨، ئانجل سێیەم تاک گۆرانی بڵاوکردەوە بەناوی "La Thune".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Angèle se dépense sur La Thune|ناونیشان=https://www.moustique.be/21266/angele-se-depense-sur-la-thune|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[Moustique]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180709153703/https://www.moustique.be/21266/angele-se-depense-sur-la-thune|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩، ئانجل بوو بە یەکێک لە بەناوبانگترین ھونەرمەندەکانی فەڕەنسا و [[بەلجیکا]] بە بڵاوکردنەوەی گۆرانی "Balance ton quoi"، لەو گۆرانیەدا فێمینیزمی خۆی پشت ڕاست کردەوە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، ئانجل لەگەڵ گۆرانیبێژی بەناوبانگی جیھانی [[دوا لیپا|دیوا لیپا]] ڤیدیۆ کلیپێکیان لە [[لەندەن]] سازکرد و "Fever"(تا) لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Angèle (vocalist)}} {{تووڵی دەروازە|بروکسێل|ژیاننامە|ژن|بەلجیکا|مۆسیقا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]] [[پۆل:پیانۆژەنەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنانی دووڕەگەزخواز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژە فەرەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم]] mdy4qm5l3o19dh8bd4zzyws2uzes5xd 0 220121 1573552 1427431 2026-04-07T21:59:55Z Arya Omer 59103 گۆڕینی شوێنی جوگرافیای سوسێ و لەکوێیە، زیادکردنی چەند شتێکی دیکە 1573552 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سوسێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سوسي }}<br>{{lang-en| Susê }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.26077| 44.44479}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سوسێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.26077| 44.44479 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی پیرەمەگروون]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٢٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٩١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سوسێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی پیرەمەگروون|ناحیەی کۆیە]] لە [[قەزای دووکان|قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای سلێمانی|پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. سوسێ پێکدێت لە [[سوسێی ئاڵەمەرە]]، [[سوسێی ئاڵەمەرە|سوسێی سەیدان]] و [[سوسێی کۆن]] == ئەمانەش ببینە == * [[سوسێی ئاڵەمەرە]] * [[سوسێی سەیدان]] * [[سوسێی کۆن]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 5zhh15un1b5w307dva0upalyith3suc 1573554 1573552 2026-04-07T22:01:17Z Arya Omer 59103 1573554 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سوسێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سوسي }}<br>{{lang-en| Susê }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.26077| 44.44479}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سوسێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.26077| 44.44479 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی پیرەمەگروون]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٢٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٩١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سوسێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی پیرەمەگروون]] لە [[قەزای دووکان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. سوسێ پێکدێت لە [[سوسێی ئاڵەمەرە]]، [[سوسێی ئاڵەمەرە|سوسێی سەیدان]] و [[سوسێی کۆن]] == ئەمانەش ببینە == * [[سوسێی ئاڵەمەرە]] * [[سوسێی سەیدان]] * [[سوسێی کۆن]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] pxahdnyf7wcutorakqreu529uah05dg 0 221709 1573545 1550590 2026-04-07T21:26:49Z CommonsDelinker 62 "New_Administrative_Capital.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Abdelrhman 1990|]]. 1573545 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پایتەختی کارگێڕی نوێ''' ({{بە عەرەبی|العاصمة الإدارية الجديدة}}) پایتەختی نوێی داھاتووی [[میسر|کۆماری عەرەبی میسرە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=[[25 دیسمبر]] [[٢٠٢١|2021]]|سەردێڕ=أین تقع العاصمة الإداریة الجدیدة؟|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/News/3208537.aspx|ڕێکەوتی سەردان=[[17 ینایر]] [[٢٠٢٢|2022]]|بڵاوکەرەوە=جریدة الأھرام}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=[[18 نوفمبر]] [[٢٠٢١|2021]]|سەردێڕ=70 صورة مبهرة من داخل العاصمة الإداریة الجدیدة قبل انتقال الحکومة|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2021/11/18/70-صورة-مبهرة-من-داخل-العاصمة-الإداریة-الجدیدة-قبل-انتقال/5543331|ڕێکەوتی سەردان=[[17 ینایر]] [[٢٠٢٢|2022]]|بڵاوکەرەوە=جریدة الیوم السابع}}</ref> شارێکی نوێی میسرییە لە شارەکانی نەوەی چوارەم، دەکەوێتە [[پارێزگای قاھیرە]] و لە ڕێگەی کۆمپانیای پایتەختی کارگێڕییەوە بۆ گەشەپێدانی شارەکان بەڕێوەدەبرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=[[9 یونیو]] [[٢٠١٦|2016]]|سەردێڕ=تأسیس شرکة “العاصمة الإدارية للتنمية العمرانية” برأسمال 6 مليارات جنيه|ناونیشان=https://mapp.alborsanews.com/2016/05/09/841218|ڕێکەوتی سەردان=[[9 ینایر]] [[٢٠٢٢|2022]]|بڵاوکەرەوە=جریدة البورصة|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220110082234/https://mapp.alborsanews.com/2016/05/09/841218|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=[[9 مایو]] [[٢٠١٦|2016]]|سەردێڕ="الإسکان": 6 مليارات جنيه رأسمال شرکة "العاصمة الإداریة للتنمیة العمرانیة"|ناونیشان=https://www.elwatannews.com/news/details/1158407?t=push|ڕێکەوتی سەردان=[[9 يناير]] [[٢٠٢٢|2022]]|بڵاوکەرەوە=جريدة الوطن}}</ref> بە بڕیارێکی سەرۆکی کۆماری عەرەبی میسر [[عەبدولفەتاح ئەلسیسی|عەبدولفەتاح سیسی]] ژمارە ٥٧ی [[٢٠١٦|ساڵی ٢٠١٦]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=[[8 فبراير]] [[٢٠١٦|2016]]|سەردێڕ=قرار رئيس جمهورية مصر العربية رقم 57 لسنة 2016|ناونیشان=http://www.laweg.net/Default.aspx?action=ViewActivePages&ItemID=100586&Type=6|ڕێکەوتی سەردان=[[17 ینایر]] [[٢٠٢٢|2022]]|بڵاوکەرەوە=بوابة مصر للقانون والقضاء}}</ref> دامەزرا و دامەزراندنی لە میانی کۆنفرانسی پشتیوانی و پەرەپێدانی ئابووری میسر کە لە ساڵی… شەرم شێخ لە [[١٣ی ئازار|١٣]] تا [[١٥ی ئازار]]ی [[٢٠١٥]]، و گرێبەستێک لەگەڵ [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]] واژوو کرا بۆ دامەزراندنی لە کاتی چالاکییەکانی کۆنفرانسەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مصر توقع مع الإمارات عقد إنشاء العاصمة الإدارية الجديدة {{!}} DW {{!}} 14.03.2015|ناونیشان=https://www.dw.com/ar/مصر-توقع-مع-الإمارات-عقد-إنشاء-العاصمة-الإدارية-الجديدة/a-18316075|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> کۆی ڕووبەری شارەکە نزیکەی ١٧٠ ھەزار دۆنم (٦٨٨ کیلۆمەتر دووجا)یە، کە گەورەترە لە ڕووبەری [[سینگاپوور|سەنگافورە]] و چوار ھێندەی [[واشینگتن دی سی|واشنتۆن]] گەورەترە کە پایتەختی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکایە لە ئەمریکا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=[[13 یولیو]] [[٢٠٢٠|2020]]|سەردێڕ=مصر تستعد لافتتاح عاصمة جدیدة بحجم دولة سنغافورة فی قلب الصحراء الشرقیة|ناونیشان=https://arabic.rt.com/business/1133911-مصر-تستعد-لافتتاح-عاصمة-جدیدة-بحجم-دولة-سنغافورة-فی-قلب-الصحراء-الشرقیة-صور/|ڕێکەوتی سەردان=[[17 ینایر]] [[٢٠٢٢|2022]]|بڵاوکەرەوە=موقع روسيا اليوم}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=[[27 ینایر]] [[٢٠١٩|2019]]|سەردێڕ=مساحة العاصمة الإداریة أکبر من دولة سنغافورة|ناونیشان=https://alwafd.news/أخبار/2207983--|ڕێکەوتی سەردان=[[17 ینایر]] [[٢٠٢٢|2022]]|بڵاوکەرەوە=جریدة الوفد}}</ref> نزیکەی ٦٠ کم لە [[قاھیرە|قاھیرەوە]] دوورە قۆناغی بیناسازی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=العاصمة الإداریة الجدیدة|ناونیشان=http://www.newcities.gov.eg/know_cities/newcapital/default.aspx|ڕێکەوتی سەردان=[[17 ینایر]] [[٢٠٢٢|2022]]|بڵاوکەرەوە=ھیئة المجتمعات العمرانیة الجدیدة}}</ref> پایتەختی کارگێڕی بۆ کەمکردنەوەی قەرەباڵغی لە شاری قاھیرە دامەزراوە، و تا کۆتایی [[حوزەیران|مانگی حوزەیرانی]] [[٢٠٢٢]] ببێتە پایتەخت و کورسی حوکمڕانی نوێ لە میسر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=[[6 ديسمبر]] [[٢٠٢١|2021]]|سەردێڕ=الحکومة علی أبواب العاصمة الإدارية|ناونیشان=https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/3596713/1/الحکومة-علی-أبواب-العاصمة-الإداریة|ڕێکەوتی سەردان=[[18 ینایر]] [[٢٠٢٢|2022]]|بڵاوکەرەوە=جریدة أخبار الیوم}}</ref> کە بارەگای سەرۆکایەتی کۆمار، سەرۆکایەتیی… حکوومەت، ئەنجومەنی نوێنەران، ئەنجومەنی پیران، وەزارەتەکان، ئۆرگان و دەزگاکانی حکوومەت، ھەروەھا باڵیۆزخانە و کونسوڵخانەی وڵاتانی دەرەوە دەگوازرێنەوە و دەبێتە ناوەندی دارایی میسر<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=[[7 نوفمبر]] [[٢٠٢١|2021]]|سەردێڕ=تعرف على تقسيم العاصمة الإدارية الجدبدة من الناحية التخطیطیة|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2021/11/7/تعرف-على-تقسيم-العاصمة-الإدارية-الجديدة-من-الناحیة-التخطیطیة/5520969|ڕێکەوتی سەردان=[[18 ینایر]] [[٢٠٢٢|2022]]|بڵاوکەرەوە=جریدة الیوم السابع}}</ref> کە ناوچەی دارایی و بازرگانی تێدایە، کە دەبێت بارەگا و [[نیویۆرک|ئۆفیسە]] ناوچەیییەکانی کۆمپانیا و بانکە گەورەکانی میسر و نێودەوڵەتی لەخۆدەگرێت [[نیویۆرک|شار]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The construction of the 35-km Green River in the Egyptian New Administrative capital|ناونیشان=https://worldarchitecture.org/article-links/eccvp/the-construction-of-the-35km-green-river-in-the-egyptian-new-administrative-capital.html}}</ref><ref>name=":4"{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Green River in the New Administrative Capital|ناونیشان=https://egypt.mresco.com/en/blog/47-the-green-river-in-the-new-administrative-capital|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429205812/https://egypt.mresco.com/en/blog/47-the-green-river-in-the-new-administrative-capital|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=!melk designs a 5,000 acre park in Egypt|ناونیشان=http://www.melk-nyc.com/melk-designs-a-5000-acre-park-in-egypt/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429092431/http://www.melk-nyc.com/melk-designs-a-5000-acre-park-in-egypt/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مێژوو == پڕۆژەکە کە پایتەختی نوێی ئیدارییە، لە ساڵی ٢٠١٥ ڕاگەیەندرا کە کۆشکی نوێی سەرۆکایەتی و پەرلەمان و حکوومەت و گەڕەکێکی دیپلۆماسی ڕەسەن لەخۆبگرێت، ھەروەھا بارەگای وەزارەتەکان و ئۆرگانە فەرمییەکان و باڵیۆزخانەکان بێت لە میسر، ھەروەھا بارەگای کۆمپانیاکان بێت و دامەزراوەکانی کەرتی تایبەت، دروستکردنی لە نێوان کۆمپانیای Emaar Properties، کۆمپانیای وەبەرھێنانی ئیماراتی لە پڕۆژەکەدا، بە نوێنەرایەتی سەرۆکەکەی، محەممەد ئەلعەبار، و لە لایەنی میسرەوە، وەزیری نیشتەجێکردن و خزمەتگوزارییەکان و کۆمەڵگە شارییە نوێیەکان، مستەفا کەمال مەدبولی. ئەم واژووکردنە شایەتحاڵی جێگری سەرۆکی ئیمارات، شێخ محەممەد بن ڕەشید ئال مەکتوم و عەبدولفەتاح سیسی سەرۆکی میسر بوو، پلانیش وابوو زیاتر لە ٣٥ کۆمپانیای میسری تایبەتمەند لە کارەکانی بیناسازی و بەڵێندەرایەتی بەشداری لە جێبەجێکردنیدا بکەن، و کە ٥ بۆ ٧ ساڵ دەخایەنێت تا تەواو دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=مصر.. "عاصمة" جدیدة ب45 ملیار دولار|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/aswaq/economy/2015/03/14/-مصر-تعلن-عزمھا-بناء-عاصمة-إداریة-ب45-ملیار-دولار|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.alarabiya.net/aswaq/economy/2015/03/14/-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%B9%D8%B2%D9%85%DA%BE%D8%A7-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D9%85%D8%A9-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A9-%D8%A845-%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%B1 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> کۆمپانیا ئیماراتییەکە دوای ماوەیەکی کەم لە ڕاگەیاندنی پڕۆژەکە کشایەوە، مەیجر جەنەڕاڵ ئەحمەد زەکی عەبدین، سەرۆکی کۆمپانیای سەرمایەی کارگێڕی نوێ لە ساڵی ٢٠١٨دا ئاماژەی بەوەدا کە کۆی تێچووی قۆناغی یەکەمی سەرمایە دەگاتە ٣٠٠ ملیار لیرە کە دەکاتە نزیکەی ١٦ ملیار دۆلار لەو کاتەدا)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=US Dollar to Egyptian Pound Spot Exchange Rates for 2018|ناونیشان=https://www.exchangerates.org.uk/USD-EGP-spot-exchange-rates-history-2018.html|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢}}</ref> کە تەواو دەبێت. بە تەواوی لە ماوەی ٣ ساڵدا لەو کاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عابدین: 300 ملیار جنییە تکلفة المرحلة الأولی للعاصمة الإداریة الجدیدة|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/daily/News/202802/5/675770/اقتصاد/عابدین--ملیار-جنیھ-تکلفة-المرحلة-الأولی-للعاصمة-ال.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢}}</ref> تێچووی قۆناغی یەکەم تا ساڵی ٢٠٢١ بە ٢٥ ملیار دۆلار مەزەندە کرا؛ سوپا و حکوومەت باری دابینکردنیان لە ئەستۆ گرت و لە دەرەوەی بوودجەی گشتی دەوڵەتەوە پەمپ دەکرا. خالد ئەلحوسێنی، وتەبێژی پایتەختی نوێ لەو کاتەدا وتی: «ڕێژەی جێبەجێکردن لە قۆناغی یەکەمدا لەسەدا ٦٠ی سەرجەم پڕۆژەکانی تێپەڕاندووە».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=بعیدا عن زحام القاھرة.. مصر تسابق الزمن لافتتاح العاصمة الإداریة|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/egypt-administrative-mn5-idARAKBN2B9293|بڵاوکەرەوە=Reuters|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لەکاتێکدا سەرۆکی کۆمپانیاکە، مەیجر جەنەڕاڵ عەبدین، ڕای گەیاند کە تێچووی قەزای حکومی بە تەنھا ٥٠ ملیار لیرە بووە، کە لە داھاتی فرۆشتنی زەوییەکە دابینکراوە، ھەروەھا کۆمپانیای سەرمایەی کارگێڕی نوێ کۆدەکاتەوە بەھای کرێ لە حکوومەتەوە لەگەڵ وەرگرتنی ئەم ئاسانکاری و بینایانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=رئیس العاصمة الإداریة: 800 ملیار جنییە تکلفة المرحلة الأولی والدولة لم تتکلف جنیھاً واحدًا|ناونیشان=https://almalnews.com/رئیس-العاصمة-الإداریة-800-ملیار-جنیھ-تکل/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://almalnews.com/%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A9-800-%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DB%8C%DA%BE-%D8%AA%DA%A9%D9%84/ |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|New Administrative Capital}} [[پۆل:پارێزگای قاھیرە]] [[پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان]] [[پۆل:ئابووری میسر]] [[پۆل:شارەکانی میسر]] rndx3vrrbigm3reml5qknac66d5h6hc 14 225644 1573306 1024731 2026-04-07T16:14:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Fatimid Caliphate in the 11th century}} 1573306 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Fatimid Caliphate in the 11th century}} sq6kxgfwyf14ca3j723ekubgca8hu4o 14 231367 1573543 1115284 2026-04-07T21:07:53Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1573543 wikitext text/x-wiki [[پۆل:فیلمەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:فیلمە ئاسیاییەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:سینەمای ئوردن]] hd05vnejbg8wbycosqbk8y7bg7zdx3w 14 231409 1573544 1147441 2026-04-07T21:08:03Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1573544 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Films of Palestine}} [[پۆل:فیلمەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:سینەمای دەوڵەتی فەلەستین]] ac3kdhnk5jdvw019asjysggz0u1dcho 0 238281 1573560 1355600 2026-04-08T03:11:15Z Pirehelokan 5097 /* بەشە سەرەکییەکان */ کۆلیژی پزیشکی 1573560 wikitext text/x-wiki {{ Databox | item = Q611723}} '''زانکۆی میترۆپۆلیتەنی تۆرۆنتۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Toronto Metropolitan University}})، پێشتر''' زانکۆی ڕایەرسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Ryerson University}})،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ryerson University changing its name to Toronto Metropolitan University|ناونیشان=https://www.torontomu.ca/media/releases/2022/04/ryerson-university-changing-its-name-to-toronto-metropolitan-uni/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Toronto Metropolitan University|زمان=en}}</ref> بە کورتی '''تی ئێم یوو (TMU)''' زانکۆیەکی گشتییە لە شاری [[تۆرۆنتۆ]]ی پارێزگای [[ئۆنتاریۆ]] لە وڵاتی [[کەنەدا]]. زانکۆکە لە ساڵی ٢٠٢٣دا زیاتر لە چل ھەزار خوێندکاری ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Enrolment and Faculty Counts|ناونیشان=https://www.torontomu.ca/university-planning/data-statistics/key-statistics/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Toronto Metropolitan University|زمان=en}}</ref> == ناو == زانکۆکە لە ١٩٤٨دا ناوی ئەنستیتووتی تەکنۆلۆجیای ڕایەرسۆن بوو کە ئەم ناوەی بۆ ڕێزگرتن لە [[ئێگێرتۆن ڕایەرسۆن]] لەسەر نرا. دواتر لە ٢٠٠٢دا ناوەکەی گۆڕا بە زانکۆی ڕایەرسۆن. لە ساڵی ٢٠٢٢دا ناوەکەی گۆڕا بە '''زانکۆی میترۆپۆلیتەنی تۆرۆنتۆ'''. یەکێک لە ھۆکارە سەرەکییەکانی گۆڕینی ناوەکە ئەوە بوو کە ئێگێرتۆن ڕایەرسۆن دەستی ھەبوو لە دامەزرانی خوێندنگە ڕێزیدنشیاڵەکاندا کە ڕۆڵێکی گرنگیان بوو لە توانەوەی خەڵکی خۆجێیی کەنەدا بە تایبەت [[نەتەوە یەکەمینەکان|نەتەوە یەکەمینەکاندا]] و ھەروەھا بەڵگەی زۆر ھەیە لەسەر ئەوەی ئەو قوتابخانانە ھەڵسوکەوتی نەشیاویان لەگەڵ مناڵان ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Toronto Metropolitan University reflects on new name change one year later {{!}} Globalnews.ca|ناونیشان=https://globalnews.ca/news/9651716/oronto-metropolitan-university-name-change-one-year-later/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Global News|زمان=en-US}}</ref> بۆیە لە ساڵی ٢٠٢٢دا ناوی ڕایەرسۆن لەسەر زانکۆکە بەتەواوی لابرا. == شوێن == زانکۆی میترۆپۆلیتەنی تۆرۆنتۆ کەوتووەتە ناوەڕاستی شاری تۆرۆنتۆ. کەمپسە سەرەکییەکەی لە نزیکەی [[مەیدانی داندەس|مەیدانی داندەسە]]. زانکۆکە زیاتر لە ٤٠ باڵەخانەی ھەیە کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا پانتایان زیاتر لە ٣٧٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە بووە.{{sfn|Ryerson University|2020|p=11}} دوای ئەوەش بەردەوام ھەر پەرەی داوە بە گەورەکردنی زانکۆکە و کڕینی زەوی لە ناوەڕاستی تۆرۆنتۆدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Toronto Metropolitan University Acquires Two Downtown Properties to Help Meet Expansion Needs|ناونیشان=https://www.torontomu.ca/media/releases/2023/06/toronto-metropolitan-university-acquires-two-downtown-properties/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Toronto Metropolitan University|زمان=en}}</ref> == پلەبەندی == ساڵی ٢٠٢٣ی گۆڤاری ماکلین ڕیزبەندییەکی زانکۆکانی کەنەدای بڵاوکردەوە کە تێیدا زانکۆکە لە پۆلی زانکۆ گشتگیرەکاندا پلەی ھەشتەمی بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maclean's|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Canada's Best Comprehensive Universities: Rankings 2023|ناونیشان=https://education.macleans.ca/university-rankings/canadas-best-comprehensive-universities-rankings-2023/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Maclean's Education|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230624040316/https://education.macleans.ca/university-rankings/canadas-best-comprehensive-universities-rankings-2023/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لە بواری ناوبانگەوە پلەی نۆزدەھەمی پێ درا. لە ڕیزبەندییەکی ئەکادیمیی زانکۆکانی جیھاندا، ساڵی ٢٠٢٢، زانکۆکە لە پلەی ٩٠١-١٠٠٠ لە جیھاندا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities|ناونیشان=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2022|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.shanghairanking.com}}</ref> == بەشە سەرەکییەکان == زانکۆکە چەند فاکەڵتی یان بەشی سەرەکیی ھەیە کە بریتین لەمانەی خوارەوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Faculties|ناونیشان=https://www.torontomu.ca/programs/faculties/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Toronto Metropolitan University|زمان=en}}</ref> * ھونەرەکان * خزمەتگوزاریی کۆمەڵگە * زانستەکانی ئەندازیاری و بیناسازی * مافناسی * زانست * بەڕێوەبەری * قوتابخانەی داھێنەری * قوتابخانەی خوێندنە باڵاکان * پزیشکی == کتێبخانەکان == [[پەڕگە:Ryerson Student Learning Centre (50072909288).jpg|وێنۆک|ناوەندی فێربوونی خوێندکار لە زانکۆی میترۆپۆلیتەنی تۆرۆنتۆ|267x267پیکسڵ]] [[کتێبخانەی زانکۆی میترۆپۆلیتەنی تۆرۆنتۆ]] کتێبخانە سەرەکییەکەی زانکۆکەیە کە لە باڵاخانەیەکەی ١١ تەبەقەدا دروست کراوە کە ساڵی ١٩٧٤ کراوەتەوە. جگە لەمە کتێبخانەی بەشی مافناسیش چالاکە. یەکێک لە باڵاخانە ناسراوەکانی زانکۆکە ''ناوەندی فێربوونی خوێندکار''ە (Student Learning Center) کە تەرخان کراوە بە خوێندکاران بۆ کۆشش یان سەعی کردن. ئەم ناوەندە کە تەلارسازییەکی سەرنجڕاکێشی ھەیە ساڵی ٢٠١٥ کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://www.facebook.com/archellocom|سەردێڕ=Ryerson University Student Learning Centre {{!}} Snøhetta, Sherwin-Williams Coil Coatings, Entro|ناونیشان=https://archello.com/project/ryerson-university-student-learning-centre|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Archello|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Ryerson University Student Learning Centre / Zeidler Architecture + Snøhetta|ناونیشان=https://www.archdaily.com/771491/ryerson-university-student-learning-centre-zeidler-partnership-architects-plus-snohetta|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=ArchDaily|زمان=en-US}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کەنەدا|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|Toronto Metropolitan University}} [[پۆل:زانکۆکان لە ئانتاریۆ]] [[پۆل:زانکۆی میترۆپۆلیتەنی تۆرۆنتۆ]] awv5utbrogy6i4fpj7fup1fgc0a55ju 1573561 1573560 2026-04-08T03:12:01Z Pirehelokan 5097 /* بەشە سەرەکییەکان */ 1573561 wikitext text/x-wiki {{ Databox | item = Q611723}} '''زانکۆی میترۆپۆلیتەنی تۆرۆنتۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Toronto Metropolitan University}})، پێشتر''' زانکۆی ڕایەرسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Ryerson University}})،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ryerson University changing its name to Toronto Metropolitan University|ناونیشان=https://www.torontomu.ca/media/releases/2022/04/ryerson-university-changing-its-name-to-toronto-metropolitan-uni/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Toronto Metropolitan University|زمان=en}}</ref> بە کورتی '''تی ئێم یوو (TMU)''' زانکۆیەکی گشتییە لە شاری [[تۆرۆنتۆ]]ی پارێزگای [[ئۆنتاریۆ]] لە وڵاتی [[کەنەدا]]. زانکۆکە لە ساڵی ٢٠٢٣دا زیاتر لە چل ھەزار خوێندکاری ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Enrolment and Faculty Counts|ناونیشان=https://www.torontomu.ca/university-planning/data-statistics/key-statistics/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Toronto Metropolitan University|زمان=en}}</ref> == ناو == زانکۆکە لە ١٩٤٨دا ناوی ئەنستیتووتی تەکنۆلۆجیای ڕایەرسۆن بوو کە ئەم ناوەی بۆ ڕێزگرتن لە [[ئێگێرتۆن ڕایەرسۆن]] لەسەر نرا. دواتر لە ٢٠٠٢دا ناوەکەی گۆڕا بە زانکۆی ڕایەرسۆن. لە ساڵی ٢٠٢٢دا ناوەکەی گۆڕا بە '''زانکۆی میترۆپۆلیتەنی تۆرۆنتۆ'''. یەکێک لە ھۆکارە سەرەکییەکانی گۆڕینی ناوەکە ئەوە بوو کە ئێگێرتۆن ڕایەرسۆن دەستی ھەبوو لە دامەزرانی خوێندنگە ڕێزیدنشیاڵەکاندا کە ڕۆڵێکی گرنگیان بوو لە توانەوەی خەڵکی خۆجێیی کەنەدا بە تایبەت [[نەتەوە یەکەمینەکان|نەتەوە یەکەمینەکاندا]] و ھەروەھا بەڵگەی زۆر ھەیە لەسەر ئەوەی ئەو قوتابخانانە ھەڵسوکەوتی نەشیاویان لەگەڵ مناڵان ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Toronto Metropolitan University reflects on new name change one year later {{!}} Globalnews.ca|ناونیشان=https://globalnews.ca/news/9651716/oronto-metropolitan-university-name-change-one-year-later/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Global News|زمان=en-US}}</ref> بۆیە لە ساڵی ٢٠٢٢دا ناوی ڕایەرسۆن لەسەر زانکۆکە بەتەواوی لابرا. == شوێن == زانکۆی میترۆپۆلیتەنی تۆرۆنتۆ کەوتووەتە ناوەڕاستی شاری تۆرۆنتۆ. کەمپسە سەرەکییەکەی لە نزیکەی [[مەیدانی داندەس|مەیدانی داندەسە]]. زانکۆکە زیاتر لە ٤٠ باڵەخانەی ھەیە کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا پانتایان زیاتر لە ٣٧٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە بووە.{{sfn|Ryerson University|2020|p=11}} دوای ئەوەش بەردەوام ھەر پەرەی داوە بە گەورەکردنی زانکۆکە و کڕینی زەوی لە ناوەڕاستی تۆرۆنتۆدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Toronto Metropolitan University Acquires Two Downtown Properties to Help Meet Expansion Needs|ناونیشان=https://www.torontomu.ca/media/releases/2023/06/toronto-metropolitan-university-acquires-two-downtown-properties/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Toronto Metropolitan University|زمان=en}}</ref> == پلەبەندی == ساڵی ٢٠٢٣ی گۆڤاری ماکلین ڕیزبەندییەکی زانکۆکانی کەنەدای بڵاوکردەوە کە تێیدا زانکۆکە لە پۆلی زانکۆ گشتگیرەکاندا پلەی ھەشتەمی بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maclean's|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Canada's Best Comprehensive Universities: Rankings 2023|ناونیشان=https://education.macleans.ca/university-rankings/canadas-best-comprehensive-universities-rankings-2023/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Maclean's Education|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230624040316/https://education.macleans.ca/university-rankings/canadas-best-comprehensive-universities-rankings-2023/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لە بواری ناوبانگەوە پلەی نۆزدەھەمی پێ درا. لە ڕیزبەندییەکی ئەکادیمیی زانکۆکانی جیھاندا، ساڵی ٢٠٢٢، زانکۆکە لە پلەی ٩٠١-١٠٠٠ لە جیھاندا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities|ناونیشان=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2022|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.shanghairanking.com}}</ref> == بەشە سەرەکییەکان == زانکۆکە چەند فاکەڵتی یان بەشی سەرەکیی ھەیە کە بریتین لەمانەی خوارەوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Faculties|ناونیشان=https://www.torontomu.ca/programs/faculties/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Toronto Metropolitan University|زمان=en}}</ref> * ھونەرەکان * خزمەتگوزاریی کۆمەڵگە * زانستەکانی ئەندازیاری و بیناسازی * مافناسی * زانست * بەڕێوەبەری * قوتابخانەی داھێنەری * قوتابخانەی خوێندنە باڵاکان * پزیشکی <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Ontario Newsroom |ناونیشان=https://news.ontario.ca/en/release/1006401/ontario-opens-new-medical-school-in-brampton |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-08 |وێبگە=news.ontario.ca}}</ref> == کتێبخانەکان == [[پەڕگە:Ryerson Student Learning Centre (50072909288).jpg|وێنۆک|ناوەندی فێربوونی خوێندکار لە زانکۆی میترۆپۆلیتەنی تۆرۆنتۆ|267x267پیکسڵ]] [[کتێبخانەی زانکۆی میترۆپۆلیتەنی تۆرۆنتۆ]] کتێبخانە سەرەکییەکەی زانکۆکەیە کە لە باڵاخانەیەکەی ١١ تەبەقەدا دروست کراوە کە ساڵی ١٩٧٤ کراوەتەوە. جگە لەمە کتێبخانەی بەشی مافناسیش چالاکە. یەکێک لە باڵاخانە ناسراوەکانی زانکۆکە ''ناوەندی فێربوونی خوێندکار''ە (Student Learning Center) کە تەرخان کراوە بە خوێندکاران بۆ کۆشش یان سەعی کردن. ئەم ناوەندە کە تەلارسازییەکی سەرنجڕاکێشی ھەیە ساڵی ٢٠١٥ کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://www.facebook.com/archellocom|سەردێڕ=Ryerson University Student Learning Centre {{!}} Snøhetta, Sherwin-Williams Coil Coatings, Entro|ناونیشان=https://archello.com/project/ryerson-university-student-learning-centre|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Archello|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Ryerson University Student Learning Centre / Zeidler Architecture + Snøhetta|ناونیشان=https://www.archdaily.com/771491/ryerson-university-student-learning-centre-zeidler-partnership-architects-plus-snohetta|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=ArchDaily|زمان=en-US}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کەنەدا|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|Toronto Metropolitan University}} [[پۆل:زانکۆکان لە ئانتاریۆ]] [[پۆل:زانکۆی میترۆپۆلیتەنی تۆرۆنتۆ]] 2y53uyhsfq4pymguf0xoidjulnadazu 4 241625 1573541 1573071 2026-04-07T21:00:40Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1573541 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٧ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٥٢٢٨٧ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٧ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٢١١٦٩ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٦ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٤٣٥ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٤ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٣٨٣ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٣ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٤٤٤٨ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] npr0u2tvfngndc0nsli5epper9jf61t 0 252495 1573157 1573029 2026-04-07T12:03:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573157 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگا پێداچوونەوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگا ناوەندییەکانی پێداچوونەوەن بۆ [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەوان گوێ لە تانەکانی کەیسەکان لە [[دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ھەندێک لە ئاژانسە کارگێڕییەکانی یوو ئێس دەگرن، و بڕیارەکانیان دەکرێت تانەیان لێ بدرێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. دادگاکانی پێداچوونەوە دابەشکراون بۆ ١٣ «سێرکیت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brian Duignan, Gloria Lotha |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ١٩٩٨|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/United-States-Court-of-Appeals|سەردێڕ=United States Court of Appeals {{!}} Definition, Number, & Facts {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=[[United States Department of Justice|U.S. Department of Justice]] |ناونیشان=https://www.justice.gov/usao/justice-101/federal-courts|سەردێڕ=U.S. Attorneys {{!}} Introduction To The Federal Court System {{!}} United States Department of Justice |وێبگە=Executive Office for United States Attorneys}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uscourts.gov/about-federal-courts/court-role-and-structure|سەردێڕ=Court Role and Structure |وێبگە=[[Administrative Office of the United States Courts|Administrative Office of the U.S. Courts]] on behalf of the [[Federal judiciary of the United States|Federal Judiciary]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States courts of appeals}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ko9e6znbnlb58juem7cmklkga6cspwl 1573519 1573157 2026-04-07T20:12:11Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573519 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگا پێداچوونەوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگا ناوەندییەکانی پێداچوونەوەن بۆ [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەوان گوێ لە تانەکانی کەیسەکان لە [[دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ھەندێک لە ئاژانسە کارگێڕییەکانی یوو ئێس دەگرن، و بڕیارەکانیان دەکرێت تانەیان لێ بدرێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. دادگاکانی پێداچوونەوە دابەشکراون بۆ ١٣ «سێرکیت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brian Duignan, Gloria Lotha |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ١٩٩٨|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/United-States-Court-of-Appeals|سەردێڕ=United States Court of Appeals {{!}} Definition, Number, & Facts {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=[[United States Department of Justice|U.S. Department of Justice]] |ناونیشان=https://www.justice.gov/usao/justice-101/federal-courts|سەردێڕ=U.S. Attorneys {{!}} Introduction To The Federal Court System {{!}} United States Department of Justice |وێبگە=Executive Office for United States Attorneys}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uscourts.gov/about-federal-courts/court-role-and-structure|سەردێڕ=Court Role and Structure |وێبگە=[[Administrative Office of the United States Courts|Administrative Office of the U.S. Courts]] on behalf of the [[Federal judiciary of the United States|Federal Judiciary]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States courts of appeals}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} cwujgxn7vn4mdony1qyhkpjn3kimjhs 0 252500 1573435 1501382 2026-04-07T17:53:00Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343551409|United States Court of International Trade]]» 1573435 wikitext text/x-wiki The '''United States Court of International Trade''' (case citations: '''Ct. Int'l Trade'''; also abbreviated as '''CIT''')<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-05-29 |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/court-international-trade-federal-trump-tariffs/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-29 |وێبگە=www.cbsnews.com |زمان=en-US}}</ref> is a [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|United States federal court]] that adjudicates [[سکاڵا|civil actions]] arising out of United States customs and international trade laws.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cit.uscourts.gov/about-court |ڕێکەوتی سەردان=2021-03-12 |وێبگە=Court of International Trade}}</ref> Seated in Lower Manhattan, [[نیوویۆرک|New York City]], the court exercises broad jurisdiction over most [[دانوستان (ئابوورناسی)|trade]]-related matters and is permitted to hear and adjudicate cases originating anywhere in the United States as well as internationally.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cit.uscourts.gov/about-court#JURISDICTION%20OF%20THE%20COURT |ڕێکەوتی سەردان=2021-03-12 |وێبگە=Court of International Trade |لە=Jurisdiction of the Court}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Articles with hCards]] qrx6xe1pkmrl7u15ocu9gdt1ai8s8zt 1573436 1573435 2026-04-07T17:55:06Z Tessla 41338 شائەمراز 1573436 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگای بازرگانیی نێونەتەوەییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' (ئاماژەکانی کەیس: '''سی تی. ئینتڵ ترەید'''؛ ھەروەھا بە کورتکراوەی '''سی ئای تی''')<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-05-29 |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/court-international-trade-federal-trump-tariffs/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-29 |وێبگە=www.cbsnews.com |زمان=en-US}}</ref> [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دادگایەکی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ە کە بڕیار لەسەر [[سکاڵا|کارە شارستانییەکان]] دەدات کە لە یاساکانی گومرگ و بازرگانیی نێودەوڵەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سەرچاوە دەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cit.uscourts.gov/about-court |ڕێکەوتی سەردان=2021-03-12 |وێبگە=Court of International Trade}}</ref> دادگاکە کە بنکەکەی لە لۆوەر مانھاتن لە [[نیوویۆرک|نیوویۆرک سیتی]]یە، دەسەڵاتێکی دادوەریی بەرفراوانی بەسەر زۆربەی بابەتە پەیوەندیدارەکان بە [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی]]یەوە ھەیە و ڕێگەی پێدراوە گوێ لەو کەیسانە بگرێت و بڕیاریان لەسەر بدات کە لە ھەر شوێنێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ھەروەھا لە ئاستی نێودەوڵەتیشەوە سەرچاوە دەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cit.uscourts.gov/about-court#JURISDICTION%20OF%20THE%20COURT |ڕێکەوتی سەردان=2021-03-12 |وێبگە=Court of International Trade |لە=Jurisdiction of the Court}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Articles with hCards]] s0w304dnapr0ed6pcsymkavg0brbhur 1573449 1573436 2026-04-07T20:00:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573449 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگای بازرگانیی نێونەتەوەییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' (ئاماژەکانی کەیس: '''سی تی. ئینتڵ ترەید'''؛ ھەروەھا بە کورتکراوەی '''سی ئای تی''')<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-05-29 |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/court-international-trade-federal-trump-tariffs/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-29 |وێبگە=www.cbsnews.com |زمان=en-US}}</ref> [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دادگایەکی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ە کە بڕیار لەسەر [[سکاڵا|کارە شارستانییەکان]] دەدات کە لە یاساکانی گومرگ و بازرگانیی نێودەوڵەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سەرچاوە دەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cit.uscourts.gov/about-court |ڕێکەوتی سەردان=2021-03-12 |وێبگە=Court of International Trade}}</ref> دادگاکە کە بنکەکەی لە لۆوەر مانھاتن لە [[نیوویۆرک|نیوویۆرک سیتی]]یە، دەسەڵاتێکی دادوەریی بەرفراوانی بەسەر زۆربەی بابەتە پەیوەندیدارەکان بە [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی]]یەوە ھەیە و ڕێگەی پێدراوە گوێ لەو کەیسانە بگرێت و بڕیاریان لەسەر بدات کە لە ھەر شوێنێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ھەروەھا لە ئاستی نێودەوڵەتیشەوە سەرچاوە دەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cit.uscourts.gov/about-court#JURISDICTION%20OF%20THE%20COURT |ڕێکەوتی سەردان=2021-03-12 |وێبگە=Court of International Trade |لە=Jurisdiction of the Court}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Articles with hCards]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} gp5jlqephehhohyj6xu5mooznkhdi11 0 252501 1573437 1513583 2026-04-07T17:56:42Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347013217|Judicial Panel on Multidistrict Litigation]]» 1573437 wikitext text/x-wiki The '''United States Judicial Panel on Multidistrict Litigation''' ('''J.P.M.L. '''or '''the Panel''') is a special body within the [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|United States federal court system]] which manages multidistrict litigation. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە jbt0nmvfep3rso9fzhzcj9vcwkfti23 1573438 1573437 2026-04-07T17:57:20Z Tessla 41338 شائەمراز 1573438 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''لیژنەی دادوەریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ دادگاییکردنی فرەناوچەیی''' ('''جەی پی ئێم ئێڵ''' یان '''لیژنەکە''') دەستەیەکی تایبەتە لە ناو [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|سیستەمی دادگای فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]] کە بەڕێوەبردنی دادگاییکردنی فرەناوچەیی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 2td5cocpqt2r8zl9ohrvl1pcyl04z4v 1573439 1573438 2026-04-07T17:57:39Z Tessla 41338 1573439 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''لیژنەی دادوەریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ دادگاییکردنی فرەناوچەیی''' ('''جەی پی ئێم ئێڵ''' یان '''لیژنەکە''') دەستەیەکی تایبەتە لە ناو [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|سیستەمی دادگای فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]] کە بەڕێوەبردنی دادگاییکردنی فرەناوچەیی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} bc2n16m552gskte30wkerc53nfndjo4 1573448 1573439 2026-04-07T20:00:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573448 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''لیژنەی دادوەریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ دادگاییکردنی فرەناوچەیی''' ('''جەی پی ئێم ئێڵ''' یان '''لیژنەکە''') دەستەیەکی تایبەتە لە ناو [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|سیستەمی دادگای فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]] کە بەڕێوەبردنی دادگاییکردنی فرەناوچەیی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} du5l579ieii2figmrct40mvbk2s7p3n 0 274992 1573183 1530065 2026-04-07T13:02:52Z 1silent scientist 51740 1573183 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}} '''ڕووداوەکانی ٧ی ئایاری ٢٠٠٨''' ئەو ڕووداوانەن کە لە [[بەیرووت|بەیرووتی]] پایتەختی [[لوبنان]] و ھەندێک ناوچەی [[کێوی لوبنان|چیای لوبنان]]، لەنێوان [[ئۆپۆزسیۆن]] و دڵسۆزان ڕوویاندا. لە دوای کۆتایی ھاتنی [[شەڕی ناوخۆی لوبنان]] لە [[١٩٩٠|ساڵی ١٩٩٠]] بە مەترسیدارترین و توندوتیژترین ڕووداوەکانی لوبنان دادەنرێت. ئەوەش دوای دەرکردنی دوو بڕیاری [[کابینەی حکوومەت|ئەنجومەنی وەزیرانی]] لوبنان بوو بۆ دەستبەسەرداگرتنی تۆڕی پەیوەندییەکانی سەر بە فەیلەقی سیگناڵی [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] و دەرکردنی فەرماندەی خزمەتگوزاری ئاسایشی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەیرووت]]، عەمید وەفیق شەقیر. ئەمەش لەلایەن ئۆپۆزسیۆنەوە بە پێشێلکردنی بەیاننامەی وەزاری دانرا کە پشتیوانی لە بەرخۆدان دەکرد. بەو پێیەی حکوومەت لە چاوی ئۆپۆزسیۆن لەو کاتەدا بە «ناشەرعی» دادەنرا بەھۆی پێشێلکردنی میساقی پێکەوەژیان، بۆیە ھێزی بەکارھێنا بۆ ڕاگرتنی حکوومەت، بەڵام دوای کشانەوەی حکوومەت لەو دوو بڕیارەی کە باسی لێوەکرا، وەستا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|لوبنان|دەیەی ٢٠٠٠|شەڕ}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}} [[پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٨]] get3tieguluvhli6l51bxov0tzsenb7 0 279260 1573203 1427556 2026-04-07T14:26:45Z ~2026-21380-96 75628 1573203 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەرەوەیس | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.43439| 44.77765}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی قەرەوەیس''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.43439| 44.77765 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨١٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەرەوەیس''' (''{{lang-ar| قرةویس}})، ({{lang-en| Qarawais }}'' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەرەھەنجیر]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان =http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[قەرەھەنجیر]] بە دووری (٢٣)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''قەرەوەیس''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[بانگرد]]. * لە باشوورەوە گوندی [[کوڵەبان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[تەپەدێی سەروو]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[شێخ جیری سەروو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەرەوەیس | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/7519413731 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٣٢٢) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٦٩٣) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] b4wqfsnb4lvi8y0c0mje3xkwhzh9ydr 0 284372 1573322 1562513 2026-04-07T16:19:11Z Redaktor GLAM 68960 Higher resolution version of image 1573322 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی پاشایەتی|border=imperial|royal_title=Sultan|realm=the Ottoman Empire|native_name=''Osmanlı padişahı''|coatofarms=Osmanli-nisani.svg|coatofarmssize=|coatofarmscaption='''[[Coat of arms of the Ottoman Empire|Imperial coat of arms]]''' (from 1882)|image=Sultan Mehmed VI of the Ottoman Empire.jpg|caption='''Last to reign'''{{ھن}}'''[[Mehmed VI]]'''{{ھن}}4 July 1918 – 1 November 1922|first_monarch=[[Osman I]] (c. 1299–1323/4)|last_monarch=[[Mehmed VI]] (1918–1922)|style=[[His Imperial Majesty]]|residence=[[Ottoman palaces in Istanbul|Palaces in Istanbul]]: * [[Eski Saray]] * [[Topkapı Palace|Topkapı]] (1460s–١٨٥٣) * [[Dolmabahçe Palace|Dolmabahçe]] (1853–1889; 1909–1922) * [[Yıldız Palace|Yıldız]] (1889–1909)|appointer=[[Line of succession to the Ottoman throne|Hereditary]]|began=c. 1299|ended=[[Abolition of the Ottoman Sultanate|1 November 1922]]}} [[پەڕگە:Imperial_standard_of_the_Ottoman_Sultan.svg|وێنۆک|240x240پیکسڵ| ستانداردی ئیمپراتۆری عوسمانی]] [[پەڕگە:Ottoman_sultans_family_tree_(EN)_by_shakko.jpg|ڕاست|وێنۆک|383x383پیکسڵ| درەختی بنەماڵە]] [[پەڕگە:OttomanEmpire1683.png|وێنۆک|240x240پیکسڵ| [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]] لە ساڵی ١٦٨٣، لە لووتکەی فراوانبوونی خاکی خۆی لە ئەورووپا.]] [[سوڵتان|سوڵتانەکانی]] [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]] ({{Langx|tr|Osmanlı padişahları}})، کە ھەموویان ئەندامی [[شانشینی عوسمانی]] بوون (ماڵی عوسمان)، لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٢٩٩ تا ھەڵوەشاندنەوەی لە ساڵی ١٩٢٢، حوکمڕانی ئیمپراتۆرییەتی کشوەرییان کردووە. ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە لووتکەی خۆیدا ڕووبەرێکی لە ھەنگاریا لە باکوورەوە تا یەمەن لە باشوور و لە جەزائیرەوە لە ڕۆژاوا تا [[عێراقی عوسمانی|عێراق]] لە ڕۆژھەڵات. سەرەتا لە شاری سۆغوتەوە لە پێش ساڵی ١٢٨٠ و دواتر لە شاری [[بورسا]] لە ساڵی ١٣٢٣ یان ١٣٢٤ەوە بەڕێوەدەبرا، پایتەختی ئیمپراتۆرییەتەکە لە ساڵی ١٣٦٣ دوای داگیرکردنی لەلایەن [[مورادی یەکەم|مورادی یەکەمەوە]] گواسترایەوە بۆ ئەدریانۆپڵ (ئێستا بە زمانی ئینگلیزی بە [[ئێدیرنە|ئەدیرنە]]) و دواتر بۆ [[قوستەنتینە|قوستەنتینییە]] ([[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵی]] ئێستا) لە ساڵی ١٤٥٣ دوای [[کەوتنی قوستەنتینە|داگیرکردنی]] لە ساڵی ١٣٢٤ [[محەممەدی دووەم|محەممەد دووەم]]. ساڵانی سەرەتای ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بابەتی گێڕانەوەی جۆراوجۆر بووە، ئەمەش بەھۆی سەختی جیاکردنەوەی ڕاستییەکان لە ئەفسانە. ئیمپراتۆرییەتەکە لە کۆتایی سەدەی ١٣دا ھاتە ئاراوە و یەکەم فەرمانڕەوای (و ناوی ئیمپراتۆرییەتەکە) [[سوڵتان عوسمانی یەکەم|عوسمانی یەکەم]] بوو. بەپێی نەریتی عوسمانی دواتر کە زۆرجار جێی متمانە نەبووە، عوسمان نەوەی ھۆزی کای تورکەکانی ئۆغوز بووە. ئەو بنەماڵەی عوسمانی کە بە ھەمان ناوەوە دامەزراندبوو، بۆ ماوەی شەش سەدە لە سەردەمی ٣٦ سوڵتاندا بەردەوام بوو. ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە ئەنجامی شکستی [[ھێزەکانی ناوەند|زلھێزە ناوەندییەکان]] کە لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەمدا]] ھاوپەیمانی لەگەڵدا کردبوو، نەما. دابەشکردنی ئیمپراتۆرییەت لەلایەن [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی یەکەم|ھاوپەیمانانی]] سەرکەوتوو و [[شەڕی سەربەخۆیی تورکی]]ا کە بەدوای خۆیدا ھێنا، بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی سوڵتانییەت لە ساڵی ١٩٢٢ و لەدایکبوونی [[تورکیا|کۆماری مۆدێرن تورکیا]] لە ساڵی == ناوەکان == ھەروەھا سوڵتان بە پادیشا ({{Langx|ota|پادشاھ|pâdişâh}} , {{Langx|fr|Padichah}}). لە بەکارھێنانی عوسمانیدا وشەی «پادیشا» بەزۆری بەکاردەھێنرا تەنھا «سوڵتان» بەکاردەھێنرا کاتێک ڕاستەوخۆ ناوی لێنرا. لە چەند زمانێکی ئەورووپیدا، بە ''تورکی گەورە''، وەک فەرمانڕەوای تورکەکان، یان بە سادەیی بە «پەروەردگاری گەورە» (''il Gran Signore'', ''le grand seigneur'') بە تایبەت لە سەدەی ١٦دا ناودەبرا. ناوی سوڵتان بەو زمانانەی کە کەمینە نەتەوەیییەکان بەکاریان دەھێنن: * [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: لە ھەندێک بەڵگەنامەدا "پادیشە" بە " مالیک " ("پاشا") گۆڕدراوە * [[زمانی بولگاری|بولگاری]]: لە قۆناغەکانی پێشوودا خەڵکی بولگاری پێیان دەگوت " تزار ". وەرگێڕانی دەستووری عوسمانی ساڵی ١٨٧٦ لەبری ئەوە وەرگێڕانی ڕاستەوخۆی "سوڵتان" (سوڵتان) و "پادیشا" (پادیشە)<ref name="Straussp4344"/> بەکارھاتووە. * [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: لە قۆناغەکانی پێشوودا یۆنانییەکان ناوی " basileus " ی شێوازی ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتینیان بەکاردەھێنا. وەرگێڕانی دەستووری عوسمانی ساڵی ١٨٧٦ لەبری ئەوە وەرگێڕانی ڕاستەوخۆی "سوڵتان" (Σουλτάνος ''Soultanos'') و "padishah" (ΠΑΔΙΣΑΧ ''padisach'')ی بەکارھێناوە.<ref name="Straussp4344"/> * جولەکە-ئیسپانی: بە تایبەتی لە بەڵگەنامە کۆنەکاندا، ''ئێل ڕێی'' ("پاشا") بەکاردەھێنرا. جگە لەوەش ھەندێک بەڵگەنامەی لادینۆ ''سوڵتانیان'' بەکارھێناوە (بە پیتی عیبری: שולטן و סולטן).<ref name="Straussp4344"/> == ڕێکخستنی دەوڵەتی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی == ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە زۆربەی بوونی خۆیدا، پاشایەتییەکی ڕەھا بوو. لە نیوەی دووەمی سەدەی پازدەھەمدا، سوڵتان لە لووتکەی سیستەمێکی پلەبەندیدا دانیشتبوو و لەژێر نازناوی جۆراوجۆردا لە توانای سیاسی، سەربازی، دادوەری، کۆمەڵایەتی و ئایینیدا مامەڵەی دەکرد.{{Ref label|Titles|a|2}} لە ڕووی تیۆرییەوە تەنھا بەرامبەر [[خوا|خودا]] و شەریعەتی خودا ({{Lang|ota-Arab|شریعت}} ئیسلامی) بەرپرسیار بوو ''şeriat''، بە عەرەبی بە {{Lang|ar|شریعة}} ناسراوە ''[[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]]'')، کە ئەو جێبەجێکاری سەرەکی بووە. ئەرکی ئاسمانی (کوت) لە نازناوە ئیسلامییەکانی وەک «سێبەری خودا لەسەر زەوی» ({{Lang|ota-Arab|ظل اللە فی العالم}} ڕەنگدانەوەی ھەبوو ''ẓıll اللە fīl-ʿalem'') و «خەلیفەی ڕووی زەوی» ({{Lang|ota-Arab|خلیفە ڕووی زمین}} ''Ḫalife-i rū-yi zemīn''). ھەموو فەرمانگەکان بە دەسەڵاتی ئەو پڕدەکرانەوە و ھەموو یاسایەک لەلایەن ئەوەوە بە شێوەی فەرمانێک بە ناوی ''فیرمان'' ({{Lang|ota-Arab|فرمان}} دەردەچوو). [[فەرماندەی گشتی|فەرماندەی باڵای سەربازی]] بووە و خاوەنی تایتڵی فەرمی ھەموو زەوییەک بووە. [[سوڵتان عوسمانی یەکەم|عوسمان]] (١٣٢٣/٤ کۆچی دوایی کردووە) کوڕی [[ئێرتوگروول|ئەرتوغرول]] یەکەم فەرمانڕەوای دەوڵەتی عوسمانی بووە، کە لە سەردەمی ئەودا میرنشینێکی بچووکی (''بەیلیک'') لە ناوچەی بیتینی لە سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتین]] پێکھێناوە. دوای [[کەوتنی قوستەنتینە|داگیرکردنی قوستەنتینییە]] لە ساڵی ١٤٥٣ لەلایەن [[محەممەدی دووەم|محەممەدی دووەمەوە]]، سوڵتانەکانی عوسمانی خۆیان وەک جێنشینی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی سەیرکرد، ھەربۆیە ناوبەناو نازناوی قەیسەر ({{Lang|ota-Arab|قیصر}} یان بەکارھێنا ''قەیسەری'')ی ڕوم، و [[ئیمپراتۆر]]، ھەروەھا [[خەلافەت|خەلیفەی]] ئیسلام.{{Ref label|Caliphate|b|1}}<sup class="citation nobold" id="ref_Caliphate1">[ب]</sup> فەرمانڕەوا عوسمانییە تازە دانیشتووەکان بە شمشێری عوسمان بەسترابوون، کە ڕێوڕەسمێکی گرنگ بوو کە وەک ھاوتای تاجە گوڵینەی پاشاکانی ئەورووپا کاری دەکرد. سوڵتانێکی بێ پشتێن مافی ئەوەی نەبوو منداڵەکانی بخرێنە ناو ھێڵی جێنشینییەوە. ھەرچەندە لە ڕووی تیۆری و مەبدەئییەوە ڕەھا بوو، بەڵام دەسەڵاتەکانی سوڵتان لە پراکتیکدا سنووردار بوون. بڕیارە سیاسییەکان دەبوو بۆچوون و ھەڵوێستی ئەندامانی گرنگی خانەدان و دامەزراوە بیرۆکراتی و سەربازییەکان و ھەروەھا سەرکردە ئایینییەکان لەبەرچاو بگرن. لە دەیەکانی کۆتایی سەدەی شازدەھەمەوە، ڕۆڵی سوڵتانەکانی عوسمانی لە حکوومەتی ئیمپراتۆرییەتەکەدا دەستی بە کەمبوونەوە کرد، لە قۆناغێکدا کە بە گۆڕینی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی ناسراوە. سەرەڕای ئەوەی کە ڕێگرییان لێکرا لە میراتگری تەخت، ژنانی حەرەمی ئیمپراتۆری - بە تایبەتی دایکی سوڵتانی حوکمڕان، کە بە سوڵتانی ڕەوا ناسراوە - ڕۆڵێکی سیاسی گرنگی پشت پەردەیان گێڕا، بە شێوەیەکی کاریگەر حوکمڕانی ئیمپراتۆرییەتەکەیان کرد لەو ماوەیەی کە بە سوڵتانییەتی ژنان ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Peirce |یەکەم=Leslie |بەستەری نووسەر=Leslie P. Peirce |ناونیشان=http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/e-h/harem.html|سەردێڕ=All Shows {{!}} The UK's biggest free streaming site {{!}} Channel 4 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071203045546/http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/e-h/harem.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٠٩}}</ref> [[پاشایەتیی دەستووری|دەستووریزم]] لە سەردەمی دەسەڵاتی [[عەبدولحەمیدی دووەم]] دامەزرا، کە بەم شێوەیە بووە دوا فەرمانڕەوای ڕەھای ئیمپراتۆرییەتەکە و یەکەم پاشای دەستووری دوودڵەکەی. ھەرچەندە عەبدولحەمیدی دووەم لە ساڵی ١٨٧٨ پەرلەمان و دەستووری ھەڵوەشاندەوە بۆ ئەوەی بگەڕێتەوە سەر حوکمڕانی کەسی، بەڵام لە ساڵی ١٩٠٨دا جارێکی دیکە ناچار بوو دەستوورییەت دابمەزرێنێتەوە و لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. لە ساڵی ٢٠٢١ەوە سەرۆکی [[شانشینی عوسمانی|ماڵی عوسمان]] ھارون عوسمان بووە کە نەوەیەکی گەورەی [[عەبدولحەمیدی دووەم|عەبدولحەمیدی دووەمە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/turkey/last-heir-to-ottoman-throne-passes-away-at-90/news|سەردێڕ=Last heir to Ottoman throne passes away at 90 |وێبگە=Daily Sabah}}</ref> == پێڕستی سوڵتانەکان == [[پەڕگە:Sultans_of_the_Ottoman_Dynasty.jpg|وێنۆک| پۆستەرێک کە سوڵتانەکانی دەوڵەتی عوسمانی پیشان دەدات، لە عوسمانی یەکەمەوە (گۆشەی سەرەوەی چەپ) تا محەممەدی پێنجەم (وێنەیەکی گەورە لە ناوەڕاست)]] خشتەی خوارەوە سوڵتانەکانی عوسمانی، ھەروەھا دوا خەلیفەی عوسمانی، بە ڕێکوپێکی کرۆنۆلۆژی خراوەتەڕوو. توغراکان ئەو مۆر یان واژووی خۆشنووسیانە بوون کە سوڵتانەکانی عوسمانی بەکاریان دەھێنا. لەسەر ھەموو بەڵگەنامە فەرمییەکان و ھەروەھا لەسەر دراوەکان نمایش دەکران، و لە ناسینەوەی سوڵتانێکدا زۆر گرنگتر بوون لە وێنەکەی. ستوونی "تێبینی" زانیاری لەسەر دایک و باوک و چارەنووسی ھەر سوڵتانێک لەخۆدەگرێت. عوسمانییە سەرەتایییەکان ئەو شتەیان پراکتیزە دەکرد کە مێژوونووس کواتارت بە " مانەوەی بەھێزترین کوڕ نەک گەورەترین کوڕ" وەسفی کردووە: کاتێک سوڵتانێک دەمرێت، کوڕەکانی دەبوو شەڕ لەگەڵ یەکتر بکەن بۆ وەرگرتنی تەخت تا براوەیەک سەرھەڵدەدات. بەھۆی ئەو شەڕە ناوخۆیی و براکوژییە زۆرەی کە ڕوویاندا، زۆرجار کەلێنی کاتیی لە نێوان ڕێکەوتی مردنی سوڵتانێک و ڕێکەوتی دەستبەسەرداگرتنی جێنشینەکەیدا ھەبوو. لە ساڵی ١٦١٧ [[شانشینی عوسمانی|یاسای جێنشینی]] لە مانەوەی بەھێزترینەوە گۆڕا بۆ سیستەمێک کە لەسەر بنەمای پلە باڵای ئەگناتیک ({{Lang|ota-Arab|اکبریت}} دامەزراوە ''ekberiyet'')، کە بەھۆیەوە تەختەکە دەچووە دەستی بەتەمەنترین نێری خێزانەکە. ئەمەش لە بەرامبەردا ئەوەمان بۆ ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی لە سەدەی ١٧ بەدواوە سوڵتانێکی کۆچکردوو بە دەگمەن کوڕەکەی خۆی جێگەی دەگرێتەوە، بەڵام بەزۆری لەلایەن مامی یان برایەکەوە جێگەی دەگرێتەوە. پلە باڵای ئەگناتیک تا ھەڵوەشاندنەوەی سوڵتانییەت ھێڵدرایەوە، سەرەڕای ھەوڵە سەرکەوتوو نەبووەکان لە سەدەی نۆزدەھەمدا بۆ گۆڕینی بە سەرەتایی ڕەسەنایەتی. سەرنج بدەن کە خۆنمایشکەر و ھاوداواکارانی سەردەمی [[سەردەمی نێوان دەسەڵاتی عوسمانی|حوکمڕانی نێوان عوسمانییش]] لێرەدا ئاماژەیان پێکراوە، بەڵام لە ژمارەدانانی فەرمی سوڵتانەکاندا جێگیر نین. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! width="5%" |No. ! width="12%" |Sultan ! width="80px" |Portrait ! width="28%" |Reign ! width="80px" |Tughra ! width="30%" |Notes ! width="100px" |Coinage |- | colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Rise of the Ottoman Empire{{ھن}}{{ھن}}<small>(1299 – 1453)</small> |- |١ |'''[[سوڵتان عوسمانی یەکەم]]''' |[[پەڕگە:I_Osman.jpg|158x158پیکسڵ]] |{{Circa}} 1299 – c. 1324{{ھن}}{{ھن}}<small>(25 years~)</small> | {{N/a}}{{ref label|Tughra|c|1}} | align="left" | * Son of [[ئێرتوگروول|Ertuğrul Bey]] and an unknown woman. * Reigned until his death. |[[پەڕگە:Osman_Gazi_Coin.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |٢ |'''[[ئۆرھان غازی]]''' |[[پەڕگە:Metehanzade_orhangazi.jpg|157x157پیکسڵ]] |c. 1324 – March 1362{{ھن}}{{ھن}}<small>(38 years~)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Orhan.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Orhan]] | align="left" | * Son of Osman I and Malhun Hatun (unclear).<ref name="lm"/> * Reigned until his death. |[[پەڕگە:Orhan_Gazi_Akçe.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |٣ |'''[[مورادی یەکەم]]'''{{Ref label|Caliphate|b|2}} |[[پەڕگە:Murad_I.jpg|159x159پیکسڵ]] |ئازار ١٣٦٢ – 15 June 1389{{ھن}}{{ھن}}<small>(27 years, 3 months)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Murad_I.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Murad I]] | align="left" | * Son of Orhan and Nilüfer Hatun.<ref name="lm"/> * Reigned until his death. * Killed on the battlefield at the Battle of Kosovo on June 15, 1389. |[[پەڕگە:1555_osmanli_1_murat_nm_nd.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |٤ |'''[[بایەزیدی یەکەم]]''' |[[پەڕگە:Baiazeth._P._IIII.jpg|122x122پیکسڵ]] |١٥ حوزەیران ١٣٨٩ – 20 July 1402{{ھن}}{{ھن}}<small>(13 years, 35 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Bayezid_I.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Bayezid I]] | align="left" | * Son of Murad I and Gülçiçek Hatun.<ref name="lm"/> * Captured on the battlefield at the Battle of Ankara against [[تەیمووری لەنگ|Timur]]. * Died in captivity in Akşehir on 8 March 1403. |[[پەڕگە:Bayezid_I_AR_akce.png|180x180پیکسڵ]] |- | colspan="7" style="background:#B9B9B9" |[[سەردەمی نێوان دەسەڵاتی عوسمانی|Ottoman Interregnum]]{{Ref label|Interregnum|d|}}{{ھن}}{{ھن}}<small>(٢٠ تەممووز ١٤٠٢ – ٥ تەممووز ١٤١٣)</small> |- |— |''İsa Çelebi'' |[[پەڕگە:İsa_Çelebi.jpg|129x129پیکسڵ]] |January – March/May 1403{{ھن}}{{ھن}}<small>(3–5 months)</small> | {{N/a}} | align="left" | * Co-sultan of Anatolia * After the Battle of Ankara, İsa Çelebi defeated Musa Çelebi and took the western Anatolian territories for approximately two years. * Defeated by [[محەممەدی یەکەم|Mehmed Çelebi]] in the Battle of Ulubad in March or May 1403. * Strangled in September 1403. | {{N/a}} |- |— |''Süleyman Çelebi'' |[[پەڕگە:Suleyman Celebi (166345075).jpg|118x118پیکسڵ]] |٢٠ تەممووز ١٤٠٢ –{{ھن}}{{ھن}}17 February 1411{{ھن}}{{ھن}}<small>(8 years, 212 days)</small> |[[پەڕگە:Suleyman_Celebi_Tughra.png|100x100پیکسڵ]] | align="left" | * Acquired the title of ''The Sultan of Rumelia'' for the European portion of the empire, a short period after the Ottoman defeat at Ankara. * Murdered on 17 February 1411.<ref name="Jor09"/> |[[پەڕگە:Süleyman_Çelebi_coin_1404.png|180x180پیکسڵ]] |- |— |''Musa Çelebi'' |[[پەڕگە:Paolo_Veronese_(Nachfolger)_-_Bildnis_des_Sultans_Moise_-_2238_-_Bavarian_State_Painting_Collections.jpg|130x130پیکسڵ]] |١٨ شوبات ١٤١١ –{{ھن}}{{ھن}}5 July 1413{{ھن}}{{ھن}}<small>(2 years, 137 days)</small> | {{N/a}} | align="left" | * Acquired the title of ''The Sultan of Rumelia'' for the European portion of the empire on 18 February 1411, just after the death of Süleyman Çelebi. * Killed on 5 July 1413 by [[محەممەدی یەکەم|Mehmed Çelebi]]'s forces in the battle of ''Çamurlu Derbent'' near [[سامۆکۆڤ|Samokov]] in [[بولگاریا|Bulgaria]].<ref name="vonH"/> |[[پەڕگە:Akçe_-_Musa_Çelebi.png|180x180پیکسڵ]] |- |— |''[[محەممەدی یەکەم]]'' |[[پەڕگە:Mehmed_I_miniature.jpg|174x174پیکسڵ]] |1403 – 5 July 1413{{ھن}}{{ھن}}<small>(10 years)</small> | {{N/a}} | align="left" | * Acquired the control of Eastern [[ئەنادۆڵ|Anatolia]] as co-Sultan after the Battle of Ankara. * Defeated İsa Çelebi in the battle of Ulubat in 1405. * Became the sole ruler of Anatolia upon İsa's death in 1406. * Acquired the title of [[محەممەدی یەکەم|Ottoman Sultan Mehmed I Khan]] upon Musa's death. |[[پەڕگە:Akçe_-_Mehmed_Çelebi_in_the_name_of_Timur.png|180x180پیکسڵ]] |- | colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Sultanate resumed |- |٥ |'''[[محەممەدی یەکەم]]''' |[[پەڕگە:Mehmed_I_miniature.jpg|174x174پیکسڵ]] |٥ تەممووز ١٤١٣ – 26 May 1421{{ھن}}{{ھن}}<small>(7 years, 325 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mehmed_I.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Mehmed I]] | align="left" | * Son of Bayezid I and Devlet Hatun.<ref name="lm"/> * Reigned until his death. | {{N/a}} |- |— |''Mustafa Çelebi'' | {{N/a}} |کانوونی دووەم ١٤١٩ – May 1422{{ھن}}{{ھن}}<small>(3 years, 4 months)</small> | {{N/a}} | align="left" | * Sultan of Rumelia * Son of [[بایەزیدی یەکەم]] * Executed by [[موڕادی دووەم]] |[[پەڕگە:Akçe_-_Mustafa_Çelebi.png|180x180پیکسڵ]] |- |٦ |'''[[موڕادی دووەم]]''' |[[پەڕگە:Paolo_Veronese_(Nachfolger)_-_Sultan_Murad_II._-_2237_-_Bavarian_State_Painting_Collections.jpg|130x130پیکسڵ]] |٢٥ حوزەیران ١٤٢١ –{{ھن}}{{ھن}}August 1444{{ھن}}{{ھن}}<small>(23 years, 2 months)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Murad_II.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Murad II]] | align="left" | * Son of Mehmed I and Emine Hatun.<ref name="lm"/> * Abdicated of his own free will in favour of his son [[محەممەدی دووەم|Mehmed II]]. |[[پەڕگە:Akçe_of_Murad_II_Obverse.JPG|80x80پیکسڵ]][[پەڕگە:Akçe_of_Murad_II_Reverse.JPG|80x80پیکسڵ]] |- |٧ |'''[[محەممەدی دووەم]]''' |[[پەڕگە:Bellini,_Gentile_-_Sultan_Mehmet_II.jpg|135x135پیکسڵ]] |ئاب ١٤٤٤ –{{ھن}}{{ھن}}September 1446{{ھن}}{{ھن}}<small>(2 years, 1 month)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mehmed_II.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Mehmed II]] | align="left" | * First reign * Son of Murad II and Hüma Hatun.<ref name="lm"/> * Surrendered the throne to his father after having asked him to return to power, along with rising threats from Janissaries. |[[پەڕگە:Akce_-_Mehmed_II_First_reign.png|180x180پیکسڵ]] |- |(٦) |'''Murad II''' |[[پەڕگە:Paolo_Veronese_(Nachfolger)_-_Sultan_Murad_II._-_2237_-_Bavarian_State_Painting_Collections.jpg|130x130پیکسڵ]] |ئەیلوول ١٤٤٦ –{{ھن}}{{ھن}}3 February 1451{{ھن}}{{ھن}}<small>(4 years, 5 months)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Murad_II.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Murad II]] | align="left" | * Second reign * Forced to return to the throne following a [[یێنیچێری|Janissary]] insurgence. * Reigned until his death. | {{N/a}} |- | colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Growth of the Ottoman Empire{{ھن}}{{ھن}}<small>(1453–1550)</small> |- |(٧) |'''Mehmed II''' |[[پەڕگە:Bellini,_Gentile_-_Sultan_Mehmet_II.jpg|135x135پیکسڵ]] |٣ شوبات ١٤٥١ –{{ھن}}{{ھن}}3 May 1481{{ھن}}{{ھن}}<small>(30 years, 89 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mehmed_II.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Mehmed II]] | align="left" | * Second reign * [[کەوتنی قوستەنتینە]] in 1453. * Reigned until his death. |[[پەڕگە:Coin_of_Mehmed_II_1451,_second_reign.png|180x180پیکسڵ]] |- |٨ |'''[[بایەزیدی دووەم]]''' |[[پەڕگە:Beyazid_II.jpg|147x147پیکسڵ]] |١٩ ئایار ١٤٨١ –{{ھن}}{{ھن}}25 April 1512{{ھن}}{{ھن}}<small>(30 years, 342 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Bayezid_II.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Bayezid II]] | align="left" | * Son of Mehmed II and Gülbahar Hatun.<ref name="lm"/> * Abdicated. * Died near Didymoteicho on 26 May 1512. |[[پەڕگە:1692_osmanli_2_beyazid_ankara_886.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |— |''Cem Sultan'' |[[پەڕگە:Cem-in-italy.jpg|142x142پیکسڵ]] |28 May – 20 June 1481{{ھن}}{{ھن}}<small>(23 days)</small> |[[پەڕگە:Cem_Sultan_Tughra.png|100x100پیکسڵ|Tughra of Cem]] | align="left" | * Son of Mehmed II * Acquired the title Cem bin Mehmed Han. * Died in exile |[[پەڕگە:Akçe_-_Cem_Sultan.png|180x180پیکسڵ]] |- |٩ |'''[[سەلیمی یەکەم]]''' |[[پەڕگە:Nakkaş_Selim.jpg|166x166پیکسڵ]] |٢٥ نیسان ١٥١٢ –{{ھن}}{{ھن}}21 September 1520{{ھن}}{{ھن}}<small>(8 years, 149 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Padishah_Yavuz_Sultan_Selim.png|100x100پیکسڵ|Tughra of Selim I]] | align="left" | * Conquered Mamluks in 1516–1517. * First Ottoman Caliph. * Son of Bayezid II and Gülbahar Hatun. * Reigned until his death. |[[پەڕگە:Akçe_of_Selim_I_Constantinople_mint_1512.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |١٠ |'''[[سولەیمان قانوونی]]''' |[[پەڕگە:EmperorSuleiman.jpg|117x117پیکسڵ]] |٣٠ ئەیلوول ١٥٢٠ –{{ھن}}{{ھن}}6 September 1566{{ھن}}{{ھن}}<small>(45 years, 341 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Suleiman_I_the_Magnificent.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Suleiman I]] | align="left" | * Son of Selim I and [[عایشە حەفسە سوڵتان]]. * Died of natural causes in his tent during the Siege of Szigetvár in 1566.<ref name="AG-BM-encyc">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ágoston|یەکەم=Gábor|سەردێڕ=Encyclopedia of the Ottoman Empire|ڕێکەوت=٢٠٠٩|editor-last=Ágoston|editor-first=Gábor|chapter=Süleyman I|editor-last2=Masters|editor-first2=Bruce}}</ref> |[[پەڕگە:Sultani_of_Suleiman_I,_1520.jpg|180x180پیکسڵ]] |- | colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Transformation of the Ottoman Empire{{ھن}}{{ھن}}<small>(1550–1700)</small> |- |١١ |'''[[سەلیمی دووەم]]''' |[[پەڕگە:Portrait_Of_Sultan_Selim_II.jpg|145x145پیکسڵ]] |٢٩ ئەیلوول ١٥٦٦ –{{ھن}}{{ھن}}15 December 1574{{ھن}}{{ھن}}<small>(8 years, 77 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Selim_II.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Selim II]] | align="left" | * Son of Suleiman I and [[خوڕەم سوڵتان]]. * Reigned until his death. |[[پەڕگە:Sultani_LACMA_M.2006.143.1_(2_of_2).jpg|80x80پیکسڵ]][[پەڕگە:Sultani_LACMA_M.2006.143.1_(1_of_2).jpg|80x80پیکسڵ]] |- |١٢ |'''[[مورادی سێیەم]]''' |[[پەڕگە:Sultan_Murad_III.jpeg|124x124پیکسڵ]] |٢٧ کانوونی یەکەم ١٥٧٤ –{{ھن}}{{ھن}}16 January 1595{{ھن}}{{ھن}}<small>(20 years, 20 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Murad_III.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Murad III]] | align="left" | * Son of Selim II and Nurbanu Sultan. * Reigned until his death. |[[پەڕگە:Sequin_Murad_III_1576.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |١٣ |'''[[محەممەدی سێیەم]]''' |[[پەڕگە:Sultan_Mehmet_III_of_the_Ottoman_Empire.jpg|124x124پیکسڵ]] |١٦ کانوونی دووەم ١٥٩٥ –{{ھن}}{{ھن}}22 December 1603{{ھن}}{{ھن}}<small>(8 years, 340 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mehmed_III.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Mehmed III]] | align="left" | * Son of Murad III and Safiye Sultan. * Reigned until his death |[[پەڕگە:Coin_of_Mehmed_III.png|180x180پیکسڵ]] |- |١٤ |'''[[ئەحمەدی یەکەم]]''' |[[پەڕگە:صورة_للشاھزادھ_أحمد_2013-12-19_09-18.jpg|148x148پیکسڵ]] |٢٢ کانوونی یەکەم ١٦٠٣ –{{ھن}}{{ھن}}22 November 1617{{ھن}}{{ھن}}<small>(13 years, 335 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Ahmed_I.JPG|100x100پیکسڵ|Tughra of Ahmed I]] | align="left" | * Son of Mehmed III and Handan Sultan. * Reigned until his death. |[[پەڕگە:Post-medieval_coin,_Uncertain_denomination_of_Ahmed_I_(FindID_489958).jpg|180x180پیکسڵ]] |- |١٥ |'''[[مستەفای یەکەم]]''' |[[پەڕگە:Mustafa_I_portrait.jpg|172x172پیکسڵ]] |٢٢ تشرینی دووەم ١٦١٧ –{{ھن}}{{ھن}}26 February 1618{{ھن}}{{ھن}}<small>(96 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mustafa_I.JPG|100x100پیکسڵ|Tughra of Mustafa I]] | align="left" | * Son of [[محەممەدی سێیەم]] and Halime Sultan. * Deposed due to his mental instability in favour of his young nephew [[عوسمانی دووەم|Osman II]]. | {{N/a}} |- |١٦ |'''[[عوسمانی دووەم]]''' |[[پەڕگە:Osman_2.jpg|169x169پیکسڵ]] |٢٦ شوبات ١٦١٨ –{{ھن}}{{ھن}}19 May 1622{{ھن}}{{ھن}}<small>(4 years, 82 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Osman_II.JPG|100x100پیکسڵ|Tughra of Osman II]] | align="left" | * Son of Ahmed I and Mahfiruz Hatun. * Deposed in a [[یێنیچێری]] riot on 19 May 1622. * Murdered on 20 May 1622 by the Grand Vizier Kara Davud Pasha. |[[پەڕگە:Sultani_-_Osman_II.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |(١٥) |'''[[مستەفای یەکەم]]''' |[[پەڕگە:Mustafa_I_portrait.jpg|172x172پیکسڵ]] |٢٠ ئایار ١٦٢٢ –{{ھن}}{{ھن}}10 September 1623{{ھن}}{{ھن}}<small>(1 year, 113 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mustafa_I.JPG|100x100پیکسڵ|Tughra of Mustafa I]] | align="left" | * Second reign. * Returned to the throne after the assassination of his nephew [[عوسمانی دووەم|Osman II]]. * Deposed due to his poor mental health and confined until his death in [[ئەستەمبوڵ|Istanbul]] on 20 January 1639. | {{N/a}} |- |١٧ |'''[[مورادی چوارەم]]''' |[[پەڕگە:Murad_IV.jpg|149x149پیکسڵ]] |١٠ ئەیلوول ١٦٢٣ –{{ھن}}{{ھن}}8 February 1640{{ھن}}{{ھن}}<small>(16 years, 151 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Murad_IV.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Murad IV]] | align="left" | * Son of Ahmed I and Kösem Sultan. * Ruled under the regency of his mother Kösem Sultan until 1632. * Reigned until his death. | {{N/a}} |- |١٨ |'''[[ئیبراھیمی یەکەم]]''' |[[پەڕگە:Ibrahim_Deli.jpg|180x180پیکسڵ]] |٩ شوبات ١٦٤٠ –{{ھن}}{{ھن}}8 August 1648{{ھن}}{{ھن}}<small>(8 years, 181 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Ibrahim.JPG|100x100پیکسڵ|Tughra of Ibrahim]] | align="left" | * Son of Ahmed I and Kösem Sultan. * Deposed on 8 August 1648 in a coup led by the [[شێخی ئیسلام|Sheikh ul-Islam]]. * Strangled in [[ئەستەمبوڵ|Istanbul]] on 18 August 1648 at the behest of the Grand Vizier [[مەولەویە|Mevlevî]] Mehmed Paşa ''(Sofu Mehmed Pasha)''. | {{N/a}} |- |١٩ |'''[[محەممەدی چوارەم]]''' |[[پەڕگە:Sultan_Mehmed_IV_(2).jpg|169x169پیکسڵ]] |٨ ئاب ١٦٤٨ –{{ھن}}{{ھن}}8 November 1687{{ھن}}{{ھن}}<small>(39 years, 92 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mehmed_IV.png|100x100پیکسڵ|Tughra of Mehmed IV]] | align="left" | * Son of Ibrahim and Turhan Sultan. * Ruled under the regency of his grandmother Kösem Sultan until 1651. * Ruled under the regency of his mother Turhan Sultan from 1651 until 1656. * Deposed on 8 November 1687 following the Ottoman defeat at the Second Battle of Mohács. * Died in [[ئێدیرنە|Edirne]] on 6 January 1693. | {{N/a}} |- |٢٠ |'''[[سولەیمانی دووەم]]''' |[[پەڕگە:Süleyman_II.jpg|148x148پیکسڵ]] |٨ تشرینی دووەم ١٦٨٧ –{{ھن}}{{ھن}}22 June 1691{{ھن}}{{ھن}}<small>(3 years, 226 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Suleiman_II.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Suleiman II]] | align="left" | * Son of Ibrahim and Dilaşub Sultan. * Reigned until his death. |[[پەڕگە:Kupfer_Not-Akce_1099_H.,_Qustantiniya_(Konstantinopel-Istanbul)-210-00912q00.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |٢١ |'''[[ئەحمەدی دووەم]]''' |[[پەڕگە:Ahmet_II.jpg|146x146پیکسڵ]] |٢٢ حوزەیران ١٦٩١ –{{ھن}}{{ھن}}6 February 1695{{ھن}}{{ھن}}<small>(3 years, 229 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Ahmed_II.JPG|100x100پیکسڵ|Tughra of Ahmed II]] | align="left" | * Son of Ibrahim and Muazzez Sultan. * Reigned until his death. | {{N/a}} |- |٢٢ |'''[[مستەفای دووەم]]''' |[[پەڕگە:Mustafa_II_dressed_in_full_armour.JPG|167x167پیکسڵ]] |٦ شوبات ١٦٩٥ –{{ھن}}{{ھن}}22 August 1703{{ھن}}{{ھن}}<small>(8 years, 197 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mustafa_II.JPG|100x100پیکسڵ|Tughra of Mustafa II]] | align="left" | * Son of Mehmed IV and Gülnuş Sultan. * Deposed on 22 August 1703 by a [[یێنیچێری|Janissary]] uprising known as the Edirne Event. * Died in Istanbul on 8 January 1704. |[[پەڕگە:1_Kuruș_Mustafa_II_of_Ottoman_1695-1704.png|180x180پیکسڵ]] |- | colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Stagnation and reform of the Ottoman Empire{{ھن}}{{ھن}}<small>(1700–1827)</small> |- |٢٣ |'''[[ئەحمەدی سێیەم]]''' |[[پەڕگە:Levni_002_detail.jpg|153x153پیکسڵ]] |٢٢ ئاب ١٧٠٣ –{{ھن}}{{ھن}}1 October 1730{{ھن}}{{ھن}}<small>(27 years, 40 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Ahmed_III.JPG|100x100پیکسڵ|Tughra of Ahmed III]] | align="left" | * Son of Mehmed IV and Gülnuş Sultan. * Deposed in consequence of the [[یێنیچێری|Janissary]] rebellion led by Patrona Halil. * Died on 1 July 1736. |[[پەڕگە:Sultani_of_Ahmed_III,_1703.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |٢٤ |'''[[مەحموودی یەکەم]]''' |[[پەڕگە:Sultan_Mahmud_I_–_Jean_Baptiste_Vanmour.jpg_(cropped).jpg|138x138پیکسڵ]] |٢ تشرینی یەکەم ١٧٣٠ –{{ھن}}{{ھن}}13 December 1754{{ھن}}{{ھن}}<small>(24 years, 72 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mahmud_I.JPG|100x100پیکسڵ|Tughra of Mahmud I]] | align="left" | * Son of Mustafa II and Saliha Sultan. * Reigned until his death. |[[پەڕگە:Sequin_of_Mahmud_I.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |٢٥ |'''[[عوسمانی سێیەم]]''' |[[پەڕگە:III.Osman.webp|161x161پیکسڵ]] |١٣ کانوونی یەکەم ١٧٥٤ –{{ھن}}{{ھن}}30 October 1757{{ھن}}{{ھن}}<small>(2 years, 321 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Osman_III.png|100x100پیکسڵ|Tughra of Osman III]] | align="left" | * Son of Mustafa II and Şehsuvar Sultan. * Reigned until his death. |[[پەڕگە:Turchia,_osman_III,_moneta_d'oro,_1754-1757.JPG|107x107پیکسڵ]] |- |٢٦ |'''[[مستەفای سێیەم]]''' |[[پەڕگە:Sultan_Mustafa_III.jpg|149x149پیکسڵ]] |٣٠ تشرینی یەکەم ١٧٥٧ –{{ھن}}{{ھن}}21 January 1774{{ھن}}{{ھن}}<small>(16 years, 83 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mustafa_III.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Mustafa III]] | align="left" | * Son of Ahmed III and Mihrişah Kadın. * Reigned until his death. |[[پەڕگە:1_Piastre_1183_Mustafa_III_(obv)-8477.jpg|80x80پیکسڵ]][[پەڕگە:1_Piastre_1183_Mustafa_III_(rev)-8478.jpg|80x80پیکسڵ]] |- |٢٧ |'''[[عەبدولحەمیدی یەکەم]]''' |[[پەڕگە:Portrait_of_Abdülhamid_I_of_the_Ottoman_Empire.jpg|140x140پیکسڵ]] |٢١ کانوونی دووەم ١٧٧٤ –{{ھن}}{{ھن}}7 April 1789{{ھن}}{{ھن}}<small>(15 years, 76 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Abdülhamid_I.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Abdul Hamid I]] | align="left" | * Son of Ahmed III and Rabia Şermi Kadın. * Reigned until his death. |[[پەڕگە:M64_10para_Constantinople_KM383_1ar85_(8645875592).jpg|180x180پیکسڵ]] |- |٢٨ |'''[[سەلیمی سێیەم]]''' |[[پەڕگە:Joseph_Warnia-Zarzecki_-_Sultan_Selim_III_-_Google_Art_Project.jpg|174x174پیکسڵ]] |٧ نیسان ١٧٨٩ –{{ھن}}{{ھن}}29 May 1807{{ھن}}{{ھن}}<small>(18 years, 52 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Selim_III.JPG|100x100پیکسڵ|Tughra of Selim III]] | align="left" | * Son of Mustafa III and Mihrişah Sultan. * Deposed as a result of the Janissary revolt led by Kabakçı Mustafa against his reforms. * Assassinated in Istanbul on 28 July 1808 at the behest of Ottoman Sultan [[مستەفای چوارەم|Mustafa IV]]. |[[پەڕگە:Rial_Tunisien_-_Selim_III_-_1215_AH_-_1800_AD.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |٢٩ |'''[[مستەفای چوارەم]]''' |[[پەڕگە:IV._Mustafa.jpg|158x158پیکسڵ]] |٢٩ ئایار ١٨٠٧ –{{ھن}}{{ھن}}28 July 1808{{ھن}}{{ھن}}<small>(1 year, 60 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mustafa_IV.JPG|100x100پیکسڵ|Tughra of Mustafa IV]] | align="left" | * Son of Abdul Hamid I and Sineperver Sultan. * Deposed in an insurrection led by Alemdar Mustafa Pasha. * Executed in Istanbul on 17 November 1808 by order of Ottoman Sultan [[مەحموودی دووەم|Mahmud II]]. |{{N/a}} |- | colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Modernization of the Ottoman Empire{{ھن}}{{ھن}}<small>(1827–1908)</small> |- |٣٠ |'''[[مەحموودی دووەم]]''' |[[پەڕگە:Mahmud_II.jpg|133x133پیکسڵ]] |٢٨ تەممووز ١٨٠٨ –{{ھن}}{{ھن}}1 July 1839{{ھن}}{{ھن}}<small>(30 years, 338 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_Mahmud_II_bw.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Mahmud II]] | align="left" | * Son of Abdul Hamid I and Nakşidil Sultan. * Disbanded the [[یێنیچێری|Janissaries]] in consequence of the Auspicious Incident in 1826. * Reigned until his death. |[[پەڕگە:TURKEY,_SULTAN_MAHMUD_II_1818_-2_RUMI_GOLD_b_-_Flickr_-_woody1778a.jpg|85x85پیکسڵ]][[پەڕگە:TURKEY,_SULTAN_MAHMUD_II_1818_-2_RUMI_GOLD_a_-_Flickr_-_woody1778a.jpg|86x86پیکسڵ]] |- |٣١ |'''[[عەبدولمەجیدی یەکەم]]''' |[[پەڕگە:Abdulmejid_portrait.jpg|127x127پیکسڵ|Abdulmejid portrait]] |١ تەممووز ١٨٣٩ –{{ھن}}{{ھن}}25 June 1861{{ھن}}{{ھن}}<small>(21 years, 359 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Abdülmecid_I.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Abdulmejid I]] | align="left" | * Son of Mahmud II and Bezmiâlem Sultan. * Proclaimed the Imperial Edict of Gülhane <nowiki><i id="mwBdM">(Tanzimât Fermânı)</i></nowiki> that launched the [[تەنزیمات|Tanzimat]] period of reforms and reorganization on 3 November 1839 at the behest of reformist Grand vizier Mustafa Reşid Pasha. * Accepted the Islâhat Hatt-ı Hümayun (Imperial Reform Edict) <nowiki><i id="mwBdk">(Islâhat Fermânı)</i></nowiki> on 18 February 1856; * Reigned until his death. |[[پەڕگە:20_Piastres_1270_Abdülmecid_I_(obv)-8467.jpg|85x85پیکسڵ]][[پەڕگە:20_Piastres_1270_Abdülmecid_I_(rev)-8468.jpg|85x85پیکسڵ]] |- |٣٢ |'''[[عەبدولعەزیز (سوڵتان)]]''' |[[پەڕگە:4f3bdb2b3891715176c6580e6ab6cb4b--ottoman-empire-sultan.jpg|129x129پیکسڵ]] |٢٥ حوزەیران ١٨٦١ –{{ھن}}{{ھن}}30 May 1876{{ھن}}{{ھن}}<small>(14 years, 340 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Abdülaziz.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Abdulaziz]] | align="left" | * Son of Mahmud II and Pertevniyal Sultan. * Deposed by his ministers. * Found dead (suicide or murder) five days later. |[[پەڕگە:10_Para_1280_Abdülaziz_(obv)-8470.jpg|80x80پیکسڵ]][[پەڕگە:10_Para_1280_Abdülaziz_(rev)-8471.jpg|80x80پیکسڵ]] |- |٣٣ |'''[[موڕادی پێنجەم]]''' |[[پەڕگە:Sultan_Murad_V.,_1876.jpg|137x137پیکسڵ]] |30 May – 31 August 1876{{ھن}}{{ھن}}<small>(93 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Murad_V.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Murad V]] | align="left" | * Son of Abdulmejid I and Şevkefza Sultan. * Deposed due to his ill mental health * Ordered to reside in [[کۆشکی چراغان|Çırağan Palace]] where he died on 29 August 1904. | {{N/a}} |- |٣٤ |'''[[عەبدولحەمیدی دووەم]]''' |[[پەڕگە:Sultan_Gazi_Abdül_Hamid_II_-_السلطان_الغازی_عبد_الحمید_الثانی.png|110x110پیکسڵ]] |٣١ ئاب ١٨٧٦ –{{ھن}}{{ھن}}27 April 1909{{ھن}}{{ھن}}<small>(32 years, 239 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Abdülhamid_II.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Abdul Hamid II]] | align="left" | * Son of Abdulmejid I and Tirimüjgan Kadın (later became the adoptive son of Rahime Perestu Sultan). * Reluctantly allowed the First Constitutional Era on 23 November 1876 and then suspended it on 13 February 1878. * Forced to restore the Second Constitutional Era on 3 July 1908; * Deposed after the 31 March Incident. * Confined to [[کۆشکی بەیلەربەیی]] where he died on 10 February 1918. |[[پەڕگە:1293_Ottoman_2_piatres.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |٣٥ |'''[[محەممەدی پێنجەم]]''' |[[پەڕگە:Sultan_Muhammed_Chan_V.,_Kaiser_der_Osmanen_1915_C._Pietzner.jpg|138x138پیکسڵ]] |٢٧ نیسان ١٩٠٩ –{{ھن}}{{ھن}}3 July 1918{{ھن}}{{ھن}}<small>(9 years, 67 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mehmed_V.svg|80x80پیکسڵ|Tughra of Mehmed V]] | align="left" | * Son of Abdulmejid I and Gülcemal Kadın (later became the adoptive son of Servetseza Kadın). * Reigned as a figurehead of Mehmed Talat, İsmail Enver, and Ahmed Cemal [[سێ پاشا]] * Reigned until his death. |[[پەڕگە:Lira_of_Mehmed_V,_1911.jpg|180x180پیکسڵ]] |- |٣٦ |'''[[محەممەدی شەشەم]]''' |[[پەڕگە:Sultan_Mehmed_VI_of_the_Ottoman_Empire.jpg|133x133پیکسڵ]] |٤ تەممووز ١٩١٨ –{{ھن}}{{ھن}}1 November 1922{{ھن}}{{ھن}}<small>(4 years, 120 days)</small> |[[پەڕگە:Tughra_of_Mehmed_VI.svg|100x100پیکسڵ|Tughra of Mehmed VI]] | align="left" | * Son of Abdulmejid I and Gülistu Kadın (later became the adoptive son of Şayeste Hanım) * Sultanate abolished. * Left [[ئەستەمبوڵ]] on 17 November 1922. * Died in exile in [[سانرێمۆ]], [[شانشینی ئیتاڵیا]] on 16 May 1926. |[[پەڕگە:36-1336-01-500K-kost-au.jpg|180x180پیکسڵ]] |- | colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Caliph under the [[ئەنجومەنی باڵای نیشتمانیی تورکیا]]{{ھن}}{{ھن}}<small>(١ تشرینی دووەم ١٩٢٢ – ٣ ئازار ١٩٢٤)</small> |- |— |'''[[عەبدولمەجیدی دووەم]]''' |[[پەڕگە:Portrait_Caliph_Abdulmecid_II.jpg|135x135پیکسڵ]] |١٩ تشرینی دووەم ١٩٢٢ –{{ھن}}{{ھن}}3 March 1924{{ھن}}{{ھن}}<small>(1 year, 106 days)</small> |—{{ھن}}{{ھن}}{{Ref label|Tughra|c|2}} | align="left" | * Son of Abdulaziz and Hayranidil Kadın; * Exiled after the abolition of the Caliphate; * Died in [[پاریس]]، [[فەڕەنسا]] on 23 August 1944. |— |- align="left" |} == ھەروەھا سەیری بکە == * [[شانشینی عوسمانی|ھێڵی جێنشینی بۆ تەختی عوسمانی]] * [[درەختی خێزانیی سوڵتانە عوسمانییەکان|درەختی بنەماڵەی سوڵتانی عوسمانی]] * دارستانی بنەماڵەی عوسمانی (وردەکاری زیاتر) * لیستی سوڵتانە ڕەواکان * لیستی وەزیرە گەورەکانی عوسمانی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == کتێبنامە == {{refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aşiroğlu |یەکەم=Orhan Gâzi |سەردێڕ=Son halife, Abdülmecid |زنجیرە=Tarihin şahitleri dizisi |ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Burak Yayınevi |شوێن=Istanbul |زمان=tr |ژپنک=٩٧٨-٩٧٥٧٦٤٥١٧٧|oclc=٣٢٠٨٥٦٠٩|ref=Asi92}} <!-- *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Duran |یەکەم=Tülay |سەردێڕ=Padişah Portreleri (Portraits of the Ottoman Empire's Sultans) |ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Association of Historical Research and Istanbul Research Centre |شوێن=Sirkeci |زمان=tr |ژپنک=٩٧٨-٩٧٥٦٩٢٦٠٧٩|oclc=٢٤٨٤٩٦١٥٩}} --> * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Findley |یەکەم=Carter V. |سەردێڕ=The Turks in World History |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2_41FJ-pgRAC |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٠٩|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] US |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٧٧٢٦-٨|oclc=٥٤٥٢٩٣١٨|ref=Fin05}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Finkel |یەکەم١=Caroline |سەردێڕ=Osman's Dream: The History of the Ottoman Empire. |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٠٨٥٠-٦|ref=Fin07}} * {{cite encyclopedia | editor = Glassé, Cyril | encyclopedia = The New Encyclopedia of Islam | title = Ottomans | url = https://books.google.com/books?id=focLrox-frUC | access-date = 2009-05-02 | year = 2003 | publisher = AltaMira Press | location = Walnut Creek, CA | isbn = 978-0-7591-0190-6 | oclc = 52611080 |ref=Gla03}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Glazer |یەکەم=Steven A. |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |editor-link=Helen Chapin Metz |سەردێڕ=A Country Study: Turkey |ناونیشان=https://archive.org/details/turkeycountrystu00metz |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٠٩|edition=5th |زنجیرە=[[Library of Congress Country Studies|Country Studies]] |orig-date=Research completed January 1995 |ساڵ=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Federal Research Division of the Library of Congress |شوێن=Washington, D.C. |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٤٤٤-٠٨٦٤-٤|oclc=٣٣٨٩٨٥٢٢|chapter=Chapter 1: Historical Setting |ref=Gla96}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jorga |یەکەم=Nicholae |بەستەری نووسەر=Nicolae Iorga |سەردێڕ=Geschishte des Osmanichen |ئەوانی تر=Translated by Nilüfer Epçeli |بەرگ=١|بڵاوکەرەوە=Yeditepe yayınları |شوێن=Istanbul |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٥-٦٤٨٠-١٧-٣|ref=Jor09}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kafadar |یەکەم=Cemal |سەردێڕ=Between Two Worlds: The Construction of the Ottoman State |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LsP-2y7kuJkC |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٠٩|ساڵ=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |شوێن=Berkeley, CA |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٠٦٠٠-٧|oclc=٥٥٨٤٩٤٤٧|ref=Kaf95}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karateke |یەکەم=Hakan T. |editor1-last=Weismann |editor1-first=Itzchak |editor2-last=Zachs |editor2-first=Fruma |سەردێڕ=Ottoman Reform and Muslim Regeneration: Studies in Honour of Butrus Abu-Manneb |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=U7loMhnI5S8C |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٠٩|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-٧٥٧-٤|oclc=٦٠٤١٦٧٩٢|chapter=Who is the Next Ottoman Sultan? Attempts to Change the Rule of Succession during the Nineteenth Century |ref=Kar05}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lindner |یەکەم=Rudi Paul |سەردێڕ=Nomads and Ottomans in Medieval Anatolia |بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |ڕێکەوت=١٩٨٣|ref=Lin83}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lowry |یەکەم=Heath |سەردێڕ=The Nature of the Early Ottoman State |بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ڕێکەوت=٢٠٠٣|ژپنک=٠-٧٩١٤-٥٦٣٦-٦|ref=Low03}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=d'Osman Han |یەکەم=Nadine Sultana |ئەوانی تر=Foreword by Manoutchehr M. Eskandari-Qajar |سەردێڕ=The Legacy of Sultan Abdulhamid II: Memoirs and Biography of Sultan Selim bin Hamid Han |ناونیشان=http://nadinevalidesultan.org/history.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٠٩|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Sultana Pub |شوێن=Santa Fe, NM |oclc=٧٠٦٥٩١٩٣|ref=Osm01 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090105170518/http://nadinevalidesultan.org/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peirce |یەکەم=Leslie P. |بەستەری نووسەر=Leslie P. Peirce |سەردێڕ=The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L6-VRgVzRcUC |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press US |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٦٧٧-٥|oclc=٢٤٣٧٦٧٤٤٥|ref=Pei93}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quataert |یەکەم=Donald |سەردێڕ=The Ottoman Empire, 1700–1922 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OX3lsOrXJGcC |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٠٩|edition=2nd |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٣٩١٠-٥|oclc=٥٩٢٨٠٢٢١|ref=Qua05}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stavrides |یەکەم=Theoharis |سەردێڕ=The Sultan of Vezirs: The Life and Times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelović (1453–1474) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ptXG0uA70lAC |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٠٩|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]] |شوێن=Leiden |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢١٠٦-٥|oclc=٤٦٦٤٠٨٥٠|ref=Sta01}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Strauss |یەکەم=Johann|ناونیشان=https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/menalib/download/pdf/2734659?originalFilename=true |ساڵ=٢٠١٠|chapter=A Constitution for a Multilingual Empire: Translations of the ''Kanun-ı Esasi'' and Other Official Texts into Minority Languages | editor=Herzog, Christoph|editor2=Malek Sharif|سەردێڕ= The First Ottoman Experiment in Democracy|بڵاوکەرەوە=[[Orient-Institut Istanbul]] |شوێنی بڵاوکردنەوە= [[Würzburg]] |ref=Str10}}} ([http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/urn/urn:nbn:de:gbv:3:5-91645 info page on book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920231333/http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/urn/urn:nbn:de:gbv:3:5-91645 |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ }} at [[Martin Luther University]]) // CITED: pp. 43–44 (PDF pp. 45–46/338). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sugar |یەکەم=Peter F. |بەستەری نووسەر=Peter Sugar |سەردێڕ=Southeastern Europe under Ottoman Rule, 1354–1804 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LOln4TGdDHYC |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٠٩|edition=3rd |ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=[[University of Washington Press]] |شوێن=Seattle |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٥-٩٦٠٣٣-٣|oclc=٣٤٢١٩٣٩٩|ref=Sug93}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Toprak |یەکەم=Binnaz |سەردێڕ=Islam and Political Development in Turkey |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xIoeAAAAIAAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩|ساڵ=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=Brill Publishers |شوێن=Leiden |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٦٤٧١-٣|oclc=٨٢٥٨٩٩٢|ref=Top81}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Toynbee |یەکەم=Arnold J. |بەستەری نووسەر=Arnold J. Toynbee |editor-last=Karpat |editor-first=Kemal H. |editor-link=Kemal Karpat |سەردێڕ=The Ottoman State and Its Place in World History |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=orEfAAAAIAAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٠٩|زنجیرە=Social, Economic and Political Studies of the Middle East |بەرگ=١١|ساڵ=١٩٧٤|بڵاوکەرەوە=Brill Publishers |شوێن=Leiden |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٣٩٤٥-٢|oclc=١٣١٨٤٨٣|chapter=The Ottoman Empire's Place in World History |ref=Toy74}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Uğur |یەکەم=Ali |سەردێڕ=Mavi Emperyalizm |trans-title=Blue Imperialism |ناونیشان=http://www.kitapyurdu.com/kitap/default.asp?id=120251 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Çatı Publishing |شوێن=Istanbul |ژپنک=٩٧٨-٩٧٥-٨٨٤٥-٨٧-٣|oclc=٢٢١٢٠٣٣٧٥|زمان=tr |ref=Top81}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=von Hammer |یەکەم=Joseph |بەستەری نووسەر=Joseph von Hammer-Purgstall |سەردێڕ=Osmanlı Tarihi cilt I |بڵاوکەرەوە=Milliyet yayınları |شوێن=Istanbul |ئەوانی تر=condensed by Abdülkadir Karahan |ref=vonH}} {{refend}} {{پۆلی کۆمنز|Sultans of the Ottoman Empire}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:سوڵتانە عوسمانییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] oqlx8trn1wllv247qxjqxt0pi20q14s 10 291859 1573549 1569696 2026-04-07T21:37:00Z Serchia 5238 چاکسازی (بچووک) 1573549 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای پیرمام |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای پیرمام]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای ھەولێر]] > [[قەزای پیرمام]] | group1 = [[ناحیەی دارەشەکران]] | list1 = * '''[[دارەشەکران]]'''(ناوەند) * [[بانە، دارەشەکران|بانە]] * [[باوەخەلان]] * [[بیرکان]] * [[ترپەزەرد]] * [[تووە]] * [[چڕە، دارەشەکران|چڕە]] * [[چنارۆک، دارەشەکران|چنارۆک]] * [[چەمەبەگەز]] * [[خاڵوان]] * [[خاڵوانی نوێ]] * [[ڕەشوان نورۆ]] * [[ڕەشوان یوسف]] * [[زەرگەزەوی]] * [[زەرواو]] * [[شیوەلەک]] * [[قەپەکیان]] * [[کاوانیان]] * [[کەورەسۆر]] * [[کودەریان]] * [[کێلەسپی، دارەشەکران|کێلەسپی]] * [[گرد مامک]] * [[گردی ماوان]] * [[گەروو دەلالان]] * [[گۆپاڵ، دارەشەکران|گۆپاڵ]] * [[مام خالان]] * [[مەنداوە]] * [[ھەبابان]] * [[وسومەلیانی خواروو]] * [[وسومەلیانی سەروو]] | group2 = [[ناحیەی بەستۆڕە]] | list2 = * '''[[بەستۆڕە]]'''(ناوەند) * [[بانەمان]] * [[بناوی خواروو]] * [[بناوی سەروو]] * [[بەربیانی بچووک]] * [[بەربیانی گەورە]] * [[پانکان]] * [[پەرپیتان]] * [[تۆپزاوە، بەستۆرە|تۆپزاوە]] * [[حاجی کالۆ]] * [[خورخاوە]] * [[دارەبزمارە]] * [[داوداوە، بەستۆڕە|داوداوە]] * [[دڕەش]] * [[دەربەند سەیدی خواروو]] * [[دەربەند سەیدی سەروو]] * [[دەربەندی گومەسپان]] * [[دونگزاوە]] * [[دێرێ، بەستۆڕە|دێرێ]] * [[زیارەت کۆڕێ]] * [[ساوەگوڵ]] * [[سەرسول]] * [[سەروکانی، بەستۆڕە|سەروکانی]] * [[سوڵێ]] * [[سێگرکا]] * [[سێوەکە]] * [[شیناوە، بەستۆڕە|شیناوە]] * [[شیوەپەمۆیان]] * [[شێخان، بەستۆڕە|شێخان]] * [[شێخانی ھەرکیان]] * [[عەزیزاوە]] * [[کانی رولکان]] * [[کلاوڕەش]] * [[کەپران، بەستۆڕە|کەپران]] * [[گڕاو، بەستۆڕە|گڕاو]] * [[گەلیاوە]] * [[گۆمەسپان]] * [[میراخور]] * [[ھەرشەم]] * [[ھەنارە، بەستۆڕە|ھەنارە]] | group3 = [[ناحیەی کۆڕێ]] | list3 = * '''[[کۆڕێ]]'''(ناوەند) * [[ئارماوانی خواروو]] * [[ئارماوانی سەروو]] * [[ئاژگە، کۆڕێ|ئاژگە]] * [[بیرێژ]] * [[تەوسکە]] * [[حوجران]] * [[دوین، هەولێر|دوین]] * [[زرگۆز]] * [[زێبارۆک]] * [[شیوەماسی]] * [[شێخ مەمودیان، کۆڕێ|شێخ مەمودیان]] * [[گردەچاڵ]] * [[گۆڕەشێری خواروو]] * [[گۆڕەشێری سەروو]] * [[ناوکەندانی خواروو]] * [[ناوکەندانی سەروو]] | group4 = [[ناحیەی بناری سەفین]] | list4 = * '''[[زیارەت]]'''(ناوەند) * [[بیرۆکان]] * [[تۆبزاوەی گەردی]] * [[حاجی ئەحمەد]] * [[خۆران، سەفین| خۆران]] * [[سارتکە، سەفین| سارتکە]] * [[سولاوکی خواروو]] * [[سولاوکی سەروو]] * [[سۆرەبان، سەفین| سۆرەبان]] * [[عاڵاوە]] * [[قەڵاسنجی خواروو]] * [[قەڵاسنجی سەروو]] * [[قیڕژە]] * [[کێشکە]] * [[ناودارۆکان]] * [[ونکە]] |below = ناوەند: [[پیرمام]]، شارۆچکەکان: [[بەستۆڕە]] و [[کۆڕێ]] و [[زیارەت]] و [[دارەشەکران]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> s12y6o3xzkaowkol8nfkbiwply9zf98 0 293041 1573427 1570288 2026-04-07T17:40:09Z Ari Qasm 57423 1573427 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شەڕەکان بابان و سۆران]]|image=Soran–Baban War.png|caption=نەخشەی پێکدادانەکانی سۆران و بابان لە ١٨٢٢ تا ١٨٢٨|date=١٨٢٢ – ١٨٢٨|place=[[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]]ی ئێستا، [[باشووری کوردستان]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] سەرکەوتنی [[میرنشینی سۆران|سۆران]] * سەپاندنی سنووری قەمچووغە بەسەر بابان|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[خۆشناو]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[سوورچی]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[ھۆزە کوردەکان|زراری]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[ھۆزە کوردەکان|کۆڕ]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] عەرەبەکان {{Tree list/end}} * {{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} لیوای [[کەرکووک]]|combatant2={{Tree list}} *{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[میرنشینی بابان]]{{Surrendered}}{{ھن}}'''یارمەتیکەران:''' *{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[ئێرانی قاجاڕی]] **{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵان]] *{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[عێراقی عوسمانی|بەغدا]] {{Tree list/end}}|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} حەسەن بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} قۆچاخلی <small>(؟)</small>{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} خدر بایز بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} عەودی کاکە{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} میران بایز بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} محەممەد پاشا <small>(حاکمی کەرکووک)</small>|commander2={{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموود پاشا]]{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشا]]{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} عەبدوڵڵا پاشا{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} محەممەد خان{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} ئەمیر نیزام{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[عەلی ڕەزا پاشا (والیی بەغدا)|عەلی ڕەزا پاشا]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''شەڕەکانی بابان و سۆرانی ١٨٢٢–١٨٢٨''' کۆمەڵە شەڕ و پێکدادانێک بوو لە نێوان [[میرنشینی سۆران]] بە سەرکردایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] و [[میرنشینی بابان]] لە ساڵی ١٨٢٢ تا ١٨٢٨. ئەو شەڕە سەرەتای دەستپێکی ھەڵمەتەکانی میرنشینی سۆران بوو لە سەردەمی میر محەممەدی ڕەواندز بۆ فراوانکردنی دەسەڵاتی میرنشینی سۆران و یەکخستنەوەی خاکە کوردییەکان لە ژێر فەرمانڕەوایەتیی سۆران. یەکەم پێکدادان [[شەڕی ھەریر]] بوو، کە بابانەکان بە بێ شەڕ ھەڵاتن لێی. == پێشینە == لە ساڵی ١٨١٣دا [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد پاشای ڕەواندزی]] ناسراو بە پاشای گەورە یان پاشای کۆرە جێگەی [[مستەفا بەگ|مستەفا بەگی]] باوکی گرتەوە و مستەفا بەگیش لە ساڵی ١٨٢٦دا کۆچی دواییی کرد. ھەر کە میر محەممەد ھاتە سەر حوکم دەستی کرد بە پێشخستنی میرنشینەکەی لە ڕووی سەربازییەوە و سوپایەکی ڕێکخراو و پڕچەکی پێکھێنا و لە بوارەکانی دروستکردنی چەک و تەقەمەنیشدا چەندین کارخانەی دروستکردنی چەک و [[تۆپ (چەک)|تۆپی]] دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=میرنیشینی سۆران لەسەردەمی میر محەممەد (1813_1836)ز |ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2016/03/09/%d9%85%db%8c%d8%b1%d9%86%db%8c%d8%b4%db%8c%d9%86%db%8c-%d8%b3%db%86%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%84%db%95%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d9%85%db%8c%d8%b1-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-1813_1836/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تەشەبووسی محەممەد پاشای ڕەواندزی |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28360 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251212015512/https://books.vejin.net/ck/text/28360 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم میرە دەستی کرد بە فراوانکردنی دەسەڵاتەکەی بۆ ناوچەکانی دەوروبەری بە ئامانجی یەکخستنی خاکی کوردستان. بەمەش لە سەرەتادا دەستی کرد بەوەی کە میرنشینە کوردییەکانی تر بھێنێتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. لەو کاتەدا مەترسیی دەسەڵاتەکەی بابان بۆ سەر سۆران زۆر بوو، بە تایبەتی پێش بوونە میری میر محەممەد پاشای ڕەواندز، کە ئەوکات [[مستەفا بەگ|مستەفا بەگی]] باوکی لەسەر حوکم بوو، لەو سەردەمدا [[میرنشینی بابان]] ھەڕەشە بوو بۆ سەر [[میرنشینی سۆران]] و فراوانبوونی دەسەڵاتەکەی بابان بەسەر سۆراندا تەنانەت ھەڕەشەی لە ڕەواندزی پایتەختیش دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF |پەڕە=٢٥}}</ref> بەمەش میر محەممەد دەستی کرد بە سەندنەوەی خاکەکانی سۆران لە [[میرنشینی بابان]]. [[میرنشینی بابان]] لەو سەردەمدا لە ژێر دەسەڵاتی [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموود پاشای دووەمی بابانەوە]] بوو کە لە ساڵی ١٨١٣ ھاتە سەر حوکم دوای باوکی [[عەبدولڕەحمان پاشای بابان]]. سەردەمی ئەو یەکێک بوو لە خراپترین سەردەمەکانی میرنشینی بابان. شەڕی ناوخۆی بابان لە نێوان مەحموود پاشا و [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشای]] برای، میرنشینی بابانی بە تەواوەتی لاواز کردبوو. بەو شێوەیەی کە مەحموود پاشا پاڵپشتیی سەربازیی لە [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕییەوە]] وەردەگرت و سلێمان پاشاش پاڵپشتیی لە [[داوود پاشا (والیی بەغدا)|داوود پاشای]] والیی [[عێراقی عوسمانی|بەغدای عوسمانیی]] ئەوکات وەردەگرت. بە نزیکەیی پێنج جار دەسەڵاتیان لە یەکتری زەوت کرد. [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی پاشای ڕەواندزیش]] ئەم لاوازبوونەی بابانی بە دەرفەت زانی و ھێرشی کردە سەر ناوچەکانی بابان.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژیان و سەردەمی فەرمانڕەواییی سلێمان پاشای بابان (1828-1838) ‌ |ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2017/01/07/%d9%83%d9%88%d8%b1%d8%aa%db%95%db%8c%db%95%d9%83-%d9%84%db%95-%da%98%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d9%81%db%95%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86%da%95%db%95%d9%88%d8%a7/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> == شەڕەکە == === ھەڵمەتەکانی یەکەمی سۆران === یەکەم ھێرشی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد ڕەواندز]] بۆ سەر شاری [[ھەریر]] بوو. لە ساڵی ١٨٢٢ [[شەڕی ھەریر|ھێرشی ھێنایە]] سەر [[ھەریر]] و [[میرنشینی بابان|بابانەکان]] نەیانتوانی خۆیان لە پێش لەشکری سۆران ڕابگرن و ھەڵاتن و پاشەکشەیان کردە [[کۆیە]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=حوسێن |یەکەم=حوزنی |سەردێڕ=میرانی سۆران |ناونیشان=https://archive.kcac.org/zoom/300/view?page=62&p=separate&tool=info&view=0,879,1632,1603 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org |پەڕە=٦٨-٦٩}}</ref> دواتر لەشکری سۆران چووە سەر قەڵای دێرە، دووبارە بابانەکان پاشەکشەیان کردەوە بۆ کۆیە، و میرنشینی سۆران قەڵاکەی بەھێزتر کردووە و نۆژەنی کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=قەڵای دێرێ، قەڵایەکی ئاشووری و میراتێکی گرینگی بەجێماو لە میرنشینی سۆران |ناونیشان=https://kurdshop.net/ku/history/2967 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net) |زمان=ku}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لە تیرۆری پاشای گەورەوە تا جمھووریی ڕواندز |ناونیشان=http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181 |وێبگە=ڕووداو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807174631/http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دواتر لەشکری سۆران [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٣)|ھێرشیان ھێنایە]] سەر شاری [[ھەولێر]] و گەمارۆیان دا و لە ٢١ی ئایاری ١٨٢٣ شاری ھەولێر و [[قەڵای ھەولێر|قەڵاکەی‌]]<nowiki/>یان گرتە دەست و میر محەممەد خدر بەگی کوڕی بایز بەگی ژنبرای خۆی کرد بە حاکمی شاری ھەولێر.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF}}</ref><ref name=":0" /> [[پەڕگە:Gemarodanî_hewlêr.png|ناوەڕاست|وێنۆک|تابلۆیەکی [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٢)|گرتنی ھەولێر (١٨٢٣)]]، بە سەرکردایەتیی میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] پاش ھەولێر میر محەممەد لەشکرێکی بە سەرکردایەتیی [[ڕەسووڵ بەگ]] ناردە سەر [[دەشتی ھەولێر]] و کەندێناوە و [[مەخموور]]، بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەو ناوچانە و ملکەچکردنی ھەندێک لە عەشیرەتەکانی ئەوێ. ھێرشی یەکەم لە ٢٣ی ئابی ١٨٢٣ شکستی ھێنا. دواتر لە نزیکەیی دوای دوو یان سێ مانگ لە ھێرشی دووەمدا ھەر بە سەرکردایەتیی ڕەسووڵ بەگ، لەشکری سۆران سەرکەوت و دەستی بەسەر تەواوی ناوچەکاندا گرت.<ref name=":4" /><ref name=":3" /> پاش ئەوە میر محەممەد لە ١١ی ئاداری ١٨٢٤ [[پردێ]] (ئاڵتوون کووپری)ی [[شەڕی پردێ (١٨٢٤)|گرت]]، میر محەممەد عەودی کاکە ڕەشی کرد بە حاکمی پردێ. وە لەگەڵ محەممەد پاشای حاکمی [[کەرکووک]] پەیمانی بەست و ڕێککەوتن لە دژی بابان و بەمەش [[پردێ]] و [[کەرکووک|کەرکووکی]] ھێنایە ژێر دەسەڵاتی [[میرنشینی سۆران]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> === ھەڵمەتەکانی دووەمی سۆران === [[پەڕگە:Harir.jpg|وێنۆک|207x207پیکسڵ|[[ھەریر]]]] پاش ماوەیەک پشوو و ڕێکخستن لە نێوان ساڵانی ١٨٢٤ تا ١٨٢٦، میر محەممەد ھەموو [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگای ھەولێری ئێستای]] ھێنایە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە و ناوچەکانی ڕێکخست و ئیدارەکانی حکوومەتی تێدا دامەزراندن و سوپای ڕێکخستەوە و چەندین قەڵاشی لە ناوچە جیاجیاکان دروستکرد و خۆی ئامادە کرد بۆ ھەڵمەتی دووەم بۆ سەر خاکی بابان. میر محەممەد خۆی ئامادە کرد بۆ گرتنی شاری [[کۆیە]].<ref name=":4" /> پەیوەندیی لەگەڵ خەڵک و کەسایەتییەکانی کۆیە بەست. ھەر لەسەر خۆ ئامادەکردنی سۆران بۆ گرتنی کۆیە و ناوچەکانی تری بابان، نامەیەکی دڵتەنگی و ھەڕەشەئامێزی [[عەباس میرزا|عەبباس میرزای]] جێگری شای [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] بۆ [[داوود پاشا (والیی بەغدا)|داوود پاشای]] والیی [[عێراقی عوسمانی|بەغدا]] لە ساڵی ١٨٢٣ ھەیە کە تێیدا باس لە داگیرکاری و ئامادەکارییەکانی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بۆ سەر [[ئێرانی قاجاڕی|خاکی قاجاڕی]] و [[میرنشینی بابان|بابان]] دەکات؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاڕیدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٦١-١٦٢}}</ref><blockquote>[[پەڕگە:Abbas Mirza in battle.jpg|وێنۆک|[[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] لە کاتی [[شەڕی عوسمانی و ئێران (١٨٢١–١٨٢٣)|شەڕێکدا]] لەگەڵ عوسمانییەکان]][[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] لە سەرەتای نامەکەدا بەسەر داوود پاشادا ھەڵدەڵێت و دواتر باس لەوە دەکات کە مەرجەکانی ئاشتیی نێوان ھەردوو دەوڵەت بڕاونەتەوە و باس لەوەدەکات کە «''زانیومانە کە ھەولێر و عەرەبەکان بە ھانای [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|محەممەد پاشاوە]] چوون و مەبەستیانە دەست درێژی بکەنە سەر [[ھەریر]] و [[کۆیە]].''» دوای درێژەدان، باس لەوە دەکات کە ڕێککەوتن لە نێوان ھەردوولا عوسمانی و قاجاڕی واژوو کراوە و دەبێت پەیڕەویی لێ بکرێت و دەڵێت «''ئەو جەنابەش'' (مەبەستی میر محەممەدە) ''دەبێ ھەر پەیڕەویی ئەم بڕیارە بکات و بە گەیشتنی ئەم نامە میھرەبانی‌ئامێزە بە ھەموو لایەک ڕابگەیەنرێت کە ھیچ کەس دژی ئەم بڕیارنامە چاکە نەوەستێتەوە و دوای گەیشتنی ئەم نامەیەش دەست ھەڵگرێت لەو چەشنە کارانە. ئەگەر لەلایەن ئێوەوە'' (مەبەستی لای عوسمانییە) ''تێھەڵچوون و بێ پەروایییەک سەرھەڵبدات، ئەوا بۆ ھەموو ڕۆژئاوا و ڕۆژھەڵات دەردەکەوێت و ئاشکرا دەبێت، کە خراپەکاری لەولاوە بووە. ئاکامی پەلەکردن و دەستدرێژیش لەلای ئەولاوە، چارەنووسەکەی وەک ئەوە دەبێت کە لە [[مەندەلی]] ڕوویدا.''»</blockquote>نامەکەی عەبباس میرزا تایبەت بوو بەو ھێرش و فراوانخوازییانەی میر محەممەدی ڕەواندزی کە بە ھەموو لایەکی میرنشینەکەی دەستی پێکردبوو، کە سوودی لە لاوازی و شەڕی ناوخۆی بابان وەرگرت و دەستی گرت بەسەر ناوچەکانی میرنشینی بابان و لە بەرەی لای ئێرانیش ھێرش و پێشڕەوییەکی زۆری کردبوو. کە ئەمەش نەوەک کاریگەری بکاتە سەر تێکچوونی [[ڕێککەوتننامەکانی ئەرزڕۆم|ڕێککەوتننامەی یەکەمی ئەرزڕۆمی]] ساڵی ١٨٢٣ی نێوان قاجاڕییەکان و عوسمانییەکان، پاش شەڕی نێوان ئێرانی قاجاڕی و عوسمانییەکان. لەم نامەیەدا داوای ھاوکاری لە داوود پاشای والیی بەغدا دەکات، بۆ سەرکوتکردن و لەناوبردنی میرنشینی سۆران. وە ھەڕەشەی ئەوەش دەکات کە ئەگەر داوود پاشا ھاوکاریی لەناوبردنی میر محەممەد نەکات، ئەوا ئێرانیش لە لایەکی دیکەوە ھێرش بۆ سەر [[عێراقی عوسمانی|قەڵەمڕەویی داوود پاشا]] دەکات، وەک ئەوەی کە لە [[مەندەلی]] ڕوویدابوو.{{تێبینی|کە لە ماوەی شەڕەکەی پێشوودا قاجاڕییەکان ھێرشیان بردبووە سەر مەندەلی و وێرانیان کردبوو.<ref>Adams (1965), pp. 94–96</ref>}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاڕیدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٦٠}}</ref> [[پەڕگە:Koye.JPG|وێنۆک|[[کۆیە]]]] لە ساڵی ١٨٢٧یش [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموودی دووەمی پاشای بابان]] لە ھەوڵێکدا بۆ گرتنەوەی [[ھەریر]] ھێرشێکی ھێنایە سەر ھەریر و سۆران، بەڵام ھەر زوو شکا و گەڕایەوە.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |سەردێڕ=تەئریخی سلێمانی و وڵاتی لە دەورەی زۆر قەدیمەوە تا ئەووەڵی ئیحتیلال (1918م) |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011102413115362523 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٠٥-١٠٩}}</ref> میر محەممەد لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٨٢٧ [[شەڕی کۆیە (١٨٢٧)|چووە سەر]] [[کۆیە]] و بابانەکان بە بێ شەڕ لێی دەرچوون و پاشەکشێیان کرد و لە ڕێگای [[قەزای دووکان|دووکانەوە]] گەڕانەوە و چوونەوە بۆ [[سلێمانی]].<ref name=":4" /><ref name=":3" /> دواتر میر پاداشتی خەڵکەکەی دایەوە و میری دزەیییەکانی خەڵات کرد و دەستی کرد بە بنیاتنانی قەڵا و بورج لە شارەکەدا و قەڵایێکی سەختی لەنێو شارەکەدا بنیاتنا.<ref name=":2" /> پاش [[کۆیە]]، میر محەممەد لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٨٢٧ تا ١٧ی کانوونی دووەمی ١٨٢٨ چووە سەر شاری [[ڕانیە]] و [[شەڕی ڕانیە (١٨٢٧)|گرتی]]، بابانەکان وەکوو خاکەکانی دیکەیان، ڕانیەشیان بەجێھێشت و ڕایانکردە [[سلێمانی]].<ref name=":4" /><ref name=":3" /> بۆ مەبەستی پارێزگاری کردنیش، قەڵا و شوورەی دروست کرد.<ref name=":2" /> [[پەڕگە:Views around Rawanduz and Bekhal Spring 01.jpg|وێنۆک]] ھەر لە پاش گرتنی ھەردوو شارەکانی کۆیە و ڕانیە، میر محەممەد بە بۆنەی گرتنی شارەکانی ھەریر و کۆیە و ڕانیە چەند تۆپێکی داڕژت لە ١٨٢٨ کە تاوەکوو ئێستاش ماون و میر محەممەد بەرامبەر ئەو وشانەی کە بابانەکان دەیانگوت «حُکمدارانی بەبە و کۆیی و حریر»، لەسەر تۆپەکانی نووسی «نصر من ﷲ وفتح قریب، الأمیر المنصور، محمد بیکٴ متصرفی ڕواندز و کۆیی و حریر». کە لە سەرەتادا بە بەشێک لە ئایەتێکی [[قورئان]] {{قورئان|الصف|١٣}} دەستپێدەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=حوسێن |یەکەم=حوزنی |سەردێڕ=میرانی سۆران |ناونیشان=https://archive.kcac.org/zoom/300/view?page=69&p=separate&tool=info&view=0,0,1700,1274 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org |پەڕە=٥٣ و ٦٩-٧٠}}</ref> بەم شێوەیەش میر محەممەد سنووری میرنشینی سۆرانی فراوانتر کرد و سنووری سۆران گەیشتە نێو جەرگەی بابان و تاوەکوو سەر [[زێی بچووک]] ڕۆیشت و تەنانەت تێپەڕی سنووری زێی بچووکیش بوو و سنووری میرنشینی سۆران تاوەکوو پاش [[سورداش|سوورداش]] ھات.<ref name=":5" /> چەند شوێنەواری ئەو سەردەم لە [[پارێزگای سلێمانی]] تاوەکوو ئێستا ماون، لەوانە [[قەڵای سارتکە]]، کە دەکەوێتە سەر [[زێی بچووک]] لە [[قەزای دووکان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قلعة سرتک {{!}} Archiqoo |ناونیشان=https://archiqoo.com/locations/sartka_citadel_ar.php |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archiqoo.com}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بالصور.. قلعة 'سارتکە' فی السلیمانیة‌ |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/AR/GalleryDetails/4606 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.pukmedia.com |زمان=ar}}</ref> کە کەوتبووە بەرامبەر قەڵای قەمچووغەی بابان، کە دوایی ئەویش کەوتە ژێر دەستی میرنشینی سۆران.<ref name=":6" /><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=قەڵای قەمچووغە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20251213092246667707 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=fa}}</ref> چەندین ناوچەی دیکەش لەم نێوانە وەک ([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]])یش کەوتنە ژێر دەستی میرنشینی سۆران.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=ناوەند-حەویجە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240709182440579422 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=fr}}</ref> بە نزیکەیی سنووری سۆران تاوەکوو [[چەمچەماڵ]] ھاتبوو. ==== ھێرشی پێچەوانەی بابان ==== [[پەڕگە:OfficerPashaSulimanya1820.jpg|وێنۆک|عومەر ئاغا، یەکێک لە ئەفسەرەکانی مەحموود پاشای دووەمی بابان، ١٨٢٠]] میر محەممەد سنوورەکەی گەیشتبووە تاوەکوو [[سورداش|سوورداش]] و نێو جەرگەی بابان. [[مەحموود پاشای دووەمی بابان]] بە ناچاری دووبارە کەوتە شەڕەوە لەگەڵ میر محەممەد. لەشکری ڕەواندزی پاشەکشە پێکرد و شکاند. وە لەم وەختە دژوار و تەنگانەیەدا لە شەڕێکدا لە قەڵای سکتان لە ساڵی ١٨٢٨، [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشای]] برای مەحموود پاشا کتوپڕ لە ھێزەکەی بابان جیابووەوە و شەڕەکەی جێھێشت و بەرەو [[سلێمانی]] گەڕایەوە و دەستی بەسەر تەختی دەسەڵاتی باباندا گرت و حاکمییەتی لە برای زەوت کرد.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> ئیدی لەشکری بابان شکا. [[عەلی ڕەزا پاشا (والیی بەغدا)|عەلی ڕەزا پاشای والیی بەغدا]]، لەگەڵ [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] ڕێککەوت دژی میرنشینی سۆران و لە ئێرانەوە لەشکرێک بە فەرماندەییی سەرتیپ محەممەد خاندا بەڕێکەوت و عەلی ڕەزا پاشاش لەشکرێکی لە بەغداوە نارد بۆ سلێمان پاشای بابان. نامەیەکی ئەمیر نیزامی فەرماندەیەکی ئێرانی قاجاڕی ھەیە بۆ باڵیۆزی ئینگلیز لە ئێران، کە باسی ئەو یارمەتیدانەی ئێران و بەغدا بۆ بابان دەکات، کە لە بەشێکیدا دەڵێت:<blockquote>«''پایەبەرز محەممەد خانی سەرتیپ بە ھێز و سەربازەکانی خۆیەوە لەگەڵ فەوجی بەھادووران و سوارەی کورد بە ٨ تۆپ و گوللەتۆپەوە نێردرانە سەر سۆران، لەولاشەوە وەزیری بەغدا، سێ بۆ چوار تۆپ و دوو ھەزار کەسی بە فەرماندەییی سلێمان پاشا ناردۆتە سەری، بۆ ئەوەی میر محەممەد تەمێ بکرێ...''».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاریدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٥٦}}</ref></blockquote>میر محەممەدیش لەو نێوانەدا سنوورەکانی ھەر وەک خۆی پاراستبوو. دوو لەشکری سۆران و بابان لە [[قەمچووغە]] کەوتنە بەرامبەر یەک و شەڕێکی قوڕسیان کرد، لەشکری سۆران گەڕایەوە و پاشەکشەی کردە نزیک [[کۆیە]] و سلێمان پاشا دوای لەشکری سۆران کەوت و تا نزیک کۆیە چوو. بەڵام لەشکری بابان و ئێران زەرەر و زیانێکی زۆریان تێکەوت و بە خراپی بەرامبەر میر محەممەد شکان. ھەربۆیە میر محەممەد ڕێککەوتنێکی بەسەر باباندا سەپاند کە بە سنووری قەمچووغە ناسرا، کە سنوورەکە کەوتبووە سەر قەمچووغە. مەحموود پاشای دووەمی بابانیش لەبەر شەڕی نێوخۆ و لاوازیی دەسەڵاتەکەی نەیدەتوانی حوکمی تەواوی بکا، وە شەڕی سوپای ڕەواندزیشی پێنەدەکرا، ھەربۆیە بە ڕێککەوتن ڕازیبوو و خاکەکانی بەدەستەوەدا.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":7" /> ھەرچەندە میر محەممەد زۆر پابەندی ئەم ڕێککەوتنانە نەببوو.<ref name=":5" /> میر محەممەدیش لەسەر ئەو سنوورە لە قەمچووغە شوورەیەک و چەند قۆنگرەیەکی دروست کرد بۆ سوپا و کشتوکاڵ.<ref name=":2" /> == دەرئەنجام == [[پەڕگە:Barrages irakiens (cropped).png|وێنۆک|[[زێی بچووک]] لەسەر نەخشەی [[عێراق]] <small>''(Petit Zab)''</small>]] [[میرنشینی سۆران]] دەستی گرتەوە بەس ھەموو ئەو ناوچانەی کە پێشتر لەدەستیدابوو و [[میرنشینی بابان]] داگیری کردبوو. سنووری میرنشینی سۆران گەیشتە دوای [[زێی بچووک]] تا [[قەمچووغە]] و [[سورداش|سوورداش]]، دواتر ڕێککەوتن لە نێوان ھەردوولا کرا و سنووری دیاریکراوی ڕێککەوتنی دوو میرنشینەکەش ھەروەکوو خۆی مایەوە تا لە ناوچوونی ھەردوو میرنشین؛ سۆران لە ١٨٤٧ و بابان لە ١٨٥١.<ref name=":8" /> میر محەممەد لە دوای بابان، [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان|لەشکرکێشییەکەی]] دەست پێکرد بۆ سەر [[میرنشینی بادینان]]. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[شۆڕشی میر محەممەد]] * [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان]] * [[شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)]] * [[دووەم شەڕی سۆران و عوسمانی]] == سەرچاوەکان == <references /> {{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|پارێزگای سلێمانی|پارێزگای ھەولێر}} [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی بابان]] [[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]] [[پۆل:١٨٢٢]] [[پۆل:١٨٢٣]] [[پۆل:١٨٢٤]] [[پۆل:١٨٢٦]] [[پۆل:١٨٢٧]] [[پۆل:ململانێکانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئێرانی قاجاڕی]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] mfvfspxacsvbwzuhvkhco1wraclepd9 0 293150 1573418 1566253 2026-04-07T17:33:39Z Ari Qasm 57423 1573418 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=|image=Büyük Mısır Seferi-ar.jpg|caption=|date=١٥١٦ – ٢٢ی کانوونی دووەمی١٥١٧|place=[[ئاناتۆلیا|ئاناتۆڵ]]، [[شام]]، [[میسر]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=[[ئەیالەتی میسر|لکاندن]]ی [[مەمالیکەکان|سوڵتانییەتی مەمالیک]] بە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە. * کەوتنی سوڵتانییەتی مەمالیک و خەلافەتی عەبباسیی قاھیرە * ڕاگەیاندنی [[خەلافەتی عوسمانی]]|result=[[File:Coat of arms of the Ottoman Empire (1882–1922).svg|Coat of arms of the Ottoman Empire (1882–1922)|25px]] سەرکەوتنی عوسمانییەکان|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Ottoman flag c.1490-1701.png|border=no}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]]|combatant2={{flagicon image|Mameluke Flag.svg|border=no}} [[مەمالیکەکان]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Ottoman flag c.1490-1701.png|border=no}} [[سەلیمی یەکەم]]|commander2={{flagicon image|Mamluk banner removed from Damascus Citadel 1517 reconstruction.svg|border=no}} [[قەنسووھ غووری|ئەلغووری]]{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Mamluk banner removed from Damascus Citadel 1517 reconstruction.svg|border=no}} [[تومان بەگی دووەم|تومان بەگ]]{{Executed}}|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1={{flagicon image|Ottoman flag c.1490-1701.png|border=no}} ٢٦،٠٠٠–٢٩،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ibn Iyās |یەکەم=Muhammed ibn Ahmed |سەردێڕ=An Account of the Ottoman Conquest of Egypt, A.H. 922 (A.D. 1516) |translator=Lieut. Colonel W. H. Salman |ساڵ=١٩٢١|شوێن=London |ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.82855/page/n13 |ref=Salman}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hammer |یەکەم=Joseph von |سەردێڕ=Büyük Osmanlı Tarihi |بەرگ=٤|پەڕە=٢١٥}}</ref><ref name="Dupuy">{{cite encyclopedia |last1=Dupuy |first1=R. Ernest |first2=Trevor N. |last2=Dupuy |title=The Harper Encyclopedia of Military History |edition=4th |publisher=HarperCollins Publishers |year=1993 |page=540}}</ref>|casualties2={{flagicon image|Mameluke Flag.svg|border=no}} ٨٨،٠٠٠–١٦٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Danişmend |یەکەم=İsmail Hami |سەردێڕ=İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi |بەرگ=٢|پەڕە=٣١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Evans |یەکەم=Ryan |سەردێڕ=500 Years Ago, a Battle Changed the Middle East Forever |وێبگە=The National Interest |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=https://nationalinterest.org/blog/buzz/500-years-ago-battle-changed-middle-east-forever-64551 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر= Иванов Н. А. |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=OlEQjwEACAAJ |سەردێڕ= Османское завоевание арабских стран, 1516-1574 |ڕێکەوت= ١٩٨٤|بڵاوکەرەوە= Изд-во "Наука," Глав. ред. восточной лит-ры}}</ref><ref name="Dupuy"/>|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''شەڕی عوسمانی و مەمالیکەکان لە ساڵانی ١٥١٦–١٥١٧''' دووەم ململانێی گەورەی نێوان [[مەمالیکەکان|سوڵتانییەتی مەمالیکی]] میسر و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بوو، کە بووە ھۆی ڕووخانی [[مەمالیکەکان|سوڵتانییەتی مەمالیکەکان]] و یەکخستنی ھەموو [[شام]] و میسر و [[حیجاز]] وەک پارێزگایەک لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tony Jaques|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3amnMPTPP5MC&pg=PA183|سەردێڕ=Dictionary of Battles and Sieges|بڵاوکەرەوە=Greenwood Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨٠٣١٣٣٣٥٣٦٥|پەڕە=xxxiv}}</ref> شەڕەکە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیی لە کایەی پەراوێزی جیھانی ئیسلامییەوە گۆڕی، کە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[ئاناتۆلیا|ئەناتۆڵ]] و [[بالکان|باڵکان]] ھەڵکەوتبوو و گۆڕیی بۆ ئیمپراتۆریەتێکی زەبەلاح کە زۆربەی [[جیھانی ئیسلامی|خاکە نەریتییەکانی ئیسلامی]] لەخۆدەگرت، لەوانەش شارەکانی [[مەککە]] و [[مەدینە]] و [[قاھیرە]] و [[دیمەشق]] و [[حەلەب]]. سەرەڕای ئەم فراوانبوونە، کورسیی دەسەڵاتی سیاسیی ئیمپراتۆریەتەکە (پایتەختەکەی) ھەر لە [[ئەستەمبوڵ|قوستەنتینیە]] (ئەستەنبوڵ) مایەوە.<ref name="Faroqhi">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Saraiya Faroqhi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0p2cfVe6EEC&pg=PA60|سەردێڕ=The Ottoman Empire: A Short History|بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨١٥٥٨٧٦٤٤٩١|پەڕەکان=٦٠ff}}</ref> == پێشینە == پەیوەندیی نێوان عوسمانییەکان و مەمالیکەکان لە دوای [[کەوتنی قوستەنتینە|کەوتنی قوستەنتینیە]] و گرتنی لەلایەن عوسمانییەکان لە ساڵی ١٤٥٣دا بەرەو خراپی چوو؛ ھەردوو دەوڵەت کێبڕکێیان دەکرد بۆ کۆنترۆڵکردنی بازرگانیی بەھارات و عوسمانییەکان ئاواتەخوازی ئەوە بوون کە لە کۆتاییدا [[حەرەم|شارە پیرۆزەکانی]] [[ئیسلام]] کۆنترۆڵ بکەن.<ref name="Brummet 52">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Palmira Johnson Brummett|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=oiJmVbrve5sC&pg=PA52|سەردێڕ=Ottoman seapower and Levantine diplomacy in the age of discovery|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨٠٧٩١٤١٧٠٢٧|پەڕەکان=٥٢ff}}</ref> [[شەڕی عوسمانی و مەمالیک (١٤٨٥–١٤٩١)|ململانێیەکی پێشووتر]] کە لە ساڵی ١٤٨٥ تا ١٤٩١ بەردەوام بوو، بووە ھۆی چەقبەستوویی. سوڵتان [[سەلیمی یەکەم]] کە لە ساڵی ١٥١٤دا لە [[شەڕی چاڵدێران|شەڕی چاڵدێراندا]] لە [[سەفەوییەکان|سەفەوییەکانی]] بردەوە، بە تامەزرۆیییەوە [[مەمالیکەکان|سوڵتانییەتی مەمالیکەکانی]] داگیرکرد کە لە سووریا و میسردا حوکمڕانییان دەکرد.<ref name="Faroqhi">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Saraiya Faroqhi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0p2cfVe6EEC&pg=PA60|سەردێڕ=The Ottoman Empire: A Short History|بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨١٥٥٨٧٦٤٤٩١|پەڕەکان=٦٠ff}}</ref> بەم شێوەیە لە نیگەرانییەکانی دیکە ڕزگاری بوو، تا ساڵی ١٥١٦، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی تەواوی ھێزی خۆی لە دژی [[مەمالیکەکان]] ئاڕاستەکرد بۆ تەواوکردنی داگیرکردنی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] لەلایەن عوسمانییەکان.<ref name="Faroqhi" /> سوڵتان سەلیم ئیدیعای کرد کە مەمالیکەکان ستەمکاری موسڵمانن و ھاوپەیمانی [[شیعە]] سەفەوییەکانن. لەسەر بنەمای ئەم تۆمەتانە فەتوایەک دەرکەوت کە تێیدا ھاتووە: ھەرکەسێک یارمەتیی ئەو کەسانە بدات کە بەلاڕێدا چوون و گومڕان، ئەوا ئەویش گومڕایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Yelmi Eri Firdaus |display-authors=etal |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Rise and Fall of Mamluk Sultanate: The Struggle Against Mongols and Crusaders in Holy War |ناونیشان=https://ejournal.uinib.ac.id/jurnal/index.php/aladyan/article/viewFile/1713/1260 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Al-Adyan: Journal of Religious Studies |بەرگ=١|issue=1 |پەڕەکان=١٤–٢٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200808185123/https://ejournal.uinib.ac.id/jurnal/index.php/aladyan/article/viewFile/1713/1260 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> مەمالیکەکان بۆ شەڕی داھاتوویان لەگەڵ عوسمانییەکان جووتیاران و وەرزگێڕەکانی ناوچە گوندنشینەکانیان وەک سەرباز وەرگرت. لە بەرامبەردا ئەم پیاوانە ھەڵھاتن بۆ ئەوەی نەخرێنە سەربازگە. ئەمەش بووە ھۆی کەمیی کرێکارانی گوندنشین کە پێویست بوون بۆ بەرھەمھێنانی خۆراک و ھەروەھا کەمیی نانیش، ئەمەش دەرئەنجامی برسێتییەک بوو کە لە قاھیرەوە تا ئەنادۆڵی وێران کرد.<ref name="Mikhail">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mikhail|یەکەم=Alan|سەردێڕ=God's Shadow: Sultan Selim, His Ottoman Empire, and the Making of the Modern World|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Liveright|ژپنک=٩٧٨-١٦٣١٤٩٢٣٩٦}}</ref> ھەردوو [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] و [[مەمالیکەکان]] ٦٠ ھەزار سەربازیان کۆکردەوە. بەڵام تەنھا ١٥ ھەزار سەربازی مەمالیک جەنگاوەری ڕاھێنراو و مەشقپێکراو بوون: ئەوانی تر تەنھا سەربازی وەرگیراو بوون کە تەنانەت نەیاندەزانی چۆن چەکیش بە تەواوی بەکاربێنن. لە ئەنجامدا زۆربەی [[مەمالیکەکان]] ھەڵھاتن و خۆیان لە ھێڵەکانی پێشەوە بەدوور گرت و تەنانەت خۆیان کوشت. جگە لەوەش، تەقاندنی تۆپ و چەک و دەمانچەکانی عوسمانی ئەسپەکانی مەمالیکەکانی ترساند کە بەبێ کۆنتڕۆڵ بە ھەموو ئاڕاستەکاندا پەرش دەبوون، ھەروەک چۆن لە [[شەڕی چاڵدێران|شەڕی چاڵدێراندا]] لەگەڵ [[سەفەوییەکان]] ئەمە ڕوویدا.<ref name="Mikhail">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mikhail|یەکەم=Alan|سەردێڕ=God's Shadow: Sultan Selim, His Ottoman Empire, and the Making of the Modern World|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Liveright|ژپنک=٩٧٨-١٦٣١٤٩٢٣٩٦}}</ref> == ھەڵمەتەکان == [[پەڕگە:Ottoman_Mamluk_horseman_circa_1550.jpg|وێنۆک|سوارە قوڕسە [[سیپاھی|سیپاھییەکانی]] عوسمانی، نز. ١٥٥٠. مۆزەخانەی سەربازی (پاریس)|300x300پیکسڵ]] جەنگەکە لە چەند شەڕێک پێکھاتبوو. سوپای مەمالیک تا ڕاددەیەک نەریتی بوو، بە شێوەیەکی سەرەکی لە سوارە پێکھاتبوو کە کەوان و تیریان بەکاردەھێنا، لە کاتێکدا سوپای عوسمانی و بە تایبەتی [[یێنیچێری|یێنیچێرییەکان]] تەواو مۆدێرن بوون، کە تفەنگی شەمخاڵیان بەکاردەھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Joan D. Barghusen|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cytDyitgz4YC&pg=PA41|سەردێڕ=Daily Life in Ancient and Modern Cairo|دوایین٢=Bob Moulder|بڵاوکەرەوە=Lerner Publications|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨٠٨٢٢٥٣٢٢١٧|پەڕە=٤١}}</ref> مەمالیکەکان بە شانازییەوە بە نەریتەکەیانەوە مانەوە و مەیلیان ھەبوو بۆ بێڕێزیکردن بە بەکارھێنانی چەکی ئاگرین.<ref name="Chase 104">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kenneth Chase|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=esnWJkYRCJ4C&pg=PA104|سەردێڕ=Firearms: A Global History to 1700|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٨٢٢٧٤٩|پەڕەکان=١٠٤}}</ref><ref name="Cambridge 498">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=M. W. Daly|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0KYzOISv_4C&pg=PA498|سەردێڕ=The Cambridge History of Egypt|دوایین٢=Carl F. Petry|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٤٧١٣٧٤|پەڕەکان=٤٩٨ff}}</ref> === ھەڵمەتەکانی شام (١٥١٦) === عوسمانییەکان بۆ یەکەمجار شاری [[ئامەد|دیاربەکریان]] لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئاناتۆلیا|ئاناتۆڵ]] گرت.<ref name="Faroqhi">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Saraiya Faroqhi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0p2cfVe6EEC&pg=PA60|سەردێڕ=The Ottoman Empire: A Short History|بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨١٥٥٨٧٦٤٤٩١|پەڕەکان=٦٠ff}}</ref> [[شەڕی مەرج دابیق|شەڕی مەرج دابق]] (٢٤ی ئاب) یەکلاکەرەوە بوو، فەرمانڕەوای مەمالیکەکان [[قەنسووھ غووری]] کوژرا.<ref name="Faroqhi" /> وادیارە عوسمانییەکان بە فاکتەری ٣ بە ١ لە مەمالیکەکان زیاتر بوون<ref name="Cambridge 498">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=M. W. Daly|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0KYzOISv_4C&pg=PA498|سەردێڕ=The Cambridge History of Egypt|دوایین٢=Carl F. Petry|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٤٧١٣٧٤|پەڕەکان=٤٩٨ff}}</ref> ھەموو سووریا تەنھا بەم تاکە شەڕە کەوتە ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان.<ref name="Cambridge 498">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=M. W. Daly|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0KYzOISv_4C&pg=PA498|سەردێڕ=The Cambridge History of Egypt|دوایین٢=Carl F. Petry|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٤٧١٣٧٤|پەڕەکان=٤٩٨ff}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFM._W._DalyCarl_F._Petry1998">M. W. Daly; Carl F. Petry (1998). </cite></ref> [[شەڕی خان یوونس]] لە نزیک [[غەززە]] (٢٨ی تشرینی یەکەم) ڕوویدا و دیسانەوە شکستێک بوو بۆ مەمالیکەکان. === ھەڵمەتەکانی میسر (١٥١٧) === [[پەڕگە:Yavuz Mısır Seferi.jpg|وێنۆک|سوڵتان [[سەلیمی یەکەم]] (یاووز سوڵتان) لە [[میسر]]]] جێنشینی غووری وەک سوڵتانی مەمالیکەکان، [[تومان بەگی دووەم]]، بە پەرۆشییەوە سەربازی لە چینە جیاوازەکانی کۆمەڵگا و [[بەدەوییەکان]] وەرگرت و ھەوڵیدا سوپاکانی بە بڕێک [[تۆپ (چەک)|تۆپ]] و چەکی ئاگرین تەیار بکات، بەڵام ھەموو ئەمانە لە کۆتا خولەکدا و بە قەبارەیەکی سنووردار.<ref name="Chase 104">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kenneth Chase|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=esnWJkYRCJ4C&pg=PA104|سەردێڕ=Firearms: A Global History to 1700|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٨٢٢٧٤٩|پەڕەکان=١٠٤}}</ref><ref name="Cambridge 498">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=M. W. Daly|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0KYzOISv_4C&pg=PA498|سەردێڕ=The Cambridge History of Egypt|دوایین٢=Carl F. Petry|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٤٧١٣٧٤|پەڕەکان=٤٩٨ff}}</ref> لە کۆتاییدا لە بەر دەرگای قاھیرە [[شەڕی ڕیدانییە]] (٢٤ی کانوونی دووەم) ڕوویدا، کە تێیدا فەرماندەی عوسمانی [[خادم سینان پاشا]] گیانی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Martijn Theodoor Houtsma|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA432|سەردێڕ=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936|بڵاوکەرەوە=BRILL|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤٠٨٢٦٥٦|پەڕە=٤٣٢}}</ref> لەم شەڕەدا سەلیمی یەکەم و تومان بەگ ڕووبەڕووی یەکتر بوونەتەوە. ئەو چەک و دەمانچە ئاگرینانەی کە لەلایەن تومان بەگ جێگیرکرابوون، نزیک بوو لە بێسوودبوون، چوونکە عوسمانییەکان توانیان لە دواوە ھێرش بکەنە سەری.<ref name="Cambridge 498" /> ئەم ھەڵمەتە لەلایەن کەشتیگەلێکی نزیکەی ١٠٠ کەشتییەوە پشتگیریی کرابوو کە لە کاتی ھەڵمەتەکەیاندا بۆ باشوور سەربازەکانی دابین دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Palmira Johnson Brummett|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bTnK1csz0swC&pg=PA110|سەردێڕ=Ottoman Seapower and Levantine Diplomacy in the age of discovery|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨٠٧٩١٤١٧٠١٠|پەڕە=١١٠}}</ref> چەند ڕۆژێک دواتر عوسمانییەکان قاھیرەیان [[گرتنی قاھیرە (١٥١٧)|گرت]] و تاڵانیان کرد،<ref name="Cambridge 498">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=M. W. Daly|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0KYzOISv_4C&pg=PA498|سەردێڕ=The Cambridge History of Egypt|دوایین٢=Carl F. Petry|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٤٧١٣٧٤|پەڕەکان=٤٩٨ff}}</ref> خەلیفە [[موتەوەککیلی سێیەم|موتەوەککیلی سێیەمیان]] گرت.<ref name="Drews2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Drews|یەکەم=Robert|ناونیشان=https://my.vanderbilt.edu/robertdrews/publications/|سەردێڕ=Coursebook: Judaism, Christianity and Islam, to the Beginnings of Modern Civilization|ڕێکەوت=ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Vanderbilt University|chapter=Chapter Thirty – The Ottoman Empire, Judaism, and Eastern Europe to 1648|chapter-url=https://my.vanderbilt.edu/robertdrews/files/2014/01/Chapter-Thirty.-The-Ottoman-Empire-Judaism-and-Eastern-Europe-to-1648.pdf}}</ref> تومان بەگ سەربازەکانی لە [[گیزە]] کۆکردەوە و دواجار لەوێ دەستگیرکرا و لە دەروازەی قاھیرە ھەڵواسرا.<ref name="Faroqhi">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Saraiya Faroqhi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0p2cfVe6EEC&pg=PA60|سەردێڕ=The Ottoman Empire: A Short History|بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨١٥٥٨٧٦٤٤٩١|پەڕەکان=٦٠ff}}</ref><ref name="Muir1896">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muir|یەکەم=William|ناونیشان=https://archive.org/stream/mamelukeorslaved00sirw#page/207/|سەردێڕ=The Mameluke; Or, Slave Dynasty of Egypt, 1260–1517, A. D.|بڵاوکەرەوە=Smith, Elder|ساڵ=١٨٩٦|پەڕەکان=٢٠٧–٢١٣}}</ref> === ھەڵمەتەکانی دەریای سوور (١٥١٧) === [[پەڕگە:Multi_barrel_cannon.jpg|وێنۆک|چەکێکی ڕەگباری عوسمانی، سەرەتای سەدەی ١٦]][[جدە|جددە]] بووە [[ئەیالەت|بەگلەربەگییەکی]] (ئەیالەت)ـێکی ڕاستەوخۆ بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، دوای ھەشت ساڵ، شەریفی [[مەککە]]، بەرەکات کوڕی محەممەد، ملکەچی عوسمانییەکان بوو، شارە پیرۆزەکانی [[مەککە]] و [[مەدینە|مەدینەی]] خستە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی وەک [[دەوڵەتی ژێردەستە|دەوڵەتێکی ژێردەستە]].<ref name="Faroqhi">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Saraiya Faroqhi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0p2cfVe6EEC&pg=PA60|سەردێڕ=The Ottoman Empire: A Short History|بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨١٥٥٨٧٦٤٤٩١|پەڕەکان=٦٠ff}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.scribd.com/document/111335837/The-Emirs-of-Mecca-and-the-Ottoman-Government-of-Hijaz-1840-1908-Mekke-Emirleri-Ve-Hicazda-Osmanli-Idaresi-1840-1908|سەردێڕ=Client Challenge |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Scribd}}</ref> دەسەڵاتی عوسمانی تا دەگاتە باشووری [[دەریای سوور]] درێژبووەوە، ھەروەھا کۆنترۆڵکردنی [[یەمەن]] بە شێوەیەکی بەشەکی و پچڕ پچڕ مایەوە.<ref name="Faroqhi">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Saraiya Faroqhi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0p2cfVe6EEC&pg=PA60|سەردێڕ=The Ottoman Empire: A Short History|بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨١٥٥٨٧٦٤٤٩١|پەڕەکان=٦٠ff}}</ref> == دەرئەنجام و پاشھاتەکانی == [[پەڕگە:Kansu_Gavri_Ölü.png|وێنۆک|تابلۆیەکی عوسمانی کە سەری سوڵتان [[قەنسووھ غووری|غووریی]] مەمالیکەکان نیشان دەدات کە ڕەوانەی [[سەلیمی یەکەم]] دەکرێت.]] کولتوور و ڕێکخستنی کۆمەڵایەتیی مەمالیکەکان و شوێن و جێگای مەمالیکەکان لەسەر ئاستی ناوچەیی ھەر مابووەوە و بەردەوام بوو، بەڵام فەرمانڕەوای میسر حاکمێکی عوسمانی بوو کە لەلایەن [[میلیشیا|میلیشیایەکی]] عوسمانییەوە پارێزراو بوو.<ref name="Faroqhi">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Saraiya Faroqhi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0p2cfVe6EEC&pg=PA60|سەردێڕ=The Ottoman Empire: A Short History|بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨١٥٥٨٧٦٤٤٩١|پەڕەکان=٦٠ff}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Caroline Williams|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Cmc4HSC5XWgC&pg=PA6|سەردێڕ=Islamic Monuments in Cairo: The Practical Guide|بڵاوکەرەوە=American University in Cairo Press|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨٩٧٧٤١٦٢٠٥٣|پەڕە=٦}}</ref> ڕووخانی سوڵتانییەتی مەمالیکەکان بە شێوەیەکی کاریگەر کۆتاییی بە [[ململانێکانی پورتوگال و مەمالیکەکان|شەڕی دەریاییی پورتوگال و مەمالیک]] ھێنا، بەڵام دواتر عوسمانییەکان ھەوڵەکانیان بۆ ڕاگرتنی فراوانبوونی پورتوگال لە [[ئۆقیانووسی ھیند|زەریای ھیندیدا]] گرتە دەست. ھەروەھا داگیرکردنی سوڵتانییەتی مەمالیکەکان خاکەکانی [[ئەفریقا|ئەفریقای]] بەڕووی عوسمانییەکاندا کردەوە. کە لە ماوەی سەدەی ١٦دا، دەسەڵاتی عوسمانی زیاتر لە ڕۆژئاوای قاھیرە، بەدرێژاییی کەناراوەکانی باکووری ئەفریقا فراوانتر بوو. [[خەیرەددین باربارۆسا]] بنکەیەکی لە [[جەزائیر]] دامەزراند، و دواتر لە ساڵی ١٥٣٤دا [[داگیرکردنی توونس (١٥٣٤)|فەتحکردنی توونسی]] بە ئەنجام گەیاند.<ref name="Faroqhi">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Saraiya Faroqhi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0p2cfVe6EEC&pg=PA60|سەردێڕ=The Ottoman Empire: A Short History|بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨١٥٥٨٧٦٤٤٩١|پەڕەکان=٦٠ff}}</ref> دوای گرتنی قاھیرە، خەلیفە [[موتەوەککیلی سێیەم]] ھێنرایە قوستەنتینییە، لەوێدا نەریتی دواتر ئیدیعای ئەوە دەکات کە پۆستەکەی وەک [[خەلافەت|خەلیفە]] داوەتە دەست عوسمانییەکان.<ref name="Muir1896">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muir|یەکەم=William|ناونیشان=https://archive.org/stream/mamelukeorslaved00sirw#page/207/|سەردێڕ=The Mameluke; Or, Slave Dynasty of Egypt, 1260–1517, A. D.|بڵاوکەرەوە=Smith, Elder|ساڵ=١٨٩٦|پەڕەکان=٢٠٧–٢١٣}}</ref> ئەمەش [[خەلافەتی عوسمانی]] دامەزراند، کە سوڵتان سەرکردەی بوو، بەم شێوەیە دەسەڵاتی ئایینی لە قاھیرەوە گواسترایەوە بۆ تەختی عوسمانی.<ref name="Drews2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Drews|یەکەم=Robert|ناونیشان=https://my.vanderbilt.edu/robertdrews/publications/|سەردێڕ=Coursebook: Judaism, Christianity and Islam, to the Beginnings of Modern Civilization|ڕێکەوت=ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Vanderbilt University|chapter=Chapter Thirty – The Ottoman Empire, Judaism, and Eastern Europe to 1648|chapter-url=https://my.vanderbilt.edu/robertdrews/files/2014/01/Chapter-Thirty.-The-Ottoman-Empire-Judaism-and-Eastern-Europe-to-1648.pdf}}</ref> قاھیرە لە دەستی عوسمانییەکاندا مایەوە تا ساڵی ١٧٩٨ کاتێک [[لەشکرکێشیی فەڕەنسا بۆ سەر میسر و سووریا|فەڕەنسییەکان میسریان داگیرکرد]]، کاتێک [[ناپۆلیۆن بۆناپارت]] بانگەشەی لەناوبردنی مەمالیکەکانی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=André Raymond|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tdLALt9AbQQC&pg=PA189|سەردێڕ=Cairo|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨٠٦٧٤٠٠٣١٦٣|پەڕە=١٨٩}}</ref> داگیرکردنی سوڵتانییەتی مەمالیکەکان گەورەترین کاری سەربازی بوو کە ھیچ سوڵتانێکی عوسمانی ھەوڵی بۆی دابێت. جگە لەوەش، داگیرکردنەکە عوسمانییەکانی خستە ژێر کۆنترۆڵی دوو لە گەورەترین شارەکانی جیھان لەو کاتەدا- قوستەنتینیە و قاھیرە. ھیچ کاتێک نەبووە کە لە پاش لووتکەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمەوە دەریای [[دەریای ڕەش|ڕەش]] و [[دەریای سوور|سوور]] و [[دەریای قەزوین|قەزوین]] و دەریای [[دەریای ناوین|ناوەڕاست]] لەلایەن یەک ئیمپراتۆریەتەوە بەڕێوەبچێت.<ref name="Mikhail">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mikhail|یەکەم=Alan|سەردێڕ=God's Shadow: Sultan Selim, His Ottoman Empire, and the Making of the Modern World|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Liveright|ژپنک=٩٧٨-١٦٣١٤٩٢٣٩٦}}</ref> داگیرکردنی میسر قازانجێکی زۆری بۆ ئیمپراتۆریەتەکە سەلماند چوونکە داھاتی باجی زیاتری لە ھەموو خاکێکی تری عوسمانی بەرھەمھێنا و نزیکەی ٪١٠٠ی ھەموو ئەو خۆراکانەی کە بەکاردەھێنرا دابین دەکرد. بەڵام [[مەککە]] و [[مەدینە]] گرنگترین شارەکانی داگیرکراو بوون لەو کاتەوەی بە فەرمی سەلیم و نەوەکانی کردە خەلیفەی ھەموو جیھانی موسڵمانان تا سەرەتای سەدەی بیستەم.<ref name="Mikhail">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mikhail|یەکەم=Alan|سەردێڕ=God's Shadow: Sultan Selim, His Ottoman Empire, and the Making of the Modern World|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Liveright|ژپنک=٩٧٨-١٦٣١٤٩٢٣٩٦}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMikhail2020">Mikhail, Alan (2020). </cite></ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{شریتی دەروازە|شەڕ|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Ottoman–Mamluk War (1516–1517)}} [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] [[پۆل:١٥١٦]] [[پۆل:١٥١٧]] [[پۆل:دەیەی ١٥١٠]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:جەنگەکان]] o777j8hoveqi477oi7h6i4g3pqq9fwx 0 293642 1573547 1569033 2026-04-07T21:35:18Z Serchia 5238 Serchia پەڕەی [[دووین]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[دوین، هەولێر]]: ناوی ھەڵە 1569033 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوین}}<br>{{lang-en| Duin}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.48932| 44.16432}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.48932| 44.16432 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کۆڕێ|کۆڕێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٧٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووین''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کۆڕێ]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] lhbyzh0qrzz0pzjpdm9swhgoo9zpd6f 1573548 1573547 2026-04-07T21:35:53Z Serchia 5238 بەسەرداچوونەوە (بچووک) 1573548 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوین}}<br>{{lang-en| Duin}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.48932| 44.16432}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.48932| 44.16432 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کۆڕێ|کۆڕێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٧٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوین''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کۆڕێ]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 0qo8muys3al6qn93juerso5wscskocn 1573550 1573548 2026-04-07T21:37:50Z Serchia 5238 1573550 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوین}}<br>{{lang-en| Dwin}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.48932| 44.16432}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.48932| 44.16432 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کۆڕێ|کۆڕێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٧٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوین''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کۆڕێ]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] gto96qtnuabbxo9ntha6klomy31fef4 0 293895 1573283 1573032 2026-04-07T16:10:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Nerve agents}} 1573283 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماددە دەمارییەکان''' یان '''دەمارەژەھر''' ھەندێکجار پێیان دەوترێت '''گازی دەمار'''، پۆلێکە لە [[کیمیای ئەندامی|ماددە کیمیاییە ئەندامییەکان]] کە ئەو میکانیزمانە تێکدەدەن کە دەمارەکان پەیامەکان دەگوازنەوە بۆ ئەندامەکانی لەش. تێکچوونەکە بەھۆی پەکخستنی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]] (AChE) دروست دەبێت، کە [[ئەنزیم|ئەنزیمێکە]] کە وەک کاتالیزۆر کاردەکات بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ئەسیتیلکۆلین، کە [[پەیەگوێزەرەوە|گواستەرەوەیەکی دەمارییە]]. ماددە دەمارییەکان پەکخەری گەڕانەوەنەبووی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]]ن کە وەک [[ژەھر]] بەکاردێن ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر دەبێتە ھۆی تەسکبوونەوەی بیلبیلەکان، ڕژانی زۆری [[لیک]]ی دەم، گرژبوونی [[ماسوولکە]]کان (تەشنوج)، و میزکردن و پیسایکردنی ناویست، کە یەکەمین نیشانەکانیش لە چەند چرکەیەکی کەمدا دوای بەرکەوتن دەردەکەون. مردن بەھۆی خنکان یان [[وەستانی دڵ]] ڕەنگە لە ماوەی چەند خولەکێکدا ڕووبدات بەھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی لەش بەسەر ماسوولکەکانی [[ھەناسەدان]] و ماسوولکەکانی تردا. چارەسەری ستاندارد بۆ ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر بریتییە لە تێکەڵەیەک لە دژە-کۆلینێرجیک بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان، و ئۆکسیم وەک دژەژەھر.<ref>https://www.cnn.com/2018/07/05/health/treating-patients-poisoned-with-novichok</ref> ئەو دەمارەژەھرانەی کە زۆرترین بەرھەمھێنانیان لە مێژوودا ھەبووە بریتین لە VX/VR، [[سارین]]، و [[سۆمان]]. زنجیرەی G پێکدێت لەو دەمارەژەھرە سەرەتاییانەی کە لە کۆتایی [[سی (ئەندام)|سییەکان]]ی سەدەی ڕابردوودا دۆزرانەتەوە، کە بەگشتی فڕۆک{{تێبینی|ئەم وشەیە بۆ ئەو [[ماددەی شل|ماددە شلانە]] بەکاردێت کە مەیلیان زۆرە بە خێرایی ببنە [[ھەڵم]] یان [[گاز]]، تەنانەت لە [[پلەی گەرم]]ی ئاساییشدا.}} و مەترسیدارن لە ڕێگەی ھەڵمژینەوە وەک [[ئایرۆسۆڵ]]. زنجیرەی V کە دوای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو دۆزرانەوە، زۆر کەمتر فڕۆکن و زیاتر دەمێننەوە، و لە ڕێگەی مژینی پێستەوە مەترسی دروست دەکەن، ئەمەش پێویستی بە جلی تەواوی پارێزەری لەش ھەیە. ھەردوو زنجیرەکە و ھەندێک لە ئاوێتەکانی زنجیرەی نۆڤیچۆک، ئاوێتەی ئۆرگانۆفۆسفاتن، لە کاتێکدا بریکارەکانی تری نۆڤیچۆک و ھەندێک لە دەمارەژەھرە کارباماتەکان، کیمیایەکی نائۆرگانۆفۆسفاتیان ھەیە. ھەندێکیان لە ڕێگەی تەقەمەنییە کیمیاییە دووانییەکانەوە دروست دەبن، وەک گولە تۆپی M687ی ئەمریکی کە [[سارین]] دروست دەکات لە ڕێگەی تێکەڵکردنی پێکھاتە کیمیاییە سەرەتایییەکانییەوە.<ref>https://www.opcw.org/resources/documents/annual-reports</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|شەڕ|کیمیا|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Nerve agents}} gq87qsqneqf0e8fi2s0buqqwtxjjt79 1573500 1573283 2026-04-07T20:09:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573500 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماددە دەمارییەکان''' یان '''دەمارەژەھر''' ھەندێکجار پێیان دەوترێت '''گازی دەمار'''، پۆلێکە لە [[کیمیای ئەندامی|ماددە کیمیاییە ئەندامییەکان]] کە ئەو میکانیزمانە تێکدەدەن کە دەمارەکان پەیامەکان دەگوازنەوە بۆ ئەندامەکانی لەش. تێکچوونەکە بەھۆی پەکخستنی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]] (AChE) دروست دەبێت، کە [[ئەنزیم|ئەنزیمێکە]] کە وەک کاتالیزۆر کاردەکات بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ئەسیتیلکۆلین، کە [[پەیەگوێزەرەوە|گواستەرەوەیەکی دەمارییە]]. ماددە دەمارییەکان پەکخەری گەڕانەوەنەبووی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]]ن کە وەک [[ژەھر]] بەکاردێن ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر دەبێتە ھۆی تەسکبوونەوەی بیلبیلەکان، ڕژانی زۆری [[لیک]]ی دەم، گرژبوونی [[ماسوولکە]]کان (تەشنوج)، و میزکردن و پیسایکردنی ناویست، کە یەکەمین نیشانەکانیش لە چەند چرکەیەکی کەمدا دوای بەرکەوتن دەردەکەون. مردن بەھۆی خنکان یان [[وەستانی دڵ]] ڕەنگە لە ماوەی چەند خولەکێکدا ڕووبدات بەھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی لەش بەسەر ماسوولکەکانی [[ھەناسەدان]] و ماسوولکەکانی تردا. چارەسەری ستاندارد بۆ ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر بریتییە لە تێکەڵەیەک لە دژە-کۆلینێرجیک بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان، و ئۆکسیم وەک دژەژەھر.<ref>https://www.cnn.com/2018/07/05/health/treating-patients-poisoned-with-novichok</ref> ئەو دەمارەژەھرانەی کە زۆرترین بەرھەمھێنانیان لە مێژوودا ھەبووە بریتین لە VX/VR، [[سارین]]، و [[سۆمان]]. زنجیرەی G پێکدێت لەو دەمارەژەھرە سەرەتاییانەی کە لە کۆتایی [[سی (ئەندام)|سییەکان]]ی سەدەی ڕابردوودا دۆزرانەتەوە، کە بەگشتی فڕۆک{{تێبینی|ئەم وشەیە بۆ ئەو [[ماددەی شل|ماددە شلانە]] بەکاردێت کە مەیلیان زۆرە بە خێرایی ببنە [[ھەڵم]] یان [[گاز]]، تەنانەت لە [[پلەی گەرم]]ی ئاساییشدا.}} و مەترسیدارن لە ڕێگەی ھەڵمژینەوە وەک [[ئایرۆسۆڵ]]. زنجیرەی V کە دوای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو دۆزرانەوە، زۆر کەمتر فڕۆکن و زیاتر دەمێننەوە، و لە ڕێگەی مژینی پێستەوە مەترسی دروست دەکەن، ئەمەش پێویستی بە جلی تەواوی پارێزەری لەش ھەیە. ھەردوو زنجیرەکە و ھەندێک لە ئاوێتەکانی زنجیرەی نۆڤیچۆک، ئاوێتەی ئۆرگانۆفۆسفاتن، لە کاتێکدا بریکارەکانی تری نۆڤیچۆک و ھەندێک لە دەمارەژەھرە کارباماتەکان، کیمیایەکی نائۆرگانۆفۆسفاتیان ھەیە. ھەندێکیان لە ڕێگەی تەقەمەنییە کیمیاییە دووانییەکانەوە دروست دەبن، وەک گولە تۆپی M687ی ئەمریکی کە [[سارین]] دروست دەکات لە ڕێگەی تێکەڵکردنی پێکھاتە کیمیاییە سەرەتایییەکانییەوە.<ref>https://www.opcw.org/resources/documents/annual-reports</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|شەڕ|کیمیا|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Nerve agents}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} cwn7f06osh3kneztvgywetsuq932oix 0 293896 1573275 1573046 2026-04-07T16:09:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Soman}} 1573275 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''سۆمان''' (یان GD، EA 1210، Zoman، PFMP، A-255، ناوی سیستماتیکی: O-pinacolyl methylphosphonofluoridate)<ref>Archived 2013-09-12 at the Wayback Machine United States Senate, 103d Congress, 2d Session. (May 25, 1994). Material Safety Data Sheet -- Lethal Nerve Agents Somain (GD and Thickened GD). Retrieved Nov. 6, 2004.</ref> ماددەیەکی کیمیایی زۆر ژەھراوییە. یەکێکە لە [[ماددەی دەماری|ماددە دەمارییەکان]]، دەستێوەردان دەکات لە کارکردنی ئاسایی [[کۆئەندامی پەیی|سیستمی دەماری]] شیردەرەکان بە ڕێگریکردن لە ئەنزیمەکانی [[کۆڵین ­ئیستێراز]]. ڕێگریکەری ھەردوو [[ئەسیتیل ­ کۆڵین ئیستراز]] و [[بوتیری کۆڵین ئیستێراز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=etal |vauthors=Millard CB, Kryger G, Ordentlich A |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Crystal structures of aged phosphonylated acetylcholinesterase: nerve agent reaction products at the atomic level |journal=Biochemistry |بەرگ=٣٨|issue=22 |پەڕەکان=٧٠٣٢–٩|doi=10.1021/bi982678l |pmid=١٠٣٥٣٨١٤|s2cid=11744952}}</ref> وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]] بەپێی [[بڕیارنامەی ٦٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیاری ٦٨٧ی نەتەوە یەکگرتووەکان]] وەک [[چەکی کۆکوژ|چەکی کۆمەڵکوژ]] پۆلێن کراوە. بەرھەمھێنانی بە توندی کۆنترۆڵ دەکرێت، و کۆکردنەوە و کۆگاکردنی بەپێی ڕێکەوتننامەی چەکی کیمیایی ساڵی ١٩٩٣ لە یاسادا دەرچووە کە وەک ماددەیەکی خشتەی یەکەم پۆلێن کراوە. سۆمان سێیەمین [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھری]] ناو زنجیرەی ناسراو بە «زنجیرەی G» بوو کە دۆزرایەوە لەگەڵ GA ([[تابوون]])، GB ([[سارین]])، و GF ([[سایکلۆسارین]]).<ref>https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/soman.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Soman}} [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 4vtcwsju10qsm7cp7cwo7horinhzuu8 1573508 1573275 2026-04-07T20:10:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573508 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''سۆمان''' (یان GD، EA 1210، Zoman، PFMP، A-255، ناوی سیستماتیکی: O-pinacolyl methylphosphonofluoridate)<ref>Archived 2013-09-12 at the Wayback Machine United States Senate, 103d Congress, 2d Session. (May 25, 1994). Material Safety Data Sheet -- Lethal Nerve Agents Somain (GD and Thickened GD). Retrieved Nov. 6, 2004.</ref> ماددەیەکی کیمیایی زۆر ژەھراوییە. یەکێکە لە [[ماددەی دەماری|ماددە دەمارییەکان]]، دەستێوەردان دەکات لە کارکردنی ئاسایی [[کۆئەندامی پەیی|سیستمی دەماری]] شیردەرەکان بە ڕێگریکردن لە ئەنزیمەکانی [[کۆڵین ­ئیستێراز]]. ڕێگریکەری ھەردوو [[ئەسیتیل ­ کۆڵین ئیستراز]] و [[بوتیری کۆڵین ئیستێراز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=etal |vauthors=Millard CB, Kryger G, Ordentlich A |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Crystal structures of aged phosphonylated acetylcholinesterase: nerve agent reaction products at the atomic level |journal=Biochemistry |بەرگ=٣٨|issue=22 |پەڕەکان=٧٠٣٢–٩|doi=10.1021/bi982678l |pmid=١٠٣٥٣٨١٤|s2cid=11744952}}</ref> وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]] بەپێی [[بڕیارنامەی ٦٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیاری ٦٨٧ی نەتەوە یەکگرتووەکان]] وەک [[چەکی کۆکوژ|چەکی کۆمەڵکوژ]] پۆلێن کراوە. بەرھەمھێنانی بە توندی کۆنترۆڵ دەکرێت، و کۆکردنەوە و کۆگاکردنی بەپێی ڕێکەوتننامەی چەکی کیمیایی ساڵی ١٩٩٣ لە یاسادا دەرچووە کە وەک ماددەیەکی خشتەی یەکەم پۆلێن کراوە. سۆمان سێیەمین [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھری]] ناو زنجیرەی ناسراو بە «زنجیرەی G» بوو کە دۆزرایەوە لەگەڵ GA ([[تابوون]])، GB ([[سارین]])، و GF ([[سایکلۆسارین]]).<ref>https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/soman.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Soman}} [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} k32anvj89121mwmxytn9jazevnd946p 0 293909 1573527 1573044 2026-04-07T20:13:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573527 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:AC-130H_Spectre_banking_turn.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گەنشیپێکی ئەی سی-١٣٠ئێچ لە ١٦یەمین سکادرانی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]] '''گەنشیپ''' بریتییە لە [[فڕۆکەی سەربازی|فڕۆکەیەکی سەربازی]] کە بە تۆپە قورسەکانی فڕۆکە پڕچەک کراوە، کە بە پلەی یەکەم بۆ ھێرشکردنە سەر ئامانجە زەوییەکان مەبەست لێیەتی، چ وەک [[ھێرشی ئاسمانی]] یان وەک [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wragg|یەکەم=David W.|سەردێڕ=A Dictionary of Aviation|بڵاوکەرەوە=Osprey|ساڵ=١٩٧٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٠٤٥-١٦٣-٤|edition=first|پەڕە=١٤٧}}</ref> لە بەکارھێنانی مۆدێرندا زاراوەی «گەنشیپ» ئاماژەیە بۆ فڕۆکەی باڵ جێگیر کە پڕچەککردنی قورسی لە [[wiktionary:lateral|لایەنەکانەوە]] (واتە بۆ لایەک تەقە دەکات) لەسەر دامەزراوە بۆ ھێرشکردنە سەر ئامانجە زەوییەکان یان دەریایییەکان.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} ئەم گەنشیپانە بە جۆرێک ڕێکخراون کە بە دەوری ئامانجەکەدا بسووڕێنەوە لەبری ئەوەی ھێرشی ڕاستەوخۆی ھێڵکاری ئەنجام بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://hushkit.net/2020/08/15/17-heaviest-armed-gunfighters-gunniest-warplanes/|سەردێڕ=17 heaviest armed gunfighters/gunniest warplanes}}</ref> ئەم جۆرە فڕۆکانە پڕچەککردنەکەیان لە یەک لایە و ڕێکخراوە بۆ ئەوەی تەقە لە لووتکەی قووچەکێکی خەیاڵی بکات کە لەلایەن فڕۆکەکە و زەوییەکەوە دروست دەبێت کاتێک خولانەوەی پایلۆن (خولانەوەی مەیلقەرە) ئەنجام دەدات.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} زاراوەی «گەنشیپ» لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا وەک ھاوواتایەک بۆ گەنبۆت (کەشتیی تۆپدار) سەری ھەڵدا و ھەروەھا ئاماژە بوو بۆ کەشتییە ھەڵمییە [[کەشتیی زرێپۆش|زرێپۆشە]] پڕچەککراوەکان کە لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆییی ئەمریکادا]] بەکاردەھێنران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} j466x927ugklx6fthzi5jh89ghmp9t5 0 293914 1573156 1573033 2026-04-07T12:03:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573156 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕایت فلایەر''' (کە ھەروەھا بە '''کیتی ھۆک'''، فلایەر ١ یان '''فلایەری ١٩٠٣''' ناسراوە)یەکەم فڕینی بەردەوامی لەلایەن فڕۆکەیەکی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراوی مرۆڤھەڵگری قورستر لە ھەوا لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣ ئەنجام دا.<ref name="NASM">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers|سەردێڕ=Wright Brothers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210929043536/https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Smithsonian National Air and Space Museum}}</ref> لەلایەن براکان [[برایانی ڕایت|ئۆرڤیل و ویلبور ڕایت]] داھێنرا و فڕێندرا، و سەرەتای سەردەمی پێشەنگی فڕۆکەوانی دیاری کرد. فڕۆکەکە دیزاینێکی دووباڵی یەک-شوێنە کە باڵەکانی دابەزیون (ئەنھیدرال)، بەرزکەرەوەی دووانی پێشەوە (کانارد) و سووکانی دووانی دواوەی ھەیە. بزوێنەرێکی بەنزینی {{Convert|12|hp|kW|0}}ی بەکارھێناوە کە ھێزی دەدا بە دوو پەروانەی پاڵنەر. بە بەکارھێنانی "پێچانی باڵ"، تا ڕادەیەک ناجێگیر بوو و فڕین پێی زۆر قورس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard S. Wolko|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dJVTAAAAMAAJ|سەردێڕ=The Wright Flyer: An Engineering Perspective|بڵاوکەرەوە=National Air and Space Museum|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤٧٤-٩٧٩-٣|پەڕەکان=١٢–١٣, ٢٣, ٣٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|فڕین}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lbnrkleqfi0eld8ho9bed6xvr0vh2ua 1573259 1573156 2026-04-07T16:06:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Wright Flyer}} 1573259 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕایت فلایەر''' (کە ھەروەھا بە '''کیتی ھۆک'''، فلایەر ١ یان '''فلایەری ١٩٠٣''' ناسراوە)یەکەم فڕینی بەردەوامی لەلایەن فڕۆکەیەکی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراوی مرۆڤھەڵگری قورستر لە ھەوا لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣ ئەنجام دا.<ref name="NASM">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers|سەردێڕ=Wright Brothers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210929043536/https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Smithsonian National Air and Space Museum}}</ref> لەلایەن براکان [[برایانی ڕایت|ئۆرڤیل و ویلبور ڕایت]] داھێنرا و فڕێندرا، و سەرەتای سەردەمی پێشەنگی فڕۆکەوانی دیاری کرد. فڕۆکەکە دیزاینێکی دووباڵی یەک-شوێنە کە باڵەکانی دابەزیون (ئەنھیدرال)، بەرزکەرەوەی دووانی پێشەوە (کانارد) و سووکانی دووانی دواوەی ھەیە. بزوێنەرێکی بەنزینی {{Convert|12|hp|kW|0}}ی بەکارھێناوە کە ھێزی دەدا بە دوو پەروانەی پاڵنەر. بە بەکارھێنانی "پێچانی باڵ"، تا ڕادەیەک ناجێگیر بوو و فڕین پێی زۆر قورس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard S. Wolko|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dJVTAAAAMAAJ|سەردێڕ=The Wright Flyer: An Engineering Perspective|بڵاوکەرەوە=National Air and Space Museum|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤٧٤-٩٧٩-٣|پەڕەکان=١٢–١٣, ٢٣, ٣٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Wright Flyer}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ia4xucun413z3g4zf306lfpb96hmjq9 1573511 1573259 2026-04-07T20:10:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573511 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕایت فلایەر''' (کە ھەروەھا بە '''کیتی ھۆک'''، فلایەر ١ یان '''فلایەری ١٩٠٣''' ناسراوە)یەکەم فڕینی بەردەوامی لەلایەن فڕۆکەیەکی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراوی مرۆڤھەڵگری قورستر لە ھەوا لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣ ئەنجام دا.<ref name="NASM">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers|سەردێڕ=Wright Brothers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210929043536/https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Smithsonian National Air and Space Museum}}</ref> لەلایەن براکان [[برایانی ڕایت|ئۆرڤیل و ویلبور ڕایت]] داھێنرا و فڕێندرا، و سەرەتای سەردەمی پێشەنگی فڕۆکەوانی دیاری کرد. فڕۆکەکە دیزاینێکی دووباڵی یەک-شوێنە کە باڵەکانی دابەزیون (ئەنھیدرال)، بەرزکەرەوەی دووانی پێشەوە (کانارد) و سووکانی دووانی دواوەی ھەیە. بزوێنەرێکی بەنزینی {{Convert|12|hp|kW|0}}ی بەکارھێناوە کە ھێزی دەدا بە دوو پەروانەی پاڵنەر. بە بەکارھێنانی "پێچانی باڵ"، تا ڕادەیەک ناجێگیر بوو و فڕین پێی زۆر قورس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard S. Wolko|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dJVTAAAAMAAJ|سەردێڕ=The Wright Flyer: An Engineering Perspective|بڵاوکەرەوە=National Air and Space Museum|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤٧٤-٩٧٩-٣|پەڕەکان=١٢–١٣, ٢٣, ٣٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Wright Flyer}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} eta0n8poqifawqamq4rg2y8lksk0jpa 0 293916 1573311 1572862 2026-04-07T16:15:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Baltimore-Washington International Thurgood Marshall Airport}} 1573311 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی بالتیمۆر/واشینگتن تورگود مارشاڵ''' (ئای ئەی تی ئەی: BWI، ئای سی ئەی ئۆ: KBWI، ئێف ئەی ئەی ئێڵ ئای دی: BWI) – ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی تورگود مارشاڵ'''، '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی بالتیمۆر/واشینگتن'''، و بە سادەیی وەک '''فڕۆکەخانەی بی دەبلیوو ئای''' ناسراوە – فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە لە کاونتی ئان ئەروندڵ، [[مێریلەند]]،<ref name="CensusMap2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/DC20BLK/st24_md/county/c24003_anne_arundel/DC20BLK_C24003.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929204140/https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/DC20BLK/st24_md/county/c24003_anne_arundel/DC20BLK_C24003.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|پەڕە=٣ (PDF p. ٤/٤١)|وتەگێڕانەوە=Baltimore/washington International Thurgood Marshall Arprt}}</ref> کە دەکەوێتە {{Convert|9|mi|km}} لە باشووری ناوەندی شاری بالتیمۆر و {{Convert|30|miles|km|-1}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[واشینگتن دی سی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.airnav.com/airport/KBWI|سەردێڕ=AirNav: KBWI - Baltimore/Washington International Thurgood Marshall Airport |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026021543/http://www.airnav.com/airport/KBWI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bwiairport.com/en/travel/maps-and-direction/from/washington|سەردێڕ=Washington DC {{!}} BWI Airport - Baltimore Washington International Thurgood Marshall Airport |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170715051323/http://www.bwiairport.com/en/travel/maps-and-direction/from/washington |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|زمان=en-US}}</ref> بی دەبلیوو ئای یەکێکە لە سێ فڕۆکەخانە سەرەکییەکە کە خزمەت بە [[ناوچەی ئاماری یەکگرتووی واشینگتن-باڵتیمۆر|ناوچەی مێترۆپۆلیتانی واشینگتن–باڵتیمۆر]] دەکەن.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://bwiairport.com/at-bwi/resources/concourse-ab-connector-and-baggage-handling/|سەردێڕ=Construction Information |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231222222438/https://bwiairport.com/at-bwi/resources/concourse-ab-connector-and-baggage-handling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=baltimore-airport.com}}</ref> فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی دالەس (ئای ئەی دی)، لە دالەس، ڤێرجینیا، و فڕۆکەخانەی نیشتمانیی ڕۆناڵد ڕیگان واشینگتن (دی سی ئەی)، لە کریستاڵ سیتی، ڤێرجینیا، ئەو دووەکەی ترن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Baltimore-Washington International Thurgood Marshall Airport}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q4kn0a052aqzbodqqfe2ecwnkmwluxw 0 293919 1573531 1573030 2026-04-07T20:14:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573531 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Claimed_results_of_the_2024_Pakistani_general_election_as_per_the_Pakistan_Tehreek-e-Insaf_without_alleged_rigging,_with_results_from_Form_45s.png }}ھەڵبژاردنە گشتییەکان کە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە ساڵی ٢٠٢٣ ئەنجام بدرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussain |یەکەم=Abid |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan|سەردێڕ=Pakistan parliament dissolved to hold election without ex-PM Imran Khan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214153227/https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٤ لە [[پاکستان]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٦ی ئەنجومەنی نیشتمانیی. کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی پاکستان خشتەی وردی لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024|سەردێڕ=Election Commission of Pakistan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240106074409/https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەڵبژاردنەکان دوای دوو ساڵ لە نائارامی سیاسی بەڕێوەچوو دوای ئەوەی [[عیمران خان]] سەرۆک وەزیرانی [[تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە بڕیاری لێسەندنەوەی متمانە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. دواتر خان بە تۆمەتی گەندەڵی دەستگیرکرا و سزای بەسەردا سەپێندرا و بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە سیاسەتکردن قەدەغەکرا. لە پێش ھەڵبژاردنەکاندا، بڕیارێکی دادگای باڵا ھێمای ھەڵبژاردنەکانی لە تەحریقی ئینسافی پاکستان سەندەوە بەھۆی ئەوەی ساڵانێکە ھەڵبژاردنی ناوخۆیی ئەنجام نەداوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 4d8i43iqjimclmbv5i1u19txhlifrx5 0 293921 1573180 1571241 2026-04-07T12:08:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573180 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٢ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٩ی نیسانی ١٩٩٢ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥١ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگارانی دەسەڵاتدار بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] جۆن مەیجەر چوارەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی لەسەریەکی بەدەستھێنا، بە زۆرینەی ٢١ کورسی. ئەمە دەبێتە کۆتا جار کە پارێزگاران زۆرینەی ڕەھا لە ھەڵبژاردنێکی گشتیدا بەدەستبھێنن تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٥|٢٠١٥]] و دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ڕۆژێکدا ئەنجامدرا کە ھاوکات نەبوو لەگەڵ ھیچ ھەڵبژاردنێکی ناوخۆیی تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٧|٢٠١٧]]. ئەنجامی ئەم ھەڵبژاردنە زۆر کەسی تووشی سەرسووڕمان کرد، چونکە ڕاپرسییەکانی پێش ڕۆژی ھەڵبژاردن پێشەنگییەکی کەم بەڵام بەردەوامی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانیان]] لەژێر سەرکردایەتی نیل کینۆک نیشان دابوو لە ماوەی سستبوونی ئابووری و دابەزینی ئاستی بژێوی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brown |یەکەم=Faye |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://news.sky.com/story/neil-kinnock-labour-leader-who-lost-unlosable-election-predicts-starmer-will-end-up-in-no-10-13074719|سەردێڕ=Neil Kinnock: Labour leader who lost 'unlosable' election predicts Starmer will end up in No 10 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Sky News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] k4gcbs2mu4rysggkkt0orym0bbl4pjw 1573247 1573180 2026-04-07T16:04:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1992 United Kingdom general election}} 1573247 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٢ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٩ی نیسانی ١٩٩٢ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥١ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگارانی دەسەڵاتدار بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] جۆن مەیجەر چوارەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی لەسەریەکی بەدەستھێنا، بە زۆرینەی ٢١ کورسی. ئەمە دەبێتە کۆتا جار کە پارێزگاران زۆرینەی ڕەھا لە ھەڵبژاردنێکی گشتیدا بەدەستبھێنن تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٥|٢٠١٥]] و دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ڕۆژێکدا ئەنجامدرا کە ھاوکات نەبوو لەگەڵ ھیچ ھەڵبژاردنێکی ناوخۆیی تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٧|٢٠١٧]]. ئەنجامی ئەم ھەڵبژاردنە زۆر کەسی تووشی سەرسووڕمان کرد، چونکە ڕاپرسییەکانی پێش ڕۆژی ھەڵبژاردن پێشەنگییەکی کەم بەڵام بەردەوامی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانیان]] لەژێر سەرکردایەتی نیل کینۆک نیشان دابوو لە ماوەی سستبوونی ئابووری و دابەزینی ئاستی بژێوی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brown |یەکەم=Faye |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://news.sky.com/story/neil-kinnock-labour-leader-who-lost-unlosable-election-predicts-starmer-will-end-up-in-no-10-13074719|سەردێڕ=Neil Kinnock: Labour leader who lost 'unlosable' election predicts Starmer will end up in No 10 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Sky News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|1992 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] myk42rpfy8s3mltesvjdvp3ns1juycr 0 293937 1573277 1573042 2026-04-07T16:09:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1931 United Kingdom general election}} 1573277 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٣١ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی سێشەممە، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١ بەڕێوەچوو. ئەم ھەڵبژاردنە سەرکەوتنێکی گەورەی بۆ حکوومەتی نیشتمانی بەخۆیەوە بینی، کە ھاوپەیمانییەکی سێ حیزبی بوو و دوو مانگ پێشتر دوای ڕووخانی دووەم حکوومەتی کرێکاران پێکھێنرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Macmahon |یەکەم=Arthur W. |ڕێکەوت=١٩٣٢|سەردێڕ=The British General Election of 1931 |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020657/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=٣٣٣–٣٤٥|doi=10.2307/1947117 |issn=0003-0554 |jstor=1947117 |s2cid=143537799 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ڕۆژنامەنووس ئایڤۆر بوڵمەر-تۆماس ئەنجامەکەی بە «سەرسوڕھێنەرترین لە مێژووی سیستەمی حیزبیی بەریتانیا» وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Bulmer-Thomas |یەکەم=Ivor |سەردێڕ=The Growth of the British Party System Volume II 1924–1964 |پەڕە=٧٦|ساڵ=١٩٦٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1931 United Kingdom general election}} 4eo8zxh4xjzi71ggyisltkm4gvwz2xs 1573506 1573277 2026-04-07T20:10:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573506 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٣١ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی سێشەممە، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١ بەڕێوەچوو. ئەم ھەڵبژاردنە سەرکەوتنێکی گەورەی بۆ حکوومەتی نیشتمانی بەخۆیەوە بینی، کە ھاوپەیمانییەکی سێ حیزبی بوو و دوو مانگ پێشتر دوای ڕووخانی دووەم حکوومەتی کرێکاران پێکھێنرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Macmahon |یەکەم=Arthur W. |ڕێکەوت=١٩٣٢|سەردێڕ=The British General Election of 1931 |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020657/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=٣٣٣–٣٤٥|doi=10.2307/1947117 |issn=0003-0554 |jstor=1947117 |s2cid=143537799 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ڕۆژنامەنووس ئایڤۆر بوڵمەر-تۆماس ئەنجامەکەی بە «سەرسوڕھێنەرترین لە مێژووی سیستەمی حیزبیی بەریتانیا» وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Bulmer-Thomas |یەکەم=Ivor |سەردێڕ=The Growth of the British Party System Volume II 1924–1964 |پەڕە=٧٦|ساڵ=١٩٦٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1931 United Kingdom general election}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 1q17xnf4u3waa6rw36f7hzebvz7btwm 0 293940 1573276 1573045 2026-04-07T16:09:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2013 Pakistani general election}} 1573276 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2013.png }}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ڕۆژی شەممە ١١ی ئایاری ٢٠١٣ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانیی ١٤ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. سێ حیزبە گەورەکە بریتی بوون لە کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N) بە سەرۆکایەتی [[نەواز شەریف]] و [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[ئاسفعەلی زەرداری]] [[سەرۆککۆماری پاکستان|سەرۆک]] و [[پارتی تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[عیمران خان]]. پێش ھەڵبژاردنەکان، پارتی دەسەڵاتدار پارتی گەلی پاکستان ھاوپەیمانی لەگەڵ [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (Q)]] و [[پارتی نیشتمانی عەوامی]] پێکھێنا، لەکاتێکدا پارتی سەرەکی ئۆپۆزسیۆن، [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N)]]، ھاوپەیمانی لەگەڵ حیزبەکانی [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (F)]] و [[بەلۆچەکان|بەلووچەکان]] کرد. پارتی تەحریقی و ئینسافی پاکستان بە سەرۆکایەتیی یاریزانی [[کریکێت]] کە بووەتە [[سیاسەتوان]] [[عیمران خان]]، ھەروەھا وەک یاریزانێکی سەرەکی دەرکەوت. ئەنجامەکە پەرلەمانێکی ھەڵپەسێردراو بوو، کە تێدا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا و زۆرترین کورسی بردەوە، بەڵام شەش کورسی کەمتر بوو لە زۆرینەی ڕەھا. سەرەڕای ئەوەش، دوای ھەڵبژاردنەکان، ١٩ پەرلەمانتاری سەربەخۆ چوونە پاڵ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز، ئەمەش دەرفەتی بۆ ڕەخساند بە تەنھا حکوومەت پێکبھێنێت و نەواز شەریف ببێتە سەرۆک وەزیرانی نوێ.<ref>https://www.itv.com/news/story/2013-05-11/pakistan-parliamentary-election/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140503005947/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-16/news/39310798_1_pml-n-constituencies-seats</ref> لە ھەڵبژاردنی پارێزگاکاندا، پارتی گەلی پاکستان توانی زۆرینەی خۆی لە «[[سیند]]» بپارێزێت. بزووتنەوەی ئینسافی پاکستان زۆرترین کورسیی لە «خەیبەر پەختوونخوا» بردەوە، کە ئەمە یەکەمجار بوو کۆنتڕۆڵی پارێزگایەک بەدەستبھێنێت. ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز وەک گەورەترین [[حیزب]] لە «[[پەنجاب]]» و «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» دەرکەوت.<ref>https://zeenews.india.com/pakistan-elections-2013/nawaz-sharifs-pml-n-emerges-as-single-largest-party-in-pak-polls_848470.html</ref><ref>http://tribune.com.pk/story/525634/elections-pti-work-out-seat-adjustment-with-ji/</ref> ئەم ھەڵبژاردنانە یەکەمین گواستنەوەی مەدەنیی دەسەڵات بوون دوای ئەوەی حکوومەتێکی ھەڵبژێردراوی [[دیموکراسی]] توانی بە سەرکەوتوویی خولێکی پێنج ساڵەی دەسەڵات تەواو بکات.<ref>https://www.dawn.com/2012/07/23/pml-n-sets-condition-for-alliance-that-pti-rules-out/</ref> == ٚسەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2013 Pakistani general election}} 2t3i9awgwwy4pv9z8j0seoqg34ffx6x 1573507 1573276 2026-04-07T20:10:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573507 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2013.png }}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ڕۆژی شەممە ١١ی ئایاری ٢٠١٣ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانیی ١٤ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. سێ حیزبە گەورەکە بریتی بوون لە کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N) بە سەرۆکایەتی [[نەواز شەریف]] و [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[ئاسفعەلی زەرداری]] [[سەرۆککۆماری پاکستان|سەرۆک]] و [[پارتی تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[عیمران خان]]. پێش ھەڵبژاردنەکان، پارتی دەسەڵاتدار پارتی گەلی پاکستان ھاوپەیمانی لەگەڵ [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (Q)]] و [[پارتی نیشتمانی عەوامی]] پێکھێنا، لەکاتێکدا پارتی سەرەکی ئۆپۆزسیۆن، [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N)]]، ھاوپەیمانی لەگەڵ حیزبەکانی [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (F)]] و [[بەلۆچەکان|بەلووچەکان]] کرد. پارتی تەحریقی و ئینسافی پاکستان بە سەرۆکایەتیی یاریزانی [[کریکێت]] کە بووەتە [[سیاسەتوان]] [[عیمران خان]]، ھەروەھا وەک یاریزانێکی سەرەکی دەرکەوت. ئەنجامەکە پەرلەمانێکی ھەڵپەسێردراو بوو، کە تێدا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا و زۆرترین کورسی بردەوە، بەڵام شەش کورسی کەمتر بوو لە زۆرینەی ڕەھا. سەرەڕای ئەوەش، دوای ھەڵبژاردنەکان، ١٩ پەرلەمانتاری سەربەخۆ چوونە پاڵ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز، ئەمەش دەرفەتی بۆ ڕەخساند بە تەنھا حکوومەت پێکبھێنێت و نەواز شەریف ببێتە سەرۆک وەزیرانی نوێ.<ref>https://www.itv.com/news/story/2013-05-11/pakistan-parliamentary-election/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140503005947/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-16/news/39310798_1_pml-n-constituencies-seats</ref> لە ھەڵبژاردنی پارێزگاکاندا، پارتی گەلی پاکستان توانی زۆرینەی خۆی لە «[[سیند]]» بپارێزێت. بزووتنەوەی ئینسافی پاکستان زۆرترین کورسیی لە «خەیبەر پەختوونخوا» بردەوە، کە ئەمە یەکەمجار بوو کۆنتڕۆڵی پارێزگایەک بەدەستبھێنێت. ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز وەک گەورەترین [[حیزب]] لە «[[پەنجاب]]» و «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» دەرکەوت.<ref>https://zeenews.india.com/pakistan-elections-2013/nawaz-sharifs-pml-n-emerges-as-single-largest-party-in-pak-polls_848470.html</ref><ref>http://tribune.com.pk/story/525634/elections-pti-work-out-seat-adjustment-with-ji/</ref> ئەم ھەڵبژاردنانە یەکەمین گواستنەوەی مەدەنیی دەسەڵات بوون دوای ئەوەی حکوومەتێکی ھەڵبژێردراوی [[دیموکراسی]] توانی بە سەرکەوتوویی خولێکی پێنج ساڵەی دەسەڵات تەواو بکات.<ref>https://www.dawn.com/2012/07/23/pml-n-sets-condition-for-alliance-that-pti-rules-out/</ref> == ٚسەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2013 Pakistani general election}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} p3qfgtxote8p3yav9wouajajz0zxdq4 0 293941 1573282 1573034 2026-04-07T16:10:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2008 Pakistani general election}} 1573282 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2008.png}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ١٨ی شوباتی ٢٠٠٨ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ١٣ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ [[سەرۆک کۆماری پاکستان|سەرۆک]] [[پەروێز موشەڕەف]] باری نائاسایی دەرکرد؛ ھەڵبژاردنەکان سەرەتا بۆ ماوەیەکی نادیار دواخران؛ بەڵام دواتر ڕاگەیەندرا کە وەکو پلانەکە بەڕێوەدەچن. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ موشەڕەف ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان تا ١٥ی شوباتی ٢٠٠٨ ئەنجام دەدرێت، پێش ئەوەی پێشنیازی وادەی ٨ی کانوونی دووەمی بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://english.people.com.cn/90001/90777/6305041.html|سەردێڕ=人民网--404页面 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨}}</ref> دوای تیرۆرکردنی [[بێنەزیر بوتۆ]] لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و ڕای گەیاند کە ٨ی کانوونی دووەمی ئیتر وادەیەکی جێبەجێکراو نییە و ھەڵبژاردنەکان لە ١٨ی شوبات بەڕێوەدەچێت. ھەڵبژاردنەکان گەواھیدەری سەرلەنوێ سەرھەڵدانەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی [[نەواز شەریف|نەواز]]) بوون، کاتێک وەک دوو گەورەترین پارتی نێو ئەنجومەنی نیشتمانی دەرکەوتن. دوای کۆچی دوایی بوتۆ، پارتی گەلی پاکستان کەوتە ژێر سەرکردایەتی بیلاوەلی کوڕی کە تەمەنی نۆزدە ساڵ بوو؛ بەڵام کەمپەینی ھەڵبژاردنی پارتەکە لەلایەن [[ئاسفعەلی زەرداری]]، ھاوسەری بێنەزیر و باوکی بیلاوەلەوە سەرپەرشتی دەکرا، وەک ھاوسەرۆکی حیزبەکە. لە ھەمان کاتدا، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لەژێر سەرکردایەتی [[چاودری نیسارعەلی خان]]دا بوو، ھەرچەندە نەواز شەریفی دامەزرێنەری پارتەکە لە دەربەدەری گەڕابووەوە و بەشداریی لە کەمپەینی ھەڵبژاردنەکاندا دەکرد. لەسەر ئاستی پارێزگاکان، پارتی گەلی پاکستان لە «[[سیند]]» سەرکەوت، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لە «[[پەنجاب]]» باڵادەست بوو، [[پارتی نیشتمانیی عەوامی]] وەک گەورەترین پارت لە «ویلایەتی سنووری باکووری ڕۆژاوا» دەرکەوت، ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی قاید ئەعزەم)ی سەر بە موشەرەف زۆرترین کورسیی لە «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» بردەوە. نزیکەی ٣٥٫٢ ملیۆن کەس دەنگیان دا، کە ڕێژەی بەشداریی تەنھا ٤٤٪ بوو.<ref>http://www.ipu.org/pdf/publications/elections08-e.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|2008 Pakistani general election}} snkeuxmnwrxo829ixtq7e5r0aqqbroi 1573501 1573282 2026-04-07T20:09:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573501 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2008.png}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ١٨ی شوباتی ٢٠٠٨ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ١٣ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ [[سەرۆک کۆماری پاکستان|سەرۆک]] [[پەروێز موشەڕەف]] باری نائاسایی دەرکرد؛ ھەڵبژاردنەکان سەرەتا بۆ ماوەیەکی نادیار دواخران؛ بەڵام دواتر ڕاگەیەندرا کە وەکو پلانەکە بەڕێوەدەچن. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ موشەڕەف ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان تا ١٥ی شوباتی ٢٠٠٨ ئەنجام دەدرێت، پێش ئەوەی پێشنیازی وادەی ٨ی کانوونی دووەمی بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://english.people.com.cn/90001/90777/6305041.html|سەردێڕ=人民网--404页面 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨}}</ref> دوای تیرۆرکردنی [[بێنەزیر بوتۆ]] لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و ڕای گەیاند کە ٨ی کانوونی دووەمی ئیتر وادەیەکی جێبەجێکراو نییە و ھەڵبژاردنەکان لە ١٨ی شوبات بەڕێوەدەچێت. ھەڵبژاردنەکان گەواھیدەری سەرلەنوێ سەرھەڵدانەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی [[نەواز شەریف|نەواز]]) بوون، کاتێک وەک دوو گەورەترین پارتی نێو ئەنجومەنی نیشتمانی دەرکەوتن. دوای کۆچی دوایی بوتۆ، پارتی گەلی پاکستان کەوتە ژێر سەرکردایەتی بیلاوەلی کوڕی کە تەمەنی نۆزدە ساڵ بوو؛ بەڵام کەمپەینی ھەڵبژاردنی پارتەکە لەلایەن [[ئاسفعەلی زەرداری]]، ھاوسەری بێنەزیر و باوکی بیلاوەلەوە سەرپەرشتی دەکرا، وەک ھاوسەرۆکی حیزبەکە. لە ھەمان کاتدا، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لەژێر سەرکردایەتی [[چاودری نیسارعەلی خان]]دا بوو، ھەرچەندە نەواز شەریفی دامەزرێنەری پارتەکە لە دەربەدەری گەڕابووەوە و بەشداریی لە کەمپەینی ھەڵبژاردنەکاندا دەکرد. لەسەر ئاستی پارێزگاکان، پارتی گەلی پاکستان لە «[[سیند]]» سەرکەوت، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لە «[[پەنجاب]]» باڵادەست بوو، [[پارتی نیشتمانیی عەوامی]] وەک گەورەترین پارت لە «ویلایەتی سنووری باکووری ڕۆژاوا» دەرکەوت، ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی قاید ئەعزەم)ی سەر بە موشەرەف زۆرترین کورسیی لە «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» بردەوە. نزیکەی ٣٥٫٢ ملیۆن کەس دەنگیان دا، کە ڕێژەی بەشداریی تەنھا ٤٤٪ بوو.<ref>http://www.ipu.org/pdf/publications/elections08-e.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|2008 Pakistani general election}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} qwjugsgjdxaa90z94yv5inalb5pv7eu 0 293943 1573279 1573040 2026-04-07T16:09:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1929 United Kingdom general election}} 1573279 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1929 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 22ylh4q02e6iftzkusgjgf8lmexqck9 1573504 1573279 2026-04-07T20:09:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573504 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1929 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} knmmuhecfhrl28zdhuiupp9lw2may3l 0 293944 1573278 1573041 2026-04-07T16:09:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1924 United Kingdom general election}} 1573278 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1924 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rbvwwkbxqfiem8hgi76mvca988euw6n 1573505 1573278 2026-04-07T20:09:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573505 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1924 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} btk6kdlvklelpij3rax0xfezdrb8q3e 0 293950 1573280 1573039 2026-04-07T16:10:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|December 1910 United Kingdom general election}} 1573280 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی یەکەمی ١٩١٠ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ٣ تا ١٩ی کانوونی یەکەم بەڕێوەچوو. ئەمە دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا بەڕێوەبچێت<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=General Election Dates 1832–2005 |ئیش=parliament.uk |ناونیشان=http://www.parliament.uk/briefing-papers/SN04512.pdf}}</ref> و کۆتا ھەڵبژاردن بوو کە پێش جەنگی جیھانیی یەکەم ئەنجامدرابێت. ھەڵبژاردنەکە دوای ھەوڵەکانی حکوومەتی لیبراڵ بۆ تێپەڕاندنی «بوودجەی گەل» لە ساڵی ١٩٠٩دا ڕوویدا، کە باجی لەسەر دەوڵەمەندەکان زیاد کرد بۆ دابینکردنی داراییی بەرنامەکانی خۆشبژیویی کۆمەڵایەتی. بوودجەی ١٩٠٩ تەنھا لە نیسانی ١٩١٠دا لەلایەن ئەنجومەنی لۆردانەوە ڕەزامەندی لەسەر درا دوای ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی دووەم کە تێیدا لیبراڵەکان و پارتی پەرلەمانیی ئێرلەندی زۆرینەیان بەدەستھێنا. حکوومەت داوای ھەڵبژاردنێکی تری لە کانوونی یەکەمی ١٩١٠دا کرد بۆ بەدەستھێنانی متمانە بۆ یاسای پەرلەمانی ١٩١١، کە ڕێگری لە ئەنجومەنی لۆردان دەکرد لەوەی جارێکی تر بە ھەمیشەیی ڕێگری لەو یاسایانە بکەن کە پەیوەستن بە پڕۆژەیاسا دارایییەکانەوە، و بۆ بەدەستھێنانی ڕەزامەندیی شا [[جۆرجی پێنجەم]] بۆ ھەڕەشەکردن لە دروستکردنی لۆردی لیبراڵی پێویست بۆ تێپەڕاندنی ئەو یاسایە (لە ئەنجامدا ئەمە بە پێویست نەزانرا، چونکە لۆردەکان دەنگیان دا بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی خۆیان).<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Somervell |یەکەم=D. C. |سەردێڕ=The Reign of King George V |ساڵ=١٩٣٦|ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.176466}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|December 1910 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d7i3kuq1wmx7xov9d6tx16vq07l4ffv 1573503 1573280 2026-04-07T20:09:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573503 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی یەکەمی ١٩١٠ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ٣ تا ١٩ی کانوونی یەکەم بەڕێوەچوو. ئەمە دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا بەڕێوەبچێت<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=General Election Dates 1832–2005 |ئیش=parliament.uk |ناونیشان=http://www.parliament.uk/briefing-papers/SN04512.pdf}}</ref> و کۆتا ھەڵبژاردن بوو کە پێش جەنگی جیھانیی یەکەم ئەنجامدرابێت. ھەڵبژاردنەکە دوای ھەوڵەکانی حکوومەتی لیبراڵ بۆ تێپەڕاندنی «بوودجەی گەل» لە ساڵی ١٩٠٩دا ڕوویدا، کە باجی لەسەر دەوڵەمەندەکان زیاد کرد بۆ دابینکردنی داراییی بەرنامەکانی خۆشبژیویی کۆمەڵایەتی. بوودجەی ١٩٠٩ تەنھا لە نیسانی ١٩١٠دا لەلایەن ئەنجومەنی لۆردانەوە ڕەزامەندی لەسەر درا دوای ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی دووەم کە تێیدا لیبراڵەکان و پارتی پەرلەمانیی ئێرلەندی زۆرینەیان بەدەستھێنا. حکوومەت داوای ھەڵبژاردنێکی تری لە کانوونی یەکەمی ١٩١٠دا کرد بۆ بەدەستھێنانی متمانە بۆ یاسای پەرلەمانی ١٩١١، کە ڕێگری لە ئەنجومەنی لۆردان دەکرد لەوەی جارێکی تر بە ھەمیشەیی ڕێگری لەو یاسایانە بکەن کە پەیوەستن بە پڕۆژەیاسا دارایییەکانەوە، و بۆ بەدەستھێنانی ڕەزامەندیی شا [[جۆرجی پێنجەم]] بۆ ھەڕەشەکردن لە دروستکردنی لۆردی لیبراڵی پێویست بۆ تێپەڕاندنی ئەو یاسایە (لە ئەنجامدا ئەمە بە پێویست نەزانرا، چونکە لۆردەکان دەنگیان دا بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی خۆیان).<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Somervell |یەکەم=D. C. |سەردێڕ=The Reign of King George V |ساڵ=١٩٣٦|ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.176466}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|December 1910 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} mirk9spg63k0o09lfyz3avjhsirp70l 0 293952 1573528 1573043 2026-04-07T20:13:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573528 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٩٠) لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە بنەڕەتدا کێبڕکێیەک بوون لە نێوان ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل (PDA)، ھاوپەیمانییەکی چوار پارتی بە سەرۆکایەتی [[پارتی گەلی پاکستان]]ی (PPP) دەسەڵاتدار لەلایەن [[بێنەزیر بوتۆ]]) و ھاوپەیمانی سیاسی پارێزگارانی نۆ پارتی، [[ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد]] (IJI) بە سەرۆکایەتی [[نەواز شەریف]]. سەرۆککۆماری پاکستان [[غولام ئیسحاق خان]] ئەنجومەنی نیشتمانیی ھەڵوەشاندەوە و حکوومەتەکەی بوتۆی لە ئابی ١٩٩٠دا بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] و خراپیی بەڕێوەبردن دوورخستەوە.<ref>[https://www.dawn.com/news/1307953 A Leaf From History: Ghulam Ishaq invokes Article 58-2(b), sends Benazir packing] Dawn, 15 January 2017</ref> بەڵام، [[پارتی گەلی پاکستان]] ھێشتا بە ڕادەیەکی زۆر جەماوەری بوو و ترسێک لە نێوان ھێزە دژە-پارتی گەلی پاکستاندا ھەبوو کە ڕەنگە دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە. چەندین ھەنگاو لەلایەن ئیسحاقەوە بە یارمەتی دامەزراوەی سەربازی نرا بۆ گۆڕینی ئەنجامەکان لە بەرژەوەندی [[ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد]]، لەوانە دەستنیشانکردنی سەرۆکی ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد [[غولام مستەفا جاتۆی]] وەک سەرۆک وەزیرانی کاتیی [[پاکستان]].<ref>[https://www.dawn.com/news/802016/an-overview-of-1990-general-elections-the-game-gets-dirtier An overview of 1990 general elections: The game gets dirtier] Dawn, 12 April 2013</ref> سەرەڕای ھەوڵەکانیان، پارتی گەلی پاکستان لە ڕاپرسییەکانی ڕای گشتیدا لە پێشەوە مابووەوە.<ref name=D1>[https://www.dawn.com/news/757862 1990 election was rigged, rules SC] Dawn, 19 October 2012</ref> بەڵام، ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی چاوەڕواننەکراو بوو بۆ ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد، کە ١١١ کورسی لە کۆی ٢٠٧ کورسییە گشتییەکانی بەدەستھێنا (دە کورسی تریش بۆ دەنگدەرانی کەمینە تەرخانکرابوون). ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل تەنھا ٤٤ کورسی بردەوە لە ناوەڕاستی ڕێژەی بەشداری دەنگدەران کە تەنھا ٤٥٪ بوو. ڕێبەری پەرلەمانیی ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد شەریف بوو بە سەرۆک وەزیران لەکاتێکدا بوتۆ بوو بە ڕێبەری [[ئۆپۆزسیۆن]]. لە ساڵی ٢٠١٢دا دادگای باڵا بڕیاری دا کە ھەڵبژاردنەکان ساختەکارییان تێدا کراوە.<ref name=D1/> == پێشینە == [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]] زۆرینەی کورسییەکانی لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٨٨|ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان (١٩٨٨)]]دا بەدەستھێنابوو و بوتۆ ببووە سەرۆک وەزیران؛ بەڵام تا ساڵی ١٩٩٠ ناڕەزایەتی ھەبوو بەرامبەر بە زیادبوونی بێیاسایی، تۆمەتەکانی [[گەندەڵی]] و شکستی حکوومەت لە جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنانەی کە لەکاتی بانگەشەی ١٩٨٨دا دابووی.<ref name=crime>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE1D6123DF935A35756C0A966958260 |سەردێڕ= Crime Weakens Support for Bhutto, Even in Her Traditional Power Base |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٦ی ئایاری ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref> == حیزبەکان == پارتی گەلی پاکستان ھاوپەیمانییەکی لەگەڵ سێ پارتی تر پێکھێنا، تەحریکی نیفازی فیقھی جەعفەری، تەحریکی ئیستقلال و [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن)|کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (چاتا)، کە لەژێر ناوی ھاوپەیمانی دیموکراتی گەلدا بەشدارییان کرد.<ref name=father>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE0D81331F935A1575AC0A966958260 |سەردێڕ= Karachi Journal; With the Chips Down, Bhutto's Ace Is Her Father |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref><ref>[https://www.refworld.org/docid/3ae6ac634.html Pakistan: Information on an alliance between the People's Democratic Alliance (PDA) and the Pakistan People's Party (PPP)] Refworld</ref> == بانگەشە == لە سەرەتای بانگەشەکەدا ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە بوتۆ و ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل لە پێگەیەکی بەھێزتردان چونکە حکوومەتی کاتی نەیتوانی بەڵگەی پێویست بخاتە ڕوو بۆ سەلماندنی ھەر تۆمەتێک دژی ئەو.<ref name=unproved>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDF143EF932A1575AC0A966958260 |سەردێڕ= Bhutto Gaining as Charges Remain Unproved |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref> لە کۆتایی بانگەشەکەدا، بوتۆ ڕێبەرایەتی سەدان ھەزار لایەنگری کرد لە ڕێپێوانێکدا لە [[لاھور]]، لەکاتێکدا شەریف کۆبوونەوەیەکی بۆ نزیکەی دە ھەزار کەس لەو نزیکانە ئەنجامدا.<ref name=world>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://archive.seattletimes.com/archive/19901023/1100050/world |سەردێڕ= World |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠| newspaper = [[The Seattle Times]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} dq1h9g6u101zrehnkf61uvjx3i5dbjf 0 293956 1573530 1573035 2026-04-07T20:14:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573530 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Islami_Jamhoori_Ittehad_Flag.jpg}}'''ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد''' ('''IJI''')، بە ناوە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزییەکەی]] '''ھاوپەیمانی دیموکراتی ئیسلامیی''' ('''IDA''') ناسراوە، ھاوپەیمانییەکی سیاسی [[پاکستان]]ی بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨ و ١٩٩٣ بوونی ھەبوو، پێکھاتبوو لە نۆ پارتی کۆنەپەرستی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کە دژی پارتی دیموکراتی سۆسیالیستی و لیبراڵ [[پارتی گەلی پاکستان]] بوون بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]].<ref name="Chakma2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=B. Chakma|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8WioBAAAQBAJ&q=pakistan+recruited+chakmas&pg=PT53|سەردێڕ=South Asia in Transition: Democracy, Political Economy and Security|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٣٥٦٦٤-٢}}</ref> ھاوپەیمانییەکە پێکھاتە سەرەکییەکانی بریتی بوون لە [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (PML)، پارتی گەلی نیشتمانیی (NPP) و جەماعەتی ئیسلامیی (JI)، کە ٨٠٪ی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان کاندیدەکانی ھەڵبژاردنی ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحادیان پێکدەھێنا. [[دەزگای ھەواڵگریی پاکستان]] (ISI)، لەژیر سەرپەرشتی بەڕێوەبەری [[حەمید گوڵ]]، ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکی سیاسی ڕاستی ناوەند؛ کە ھاوپەیمانییەکە لە نۆ لایەن پێکھاتبوو ھاوشێوەی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA) کە ئەویش لە نۆ حیزبی پێکھاتبوو و لە ساڵی ١٩٧٧دا ھەڵمەتێکی دژی پارتی گەلی پاکستان سازکرد بە سەرۆکایەتی [[زولفیقار عەلی بوتۆ]]. ھاوپەیمانی ئیسلامیی دیموکراتی بە ھاوپەیمانییەکی بە بە [[زیا ئەلحەق]] دادەنرا.<ref>https://www.thenews.com.pk/</ref><ref>Pakistan: Between Mosque and Military by Husain Haqqani, Carnegie Endowment for International Peace, 2005, p 207.</ref> ==کێشە و مشتومڕەکان== ئیسلامیی جوومھووری ئیتیحاد (IJI) ھاوپەیمانییەکی سیاسی بوو کە لەلایەن دامەزراوەی سەربازی و ئەمنییەوە پشتگیری دەکرا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]]. ئەم ھاوپەیمانییە دوای دابەشکردنی پارە بەسەر سیاسەتوانەکاندا پێکھێنرا، کە بووە ھۆی شکستی پارتی گەلی پاکستان لەو ھەڵبژاردنە گشتییانەدا. لە ساڵی ١٩٩٣دا، [[ئەسغەر خان]]، فەرماندەی پێشووی ھێزی ئاسمانی، سکاڵایەکی لە دادگای باڵا دژی دەستێوەردان و فێڵکردن لە ھەڵبژاردنە گشتیییەکانی ساڵی ١٩٩٠ تۆمارکرد. ئەم دۆسیەیە بە «ئابڕووچوونی بانکی میھران» یان «میھران-گەیت» ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} sqcq8m6cdstoms21aatee600m767twz 0 293958 1573526 1573047 2026-04-07T20:13:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573526 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_election_1985.png}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٢٥ی شوباتی ١٩٨٥ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی سەربازی [[محەممەد زیاولحەق]]دا ئەنجامدرا دوای گەڕاندنەوەی دەستووری ساڵی ١٩٧٣. نزیکەی ١٬٣٠٠ کاندید کێبڕکێیان لە ھەڵبژاردنەکاندا کرد، کە لەسەر بنەمای بێ-پارتی بەڕێوەچوو.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p678 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> ھەر کاندیدێک داوای لێکرابوو کە کاغەزی کاندیدکردنەکەی لەلایەن ٥٠ دەنگدەری تۆمارکراوی ئەو بازنەیەی دەیەوێت تێدا بوەستێت، واژوو بکرێت.<ref>''Report on the General Elections, 1985'', Election Commission of Pakistan, 1986, p300</ref> لە ھەوڵێکدا بۆ دوورخستنەوەی ژمارەیەکی زۆر لە کاندیدانی [[ئۆپۆزسیۆن]] و مسۆگەرکردنی سەرکردایەتییەکی پارێزگار، زیاولحەق ھەموارکردنی لە یاسای پارتە سیاسییەکانی ساڵی ١٩٦٢دا ئەنجامدا. لە ئەنجامدا، بزووتنەوەی گەڕاندنەوەی دیموکراسی (MRD)، کە داوای کۆتاییھێنان بە ڕژێمی سەربازی دەکرد، بایکۆتی ھەڵبژاردنەکانی کرد.<ref name=":0"/> ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٥٤٪ بوو. زۆربەی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ھەڵبژێردراو لایەنگری ڕژێمی زیا بوون. حکوومەتێکی نوێ لەژێر سەرکردایەتی [[محەممەد خان جونێجۆ]] پێکھێنرا، کە کەسایەتییەکی کەمتر ناسراو بوو لە سیاسەتی نیشتمانیدا. سەرۆک وەزیران جونێجۆ و شوێنکەوتووانی دواتر کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستانی پارێزگاری لایەنگری زیایان دامەزراند. == لێکەوتەکان == دوای ھەڵبژاردنەکان، [[محەممەد خان جونێجۆ]] وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرا و دواتر پارتێکی نوێی بە ناوی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان پێکھێنا. بایکۆتکردنی ھەڵبژاردن وەک ھەڵەیەک بۆ بزووتنەوەی گەڕاندنەوەی دیموکراسی (MRD) بینرا، کە پێشبینی کردبوو جەماوەر پشتگیری لە ھەڵوێستەکەی بکەن.<ref name=":0">[https://storyofpakistan.com/general-elections-february-1985/ General Elections, February 1985] Story of Pakistan</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} lntmkhycbnxcu0wjkvzz68t19rnlveb 0 293959 1573524 1573050 2026-04-07T20:13:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573524 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_eleciton_1977_map.png}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٧ی ئازاری ١٩٧٧ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]]. دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە پاکستان بەڕێوەچوو و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە دوای [[جەنگی ڕزگاری خوازی بەنگلادیش]] ئەنجامدرا. ھەرچەندە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧ دوای تەواوبوونی خولی پەرلەمانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەبچێت، بەڵام حکوومەتی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] بڕیاری دا ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام بدات. بەو پێیەی زۆرینەی جەماوەر بۆچوونێکی باشیان لەسەر حکوومەتەکەی بوتۆ ھەبوو، پێشبینییەکی بەرفراوان دەکرا کە پارتی گەلی پاکستان دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە.<ref>[https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563623-bhutto-1977-coup Bhutto and the 1977 coup] The News, 9 July 2017</ref> لە بەرامبەردا، نۆ پارتی [[ئۆپۆزسیۆن]] یەکیان گرت بۆ پێکھێنانی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA). ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان لەسەر بەرنامەیەکی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کاری دەکرد و دژی ھەڵوێستی [[چەپڕەوی]] پارتی گەلی پاکستان بوو؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان چەند پارتێکی چەپڕەویشی تێدابوو کە دژی بوتۆ بوون، لەوانە پارتی نیشتمانی [[عەوامی خانی عەبدولوەلی خان]]، کە بە ڕێبەری ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان دادەنرا. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی گەلی پاکستان]]، کە ١٥٥ کورسی بەدەستھێنا. لە ھەمان کاتدا، [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] تەنھا ٣٦ کورسی بردەوە؛ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) تەنھا پارتی تر بوو کە کورسییەکی بردەوە. سەرکەوتنی پارتی گەلی پاکستان بەو واتایە بوو کە بوتۆ وەک [[سەرۆک وەزیرانی پاکستان]] بەردەوام دەبێت؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان پارتی گەلی پاکستانی بە ساختەکاری لە ھەڵبژاردنەکاندا تۆمەتبار کرد و ڕەتیکردەوە ئەنجامەکە قبووڵ بکات. ھەرچەندە تۆمەتەکانی ساختەکاری لەلایەن پارتی گەلی پاکستانەوە ڕەتکرانەوە، بەڵام ئەو ئیدیعایانەی کە لەلایەن ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستانەوە کران پشێوییان دروست کرد کە ئەنجامەکەی خۆپیشاندانی جەماوەری و ناڕەزایەتی توندوتیژی دژی بوتۆ بوو. بوتۆ و ھێزە ئەمنییەکان نەیانتوانی کۆنتڕۆڵی دۆخەکە بکەن. دواتر [[سوپاسالار]] [[محەممەد زیاولحەق]] داوای کۆبوونەوەیەکی نھێنی لە بەرپرسانی باڵای سەربازی کرد بۆ پلاندانان بۆ [[کوودەتا|کودەتایەک]]، کە بە سەرکەوتوویی و لەژێر ناوی «ئۆپەراسیۆنی کایەی پاک» ئەنجامدرا، و بووە ھۆی ڕووخانی حکوومەت و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی. دواتر، پاکستان چووە ناو سێیەم قۆناغی دەسەڵاتی سەربازییەوە.<ref>[https://storyofpakistan.com/general-elections-1977/ General Elections 1977] Story of Pakistan</ref> == بانگەشە == ھەڵبژاردنەکان زووتر لەوەی لە سەرەتادا پلانی بۆ داڕێژرابوو ئەنجامدران، و پێشبینی دەکرا لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧دا بەڕێوەبچن.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Story of Pakistan|سەردێڕ=General Elections 1977|ناونیشان=http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ئیش=January 1, 1977|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Story of Pakistan, 1977 elections|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120227154510/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧دا، بوتۆ لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەرکەوت و ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام دەدرێن، و ماوەیەکی کەم دوای دەرکەوتنی لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەستی بە بانگەشە سیاسییەکانی کرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> لە ١٠ی کانوونی دووەمدا، کۆمیسیاری ھەڵبژاردنەکانی پاکستان دادوەر [[سەجاد ئەحمەد جان]] خشتەی ھەڵبژاردنەکانی ڕاگەیاند و ١٩ و ٢٢ی کانوونی دووەمی وەک دوا وادە بۆ وەرگرتنی کاندیدکردنەکان بۆ [[پەرلەمان]] و ئەنجومەنە ھەرێمییەکان دیاریکرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> بوتۆ بە توندی وەڵامی دایەوە و دەستبەجێ کاندیدی پارتەکەی بۆ کارمەندانی خۆی دیاریکرد. بە پێچەوانەی ھەڵبژاردنەکانی ١٩٧٠، کاتێک پارتی گەلی پاکستان بە شێوەیەکی سەرەکی پشتی بە دروشمە [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستییەکان]] بەستبوو، ئەمجارەیان بوتۆ پشتی بە کەسایەتییە سیاسییە کاریگەرەکانیش بەست و کاندیدی پارتەکەی بۆ [[دەرەبەگ]]ەکان و کەسانی دیکەی خاوەن دەسەڵات دیاریکرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> بوتۆ خۆی کۆبوونەوەی جەماوەری لە سەرانسەری وڵاتدا ئەنجامدا، و بۆ بەدەستھێنانی پشتگیری زیاتر، لە ٤ی کانوونی دووەمدا چاکسازییەکانی کار و لە ٥ی کانوونی دووەمدا کۆمەڵەی دووەمی چاکسازییەکانی زەوی و زاری ڕاگەیاند.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> ئامادەبووان لە کۆبوونەوە جەماوەرییەکاندا لە ھەموو شوێنەکانی وڵاتدا سەرسووڕھێنەر بوون، بە تایبەتی لە ناوچەکانی ناوەوەی [[سند]] و [[پەنجاب]].<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> مەبەستی بوتۆ لە ئەنجامدانی پێشوەختەی ھەڵبژاردنەکان ئەوە بوو کە کاتی پێویست بە ئۆپۆزسیۆن نەدات بۆ بڕیاردان و ئامادەکاری بۆ ھەڵبژاردنە چاوەڕوانکراوەکان.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] ببووە کێشەیەکی گەورە بۆ پارتی گەلی پاکستان کە لە چەندین بۆنەدا پارتی گەلی دەکردە ئامانج.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> لە ماوەی ھەڵبژاردنەکاندا، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان نەیتوانی پلانەکانی بۆ وڵات ڕوون بکاتەوە بەڵکو لەبری ئەوە پارتی گەلی کردە ئامانج و جەختی لەسەر کردەوەی خراپ، گەندەڵی بانگەشەبۆکراو (ھەرچەندە ھیچ بەڵگەیەک نەبوو کە پەیوەندی بە بوتۆوە ھەبێت)، خراپیی بەڕێوەبردنی دارایی، خەرجی زۆر بۆ کارگێڕی و سیاسەتە ئابوورییە «وێرانکەرەکان» کردەوە کە نیشانەکەی ھەڵئاوسان بوو.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ky6bqfupuq4m4q2ihhus0dbtcv8t9n5 0 293960 1573281 1573037 2026-04-07T16:10:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1970 Pakistani general election}} 1573281 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٧٠) لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] بەڕێوەچوو. ئەوانە یەکەم ھەڵبژاردنی گشتیی ڕاستەوخۆ بوون لە دوای سەربەخۆیی پاکستان و لە کۆتاییدا تەنھا ئەو ھەڵبژاردنانە بوون کە پێش سەربەخۆیی [[بەنگلادیش]] ئەنجامدران. دەنگدان لە ٣٠٠ بازنەی گشتیدا ئەنجامدرا، کە ١٦٢یان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و ١٣٨یان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. سێزدە کورسی تریش بۆ [[ژنان]] تەرخانکرابوون (حەوتیان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و شەشیان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون)، کە دەبوو لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانییەوە ھەڵبژێردرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Craig Baxter |بەستەری نووسەر=Craig Baxter |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٧١|سەردێڕ=Pakistan Votes -- 1970 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/3024655 |journal=Asian Survey |بەرگ=١١|issue=3 |پەڕەکان=١٩٧–٢١٨|doi=10.2307/3024655 |jstor=3024655 |issn=0004-4687 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێیەکی توند بوون لە نێوان دوو پارتی [[سۆسیال دیموکرات]]، [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) کە بنکەکەی لە ڕۆژاوا بوو و سەرانسەری پاکستانی عەوامی لیگ کە بنکەکەی لە ڕۆژھەڵات بوو. عەوامی لیگ تەنھا پارتی سەرەکی بوو لە باڵی ڕۆژھەڵات، لەکاتێکدا لە باڵی ڕۆژاوا، پارتی گەلی پاکستان ڕووبەڕووی کێبڕکێیەکی توندی کوتلە پارێزگارەکانی کومەڵەی موسڵمانان بووەوە، کە گەورەترینیان کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) بوو، ھەروەھا پارتە ئیسلامییەکانی وەک [[جەماعەتی ئیسلامیی پاکستان]] (JI)، [[جەمیعەتی عولەمای ئیسلام]] (JUI)، و [[جەمیعەتی عولەمای پاکستان]] (JUP). ئەنجامەکە سەرکەوتن بوو بۆ عەوامی لیگ، کە زۆرینەی ڕەھای بەدەستھێنا و ١٦٠ کورسی لە کۆی ١٦٢ کورسییە گشتییەکان و ھەر حەوت کورسییەکەی ژنانی لە پاکستانی ڕۆژھەڵات بردەوە. پارتی گەلی پاکستان تەنھا ٨١ کورسی گشتی و پێنج کورسی ژنانی بردەوە، کە ھەموویان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. لە ھەڵبژاردنە ھەرێمییەکاندا کە دە ڕۆژ دواتر بەڕێوەچوو، عەوامی لیگ دووبارە لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا باڵادەست بوو، لەکاتێکدا [[پارتی گەلی پاکستان]] حیزبی براوە بوو لە [[پەنجاب]] و [[سند]]. پارتی نیشتمانی عەوامی (وەلی)ی [[مارکسیزم|مارکسیستی]] لە پارێزگای سنووری باکووری ڕۆژاوا و [[بەلۆچستان|بەلووچستان]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە سەرەتادا ئەنجومەنی نیشتمانی دەستبەکارنەبوو چونکە سەرۆک [[یەحیا خان]] و سەرۆکی پارتی گەلی پاکستان [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] نەیاندەویست پارتێکی پاکستانی ڕۆژھەڵات لە حکوومەتی فیدراڵیدا بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=1970 polls: When election results created a storm |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/686541/1970-polls-when-election-results-created-a-storm |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لەبری ئەوە، «یەحیا» سیاسییە دێرینەکەی بەنگالی «نوورول ئەمینی» وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرد و داوای لێکرد بگاتە سازشێک لە نێوان پارتی گەلی پاکستان و عەوامی لیگ؛ بەڵام ئەم ھەنگاوە سەرکەوتوو نەبوو چونکە دواکەوتنی دەستبەکاربوون پێشتر بووە ھۆی پشێوییەکی بەرچاو لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا. دۆخەکە زیاتر تێکچوو کاتێک «ئۆپەراسیۆنی تیشکی گەڕان» بە فەرمانی یەحیا ڕوویدا، کە بووە ھۆی شەڕێکی ناوخۆ کە سەری کێشا بۆ پێکھێنانی دەوڵەتی سەربەخۆی [[بەنگلادیش]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=History: Bhutto, Mujib and the generals |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1392750 |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ئەنجومەنەکە لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٢دا دەستبەکاربوو دوای ئەوەی یەحیا دەستی لەکارکێشایەوە و دەسەڵاتی ڕادەستی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] کرد. بوتۆ لە ساڵی ١٩٧٣دا بوو بە سەرۆک وەزیران دوای ئەوەی پۆستەکە لەلایەن دەستوورێکی نوێوە دروستکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1970 Pakistani general election}} pkg1xyzkj2tve90wp7nkdoki5ichc33 1573502 1573281 2026-04-07T20:09:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573502 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٧٠) لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] بەڕێوەچوو. ئەوانە یەکەم ھەڵبژاردنی گشتیی ڕاستەوخۆ بوون لە دوای سەربەخۆیی پاکستان و لە کۆتاییدا تەنھا ئەو ھەڵبژاردنانە بوون کە پێش سەربەخۆیی [[بەنگلادیش]] ئەنجامدران. دەنگدان لە ٣٠٠ بازنەی گشتیدا ئەنجامدرا، کە ١٦٢یان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و ١٣٨یان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. سێزدە کورسی تریش بۆ [[ژنان]] تەرخانکرابوون (حەوتیان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و شەشیان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون)، کە دەبوو لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانییەوە ھەڵبژێردرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Craig Baxter |بەستەری نووسەر=Craig Baxter |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٧١|سەردێڕ=Pakistan Votes -- 1970 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/3024655 |journal=Asian Survey |بەرگ=١١|issue=3 |پەڕەکان=١٩٧–٢١٨|doi=10.2307/3024655 |jstor=3024655 |issn=0004-4687 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێیەکی توند بوون لە نێوان دوو پارتی [[سۆسیال دیموکرات]]، [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) کە بنکەکەی لە ڕۆژاوا بوو و سەرانسەری پاکستانی عەوامی لیگ کە بنکەکەی لە ڕۆژھەڵات بوو. عەوامی لیگ تەنھا پارتی سەرەکی بوو لە باڵی ڕۆژھەڵات، لەکاتێکدا لە باڵی ڕۆژاوا، پارتی گەلی پاکستان ڕووبەڕووی کێبڕکێیەکی توندی کوتلە پارێزگارەکانی کومەڵەی موسڵمانان بووەوە، کە گەورەترینیان کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) بوو، ھەروەھا پارتە ئیسلامییەکانی وەک [[جەماعەتی ئیسلامیی پاکستان]] (JI)، [[جەمیعەتی عولەمای ئیسلام]] (JUI)، و [[جەمیعەتی عولەمای پاکستان]] (JUP). ئەنجامەکە سەرکەوتن بوو بۆ عەوامی لیگ، کە زۆرینەی ڕەھای بەدەستھێنا و ١٦٠ کورسی لە کۆی ١٦٢ کورسییە گشتییەکان و ھەر حەوت کورسییەکەی ژنانی لە پاکستانی ڕۆژھەڵات بردەوە. پارتی گەلی پاکستان تەنھا ٨١ کورسی گشتی و پێنج کورسی ژنانی بردەوە، کە ھەموویان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. لە ھەڵبژاردنە ھەرێمییەکاندا کە دە ڕۆژ دواتر بەڕێوەچوو، عەوامی لیگ دووبارە لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا باڵادەست بوو، لەکاتێکدا [[پارتی گەلی پاکستان]] حیزبی براوە بوو لە [[پەنجاب]] و [[سند]]. پارتی نیشتمانی عەوامی (وەلی)ی [[مارکسیزم|مارکسیستی]] لە پارێزگای سنووری باکووری ڕۆژاوا و [[بەلۆچستان|بەلووچستان]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە سەرەتادا ئەنجومەنی نیشتمانی دەستبەکارنەبوو چونکە سەرۆک [[یەحیا خان]] و سەرۆکی پارتی گەلی پاکستان [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] نەیاندەویست پارتێکی پاکستانی ڕۆژھەڵات لە حکوومەتی فیدراڵیدا بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=1970 polls: When election results created a storm |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/686541/1970-polls-when-election-results-created-a-storm |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لەبری ئەوە، «یەحیا» سیاسییە دێرینەکەی بەنگالی «نوورول ئەمینی» وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرد و داوای لێکرد بگاتە سازشێک لە نێوان پارتی گەلی پاکستان و عەوامی لیگ؛ بەڵام ئەم ھەنگاوە سەرکەوتوو نەبوو چونکە دواکەوتنی دەستبەکاربوون پێشتر بووە ھۆی پشێوییەکی بەرچاو لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا. دۆخەکە زیاتر تێکچوو کاتێک «ئۆپەراسیۆنی تیشکی گەڕان» بە فەرمانی یەحیا ڕوویدا، کە بووە ھۆی شەڕێکی ناوخۆ کە سەری کێشا بۆ پێکھێنانی دەوڵەتی سەربەخۆی [[بەنگلادیش]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=History: Bhutto, Mujib and the generals |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1392750 |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ئەنجومەنەکە لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٢دا دەستبەکاربوو دوای ئەوەی یەحیا دەستی لەکارکێشایەوە و دەسەڵاتی ڕادەستی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] کرد. بوتۆ لە ساڵی ١٩٧٣دا بوو بە سەرۆک وەزیران دوای ئەوەی پۆستەکە لەلایەن دەستوورێکی نوێوە دروستکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1970 Pakistani general election}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} cdmetmtfj79dggwfl3ragpderyjus50 0 293965 1573529 1573036 2026-04-07T20:13:51Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573529 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=All_Pakistan_Muslim_League_flag_(upscaled).jpg }}'''کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان''' ({{Langx|ur|{{Nastaliq|پاکستان مسلم لیگ}}}}؛ ناسراو بە '''PML''')، ناوی چەندین پارتی سیاسی جیاوازی [[پاکستان]]ە کە زاڵ بوون بەسەر پلاتفۆرمی [[ڕاستڕەوی ناوەڕاست]] لە وڵاتەکەدا. کۆمەڵەی موسڵمانان (جێنشینی ڕەسەنی کۆمەڵەی موسڵمانانی سەرتاسەریی [[ھیندستان]]) پارتی دامەزرێنەرانی پاکستان بوو. بەڵام ھەر زوو دوای بەدەستھێنانی سەربەخۆیی [[پاکستان]] لە ساڵی ١٩٤٧دا ڕووبەڕووی چەندین شکاوی بووەوە، لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا نەما. و بووژانەوەی لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە دەستی پێکرد و ئەمڕۆ چەند حیزبێک لە پاکستان ناویان لێنراوە کۆمەڵەی موسڵمانان.<ref>http://www.dawn.com/news/1310662</ref><ref>http://www.dawn.com/news/1122395</ref><ref>https://dailytimes.com.pk/215301/the-muslim-leagues-of-pakistan/</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئیسلام|سیاسەت|پاکستان|زانستی سیاسەت}} 4fsd8b577n6u1owvgmyr01yvw14e1sa 0 294000 1573523 1573051 2026-04-07T20:12:51Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573523 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خولگەی نزیکی زەوی''' (ئێڵ ئی ئۆ) خولگەیەکی دەوری زەوییە کە خولەکەی ١٢٨ خولەک یان کەمترە (لانیکەم ١١٫٢٥ خول لە ڕۆژێکدا دەکات) و لادان لە چەقەکەی کەمترە لە ٠٫٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.space-track.org/#/recent |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626190758/https://www.space-track.org/#/recent |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=LEO: Mean Motion > 11.25 & Eccentricity < 0.25}}</ref> زۆربەی تەنە دەستکردەکان لە [[بۆشاییی دەرەکی]] لە ئێڵ ئی ئۆدان، کە ژمارەیان لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|800|km|mi}} دەگاتە لووتکە، لەکاتێکدا دوورترینیان لە ئێڵ ئی ئۆدا، پێش خولگەی ناوەندی زەوی (ئێم ئی ئۆ)، بەرزییەکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، کە نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوییە و نزیکە لە سەرەتای پشتێنی تیشکدانی ناوەوەی ڤان ئالن. [[پەڕگە:ISS-44_Milky_Way.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە، لە خولگەیەکی نزیکی زەویدا (ئێڵ ئی ئۆ) لە نزیکەی {{Cvt|400|km|mi}}، لەگەڵ ھەوایەکی درەوشاوەی زەرد-سەوز کە لە [[ئاسۆ]]ی زەوی دەبینرێت، کە لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|100|km|mi}} [[بۆشاییی دەرەکی|سنووری نێوان زەوی و بۆشاییی دەرەکی]] لێیە و خێرایییەکانی فڕین دەگەنە خێرایییەکانی خولگە]] زاراوەی ناوچەی ئێڵ ئی ئۆ بۆ ئەو ناوچەیەی بۆشایی بەکاردێت کە لە خوار بەرزیی {{Cvt|2000|km|mi}}دایە (نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوی).<ref name="UNOOSA">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717154257/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=Region A, Low Earth Orbit (or LEO) Region – spherical region that extends from the Earth's surface up to an altitude (Z) of 2,000 km}}</ref> ئەو تەنانەی لەو خولگانەدان کە بەم ناوچەیەدا تێدەپەڕن، تەنانەت ئەگەر [[نزیکترین و دوورترین|دوورترین خاڵییان]] لە دەرەوە بێت یان [[فڕینی بۆشاییی ژێرخولگەیی|ژێر-خولگەیی]] بن، بە وردی چاودێری دەکرێن چونکە مەترسیی پێکدادانیان بۆ زۆرێک لە مانگە دەستکردەکانی ئێڵ ئی ئۆ ھەیە. ھیچ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|گەشتێکی ئاسمانیی مرۆڤ]] جگە لە ئەرکە مانگییەکانی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] (١٩٦٨–١٩٧٢) و فڕینی نزیکی مانگی ئارتێمیس ٢ (٢٠٢٦) بۆ ئەو دیوی ئێڵ ئی ئۆ نەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/|سەردێڕ=Artemis II: NASA’s First Crewed Lunar Flyby in 50 Years - NASA |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=NASA |زمان=en-US}}</ref> ھەموو [[وێستگەی بۆشایی|وێستگەکانی بۆشایی]] {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦}} لە خولگەکانی دەوری زەوی لەناو ئێڵ ئی ئۆدا کاریان کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Low Earth orbit}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sinexn8r23x581bmbjj518vhi0rmwwk 0 294011 1573362 1572197 2026-04-07T16:31:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Christina Koch}} 1573362 wikitext text/x-wiki {{short description|کەشتیوانی ئەمریکی (born 1979)}} {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Use mdy dates|date=March 2023}} {{Infobox astronaut | name = کریستینا کۆچ | image = Jsc2023e0016435 alt.jpg | caption = کۆچ لە ٢٠٢٣ | birth_name = Christina Hammock | birth_date = {{birth date and age|1979|1|29}} | birth_place = [[Grand Rapids, Michigan]], U.S. | death_date = | death_place = | spouse = Robert Koch | education = [[North Carolina State University]] ([[Bachelor of Science|BS]], [[Master of Science|MS]]) | type = [[NASA astronaut]] | time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|328|13|58|refresh=yes}} | selection = [[NASA Astronaut Group 21|NASA Group 21 (2013)]] | evas = 6 | eva_time = 42{{nbsp}}کاتێژمێر, 15{{nbsp}}دەقە | missions = {{Unbulleted indent list | [[Soyuz MS-12]]/[[Soyuz MS-13|MS-13]] ([[Expedition 59]]/[[Expedition&nbsp;60|60]]/[[Expedition 61|61]]) | [[Artemis II]] }} | insignia = [[File:ISS Expedition 59 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 59 logo]] [[File:ISS Expedition 60 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 60 logo]] [[File:ISS Expedition 61 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 61 logo]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''کریستینا کۆچ''' (بە ئینگلیزی: Christina Koch؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩) ئەندازیارێکی ئەمریکی و ئاسمانییەکی ناسایە لە گرووپی ساڵی ٢٠١٣. ئەو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا، و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور بەدەستهێناوە. هەروەها خوێندنی پێشکەوتووی لە ناوەندی گۆدارد بۆ گەشتە ئاسمانییەکان ئەنجامداوە. ڕێک پێش ئەوەی ببێتە ئاسمانی، وەک بەرپرسی وێستگە لە ساموای ئەمریکی لە فەرمانگەی نیشتمانیی ئۆقیانووس و بەرگەهەوا (NOAA) کاری کردووە. لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٩، کۆچ وەک ئەندازیاری فڕین لە گەشتەکانی ٥٩، ٦٠ و ٦١ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بەڕێ کەوت. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، ئەو و (جێسیکا مێر) بوونە یەکەم دوو ژن کە بەشداری لە پیاسەیەکی ئاسمانیی تەواو مێژووییدا بکەن کە تەنها لە ڕەگەزی مێ پێک هاتبوون، بە مەبەستی گۆڕینی یەکەیەکی کۆنترۆڵی کارەبا لە دەرەوەی وێستگەکە. لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، کۆک ریکۆردی درێژترین ماوەی مانەوەی بەردەوامی لە بۆشایی ئاسمان بۆ ڕەگەزی مێ شکاند. ئەو لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٠ گەڕایەوە سەر زەوی. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کۆچ وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ژن کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم ژن کە بگاتە نزیک مانگ. کۆچ لە لیستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی ساڵی ٢٠٢٠ی گۆڤاری (Time)دا هەڵبژێردرا. == ژیانی پێشینە و خوێندن == کۆچ لە گراند ڕاپیدز لە ویلایەتی میشیگان لەدایکبووە، و لە شاری جاکسۆنڤێڵ لە ویلایەتی کارۆلینای باکوور گەورە بووە. دایک و باوکی ناویان (باربارا جۆنسن) و (ڕۆناڵد هامۆک)ـە. خەونی منداڵیی کۆچ ئەوە بووە کە ببێتە ئاسمانی. کۆچ لە ساڵی ١٩٩٧ قوتابخانەی زانست و ماتماتیکی کارۆلینای باکووری تەواو کرد، دواتر لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور درێژەی بە خوێندن دا و دوو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا (٢٠٠١) و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا (٢٠٠٢) بەدەستهێنا. لە ساڵی ٢٠٠١دا، بوو بە دەرچووی بەرنامەی ئەکادیمیای ناسا لە ناوەندی گۆدارد. == توێژینەوە و مەشقکردن == کۆچ لە بوارەکانی پەرەپێدانی ئامێرە زانستییەکانی بۆشایی ئاسمان و ئەندازیاریی مەیدانی کاریکردووە. لە کاتی کارکردنی وەک ئەندازیاری کارەبا لە تاقیگەی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرزەکانی ناسا، بەشداریی کردووە لە دروستکردنی ئامێرە زانستییەکان بۆ چەندین ئەرکی ناسا کە لە بوارەکانی فیزیای ئەستێرەیی و گەردوونناسی توێژینەوەیان دەکرد. لەو ماوەیەدا وەک مامۆستای یاریدەدەر لە کۆلێژی مۆنتگۆمەری لە میریلاند وانەی تاقیگەی فیزیای گوتووەتەوە. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٧، کۆچ وەک یاریدەدەری توێژینەوە لە بەرنامەی جەمسەری باشووری ئەمریکا کاری کردووە و سێ ساڵ و نیوی لە ناوچەکانی جەمسەری باکوور و باشوور بەسەر بردووە. ئەو وەرزێکی زستانی لە وێستگەی ئاموندسن-سکۆت لە جەمسەری باشوور بەڕێکرد، کە تێیدا پلەی گەرمی گەیشتە ١١١ پلەی فەهرەنایت لەژێر سفرەوە (-٧٩.٤ پلەی سەدی). لە کاتی مانەوەی لەوێ، ئەندامی تیمەکانی ئاگرکوژێنەوە و تیمەکانی گەڕان و ڕزگارکردن بووە لە ئۆقیانووس و سەهۆڵبەندانەکاندا. کۆچ کاتی خۆی لە جەمسەری باشوور وەک تەحەدایەکی دەروونی و جەستەیی ناوبردووە و دەڵێت: "ئەمە بەواتای مانەوە بۆ چەندین مانگ بەبێ بینینی خۆر، لەگەڵ هەمان تاقم، و بەبێ گەیشتنی نامە یان خواردنی تازە. دابڕان و دوورکەوتنەوە لە خێزان و هاوڕێیان، ئەو بارودۆخانەن کە دەبێت ستراتیژییەک بدۆزیتەوە بۆ ئەوەی تێیاندا بەردەوام بیت. ---- '''دروستکرنی سەرجەم زانیاری لەسەر گەشتی ئارتمیسی دووەم: هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز''' {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} {{پۆلی کۆمنز|Christina Koch}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:ئەستێرەگەڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] hkgcaeixi84yw8vvu9kak9gtf4bzpc5 0 294020 1573361 1572199 2026-04-07T16:31:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Space Launch System}} 1573361 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سیستەمی ھەڵدانی بۆشایی (ئێس ئێڵ ئێس)''' بریتییە لە [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|ئامرازێکی ھەڵدانی سەرفکراوی]] ئەمریکیی ھەڵگری زۆر قورس کە لەلایەن [[ناسا]] بەکاردێت. وەک ئامرازی سەرەکیی ھەڵدان بۆ [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئارتێمیس]]، ئێس ئێڵ ئێس دیزاین کراوە بۆ ناردنی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراینی مرۆڤھەڵگر لەسەر ڕێڕەوەکانی تێپەڕبوونی مانگ بۆ ئەرکەکان بەرەو مانگ. ڕۆکێتەکە یەکەمجار لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھەڵدرا، کە ئەرکی بێ-مرۆڤی ئارتێمیس ١ی ھەڵگرتبوو. یەکەم ھەڵدانی مرۆڤھەڵگری بۆ فڕینی نزیک لە مانگی [[ئارتێمیس ٢]] بوو لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کە بووە دووەم ئامرازی ھەڵدان بۆ ھەڵگرتنی مرۆڤ بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]] (دوای ساتورن ٥).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|Space Launch System}} [[پۆل:ڕۆکێتسازی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] lrncdbfhjuw84npbakrilbqse8jyixw 0 294025 1573350 1572218 2026-04-07T16:28:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|St. Augustine, Florida}} 1573350 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = سانت ئۆگستین، فلۆریدا | native_name = {{native name|es|San Agustín}} | settlement_type = [[شار]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/ | total_width = 300 | align = center | image1 = Aerial view of the Castillo de San Marcos, St. Augustine, FL 2025-05-20.jpg | caption1 = [[Castillo de San Marcos]] | image2 = St. Augustine Lighthouse 1.jpg | caption2 = [[St. Augustine Light]] | image3 = Flagler College, Ponce de Leon Hotel, St. Augustine FL, South courtyard view 20160707 1.jpg | caption3 = [[Flagler College]] | image4 = Alcazar Hotel, St. Augustine, FL, US (21).jpg | caption4 = [[Lightner Museum]] | image5 = Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg | caption5 = [[Cathedral Basilica of St. Augustine]] | image6 = St Aug Alligator Farm sign02.jpg | caption6 = [[St. Augustine Alligator Farm Zoological Park]] | image7 = St Aug old county jail01.jpg | caption7 = [[Old St. Johns County Jail]] }} | image_shield = Coat of arms of Saint Augustine, Florida.svg | shield_alt = | named_for = [[Augustine of Hippo|Saint Augustine of Hippo]] | image_map = St. Johns County Florida Incorporated and Unincorporated areas St. Augustine Highlighted.svg | map_caption = Location in [[St. Johns County, Florida|St. Johns County]] and the U.S. state of [[Florida]] | pushpin_map = USA | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Location in the United States <!-- Location ---->| subdivision_type = Country | subdivision_name = United States | subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] | subdivision_name1 = Florida | subdivision_type2 = [[County (United States)|County]] | subdivision_name2 = [[St. Johns County, Florida|St. Johns]] <!-- Government ---->| established_title = Established | established_date = {{start date and age|1565|9|8}} | founder = [[Pedro Menéndez de Avilés]] | government_footnotes = | government_type = [[Council–manager government|Commissioner–manager]] | leader_party = | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = <!-- Area ----> | unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2020">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020 U.S. Gazetteer Files|ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_12.txt|بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> | area_total_sq_mi = 12.85 | area_land_sq_mi = 9.52 | area_water_sq_mi = 3.33 | area_total_km2 = 33.29 | area_land_km2 = 24.66 | area_water_km2 = 8.63 <!-- Population ---->| population_as_of = [[2020 United States census|2020]] | population_total = 14329 | population_footnotes = | population_density_sq_mi = 1504.99 | population_density_km2 = 581.05 | population_urban = 91786 | population_metro = <!-- General information ----> | timezone1 = [[Eastern Time Zone|EST]] | utc_offset = &minus;5 | timezone1_DST = [[Eastern Time Zone|EDT]] | utc_offset_DST = &minus;4 | elevation_footnotes = <ref name=gnis/> | elevation_ft = 0 | coordinates = {{coord|29|53|21|N|81|18|15|W|display=it}} | coordinates_footnotes = <ref name=gnis/> <!-- Area/postal codes and others ---->| postal_code_type = [[ZIP Code]]s | postal_code = 32080, 32084, 32085, 32086, 32095, 32082, 32092 | website = {{URL|https://www.citystaug.com}} | footnotes = }} '''سانت ئۆگستین''' شارێکە لە [[ناوەندی شارستان|ناوچەی]] سانت جۆنز لە ویلایەتی فلۆریدا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. دەکەوێتە 40 میل (64&nbsp;km) باشووری ناوەندی شاری [[جاکسۆنڤیل، فلۆریدا|جاکسۆنڤیل]], شارەکە لە [[کەناری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|کەنارەکانی ئەتڵەسی]] باکووری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدایە. لە ساڵی ١٥٦٥ لەلایەن دانیشتوانی [[ئیسپانیا|ئیسپانیاوە]] دامەزراوە، کۆنترین شوێنی نیشتەجێبوونی بەردەوامە کە لەلایەن ئەوروپییەوە دامەزراوە و ئێستا [[ویلایەتە یەکگرتووە پێکلکاوەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای تەنیشت یەکترە]]. سانت ئۆگستین بەشێکە لە ناوچەی کەناری یەکەمی فلۆریدا و ناوچەی گەورەی جاکسۆنڤیل. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا ١٤ هەزار و ٣٢٩ کەس بووە، لە کاتێکدا لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠دا ١٢ هەزار و ٩٧٥ کەس بووە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمەوە، کاراکتەری مێژوویی جیاوازی سانت ئۆگستین وایکردووە شارەکە ببێتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. کاستیلۆ دی سان مارکۆس, قەڵای ئیسپانی سەدەی ١٧ی شارەکە، بەردەوامە لە ڕاکێشانی گەشتیاران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Staff |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm|سەردێڕ=Coquina - Fort Matanzas National Monument (U.S. National Park Service) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210304162318/https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.nps.gov}}</ref> شەقامی سانت جۆرج شەقامێکی سەرەکی پیادەیە کە بە ناوچەی ناوەندی شاردا تێدەپەڕێت و زیاتر لە ٣٠ خانووی مێژوویی و شوێنی گەشتیاری لەخۆدەگرێت.<ref name="Brooke2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brooke|یەکەم=Steven|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=UZRAQ-b7zBsC&pg=PA20|سەردێڕ=The Majesty of St. Augustine|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Pelican Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٥٥٦-٠٨١٩-٥|پەڕە=٢٠}}</ref> ئیسپانیا لە ساڵی ١٨١٩ فلۆریدای بە ئەمریکا دا و سانت ئۆگستین وەک یەکێک لە دوو پایتەختی یەک لە دوای یەک لە خاکی فلۆریدا دەستنیشانکرا، ئەوی دیکەیان پێنساکۆلا بوو، لەگەڵ پەسەندکردنی پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨٢١. پاسەوانی نیشتمانی فلۆریدا شارەکەی کردە بارەگای سەرەکی خۆی لە هەمان ساڵدا. حکومەتی خاکی جووڵەی کرد و لە ساڵی ١٨٢٤دا [[تەڵاھاسی|تالاهاسی]] کردە پایتەختی هەمیشەیی فلۆریدا. <ref name="Montès2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Montès|یەکەم=Christian|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Bi5nAgAAQBAJ&pg=PT132|سەردێڕ=American Capitals: A Historical Geography|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٨٠٥١-٢|پەڕە=١٣٢}}</ref> سانت ئۆگستین لە ٨ی ئەیلوولی ١٥٦٥ لەلایەن دەریاوانی ئیسپانی پێدرۆ مێنێندێز دی ئەڤیلێس کە یەکەم حاکمی فلۆریدا بوو دامەزراوە. ناوی ئەو شارۆچکەیەی ''ناوە سان ئاگوستین'' ، چونکە کەشتییەکانی کە دانیشتووان و سەرباز و پێداویستییەکانی ئیسپانیایان هەڵگرتبوو، بۆ یەکەمجار یازدە ڕۆژ پێشتر لە ٢٨ی ئاب، ڕۆژی جەژنی [[ئۆگەستین|سانت ئۆگستین،]] زەوییان لە فلۆریدا بینیبوو. <ref name="College1981">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hennesey|یەکەم=James J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|سەردێڕ=American Catholics: A History of the Roman Catholic Community in the United States: A History of the Roman Catholic Community in the United States|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٨١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٠٢٠٣٦-٣|شوێن=New York|پەڕە=١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160503033358/https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شارەکە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ وەک پایتەختی فلۆریدای ئیسپانیا کاری کردووە. لە ساڵی ١٧٦٣ بووە پایتەختی [[فلۆریدای ڕۆژھەڵات|فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی بەریتانیا]] و دوای پەیماننامەی ڤێرسای لە ساڵی ١٧٨٣ لە سەردەمی دووەمی ئیسپانیادا وەک پایتەخت بەردەوام بوو. [[پەڕگە:Great_house_of_Seloy.jpg|وێنۆک|پێدرۆ مێنێندێز دی ئاڤیلێس دانیشتووانەکەی گواستەوە بۆ گوندی هۆزی سێلۆی لە تیموکوا. سەرۆکەکەیان ماڵی گەورەی پێبەخشین، پێکهاتەیەک کە توانای هەڵگرتنی چەند سەد کەسی هەبوو. لە دەوری ئەم خانووە کۆبوونەوەیە ئیسپانییەکان کانییەکیان هەڵکەند و قەڵایان بۆ زیاد کرد.]] == گەلەری == <div style="text-align:center;"><gallery mode="packed" heights="180"> پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(11).jpg|alt=Bell tower on northeast bastion of the Castillo de San Marcos| تاوەری زەنگ لەسەر قەڵای باکووری ڕۆژهەڵاتی کاستیلۆ دی سان مارکۆس پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(13).jpg|alt=North bastions and wall of the Castillo, looking eastward toward Anastasia Island| قەڵا و دیواری باکووری کاستیلۆ، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بەرەو دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(12).jpg|alt=Seawall south of the Castillo| دیواری دەریایی لە باشووری کاستیلۆ پەڕگە:City_gate.jpg|alt=The city gates of St. Augustine, built in 1808, part of the much older Cubo Line| دەروازەکانی شارەکانی سانت ئۆگستین کە لە ساڵی ١٨٠٨ دروستکراوە، بەشێکە لە هێڵی کوبۆی زۆر کۆنتر پەڕگە:St_Aug_Govt_House_Museum01.jpg|alt=The Government House. East wing of the building dates to the 18th-century structure built on original site of the governor's residence.| ماڵی حکومەت. باڵی ڕۆژهەڵاتی بیناکە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێکهاتەی سەدەی ١٨ کە لەسەر شوێنی ڕەسەنی شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگار دروستکراوە. <ref name="Kornwolf2002">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kornwolf|یەکەم=James D.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=HybqAAAAMAAJ&q=%22fronting%20on%20the%20plaza%22|سەردێڕ=Architecture and Town Planning in Colonial North America|بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٥٩٨٦-١|پەڕە=٨٧}}</ref> پەڕگە:Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg|alt=Facade of the Roman Catholic Cathedral of St. Augustine| ڕووبەری کاتدراڵی ڕۆمانی کاسۆلیکی سانت ئۆگستین پەڕگە:OurLadyofLaLecheShrine-exterior.jpg|alt=Shrine of Our Lady of La Leche at Mission Nombre de Dios| مەزارگەی خاتوونی لا لێچێ لە میشن نۆمبری دی دیۆس پەڕگە:St_Aug_Mem_Presby_Church02.jpg|alt=Memorial Presbyterian Church| کڵێسای پرێسبیتێری میمۆریال پەڕگە:The_Lightner_Museum.jpg|alt=The former Hotel Alcazar now houses the Lightner Museum and City Hall| ئێستا هۆتێل ئەلکازاری پێشوو مۆزەخانەی لایتنەر و هۆڵی شارەوانی تێدایە پەڕگە:Flagler_College,_Ponce_de_Leon_Hotel,_St._Augustine_FL,_South_courtyard_view_20160707_1.jpg|alt=Flagler College, formerly the Ponce de Leon Hotel| کۆلێژی فلاگلێر, پێشتر هۆتێلی پۆنسێ دی لیۆن بوو پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(16).jpg|alt=Bridge of Lions, looking eastward to Anastasia Island| پردی شێرەکان، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بۆ دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(27).jpg|alt=Tolomato Cemetery| گۆڕستانی تۆلۆماتۆ </gallery></div> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Florida|Cities}} * <nowiki><i id="mwBZc">Gálveztown</i></nowiki> (brig sloop) – کەشتییەک کە ڕۆڵی هەبوو لە هەڵمەتی کەناری کەنداو لە [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکا]] لە سەردەمی بێرناردۆ دی گالڤێز, و کۆپیەکەی کە بەم دواییە لە ئیسپانیا دروستکرا پێشبینی 450 ساڵەی دامەزراندنی سانت ئۆگستین (1565–2015). * بزووتنەوەی سانت ئۆگستین == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * عەباد و لاسیێرا، ئینیگۆ، "پەیوەندی دیسکبریمێنت، کۆنکیستا ی پۆپۆڕنسی دی لاس و کۆستاس دی لا فلۆریدا" – "ڕیلاسیۆن دی لا فلۆریدا" (١٧٨٥)؛ edición de خوان خۆسێ نیتۆ کالێن و خۆسێ ماریا سانچێز مۆلێدۆ. * کۆلبێرن، دەیڤد، ''گۆڕانی ڕەگەزی و قەیرانی کۆمەڵگا: سانت ئۆگستین، فلۆریدا، ١٨٧٧-١٩٨٠'' (١٩٨٥)، نیویۆرک: چاپخانەی زانکۆی کۆڵۆمبیا. * * دیگان، کاثلین، ''فۆرت مۆیس: قەڵای ڕەشی ئازادی ئەمریکای کۆلۆنیالیزم'' (١٩٩٥)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * فێربانکس، جۆرج ڕ. (جۆرج ڕەینزفۆرد)، ''مێژوو و شوێنەوارەکانی سانت ئۆگستین، فلۆریدا'' (١٨٨١)، جاکسۆنڤیل، فلۆریدا، هـ.درۆ. * گانۆن، مایکل ڤی.، ''خاچ لە خۆڵدا: کەنیسەی کاسۆلیکی سەرەتایی لە فلۆریدا 1513-1870'' (1965)، گەینزڤیل: چاپخانەکانی زانکۆی فلۆریدا. * گۆڵدشتاین، هۆلی مارکۆڤیتز، " [http://southernspaces.org/2012/st-augustines-slave-market-visual-history "بازاڕی کۆیلە"ی سانت ئۆگستین: مێژوویەکی بینراو] ، ''فەزای باشوور'' ، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢. * گۆردۆن، ئێلسبێس، ''میراتی تەلارسازی کۆلۆنیالی فلۆریدا،'' چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، ٢٠٠٢؛ ''دڵ و ڕۆحی فلۆریدا: شوێنە پیرۆزەکان و تەلارسازی مێژوویی'', چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، 2013 * گراهام، تۆماس، ''بەئاگاهاتنەوەی سانت ئۆگستین'', (1978)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین * هانا، ئەی جەی، ''شازادەیەک لە ناوەڕاستیاندا'' ، (١٩٤٦)، نۆرمان: چاپخانەی زانکۆی ئۆکلاهۆما. * هارڤی، کارێن، ''یەکەم شاری ئەمریکا'' ، (١٩٩٢)، دەریاچەی بوینا ڤیستا، فلۆریدا: بڵاوکراوەکانی گەشتە تایبەتمەندەکان. * هارڤی، کارێن، ''سانت ئۆگستین دەچێتە ناو سەدەی بیست و یەکەمەوە'', (2010), ڤێرجینیا بیچ، ڤێرجینیا: کۆمپانیای دۆنینگ. * لاندەرز، جین، ''کۆمەڵگەی ڕەشپێستەکان لە فلۆریدای ئیسپانی'' (١٩٩٩)، ئۆربانا و شیکاگۆ: چاپخانەی زانکۆی ئیلینۆیس. * لاردنەر، ئەڵقە، ''گەشتەکانی گولیبل'' ، (١٩٢٥)، نیویۆرک: سکریبنەر. * لیۆن، یوجین، ''کۆمپانیای فلۆریدا'', (1976)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * مانوسی، ئەلبێرت، ''مێنێندێز'' ، (١٩٨٣)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. * * مەکارسی، کیڤن (سەرنوسەر)، ''ڕێبەری کتێبی خۆشەویست بۆ فلۆریدا'', (1992)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * نۆلان، دەیڤد، ''پەنجا پێ لە بەهەشتدا: بووژانەوەی فلۆریدا'', (1984)، نیویۆرک: هارکۆرت برایس جۆڤانۆڤیچ. * نۆلان، دەیڤد، ''ماڵەکانی سانت ئۆگستین'', (1995)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * پۆرتێر، کینێس دبلیو، ''سێمینۆلە ڕەشپێستەکان: مێژووی گەلێکی ئازادیخواز'' ، (١٩٩٦)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * ڕینۆڵدز، چارڵز بی (چارڵز بینگهام)، ''پیرۆزی کۆن ئۆگستین، چیرۆکێکی سێ سەدە'', (1893)، سانت ئۆگستین، فلۆریدا ئی ئێچ ڕینۆڵدز. * تۆرچیا، ڕۆبەرت دبلیو، ''کۆلۆنی ونبوو: هونەرمەندەکانی سانت ئۆگستین، ١٩٣٠-١٩٥٠'' ، (٢٠٠١)، سانت ئۆگستین: مۆزەخانەی لایتنەر. * تۆرنەر، گلێنێت تیلی، ''فۆرت مۆز'', (2010)، نیویۆرک: کتێبەکانی ئەبرامز. * کۆمیسیۆنی مافە مەدەنییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، 1965. ''جێبەجێکردنی یاسا: ڕاپۆرتێک سەبارەت بە پاراستنی یەکسان لە باشوور''. واشنتۆن دی سی: نووسینگەی چاپی حکومەت. * وارن، دان ڕ.، ''ئەگەر هەموو هاوینێکی بخایەنێت: مارتن لوتێر کینگ، کەی کەی کەی، و مافەکانی دەوڵەتان لە سانت ئۆگستین، ١٩٦٤'' ، (٢٠٠٨)، توسکالۆسا: چاپخانەی زانکۆی ئەلاباما. * واتەربێری، جان پارکەر (سەرنوسەر)، ''کۆنترین شار'', (1983)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. == بەستەری دەرەکی == === سەرچاوەکانی حکومەت === * [https://www.citystaug.com/ ماڵپەڕی فەرمی شاری سانت ئۆگستین] * [http://www.staugustineport.com/ بەندەری سانت ئۆگستین، ڕێڕەوی ئاو و ناوچەی کەنار دەریا] === میدیای هەواڵی ناوخۆیی === * [http://www.staugustine.com/ ''The St. Augustine Record/staugustine.com''], ڕۆژنامەی چاپکراو و ئۆنلاین ڕۆژانەی شارەکە * [http://www.historiccity.com/ ''هەواڵی شاری مێژوویی''], گۆڤاری هەواڵی ئۆنلاین ڕۆژانە {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} <references /> {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|St. Augustine, Florida}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٦٥]] [[پۆل:شوێنە کەناردەریا ئاوەدانەکانی فلۆریدا لەسەر زریای ئەتڵەسی]] [[پۆل:بارەگاکانی شارستانەکان لە فلۆریدا]] [[پۆل:شارەکانی فلۆریدا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] ovv3vu92kdt8e9o2hlcnd7xd9wb8p45 0 294028 1573343 1572337 2026-04-07T16:26:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Nova (rocket)}} 1573343 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''نۆڤا''' زنجیرەیەک لە دیزاینەکانی مووشەکی [[ناسا]] بوو کە ھەم پێش و ھەم دوای مووشەکی ساتورن ٥ کە لە [[بەرنامەی ئەپۆلۆ|بەرنامەی ئەپۆلۆدا]] بەکارھێنرا، پێشنیار کرابوون. نۆڤا یەکەم ھەڵدەری گەورەی ناسا بوو کە لە ساڵی ١٩٥٨دا پێشنیار کرا، بۆ ئەرکە ھاوشێوەکانی ئەوانەی کە دواتر ساتورن ٥ بۆیان بەکارھێنرا. دیزاینەکانی نۆڤا و ساتورن ٥ لە چەمکی بنەڕەتی، ھێز، قەبارە، و کارکردندا زۆر لە یەکتر دەچوون. جیاوازییەکان کەم بەڵام کرداری بوون، و لە کۆتاییدا ساتورن بۆ بەرنامەی ئەپۆلۆ ھەڵبژێردرا، بە شێوەیەکی سەرەکی لەبەر ئەوەی تا ڕادەیەکی زیاتر دامەزراوە ھەبووەکانی دووبارە بەکاردەھێناوە و دەتوانرا کەمێک زووتر بگەیەنرێتە سەر سەکۆی ھەڵدان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nova (rocket)}} lq6tblyxm01ghmt1idhv0jv7xmtv7ik 0 294029 1573360 1572200 2026-04-07T16:31:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Saturn V}} 1573360 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ساتورن ٥''' [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس]]ی خانەنشینکراوی ئەمریکییە کە لەلایەن [[ناسا]] لەژێر [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئەپۆلۆدا]] بۆ گەڕانی مرۆیی لەسەر مانگ پەرەی پێدراوە. مووشەکەکە بۆ مرۆڤ گونجاو بوو، [[موشەکی فرەقۆناغ|سێ قۆناغی]] ھەبوو، و بە [[مووشەکی سووتەمەنیی شل|سووتەمەنیی شل]] کار پێ دەکرا. لە ساڵی ١٩٦٧ تا ١٩٧٣ فڕێندرا، بۆ نۆ گەشتی مرۆڤھەڵگر بۆ سەر مانگ و بۆ ھەڵدانی سکایلاب، یەکەم [[وێستگەی بۆشایی]]ی ئەمریکی بەکارھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} {{پۆلی کۆمنز|Saturn V}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٩]] srz3imfy5grkys7yrs24jof0fvqpz2c 0 294030 1573347 1572251 2026-04-07T16:27:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Skylab (space station)}} 1573347 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''سکایلاب''' یەکەم [[وێستگەی بۆشایی]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو، کە لەلایەن [[ناسا]]وە ڕەوانە کرا، و بۆ ماوەی نزیکەی ٢٤ ھەفتە لە نێوان ئایاری ١٩٧٣ و شوباتی ١٩٧٤ نیشتەجێی تێدا کرا. لەلایەن سێ تاقمی سێ-کەسیی ئاسمانگەڕانەوە کاری پێ دەکرا: سکایلاب ٢، سکایلاب ٣، و سکایلاب ٤. سکایلاب لە قۆناغی سێیەمی دەستکاریی-کراوی ساتورن ٥ (ئێس-فۆڕ بی) دروست کرابوو، و لەکاتی ھەڵداندا شوێنی ئەو قۆناغەی گرتبووەوە. چالاکییەکان وۆرکشۆپێکی خولگەیی، ڕوانگەیەکی خۆری، چاودێریکردنی زەوی و سەدان [[تاقیکاری|تاقیکارییان]] لەخۆدەگرت. خولگەی سکایلاب لە کۆتاییدا پووکایەوە و لە ١١ی تەممووزی ١٩٧٩ لە تەوشکدا ھەڵوەشایەوە، و پاشماوەکانی بەسەر [[ئۆقیانووسی ھیند]] و [[ئوسترالیای ڕۆژاوا]]دا بڵاوبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|Skylab (space station)}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9p6pp1fegrl4qibu6ne89mckxoxx1po 0 294031 1573359 1572202 2026-04-07T16:31:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Solar telescopes}} 1573359 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''تێلیسکۆپی خۆری''' یان '''ڕوانگەی خۆری''' بریتییە لە [[تەلەسکۆپ|تەلەسکۆپێکی]] تایبەت کە بۆ تێبینیکردنی [[خۆر]] بەکاردێت. تێلیسکۆپە خۆرییەکان زۆربەی کات ڕووناکی بە درێژیی شەپۆلەکان لەناو، یان نەک زۆر لە دەرەوەی، شەبەنگی بینراودا دەدۆزنەوە. ناوە بەسەرچووەکان بۆ تێلیسکۆپەکانی خۆر ھێلیۆگراف و فۆتۆھێلیۆگراف دەگرنەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|Solar telescopes}} [[پۆل:خۆر]] [[پۆل:ڕوانگە ئاسمانییەکان]] p82ci8jzilsis1d4iyrdp3b3nmhtrac 0 294032 1573177 1572861 2026-04-07T12:06:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573177 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Light_dispersion_of_a_mercury-vapor_lamp_with_a_flint_glass_prism_IPNr°0125.jpg|وێنۆک|[[ڕووناکی]] سپی لەلایەن پڕیزمێکی شووشەیییەوە [[پەڕەوازەکردن|پەڕەوازە دەکرێت]] بۆ ڕەنگەکانی شەبەنگی بینراو.]] '''شەبەنگی بینراو''' ئەو باندەی [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|شەبەنگی کارۆموگناتیسییە]] کە بۆ [[بینایی|چاوی مرۆڤ]] [[بینایی|بینراوە]]. [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی]] لەم مەودایەی [[درێژیی شەپۆل|درێژیی شەپۆلەکاندا]] پێی دەوترێت ''[[ڕووناکی|ڕووناکی بینراو]]'' (یان بە سادەیی ڕووناکی). '''شەبەنگی بینایی''' ھەندێک جار بە ھەمان شەبەنگی بینراو دادەنرێت، بەڵام ھەندێک نووسەر زاراوەکە بە فراوانتر پێناسە دەکەن، بۆ ئەوەی بەشەکانی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی|سەروو وەنەوشەیی]] و [[ژێرسوور|ژێرسووریش]] لە شەبەنگی کارۆموگناتیسی بگرێتەوە، کە پێکەوە بە ''تیشکدانی بینایی'' دەناسرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pedrotti|یەکەم=Frank L.|سەردێڕ=Introduction to Optics|دوایین٢=Pedrotti|یەکەم٢=Leno M.|دوایین٣=Pedrotti|یەکەم٣=Leno S.|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٢٨٢٦-٢|پەڕەکان=٧–٨}}</ref><ref name="ThoughtCo">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thoughtco.com/the-visible-light-spectrum-2699036|سەردێڕ=What Is the Visible Light Spectrum? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240918221444/https://www.thoughtco.com/the-visible-light-spectrum-2699036 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ThoughtCo |زمان=en}}</ref> [[چاوی مرۆڤ|چاوێکی ئاساییی مرۆڤ]] وەڵامدانەوەی بۆ درێژیی شەپۆلەکان لە نزیکەی ٣٨٠ تا نزیکەی ٧٥٠ نانۆمەتر دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Starr, Cecie|ناونیشان=https://archive.org/details/biologyconceptsa06edstar|سەردێڕ=Biology: Concepts and Applications|بڵاوکەرەوە=Thomson Brooks/Cole|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٣٤-٤٦٢٢٦-٠|پەڕە=[https://archive.org/details/biologyconceptsa٠٦edstar/page/٩٤ ٩٤]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> سەبارەت بە لەرەلەر، ئەمە ھاوتایە لەگەڵ باندێک لە دەوروبەری ٤٠٠–٧٩٠ تێراھێرتز. ئەم سنوورانە بە توندی پێناسە نەکراون و ڕەنگە بۆ ھەر کەسێک بگۆڕێن.<ref name="Britannica-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.britannica.com/science/color/The-visible-spectrum|سەردێڕ=Colour - Visible Spectrum, Wavelengths, Hues {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220712212209/https://www.britannica.com/science/color/The-visible-spectrum |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> لەژێر بارودۆخی گونجاودا، ئەم سنوورانەی تێگەیشتنی مرۆڤ دەتوانن فراوان ببن بۆ ٣١٠ نانۆمەتر (سەروو وەنەوشەیی) و ١١٠٠ نانۆمەتر (نزیک ژێرسوور).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=D. H. Sliney |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=What is light? The visible spectrum and beyond |journal=Eye |بەرگ=٣٠|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٢–٢٢٩|doi=10.1038/eye.2015.252 |issn=1476-5454 |pmc=٤٧٦٣١٣٣|pmid=٢٦٧٦٨٩١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=W. C. Livingston|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&pg=PA231|سەردێڕ=Color and light in nature|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٠-٥٢١-٧٧٢٨٤-٢|edition=2nd|شوێن=Cambridge, UK|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241004082506/https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&pg=PA231#v=onepage&q&f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Grazyna Palczewska |display-authors=etal |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Human infrared vision is triggered by two-photon chromophore isomerization |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |بەرگ=١١١|پەڕەکان=E٥٤٤٥–E٥٤٥٤|bibcode=2014PNAS..111E5445P |doi=10.1073/pnas.1410162111 |pmc=٤٢٧٣٣٨٤|pmid=٢٥٤٥٣٠٦٤|doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|کیمیا|زانست}} [[پۆل:بینایی]] [[پۆل:شەبەنگی کارۆموگناتیسی]] [[پۆل:ڕەنگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bl3dgi6anmjgjpsozvfbvddsrqln1is 1573248 1573177 2026-04-07T16:04:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Visible spectrum}} 1573248 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Light_dispersion_of_a_mercury-vapor_lamp_with_a_flint_glass_prism_IPNr°0125.jpg|وێنۆک|[[ڕووناکی]] سپی لەلایەن پڕیزمێکی شووشەیییەوە [[پەڕەوازەکردن|پەڕەوازە دەکرێت]] بۆ ڕەنگەکانی شەبەنگی بینراو.]] '''شەبەنگی بینراو''' ئەو باندەی [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|شەبەنگی کارۆموگناتیسییە]] کە بۆ [[بینایی|چاوی مرۆڤ]] [[بینایی|بینراوە]]. [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی]] لەم مەودایەی [[درێژیی شەپۆل|درێژیی شەپۆلەکاندا]] پێی دەوترێت ''[[ڕووناکی|ڕووناکی بینراو]]'' (یان بە سادەیی ڕووناکی). '''شەبەنگی بینایی''' ھەندێک جار بە ھەمان شەبەنگی بینراو دادەنرێت، بەڵام ھەندێک نووسەر زاراوەکە بە فراوانتر پێناسە دەکەن، بۆ ئەوەی بەشەکانی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی|سەروو وەنەوشەیی]] و [[ژێرسوور|ژێرسووریش]] لە شەبەنگی کارۆموگناتیسی بگرێتەوە، کە پێکەوە بە ''تیشکدانی بینایی'' دەناسرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pedrotti|یەکەم=Frank L.|سەردێڕ=Introduction to Optics|دوایین٢=Pedrotti|یەکەم٢=Leno M.|دوایین٣=Pedrotti|یەکەم٣=Leno S.|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٢٨٢٦-٢|پەڕەکان=٧–٨}}</ref><ref name="ThoughtCo">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thoughtco.com/the-visible-light-spectrum-2699036|سەردێڕ=What Is the Visible Light Spectrum? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240918221444/https://www.thoughtco.com/the-visible-light-spectrum-2699036 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ThoughtCo |زمان=en}}</ref> [[چاوی مرۆڤ|چاوێکی ئاساییی مرۆڤ]] وەڵامدانەوەی بۆ درێژیی شەپۆلەکان لە نزیکەی ٣٨٠ تا نزیکەی ٧٥٠ نانۆمەتر دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Starr, Cecie|ناونیشان=https://archive.org/details/biologyconceptsa06edstar|سەردێڕ=Biology: Concepts and Applications|بڵاوکەرەوە=Thomson Brooks/Cole|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٣٤-٤٦٢٢٦-٠|پەڕە=[https://archive.org/details/biologyconceptsa٠٦edstar/page/٩٤ ٩٤]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> سەبارەت بە لەرەلەر، ئەمە ھاوتایە لەگەڵ باندێک لە دەوروبەری ٤٠٠–٧٩٠ تێراھێرتز. ئەم سنوورانە بە توندی پێناسە نەکراون و ڕەنگە بۆ ھەر کەسێک بگۆڕێن.<ref name="Britannica-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.britannica.com/science/color/The-visible-spectrum|سەردێڕ=Colour - Visible Spectrum, Wavelengths, Hues {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220712212209/https://www.britannica.com/science/color/The-visible-spectrum |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> لەژێر بارودۆخی گونجاودا، ئەم سنوورانەی تێگەیشتنی مرۆڤ دەتوانن فراوان ببن بۆ ٣١٠ نانۆمەتر (سەروو وەنەوشەیی) و ١١٠٠ نانۆمەتر (نزیک ژێرسوور).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=D. H. Sliney |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=What is light? The visible spectrum and beyond |journal=Eye |بەرگ=٣٠|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٢–٢٢٩|doi=10.1038/eye.2015.252 |issn=1476-5454 |pmc=٤٧٦٣١٣٣|pmid=٢٦٧٦٨٩١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=W. C. Livingston|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&pg=PA231|سەردێڕ=Color and light in nature|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٠-٥٢١-٧٧٢٨٤-٢|edition=2nd|شوێن=Cambridge, UK|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241004082506/https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&pg=PA231#v=onepage&q&f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Grazyna Palczewska |display-authors=etal |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Human infrared vision is triggered by two-photon chromophore isomerization |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |بەرگ=١١١|پەڕەکان=E٥٤٤٥–E٥٤٥٤|bibcode=2014PNAS..111E5445P |doi=10.1073/pnas.1410162111 |pmc=٤٢٧٣٣٨٤|pmid=٢٥٤٥٣٠٦٤|doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|کیمیا|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Visible spectrum}} [[پۆل:بینایی]] [[پۆل:شەبەنگی کارۆموگناتیسی]] [[پۆل:ڕەنگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sxwrxcjtlejhflpmao3i8rscgzr2kvt 0 294034 1573358 1572203 2026-04-07T16:31:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Colors of noise}} 1573358 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} لە [[ئەندازیاریی دەنگ]]، [[ئەلەکترۆنیک]]، [[فیزیک]]، و زۆر بواری تردا، '''ڕەنگی ژاوەژاو''' یان '''شەبەنگی ژاوەژاو''' ئاماژەیە بۆ شەبەنگی توانای ئاماژەیەکی ژاوەژاو (ئاماژەیەک کە لە ڕێگەی پرۆسەیەکی ستۆکاستیکەوە بەرھەم دێت). ڕەنگە جیاوازەکانی ژاوەژاو خاوەنی تایبەتمەندیی بەرچاو جیاوازن. بۆ نموونە، وەک [[سیگناڵی دەنگی|سیگناڵە دەنگییەکان]] بە جیاواز لە گوێی مرۆڤدا دەنگ دەدەن، و وەک وێنەکان خاوەنی پێکھاتەیەکی دیار و جیاواز دەبن. کەواتە، ھەر بەکارھێنانێک بەزۆری پێویستی بە ژاوەژاوی ڕەنگێکی دیاریکراو ھەیە. ئەم ھەستەی 'ڕەنگ' بۆ سیگناڵەکانی ژاوەژاو ھاوشێوەی چەمکی تیمبەرە لە [[مۆسیقا]]دا (کە ھەروەھا بە «ڕەنگی تۆن» ناودەبرێت؛ بەڵام، ئەمەی دوایییان نزیکەی ھەمیشە بۆ [[دەنگ]] بەکاردێت، و ڕەنگە تایبەتمەندییە وردەکانی شەبەنگەکە لەبەرچاو بگرێت).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|کۆمپیوتەر|ماتماتیک|زانستی کۆمپیوتەر|زانست|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Colors of noise}} [[پۆل:کۆدکاری]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] 4ht7k229wcxgt5huysbq3nja7nkobnz 0 294035 1573353 1572209 2026-04-07T16:28:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|White noise}} 1573353 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:White_noise.svg|وێنۆک|شێوەشەپۆلی ئاماژەیەکی ژاوەژاوی سپیی گاوسی کە لەسەر ھێڵکارییەک کێشراوە]] لە پرۆسێسکردنی ئاماژەدا، ژاوەژاوی سپی [[سیگناڵ|ئاماژەیەکی]] ھەڕەمەکییە کە خاوەنی چڕییەکی یەکسانە لە [[لەرەلەر|لەرەلەرە]] جیاوازەکاندا، کە چڕییەکی شەبەنگیی توانای جێگیری پێ دەبەخشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carter|یەکەم=Bruce|سەردێڕ=Op Amps for Everyone|دوایین٢=Mancini|یەکەم٢=Ron|بڵاوکەرەوە=Texas Instruments|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٨-٠٩٤٩٤٨-٢|پەڕەکان=١٠–١١}}</ref> ئەم زاراوەیە بەم واتایە یان واتای ھاوشێوە لە زۆرێک لە بوارە زانستی و تەکنیکییەکاندا بەکاردێت، لەوانە [[فیزیک]]، ئەندازیاریی دەنگناسی، [[دوورپەیوەندی]]، و پێشبینییە ئامارییەکان. ژاوەژاوی سپی ئاماژەیە بۆ مۆدێلێکی ئاماری بۆ ئاماژەکان و سەرچاوەکانی ئاماژە، نەک بۆ ھەر ئاماژەیەکی دیاریکراو. ژاوەژاوی سپی ناوەکەی لە [[سپی|ڕووناکی سپییەوە]] وەگرتووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stein|یەکەم=Michael L.|سەردێڕ=Interpolation of Spatial Data: Some Theory for Kriging|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦١٢-٧١٦٦-٦|زنجیرە=Springer Series in Statistics|پەڕە=٤٠|doi=10.1007/978-1-4612-1494-6|وتەگێڕانەوە=white light is approximately an equal mixture of all visible frequencies of light, which was demonstrated by Isaac Newton}}</ref> ھەرچەندە ئەو ڕووناکییەی کە بە سپی دەردەکەوێت بە گشتی چڕییەکی شەبەنگیی توانای تەختی نییە بەسەر [[شەبەنگی بینراو|باندی بینراودا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک}} {{پۆلی کۆمنز|White noise}} [[پۆل:دەنگناسی (فیزیک)]] [[پۆل:دەنگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pqzvgzcs7b15gqi06zuwq8tbyz196yl 0 294036 1573356 1572204 2026-04-07T16:29:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Hertz}} 1573356 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھێرتز (نیشانە: ئەیچ زێد)یەکەی [[لەرەلەر|لەرەلەرە]] لە [[سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان|سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکاندا]] (ئێس ئای)، زۆرجار وەک ھاوتایەک بۆ یەک ڕووداو (یان خول) لە ھەر [[چرکە|چرکەیەکدا]] وەسف دەکرێت. ھێرتز یەکەیەکی داڕێژراوی ئێس ئایە کە دەربڕینی فەرمیی بەپێی یەکە بنەڕەتییەکانی ئێس ئای بریتییە لە ١/س یان س^−١، بەو مانایەی کە یەک ھێرتز بریتییە لە یەک لە ھەر چرکەیەکدا یان پێچەوانەی یەک چرکە. تەنھا لە حاڵەتی ڕووداوە خولییەکاندا بەکاردێت. بە ناوی ھاینریچ ڕودۆڵف ھێرتز (١٨٥٧–١٨٩٤) ناونراوە، کە یەکەم کەس بوو بەڵگەی یەکلاکەرەوەی بۆ بوونی [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|شەپۆلە کارۆموگناتیسییەکان]] پێشکەش کرد. بۆ لەرەلەرە بەرزەکان، یەکەکە بە شێوەیەکی باو بە [[پێشگرەکانی ئێس ئای|فرەجارەکان]] دەردەبڕدرێت: کیلۆھێرتز (کەی ئەیچ زێد)، مێگاھێرتز (ئێم ئەیچ زێد)، گیگاھێرتز (جی ئەیچ زێد)، تێراھێرتز (تی ئەیچ زێد).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک}} {{پۆلی کۆمنز|Hertz}} [[پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q78l5kwm8umkrhojwc9o49yhi0s455j 0 294040 1573355 1572205 2026-04-07T16:29:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Asteroid Redirect Mission}} 1573355 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Asteroid_capture-planB.jpg|وێنۆک|گرێپەرەکان لە کۆتایی قۆڵە ڕۆبۆتییەکان بەردێک لە ھەسارۆکەیەکی گەورە دەگرن و جێگیری دەکەن. لەگەڵ جێگیرکردنی بەردەکە، قاچەکان پاڵ دەنێن بۆ دابینکردنی بەرزبوونەوەی سەرەتایی بەبێ بەکارھێنانی پاڵنەرەکان.]] '''ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی ھەسارۆکە''' (ئەی ئاڕ ئێم)، کە ھەروەھا وەک ئەرکی وەرگرتنەوە و بەکارھێنانی ھەسارۆکە (ئەی ئاڕ یوو) و دەستپێشخەریی ھەسارۆکە ناسراوە، [[فڕینی بۆشایی|ئەرکێکی فڕینی بۆشایی]] بوو کە لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن [[ناسا]] پێشنیار کرا؛ ئەرکەکە دواتر ھەڵوەشایەوە. کەشتیی ئاسمانیی ئەرکی ڕۆبۆتیی وەرگرتنەوەی ھەسارۆکە (ئەی ئاڕ ئاڕ ئێم) لەگەڵ [[تەنەکانی نزیک زەوی|ھەسارۆکەیەکی گەورەی نزیک زەوی]] بەیەک دەگەیشتن و قۆڵە ڕۆبۆتییەکانی بە گرێپەری لەنگەرگر بەکاردەھێنا بۆ وەرگرتنەوەی تاوێرێکی ٤ مەتری لە ھەسارۆکەکە و ھێنانی بۆ خولگەی مانگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|Asteroid Redirect Mission}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] aplvk9eq8xmtjdx7r211k7r4cw8i39s 0 294042 1573521 1573053 2026-04-07T20:12:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573521 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]] چوونەناو خولگە مانۆڕێکی خولگەیییە کە ڕێڕەوی [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆیەکی بۆشایی]] ڕێکدەخات، و ڕێگە بە چوونە ناو [[خولگە|خولگەیەک]] بە دەوری [[ھەسارە|ھەسارەیەک]]، [[مانگ|مانگێک]]، یان تەنی تری ئاسمانی دەدات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm|سەردێڕ=Orbital Insertion |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120322031028/http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٢|وێبگە=Thinkquest.org}}</ref> و دەبێتە [[مانگی دەستکرد|مانگێکی دەستکرد]]. [[مەکۆی بۆشایی|خولگەکەرێک]] مەکۆیەکی بۆشایییە کە بۆ چوونەناو خولگە دیزاین کراوە.<ref name="d979">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/orbiter|سەردێڕ=Definition of ORBITER |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Merriam-Webster}}</ref> مانۆڕی چوونەناو خولگە یان خاوکردنەوە لە خێرایییەک کە زیاتر بێت لە [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوونی]] ئەو تەنە، یان تاودان بۆی لە خێرایییەکی نزمترەوە دەگرێتەوە. کاتێک ئەنجامەکە خولگەیەکی گواستنەوە بێت، بۆ نموونە ''چوونەناو خولگەی دابەزین''، مانۆڕەکە بریتییە لە دەرزیلێدانی خولگەیی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} fh6qnptnnd1q387qap733hse62yevdx 0 294046 1573354 1572206 2026-04-07T16:29:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Spacecraft propulsion}} 1573354 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Shuttle_Main_Engine_Test_Firing.jpg|وێنۆک|کامێرایەکی دوورەدەست دیمەنێکی نزیکی ئاڕ ئێس-٢٥ دەگرێت لە کاتی تاقیکردنەوەی تەقاندندا لە ناوەندی بۆشاییی جۆن سی. ستێنیس لە کاونتی ھانکۆک، میسیسیپی.]] [[پەڕگە:Engine_of_APOLLO_Eagle.png|وێنۆک|بزوێنەرە [[مووشەکی سووتەمەنیی شل|مووشەکییە دوو-سووتەمەنییەکانی]] سیستمی کۆنترۆڵکردنی کاردانەوەی (ئاڕ سی ئێس)ی [[مانگنشینی ئەپۆڵۆ]]]] '''پاڵنەری مەکۆی بۆشایی''' ھەر ڕێگەیەکە کە بۆ خێراکردنی مەکۆ بۆشایییەکان و مانگە دەستکردە دەستکردەکان بەکاردێت. '''پاڵنەری ناو بۆشایی''' تەنھا پەیوەندی بەو سیستمە پاڵنەرانەوە ھەیە کە لە بۆشاییی بۆشاییدا بەکاردێن و نابێت لەگەڵ ھەڵدانی بۆشایی یان چوونە ناو بەرگەھەوا تێکەڵ بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|تەکنۆلۆژیا|فڕینی بۆشایی|گەردوون|ئەندازیاری}} {{پۆلی کۆمنز|Spacecraft propulsion}} [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] d3jo2s96158gv1g6okgqrdekt02hvmd 0 294050 1573525 1573049 2026-04-07T20:13:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573525 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ٢٠١٧''' لە دوو قۆناغدا لە ٢٦ی تشرینی دووەم و ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پێنجەمین [[پراتینیدھی سەبھا]] ([[ئەنجومەنی نوێنەران]])، کە خانەی خوارەوەی [[پەرلەمانی فیدراڵیی نیپال]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Govt decides to hold provincial, parliamentary polls in two phases|ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/govt-decides-to-hold-provincial-parliamentary-elections-in-two-phases/|وێبگە=The Himalayan Times|بڵاوکەرەوە=International Media Network Nepal (Pvt) Ltd|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> ھەڵبژاردنەکە ھاوکات لەگەڵ یەکەمین [[ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال ٢٠١٧|ھەڵبژاردنی پارێزگاکان]] بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا. بنبەستێکی سیاسی لە نێوان حیزبی دەسەڵاتداری [[کۆنگرەی نیپال]] و ھاوپەیمانی چەپڕەوی براوە لەسەر ئەو سیستمەی بۆ ھەڵبژاردنی [[ڕاستریا سەبھا|خانەی سەرەوە]] بەکاردێت، بووە ھۆی دواکەوتن لە پێکھێنانی حکوومەتی نوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baral|یەکەم١=Biswas|سەردێڕ=Why Nepal Is Still Caught in a Political Deadlock Over the Formation of Its New Government|ناونیشان=https://thewire.in/209981/nepal-new-government-oli-prachanda-bhandari-deadlock/|وێبگە=The Wire|بڵاوکەرەوە=Foundation for Independent Journalism|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی کۆتایی لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]]، [[کەی. پی. شارما ئۆلی]] لە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیست-لینینستی یەکگرتوو)]] لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٨ لەلایەن [[سەرۆککۆماری نیپال|سەرۆک کۆمار]]ەوە بەپێی ماددەی ٧٦ (٢)ی دەستوور وەک [[سەرۆک وەزیرانی نیپال|سەرۆک وەزیران]] سوێندی یاسایی خوارد. ئەو لە ١١ی ئازاری ٢٠١٨ بە ٢٠٨ دەنگ [[متمانەدان|دەنگی متمانە]]ی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|title=प्रधानमन्त्री ओलीका पक्षमा ७५ प्रतिशत सांसद|url=https://setopati.com/politics/140412|website=Setopati|access</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} bisilip779l755yqxg7y9ws30ngioon 0 294051 1573274 1573048 2026-04-07T16:09:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Nepalese Constituent Assembly election, 2013}} 1573274 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠١٣''' لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24987573|سەردێڕ=Nepal voting ends for new Constituent Assembly|بڵاوکەرەوە=[[BBC News]]|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> دەنگدانەکە چەندین جار دواخرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|سەردێڕ=Channel NewsAsia|بڵاوکەرەوە=[[Channel NewsAsia]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130315083834/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە پێشتر پلانی بۆ داڕێژرابوو لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ ئەنجام بدرێت بەدوای ھەڵوەشاندنەوەی [[یەکەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٢، بەڵام لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]] دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|نووسەر=Utpal Parashar|سەردێڕ=Nepal fails to meet constitution deadline|بڵاوکەرەوە=[[Hindustan Times]]|شوێن=[[Kathmandu]]|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120528122025/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> [[کۆنگرەی نیپال]] وەک گەورەترین حیزب لە [[دووەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] دەرکەوت، بە بەدەستھێنانی ١٩٦ کورسی لە کۆی ٥٧٥ کورسییە ھەڵبژێردراوەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nepalese Constituent Assembly election, 2013}} thp6sq9yqk1paiym35kzqy3lnbd8yui 1573509 1573274 2026-04-07T20:10:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573509 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠١٣''' لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24987573|سەردێڕ=Nepal voting ends for new Constituent Assembly|بڵاوکەرەوە=[[BBC News]]|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> دەنگدانەکە چەندین جار دواخرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|سەردێڕ=Channel NewsAsia|بڵاوکەرەوە=[[Channel NewsAsia]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130315083834/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە پێشتر پلانی بۆ داڕێژرابوو لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ ئەنجام بدرێت بەدوای ھەڵوەشاندنەوەی [[یەکەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٢، بەڵام لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]] دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|نووسەر=Utpal Parashar|سەردێڕ=Nepal fails to meet constitution deadline|بڵاوکەرەوە=[[Hindustan Times]]|شوێن=[[Kathmandu]]|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120528122025/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> [[کۆنگرەی نیپال]] وەک گەورەترین حیزب لە [[دووەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] دەرکەوت، بە بەدەستھێنانی ١٩٦ کورسی لە کۆی ٥٧٥ کورسییە ھەڵبژێردراوەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nepalese Constituent Assembly election, 2013}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} nyvhk7zdzt9akg88vcfl6rhfqmkzbj3 0 294055 1573522 1573052 2026-04-07T20:12:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573522 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٩١ بەڕێوەچوو، بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی [[پراتینیدی سەبھا]] (ئەنجومەنی نوێنەرانی نیپال). ئەم ھەڵبژاردنە یەکەم ھەڵبژاردنی [[فرە حیزبی]] بوو لە ساڵی ١٩٥٩ەوە و لە ئەنجامی شۆڕشی ١٩٩٠ بوو کە [[شا بیرێندرا]]ی ناچار کرد سیستمی فرە حیزبی بگەڕێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ifes.org/publications/kingdom-nepal-parliamentary-elections-may-12-1991|سەردێڕ=Kingdom of Nepal: Parliamentary Elections, May 12, 1991 {{!}} IFES - The International Foundation for Electoral Systems |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.ifes.org |زمان=en}}</ref> ھەرچەندە کۆنگرەی نیپال زۆرترین کورسی بەدەستھێنا، بەڵام کریشنا پراساد بەتارای سەرکردەکەی لە بازنەی ھەڵبژاردنی خۆیدا، کاتماندۆ ١ دۆڕا. سەرۆکی [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال]]، [[مان موھان ئادیکاری]]، لە [[سونساری ١]] ھەڵبژێردرا، لەکاتێکدا [[مادان بەندەری]]، سەرکردەیەکی دیکەی دیاری حیزبەکە، لە ھەردوو شاری [[کاتماندۆ ١]] و [[کاتماندۆ ٥]] ھەڵبژێردرا و دووەمیانی چۆڵبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Election history of Nepal (नेपालको निर्वाचन इतिहास)|بڵاوکەرەوە=Election Commission Nepal|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٩٩٣٧-٠-٢١١٦-٦|شوێن=Kathmandu|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2017|پەڕەکان=٦٣٤-٦٤٠|زمان=Nepali|trans-title=Election history of Nepal}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} s24bdd6k8qm479pl0kjl4r3ry5b1cwb 0 294072 1573348 1572249 2026-04-07T16:27:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Orion (spacecraft)}} 1573348 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئۆراینی پێڕاگوێزی مرۆڤھەڵگری چەند-مەبەستە''' (ئێم پی سی ڤی) مەکۆیەکی بۆشاییی مرۆڤھەڵگری بەشێک-دووبارە-بەکارھێنەرەوەیە کە لە [[ناسا]] لە [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئارتێمیسدا]] بەکاردێت. مەکۆ بۆشایییەکە لە کرو مۆدیۆڵێکی (سی ئێم) [[کەپسوولی بۆشایی]] پێکھاتووە کە لەلایەن [[لۆکھید مارتن]] دیزاین کراوە و لەگەڵ یۆرۆپیان سێرڤس مۆدیۆڵێک (ئێس ئێم) کە لەلایەن ئایرباس دیفێنس ئەند سپەیس بەرھەم ھێنراوە جووت کراوە. بە توانای پشتگیریکردنی تاقمێکی چوار کەسی بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]]، ئۆراین دەتوانێت تا ٢١ ڕۆژ بەبێ لەنگەرگرتن و تا شەش مانگ بە لەنگەرگرتنەوە بمێنێتەوە. تەیار کراوە بە [[وزەی خۆری بۆشایی|پەراوەکانی خۆر]]، سیستەمێکی لەنگەرگرتنی ئۆتۆماتیکی، و ڕوکارەکانی شوێنی فڕۆکەوانیی شووشەیی. ئۆراین لەسەر مووشەکی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئێس ئێڵ ئێس) ھەڵدەدرێت، لەگەڵ سیستەمێکی ڕزگاربوون لە ھەڵدانی تاوەری.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|Orion (spacecraft)}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] fg046i7pdyui6yp09e0bcvfdktt8ohf 0 294073 1573342 1572356 2026-04-07T16:26:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|European Service Modules}} 1573342 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''مۆدیوولی خزمەتگوزاریی ئەورووپی''' (ئی ئێس ئێم) پێکھاتەی مۆدیۆڵی خزمەتگوزاریی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]]ە، وەک پێکھاتەی سەرەکیی توانا و پاڵنەری کاردەکات تا ئەو کاتەی لە کۆتاییی ھەر ئەرکێکدا فڕێ دەدرێت. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٣، [[ناسا|ناوەندی نیشتمانیی فڕۆکەوانی و بۆشایی]] (ناسا) ڕای گەیاند کە [[دەزگای بۆشاییی ئەورووپی]] (ئێسا) مۆدیۆڵی خزمەتگوزاری بۆ ئارتێمیس ١ دابین دەکات، لەسەر بنەمای پێڕاگوێزی گواستنەوەی ئۆتۆماتیکی (ئەی تی ڤی)ی ئێسا. لەلایەن ئایرباس دیفێنس ئەند سپەیس لە [[برێمن]]ی ئەڵمانیاوە لە کۆتاییی ساڵی ٢٠١٨دا ڕادەستی ناسا کرا. دوای پەسەندکردنی یەکەم مۆدیۆڵ، ئێسا مۆدیۆڵی خزمەتگوزاریی (ئی ئێس ئێم) بۆ [[ئارتێمیس ٢]] دابین کرد و بۆ [[بەرنامەی ئارتیمس|ئارتێمیس ٦]]یش دابینی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|European Service Modules}} l9z3xvf7b3ff2vb7hnesezkykk2h0te 0 294077 1573336 1572362 2026-04-07T16:25:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2014}} 1573336 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوون. دەنگدان لە ھەموو بازنەکانی نوێنەرانی [[ژاپۆن]] بە بلۆکە ڕێژەیییەکانیشەوە بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانیی ژاپۆن، بەڕێوەچوو. لەبەر ئەوەی [[کابینەی ژاپۆن|کابینە]] لە یەکەم دانیشتنی دایێت دوای ھەڵبژاردنی گشتیی ئەنجومەنی نوێنەران دەست لەکار دەکێشێتەوە (دەستوور، ماددەی ٧٠)، ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی خواروو ھەروەھا بووە ھۆی ھەڵبژاردنێکی نوێی سەرۆک وەزیران لە دایێتدا، کە تێیدا سەرۆک وەزیرانی ئێستا [[شینزۆ ئابێ]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا، و کابینەیەکی نوێ دەستنیشان کرا (کە ھەندێک لە وەزیرەکان دووبارە دەستنیشان کرانەوە). ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لەم ھەڵبژاردنەدا بە نزمترین ڕێژە لە مێژووی ژاپۆندا دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2014}} 4t7mx0agruu1cijodrn4wklyzstsn7v 0 294078 1573337 1572361 2026-04-07T16:25:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2012}} 1573337 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا، و دوای سێ ساڵ پارتی دیموکراتی لە دەسەڵات دوورخستەوە. ئەوە چوارەم خراپترین شکستی پارتێکی دەسەڵاتدار بوو لە مێژووی ژاپۆندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2012}} cjzlzg4y1xz0p181uijniuli97wvsdl 0 294079 1573345 1572318 2026-04-07T16:27:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2009}} 1573345 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣٠ی ئابی ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. پارتی دیموکراتی ژاپۆنی (دی پی جەی)ی ئۆپۆزسیۆن شکستی بە ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار — [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆی نوێ — ھێنا لە سەرکەوتنێکی گەورەدا، و ٢٢١ کورسی لە ٣٠٠ کورسیی بازنەکانی بردەوە و ٤٢٫٤٪ی دەنگە بلۆکە ڕێژەیییەکانی بۆ ٨٧ کورسیی تر بەدەستھێنا، کە کۆی گشتی دەکاتە ٣٠٨ کورسی بەرامبەر تەنھا ١١٩ کورسی بۆ ئێڵ دی پی (٦٤ کورسیی بازنەکان و ٢٦٫٧٪ی دەنگی ڕێژەیی).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2009}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0vfwovdr1vui3zfxt7wz6ew9nwgxzuf 0 294080 1573338 1572360 2026-04-07T16:26:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2005}} 1573338 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٥ی ژاپۆن''' لە [[ژاپۆن]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ بۆ ھەموو ٤٨٠ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، ئەنجومەنی خوارووی دایێت بەڕێوەچوو. سەرۆک وەزیران جونیشیرۆ کۆیزومی نزیکەی دوو ساڵ پێش کۆتاییھاتنی ماوەی خولی ھەڵبژاردنەکانی پێشووی ساڵی ٢٠٠٣ داوای ھەڵبژاردنی کرد، دوای ئەوەی پڕۆژەیاساکانی تایبەتکردنی پۆستەی ژاپۆن لە [[ئەنجومەنی باڵا]] (کە ناتوانرێت ھەڵبوەشێندرێتەوە) دەنگی نەرێنییان پێدرا، سەرەڕای دژایەتییەکی توندی ناوخۆی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2005}} 9z3isayr7dkj67uoflf3jfmqetzjzzr 0 294081 1573339 1572359 2026-04-07T16:26:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2003}} 1573339 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە ژاپۆن لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ بەڕێوەچوون. سەرۆک وەزیرانی دەسەڵاتدار جونیشیرۆ کۆیزومی و [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] زۆرترین کورسییان لە [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەدەستھێنا بەڵام نەیانتوانی زۆرینە مسۆگەر بکەن. پارتی دیموکراتی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی دەستکەوتی بەرچاوی بەدەستھێنا، و ١٧٧ کورسی لە کۆی ٤٨٠ کورسیی ئەنجومەنی نوێنەرانی بردەوە، کە گەورەترین پشکی بوو تا ئەو کاتە. پارتە نەریتییەکانی تری وەک پارتی کۆمۆنیست و پارتی سۆشیال دیموکرات ژمارەیەکی زۆری کورسییان لەدەستدا، کە نیشانەی دەستپێکردنی سیستەمێکی دوو-حیزبیی تازە یەکگرتوو بوو لە سیاسەتی ژاپۆندا، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا بە دەرکەوتنی پارتی بوژانەوەی ژاپۆن کۆتایی دەھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2003}} 617q3oendfywuxx3hzrwkz2q2nzyej0 0 294082 1573344 1572319 2026-04-07T16:27:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2000}} 1573344 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار بە گەورەترین پارت لە ئەنجومەنی نوێنەران ماییەوە بەڵام کورسییەکانی لەدەستدا، لەگەڵ دوو ھاوبەشە ھاوپەیمانەکەی. دوو ئەندامی کابینە، تاکاشی فوکایا و تۆکویچیرۆ تامازاوا، کورسییەکانیان لەدەستدا. پارتی دیموکرات لەژێر سەرکردایەتیی [[یوکیۆ ھاتۆیاما]] دەستکەوتی گەورەی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2000}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 77rc0e8vygr5erqr83pdkjzldeo8el8 0 294083 1573340 1572358 2026-04-07T16:26:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1996}} 1573340 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ژاپۆن لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦ بەڕێوەچوون. ھاوپەیمانییەکی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]]، پارتی نوێی ساکێگاکی و پارتی سۆشیال دیموکرات، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیرانی ئەوکات ڕیوتارۆ ھاشیمۆتۆ لە ئێڵ دی پی زۆرترین کورسییان بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1996}} 9bnek223p7gqr95iqglkl6bf2di63lx 0 294084 1573341 1572357 2026-04-07T16:26:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1993}} 1573341 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتی لە ١٨ی تەممووزی ١٩٩٣ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١١ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوو. [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)، کە لە ساڵی ١٩٥٥ەوە لە دەسەڵاتدا بوو، زۆرینەی خۆی لە ئەنجومەنەکەدا لەدەستدا. حکوومەتێکی ھاوپەیمانیی ھەشت حیزبی پێکھێنرا و لەلایەن مۆریھێرۆ ھۆسۆکاوا، سەرۆکی پارتی نوێی ژاپۆن (جەی ئێن پی)، سەرکردایەتی دەکرا. ئەنجامی ھەڵبژاردنەکە بۆ کاروباری ناوخۆیی و دەرەوەی ژاپۆن زۆر گرنگ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1993}} bpcsplja2htnnju0o6yz58os27ket5p 0 294085 1573346 1572253 2026-04-07T16:27:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1990}} 1573346 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[ژاپۆن]] لە ١٨ی شوباتی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانی، بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1990}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9v7lh4mtfhft51omzk7g3s4r7i9btry 0 294087 1573334 1572365 2026-04-07T16:25:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1983}} 1573334 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٣ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١١ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٦٧٫٩٤٪ بوو، کە نزمترین ڕێژە بوو لە مێژووی دوای جەنگدا تا ئەو کاتە، و نزمێک بوو کە تێپەڕ نەکرا تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٩٣|دە ساڵ دواتر]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1983}} 3dtcdr62b6qwg61r2yliyvgwbqfmopd 0 294088 1573335 1572364 2026-04-07T16:25:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1980}} 1573335 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتی لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٨٠ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوو. پارتی دیموکراتی لیبراڵی دەسەڵاتدار بۆ یەکەمجار لە دوای ساڵی ١٩٧٢ەوە زۆرینەی ڕەھای بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1980}} 1k4nw95q3ym7pcnsjzfmwoygjrgdkhc 0 294091 1573349 1572247 2026-04-07T16:27:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2013}} 1573349 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی ستۆرتینگی یەک-ژووری بەڕێوەچوو. ھاوپەیمانیی ڕاستی-ناوەند ٩٦ کورسیی بەدەستھێنا، لەکاتێکدا حکوومەتی ھاوپەیمانیی سوور-سەوزی ئێستا ٧٢ کورسی و پارتی سەوز یەک کورسیی بەدەستھێنا. پارتی کرێکاران گەورەترین پشکی (٣٠٫٨٪) دەنگە دراوەکانی بردەوە، و پارێزگاران لە پلەی دووەمدا ھاتن (٢٦٫٨٪)، دوای ئەوەی پشکەکەی بە ٩٫٦ خاڵی سەدی زیاد کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2013}} a2ptp1jahgawzsuq3xb1se29211g477 0 294106 1573351 1572217 2026-04-07T16:28:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Tom and Jerry (2021 film)}} 1573351 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''تۆم و جێری'''، کە لە ھەندێک ناوچە بە ناوی '''تۆم و جێری: فیلمەکە''' بڵاوکراوەتەوە، فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] لایڤ ئەکشن و ئەنیمەیشنی ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢١ە کە لەسەر بنەمای کارەکتەرە کارتۆنییەکانی [[تۆم و جێری]] کە لەلایەن [[ویڵیام ھانا]] و [[جۆزێف باربارا]] دروست کراون، بەرھەم ھێنراوە. لەلایەن وارنەر ئەنیمەیشن گرووپ بەرھەم ھێنراوە، دووەم فیلمی سینەمایییە کە لەسەر بنەمای ئەو کارەکتەرانە دروست کرابێت، لە دوای فیلمی [[تۆم و جێری: فیلمەکە]] (١٩٩٢). لەلایەن تیم ستۆری دەرھێنراوە و لەلایەن کێڤن کۆستێلۆ نووسراوە، کڵۆی گرەیس مۆرێتس، [[مایکڵ پێنا]]، [[کۆڵین جۆست]]، [[ڕۆب دیلانی]] و [[کێن جیۆنگ]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. دوای ساڵانێک لە مانەوە لە [[دیڤلۆپمێنت ھێڵ|قۆناغی وەستانی بەرھەمھێناندا]]، لەوانەش فیلمێکی لایڤ ئەکشن لە ساڵی ٢٠٠٩ و فیلمێکی ئەنیمەیشن لە ساڵی ٢٠١٥، لە ساڵی ٢٠١٨دا فیلمێکی تێکەڵاوی لایڤ ئەکشن/ئەنیمەیشن ڕاگەیەندرا کە ستۆری وەک دەرھێنەر دەستنیشان کرا. ھەرچەندە [[ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەری ٣دی]] بەکاردەھێنێت، بەڵام بەرھەمھێنانەکە نەرمەکاڵایەکی پەرەپێدا و تەکنیکەکانی تری بەکارھێنا بۆ ئەوەی لاسایی شێوەی ئەنیمەیشنی تەقلیدی بکاتەوە. وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە لیڤسدن لە تەممووز تا ئەیلوولی ٢٠١٩ ئەنجامدرا. '''تۆم و جێری''' لە ٢٦ی شوباتی ٢٠٢١ لەلایەن [[وارنەر برۆس پیکچەرز]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە سینەماکان نمایشکرا، لەگەڵ بڵاوکردنەوەی بۆ ماوەی مانگێک لەسەر خزمەتگوزاریی ستریمینگی [[ماکس (خزمەتگوزاریی ستریمینگ)|ئێچ بی ئۆ ماکس]]. فیلمەکە بە گشتی پێداچوونەوەی نەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت و ١٣٦ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا کۆکردەوە بە بوودجەی بەرھەمھێنانی ٥٠–٧٩ ملیۆن دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Tom and Jerry (2021 film)}} [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمەکانی تۆم و جێری]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە]] [[پۆل:فیلمەکان تایبەت بە جاز]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن کریستوفر لێنێرتزەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی سەرکێشیی ئاژەڵان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:فیلمی کۆمیدی منداڵان بۆ دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پیانۆ و پیانۆژەنان]] hagaxb8i3wqpgjfkhab7loebd1edp2f 0 294119 1573318 1572735 2026-04-07T16:18:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2022 elections in Brazil}} 1573318 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی [[سەرۆککۆماری بەڕازیل|سەرۆک کۆمار]]، جێگری سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی، پارێزگارەکان، جێگری پارێزگارەکان، و ئەنجومەنە یاسادانانەکانی ھەموو یەکە فیدراڵییەکان، و ئەنجومەنی قەزای فێرناندۆ دی نۆرۆنھا. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێکی سەرۆکایەتی (و ھەروەھا بۆ پارێزگار لە ھەندێک ویلایەتدا) زیاتر لە نیوەی دەنگە دروستەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، [[سیستمی دوو خولی|ھەڵبژاردنێکی یەکلاکەرەوە]] بۆ ئەم پۆستانە لە ٣٠ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. [[لویس ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا]] زۆرینەی دەنگەکانی لە خولی دووەمدا بەدەستھێنا و وەک [[سەرۆککۆماری بەڕازیل]] بۆ خولی سێیەمی نایەکلەدوایەک ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|بەڕازیل|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|2022 elections in Brazil}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] 2ptgvwzcol0ev2hrvbb1rbh0nr3v2t0 0 294120 1573317 1572736 2026-04-07T16:18:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2018 elections in Brazil}} 1573317 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا (و بۆ ھەڵبژاردنی پارێزگاری لە ھەندێک ویلایەتدا) زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، خولێکی [[سیستمی دوو خولی|یەکلاکەرەوە]] بۆ ئەو پۆستانە لە ٢٨ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. لەو ڕۆژەدا، بەربژێری دەرەکیی باڵی ڕاست [[جایر بۆلسۆنارۆ]] شکستی بە فێرناندۆ حەداد-ی چەپڕەو ھێنا و وەک [[سەرۆک کۆماری بەڕازیل]] ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|بەڕازیل|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|2018 elections in Brazil}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 12cgx8xnuvyvdxtt0wogsjicx6u4j86 0 294121 1573316 1572737 2026-04-07T16:18:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2014 Brazilian general election}} 1573316 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەدەست نەھێنا، خولی دووەمی [[سیستمی دوو خولی|یەکلاکەرەوە]] لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|بەڕازیل|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|2014 Brazilian general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] oi18i0mdhf5gi3lr2qukq7qj3d5zzdp 0 294122 1573329 1572709 2026-04-07T16:20:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2010 elections in Brazil}} 1573329 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێکی سەرۆکایەتی لە خولی یەکەمی دەنگداندا زیاتر لە ٥٠٪ی بەدەست نەھێنا، خولی دووەم لە ٣١ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی جێگرەوەیەک بۆ [[لویس ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا]] لە پارتی کرێکاران (پی تی)، کە بەپێی دەستوور مافی خۆکاندیدکردنی بۆ خولی سێیەم نەبوو چونکە پێشتر دوو خول خزمەتی کردبوو دوای سەرکەوتنی لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠٢ و دووبارە ھەڵبژاردنەوەی لە ساڵی ٢٠٠٦.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2010 elections in Brazil}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0ci9h95zgwwdl891drtjs19uug3yolt 0 294124 1573330 1572707 2026-04-07T16:20:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2002 elections in Brazil}} 1573330 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوون، لەگەڵ خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢٧ی تشرینی یەکەم. ھەڵبژاردنەکان لە ناوەڕاستی قەیرانێکی ئابووریدا بەڕێوەچوون کە لە خولی دووەمی سەرۆکی دەسەڵاتدار، فێرناندۆ ئێنریکی کاردۆسۆ لە پارتی سۆسیال دیموکراسی بەڕازیلی ڕاستی ناوەند (پی ئێس دی بی) دەستی پێکردبوو. بەھۆی سنووردارکردنی خولە دەستوورییەکان، کاردۆسۆ مافی خۆکاندیدکردنی بۆ خولی سێیەمی یەک لەدوای یەک نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2002 elections in Brazil}} ook1p9hx3ejop4vbcz4vvtod2w6ue99 0 294130 1573321 1572732 2026-04-07T16:19:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2022}} 1573321 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ کە ئەوانیش لە بەرامبەردا سەرۆک وەزیرانی سوێدیان ھەڵبژارد. بەپێی دەستوور، ھەڵبژاردنە ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون. ئەنجامە سەرەتایییەکان کە لە ١٥ی ئەیلوول خرایە ڕوو دەریان خست کە پارتەکانی حکوومەت زۆرینەی خۆیان لەدەستداوە، کە بەھۆی ئەنجامە کۆتایییەکانەوە کە لە ١٧ی ئەیلوول بڵاوکرانەوە پشتڕاستکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2022}} e4p1ahhx6hokeiek7pqo21wvjrsiv81 0 294131 1573320 1572733 2026-04-07T16:18:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2018}} 1573320 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ. ھەڵبژاردنە ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون. حکوومەتی کەمینەی دەسەڵاتدار، کە لە [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|سۆسیال دیموکراتەکان]] و سەوزەکان پێکھاتبوو و لەلایەن پارتی چەپەوە پاڵپشتی دەکرا، ١٤٤ کورسیی بەدەستھێنا، کە یەک کورسی زیاتر بوو لە ھاوپەیمانیی چوار پارتی (Alliance)، لەگەڵ بەدەستھێنانی ٦٢ کورسییەکەی تری ڕیکتداگ لەلایەن دیموکراتەکانی سوێدەوە. ڕێژەی دەنگی سۆسیال دیموکراتەکان بۆ ٢٨٫٣ لەسەد دابەزی، کە نزمترین ئاستی پاڵپشتی بوو لە ساڵی ١٩١١ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2018}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] r33u9ub46xfcds75q6lofsc5uv19nmf 0 294132 1573319 1572734 2026-04-07T16:18:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2014}} 1573319 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٣٤٩ کورسییەکەی ڕیکتداگ، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ٢١ ئەنجومەنی پارێزگا، و ٢٩٠ کۆمەڵەی شارەوانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2014}} 6plzutgl4x6usad6lztohjmq0z9rxdw 0 294133 1573325 1572715 2026-04-07T16:19:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2010}} 1573325 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ. ڕکابەرە سەرەکییەکانی ھەڵبژاردنەکە بریتی بوون لە ھاوپەیمانیی ڕاستی ناوەندی دەسەڵاتدار، ھاوپەیمانی (The Alliance)، کە پێکھاتبوو لە پارتی میانڕەو، پارتی ناوەند، پارتی گەلی لیبڕاڵ و مەسیحی دیموکراتەکان؛ و ھاوپەیمانیی چەپی ناوەندی ئۆپۆزسیۆن، سوور-سەوزەکان، کە پێکھاتبوو لە [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|سۆسیال دیموکراتەکان]]، پارتی چەپ و پارتی سەوز.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2010}} 7477otdv2nrzcvdnjknlk909fbe8747 0 294134 1573326 1572714 2026-04-07T16:19:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2006}} 1573326 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ بەڕێوەچوون، بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ڕیکتداگ، ئەنجومەنی یاسادانانی نیشتمانیی سوێد. ھەموو ٣٤٩ کورسییەکە بۆ ھەڵبژاردن بوون: ٣١٠ کورسی جێگیر لە ٢٩ بازنەی ھەڵبژاردن و ٣٩ کورسی ڕێکخستن، کە بەکاردەھێنران بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی پارتەکان نوێنەرایەتییان لە ڕیکتداگدا ھەبێت بەگوێرەی بەشیان لە دەنگی نیشتمانی. سیستەمی ھەڵبژاردنی بەکارھاتوو نوێنەرایەتیی ڕێژەیی لیستی نیمچە کراوە بوو بە بەکارھێنانی شێوازی سانت-لاگو بۆ دابەشکردنی کورسییەکان. ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2006}} cqx97ylung7fhto0unubvsz6eu4778v 0 294137 1573327 1572711 2026-04-07T16:19:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1994}} 1573327 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٩٤ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٦١ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. بە سەرکردایەتی ئینگڤار کارلسۆن، پارتەکە گەڕایەوە سەر دەسەڵات و دوای ھەڵبژاردنەکە حکوومەتێکی کەمینەی پێکھێنا. ئەمە دواھەمین جار بوو کە سۆسیال دیموکراتەکان زیاتر لە ٤٠٪ی دەنگەکان تۆمار بکەن پێش ئەوەی ڕێژەی دەنگەکانی پارتەکە دوای چوار ساڵ بە توندی دابەزێت و ھەرگیز چاک نەبێتەوە. سەوزەکانیش دوای سێ ساڵ دابڕان، لە ھەڵبژاردنەکانی ١٩٩٤دا گەڕانەوە بۆ ڕیکتداگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1994}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] a2xzbcga7n30dwi2dtowwt865phci7i 0 294139 1573328 1572710 2026-04-07T16:19:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1988}} 1573328 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٨٨ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٥٦ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1988}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1ctt5tb71rvu8za95p4uy3aac6a2mmm 0 294147 1573536 1573019 2026-04-07T20:15:01Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573536 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئارتێمیس ١'''، کە پێشتر بە '''ئێکپلۆرەیشن میشن-١''' ('''ئی ئێم-١''') ناسرابوو،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hambleton |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=http://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview|سەردێڕ=Artemis I Overview |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220817053946/https://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> ئەرکێکی بێ سەرنشینی [[خولگەی مانگ]] بوو کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ڕەوانە کرا. وەک یەکەم گەشتی ئاسمانی سەرەکیی [[بەرنامەی ئارتیمس]]ی [[ناسا]]، ئارتێمیس ١ نیشانەی گەڕانەوەی ئاژانسەکەیە بۆ گەڕانی مانگ دوای کۆتاییھاتنی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] نزیکەی پێنج دەیە پێشتر. ئەمە یەکەم تاقیکردنەوەی گەشتی یەکخراوی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]] و مووشەکی (Rule 10) [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئەس ئێڵ ئەس) بوو،{{Refn|An Orion capsule was [[Exploration Flight Test-1|flown]] in 2014, but not the entire Orion spacecraft.}} و ئامانجی سەرەکی تاقیکردنەوەی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بوو، بەتایبەتی قەڵغانی گەرمییەکەی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html|سەردێڕ=NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220315220245/https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}</ref> وەک ئامادەکارییەک بۆ ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس. ئەم ئەرکانە ھەوڵ دەدەن دووبارە بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ جێگیر بکەنەوە و تەکنەلۆژیا و ڕێبازە بازرگانییە پێویستەکان بۆ توێژینەوە زانستییەکانی داھاتوو نیشان بدەن، لەوانە گەڕان لە مەریخ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dunbar |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.nasa.gov/what-is-artemis|سەردێڕ=Moon to Mars {{!}} NASA's Artemis Program - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190807143015/http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/stowaways-nasa-s-massive-moon-rocket-promise-big-science-small-packages|سەردێڕ=Stowaways on NASA’s massive Moon rocket promise big science in small packages |وێبگە=Science.org}}</ref> کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بۆ ئارتێمیس ١ لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ [[موشەکی فرەقۆناغ|کۆکرایەوە]]، و لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٢، پێڕاگوێزە (Rule 10) تەواو کۆکراوەکە بۆ ھەڵدان دەرھێنرا دوای زنجیرەیەک دواکەوتن کە بەھۆی ناڕەحەتییەکانی تاقیکردنەوەی پێش گەشت دروست بووبوون. دوو ھەوڵی یەکەمی ھەڵدان ھەڵوەشێنرانەوە بەھۆی خوێندنەوەی نادروستی پلەی گەرمی بزوێنەر لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، و لێچوونی ھایدرۆجین لە کاتی سووتەمەنی تێکردن لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢.<ref name="SN-20220903">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foust |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/|سەردێڕ=Second Artemis 1 launch attempt scrubbed |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20221117061214/https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=SpaceNews}}</ref> ئارتێمیس ١ لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە کاتژمێر ١:٤٧:٤٤ی بەیانی بە کاتی ئی ئێس تی ھەڵدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A|سەردێڕ=NASA Space Science Data Coordinated Archive Status - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221219174447/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Artemis 1}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8jyg0nnt7zzgjnrpqbgsgbdj73f7z7b 0 294167 1573323 1572724 2026-04-07T16:19:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Delta 3000 series}} 1573323 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''زنجیرەی دێڵتا ٣٠٠٠''' [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمێکی ھەڵدانی خەرجکراوی]] ئەمریکی بوو کە بۆ ئەنجامدانی ٣٨ ھەڵدانی [[خولگە|خولگەیی]] لە نێوان ساڵانی ١٩٧٥ و ١٩٨٩ بەکاردەھێنرا. ئەندامێکی خێزانی [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|مووشەکی دێڵتا]] بوو. چەندین جۆری ھەبوو، کە لە ڕێگەی کۆدێکی ژمارەیی چوار ژمارەیییەوە لە یەکتر جیا دەکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Delta 3000 series}} kolfug96tyft36i6qpymcds4mcefggn 0 294168 1573538 1572668 2026-04-07T20:15:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1573538 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Artemis_I_SLS_Core_Stage_Prep_for_Lift_Mate.jpg|وێنۆک|پاڵنەرە مووشەکییە ڕەقەکانی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|ئەس ئێڵ ئەس]]]] '''پاڵنەری مووشەکیی ڕەق''' ('''ئەس ئاڕ بی''') بزوێنەرێکی سووتەمەنی ڕەقە کە بەکاردێت بۆ دابینکردنی [[پاڵ پێوەنان|پاڵنەر]] لە ھەڵدانی مەکۆ ئاسمانییەکاندا لە ھەڵدانی سەرەتایییەوە تا یەکەم سەرکەوتن. چەندین پێڕاگوێزی ھەڵدان، لەوانە [[ئەتڵەس ٥]]،<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Assets |ناونیشان=http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111217084517/http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |chapter=Data |بڵاوکەرەوە=Lockheed Martin}}</ref> [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|ئەس ئێڵ ئەس]] و [[مەکۆکی ئاسمانی]]، ئەس ئاڕ بی-یان بەکارھێناوە بۆ ئەوەی زۆربەی ئەو پاڵنەرەی کە پێویستە بۆ خستنە ناو خولگەی پێڕاگوێزەکە، بە پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان بدەن. مەکۆکی ئاسمانی دوو ئەس ئاڕ بیی مەکۆکی ئاسمانی بەکارھێنا، کە گەورەترین بزوێنەری سووتەمەنی ڕەق بوون کە تا ئێستا دروست کرابن تا دروستکردنی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] و یەکەم بوون کە بۆ گەڕاندنەوە و دووبارە بەکارھێنانەوە دیزاین کرابن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html|سەردێڕ=HSF - The Shuttle |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19990421084627/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=spaceflight.nasa.gov}}</ref> سووتەمەنی بۆ ھەر بزوێنەرێکی مووشەکیی ڕەق لەسەر مەکۆکی ئاسمانی کێشی نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ کیلۆگرام بوو.<ref name="science_ksc_nasa_gov-srb_html_srb">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120216005534/http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٠٤}}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی|وزە|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Solid rocket boosters}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2gwl6n051drd8lbzg6xeetg44g6x3v5 0 294175 1573442 1572282 2026-04-07T19:26:36Z CommonsDelinker 62 "بزووتنەوەی_ئایندە.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Túrelio|Túrelio]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: [[:c:COM:CSD#F10|CSD F10]] (personal files by non-contributors). 1573442 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{سخ|نەبوونی سەرچاوە}} لینکی گوێ گرتن [https://kfmeast.org/tv/#section-kfm https://kfmeast.org/tv/#section-women] <nowiki/>{{زانیاریدانی ڕێکخراوە|ناو=مارشی نیشتمانی بزووتنەوەی ئایندە باک kurdistanfuturemovement|full_name=مارشی نیشتمانی بزووتنەوەی ئایندە باک|لۆگۆ=مارشی نیشتمانی بزووتنەوەی ئایندە باک|وێنە= |ماڵپەڕ=بۆ گوێ گرتن لە مارشی نیشتمانی ئایندە لەم لینکەوە گوێی لێبگرە https://kfmeast.org/tv/#section-kfm}} ''[https://www.kfmeast.org/pages/15 مارشی نیشتمانی- بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]'' [[پەڕگە:Ainde-kurdistan-flag.gif|alt=|وێنۆک|[https://www.kfmeast.org/pages/15 ئاڵای ئیمپراتۆریەتی] ماد بۆ بزووتنەوەیەکی وەک بزووتنەوەی ئایندە، کە لە ناو جەرگەی ستەمی نەتەوەیی و چینایەتیی ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا سەری هەڵداوە، هەڵبژاردنی چەپگەری نەتەوەیی تەنها دروشمێکی سیاسی نییە، بەڵکو پێویستییەکی مێژووییە. ئەم ڕێبازە هەوڵێکە بۆ گرێدانەوەی ئازادیی نەتەوە (ڕزگاری لە داگیرکاری) بە ئازادیی مرۆڤ ڕزگاری لە چەوسانەوەی ئابووری و کۆمەڵایەتی.]] '''[https://kfmeast.org/tv/#section-women بزووتنەوەی ئایندەین، بڵێسەی ڕۆژهەڵاتین]''' '''[[ڕۆژژمێری کوردی|نەوەی مادی دێرین و، تیشکی ڕوونی وڵاتین]]''' '''بۆ ڕزگاریی نیشتمان، یەکگرتوو  یەکدەنگین''' '''دژ بە نەزانی  و داگیرکەر، لە سەنگەری گشت جەنگین''' '''ئایندەی ئێمە، وورە و ئازادی و سەروەرییە''' '''ڕێگەی شکۆی نەتەوە، تەنیا نیشتمان بەروەرییە!''' '''لە بنەچەی میدیاوە، هێزی گەل دەهێنینەوە''' '''تەختی ستەمی داگیرکەر، لە بن ڕادەماڵینەوە''' '''ئێمە میراتگری مادین، خاوەن خاک و ناسنامەین''' '''بۆ سڕینەوەی جەور وستەم ، گیانفیداو ئامادەین''' '''نە بیروباوەڕی کۆن، نە دروشمی نادادی''' '''کوردایەتیی نوێ، ڕێمانە بەرەو لوتکەی ئازادی!''' '''بزووتنەوەی ئایندەین، بڵێسەی ڕۆژهەڵاتین''' '''نەوەی مادی دێرین و، تیشکی ڕوونی وڵاتین''' '''وەلادەنێین بیری کۆن ، بەرەو زانست هەنگاو دەنێین''' '''بۆ یەکسانی و دادپەروەری، نیشتمانی نوێ بنیاد دەنێین''' '''مافی هەموو چینی  گەل، سەروەریی یاسامانە''' '''پێشکەوتنی کوردستان، ڕێبازو  دەستورمانە''' '''ئێمە ڕەوتی نوێخوازین، دژ بە و مێژووە شێواوە''' '''ئایندە  بۆ  گەل و نیشتمانە ، گەل بڕیاری بۆ داوە!''' '''بزووتنەوەی ئایندەین، بڵێسەی ڕۆژهەڵاتین''' '''نەوەی مادی دێرین و، تیشکی ڕوونی وڵاتین''' '''ئایندەی کوردستانین بزووتنەوەی هەستان''' '''بۆ مافی نەتەوە بۆ ئازادی و نان و ژیان''' '''سامانی ئەم خاکە بۆ گشت گەل و نەتەوەیە''' '''ڕێگای نوێی ئایندە مژدەی ئەم  سەردەمەیە''' '''بۆ هەر کچ و کوڕێ  سەربەرزی و یەکسانی''' '''بزووتنەوەی ئایندەین، بڵێسەی ڕۆژهەڵاتین''' '''نەوەی مادی دێرین و، تیشکی ڕوونی وڵاتین''' '''ئایدیاو فەلسەفەمان، بیری ڕوونی ڕزگارییە''' '''هێزی بەرگریکاریمان، قەڵای پارێزگارییە''' '''داگیرکەر ڕادەماڵین، لە بست بە بستی ئەم خاکە''' '''هەتا ئاڵا دەشەکێ، لەو لووتکە بەرز و پاکە''' '''بڕیارمان داوە بەگیان بۆ ڕووناکی وبەرزی وڵات''' '''نەمێنێ ستەم و تاریکی لە خاکی پاکی ڕۆژهەڵات''' '''بزووتنەوەی ئایندەین، بڵێسەی ڕۆژهەڵاتین''' '''نەوەی مادی دێرین و، تیشکی ڕوونی وڵاتین''' '''تێبینی : مافی ئەم بەرهەمە پارێزراوە بۆ بزووتنەوەی ئایندە''' [[پۆل:سروودەکانی سەبارەت بە کەسایەتییە بەناوبانگەکان]] [[پۆل:سروودە کوردییەکان]] [[پۆل:مارشی نیشتمانی بزووتنەوەی ئایندە]] 2u53ke7ps5pqm3s3ibrxye5rei9enrh 0 294182 1573153 1573063 2026-04-07T12:02:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573153 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەی بەیکەر'''، کە کاتی خۆی لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا بە '''نیو نانتوکێت''' ناسرابوو،<ref>Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Page 110. {{ISBN|9780824846794}}.</ref> دوورگەیەکی مەرجانیی بچووک و بێکەسە کە ڕێک لە باکووری [[ھێڵی کەمەرەیی]] لە ناوەڕاستی [[ئۆقیانووسی ئارام|ئۆقیانووسی ھێمن]] ھەڵکەوتووە، نزیکەی {{Convert|1920|mi|km}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ھۆنۆلولو]]وە دوورە. کەوتووەتە نزیکەی نیوەی ڕێگای نێوان [[ھاوایی]] و ئوسترالیا، نزیکترین دراوسێی دوورگەی ھاولاندە کە {{Convert|42|mi|km}} لە باکووری-باکووری ڕۆژاوایەوەیە. ھەردوو دوورگەی بەیکەر و ھاولاند لە ساڵی ١٨٥٧ەوە وەک [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|سەرزەوییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] داوا کراون، ئەگەرچی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە نێوان ساڵانی ١٨٩٧ و ١٩٣٦دا بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]]ی دادەنان بەڵام لە ڕاستیدا لکاندنی بۆ نەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.infoplease.com/countries/baker|سەردێڕ=Baker, Howland, and Jarvis Islands {{!}} Facts & Information {{!}} Infoplease |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.infoplease.com |زمان=en}}</ref> بەکارنەدەھێنران کاتێک ھەوڵێکی نیشتەجێکردنی ئەمریکی لە ساڵی ١٩٣٥ دەستی پێکرد، و ساڵی دواتر دووپاتکردنەوەی فەرمیی سەروەریی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەرچوو. لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمدا]] ئیمپراتۆرییەتیی ژاپۆن ھێرشی کردە سەر دوورگەکە، و چۆڵکرا و بنکەیەکی سەربازیی بچووکی تێدا دامەزرا. دوورگەکە نیشانەیەکی گرنگی ڕێدۆزی بوو لە ئاوە دوورەکانی ھێمن لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەم و دوای جەنگەکەش. لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا کرا بە پارێزگارییەکی سروشتی و تا سەدەی ٢١یش بەو شێوەیە ماوەتەوە. بە ڕووبەری {{Convert|0.81|sqmi|km2}}، لەگەڵ {{Convert|3.0|mi|km}} کەناراو،<ref name="CIAWF"/> دوورگەی بەیکەر [[ئاووھەوا|ئاووھەوایەکی]] کەمەرەیی ھەیە، کە بە تێکڕای پلەی گەرمی نزیکەی {{Convert|80|F|C}}، بارانبارینی زۆر کەم، باوەشە بەردەوامەکان، و تیشکی بەھێزی خۆر دەناسرێتەوە. زەوییەکەی تەخت و لمەڵانە، بە مەرجانێکی تەسکی کەناراو دەورە دراوە. بە پێچەوانەی زۆرێک لە دوورگە مەرجانییەکان، دوورگەی بەیکەر گۆماوێکی ناوەندیی نییە، کە بەرزترین خاڵی {{Convert|26|ft|m}} لەسەر [[ئاستی دەریا|ئاستی دەریاوەیە]].<ref name="CIAWF"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Howland-Island|سەردێڕ=Howland Island {{!}} Wildlife, Coral Reefs & Lagoons {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> ئەمڕۆ دوورگەی بەیکەر بەشێکە لە پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی دوورگەی بەیکەر، کە سەرزەوییەکی [[ناوچەی تۆمارنەکراو|تۆمارنەکراو]] و ڕێکنەخراوی ویلایەتە یەکگرتووەکانە. دوورگەکە لەلایەن خزمەتگوزاریی ماسی و ژیانی کێوی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بەڕێوە دەبرێت و ساڵانە بۆ مەبەستی پاراستن سەردانی دەکرێت. لە ڕوو ئامارییەوە، دوورگەی بەیکەر لەگەڵ [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] پۆلین کراوە و لەگەڵ دوورگەی ھاولاند، لەنێوان دواھەمین شوێنەکانی سەر زەویدان کە پێشوازی لە سەری ساڵ دەکەن، چونکە لە ناوچەی کاتیی UTC−١٢:٠٠ کار دەکەن کە ڕێک لە ڕۆژھەڵاتی ھێڵی ڕێکەوتی نێودەوڵەتییەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Richmond |یەکەم=Laurie |دوایین٢=Kotowicz |یەکەم٢=Dawn |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Equity and access in marine protected areas: The history and future of 'traditional indigenous fishing' in the Marianas Trench Marine National Monument |ناونیشان=https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2014.11.007 |journal=Applied Geography |بەرگ=٥٩|پەڕەکان=١١٧–١٢٤|bibcode=2015AppGe..59..117R |doi=10.1016/j.apgeog.2014.11.007 |issn=0143-6228 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە یەکێکە لە دوورترین موڵکەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ناوچە کەمەرەییەکانی ھێمندا.<ref>Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Pages 38 and 104. {{ISBN|9780824846794}}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Baker Island}} {{شریتی دەروازە|ئەندازیاری|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئۆقیانووسیا}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rb070ophc13slwhdnqhrr16rwrvfywt 1573520 1573153 2026-04-07T20:12:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573520 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەی بەیکەر'''، کە کاتی خۆی لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا بە '''نیو نانتوکێت''' ناسرابوو،<ref>Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Page 110. {{ISBN|9780824846794}}.</ref> دوورگەیەکی مەرجانیی بچووک و بێکەسە کە ڕێک لە باکووری [[ھێڵی کەمەرەیی]] لە ناوەڕاستی [[ئۆقیانووسی ئارام|ئۆقیانووسی ھێمن]] ھەڵکەوتووە، نزیکەی {{Convert|1920|mi|km}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ھۆنۆلولو]]وە دوورە. کەوتووەتە نزیکەی نیوەی ڕێگای نێوان [[ھاوایی]] و ئوسترالیا، نزیکترین دراوسێی دوورگەی ھاولاندە کە {{Convert|42|mi|km}} لە باکووری-باکووری ڕۆژاوایەوەیە. ھەردوو دوورگەی بەیکەر و ھاولاند لە ساڵی ١٨٥٧ەوە وەک [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|سەرزەوییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] داوا کراون، ئەگەرچی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە نێوان ساڵانی ١٨٩٧ و ١٩٣٦دا بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]]ی دادەنان بەڵام لە ڕاستیدا لکاندنی بۆ نەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.infoplease.com/countries/baker|سەردێڕ=Baker, Howland, and Jarvis Islands {{!}} Facts & Information {{!}} Infoplease |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.infoplease.com |زمان=en}}</ref> بەکارنەدەھێنران کاتێک ھەوڵێکی نیشتەجێکردنی ئەمریکی لە ساڵی ١٩٣٥ دەستی پێکرد، و ساڵی دواتر دووپاتکردنەوەی فەرمیی سەروەریی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەرچوو. لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمدا]] ئیمپراتۆرییەتیی ژاپۆن ھێرشی کردە سەر دوورگەکە، و چۆڵکرا و بنکەیەکی سەربازیی بچووکی تێدا دامەزرا. دوورگەکە نیشانەیەکی گرنگی ڕێدۆزی بوو لە ئاوە دوورەکانی ھێمن لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەم و دوای جەنگەکەش. لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا کرا بە پارێزگارییەکی سروشتی و تا سەدەی ٢١یش بەو شێوەیە ماوەتەوە. بە ڕووبەری {{Convert|0.81|sqmi|km2}}، لەگەڵ {{Convert|3.0|mi|km}} کەناراو،<ref name="CIAWF"/> دوورگەی بەیکەر [[ئاووھەوا|ئاووھەوایەکی]] کەمەرەیی ھەیە، کە بە تێکڕای پلەی گەرمی نزیکەی {{Convert|80|F|C}}، بارانبارینی زۆر کەم، باوەشە بەردەوامەکان، و تیشکی بەھێزی خۆر دەناسرێتەوە. زەوییەکەی تەخت و لمەڵانە، بە مەرجانێکی تەسکی کەناراو دەورە دراوە. بە پێچەوانەی زۆرێک لە دوورگە مەرجانییەکان، دوورگەی بەیکەر گۆماوێکی ناوەندیی نییە، کە بەرزترین خاڵی {{Convert|26|ft|m}} لەسەر [[ئاستی دەریا|ئاستی دەریاوەیە]].<ref name="CIAWF"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Howland-Island|سەردێڕ=Howland Island {{!}} Wildlife, Coral Reefs & Lagoons {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> ئەمڕۆ دوورگەی بەیکەر بەشێکە لە پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی دوورگەی بەیکەر، کە سەرزەوییەکی [[ناوچەی تۆمارنەکراو|تۆمارنەکراو]] و ڕێکنەخراوی ویلایەتە یەکگرتووەکانە. دوورگەکە لەلایەن خزمەتگوزاریی ماسی و ژیانی کێوی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بەڕێوە دەبرێت و ساڵانە بۆ مەبەستی پاراستن سەردانی دەکرێت. لە ڕوو ئامارییەوە، دوورگەی بەیکەر لەگەڵ [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] پۆلین کراوە و لەگەڵ دوورگەی ھاولاند، لەنێوان دواھەمین شوێنەکانی سەر زەویدان کە پێشوازی لە سەری ساڵ دەکەن، چونکە لە ناوچەی کاتیی UTC−١٢:٠٠ کار دەکەن کە ڕێک لە ڕۆژھەڵاتی ھێڵی ڕێکەوتی نێودەوڵەتییەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Richmond |یەکەم=Laurie |دوایین٢=Kotowicz |یەکەم٢=Dawn |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Equity and access in marine protected areas: The history and future of 'traditional indigenous fishing' in the Marianas Trench Marine National Monument |ناونیشان=https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2014.11.007 |journal=Applied Geography |بەرگ=٥٩|پەڕەکان=١١٧–١٢٤|bibcode=2015AppGe..59..117R |doi=10.1016/j.apgeog.2014.11.007 |issn=0143-6228 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە یەکێکە لە دوورترین موڵکەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ناوچە کەمەرەییەکانی ھێمندا.<ref>Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Pages 38 and 104. {{ISBN|9780824846794}}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Baker Island}} {{شریتی دەروازە|ئەندازیاری|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئۆقیانووسیا}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 72z9wsztolb9ltbg2xethia39rihagn 0 294185 1573179 1572577 2026-04-07T12:07:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573179 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەی کانتۆن''' (ھەروەھا بە کانتۆن یان ئاباریرینگا ناسراوە)، پێشتر بە دوورگەی ماری، دوورگەی ماری بالکۆت یان دوورگەی سوالۆ ناسرابوو، گەورەترین، باکووریترین، و تا ساڵی ٢٠٢٠، تاکە دوورگەی ئاوەدانی دوورگەکانی فینیکسە لە کۆماری [[کیریباس]]. دوورگەیەکی مەرجانییە کە لە باشووری ئۆقیانووسی ھێمن ھەڵکەوتووە، نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان ھاوایی و فیجیدایە، شوێنێک کە کاتی خۆی وەک وەستانێکی ھێڵی ئاسمانی سوودی ھەبووە. دوورگەکە قردێلەیەکی تەسکی زەوییە لە دەوری گۆماوێک؛ بە ڕووبەری {{Cvt|40|sqkm}}. نزیکترین دراوسێی کانتۆن دوورگەی بێکەسی ئێندێربێرییە، کە {{Cvt|63|km}} لە باشووری ڕۆژاوایەوەیە. پایتەختی کیریباس، باشووری تاراوا، {{Cvt|1,765|km}} لە ڕۆژاوایەوەیە. تا ساڵی ٢٠١٥، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٠ کەس بووە، کە لە ٦١ کەسەوە لە ساڵی ٢٠٠٠دا کەمی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.spc.int/prism/Country/KI/Stats/Census2005/Gen-pdf/GTAB-1.pdf|سەردێڕ=Home {{!}} Statistics for Development Division |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=www.spc.int}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Morate |یەکەم=Orebwa |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.mfed.gov.ki/sites/default/files/2015%20Population%20Census%20Report%20Volume%201(final%20211016).pdf|سەردێڕ=One moment, please... |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130930092440/http://www.mfed.gov.ki/wp-content/uploads/2011/05/Census-Report-2010-Volume-1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> تاکە گوندی دوورگەکە، تێبارۆنگا، لە خاڵی باکووری ڕۆژاوا، لە خوار ڕێڕەوی فڕینەکەوە ھەڵکەوتووە. کیریباس ناوچەی پارێزراوی دوورگەکانی فینیکسی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ڕاگەیاند، کە لە ساڵی ٢٠٠٨دا پارکەکە فراوانتر کرا. یەدەگی دەریاییی {{Cvt|425,300|km2}} ھەشت دوورگەی مەرجانی لەخۆدەگرێت، لەوانە کانتۆن.<ref name="NG">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Howard |یەکەم=Brian Clark |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشان=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-kiribati-marine-park-commercial-fishing-ocean-protection/|سەردێڕ=National Geographic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140619030433/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-kiribati-marine-park-commercial-fishing-ocean-protection |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٥|وێبگە=National Geographic News}}</ref><ref name="PIa">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.phoenixislands.org/|سەردێڕ=PRAGMATIC218: Daftar Link Slot Gacor Mania Situs Resmi Slot88 Anti Rungkad |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071201150640/http://www.phoenixislands.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> بەھۆی ئەوەی ئاوەدانە، بەڕێوەبردنی دوورگەی کانتۆن لە پلانی بەردەوامیی بەکارھێنانی سەرچاوەکانی کانتۆن (کەی ئاڕ یوو ئەس پی) وەسف کراوە، کە ڕادیۆسێکی {{Convert|12|nmi}} لە دەوری دوورگەکە دەگرێتەوە. زیاتر لە ٥٠٪ی دوورگەکە و گۆماوەکە لە ناوچەیەکی پارێزراودا دەپارێزرێن.<ref name="KRUSP">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Adam Smith, Paul Marshall, Nathan Cook |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Kanton Resource Use Sustainability Plan |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/340133964 |journal=ResearchGate |doi=10.13140/RG.2.2.34466.99528}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kanton Island}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0pivh3520468i7vw2z9dnn61nt7bfiw 0 294186 1573178 1572578 2026-04-07T12:06:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573178 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ناوچەی پارێزراوی دوورگەکانی فینیکس''' ('''پیپا''') لە کۆماری [[کیریباس]] ھەڵکەوتووە، کە نەتەوەیەکی ئۆقیانووسییە لە ناوەڕاستی ئۆقیانووسی ھێمندا و نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان [[ئوسترالیا]] و [[ھاوایی]]دایە. پیپا ١١٫٣٤٪ی ناوچەی ئابووریی تایبەتی (ئی ئی زێت) کیریباس پێکدەھێنێت، و بە قەبارەی {{Convert|408,250|km2|sqmi}}، یەکێکە لە گەورەترین ناوچە پارێزراوە دەریایییەکان (ئێم پی ئەی) و یەکێکە لە گەورەترین ناوچە پارێزراوەکان لە ھەر جۆرێک (وشکانی یان دەریایی) لەسەر زەوی.<ref name="Rotjan 2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rotjan|یەکەم=Randi|سەردێڕ=Establishment, management, and maintenance of the Phoenix Islands Protected Area. In: Advances in Marine Biology|بڵاوکەرەوە=Elsevier, Oxford Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٨٠٠٢١٤-٨}}</ref> پیپا ھەروەھا وەک گەورەترین و قووڵترین شوێنی [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ]] لە ساڵی ٢٠١٠دا دەستنیشان کرا.<ref name="CO">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.conservation.org/projects/phoenix-islands-protected-area|سەردێڕ=Pacific Ocean and Islands |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> پیپا یەکێک لە گەورەترین سیستەمە ئیکۆلۆژییەکانی ئەرخەپێلی مەرجانیی ئۆقیانووسیی دەستلێنەدراوی جیھان دەپارێزێت، کە ١٤ [[چیای دەریایی]] ناسراوی ژێر ئاو (کە وادادەنرێت گڕکانە کوژاوەکان بن) و نیشتەجێیەکی تری قووڵایی دەریا لەخۆدەگرێت. ناوچەکە نزیکەی ٨٠٠ جۆری ناسراوی ئاژەڵی تێدایە، لەوانە نزیکەی ٢٠٠ جۆر مەرجان، ٥٠٠ جۆر ماسی، ١٨ شیردەری دەریایی و ٤٤ جۆر باڵندە.<ref name="PG1">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٢٠|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1325/#:~:text=The%20Phoenix%20Island%20Protected%20Area,Protected%20Area%20in%20the%20world.|سەردێڕ=Phoenix Islands Protected Area |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref><ref name="Pierce1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Pierce, R.J. , and D. Brown |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.issg.org/cii/Electronic%20references/pii/project_docs/phoenix/pipa_workbook.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref><ref name="Rotjan 2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rotjan|یەکەم=Randi|سەردێڕ=Establishment, management, and maintenance of the Phoenix Islands Protected Area. In: Advances in Marine Biology|بڵاوکەرەوە=Elsevier, Oxford Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٨٠٠٢١٤-٨}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRotjan2014">Rotjan, Randi (2014). ''Establishment, management, and maintenance of the Phoenix Islands Protected Area. In: Advances in Marine Biology''. Elsevier, Oxford Press. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0-12-800214-8|<bdi>978-0-12-800214-8</bdi>]].</cite></ref> بە گشتی ھاوتایە لەگەڵ قەبارەی ویلایەتی [[کالیفۆڕنیا]] لە ئەمریکا، ئەگەرچی کۆی ڕووبەری وشکانییەکەی تەنھا {{Convert|25|km2}}ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Christopher Pala |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.cosmosmagazine.com/features/ocean-wilderness/|سەردێڕ=Ocean wilderness is size of California {{!}} COSMOS magazine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210092625/http://www.cosmosmagazine.com/features/ocean-wilderness/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=[[Cosmos magazine]] |وتەگێڕانەوە=The Phoenix Islands Protected Area will be the size of California, the first that protects tuna and other ocean-going fish and the first to get funding using market-based mechanisms.}}</ref> لە باکووری پیپا، شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی میراتی دوورگەکانی ھێمن ھەیە کە لەلایەن ئەمریکاوە بەڕێوە دەبرێت و لە ئێستادا گەورەترین ئێم پی ئەی دەستنیشانکراوی جیھانە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Phoenix Islands}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] m3lz7q0d5pvgd4hrkp10vnsvorqyqnt 0 294189 1573154 1573062 2026-04-07T12:02:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573154 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Oysters_p1040741.jpg|وێنۆک|[[گوێچکەماسی]]ی خاو کە کراوەتەوە و لەسەر قاپێک پێشکەش کراوە]] [[پەڕگە:Cocktail_1_bg_060702.jpg|وێنۆک|کۆکتێلێکی ڕۆبیان]] '''ماسیی قاژوودار'''، لە بەکارھێنانی ڕۆژانە و [[شوێنی ماسیگری|ماسیگریدا]]، بریتین لە [[بێبڕبڕەکان|بێبڕبڕە]] ئاوییەکانی خاوەن ئێسکەپەیکەری دەرەکی کە وەک [[خۆراکی مرۆڤ|خۆراک]] بەکاردێن، لەوانە جۆرە جیاوازەکانی نەرمەڵەکان، توێکڵدارەکان، و دڕکاودەستەکان. ئەگەرچی زۆربەی جۆرەکانی ماسیی قاژوودار لە ژینگەکانی [[ئاوی دەریا|ئاوی سوێرەوە]] کۆدەکرێنەوە، ھەندێکیان لە [[ئاوی شیرین|ئاوی شیریندا]] دەدۆزرێنەوە. جگە لەوەش، چەند جۆرێکی کەرژاڵەی وشکانی دەخورێن، بۆ نموونە ''Cardisoma guanhumi'' لە [[کاری بی]]. ماسیی قاژوودار لەنێوان باوترین ھۆکارەکانی ھەستیاریی خۆراکیدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://my.clevelandclinic.org/disorders/shellfish_allergies/hic_shellfish_allergies.aspx|سەردێڕ=Cleveland Clinic - Shellfish Allergies |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shellfish}} {{شریتی دەروازە|خۆراک}} akjp5y1zcvr0zdk3437b6epbaybawgl 0 294203 1573273 1573060 2026-04-07T16:08:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Architectural light shelves}} 1573273 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} '''ڕەفەی ڕووناکی''' ڕوویەکی ئاسۆیییە کە [[ڕووناکیی ڕۆژ]] بۆ قووڵاییی باڵەخانەیەک دەگێڕێتەوە. ڕەفەی ڕووناکی لە سەرووی ئاستی چاو دادەنرێت و ڕووی سەرەوەی ڕەنگدانەوەی زۆری ھەیە، کە ڕووناکیی ڕۆژ بۆ سەقف و بۆ قووڵاییی فەزاکە دەگێڕێتەوە. ڕەفەی ڕووناکی بەزۆری لە باڵەخانە بەرزەکان و نزمەکانی نووسینگەکاندا بەکاردێت، ھەروەھا لە باڵەخانە دامەزراوەیییەکاندا بەکاردێت. ئەم دیزاینە بە گشتی لەو لایەی باڵەخانەکە بەکاردێت کە ڕووی لە [[ھێڵی کەمەرەیی]]یە، کە زۆرترین تیشکی خۆری لێیە، و لە ئەنجامدا کاریگەرترینە. ڕەفەی ڕووناکی نەک تەنھا ڕێگە بە ڕووناکی دەدات بڕواتە ناو باڵەخانەکە، بەڵکوو بۆ سێبەرکردنی نزیک پەنجەرەکانیش دیزاین کراوە، بەھۆی دەرپەڕیوی ڕەفەکە، و یارمەتی کەمکردنەوەی بریقەی پەنجەرە دەدات. ڕەفە دەرەکییەکان بە گشتی ئامێری سێبەرکردنی کاریگەرترن لە ڕەفە ناوەکییەکان. تێکەڵەیەک لە ڕەفە دەرەکی و ناوەکییەکان باشترین کار دەکەن لە دابینکردنی پلەبەندییەکی ڕووناککردنەوەی یەکسان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Architectural light shelves}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8r46mcoxj8mffkgzjwvxaypl1jq09gr 0 294205 1573272 1573061 2026-04-07T16:08:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Interior design}} 1573272 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:30th_Street_Station_concourse_March_2019.jpeg|وێنۆک|ناوەوەی ئارت دیکۆی ھۆڵی گەورە لە وێستگەی شەقامی ٣٠ لە [[فیلادێلفیا]]]] [[پەڕگە:Lobby_Hotel_Bristol_w_Warszawie.JPG|وێنۆک|لۆبیی ھۆتێل بریستۆڵ، وارساو]] [[پەڕگە:Balliol College Dining Hall, Oxford - Diliff.jpg|وێنۆک|نموونەیەکی مێژوویی: ھۆڵی نانخواردنی کۆلێژی بالیۆڵ، ئۆکسفۆرد]] '''دیزاینی ناوخۆیی''' [[ھونەر]] و [[زانست]]ی باشترکردنی ناوەوەی [[بینا|بینایەکە]] بۆ گەیشتن بە ژینگەیەکی تەندروستتر و لەڕووی جوانکارییەوە خۆشتر بۆ ئەو کەسانەی فەزاکە بەکاردەھێنن. بە چاوێکی وردبڕ بۆ وردەکارییەکان و بەھرەیەکی [[داھێنەری|داھێنەرانە]]، '''دیزاینەرێکی ناوخۆیی''' کەسێکە کە پلانی پڕۆژە وەھاکانی باشترکردن دادەڕێژێت، لێکۆڵینەوەیان بۆ دەکات، ھەماھەنگییان بۆ دەکات و بەڕێوەیان دەبات. دیزاینی ناوخۆیی پیشەیەکی فرەڕەھەندە کە گەشەپێدانی چەمک، پلاندانانی فەزا، پشکنینی شوێن، پڕۆگرامسازی، توێژینەوە، پەیوەندیکردن لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکانی پڕۆژەیەک، بەڕێوەبردنی بیناسازی و جێبەجێکردنی دیزاینەکە دەگرێتەوە. دیزاینەرانی ناوخۆیی بنەما سەرەتایییەکانی دیزاین لە [[ھونەری سۆمایی|ھونەرە سۆمایییەکان]] بەکاردەھێنن کە یارمەتی بینەران دەدەن لە دیمەنێکی دیاریکراو تێبگەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|نژیاروانی|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Interior design}} 0d067zivaln9tcy24mwqyan8qu2p89j 0 294206 1573287 1573017 2026-04-07T16:11:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Landscape design}} 1573287 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Courtyard_creation_Kuching,_Malaysia.jpg|وێنۆک|ڕێکخستنی دیمەنی سروشتیی حەوشەی قوتابخانەیەکی سەرەتایی لە شاری کووچینگ]] '''ڕێکخستنی دیمەنی سروشتی''' ئاماژەیە بۆ ھەر چالاکییەک کە تایبەتمەندییە بینراوەکانی ناوچەیەکی وشکانی بگۆڕێت، لەوانە ئەمانەی خوارەوە: # [[ئۆرگانیزم|ڕەگەزە زیندووەکان]]، وەک [[فلۆرا|ڕووەک]] یان [[گیانلەبەران|ئاژەڵ]]؛ یان ئەوەی بە شێوەیەکی باو پێی دەوترێت باخەوانی، ھونەر و پیشەی چاندنی ڕوەکەکان بە ئامانجی دروستکردنی جوانی لە ناو دیمەنەکەدا. # ڕەگەزە سروشتییە نازیندووەکان، وەک شێوەکانی زەوی، شێوەی زەوی و بەرزی، یان [[کۆمای ئاوی|کۆما ئاوییەکان]]. # ڕەگەزە دابڕاوەکان، وەک [[کەشوھەوا]] و بارودۆخی ڕووناککردنەوە. ڕێکخستنی دیمەنی سروشتی پێویستی بە تێگەیشتنێکی دیاریکراو لە باخداری و دیزاینی ھونەری ھەیە، بەڵام تەنھا بە ڕوەک و باخدارییەوە سنووردار نییە. پەیکەرسازیی زەوی بۆ باشترکردنی بەکارھێنان (حەوشە، ڕێڕەوەکان، گۆماوەکان، تایبەتمەندییە ئاوییەکان) نموونەی بەکارھێنانی ڕێکخستنی دیمەنی سروشتین. کاتێک وەک گۆڕانکارییەکی جوانکاریی پەتی مەبەست بێت، زاراوەی ڕێکخستنی دیمەنی سروشتیی ڕازاوە بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.natratex.co.uk/knowledgehub/what-is-ornamental-landscaping/|سەردێڕ=What is ornamental landscaping? |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=NatraTex |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Landscape design}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] og3ezhxcyyl4kqyllza4fsy0xmkgiqr 0 294207 1573312 1572859 2026-04-07T16:15:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Joint Operation Arvand}} 1573312 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئۆپەراسیۆنی ھاوبەشی ئەروەند''' (بە [[فارسی]]: عملیات مشترک اروند)<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dialogue With General Hassani Sadi|زمان=Persian|journal=Negin-e-Iran|بەرگ=٣|issue=9|ڕێکەوت=ھاوینی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_4644.html|پەڕەکان=٨–٤٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180801094124/http://www.negineiran.ir/article_4644.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بریتی بوو لە [[نیشاندانی ھێز|ئۆپەراسیۆنێکی نیشاندانی ھێز]]<ref name="W">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ward|یەکەم١=Steven R.|ساڵ=٢٠١٤|سەردێڕ=Immortal, Updated Edition: A Military History of Iran and Its Armed Forces|بڵاوکەرەوە=Georgetown University Press|ژپنک=٩٧٨١٦٢٦١٦٠٦٥١|پەڕە=٢٠٢}}</ref> کە لە نیسانی ١٩٦٩دا لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی شاھانەی ئێران]] ڕێک خرا، ئەمەش دوای ئەوەی عێراق داوای مافی سەروەریی کرد لەسەر [[شەتەلعەرەب|شەتولعەرەب/ئەروەند ڕوود]] و ھەڕەشەی بەستنی ڕێگای کەشتییەکانی کرد مەگەر ئەوەی [[ئاڵای عێراق]] ھەڵبکەن.<ref name="A">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Abdulghani|یەکەم١=Jasim M.|ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Iraq and Iran (RLE Iran A)|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨١١٣٦٨٣٤٢٦٤|پەڕە=١٢١}}</ref> بە ئاگابوون لە بارودۆخی سنوورداری [[عێراق]] لەو کاتەدا—٦٠،٠٠٠ سەربازی عێراقی پێشتر لە [[باشووری کوردستان]] جێگیر کرابوون، و سێ لیوای عێراقی لە [[ئوردن]] جێگیر بوون—لەسەر فەرمانی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شا]]، کەشتیی بازرگانیی ئێرانیی «ئیبن سینا»، کەشتییەکی ١،١٧٦ تۆنی بوو کە بارێکی تیرۆتەوەرەی ھەڵگرتبوو و ئاڵای ئێرانی پێوە بوو، لە ٢٢ی نیسانی ١٩٦٩ لەلایەن کەشتییە دەریایییە جەنگییە پڕچەکەکانی ئێران و فڕۆکە جەنگییەکانەوە یاوەری کرا.<ref name="S"/><ref name="Reisinezhad1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Reisinezhad |یەکەم١=Arash |سەردێڕ=The Shah of Iran, the Iraqi Kurds, and the Lebanese Shia |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |پەڕە=١٤٨}}</ref> کەشتییەکە بەبێ داگرتنی [[ئاڵای ئێران]] بە ناو ڕووبارەکەدا بەرەو [[کەنداوی فارس]] ڕۆیشت، و گەشتێکی ٨٠ مایلی لە ماوەی نزیکەی شەش کاتژمێردا تەواو کرد. سەرەڕای بەڵێنەکانی پێشووی، ھێزەکانی عێراق ھەوڵی دەستوەردانیان نەدا.<ref name="S"/> ھەردوو وڵات ھێزە زەمینییەکانی خۆیان لە درێژاییی کەناری ڕووبارەکە بەھێز کرد، و [[تۆپخانە]]، [[تانک]] و [[چەکی دژە فڕۆکە]]یان جێگیر کرد. ھێزەکانی ئێران لە نزیک [[خورەمشار]] و [[ئابادان]] جێگیر کرابوون، لە کاتێکدا عێراق ھێزەکانی لە [[بەسرە]] خستبووە حاڵەتی ئامادەباشییەوە. کەشتیی بارھەڵگری ئێرانیی «ئاریا فەر» سێ ڕۆژ دواتر بە یاوەریی چوار کەشتیی جەنگیی بچووک بە ناو ڕووبارەکەدا تێپەڕ بوو، بەبێ ئەوەی ھیچ ئاستەنگێکی بۆ دروست بکرێت.<ref name="S">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Stürchler|یەکەم١=Nikolas|ساڵ=٢٠٠٧|سەردێڕ=The Threat of Force in International Law|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨١١٣٩٤٦٤٩١٨|پەڕە=٢٠٢}}</ref> ئەگەرچی عێراق سوپاکەی لە بەسرەی نزیک خستبووە حاڵەتی ئامادەباشییەوە، بەڵام نەیتوانی ھەڕەشە لە کەشتییە ئێرانییەکە بکات.<ref name="Reisinezhad1"/> جێگیرکردنی تانکە قورسەکان، فڕۆکە و تۆپخانەکانی ئێران سەرکردایەتیی [[حیزبی بەعس|بەعسی]] سارد کردەوە لە ڕێگریگرتن لە ڕێڕەوە ئاوییەکە، ئەمەش پاشەکشەیەکی گەورەی بۆ [[بەغدا]] دروست کرد.<ref name="Reisinezhad1"/> لە کاتێکدا بەغدا کێشەکەی گەیاندە [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]، بەڵام قەیرانی ئەروەند ڕوود سەرکەوتنێکی بەرچاو بوو بۆ ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Reisinezhad |یەکەم١=Arash |سەردێڕ=The Shah of Iran, the Iraqi Kurds, and the Lebanese Shia |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |پەڕە=١٤٩}}</ref> عێراق ڕێکاری تۆڵەسەندنەوەی گرتەبەر بە خراپ مامەڵەکردن و دەرکردنی دانیشتووانی ئێرانی لە ناو سنوورەکانیدا؛<ref name="Reisinezhad1"/> ھەزاران نیشتەجێ و زیارەتکاری ئێرانی لە خاکەکەی دەرکرد.<ref name="W" /><ref name="A" /> عێراق ھەروەھا ھاوردەکردنی کاڵای ئێرانی قەدەغە کرد،<ref name="S" /> و ڕای گەیاند کە ئەمە بۆ «پشتگیریکردنی ئامانجەکانی نەتەوەی [[عەرەب]]» بووە.<ref name="Reisinezhad1"/> جگە لەوەش، دەستی کرد بە پشتگیریکردنی بزووتنەوە جوداخوازەکان لە خوزستان و [[یاخیبوون لە بەلووچستان|بەلووچستان]].<ref name="W" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران|عێراق|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Joint Operation Arvand}} [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٦٩]] [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران]] 42n93jm3ojdtondjaiahu2x817qz9ie 0 294208 1573315 1572740 2026-04-07T16:18:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Journey (video game)}} 1573315 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''جۆرنی''' یارییەکی سەرکێشیی ئیندییە کە لەلایەن زاتگێیمکۆمپانی پەرەی پێدراوە و لەلایەن [[سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت|سۆنی کۆمپیوتەر ئینتەرتەیمێنت]] بۆ [[پلەیستەیشن ٣]] بڵاوکراوەتەوە. لە ئازاری ٢٠١٢ لەسەر [[تۆڕی پلەیستەیشن|پلەیستەیشن نێتۆرک]] بڵاوکرایەوە و لە تەممووزی ٢٠١٥ بۆ [[پلەیستەیشن ٤]] پۆرت کرا. دواتر لە حوزەیرانی ٢٠١٩ لەسەر [[مایکرۆسۆفت ویندۆز|ویندۆز]] و لە ئابی ٢٠١٩ لەلایەن ئاناپوورنا ئینتەرەکتیڤ لەسەر [[ئای ئۆ ئێس]] بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Journey (video game)}} [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەی ڤیدیۆیی سپایک]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی سۆنی ئینتەراکتیڤ ئێنتەرتەینمێنت]] [[پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ھەڵبژاردەی پەرەپێدەرانی کایە بۆ کایەی ساڵ]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆیییە نایابەکان]] [[پۆل:کایە ھونەرییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی بۆ باشترین کایەی ڤیدیۆییی ئەنیمەیشن]] [[پۆل:کایە سەرکێشییەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی هەڵبژاردەی پەرەپێدەرانی کایە بۆ کایەی ساڵ]] 77ixiuslyqc5ytqqensjep5ccj4c0sv 0 294210 1573313 1572855 2026-04-07T16:15:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Battle of Marj Dabiq (1516)}} 1573313 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = شەڕی مەرج دابق | partof = [[شەڕی عوسمانی و مەمالیک (١٥١٦–١٥١٧)]] | image = Mercidabık Muharebesi2.png | caption = تابلۆیەکی بچووککراوەی عوسمانی کە وێنای شەڕەکە دەکات | date = {{start date and age|1516|08|24|df=y}}<ref name="muir199">{{Harvard citation no brackets|Muir|1896|p=199}}</ref> | place = [[دابق، سووریا|دابق]]، نزیک [[حەلەب]]، [[سوڵتاننشینی مەملووک (قاھیرە)|سوڵتاننشینی مەملووک]] ([[سووریا]]ی ئێستا)<ref name="muir199" /> | coordinates = {{Coord|36.545|N|37.275|E|type:event_region:SY|display=inline,title}} | result = سەرکەوتنی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] | territory = لکاندنی [[سووریا (ناوچە)|سووریا]] بە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە | combatant1 = [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]<br />[[سوڵتاننشینی مەملووک (قاھیرە)|یاخیبووانی مەملووک]] | combatant2 = [[مەمالیکەکان]] | commander1 = [[سەلیمی یەکەم]]<br />[[خادم سینان پاشا]]<br />[[باییکڵ مەحمەد پاشا]]<br/>[[خایر بەگ]] | commander2 = [[قەنسووھ غووری]]{{KIA}}<br/>[[جانبەردی غەزالی]]<br />[[عەلائەددین بنو ئیمام]] | strength1 = ٦٠،٠٠٠<ref name="RefA">Petry, p. 498</ref> | strength2 = ٦٠،٠٠٠–٨٠،٠٠٠<ref name="RefA" />{{Sfn|Ирмияева|2000}}{{Sfn|Петросян|2013|p=}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Emecen |یەکەم١=Feridun |سەردێڕ=Mercidâbik Muharebesi |ناونیشان=https://cdn.islamansiklopedisi.org.tr/dosya/29/C29009453.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190430192300/https://cdn.islamansiklopedisi.org.tr/dosya/29/C29009453.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} (in Turkish)</ref>{{Bulleted list|[[مەمالیک|مەمالیکەکان]]}}{{Bulleted list|ھێزە یارمەتیدەرەکان}}{{Bulleted list|عەرەبە [[بەدەوییەکان]]}} | campaignbox = | casualties2 = ٧،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Evans |یەکەم=Ryan |سەردێڕ=500 Years Ago, a Battle Changed the Middle East Forever |وێبگە=The National Interest |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=https://nationalinterest.org/blog/buzz/500-years-ago-battle-changed-middle-east-forever-64551 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref>–٦٥،٠٠٠ کوژراو<ref name=:"1"/><br>٢،٠٠٠ لەسێدارەدراو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://islamansiklopedisi.org.tr/mercidabik-muharebesi |سەردێڕ=Mercidâbık Muharebesi |وێبگە=TDV İslâm Ansiklopedisi |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> | casualties1 = ١٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://acikerisim.mersin.edu.tr/yayinaea/99af81f82f3c5cb47571654029a8f2397995246663f8ba02380fa.pdf |سەردێڕ=İbn-i İyâs'ın Bedâ'iʿu'z-zuhûr fî vekâʾiʿi'd-duhûr Adlı Eserinin Beشinci Cüz 3–102 Sayfalar Arası Tercümesi |دوایین=Turan |یەکەم=Ayat |بڵاوکەرەوە=Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü |پەڕە=٤٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref>–٢٥،٠٠٠ کوژراو<ref name=:"1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gillespie |یەکەم=Alexander |سەردێڕ=The Causes of War: Volume III: 1400 CE to 1650 CE |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ساڵ=٢٠١٧|پەڕە=٢٣٠|ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٩٩-١٧٦٦-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i3UpDwAAQBAJ&pg=PA230}}</ref> }} '''شەڕی مەرج دابیق''' ({{langx|ar|مرج دابق}}، بە واتای «مێرگی دابیق»؛ {{langx|tr|Mercidabık Muharebesi}})، ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازیی یەکلاکەرەوە بوو لە [[مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست|مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا]]، لە ٢٤ی ئابی ١٥١٦دا لە نزیک شارۆچکەی [[دابیق، سووریا|دابیق]]، ٤٤ کیلۆمەتر لە باکووری [[حەلەب]] ([[سووریا]]ی ئێستا) ڕووی دا.<ref name="muir199" /> شەڕەکە بەشێک بوو لە جەنگی ١٥١٦–١٥١٧ لەنێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[مەمالیکەکان|سوڵتاننشینی مەملووک]]، کە بە سەرکەوتنی عوسمانییەکان و داگیرکردنی زۆربەی ناوچەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] کۆتایی ھات و بووە ھۆی لەناوچوونی سوڵتاننشینی مەملووک. سەرکەوتنی عوسمانییەکان لە شەڕەکەدا کۆنترۆڵی تەواوی ناوچەی سووریای دایە دەست سوپاکانی سەلیم و دەرگای بۆ داگیرکردنی [[میسر]] واڵا کرد. == ئامادەکارییەکانی جەنگ == سوڵتان [[ئەشرەف قانسووە غەوری]] زستانی ١٥١٥ و بەھاری ١٥١٦ی بە ئامادەکردنی سوپایەک بەسەر برد، کە پێشنیازی کردبوو بەرەو سنوورە شێواوەکانی [[ئاسیای بچووک]] ڕێبەری بکات.<ref name="muir196">{{Harvard citation no brackets|Muir|1896|page=196}}</ref> پێش دەستپێکردنی مارشەکە، [[سەلیمی یەکەم]] نێردراوێکی نارد کە بە زاراوەی دۆستانە بەڵێنی دا ڕازی بێت بە داواکارییەکانی مەملوکەکان بۆ دەستنیشانکردنی [[ژێردەستە]]یەکی میسری بۆ [[بەیلیکی زولقادر]]، کە دەوڵەتێکی نێوانگیر بوو لە مێژەوە لە نێوان مەملوکەکان و عوسمانییەکاندا، و کردنەوەی سنوورەکان بۆ ھاتوچۆی کاڵا و کۆیلەکان. لە ١٨ی ئایاردا [[ئەشرەف قانسووە غەوری]] بە ھێزێکی گەورەوە لە [[قاھیرە]]وە بەڕێکەوت، کە لە ھەموو ڕوویەکەوە جگە لە تۆپخانە باش ئامادەکرابوو.<ref>{{Harvard citation no brackets|Muir|1896|pages=196–197}}</ref> [[پەڕگە:Yavuz_Sultan_I._Selim_Han.jpg|وێنۆک|چەپ| [[سەلیمی یەکەم]] لەلایەن [[کۆنستانتین کاپیداغڵی]]]] بە جێھێشتنی [[تومان بایی دووەم|ئەشرەف تومان بایی دووەم]] لە کۆنترۆڵی [[قاھیرە]]دا،<ref name="muir197">{{Harvard citation no brackets|Muir|1896|page=197}}</ref> سوڵتان و سوپاکەی بە شکۆیەکی گەورەوە بەرەو باکوور مارشیان کرد و [[مۆسیقا]] و [[گۆرانی]] و ئاھەنگگێڕانیان لەگەڵ بوو. سوپاکە پانزە ئەمیری پلەبەرزی ھەزار، ٥٠٠٠ مەملوکی شاھانەی خۆی، و سەربازی [[میلیشیا]]ی لەخۆگرتبوو و لە کاتی مارشەکەدا لەلایەن گرووپە زیادەکانی سووری و بەدەوییەکانەوە پاڵپشتی کران.<ref name="muir197" /> ئەفسەرە باڵاکانی دەوڵەت، [[خەلیفە]]ی [[عەباسی]] [[موتەوەکیلی سێیەم]]، [[شێخەکان]]، و [[پیاوانی دەربار]]، لەگەڵ [[بانگدەرەکان]]، پزیشکەکان و مۆسیقاژەنەکان، لە دوای ئەو دەڕۆیشتن.<ref name="muir197" /> لە ڕێگادا، غەوری ھەروەھا ئەحمەد، کوڕی داواکاری کۆچکردووی تەختی عوسمانی (برازای [[سەلیمی یەکەم]]) پێشوازی لێکرد، و بە ڕێزی دەربارییەوە لەگەڵ خۆی ھێنای بە ھیوای ڕاکێشانی لایەنگرانی لە ھێزە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]].<ref name="muir197" /> بە پێشڕەوییەکی خاو [[ئەشرەف قانسووە غەوری]] لە ٩ی حوزەیراندا چووە ناو [[دیمەشق]]،<ref name="muir197"/> لە کاتێکدا فەرش لە ڕێگەکەیدا ڕاخرابوو، و بازرگانە ئەورووپییەکان زێڕیان بەسەر جەماوەرەکەدا دەپڕژاند. دوای چەند ڕۆژێک مانەوە، بە پێشڕەوییەکی ئارام، لە [[حومس]] و [[حەما]] بە ئاھەنگگێڕان پێشوازی لێکرا و بەرەو [[حەلەب]] جووڵا.<ref name="muir197" /> [[پەڕگە: Al-Ashraf Qansuh al-Ghawri (81651916).jpg|وێنۆک|ڕاست|بەرز=.٩|ئەشرەف قانسووە غەوری، لەلایەن [[پاولۆ جیۆڤیۆ]] (١٤٨٣–١٥٥٢)]] لەو نێوەندەدا، نێردراوێکی تر لە کەمپی عوسمانییەکانەوە گەیشت، کە بە بیانووی ئاشتی دیارییەکی زۆری بۆ [[سوڵتان]]، [[خەلیفە]] [[موتەوەکیلی سێیەم]]، و [[وەزیر]]ەکەی ھێنابوو. دیارییەکان لەگەڵ داواکارییەک بوون لەلایەن [[سەلیمی یەکەم]] بۆ دابینکردنی شەکر و شیرینی میسری.<ref name=muir198>{{Harvard citation no brackets|Muir|1896|p=198}}</ref> نێردراوەکە ئاماژەی بەوە کرد کە کێشەکانی لەگەڵ [[شا]]ی [[فارس]] [[ئیسماعیلی یەکەم]] ناچاری کردووەتەوە جارێکی تر بۆ شەڕ ئامادە بێت و بچێتە مەیدانەکەوە. [[دیوانسەلار]] موغلا بەی بە دیاریی پێچەوانەوە نێردرایەوە، بەڵام تا ئەو کاتەی گەیشتە کەمپی عوسمانییەکان، [[سەلیمی یەکەم]] فێڵە ئاشتییەکەی وەلا نابوو. عوسمانییەکان سووکایەتییان بە نێردراوەکە کرد و دیوانسەلارەکەیان بە سەر و ڕیشی تاشراوەوە و بە سواربوونی [[وڵاخ]]ێکی شەلەوە ناردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا|سووریا|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Battle of Marj Dabiq (1516)}} [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] l66bvx66qq8n0tgik6ukm4d1aw304js 0 294211 1573314 1572854 2026-04-07T16:16:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Harput}} 1573314 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}} [[پەڕگە:Elazığ 54.jpg|وێنۆک|دیمەنی خارپووت لە ساڵی ١٨٩٦]] '''خارپووت''' ({{langx|tr|Harput}}) یان '''خاربێرد''' (بە [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]: Խարբերդ) شارۆچکەیەکی دێرینە کە لە [[پارێزگای خارپێت]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] ھەڵکەوتووە. ئێستا [[قەزا]]یەکی بچووکی شاری [[خارپێت]] پێکدەھێنێت.<ref name=":0">{{Cite thesis |last=Sipahi |first=Ali |title=At Arm's Length: Historical Ethnography of Proximity in Harput |date=2015 |degree=PhD |publisher=University of Michigan |url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/116706/asipahi_1.pdf;sequence=1}} p. 1.</ref> لە کۆتاییی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]]دا، دەکەوتە ژێر ویلایەتی مەعموورەتولعەزیز (ھەروەھا بە [[ویلایەتی خارپووت]] دەناسرا). شوێنەوارەکانی دەوروبەری ٢٠٠٠ ساڵ پێش زایین لە ناوچەکەدا دۆزراونەتەوە. شارۆچکەکە بە [[قەڵای خارپووت]] بەناوبانگە، و مۆزەخانەیەک، [[مزگەوت]]ە کۆنەکان، [[کڵێسا]]یەک، و [[ئەشکەوت]]ی بوزلووک لەخۆدەگرێت. خارپووت نزیکەی {{convert|700|mi|km|order=flip}} لە [[ئیستەنبوڵ]]ەوە دوورە.<ref name="WhiteCrime">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=White, Edward |ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=The Great Crime |ناونیشان=https://www.theparisreview.org/blog/2017/02/03/the-great-crime/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ئیش=[[The Paris Review]]}}</ref> خارپووت لە [[سەدەکانی ناوین|سەردەمی سەدەکانی ناویندا]] ناوچەیەکی نیشتەجێی زۆرینە [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] بوو و ژمارەیەکی بەرچاوی دانیشتووانی ئەرمەنی ھەبوو تا کاتی [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Selcuk Esenbel |نووسەر٢=Bilge Nur Criss |نووسەر٣=Tony Greenwood |سەردێڕ=American Turkish Encounters: Politics and Culture, 1830-1989|پەڕە=٧٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Morris |یەکەم١=Benny |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=THSPDwAAQBAJ&q=Benny+Morris+the+thirty+year+genocide |سەردێڕ=The Thirty-Year Genocide: Turkey's Destruction of Its Christian Minorities, 1894–1924 |دوایین٢=Ze’evi |یەکەم٢=Dror |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٩١٦٤٥-٦|زمان=en}}</ref> تا سەدەی ٢٠ەم، خارپووت تێکەڵ بە مەزرە کرابوو (لە ساڵی ١٩٣٧دا ناوی گۆڕدرا بۆ [[ئەلعەزیز]])، شارۆچکەیەک لەسەر دەشتایییەکەی خوار خارپووت کە لە سەدەی ١٩دا بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کردبوو.<ref name=":0" /> == ناو == خاربێرد سەرەتا بەوە لێکدرایەوە کە لە وشە ئەرمەنییەکانی «kʻar» («بەرد») و «berd» («قەڵا، قەڵای سەربازی») پێکھاتووە، وەک ئەوەی بە واتای «قەڵایەک کە بە ڕووی بەردین دەورەدراوە» بێت.<ref name=":32" /><ref name="isz">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=M. Th. Houtsma |سەردێڕ=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4 |پەڕە=٩١٥}}</ref> ھەندێکی تر ناوەکەیان بە وشەیەکی [[زمانی حووری|حووری]]، «ھار/خار»، بە واتای «ڕێگا» یان «شەقام» بەستووەتەوە. [[نیکۆلاس ئەدۆنتز]] پێشنیازی پەیوەندییەکی لەگەڵ «خارتا» کرد، کە شارێکە لە [[خەتی بزماری|نەخشە بزمارییەکانی]] [[ئاشوورییەکان]]دا ئاماژەی پێکراوە، کە وا دادەنرێت گەشەی کردبێت بۆ «خارتبێرد» و دواتر «خاربێرد».<ref name=":32" /> ڕەگۆزەناسییەکی تری پێشنیازکراو ناوەکە بە ناوی خوداوەندێکی [[ھیتییەکان|ھیتی]] و حوورییەوە دەبەستێتەوە.<ref name=":32" /> خاربێرد ھەندێک جار بە «ھۆڕێبێرد» دەناسرێتەوە، کە قەڵایەک بوو لە کانتۆنی [[ئانتزیتین]] لە پارێزگای [[سۆفین]] لە [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|شانشینی ئەرمەنستان]]؛ بەپێی ئەم تێڕوانینە، خاربێرد شێوەیەکی دەستکاریکراوی ناوی «ھۆڕێبێرد»ە (بە گەشەسەندنی پێشنیارکراوی «ھۆڕێبێرد-خۆرێبێرد-خاربێرد»).<ref name=":32" /> سەرچاوە [[عەرەبی]]یەکان ئاماژەیان بە خاربێرد کردووە بە «خارتبیرت» یان بە «حیسن زیاد»، لە [[زمانی سریانی|سوریانی]] «حەسنا د-زیاد»ەوە، کە بە واتای «قەڵای زیاد» دێت.<ref name=":32" /><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Akopian |یەکەم١=Arman |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=The Syriacs of Kharberd (Kharput) on the Eve of the 1915 Genocide |journal=Hugoye: Journal of Syriac Studies |بەرگ=٢٣|issue=1 |پەڕەکان=٢٧٩–٣٢٢|doi=10.31826/hug-2020-230110 |s2cid=235465241|doi-access=free}}</ref> جوگرافیاناسی سەدەکانی ناوەڕاست [[دیمەشقی (جوگرافیناس)|دیمەشقی]] نووسیویەتی کە «خارتبیرت» ناوی شارەکە بووە، لەکاتێکدا «حیسن زیاد» ئاماژە بووە بۆ قەڵا دێرینەکە.<ref name=":1" /> == جوگرافیا == خارپووت لەسەر لوتکەی گردێک لە سەرووی دەشتێکی دەوڵەمەند و بەپیت ھەڵکەوتووە کە لە ڕووی مێژووییەوە گوندەکانی تێدا بڵاوبوونەتەوە، نزیکەی ١٤ کم لە کەناری چەپی [[ڕووباری مورات]]ەوە دوورە.<ref name=":32">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hakobyan |یەکەم١=T. Kh. |سەردێڕ=Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran |دوایین٢=Melik-Bakhshyan |یەکەم٢=St. T. |دوایین٣=Barseghyan |یەکەم٣=H. Kh. |بڵاوکەرەوە=Yerevan State University |ساڵ=١٩٨٨|بەرگ=٢|پەڕەکان=٦٩٧–٦٩٩|زمان=hy |trans-title=Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories |chapter=Kharberd |chapter-url=http://nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=61&query=%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A2%D5%A5%D6%80%D5%A4}}</ref> لە باشووری ڕۆژھەڵاتییەوە [[دەریاچەی ھەزار]] (کە پێشتر لە [[تورکی]]دا بە گۆڵجووک و لە ئەرمەنیدا بە تسۆڤک ناسرابوو) ھەیە، کە سەرچاوەی [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]]یە.<ref name=":32" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەرمەنستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Harput}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] 2rsnfn3b72l8kn1irmmak1i33qic0j2 0 294214 1573289 1573010 2026-04-07T16:11:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Floodlights}} 1573289 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Floodlights.jpg|وێنۆک|ڕووناککەرەوە بەرفراوانەکان]] [[پەڕگە:Alan_higgs_centre_floodlights_17o07.JPG|وێنۆک|یاریگایەکی [[تۆپی پێ]] لە ناوەندێکی وەرزشی کە بە ڕووناککەرەوەی بەرفراوان ڕووناککراوەتەوە.]] '''ڕووناککەرەوەی بەرفراوان''' ڕووناکییەکی دەستکردی چڕیی بەرز و گورزە-پانە. دەتوانێت ڕووناککردنەوەی ناوچەیی کرداری<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Narisada|یەکەم=Kohei|سەردێڕ=Light Pollution Handbook|دوایین٢=Schreuder|یەکەم٢=Duco|ڕێکەوت=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٩٤-٠١٥-٧٠٥٨-٩|زنجیرە=Astrophysics and Space Science Library|بەرگ=٣٢٢|پەڕەکان=٣٧–٥٩|chapter=Aim and purpose of outdoor lighting|doi=10.1007/978-1-4020-2666-9_2|chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4020-2666-9_2}}</ref> بۆ ڕێگاکانی گەشتکردن، وەستانگەی ئۆتۆمۆبیل، دەروازەکان، ناوچەکانی کار، و شوێنە وەرزشییەکان دابین بکات بۆ ڕێگەدان بە بینینێکی گونجاو بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکان بە سەلامەتی، ڕووناککردنەوەی ڕازاوە بۆ ڕیکلام، ڕووی باڵەخانەکان، شوێنەوارەکان، یان پاڵپشتیکردنی ئاسایشی دەوروبەر. ڕووناککەرەوە بەرفراوانەکان زۆرجار بۆ ڕووناککردنەوەی یاریگا دەرەکییەکان بەکاردێن کاتێک چالاکییەکی وەرزشی دەرەکی لە بارودۆخی ڕووناکی کەمدا بەڕێوەدەچێت. جۆرە چڕترەکان زۆرجار وەک ئامێرێکی ڕووناککردنەوەی تەختەی شانۆ لە نمایشە زیندووەکانی وەک کۆنسێرت و [[شانۆنامە|شانۆگەرییەکاندا]] بەکاردێن. ڕووناککەرەوە بەرفراوانەکان ڕەنگە بۆ زیادکردنی کاریگەری بۆ باڵەخانەکان لە شەودا بەکاربھێنرێن؛ ئەمە بە شێوەیەکی باو پێی دەوترێت ڕووناککردنەوەی ڕووی باڵەخانە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://darksky.org/resources/glossary/|سەردێڕ=Glossary |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=DarkSky.org}}</ref> یان—بە نادروستیی کەمتر—ڕووناککردنەوەی نژیاروانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وەرزش}} {{پۆلی کۆمنز|Floodlights}} [[پۆل:یاریگاکان]] qaluhfnj8p8hg8jds0rf4rmfj7jsui0 0 294216 1573286 1573020 2026-04-07T16:11:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Spotlights (theatre lighting)}} 1573286 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:David & Kim (2010-09-17 by Ian T. McFarland).jpg|وێنۆک|ڕووناککەرەوە چڕەکان لە کاتی بەکارھێنان لە نمایشێکی مۆسیقادا]] [[پەڕگە:Follow_Spot.jpg|وێنۆک|ڕووناککەرەوەیەکی چڕ]] '''ڕووناککەرەوەی چڕ''' (یان فۆڵۆسپۆت) ئامێرێکی بەھێزی ڕووناککردنەوەی تەختەی شانۆیە کە گورزەیەکی ڕووناکی گەش بۆ سەر فەزای نمایش دەپڕژێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dunham|یەکەم=Richard|سەردێڕ=Stage lighting: fundamentals and applications|ڕێکەوت=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٦٦٢٧١-٨|شوێن=London|oclc=٩٧١٦٢٩٤٠٥}}</ref> ڕووناککەرەوە چڕەکان لەلایەن ئۆپەراتۆرێکی ڕووناککەرەوەی چڕەوە کۆنتڕۆڵ دەکرێن کە شوێن ئەکتەرەکان لە دەوروبەری تەختەی شانۆکە دەکەوێت. ڕووناککەرەوە چڕەکان زۆرترین جار لە کۆنسێرتەکان، میوزیکاڵەکان و پێشکەشکردنە گەورەکاندا بەکاردێن کە تێیان دا نیشاندانی کەسێکی جووڵاوی دیاریکراو گرنگە. ڕووناککەرەوە چڕەکان ھەندێک جار لە سەرەوە لەسەر کاتوۆکەکان جێگیر دەکرێن. لە ھەندێک شانۆدا، ڕەنگە جگە لە کاتوۆکەکە، لە ژووری کۆنتڕۆڵ یان «ژووری ڕووناککەرەوەی تایبەت» جێگیر بکرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Spotlights (theatre lighting)}} 9kfpkn0l3a97cgg6mvjktjrs2cpp2vu 0 294217 1573300 1572995 2026-04-07T16:13:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Energy conservation}} 1573300 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاشەکەوتکردنی وزە''' ھەوڵێکە بۆ کەمکردنەوەی بەکاربردنی وزەی بەفیڕۆدراو لە ڕێگەی بەکارھێنانی خزمەتگوزارییە وزەیییە کەمترەکانەوە. ئەمە دەکرێت بە بەکارھێنانی وزە بە شێوەیەکی کاریگەرتر (بەکارھێنانی سەرچاوەی وزەی کەمتر و باشتر بۆ خزمەتگوزاری بەردەوام)یان گۆڕینی ڕەفتاری کەسێک بۆ بەکارھێنانی سەرچاوەی خزمەتگوزاری کەمتر و باشتر (بۆ نموونە، بە لێخوڕینی پێڕاگوێزەکان کە وزەی نوێبووەوە یان وزە بە کارایی زیاتر بەکاردەھێنن) ئەنجام بدرێت. پاشەکەوتکردنی [[وزە]] دەکرێت لە ڕێگەی بەکارھێنانی کارای وزەوە بەدەست بھێنرێت، کە ھەندێک سوودی ھەیە، لەوانە کەمکردنەوەی [[دەردانی گازی گەرمخانەیی]] و شوێنپێی کاربۆنی بچووکتر، ھەروەھا پاشەکەوتکردنی تێچوو، ئاو، و وزە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|وزە}} {{پۆلی کۆمنز|Energy conservation}} [[پۆل:وزەی بەردەوام]] br7udozlgo37r9ycatqukt5xf1a5isi 0 294218 1573290 1573009 2026-04-07T16:11:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Sustainable energy}} 1573290 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} وزە [[بەردەوامی|بەردەوامە]] ئەگەر «پێویستییەکانی ئێستا پڕ بکاتەوە بەبێ ئەوەی توانای نەوەکانی داھاتوو بۆ پڕکردنەوەی پێویستییەکانی خۆیان بخاتە مەترسییەوە.»{{Sfn|Kutscher|Milford|Kreith|2019}}<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Zhang |یەکەم=Wei |دوایین٢=Li |یەکەم٢=Binshuai |دوایین٣=Xue |یەکەم٣=Rui |دوایین٤=Wang |یەکەم٤=Chengcheng |دوایین٥=Cao |یەکەم٥=Wei |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=A systematic bibliometric review of clean energy transition: Implications for low-carbon development |journal=[[PLOS One]] |بەرگ=١٦|issue=12 |bibcode=2021PLoSO..1661091Z |doi=10.1371/journal.pone.0261091 |pmc=٨٦٤١٨٧٤|pmid=٣٤٨٦٠٨٥٥|doi-access=free |article-number=e0261091}}</ref> پێناسەکانی '''وزەی بەردەوام''' بەزۆری سەیری کاریگەرییەکانی لەسەر ژینگە، ئابووری، و کۆمەڵگە دەکەن. ئەم کاریگەرییانە لە [[دەردانی گازی گەرمخانەیی]] و [[مەترسیەکانی پیسبونی ھەوا|پیسبوونی ھەواوە]] تا ھەژاریی وزە و پاشماوە ژەھراوییەکان دەگرێتەوە. سەرچاوەکانی [[وزەی نوێبووەوە]] وەک [[وزەی با|با]]، ئاوی، [[وزەی خۆری|خۆری]]، و گەرمیی زەوی دەتوانن ببنە ھۆی زیانی ژینگەیی بەڵام بە شێوەیەکی گشتی زۆر بەردەوامترن لە سەرچاوەکانی سووتەمەنی فۆسیڵی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە}} {{پۆلی کۆمنز|Sustainable energy}} [[پۆل:وزە]] [[پۆل:پەرەسەندنی بەردەوام]] [[پۆل:وزەی بەردەوام]] [[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 5afh552kmrc0fcbbg090lo69dalm7ea 0 294219 1573284 1573026 2026-04-07T16:10:47Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Gaokao|Gaokao]] بۆ [[:Commons:Category:National Higher Education Entrance Examination|National Higher Education Entrance Examination]] 1573284 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} '''گاوکاو''' تاقیکردنەوەییەکی یەکگرتووی سەرتاسەریە بۆ وەرگرتن لە زانکۆ و پەیمانگا گشتییەکان و هەروەها بە (تاقیکردنەوەی نیشتمانی وەرگرتن لە کۆلێژەکان لێکدەدرێتەوە.) ئەم تاقیکردنەوەیە ساڵانەیە بۆ وەرگرتن لە پرۆگرامی بەکالۆریۆس کە لەلایەن پارێزگاکانەوە لە وڵاتی [[چین]] بەڕێوەدەبرێت و لە سەرەتای مانگی حوزەیران دەستپێدەکات. گاوکاو پێویستە بۆ وەرگرتنی بەکالۆریۆس لە سەرجەم دامەزراوەکانی خوێندنی باڵا لە وڵاتەکەدا. لەلایەن خوێندکارانی ئامادەییەوە لە دووایەمین ساڵی خوێندنیاندا ئەنجام دەدرێت. == سەرچاوەکان == * Szekely, E. (2023). [https://www.academia.edu/97691781/The_National_College_Entrance_Examination_in_China_Gaokao_A_Discreet_Driver_for_Global_Social_Change "The National College Entrance Examination in China (Gaokao): A Discreet Driver for Global Social Change"] In: ''The Palgrave Handbook of Global Social Change''. Palgrave Macmillan, Cham. {{doi|10.1007/978-3-030-87624-1_244-1}} * [http://en.moe.gov.cn/ Ministry of Education] * [https://web.archive.org/web/20050625074547/http://www.chinatoday.com.cn/English/e2005/e200506/p34.htm "Test Fever"], ''[[China Today]]'', 2005. {{in lang|en}} * [http://www.slate.com/id/2192732/ "China's SAT"]. ''[[Slate (magazine)|Slate]]'', June 4, 2008. * "National University Entrance Examination for China", Ji-heng Zhang Translator, Harry Manos, ''The Physics Teacher'' March 1994, vol. 32, Issue 3, pp.&nbsp;187–189 {{doi|10.1119/1.2343953}} * [https://www.pbs.org/wnet/wideangle/episodes/a-woman-among-warlords-introduction/65/ ''China Prep''], [[PBS]] documentary on students preparing for China's National Higher Education Entrance Exam {{تووڵی دەروازە|چین}} {{پۆلی کۆمنز|National Higher Education Entrance Examination}} [[پۆل:خوێندنی باڵا لە چین]] bu4dk18wxnrpelosd4s3ikv5ftgh3ae 1 294221 1573546 1572774 2026-04-07T21:32:22Z Serchia 5238 لێدوان 1573546 wikitext text/x-wiki == ناو == سڵاو {{وب|Tessla}}، پێشتر وتارێک بە ناوی [[لەوەڕگە]] هەبووە. باشتر دەبوو پێشتر دروستکردنی ئەمە وتووێژێک لەوێ کرابا لەسەر ناوەکەی. ئێستا پێویستە یەکێکیان بگۆڕدرێ. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ٠٩:٢١، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]: ئای دەست خۆش نیشانت دام، ئاگادار نەبووم. بەهەرحاڵ هیچ نەبووە، وتارەکەی تر بەمانای لەوەڕگە دێت و تەواو و دروستە، بەڵام ئەم ناوە (Grassland) نازانم بیکەین بەچی؟ بکرێتە: دەشتەگیا، سەوزایی، هتد ...! '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::پێم وایە ئەمەیان زیاتر لەگەڵ لەوەڕگە دەگونجێت. بۆ ئەوەی تر لە کوردی زیاتر وشەی پاوان بەکاردێت. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ٢١:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) fcie545g2o53g3b68yp4vxr7260xxzg 1573594 1573546 2026-04-08T09:03:43Z Tessla 41338 /* ناو */ وەڵامدانەوە 1573594 wikitext text/x-wiki == ناو == سڵاو {{وب|Tessla}}، پێشتر وتارێک بە ناوی [[لەوەڕگە]] هەبووە. باشتر دەبوو پێشتر دروستکردنی ئەمە وتووێژێک لەوێ کرابا لەسەر ناوەکەی. ئێستا پێویستە یەکێکیان بگۆڕدرێ. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ٠٩:٢١، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]: ئای دەست خۆش نیشانت دام، ئاگادار نەبووم. بەهەرحاڵ هیچ نەبووە، وتارەکەی تر بەمانای لەوەڕگە دێت و تەواو و دروستە، بەڵام ئەم ناوە (Grassland) نازانم بیکەین بەچی؟ بکرێتە: دەشتەگیا، سەوزایی، هتد ...! '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::پێم وایە ئەمەیان زیاتر لەگەڵ لەوەڕگە دەگونجێت. بۆ ئەوەی تر لە کوردی زیاتر وشەی پاوان بەکاردێت. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ٢١:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]: مادام دڵنیا نین، با @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|gejeluk]] دوو قسەی تێدا بکەن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٠٣، ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 9sehastic3se7pq3t9iqd7utokwjneu 0 294225 1573295 1573002 2026-04-07T16:12:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Arcology}} 1573295 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئارکۆلۆژی''' یان '''شاری ستوونی''' مێگاسترێکتەرێکی گریمانەییی تێکەڵە-بەکارھێنانە کە خاوەنی [[چڕیی دانیشتووان|چڕییەکی بەرزی دانیشتووانە]] بە ئامانجی گەیشتن بە خۆژێنی لە ژینگەی دەرەوە. ئەم زاراوەیە لە ساڵی ١٩٦٩ لەلایەن تەلارساز پاوڵۆ سۆلێری وەک ئاوێتەیەک لە «[[نژیاروانی]]» و «[[ژینگەناسی]]» داڕێژرا.<ref name="MatterSpirit">{{بیرخستنەوە|دوایین=Soleri |یەکەم=Paolo |سەردێڕ=The Bridge Between Matter & Spirit is Matter Becoming Spirit; The Arcology of Paolo Soleri |پەڕەکان=[https://archive.org/details/bridgebetweenmat٠٠sole/page/٤٦ ٤٦]|ساڵ=١٩٧٣|ناونیشان=https://archive.org/details/bridgebetweenmat00sole/page/46 |شوێن=[[Garden City, New York]] |بڵاوکەرەوە=[[Vintage Books|Anchor Books]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٥-٠٢٣٦١-٠|بەستەری نووسەر=Paolo Soleri |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}.</ref> سۆلێری بڕوای وابوو کە ئارکۆلۆژییەکی تەواوکراو فەزا بۆ جۆرەھا دامەزراوەی نیشتەجێبوون، بازرگانی و کشتوکاڵی دابین دەکات لەکاتێکدا کاریگەریی ژینگەییی تاکەکەسیی مرۆڤ بۆ کەمترین ئاست کەم دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Grierson |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Arcology and Arcosanti: Towards a Sustainable Built Environment |journal=Electronic Green Journal |بەرگ=١|issue=18 |doi=10.5070/G311810506 |doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|نژیاروانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Arcology}} 0vgc449izmysfkx1ohxnkjnllo5fh95 1573493 1573295 2026-04-07T20:08:01Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573493 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئارکۆلۆژی''' یان '''شاری ستوونی''' مێگاسترێکتەرێکی گریمانەییی تێکەڵە-بەکارھێنانە کە خاوەنی [[چڕیی دانیشتووان|چڕییەکی بەرزی دانیشتووانە]] بە ئامانجی گەیشتن بە خۆژێنی لە ژینگەی دەرەوە. ئەم زاراوەیە لە ساڵی ١٩٦٩ لەلایەن تەلارساز پاوڵۆ سۆلێری وەک ئاوێتەیەک لە «[[نژیاروانی]]» و «[[ژینگەناسی]]» داڕێژرا.<ref name="MatterSpirit">{{بیرخستنەوە|دوایین=Soleri |یەکەم=Paolo |سەردێڕ=The Bridge Between Matter & Spirit is Matter Becoming Spirit; The Arcology of Paolo Soleri |پەڕەکان=[https://archive.org/details/bridgebetweenmat٠٠sole/page/٤٦ ٤٦]|ساڵ=١٩٧٣|ناونیشان=https://archive.org/details/bridgebetweenmat00sole/page/46 |شوێن=[[Garden City, New York]] |بڵاوکەرەوە=[[Vintage Books|Anchor Books]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٥-٠٢٣٦١-٠|بەستەری نووسەر=Paolo Soleri |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}.</ref> سۆلێری بڕوای وابوو کە ئارکۆلۆژییەکی تەواوکراو فەزا بۆ جۆرەھا دامەزراوەی نیشتەجێبوون، بازرگانی و کشتوکاڵی دابین دەکات لەکاتێکدا کاریگەریی ژینگەییی تاکەکەسیی مرۆڤ بۆ کەمترین ئاست کەم دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Grierson |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Arcology and Arcosanti: Towards a Sustainable Built Environment |journal=Electronic Green Journal |بەرگ=١|issue=18 |doi=10.5070/G311810506 |doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Arcology}} isvqhae5abosylxp3fai4loja4tssx3 0 294227 1573307 1572925 2026-04-07T16:14:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Cogeneration}} 1573307 wikitext text/x-wiki '''ھاو-بەرھەمھێنان''' یان '''بەرھەمھێنانی تێکەڵاوی کارەبا و گەرمی''' ('''سی ئەیچ پی''') بریتییە لە بەکارھێنانی [[بزوێنەری گەرمی|بزوێنەرێکی گەرمی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/how-does-cogeneration-provide-heat-power/|سەردێڕ=How Does Cogeneration Provide Heat and Power? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191127205316/https://www.scientificamerican.com/article/how-does-cogeneration-provide-heat-power/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Scientific American |زمان=en}}</ref> یان وێستگەیەکی توان بۆ بەرھەمھێنانی کارەبا و گەرمیی سوودبەخش لە ھەمان کاتدا. ھاو-بەرھەمھێنان بەکارھێنانێکی کاراتری سووتەمەنی یان گەرمییە، چونکە ئەو گەرمییەی کە بە شێوەیەکی تر لە بەرھەمھێنانی کارەبادا بەفیڕۆ دەچوو، بۆ ھەندێک بەکارھێنانی بەرھەمھێنەر بەکاردێت. وێستگەکانی بەرھەمھێنانی تێکەڵاوی کارەبا و گەرمی (سی ئەیچ پی) ئەو [[وزەی گەرمی|وزە گەرمییەی]] کە بە شێوەیەکی تر بەفیڕۆ دەچوو بۆ گەرمکردنەوە دەگەڕێننەوە. ئەمە بە گەرمکردنەوەی ناوچەییی کارەبا و گەرمیی تێکەڵاویش ناودەبرێت. وێستگە بچووکەکانی سی ئەیچ پی نموونەیەکن لە وزەی ناناوەندی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dekb.co.uk/home/index.php?option=com_content&view=category&id=82&Itemid=93|سەردێڕ=energyscanner home page |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081210123230/http://www.dekb.co.uk/home/index.php?option=com_content&view=category&id=82&Itemid=93 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref> گەرمیی بەرھەمی لاوەکی لە پلەی گەرمیی مامناوەنددا ({{Convert|100|–|180|C|F}}) دەکرێت لە ساردکەرەوە مژۆکەکاندا بۆ ساردکردنەوە بەکاربھێنرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە}} {{پۆلی کۆمنز|Cogeneration}} [[پۆل:گۆڕانی وزە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] n91tclh3bmarv3r3x96f8c17pqmxd4m 0 294228 1573296 1573000 2026-04-07T16:12:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Compact fluorescent light bulbs}} 1573296 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''چرای فلۆرێسێنتی پەستێوراو''' ('''سی ئێف ئێڵ''')، کە بە '''ڕووناکیی فلۆرێسێنتی پەستێوراو'''، '''ڕووناکیی پاشەکەوتکەری وزە''' و '''بۆریی فلۆرێسێنتی پەستێوراویش''' ناودەبرێت، [[گڵۆپی شیری|چرایەکی فلۆرێسێنتە]] کە بۆ جێگرتنەوەی گڵۆپێکی ڕووناکیی تەقەلەدار دیزاین کراوە؛ ھەندێک جۆریان لە ناو [[چرا|فیکسچەرەکانی ڕووناکیدا]] جێگیر دەبن کە بۆ گڵۆپە تەقەلەدارەکان دیزاین کراون. چراکان بۆرییەک بەکاردەھێنن کە چەماوەتەوە یان نۆشتاوەتەوە بۆ ئەوەی لە ناو فەزای گڵۆپێکی تەقەلەداردا جێببێتەوە، و باڵاستێکی ئەلیکترۆنیی پەستێوراو لە بنکەی چراکەدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Compact fluorescent light bulbs}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 13fjfbuj08skc2cy6vit646lneg1vwv 1573492 1573296 2026-04-07T20:07:51Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573492 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''چرای فلۆرێسێنتی پەستێوراو''' ('''سی ئێف ئێڵ''')، کە بە '''ڕووناکیی فلۆرێسێنتی پەستێوراو'''، '''ڕووناکیی پاشەکەوتکەری وزە''' و '''بۆریی فلۆرێسێنتی پەستێوراویش''' ناودەبرێت، [[گڵۆپی شیری|چرایەکی فلۆرێسێنتە]] کە بۆ جێگرتنەوەی گڵۆپێکی ڕووناکیی تەقەلەدار دیزاین کراوە؛ ھەندێک جۆریان لە ناو [[چرا|فیکسچەرەکانی ڕووناکیدا]] جێگیر دەبن کە بۆ گڵۆپە تەقەلەدارەکان دیزاین کراون. چراکان بۆرییەک بەکاردەھێنن کە چەماوەتەوە یان نۆشتاوەتەوە بۆ ئەوەی لە ناو فەزای گڵۆپێکی تەقەلەداردا جێببێتەوە، و باڵاستێکی ئەلیکترۆنیی پەستێوراو لە بنکەی چراکەدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە}} {{پۆلی کۆمنز|Compact fluorescent light bulbs}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 97y7ly2f3eu1lbibludg3zf8hdxifk1 0 294229 1573533 1573023 2026-04-07T20:14:41Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573533 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Hotel_ICON_Green_View1_201106.jpg|وێنۆک|333x333پیکسڵ|ھۆتێل ئایکۆن لە کۆولۆن، ھۆنگ کۆنگ]] '''ھۆتێلێکی ژینگەیی'''، یان '''ھۆتێلێکی سەوز'''، [[ھۆتێل]] یان شوێنێکی نیشتەجێبوونی لە ڕووی ژینگەیییەوە بەردەوامە کە باشترکردنی ژینگەییی گرنگی لە پێکھاتەکەیدا کردووە بۆ ئەوەی کاریگەرییەکانی لەسەر [[ژینگەی سروشتی]] کەم بکاتەوە. پێناسە سەرەتایییەکەی ھۆتێلێکی دۆستی ژینگە بریتییە لە شوێنێکی نیشتەجێبوونی لە ڕووی ژینگەیییەوە بەرپرسیار کە پەیڕەوی لە پراکتیزەکانی [[ژیانی بەردەوام|ژیانی سەوز]] دەکات. ئەم ھۆتێلانە دەبێت لەلایەن لایەنێکی سێیەمی سەربەخۆ یان لەلایەن ئەو وڵات یان ویلایەتەی تێیدا ھەڵکەوتوون وەک ھۆتێلی سەوز بڕوانامەیان پێ بدرێت. بە شێوەیەکی نەریتی، ئەم ھۆتێلانە زۆربەی کات وەک '''ئێکۆڵۆج''' دەردەخران بەھۆی شوێنەکەیانەوە، کە زۆرجار لەناو دارستانە چڕەکاندان، و دیزاینەکەیان ئیلھامی لە بەکارھێنانی شێوازە نەریتییەکانی بیناسازی وەرگرتووە کە لەلایەن وەستا ناوخۆیییەکانەوە لە وڵاتانی وەک [[کۆستاریکا]] و [[ئیندۆنیزیا]] پەیڕەو دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} qhawl7yscsg4sjr8j3obty15j5x1qzd 0 294230 1573537 1573003 2026-04-07T20:15:11Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573537 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''شارێکی ژینگەیی''' یان '''ئێکۆستی''' «نیشتەجێبوونێکی مرۆیییە کە لەسەر شێوەی پێکھاتە و فەرمانی خۆژێنی و خۆڕاگری سیستمە ئیکۆلۆژییە سروشتییەکان مۆدێل کراوە»، وەک ئەوەی لەلایەن ئێکۆستی بیڵدەرزەوە پێناسە کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ecocitybuilders.org/what-is-an-ecocity/|سەردێڕ=What is an Ecocity? |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Ecocity Builders |زمان=en-US}}</ref> ڕێکخراوێکی قازانجەنەویست کە لەلایەن ڕیچارد ڕێجستەرەوە دەستی پێکردووە، کە یەکەم جار زاراوەکەی لە وتارە ساڵی ١٩٨٤ەکەیدا بەکارھێناوە، «ئێکۆستییەکان: کردنی شارەکان بە بەردەوام تەحەدایەکی یەکلاکەرەوەیە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Richard |یەکەم=Register |ڕێکەوت=١٩٨٤|سەردێڕ=EcoCities: Making cities sustainable is a crucial challenge |ناونیشان=https://www.context.org/iclib/ic08/register/ |journal=In Context |بەرگ=١|issue=8 |پەڕەکان=٣١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> بە سادەیی، شارێکی ژینگەیی شارێکی لەڕووی ئیکۆلۆژییەوە تەندروستە. [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] شارە ژینگەیییەکان بە «ئەو شارانە پێناسە دەکات کە خۆشگوزەرانیی ھاووڵاتیان و کۆمەڵگە باشتر دەکەن لە ڕێگەی [[پلاندانانی شاری|پلاندانان]] و بەڕێوەبردنی یەکخراوی شار کە سوود لە سوودەکانی سیستمە ئیکۆلۆژییەکان دەبینن و ئەم سەرمایانە بۆ نەوەکانی داھاتوو دەپارێزن و پەروەردەیان دەکەن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://siteresources.worldbank.org/INTURBANDEVELOPMENT/Resources/336387-1270074782769/Eco2_Cities_Book.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181214114504/https://siteresources.worldbank.org/INTURBANDEVELOPMENT/Resources/336387-1270074782769/Eco2_Cities_Book.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=siteresources.worldbank.org}}</ref> ئەگەرچی پێناسەیەکی جیھانیی قبوڵکراو بۆ 'شارێکی ژینگەیی' نییە، لەنێوان پێناسە بەردەستەکاندا، ھەندێک کۆدەنگی لەسەر تایبەتمەندییە بنەڕەتییەکانی شارێکی ژینگەیی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|نژیاروانی|ئەندازیاری}} 9lxcnbkr86o8cfs0jlan8wx04664hjk 0 294231 1573303 1572981 2026-04-07T16:13:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Eco-houses}} 1573303 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Ecohouse_near_Faaker_See,_Austria.JPG|وێنۆک|٣٢٧x٣٢٧پیکسڵ|خانووی ژینگەیی لە نزیک فاکەر زی، نەمسا]] '''خانووی ژینگەیی''' (یان ماڵی ژینگەیی) ماڵێکی خاوەن کاریگەریی ژینگەییی کەمە کە بە بەکارھێنانی کەرەستە و تەکنەلۆژیایەک دیزاین کراوە و دروست کراوە کە شوێنپێی کاربۆنی کەم دەکاتەوە و پێویستییەکانی وزەی کەم دەکاتەوە. ماڵە ژینگەیییەکان بە چەندین ڕێگە دەپێورێن بۆ دابینکردنی پێویستییەکانی [[بەردەوامی]] وەک پاشەکەوتکردنی ئاو، کەمکردنەوەی پاشماوەکان لە ڕێگەی دووبارە بەکارھێنانەوە و دووبارە بەکارھێنانەوەی کەرەستەکان، کۆنترۆڵکردنی پیسبوون بۆ سنووردارکردنی گەرمبوونی جیھانی، بەرھەمھێنان و پاشەکەوتکردنی وزە، و کەمکردنەوەی دەردانی CO_٢.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Eco-houses}} 1f0fexyf8hpwt22a6zomvqmkiowqb9m 1573487 1573303 2026-04-07T20:07:11Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573487 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Ecohouse_near_Faaker_See,_Austria.JPG|وێنۆک|٣٢٧x٣٢٧پیکسڵ|خانووی ژینگەیی لە نزیک فاکەر زی، نەمسا]] '''خانووی ژینگەیی''' (یان ماڵی ژینگەیی) ماڵێکی خاوەن کاریگەریی ژینگەییی کەمە کە بە بەکارھێنانی کەرەستە و تەکنەلۆژیایەک دیزاین کراوە و دروست کراوە کە شوێنپێی کاربۆنی کەم دەکاتەوە و پێویستییەکانی وزەی کەم دەکاتەوە. ماڵە ژینگەیییەکان بە چەندین ڕێگە دەپێورێن بۆ دابینکردنی پێویستییەکانی [[بەردەوامی]] وەک پاشەکەوتکردنی ئاو، کەمکردنەوەی پاشماوەکان لە ڕێگەی دووبارە بەکارھێنانەوە و دووبارە بەکارھێنانەوەی کەرەستەکان، کۆنترۆڵکردنی پیسبوون بۆ سنووردارکردنی گەرمبوونی جیھانی، بەرھەمھێنان و پاشەکەوتکردنی وزە، و کەمکردنەوەی دەردانی CO_٢.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Eco-houses}} nllp92a8idiuucao2yhdk8d7vkq4vy1 0 294232 1573285 1573024 2026-04-07T16:10:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Eco labels}} 1573285 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Classification_of_eco_labels.png|وێنۆک|500x500پیکسڵ|پۆلێنکردنی نیشانە ژینگەیییەکان]] '''نیشانە ژینگەیییەکان''' (ھەروەھا "eco-Labels") و '''ستیکەرە سەوزەکان''' سیستمەکانی نیشانەکردنن بۆ خۆراک و بەرھەمە بەکارھێنراوەکان. بەکارھێنانی نیشانە ژینگەیییەکان ئارەزوومەندانەیە، لەکاتێکدا ستیکەرە سەوزەکان بەپێی یاسا ناچارین؛ بۆ نموونە، لە ئەمریکای باکوور ئامێرە سەرەکییەکان و ئۆتۆمۆبیلەکان ئێنێرجی ستار بەکاردەھێنن. لە ئێستادا ٤٥٦ نیشانەی ژینگەیی لە ١٩٩ وڵاتدا ھەن، لە ٢٥ کەرتی پیشەسازیدا بەپێی ئیندێکسی نیشانەی ژینگەیی، کە گەورەترین پێڕستی جیھانیی نیشانە ژینگەیییەکانە. ئەوان جۆرێکن لە پێوانەکردنی بەردەوامی کە ئاراستەی بەکارھێنەران کراون، بە مەبەستی ئەوەی لە کاتی بازاڕکردندا ڕەچاوکردنی نیگەرانییە ژینگەیییەکان ئاسان بێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Eco labels}} 723ib7f7b5ie59dekcclz79hqfyaixf 1573499 1573285 2026-04-07T20:08:51Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573499 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Classification_of_eco_labels.png|وێنۆک|500x500پیکسڵ|پۆلێنکردنی نیشانە ژینگەیییەکان]] '''نیشانە ژینگەیییەکان''' (ھەروەھا "eco-Labels") و '''ستیکەرە سەوزەکان''' سیستمەکانی نیشانەکردنن بۆ خۆراک و بەرھەمە بەکارھێنراوەکان. بەکارھێنانی نیشانە ژینگەیییەکان ئارەزوومەندانەیە، لەکاتێکدا ستیکەرە سەوزەکان بەپێی یاسا ناچارین؛ بۆ نموونە، لە ئەمریکای باکوور ئامێرە سەرەکییەکان و ئۆتۆمۆبیلەکان ئێنێرجی ستار بەکاردەھێنن. لە ئێستادا ٤٥٦ نیشانەی ژینگەیی لە ١٩٩ وڵاتدا ھەن، لە ٢٥ کەرتی پیشەسازیدا بەپێی ئیندێکسی نیشانەی ژینگەیی، کە گەورەترین پێڕستی جیھانیی نیشانە ژینگەیییەکانە. ئەوان جۆرێکن لە پێوانەکردنی بەردەوامی کە ئاراستەی بەکارھێنەران کراون، بە مەبەستی ئەوەی لە کاتی بازاڕکردندا ڕەچاوکردنی نیگەرانییە ژینگەیییەکان ئاسان بێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Eco labels}} 9b7itzq50100sacfcltxuz2bpp8sbgo 0 294233 1573309 1572923 2026-04-07T16:14:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Energy efficiency}} 1573309 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Energy_efficiency_label_A.svg|وێنۆک|نیشانەی باوی کاراییی وزە لەسەر ئامێرەکان بۆ نیشاندانی کاراییی وزەیان بە شێوەیەکی ڕوون.]] '''بەکارھێنانی کارای وزە'''، یان '''کاراییی وزە'''، پڕۆسەی کەمکردنەوەی بڕی ئەو وزەیەیە کە پێویستە بۆ دابینکردنی بەرھەم و خزمەتگوزارییەکان. چەندین تەکنەلۆژیا و شێواز بەردەستن کە لە سیستمە باوەکان کاراترن لە ڕووی وزەوە. بۆ نموونە، [[دابڕینی بینا|دابڕینی بینایەک]] ڕێگەی پێ دەدات وزەی کەمتر بۆ گەرمکردنەوە و ساردکردنەوە بەکاربھێنێت لەکاتێکدا ھێشتا پلەیەکی گەرمی گونجاو دەپارێزێت. شێوازێکی تر کە لەلایەن لیڤ لیڤیچەوە پێشنیار کراوە بریتییە لە لادانی ئەو پاڵپشتییە داراییانەی وزە کە ھانی بەکاربردنی زۆری وزە و بەکارھێنانی ناکارای وزە دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Indra Overland |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Subsidies for Fossil Fuels and Climate Change: A Comparative Perspective |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/240515305 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=International Journal of Environmental Studies |بەرگ=٦٧|issue=3 |پەڕەکان=٢٠٣–٢١٧|bibcode=2010IJEnS..67..303O |doi=10.1080/00207233.2010.492143 |s2cid=98618399 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180212083157/https://www.researchgate.net/publication/240515305 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> باشترکردنی کاراییی وزە لە بیناکان، پڕۆسە پیشەسازییەکان و گواستنەوەدا دەتوانێت پێویستییەکانی جیھان بۆ وزە لە ساڵی ٢٠٥٠دا بە ڕێژەی یەک لەسەر سێ کەم بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.iea.org/reports/the-value-of-urgent-action-on-energy-efficiency|سەردێڕ=The value of urgent action on energy efficiency – Analysis |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=IEA |زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|وزە}} {{پۆلی کۆمنز|Energy efficiency}} [[پۆل:وزەی بەردەوام]] 2fmtt84sxe945gwlf41n2qmzc3pt1lb 0 294234 1573297 1572998 2026-04-07T16:12:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Energy audit}} 1573297 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Power_logger_connection_in_order_to_do_an_energy_audit.jpg|وێنۆک|بەستنی تۆمارکەری توان بۆ ئەنجامدانی وردبینیی وزە]] '''وردبینیی وزە''' ڕووپێوییەکی پشکنین و شیکردنەوەی لێشاوەکانی [[وزە|وزەیە]] بۆ [[پاشەکەوتکردنی وزە]] لە بینایەکدا. ڕەنگە پڕۆسەیەک یان سیستمێک بگرێتەوە بۆ کەمکردنەوەی بڕی تێچووی وزە بۆ ناو سیستمەکە بەبێ ئەوەی کاریگەریی نەرێنی لەسەر بەرھەمھێنانی ھەبێت. لە خانووبەرەی بازرگانی و پیشەسازیدا، وردبینیی وزە یەکەم ھەنگاوە لە دەستنیشانکردنی دەرفەتەکان بۆ کەمکردنەوەی خەرجیی وزە و شوێنپێی کاربۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Energy audit}} 4gdp5dhyf55etoiswrej71torva6eu1 1573490 1573297 2026-04-07T20:07:41Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573490 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Power_logger_connection_in_order_to_do_an_energy_audit.jpg|وێنۆک|بەستنی تۆمارکەری توان بۆ ئەنجامدانی وردبینیی وزە]] '''وردبینیی وزە''' ڕووپێوییەکی پشکنین و شیکردنەوەی لێشاوەکانی [[وزە|وزەیە]] بۆ [[پاشەکەوتکردنی وزە]] لە بینایەکدا. ڕەنگە پڕۆسەیەک یان سیستمێک بگرێتەوە بۆ کەمکردنەوەی بڕی تێچووی وزە بۆ ناو سیستمەکە بەبێ ئەوەی کاریگەریی نەرێنی لەسەر بەرھەمھێنانی ھەبێت. لە خانووبەرەی بازرگانی و پیشەسازیدا، وردبینیی وزە یەکەم ھەنگاوە لە دەستنیشانکردنی دەرفەتەکان بۆ کەمکردنەوەی خەرجیی وزە و شوێنپێی کاربۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە}} {{پۆلی کۆمنز|Energy audit}} kqdrgseqc81looa2dush1c0pd9mivpk 0 294236 1573298 1572997 2026-04-07T16:13:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Energy recovery}} 1573298 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Berner_Tricoil_Energy_Recovery_System_atop_the_Center_for_Sustainable_Landscape.jpg|وێنۆک|سیستمی گەڕاندنەوەی وزەی بێرنەر تریکۆیڵ لەسەر لووتکەی ناوەندی دیمەنە سروشتییە بەردەوامەکان لە پیتسبورگ، پێنسیلڤانیا]] '''گەڕاندنەوەی وزە''' ھەر تەکنیکێک یان شێوازێکی کەمکردنەوەی تێچووی [[وزە]] بۆ [[سیستم|سیستمێکی]] گشتی لەخۆدەگرێت بەھۆی [[وزە|ئاڵوگۆڕی وزە]] لە یەکێک لەژێر-سیستمەکانی سیستمە گشتییەکە لەگەڵ یەکێکی تردا. وزەکە دەکرێت بە ھەر شێوەیەک بێت لە ھەر یەکێک لەژێر-سیستمەکاندا، بەڵام زۆربەی سیستمەکانی گەڕاندنەوەی وزە [[وزەی گەرمی]] بە شێوەی ھەستی یان [[ماتەگەرمی|مات]] ئاڵوگۆڕ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Energy recovery}} 8lcngz4jfrt4aseo63yrnea3up1rk6t 1573489 1573298 2026-04-07T20:07:31Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573489 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Berner_Tricoil_Energy_Recovery_System_atop_the_Center_for_Sustainable_Landscape.jpg|وێنۆک|سیستمی گەڕاندنەوەی وزەی بێرنەر تریکۆیڵ لەسەر لووتکەی ناوەندی دیمەنە سروشتییە بەردەوامەکان لە پیتسبورگ، پێنسیلڤانیا]] '''گەڕاندنەوەی وزە''' ھەر تەکنیکێک یان شێوازێکی کەمکردنەوەی تێچووی [[وزە]] بۆ [[سیستم|سیستمێکی]] گشتی لەخۆدەگرێت بەھۆی [[وزە|ئاڵوگۆڕی وزە]] لە یەکێک لەژێر-سیستمەکانی سیستمە گشتییەکە لەگەڵ یەکێکی تردا. وزەکە دەکرێت بە ھەر شێوەیەک بێت لە ھەر یەکێک لەژێر-سیستمەکاندا، بەڵام زۆربەی سیستمەکانی گەڕاندنەوەی وزە [[وزەی گەرمی]] بە شێوەی ھەستی یان [[ماتەگەرمی|مات]] ئاڵوگۆڕ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە}} {{پۆلی کۆمنز|Energy recovery}} 9o16is27bwpfkbdcnvnivx8vllcv4vj 0 294237 1573158 1573022 2026-04-07T12:03:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573158 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''دووبارەبەکارھێنانەوەی وزە''' پڕۆسەی گەڕاندنەوەی وزەیە بۆ بەکارھێنانی ئەو وزەیەی کە بە شێوەیەکی ئاسایی بەفیڕۆ دەچێت، بەزۆری لە ڕێگەی گۆڕینی بۆ [[کارەبا]] یان [[وزەی گەرمی]]. ئەم پڕۆسەیە کە لە دامەزراوەکانی بەرھەمھێنان، وێستگەکانی کارەبا، و دامەزراوە گەورەکانی وەک نەخۆشخانەکان و زانکۆکان ئەنجام دەدرێت، کارایی بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات، بەمەش تێچووی وزە و پیسبوونی گازی گەرمخانەیی بە شێوەیەکی ھاوکات کەمدەکاتەوە. ئەم پڕۆسەیە بەھۆی توانای کەمکردنەوەی [[گۆڕانی ئاووھەوا|گەرمبوونی جیھانی]] بە شێوەیەکی قازانجبەخش ناسراوە.<ref name="orionmagazine.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.orionmagazine.org/index.php/articles/article/467/|سەردێڕ=Making Low Carbon Energy a Precious Resource by Bill McKibben {{!}} Bill McKibben {{!}} Orion Magazine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140323032757/http://www.orionmagazine.org/index.php/articles/article/467/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٠٨|وێبگە=[[Orion Magazine, November/December 2007]]}}</ref><ref name="elecsome.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://elecsome.com/|سەردێڕ=ElecSome {{!}} Home {{!}} Solar Panel Recycling, Re-Use Australia}}</ref> ئەم کارە بەزۆری لە شێوەی [[ھاو-بەرھەمھێنان]] یان گەڕاندنەوەی گەرمای بەفیڕۆدراودا ئەنجام دەدرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گۆڕانی وزە]] bzx6c8y7dzfrjppq1mtfil0155i98yh 0 294238 1573532 1573025 2026-04-07T20:14:31Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573532 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''چرای پاشەکەوتکەری وزە''' سەرچاوەی [[ڕووناککردنەوە|ڕووناککردنی]] دەستکردن کە [[تەکنۆلۆژیا]]ی پێشکەوتوو بەکاردەھێنن بۆ کەمکردنەوەی بڕی [[کارەبا]]ی بەکارھاتوو بۆ بەرھەمھێنانی ڕووناکی، بە بەراورد بە [[گڵۆپ|گڵۆپە]] تەقەلە-سووتێنە نەریتییەکان. نموونەی چراکانی پاشەکەوتکەری وزە ئەمانەن: * [[گڵۆپی شیری|چرا فلۆرێسێنتەکان]]؛ واتە ئاسایی و [[چرای فلۆرێسێنتی پەستێوراو|پەستێوراو]] * چرای ئێڵ ئی دی * خانەی کارۆکیمیاییی ڕووناکیدەر * چراکانی ھاندەری موگناتیسی<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i1j9nd5lq2caj19o9onmd5h8gfq9cd3 0 294239 1573302 1572983 2026-04-07T16:13:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Energy Star}} 1573302 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئێنێرجی ستار''' (وەک نیشانەی بازرگانی '''ENERGY STAR''') بەرنامەیەکی [[بەکارھێنانی کارای وزە|کاراییی وزەیە]] کە لە ساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە. لەلایەن [[دەزگای پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئاژانسی پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (ئی پی ئەی) بە ھاوبەشی لەگەڵ وەزارەتی وزەی ویلایەتە یەکگرتووەکان (دی ئۆ ئی) بەڕێوە دەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energystar.gov/about|سەردێڕ=About ENERGY STAR {{!}} ENERGY STAR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210102224156/https://www.energystar.gov/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=www.energystar.gov |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energy.gov/eere/buildings/energy-starr|سەردێڕ=ENERGY STAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Energy.gov |زمان=en |وتەگێڕانەوە="ENERGY STAR® is a joint program of the Environmental Protection Agency (EPA) and the Department of Energy (DOE). Its goal is to help consumers, businesses, and industry save money and protect the environment through the adoption of energy-efficient products and practices. The ENERGY STAR label identifies top-performing, cost-effective products, homes, and buildings."}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energystar.gov/about|سەردێڕ=About ENERGY STAR {{!}} ENERGY STAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.energystar.gov |زمان=en |وتەگێڕانەوە="ENERGY STAR is administered by the U.S. Environmental Protection Agency. Thousands of organizations—including nearly 40% of the Fortune 500®—partner with ENERGY STAR. Together with EPA, they deliver cost-saving energy efficiency solutions that protect the climate, improve air quality, and protect public health."}}</ref> ئی پی ئەی تایبەتمەندییەکانی کاراییی وزە دیاری دەکات، و ئەوانەی کە ئەو تایبەتمەندییانە جێبەجێ دەکەن، مافی ئەوەیان ھەیە لۆگۆی ئێنێرجی ستار نیشان بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energystar.gov/about/how-energy-star-works|سەردێڕ=How ENERGY STAR Works {{!}} ENERGY STAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.energystar.gov |زمان=en |وتەگێڕانەوە="The ENERGY STAR program is administered by the U.S. Environmental Protection Agency (EPA). ENERGY STAR is a voluntary labeling program: EPA sets energy efficiency specifications and those that meet them can choose to display the ENERGY STAR logo. In turn, consumers and businesses who want to save energy and money can look for the ENERGY STAR label when making buying decisions."}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Energy Star}} k9tw01902kjkvhaduojzblou2xdcduj 1573370 1573302 2026-04-07T17:01:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وزە|وزە]] و [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] 1573370 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئێنێرجی ستار''' (وەک نیشانەی بازرگانی '''ENERGY STAR''') بەرنامەیەکی [[بەکارھێنانی کارای وزە|کاراییی وزەیە]] کە لە ساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە. لەلایەن [[دەزگای پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئاژانسی پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (ئی پی ئەی) بە ھاوبەشی لەگەڵ وەزارەتی وزەی ویلایەتە یەکگرتووەکان (دی ئۆ ئی) بەڕێوە دەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energystar.gov/about|سەردێڕ=About ENERGY STAR {{!}} ENERGY STAR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210102224156/https://www.energystar.gov/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=www.energystar.gov |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energy.gov/eere/buildings/energy-starr|سەردێڕ=ENERGY STAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Energy.gov |زمان=en |وتەگێڕانەوە="ENERGY STAR® is a joint program of the Environmental Protection Agency (EPA) and the Department of Energy (DOE). Its goal is to help consumers, businesses, and industry save money and protect the environment through the adoption of energy-efficient products and practices. The ENERGY STAR label identifies top-performing, cost-effective products, homes, and buildings."}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energystar.gov/about|سەردێڕ=About ENERGY STAR {{!}} ENERGY STAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.energystar.gov |زمان=en |وتەگێڕانەوە="ENERGY STAR is administered by the U.S. Environmental Protection Agency. Thousands of organizations—including nearly 40% of the Fortune 500®—partner with ENERGY STAR. Together with EPA, they deliver cost-saving energy efficiency solutions that protect the climate, improve air quality, and protect public health."}}</ref> ئی پی ئەی تایبەتمەندییەکانی کاراییی وزە دیاری دەکات، و ئەوانەی کە ئەو تایبەتمەندییانە جێبەجێ دەکەن، مافی ئەوەیان ھەیە لۆگۆی ئێنێرجی ستار نیشان بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energystar.gov/about/how-energy-star-works|سەردێڕ=How ENERGY STAR Works {{!}} ENERGY STAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.energystar.gov |زمان=en |وتەگێڕانەوە="The ENERGY STAR program is administered by the U.S. Environmental Protection Agency (EPA). ENERGY STAR is a voluntary labeling program: EPA sets energy efficiency specifications and those that meet them can choose to display the ENERGY STAR logo. In turn, consumers and businesses who want to save energy and money can look for the ENERGY STAR label when making buying decisions."}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Energy Star}} {{شریتی دەروازە|وزە|دەیەی ١٩٩٠}} mwoffyyqsmuwc4ab9y7kiq6apehxoyy 1573484 1573370 2026-04-07T20:06:41Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573484 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئێنێرجی ستار''' (وەک نیشانەی بازرگانی '''ENERGY STAR''') بەرنامەیەکی [[بەکارھێنانی کارای وزە|کاراییی وزەیە]] کە لە ساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە. لەلایەن [[دەزگای پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئاژانسی پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (ئی پی ئەی) بە ھاوبەشی لەگەڵ وەزارەتی وزەی ویلایەتە یەکگرتووەکان (دی ئۆ ئی) بەڕێوە دەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energystar.gov/about|سەردێڕ=About ENERGY STAR {{!}} ENERGY STAR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210102224156/https://www.energystar.gov/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=www.energystar.gov |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energy.gov/eere/buildings/energy-starr|سەردێڕ=ENERGY STAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Energy.gov |زمان=en |وتەگێڕانەوە="ENERGY STAR® is a joint program of the Environmental Protection Agency (EPA) and the Department of Energy (DOE). Its goal is to help consumers, businesses, and industry save money and protect the environment through the adoption of energy-efficient products and practices. The ENERGY STAR label identifies top-performing, cost-effective products, homes, and buildings."}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energystar.gov/about|سەردێڕ=About ENERGY STAR {{!}} ENERGY STAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.energystar.gov |زمان=en |وتەگێڕانەوە="ENERGY STAR is administered by the U.S. Environmental Protection Agency. Thousands of organizations—including nearly 40% of the Fortune 500®—partner with ENERGY STAR. Together with EPA, they deliver cost-saving energy efficiency solutions that protect the climate, improve air quality, and protect public health."}}</ref> ئی پی ئەی تایبەتمەندییەکانی کاراییی وزە دیاری دەکات، و ئەوانەی کە ئەو تایبەتمەندییانە جێبەجێ دەکەن، مافی ئەوەیان ھەیە لۆگۆی ئێنێرجی ستار نیشان بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energystar.gov/about/how-energy-star-works|سەردێڕ=How ENERGY STAR Works {{!}} ENERGY STAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.energystar.gov |زمان=en |وتەگێڕانەوە="The ENERGY STAR program is administered by the U.S. Environmental Protection Agency (EPA). ENERGY STAR is a voluntary labeling program: EPA sets energy efficiency specifications and those that meet them can choose to display the ENERGY STAR logo. In turn, consumers and businesses who want to save energy and money can look for the ENERGY STAR label when making buying decisions."}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Energy Star}} {{شریتی دەروازە|وزە|دەیەی ١٩٩٠}} 64v6lpd2ejow0el5lrdotk83v38dcef 0 294240 1573294 1573004 2026-04-07T16:12:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Energy storage}} 1573294 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''عەمبارکردنی وزە''' بریتییە لە گرتنی ئەو [[وزە|وزەیەی]] کە لەکاتێکدا بەرھەم ھێنراوە بۆ بەکارھێنان لە کاتێکی دواتردا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Clarke |یەکەم=Energy |ناونیشان=https://www.clarke-energy.com/energy-storage/|سەردێڕ=Battery Energy Storage Systems (BESS) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200728083046/https://www.clarke-energy.com/energy-storage/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Clarke Energy}}</ref> بۆ کەمکردنەوەی ناھاوسەنگییەکانی نێوان داواکاریی وزە و بەرھەمھێنانی وزە. ئامێرێک کە وزە عەمبار دەکات بە گشتی پێی دەوترێت کۆکەرەوە یان [[باتری]]. وزە بە چەندین شێوە دێت لەوانە تیشکدان، کیمیایی، توانای کێشکردن، توانای کارەبایی، کارەبا، پلەی گەرمی بەرز، [[ماتەگەرمی]]، توانا و جووڵە. عەمبارکردنی وزە گۆڕینی وزە لەو شێوانەی کە عەمبارکردنیان قورسە بۆ شێوەگەلێک کە بە شێوەیەکی گونجاوتر یان ئابوورییانەتر عەمبار دەکرێن لەخۆدەگرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Energy storage}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] f8mg4gre1t2g1ypomeofyzo1bilwa14 1573494 1573294 2026-04-07T20:08:11Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573494 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''عەمبارکردنی وزە''' بریتییە لە گرتنی ئەو [[وزە|وزەیەی]] کە لەکاتێکدا بەرھەم ھێنراوە بۆ بەکارھێنان لە کاتێکی دواتردا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Clarke |یەکەم=Energy |ناونیشان=https://www.clarke-energy.com/energy-storage/|سەردێڕ=Battery Energy Storage Systems (BESS) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200728083046/https://www.clarke-energy.com/energy-storage/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Clarke Energy}}</ref> بۆ کەمکردنەوەی ناھاوسەنگییەکانی نێوان داواکاریی وزە و بەرھەمھێنانی وزە. ئامێرێک کە وزە عەمبار دەکات بە گشتی پێی دەوترێت کۆکەرەوە یان [[باتری]]. وزە بە چەندین شێوە دێت لەوانە تیشکدان، کیمیایی، توانای کێشکردن، توانای کارەبایی، کارەبا، پلەی گەرمی بەرز، [[ماتەگەرمی]]، توانا و جووڵە. عەمبارکردنی وزە گۆڕینی وزە لەو شێوانەی کە عەمبارکردنیان قورسە بۆ شێوەگەلێک کە بە شێوەیەکی گونجاوتر یان ئابوورییانەتر عەمبار دەکرێن لەخۆدەگرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە}} {{پۆلی کۆمنز|Energy storage}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] b4msyfu7oomvolmw4dhkmrt1clxv220 0 294241 1573293 1573005 2026-04-07T16:12:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Environmental planning}} 1573293 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Tramvaj_br._2.jpg|alt=Grassed tram track in Belgrade, Serbia|وێنۆک|ڕێڕەوی ترامی گیایی لە بێلگراد، سربیا]] '''پلاندانانی ژینگەیی''' پڕۆسەی ئاسانکاریی [[بڕیاردان|بڕیاردانە]] بۆ جێبەجێکردنی گەشەپێدانی زەوی بە ڕەچاوکردنی ژینگەی سروشتی، فاکتەرە کۆمەڵایەتی، سیاسی، ئابووری و حوکمڕانییەکان و چوارچێوەیەکی گشتگیر دابین دەکات بۆ گەیشتن بە ئەنجامە [[بەردەوامی|بەردەوامەکان]]. ئامانجێکی سەرەکیی پلاندانانی ژینگەیی بریتییە لە دروستکردنی کۆمەڵگە بەردەوامەکان، کە ئامانجیان پاراستن و پاسەوانیکردنی زەوییە گەشەپێنەدراوەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Beathley |یەکەم=Timothy |ڕێکەوت=١٩٩٥|سەردێڕ=Planning and Sustainability: The elements of a new paradigm |ناونیشان=http://jpl.sagepub.com/content/9/4/383.short |journal=Journal of Planning Literature |doi=10.1177/088541229500900405 |s2cid=108642248 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ڕوەک|نژیاروانی|ئەندازیاری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Environmental planning}} qc2zyr3z92cku536fsq1c52bv67itmw 1573496 1573293 2026-04-07T20:08:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573496 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Tramvaj_br._2.jpg|alt=Grassed tram track in Belgrade, Serbia|وێنۆک|ڕێڕەوی ترامی گیایی لە بێلگراد، سربیا]] '''پلاندانانی ژینگەیی''' پڕۆسەی ئاسانکاریی [[بڕیاردان|بڕیاردانە]] بۆ جێبەجێکردنی گەشەپێدانی زەوی بە ڕەچاوکردنی ژینگەی سروشتی، فاکتەرە کۆمەڵایەتی، سیاسی، ئابووری و حوکمڕانییەکان و چوارچێوەیەکی گشتگیر دابین دەکات بۆ گەیشتن بە ئەنجامە [[بەردەوامی|بەردەوامەکان]]. ئامانجێکی سەرەکیی پلاندانانی ژینگەیی بریتییە لە دروستکردنی کۆمەڵگە بەردەوامەکان، کە ئامانجیان پاراستن و پاسەوانیکردنی زەوییە گەشەپێنەدراوەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Beathley |یەکەم=Timothy |ڕێکەوت=١٩٩٥|سەردێڕ=Planning and Sustainability: The elements of a new paradigm |ناونیشان=http://jpl.sagepub.com/content/9/4/383.short |journal=Journal of Planning Literature |doi=10.1177/088541229500900405 |s2cid=108642248 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ڕوەک|نژیاروانی|ئەندازیاری}} {{پۆلی کۆمنز|Environmental planning}} aa34tg2nl8wndruprvwp40iaj3b082d 0 294242 1573299 1572996 2026-04-07T16:13:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Environmental technology}} 1573299 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Ombrière SUDI - Sustainable Urban Design & Innovation.jpg|وێنۆک|دیزاینی شارنشینی بەردەوام و داھێنان: فۆتۆڤۆڵتایک ئۆمبریێر ئێس یوو دی ئای وێستگەیەکی سەربەخۆ و گەڕۆکە کە وزە بۆ پێڕاگوێزە کارەبایییەکان نوێ دەکاتەوە بە بەکارھێنانی [[وزەی خۆری|وزەی خۆر]].]] '''تەکنەلۆژیای ژینگەیی''' (یان '''ئینڤایرۆتێک''') بریتییە لە بەکارھێنانی ڕێبازە ئەندازیاری و تەکنەلۆژییەکان بۆ تێگەیشتن و چارەسەرکردنی ئەو کێشانەی کاریگەرییان لەسەر ژینگە ھەیە بە ئامانجی ھاندانی باشترکردنی ژینگەیی. ئەوە بەکارھێنانی زانست و تەکنەلۆژیا لە پرۆسەی چارەسەرکردنی تەحەدییە ژینگەیییەکان لە ڕێگەی پاراستنی ژینگەیی و کەمکردنەوەی کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Environmental technology}} o8oi2td9awxmuso3wr12t5rz9jxftjp 1573488 1573299 2026-04-07T20:07:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573488 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Ombrière SUDI - Sustainable Urban Design & Innovation.jpg|وێنۆک|دیزاینی شارنشینی بەردەوام و داھێنان: فۆتۆڤۆڵتایک ئۆمبریێر ئێس یوو دی ئای وێستگەیەکی سەربەخۆ و گەڕۆکە کە وزە بۆ پێڕاگوێزە کارەبایییەکان نوێ دەکاتەوە بە بەکارھێنانی [[وزەی خۆری|وزەی خۆر]].]] '''تەکنەلۆژیای ژینگەیی''' (یان '''ئینڤایرۆتێک''') بریتییە لە بەکارھێنانی ڕێبازە ئەندازیاری و تەکنەلۆژییەکان بۆ تێگەیشتن و چارەسەرکردنی ئەو کێشانەی کاریگەرییان لەسەر ژینگە ھەیە بە ئامانجی ھاندانی باشترکردنی ژینگەیی. ئەوە بەکارھێنانی زانست و تەکنەلۆژیا لە پرۆسەی چارەسەرکردنی تەحەدییە ژینگەیییەکان لە ڕێگەی پاراستنی ژینگەیی و کەمکردنەوەی کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا}} {{پۆلی کۆمنز|Environmental technology}} kiwogot3vkrmoecygw8d01mf25q78x5 0 294243 1573162 1573006 2026-04-07T12:04:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573162 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''وازھێنانی قۆناغ بە قۆناغ لە سووتەمەنیی فۆسیڵی''' کەمکردنەوەی جیھانیی پێشنیارکراوی پلەبەپلەی بەکارھێنان و بەرھەمھێنانی [[سووتەمەنیی فۆسیڵی|سووتەمەنیی فۆسیڵییە]] بۆ سفر، بۆ کەمکردنەوەی [[مەترسیەکانی پیسبونی ھەوا|پیسبوونی ھەوا]]، سنووردارکردنی گۆڕانی ئاووھەوا، و بەھێزکردنی سەربەخۆییی وزە. ئەوە بەشێکە لە گواستنەوەی بەردەوامی وزەی نوێبووەوە. زۆرێک لە وڵاتان وێستگەکانی کارەبای خەڵوز-سووتێن دادەخەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=54559|سەردێڕ=Nearly a quarter of the operating U.S. coal-fired fleet scheduled to retire by 2029 - U.S. Energy Information Administration (EIA) |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.eia.gov |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Environment/Climate-Change/Australia-hastens-coal-plant-closures-to-catch-up-on-climate|سەردێڕ=Australia hastens coal plant closures to catch up on climate |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Nikkei Asia |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://poweringpastcoal.org/members/|سەردێڕ=Our Members - PPCA |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=PPCA |زمان=en}}</ref> و وا بیر دەکرایەوە کە بەرھەمھێنانی کارەبای سووتەمەنی-فۆسیڵی لە ساڵی ٢٠٢٢ گەیشتبێتە لووتکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Cuff |یەکەم=Madeleine |ناونیشان=https://www.newscientist.com/article/2429430-renewables-supply-30-per-cent-of-global-electricity-for-the-first-time/|سەردێڕ=Renewables supply 30 per cent of global electricity for the first time |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=New Scientist |زمان=en-US}}</ref> لە کاتێکدا داتاکان ئاماژە بەوە دەکەن کە وزەی کارەبای بەرھەمھێنراو لە سووتەمەنیی فۆسیڵی تا ساڵی ٢٠٢٤ ھێشتا لە زیادبووندایە؛ بۆیە بەرھەمھێنانی کارەبا ھێشتا بەو خێرایییە لە خەڵوز دوور ناکەوێتەوە کە پێویستە بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی ئاووھەوا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iea.org/reports/coal-fired-electricity|سەردێڕ=Coal |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=IEA |زمان=en-GB}}</ref> زۆرێک لە وڵاتان ڕێکەوتیان بۆ وەستاندنی فرۆشتنی ئۆتۆمۆبیل و بارھەڵگرەکانی بەنزین و دیزڵ داناوە، بەڵام ھێشتا خشتەیەکی کاتی بۆ وەستاندنی سووتاندنی [[گازی سروشتی|گازی فۆسیڵی]] لەسەری ڕێکنەکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.argusmedia.com/en/news/2421779-no-eu-agreement-on-fossil-phaseout-text|سەردێڕ=No EU agreement on fossil phase-out text {{!}} Argus Media |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230220224005/https://www.argusmedia.com/en/news/2421779-no-eu-agreement-on-fossil-phaseout-text |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Argus Media |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|وزە}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} pv4hpv23c376z3dskh9rngql2waqsnl 1573518 1573162 2026-04-07T20:12:01Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573518 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''وازھێنانی قۆناغ بە قۆناغ لە سووتەمەنیی فۆسیڵی''' کەمکردنەوەی جیھانیی پێشنیارکراوی پلەبەپلەی بەکارھێنان و بەرھەمھێنانی [[سووتەمەنیی فۆسیڵی|سووتەمەنیی فۆسیڵییە]] بۆ سفر، بۆ کەمکردنەوەی [[مەترسیەکانی پیسبونی ھەوا|پیسبوونی ھەوا]]، سنووردارکردنی گۆڕانی ئاووھەوا، و بەھێزکردنی سەربەخۆییی وزە. ئەوە بەشێکە لە گواستنەوەی بەردەوامی وزەی نوێبووەوە. زۆرێک لە وڵاتان وێستگەکانی کارەبای خەڵوز-سووتێن دادەخەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=54559|سەردێڕ=Nearly a quarter of the operating U.S. coal-fired fleet scheduled to retire by 2029 - U.S. Energy Information Administration (EIA) |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.eia.gov |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Environment/Climate-Change/Australia-hastens-coal-plant-closures-to-catch-up-on-climate|سەردێڕ=Australia hastens coal plant closures to catch up on climate |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Nikkei Asia |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://poweringpastcoal.org/members/|سەردێڕ=Our Members - PPCA |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=PPCA |زمان=en}}</ref> و وا بیر دەکرایەوە کە بەرھەمھێنانی کارەبای سووتەمەنی-فۆسیڵی لە ساڵی ٢٠٢٢ گەیشتبێتە لووتکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Cuff |یەکەم=Madeleine |ناونیشان=https://www.newscientist.com/article/2429430-renewables-supply-30-per-cent-of-global-electricity-for-the-first-time/|سەردێڕ=Renewables supply 30 per cent of global electricity for the first time |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=New Scientist |زمان=en-US}}</ref> لە کاتێکدا داتاکان ئاماژە بەوە دەکەن کە وزەی کارەبای بەرھەمھێنراو لە سووتەمەنیی فۆسیڵی تا ساڵی ٢٠٢٤ ھێشتا لە زیادبووندایە؛ بۆیە بەرھەمھێنانی کارەبا ھێشتا بەو خێرایییە لە خەڵوز دوور ناکەوێتەوە کە پێویستە بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی ئاووھەوا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iea.org/reports/coal-fired-electricity|سەردێڕ=Coal |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=IEA |زمان=en-GB}}</ref> زۆرێک لە وڵاتان ڕێکەوتیان بۆ وەستاندنی فرۆشتنی ئۆتۆمۆبیل و بارھەڵگرەکانی بەنزین و دیزڵ داناوە، بەڵام ھێشتا خشتەیەکی کاتی بۆ وەستاندنی سووتاندنی [[گازی سروشتی|گازی فۆسیڵی]] لەسەری ڕێکنەکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.argusmedia.com/en/news/2421779-no-eu-agreement-on-fossil-phaseout-text|سەردێڕ=No EU agreement on fossil phase-out text {{!}} Argus Media |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230220224005/https://www.argusmedia.com/en/news/2421779-no-eu-agreement-on-fossil-phaseout-text |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Argus Media |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|وزە}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jwq1nn7rs52divi9ncwfblf9v7wk7pd 0 294244 1573535 1573021 2026-04-07T20:14:51Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573535 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} چەمکێکی دیزاینی سەوز بریتییە لە ئاسانکاریی بەکارھێنانی [[بەردەوامی]] سەرچاوەکان – وزە، ئاو و کەرەستەکانی تر – لە ماوەی تەواوی خولی ژیانی بیناکەدا بە بیناسازییەکەشیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.glassforeurope.com/wp-content/uploads/2018/04/The-smart-use-of-glass-in-sustainable-buildings.pdf}}</ref> [[شووشە]] کەرەستەیەکی بەسوودە کە سوودی وەک شەفافی، ڕووناککردنەوە بە ڕووناکیی ڕۆژی سروشتی، ڕێگەدان بە بینینی ئاسمان و کۆنترۆڵی دەنگی ھەیە، ئەمەش بەپێی ئەو چارەسەری شووشەبەندکردنەی کە بەکاردێت. شووشە [[دووبارە بەکارھێنانەوە|کەرەستەیەکی دووبارە بەکارھێنراوەوەیە]]؛ دووبارە بەکارھێنانەوەی پەنجەرە شووشەبەندییەکان پاشماوە ژەھراوییەکان کەمدەکاتەوە کە ئەمەش بەردەوامی لە ژینگەدا باشتر دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Republic |یەکەم=Windows |ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://windowsrepublic.com.au/can-double-glazed-windows-be-recycled-all-about-recycling-windows-with-double-glazing/|سەردێڕ=Can double-glazed windows be recycled - all about recycling windows with double-glazing {{!}} Windows Republic |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Windows And Doors - House Windows & Glass Doors {{!}} Windows Republic |زمان=en-AU}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] p27f7uoab6u1k8836kzm8kopy5o7y7t 0 294245 1573292 1573007 2026-04-07T16:12:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Wooden buildings}} 1573292 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''بینای سەوز''' تەکنیکێکە کە ئامانجی دروستکردنی پێکھاتەگەلێکە کە لە ڕووی ژینگەیییەوە بەرپرس بن و لە بەکارھێنانی سەرچاوەکاندا کارا بن لە ماوەی تەواوی خولی ژیانیاندا – لەوانە شوێن دیاریکردن، دیزاین، بیناسازی، کارپێکردن، چاککردنەوە، نۆژەنکردنەوە، و ڕووخاندن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.igreenbuild.com/cd_1967.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120323144116/http://www.igreenbuild.com/cd_1967.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> ڕاپۆرتێکی ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن [[کارگێڕیی خزمەتگوزارییە گشتییەکان]] ھەڵسەنگاندنی بۆ ١٢ بینای جی ئەس ئەی کرد کە بە شێوەیەکی بەردەوام دیزاین کرابوون و بۆی دەرکەوت کە تێچووی کارپێکردنیان کەمترە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|نژیاروانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Wooden buildings}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] krno640qpy2x87rccar5o4116jo8mcb 1573497 1573292 2026-04-07T20:08:31Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573497 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''بینای سەوز''' تەکنیکێکە کە ئامانجی دروستکردنی پێکھاتەگەلێکە کە لە ڕووی ژینگەیییەوە بەرپرس بن و لە بەکارھێنانی سەرچاوەکاندا کارا بن لە ماوەی تەواوی خولی ژیانیاندا – لەوانە شوێن دیاریکردن، دیزاین، بیناسازی، کارپێکردن، چاککردنەوە، نۆژەنکردنەوە، و ڕووخاندن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.igreenbuild.com/cd_1967.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120323144116/http://www.igreenbuild.com/cd_1967.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> ڕاپۆرتێکی ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن [[کارگێڕیی خزمەتگوزارییە گشتییەکان]] ھەڵسەنگاندنی بۆ ١٢ بینای جی ئەس ئەی کرد کە بە شێوەیەکی بەردەوام دیزاین کرابوون و بۆی دەرکەوت کە تێچووی کارپێکردنیان کەمترە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Wooden buildings}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 8shp5hxfc7gksnkkcdzwd8khszkzi1j 0 294247 1573176 1572909 2026-04-07T12:06:39Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ڕێکەوتی ئەرشیڤ؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573176 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ڤیلھێلمی یەکەم''' ({{بە ئەڵمانی|Wilhelm I}}؛ ٢٢ی ئازاری ١٧٩٧ – ٩ی ئازاری ١٨٨٨) لە ساڵی ١٨٦١ تاجی پاشای [[پرووسیا]]ی پێشکەش کرا و دواتر لە ساڵی ١٨٧١ بووەتە یەکەم قەیسەری ئەڵمانی لە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی|ڕایشی دووەم]]، دوای یەکخستنی [[ئەڵمانیا]] لەلایەن [[ئۆتۆ فۆن بیسمارک|ئۆتۆ ڤۆن بیسمارکەوە]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.regiments.org/biography/royals/1859wilG.htm|سەردێڕ=Wilhelm II, Emperor of Germany (1859-1941) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071222124050/http://regiments.org/biography/royals/1859wilG.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mike Vouri|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OgsHYBCdG_oC&pg=PA248|سەردێڕ=The Pig War: Standoff at Griffin Bay|ساڵ=٢٠١٣|پەڕەکان=٢٤٨–٥٠|ڕێکەوتی سەردان=أغسطس 2020|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160510184521/https://books.google.com/books?id=OgsHYBCdG_oC&pg=PA248|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Oster |یەکەم=Uwe A. |سەردێڕ=Friedrich III. - Der 99-Tage-Kaiser |journal=Damals |زمان=German |بەرگ=٤٥|issue=3/2013 |پەڕەکان=٦٠–٦٥|issn=0011-5908}}</ref> حوکمڕانییەکەی لەسەر تەختی ڕایشی دووەم لە ساڵی ١٨٧١ەوە درێژبووەوە تا کۆچی دوایی لە ساڵی ١٨٨٨. دووەم کوڕی [[فرێدریک ڤیلھێلمی سێیەمی پڕووسیا|شازادە فرێدریک ڤیلھێلم]] و [[لویس لە مێکلێنبۆرگ-ستێلیتز]] بوو، چاوەڕوان نەدەکرا ڤیلھێلم بگاتە سەر تەخت. باپیری، پاشا [[فرێدریک ڤیلھێلمی دووەمی پڕووسیا|فرێدریک ڤیلھێلمی دووەم]] لەو ساڵەی کە تێیدا لەدایکبوو کۆچی دوایی کرد، و باوکی وەک فرێدریک ڤیلھێلمی سێیەم تاجی لەسەر نرا. ڤیلھێلم بە لێھاتوویی لە کاتی [[جەنگی ھاوپەیمانی شەشەم]]دا جەنگا، و دواتر بوو بە کەسایەتییەکی دیار لە نێو [[سوپای پڕووسیا]]دا. لە ساڵی ١٨٤٠دا، برا گەورەکەی کە بێ منداڵ بوو بوو بە پاشای پڕووسیا، ئەمەش وای لێکرد ببێتە [[وارسی گریمانەیی]]. ڤیلھێلم ڕۆڵێکی سەرەکی گێڕا لە تێکشکاندنی [[شۆڕشەکانی ١٨٤٨ لە ئەڵمانیا]]، ھەرچەندە بۆ ماوەیەکی کورت ناچار کرا پەنابەری ئینگلتەرا بێت. فرێدریک ڤیلھێلمی چوارەم لە ساڵی ١٨٥٧دا تووشی جەڵتە بوو و لەکارکەوت، و ڤیلھێلم ساڵێک دواتر بە فەرمی وەک شازادەی جێنشین ناونرا. لە ساڵی ١٨٦١دا، ڤیلھێلم دوای مردنی برا گەورەکەی سەرکەوت بۆ سەر تەختی پڕووسیا. لەگەڵ سەرکەوتنی بۆ سەر تەخت، ڤیلھێلم دەستبەجێ لەسەر پێشنیاری بودجەی سەربازی تووشی ململانێ بوو لەگەڵ [[لاندتاگی پڕووسیا|لاندتاگ]]ی لیبرال. لە بەرامبەردا، [[ئۆتۆ ڤۆن بیسمارک]]ی بۆ پۆستی [[سەرۆک وەزیرانی پڕووسیا|سەرۆک وەزیران]] دەستنیشان کرد بە مەبەستی سەپاندنی پێشنیارەکانی، بەمەش ھاوبەشییەکی دەستپێکرد کە تا کۆتایی ژیانی بەردەوام بوو. لە بەرەی دەرەوەدا، ڤیلھێلم سەرپەرشتی سەرکەوتنەکانی پڕووسیای کرد لە [[جەنگی دووەمی شلێسڤیگ]] و [[جەنگی نێوان نەمسا و پڕووسیا]]، کە پڕووسیای وەک زلھێزی پێشەنگی ئەڵمانی چەسپاند. لە ساڵی ١٨٧١دا، لە ڕێگەی مانۆڕەکانی بیسمارکەوە، [[یەکگرتنی ئەڵمانیا]] دوای [[جەنگی نێوان فەڕەنسا و پڕووسیا]] بەدی ھات. [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا]] ڕاگەیەندرا و نازناوی ئیمپراتۆری ئەڵمانیا بە ڤیلھێلم بەخشرا. ھەرچەندە وەک «کایزەر» خاوەنی دەسەڵاتێکی زۆر بوو، بەڵام ڤیلھێلم تا ڕادەیەکی زۆر کاروباری حوکمڕانیی بۆ بیسمارک بەجێھێشت. دواتر لە ژیانیدا بووە ئامانجی چەندین ھەوڵی تیرۆرکردنی سەرنەکەوتوو، کە وای کرد بیسمارک [[یاساکانی دژە سۆسیالیست]] بسەپێنێت. لە ساڵی ١٨٨٨، کە بە [[ساڵی سێ ئیمپراتۆرەکە]] ناسراوە، ڤیلھێلم لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا دوای نەخۆشییەکی کورت کۆچی دوایی کرد و کوڕەکەی [[فرێدریکی سێیەم، ئیمپراتۆری ئەڵمانیا|فرێدریک]] بوو بە جێنشینی. فرێدریک، کە پێشتر تووشی [[شێرپەنجە]] ببوو، دوای ٩٩ ڕۆژ کۆچی دوایی کرد و تەختەکە بۆ [[وێلھەمی دووەم|ڤیلھێلمی دووەم]] مایەوە. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا}} [[پۆل:ئەڵمانیا لە دەیەی ١٨٨٠]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:مردووانی ١٨٨٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٧]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] tmdndu0b4gkd4y6aqfp6jtsdrsnhqzs 1573208 1573176 2026-04-07T15:01:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573208 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ڤیلھێلمی یەکەم''' ({{بە ئەڵمانی|Wilhelm I}}؛ ٢٢ی ئازاری ١٧٩٧ – ٩ی ئازاری ١٨٨٨) لە ساڵی ١٨٦١ تاجی پاشای [[پرووسیا]]ی پێشکەش کرا و دواتر لە ساڵی ١٨٧١ بووەتە یەکەم قەیسەری ئەڵمانی لە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی|ڕایشی دووەم]]، دوای یەکخستنی [[ئەڵمانیا]] لەلایەن [[ئۆتۆ فۆن بیسمارک|ئۆتۆ ڤۆن بیسمارکەوە]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.regiments.org/biography/royals/1859wilG.htm|سەردێڕ=Wilhelm II, Emperor of Germany (1859-1941) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071222124050/http://regiments.org/biography/royals/1859wilG.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mike Vouri|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OgsHYBCdG_oC&pg=PA248|سەردێڕ=The Pig War: Standoff at Griffin Bay|ساڵ=٢٠١٣|پەڕەکان=٢٤٨–٥٠|ڕێکەوتی سەردان=أغسطس 2020|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160510184521/https://books.google.com/books?id=OgsHYBCdG_oC&pg=PA248|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Oster |یەکەم=Uwe A. |سەردێڕ=Friedrich III. - Der 99-Tage-Kaiser |journal=Damals |زمان=German |بەرگ=٤٥|issue=3/2013 |پەڕەکان=٦٠–٦٥|issn=0011-5908}}</ref> حوکمڕانییەکەی لەسەر تەختی ڕایشی دووەم لە ساڵی ١٨٧١ەوە درێژبووەوە تا کۆچی دوایی لە ساڵی ١٨٨٨. دووەم کوڕی [[فرێدریک ڤیلھێلمی سێیەمی پڕووسیا|شازادە فرێدریک ڤیلھێلم]] و [[لویس لە مێکلێنبۆرگ-ستێلیتز]] بوو، چاوەڕوان نەدەکرا ڤیلھێلم بگاتە سەر تەخت. باپیری، پاشا [[فرێدریک ڤیلھێلمی دووەمی پڕووسیا|فرێدریک ڤیلھێلمی دووەم]] لەو ساڵەی کە تێیدا لەدایکبوو کۆچی دوایی کرد، و باوکی وەک فرێدریک ڤیلھێلمی سێیەم تاجی لەسەر نرا. ڤیلھێلم بە لێھاتوویی لە کاتی [[جەنگی ھاوپەیمانی شەشەم]]دا جەنگا، و دواتر بوو بە کەسایەتییەکی دیار لە نێو [[سوپای پڕووسیا]]دا. لە ساڵی ١٨٤٠دا، برا گەورەکەی کە بێ منداڵ بوو بوو بە پاشای پڕووسیا، ئەمەش وای لێکرد ببێتە [[وارسی گریمانەیی]]. ڤیلھێلم ڕۆڵێکی سەرەکی گێڕا لە تێکشکاندنی [[شۆڕشەکانی ١٨٤٨ لە ئەڵمانیا]]، ھەرچەندە بۆ ماوەیەکی کورت ناچار کرا پەنابەری ئینگلتەرا بێت. فرێدریک ڤیلھێلمی چوارەم لە ساڵی ١٨٥٧دا تووشی جەڵتە بوو و لەکارکەوت، و ڤیلھێلم ساڵێک دواتر بە فەرمی وەک شازادەی جێنشین ناونرا. لە ساڵی ١٨٦١دا، ڤیلھێلم دوای مردنی برا گەورەکەی سەرکەوت بۆ سەر تەختی پڕووسیا. لەگەڵ سەرکەوتنی بۆ سەر تەخت، ڤیلھێلم دەستبەجێ لەسەر پێشنیاری بودجەی سەربازی تووشی ململانێ بوو لەگەڵ [[لاندتاگی پڕووسیا|لاندتاگ]]ی لیبرال. لە بەرامبەردا، [[ئۆتۆ ڤۆن بیسمارک]]ی بۆ پۆستی [[سەرۆک وەزیرانی پڕووسیا|سەرۆک وەزیران]] دەستنیشان کرد بە مەبەستی سەپاندنی پێشنیارەکانی، بەمەش ھاوبەشییەکی دەستپێکرد کە تا کۆتایی ژیانی بەردەوام بوو. لە بەرەی دەرەوەدا، ڤیلھێلم سەرپەرشتی سەرکەوتنەکانی پڕووسیای کرد لە [[جەنگی دووەمی شلێسڤیگ]] و [[جەنگی نێوان نەمسا و پڕووسیا]]، کە پڕووسیای وەک زلھێزی پێشەنگی ئەڵمانی چەسپاند. لە ساڵی ١٨٧١دا، لە ڕێگەی مانۆڕەکانی بیسمارکەوە، [[یەکگرتنی ئەڵمانیا]] دوای [[جەنگی نێوان فەڕەنسا و پڕووسیا]] بەدی ھات. [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا]] ڕاگەیەندرا و نازناوی ئیمپراتۆری ئەڵمانیا بە ڤیلھێلم بەخشرا. ھەرچەندە وەک «کایزەر» خاوەنی دەسەڵاتێکی زۆر بوو، بەڵام ڤیلھێلم تا ڕادەیەکی زۆر کاروباری حوکمڕانیی بۆ بیسمارک بەجێھێشت. دواتر لە ژیانیدا بووە ئامانجی چەندین ھەوڵی تیرۆرکردنی سەرنەکەوتوو، کە وای کرد بیسمارک [[یاساکانی دژە سۆسیالیست]] بسەپێنێت. لە ساڵی ١٨٨٨، کە بە [[ساڵی سێ ئیمپراتۆرەکە]] ناسراوە، ڤیلھێلم لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا دوای نەخۆشییەکی کورت کۆچی دوایی کرد و کوڕەکەی [[فرێدریکی سێیەم، ئیمپراتۆری ئەڵمانیا|فرێدریک]] بوو بە جێنشینی. فرێدریک، کە پێشتر تووشی [[شێرپەنجە]] ببوو، دوای ٩٩ ڕۆژ کۆچی دوایی کرد و تەختەکە بۆ [[وێلھەمی دووەم|ڤیلھێلمی دووەم]] مایەوە. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەڵمانیا لە دەیەی ١٨٨٠]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:مردووانی ١٨٨٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٧]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] i93f5l3pdx1lfati2e9jtvrvq8yb2fu 1573239 1573208 2026-04-07T16:03:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Wilhelm I of Germany}} 1573239 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ڤیلھێلمی یەکەم''' ({{بە ئەڵمانی|Wilhelm I}}؛ ٢٢ی ئازاری ١٧٩٧ – ٩ی ئازاری ١٨٨٨) لە ساڵی ١٨٦١ تاجی پاشای [[پرووسیا]]ی پێشکەش کرا و دواتر لە ساڵی ١٨٧١ بووەتە یەکەم قەیسەری ئەڵمانی لە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی|ڕایشی دووەم]]، دوای یەکخستنی [[ئەڵمانیا]] لەلایەن [[ئۆتۆ فۆن بیسمارک|ئۆتۆ ڤۆن بیسمارکەوە]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.regiments.org/biography/royals/1859wilG.htm|سەردێڕ=Wilhelm II, Emperor of Germany (1859-1941) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071222124050/http://regiments.org/biography/royals/1859wilG.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mike Vouri|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OgsHYBCdG_oC&pg=PA248|سەردێڕ=The Pig War: Standoff at Griffin Bay|ساڵ=٢٠١٣|پەڕەکان=٢٤٨–٥٠|ڕێکەوتی سەردان=أغسطس 2020|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160510184521/https://books.google.com/books?id=OgsHYBCdG_oC&pg=PA248|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Oster |یەکەم=Uwe A. |سەردێڕ=Friedrich III. - Der 99-Tage-Kaiser |journal=Damals |زمان=German |بەرگ=٤٥|issue=3/2013 |پەڕەکان=٦٠–٦٥|issn=0011-5908}}</ref> حوکمڕانییەکەی لەسەر تەختی ڕایشی دووەم لە ساڵی ١٨٧١ەوە درێژبووەوە تا کۆچی دوایی لە ساڵی ١٨٨٨. دووەم کوڕی [[فرێدریک ڤیلھێلمی سێیەمی پڕووسیا|شازادە فرێدریک ڤیلھێلم]] و [[لویس لە مێکلێنبۆرگ-ستێلیتز]] بوو، چاوەڕوان نەدەکرا ڤیلھێلم بگاتە سەر تەخت. باپیری، پاشا [[فرێدریک ڤیلھێلمی دووەمی پڕووسیا|فرێدریک ڤیلھێلمی دووەم]] لەو ساڵەی کە تێیدا لەدایکبوو کۆچی دوایی کرد، و باوکی وەک فرێدریک ڤیلھێلمی سێیەم تاجی لەسەر نرا. ڤیلھێلم بە لێھاتوویی لە کاتی [[جەنگی ھاوپەیمانی شەشەم]]دا جەنگا، و دواتر بوو بە کەسایەتییەکی دیار لە نێو [[سوپای پڕووسیا]]دا. لە ساڵی ١٨٤٠دا، برا گەورەکەی کە بێ منداڵ بوو بوو بە پاشای پڕووسیا، ئەمەش وای لێکرد ببێتە [[وارسی گریمانەیی]]. ڤیلھێلم ڕۆڵێکی سەرەکی گێڕا لە تێکشکاندنی [[شۆڕشەکانی ١٨٤٨ لە ئەڵمانیا]]، ھەرچەندە بۆ ماوەیەکی کورت ناچار کرا پەنابەری ئینگلتەرا بێت. فرێدریک ڤیلھێلمی چوارەم لە ساڵی ١٨٥٧دا تووشی جەڵتە بوو و لەکارکەوت، و ڤیلھێلم ساڵێک دواتر بە فەرمی وەک شازادەی جێنشین ناونرا. لە ساڵی ١٨٦١دا، ڤیلھێلم دوای مردنی برا گەورەکەی سەرکەوت بۆ سەر تەختی پڕووسیا. لەگەڵ سەرکەوتنی بۆ سەر تەخت، ڤیلھێلم دەستبەجێ لەسەر پێشنیاری بودجەی سەربازی تووشی ململانێ بوو لەگەڵ [[لاندتاگی پڕووسیا|لاندتاگ]]ی لیبرال. لە بەرامبەردا، [[ئۆتۆ ڤۆن بیسمارک]]ی بۆ پۆستی [[سەرۆک وەزیرانی پڕووسیا|سەرۆک وەزیران]] دەستنیشان کرد بە مەبەستی سەپاندنی پێشنیارەکانی، بەمەش ھاوبەشییەکی دەستپێکرد کە تا کۆتایی ژیانی بەردەوام بوو. لە بەرەی دەرەوەدا، ڤیلھێلم سەرپەرشتی سەرکەوتنەکانی پڕووسیای کرد لە [[جەنگی دووەمی شلێسڤیگ]] و [[جەنگی نێوان نەمسا و پڕووسیا]]، کە پڕووسیای وەک زلھێزی پێشەنگی ئەڵمانی چەسپاند. لە ساڵی ١٨٧١دا، لە ڕێگەی مانۆڕەکانی بیسمارکەوە، [[یەکگرتنی ئەڵمانیا]] دوای [[جەنگی نێوان فەڕەنسا و پڕووسیا]] بەدی ھات. [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا]] ڕاگەیەندرا و نازناوی ئیمپراتۆری ئەڵمانیا بە ڤیلھێلم بەخشرا. ھەرچەندە وەک «کایزەر» خاوەنی دەسەڵاتێکی زۆر بوو، بەڵام ڤیلھێلم تا ڕادەیەکی زۆر کاروباری حوکمڕانیی بۆ بیسمارک بەجێھێشت. دواتر لە ژیانیدا بووە ئامانجی چەندین ھەوڵی تیرۆرکردنی سەرنەکەوتوو، کە وای کرد بیسمارک [[یاساکانی دژە سۆسیالیست]] بسەپێنێت. لە ساڵی ١٨٨٨، کە بە [[ساڵی سێ ئیمپراتۆرەکە]] ناسراوە، ڤیلھێلم لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا دوای نەخۆشییەکی کورت کۆچی دوایی کرد و کوڕەکەی [[فرێدریکی سێیەم، ئیمپراتۆری ئەڵمانیا|فرێدریک]] بوو بە جێنشینی. فرێدریک، کە پێشتر تووشی [[شێرپەنجە]] ببوو، دوای ٩٩ ڕۆژ کۆچی دوایی کرد و تەختەکە بۆ [[وێلھەمی دووەم|ڤیلھێلمی دووەم]] مایەوە. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Wilhelm I of Germany}} [[پۆل:ئەڵمانیا لە دەیەی ١٨٨٠]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:مردووانی ١٨٨٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٧]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] 6009hyi04w5u31uretaukbtu7wexa7w 0 294248 1573218 1573011 2026-04-07T15:02:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573218 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''فریدریشی سێیەم''' (فریدریش ڤیلھێلم نیکۆلاوس کارل؛ ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٨٣١{{Spaced ndash}} ١٥ی حوزەیرانی ١٨٨٨) ئیمپراتۆری ئەڵمانیا و پاشای پرووسیا بوو بۆ ماوەی ٩٩ ڕۆژ لە ٩ی ئازاری ١٨٨٨ تا مردنی لە مانگی حوزەیرانی ئەو ساڵەدا. بە شێوەیەکی نافەرمی بە «فریتز» دەناسرا، تاقە کوڕی ئیمپراتۆر [[ڤیلھێلمی یەکەم]] بوو و لە نەریتی بنەماڵەکەیدا بۆ خزمەتی سەربازی پەروەردە کرا. دوای [[یەکگرتنی ئەڵمانیا]] لە ساڵی ١٨٧١، باوکی کە ئەو کاتە پاشای [[پرووسیا|پڕووسیا]] بوو، بوو بە ئیمپراتۆری ئەڵمانیا. لەگەڵ مردنی ڤیلھێلم لە تەمەنی نەوەد ساڵیدا لە ٩ی ئاداری ١٨٨٨، تەختەکان بۆ فرێدریک مانەوە، کە بۆ ماوەی حەڤدە ساڵ شازادەی جێنشینی ئەڵمانیا و بیست و حەوت ساڵ شازادەی جێنشینی پڕووسیا بوو. فرێدریک تووشی [[شێرپەنجەی گەروو]] ببوو کاتێک لە تەمەنی ٥٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد، دوای چارەسەرە پزیشکییە سەرنەکەوتووەکان بۆ بارودۆخەکەی. فرێدریک ھاوسەرگیری لەگەڵ [[ڤیکتۆریا، شازادەی شاھانە]] کرد، گەورەترین منداڵی شاژنە ڤیکتۆریای شانشینی یەکگرتوو. ھاوسەرەکان زۆر گونجاو بوون؛ ئایدیۆلۆژیای [[لیبرالیزم لە ئەڵمانیا|لیبرالی]] ھاوبەشیان وای لێکردن پشتگیری لە چاکسازی پێشکەوتنخواز و [[دیموکراتی]] بکەن. سەرەڕای پاشخانی [[کۆنەپارێزی لە ئەڵمانیا|کۆنەپارێز]] و سەربازییانەی بنەماڵەکەی، فرێدریک بەھۆی پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەریتانیا و خوێندنەکەی لە [[زانکۆی بۆن]] مەیلی لیبرالیی تێدا دروست ببوو. وەک [[شازادەی جێنشین]]، زۆربەی کات دژی ڕاوێژکاری کۆنەپارێز [[ئۆتۆ ڤۆن بیسمارک]] دەوەستایەوە، بەتایبەتی لە قسەکردن دژی سیاسەتی بیسمارک بۆ یەکخستنی ئەڵمانیا لە ڕێگەی ھێزەوە، و لە داواکردنی ئەوەی کە دەسەڵاتی جێبەجێکردن بۆ بەرژەوەندی [[ڕایخستاگ (ئیمپراتۆریەتی ئەڵمانیا)|ڕایخستاگ]] سنووردار بکرێت. لیبرالەکان چ لە ئەڵمانیا و چ لە بەریتانیای مەزن ھیوایان دەخواست کە فرێدریک وەک ئیمپراتۆر، دەست بکات بە دامەزراندنی چاکسازییە دیموکراتییەکان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا]]. فرێدریک و ڤیکتۆریا سەرسامێکی گەورەی [[ئەلبێرت، شازادەی کۆنسۆرت|شازادە ئەلبێرت]] بوون، کە مێردی شاژنە ڤیکتۆریا بوو. پلانیان ھەبوو وەک [[حوکمڕانی ھاوبەش|پاشای ھاوبەش]] حوکم بکەن و چاکسازی لەوەدا بکەن کە وەک کەموکوڕی لە حکوومەتدا دەیانبینی. فرێدریک پلانی دانابوو [[حکوومەتی بەرپرسیار]] دابمەزرێنێت، ئیمپراتۆریەتەکە بگۆڕێت بۆ [[پاشایەتیی دەستووری]] لیبرالی کە لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] وەرگیرابوو، کە تێیدا وەزیرەکان پابەندی ڕێنمایییەکانی [[ڕایخستاگ (ئیمپراتۆریەتی ئەڵمانیا)|ڕایخستاگ]] بن، نەک ئیمپراتۆر. بەڵام نەخۆشییەکەی فرێدریک ڕێگری لێکرد بە شێوەیەکی کاریگەر سیاسەت و ڕێکارەکان بۆ بەدیھێنانی ئەمە دابنێت، و ئەو ھەنگاوانەی کە توانیبووی ئەنجامی بدات دواتر لەلایەن کوڕ و جێنشینەکەی، [[ڤیلھێلمی دووەم]]، وازیان لێ ھێندرا. کاتی مردنی فرێدریک و کورتیی ماوەی حوکمڕانییەکەی بابەتگەلێکی گرینگن لە نێوان مێژوونووساندا. کۆچی دوایی پێشوەختەی بە خاڵێکی وەرچەرخانی ئەگەری لە مێژووی ئەڵمانیادا دادەنرێت؛ ئایا ئەگەر زۆرتر بژیا تەواوی ئیمپراتۆریەتەکەی لیبرالتر دەکرد یان نا، ھێشتا باسێکی باوە لە نێوان مێژوونووساندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٦ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٧ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|شەڕ|سیاسەت}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مردووانی ١٨٨٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣١]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:ئەو وتارانەی بەئاشکرا دەقی ئینگلیزییان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] f0hstlw3gn6pabrmzep0nz2aqkfvrrj 1573229 1573218 2026-04-07T16:01:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Friedrich III of Germany}} 1573229 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''فریدریشی سێیەم''' (فریدریش ڤیلھێلم نیکۆلاوس کارل؛ ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٨٣١{{Spaced ndash}} ١٥ی حوزەیرانی ١٨٨٨) ئیمپراتۆری ئەڵمانیا و پاشای پرووسیا بوو بۆ ماوەی ٩٩ ڕۆژ لە ٩ی ئازاری ١٨٨٨ تا مردنی لە مانگی حوزەیرانی ئەو ساڵەدا. بە شێوەیەکی نافەرمی بە «فریتز» دەناسرا، تاقە کوڕی ئیمپراتۆر [[ڤیلھێلمی یەکەم]] بوو و لە نەریتی بنەماڵەکەیدا بۆ خزمەتی سەربازی پەروەردە کرا. دوای [[یەکگرتنی ئەڵمانیا]] لە ساڵی ١٨٧١، باوکی کە ئەو کاتە پاشای [[پرووسیا|پڕووسیا]] بوو، بوو بە ئیمپراتۆری ئەڵمانیا. لەگەڵ مردنی ڤیلھێلم لە تەمەنی نەوەد ساڵیدا لە ٩ی ئاداری ١٨٨٨، تەختەکان بۆ فرێدریک مانەوە، کە بۆ ماوەی حەڤدە ساڵ شازادەی جێنشینی ئەڵمانیا و بیست و حەوت ساڵ شازادەی جێنشینی پڕووسیا بوو. فرێدریک تووشی [[شێرپەنجەی گەروو]] ببوو کاتێک لە تەمەنی ٥٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد، دوای چارەسەرە پزیشکییە سەرنەکەوتووەکان بۆ بارودۆخەکەی. فرێدریک ھاوسەرگیری لەگەڵ [[ڤیکتۆریا، شازادەی شاھانە]] کرد، گەورەترین منداڵی شاژنە ڤیکتۆریای شانشینی یەکگرتوو. ھاوسەرەکان زۆر گونجاو بوون؛ ئایدیۆلۆژیای [[لیبرالیزم لە ئەڵمانیا|لیبرالی]] ھاوبەشیان وای لێکردن پشتگیری لە چاکسازی پێشکەوتنخواز و [[دیموکراتی]] بکەن. سەرەڕای پاشخانی [[کۆنەپارێزی لە ئەڵمانیا|کۆنەپارێز]] و سەربازییانەی بنەماڵەکەی، فرێدریک بەھۆی پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەریتانیا و خوێندنەکەی لە [[زانکۆی بۆن]] مەیلی لیبرالیی تێدا دروست ببوو. وەک [[شازادەی جێنشین]]، زۆربەی کات دژی ڕاوێژکاری کۆنەپارێز [[ئۆتۆ ڤۆن بیسمارک]] دەوەستایەوە، بەتایبەتی لە قسەکردن دژی سیاسەتی بیسمارک بۆ یەکخستنی ئەڵمانیا لە ڕێگەی ھێزەوە، و لە داواکردنی ئەوەی کە دەسەڵاتی جێبەجێکردن بۆ بەرژەوەندی [[ڕایخستاگ (ئیمپراتۆریەتی ئەڵمانیا)|ڕایخستاگ]] سنووردار بکرێت. لیبرالەکان چ لە ئەڵمانیا و چ لە بەریتانیای مەزن ھیوایان دەخواست کە فرێدریک وەک ئیمپراتۆر، دەست بکات بە دامەزراندنی چاکسازییە دیموکراتییەکان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا]]. فرێدریک و ڤیکتۆریا سەرسامێکی گەورەی [[ئەلبێرت، شازادەی کۆنسۆرت|شازادە ئەلبێرت]] بوون، کە مێردی شاژنە ڤیکتۆریا بوو. پلانیان ھەبوو وەک [[حوکمڕانی ھاوبەش|پاشای ھاوبەش]] حوکم بکەن و چاکسازی لەوەدا بکەن کە وەک کەموکوڕی لە حکوومەتدا دەیانبینی. فرێدریک پلانی دانابوو [[حکوومەتی بەرپرسیار]] دابمەزرێنێت، ئیمپراتۆریەتەکە بگۆڕێت بۆ [[پاشایەتیی دەستووری]] لیبرالی کە لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] وەرگیرابوو، کە تێیدا وەزیرەکان پابەندی ڕێنمایییەکانی [[ڕایخستاگ (ئیمپراتۆریەتی ئەڵمانیا)|ڕایخستاگ]] بن، نەک ئیمپراتۆر. بەڵام نەخۆشییەکەی فرێدریک ڕێگری لێکرد بە شێوەیەکی کاریگەر سیاسەت و ڕێکارەکان بۆ بەدیھێنانی ئەمە دابنێت، و ئەو ھەنگاوانەی کە توانیبووی ئەنجامی بدات دواتر لەلایەن کوڕ و جێنشینەکەی، [[ڤیلھێلمی دووەم]]، وازیان لێ ھێندرا. کاتی مردنی فرێدریک و کورتیی ماوەی حوکمڕانییەکەی بابەتگەلێکی گرینگن لە نێوان مێژوونووساندا. کۆچی دوایی پێشوەختەی بە خاڵێکی وەرچەرخانی ئەگەری لە مێژووی ئەڵمانیادا دادەنرێت؛ ئایا ئەگەر زۆرتر بژیا تەواوی ئیمپراتۆریەتەکەی لیبرالتر دەکرد یان نا، ھێشتا باسێکی باوە لە نێوان مێژوونووساندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٦ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٧ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|شەڕ|سیاسەت}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Friedrich III of Germany}} [[پۆل:مردووانی ١٨٨٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣١]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:ئەو وتارانەی بەئاشکرا دەقی ئینگلیزییان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] 20gneayvehl4gx5pahejmp9hmpkmudj 0 294249 1573160 1573015 2026-04-07T12:03:59Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573160 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Passivhaus_thermogram_gedaemmt_ungedaemmt.png|alt=سەیری ژێرنووس بکە|وێنۆک|سێرمۆگرامێک تیشکدانی گەرمیی پەنجەرە و دیواری دوو بینا بەراورد دەکات: خانوویەکی ناچالاکی بەردەوامی کەم-وزە ''(ڕاست)'' و خانوویەکی نەریتی]] '''خانووی کەم-وزە''' بە دیزاینێکی کارای وزە و تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان دەناسرێتەوە کە توانای پێدەبەخشن ستانداردی بەرزی ژیان و ئاسوودەیی بە بەکاربردنی وزەی کەم و دەردانی کاربۆنی کەم دابین بکات. سیستمە نەریتییەکانی گەرمکردنەوە و سیستمە چالاکەکانی ساردکردنەوە بوونیان نییە، یان بەکارھێنانیان لاوەکییە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Thomas |یەکەم=Walter D. |دوایین٢=Duffy |یەکەم٢=John J. |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Energy performance of net-zero and near net-zero energy homes in New England |journal=Energy and Buildings |زمان=en |بەرگ=٦٧|پەڕەکان=٥٥١–٥٥٨|doi=10.1016/j.enbuild.2013.08.047 |issn=0378-7788}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weißenberger |یەکەم=Markus |دوایین٢=Jensch |یەکەم٢=Werner |دوایین٣=Lang |یەکەم٣=Werner |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=The convergence of life cycle assessment and nearly zero-energy buildings: The case of Germany |journal=Energy and Buildings |زمان=en |بەرگ=٧٦|پەڕەکان=٥٥١–٥٥٧|doi=10.1016/j.enbuild.2014.03.028 |issn=0378-7788 |doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە|نژیاروانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} j1uikai7aeh1ixxtb1nn5fus0bmzfh0 1573258 1573160 2026-04-07T16:06:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Low-energy buildings}} 1573258 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Passivhaus_thermogram_gedaemmt_ungedaemmt.png|alt=سەیری ژێرنووس بکە|وێنۆک|سێرمۆگرامێک تیشکدانی گەرمیی پەنجەرە و دیواری دوو بینا بەراورد دەکات: خانوویەکی ناچالاکی بەردەوامی کەم-وزە ''(ڕاست)'' و خانوویەکی نەریتی]] '''خانووی کەم-وزە''' بە دیزاینێکی کارای وزە و تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان دەناسرێتەوە کە توانای پێدەبەخشن ستانداردی بەرزی ژیان و ئاسوودەیی بە بەکاربردنی وزەی کەم و دەردانی کاربۆنی کەم دابین بکات. سیستمە نەریتییەکانی گەرمکردنەوە و سیستمە چالاکەکانی ساردکردنەوە بوونیان نییە، یان بەکارھێنانیان لاوەکییە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Thomas |یەکەم=Walter D. |دوایین٢=Duffy |یەکەم٢=John J. |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Energy performance of net-zero and near net-zero energy homes in New England |journal=Energy and Buildings |زمان=en |بەرگ=٦٧|پەڕەکان=٥٥١–٥٥٨|doi=10.1016/j.enbuild.2013.08.047 |issn=0378-7788}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weißenberger |یەکەم=Markus |دوایین٢=Jensch |یەکەم٢=Werner |دوایین٣=Lang |یەکەم٣=Werner |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=The convergence of life cycle assessment and nearly zero-energy buildings: The case of Germany |journal=Energy and Buildings |زمان=en |بەرگ=٧٦|پەڕەکان=٥٥١–٥٥٧|doi=10.1016/j.enbuild.2014.03.028 |issn=0378-7788 |doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە|نژیاروانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Low-energy buildings}} 0fkfbi83vqgmqsqqj7xj6dnl7izwer1 1573512 1573258 2026-04-07T20:11:01Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573512 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Passivhaus_thermogram_gedaemmt_ungedaemmt.png|alt=سەیری ژێرنووس بکە|وێنۆک|سێرمۆگرامێک تیشکدانی گەرمیی پەنجەرە و دیواری دوو بینا بەراورد دەکات: خانوویەکی ناچالاکی بەردەوامی کەم-وزە ''(ڕاست)'' و خانوویەکی نەریتی]] '''خانووی کەم-وزە''' بە دیزاینێکی کارای وزە و تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان دەناسرێتەوە کە توانای پێدەبەخشن ستانداردی بەرزی ژیان و ئاسوودەیی بە بەکاربردنی وزەی کەم و دەردانی کاربۆنی کەم دابین بکات. سیستمە نەریتییەکانی گەرمکردنەوە و سیستمە چالاکەکانی ساردکردنەوە بوونیان نییە، یان بەکارھێنانیان لاوەکییە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Thomas |یەکەم=Walter D. |دوایین٢=Duffy |یەکەم٢=John J. |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Energy performance of net-zero and near net-zero energy homes in New England |journal=Energy and Buildings |زمان=en |بەرگ=٦٧|پەڕەکان=٥٥١–٥٥٨|doi=10.1016/j.enbuild.2013.08.047 |issn=0378-7788}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weißenberger |یەکەم=Markus |دوایین٢=Jensch |یەکەم٢=Werner |دوایین٣=Lang |یەکەم٣=Werner |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=The convergence of life cycle assessment and nearly zero-energy buildings: The case of Germany |journal=Energy and Buildings |زمان=en |بەرگ=٧٦|پەڕەکان=٥٥١–٥٥٧|doi=10.1016/j.enbuild.2014.03.028 |issn=0378-7788 |doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Low-energy buildings}} 7td26xf0fbvvmsnxt6drsnugcdlh4fn 0 294251 1573161 1573013 2026-04-07T12:04:09Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573161 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''خانووی ناچالاک''' (بە [[ئەڵمانی]]: Passivhaus) ستانداردێکی ئارەزوومەندانەی دەدای بینایە بۆ [[بەکارھێنانی کارای وزە|کاراییی وزەی]] زۆر بەرز و ئاسوودەیی گەرمی کە بە شێوەیەکی بەرچاو شوێنپێی کاربۆنی بینایەک کەمدەکاتەوە. ئەو بینایانەی بڕوانامەی ئەم ستانداردەیان پێ دراوە وزەی زۆر کەمن و بەزۆری پێویستییان بە وزەیەکی زۆر کەم ھەیە بۆ گەرمکردنەوە یان ساردکردنەوەی فەزا.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://passiv.de/en/02_informations/02_passive-house-requirements/02_passive-house-requirements.htm|سەردێڕ=Building Certification PHI |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Passive House Institute}}</ref> ئەم ڕێبازە بۆ نیشتەجێبوون و بۆ بینا نانیشتەجێبوونەکانی وەک نووسینگەکان، قوتابخانەکان، باخچەی ساوایان و دامەزراوەکانی چاودێریی تەندروستی بەکاردێت. کاراییی وزە بەشێکی سەرەکیی دیزاینی تەلارسازییە نەک زیادکراوێک.<ref name="plainiotis">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ji|یەکەم=Yan|سەردێڕ=Design for Sustainability|دوایین٢=Plainiotis|یەکەم٢=Stellios|بڵاوکەرەوە=China Architecture and Building Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٧-١١٢-٠٨٣٩٠-٩|شوێن=Beijing}}</ref> ئەگەرچی لە بیناسازییە نوێیەکاندا زۆرترین باوە، پرەنسیپەکان لە نۆژەنکردنەوە قووڵەکانیشدا جێبەجێ دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە|نژیاروانی}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 994c8mqhqybag6ra5cnbjroag8yhrhk 1573257 1573161 2026-04-07T16:06:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Passive houses}} 1573257 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''خانووی ناچالاک''' (بە [[ئەڵمانی]]: Passivhaus) ستانداردێکی ئارەزوومەندانەی دەدای بینایە بۆ [[بەکارھێنانی کارای وزە|کاراییی وزەی]] زۆر بەرز و ئاسوودەیی گەرمی کە بە شێوەیەکی بەرچاو شوێنپێی کاربۆنی بینایەک کەمدەکاتەوە. ئەو بینایانەی بڕوانامەی ئەم ستانداردەیان پێ دراوە وزەی زۆر کەمن و بەزۆری پێویستییان بە وزەیەکی زۆر کەم ھەیە بۆ گەرمکردنەوە یان ساردکردنەوەی فەزا.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://passiv.de/en/02_informations/02_passive-house-requirements/02_passive-house-requirements.htm|سەردێڕ=Building Certification PHI |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Passive House Institute}}</ref> ئەم ڕێبازە بۆ نیشتەجێبوون و بۆ بینا نانیشتەجێبوونەکانی وەک نووسینگەکان، قوتابخانەکان، باخچەی ساوایان و دامەزراوەکانی چاودێریی تەندروستی بەکاردێت. کاراییی وزە بەشێکی سەرەکیی دیزاینی تەلارسازییە نەک زیادکراوێک.<ref name="plainiotis">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ji|یەکەم=Yan|سەردێڕ=Design for Sustainability|دوایین٢=Plainiotis|یەکەم٢=Stellios|بڵاوکەرەوە=China Architecture and Building Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٧-١١٢-٠٨٣٩٠-٩|شوێن=Beijing}}</ref> ئەگەرچی لە بیناسازییە نوێیەکاندا زۆرترین باوە، پرەنسیپەکان لە نۆژەنکردنەوە قووڵەکانیشدا جێبەجێ دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە|نژیاروانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Passive houses}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] p8r6rt6bhsi26e18q3crqzxeaelu2e4 1573513 1573257 2026-04-07T20:11:11Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573513 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''خانووی ناچالاک''' (بە [[ئەڵمانی]]: Passivhaus) ستانداردێکی ئارەزوومەندانەی دەدای بینایە بۆ [[بەکارھێنانی کارای وزە|کاراییی وزەی]] زۆر بەرز و ئاسوودەیی گەرمی کە بە شێوەیەکی بەرچاو شوێنپێی کاربۆنی بینایەک کەمدەکاتەوە. ئەو بینایانەی بڕوانامەی ئەم ستانداردەیان پێ دراوە وزەی زۆر کەمن و بەزۆری پێویستییان بە وزەیەکی زۆر کەم ھەیە بۆ گەرمکردنەوە یان ساردکردنەوەی فەزا.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://passiv.de/en/02_informations/02_passive-house-requirements/02_passive-house-requirements.htm|سەردێڕ=Building Certification PHI |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Passive House Institute}}</ref> ئەم ڕێبازە بۆ نیشتەجێبوون و بۆ بینا نانیشتەجێبوونەکانی وەک نووسینگەکان، قوتابخانەکان، باخچەی ساوایان و دامەزراوەکانی چاودێریی تەندروستی بەکاردێت. کاراییی وزە بەشێکی سەرەکیی دیزاینی تەلارسازییە نەک زیادکراوێک.<ref name="plainiotis">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ji|یەکەم=Yan|سەردێڕ=Design for Sustainability|دوایین٢=Plainiotis|یەکەم٢=Stellios|بڵاوکەرەوە=China Architecture and Building Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٧-١١٢-٠٨٣٩٠-٩|شوێن=Beijing}}</ref> ئەگەرچی لە بیناسازییە نوێیەکاندا زۆرترین باوە، پرەنسیپەکان لە نۆژەنکردنەوە قووڵەکانیشدا جێبەجێ دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Passive houses}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5rt1wrwohtwpcnom60zuzn2shjr45nr 0 294252 1573288 1573012 2026-04-07T16:11:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Solar architecture}} 1573288 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Passive_Solar_Design.png|alt=Passive Solar Design|وێنۆک|ئەم وێنەیە تایبەتمەندییەکانی ماڵێکی خۆریی ناچالاک و سوودەکانی نیشان دەدات.]] لە '''دیزاینی بینای خۆریی ناچالاک'''دا، پەنجەرە، دیوار و زەوییەکان بە شێوەیەک دروست دەکرێن کە [[وزەی خۆری|وزەی خۆر]] بە شێوەی گەرمی لە زستاندا کۆبکەنەوە، عەمباری بکەن، ڕەنگی بدەنەوە و دابەشی بکەن، و لە ھاویندا گەرمای خۆر ڕەت بکەنەوە. ئەمە بە دیزاینی خۆریی ناچالاک ناودەبرێت چونکە، بە پێچەوانەی سیستمە چالاکەکانی [[کۆکەرەوەی گەرمیی خۆری|گەرمکردنەوەی خۆری]]، بەکارھێنانی ئامێرە میکانیکی و کارەبایییەکان ناگرێتەوە.{{Sfn|Doerr|2012}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە|نژیاروانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Solar architecture}} sb1ly2v4vj4jdftkqwh3j7ixigk6yym 1573498 1573288 2026-04-07T20:08:41Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573498 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Passive_Solar_Design.png|alt=Passive Solar Design|وێنۆک|ئەم وێنەیە تایبەتمەندییەکانی ماڵێکی خۆریی ناچالاک و سوودەکانی نیشان دەدات.]] لە '''دیزاینی بینای خۆریی ناچالاک'''دا، پەنجەرە، دیوار و زەوییەکان بە شێوەیەک دروست دەکرێن کە [[وزەی خۆری|وزەی خۆر]] بە شێوەی گەرمی لە زستاندا کۆبکەنەوە، عەمباری بکەن، ڕەنگی بدەنەوە و دابەشی بکەن، و لە ھاویندا گەرمای خۆر ڕەت بکەنەوە. ئەمە بە دیزاینی خۆریی ناچالاک ناودەبرێت چونکە، بە پێچەوانەی سیستمە چالاکەکانی [[کۆکەرەوەی گەرمیی خۆری|گەرمکردنەوەی خۆری]]، بەکارھێنانی ئامێرە میکانیکی و کارەبایییەکان ناگرێتەوە.{{Sfn|Doerr|2012}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Solar architecture}} 3r68yjia79z23epc8o9rhqyy2epmq2z 0 294253 1573174 1572915 2026-04-07T12:06:19Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573174 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Freiburg_071ss.jpg|وێنۆک|خانووەکانی وزە-پڵەس لە فرایبۆرگ-ڤۆبان لە ئەڵمانیا]] '''تەلارسازیی بەردەوام''' لقێکی [[نژیاروانی|تەلارسازی]]یە کە جەخت لەسەر دیزاین و بیناسازیی بیناکان دەکاتەوە کە بە ڕێنماییی پێوەرەکانی بەردەوامیی ژینگەیی بەڕێوە دەچن، بە ئامانجی کەمکردنەوەی کاریگەرییە نەرێنییە ژینگەیییەکانیان لە ڕێگەی زیادکردنی کارایی، کەمکردنەوەی بەکاربردنی کەرەستە و وزە، و کەمکردنەوەی تێکدانی سیستمی ژینگەییی دەوروبەر. ھەندێک جار، تەلارسازیی بەردەوام ڕەنگە جەخت لەسەر لایەنی کۆمەڵایەتیی بەردەوامیش بکاتەوە. تەلارسازیی بەردەوام ڕێبازێکی بەئاگا بۆ وزە و پاراستنی ئیکۆلۆژی لە دیزاینی ژینگەی بنیاتنراودا بەکاردەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.cebe.heacademy.ac.uk/learning/habitat/HABITAT4/beattie.html#_Toc397853444 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130506035740/http://www.cebe.heacademy.ac.uk/learning/habitat/HABITAT4/beattie.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ragheb |یەکەم=Amany |دوایین٢=El-Shimy |یەکەم٢=Hisham |دوایین٣=Ragheb |یەکەم٣=Ghada |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=Green Architecture: A Concept of Sustainability |journal=[[Procedia - Social and Behavioral Sciences]] |بەرگ=٢١٦|پەڕەکان=٧٧٨–٧٨٧|doi=10.1016/j.sbspro.2015.12.075 |doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە|نژیاروانی}} [[پۆل:پەرەسەندنی بەردەوام]] f56usohs00yk7qyyw43djklpiolzidd 1573250 1573174 2026-04-07T16:05:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Sustainable architecture}} 1573250 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Freiburg_071ss.jpg|وێنۆک|خانووەکانی وزە-پڵەس لە فرایبۆرگ-ڤۆبان لە ئەڵمانیا]] '''تەلارسازیی بەردەوام''' لقێکی [[نژیاروانی|تەلارسازی]]یە کە جەخت لەسەر دیزاین و بیناسازیی بیناکان دەکاتەوە کە بە ڕێنماییی پێوەرەکانی بەردەوامیی ژینگەیی بەڕێوە دەچن، بە ئامانجی کەمکردنەوەی کاریگەرییە نەرێنییە ژینگەیییەکانیان لە ڕێگەی زیادکردنی کارایی، کەمکردنەوەی بەکاربردنی کەرەستە و وزە، و کەمکردنەوەی تێکدانی سیستمی ژینگەییی دەوروبەر. ھەندێک جار، تەلارسازیی بەردەوام ڕەنگە جەخت لەسەر لایەنی کۆمەڵایەتیی بەردەوامیش بکاتەوە. تەلارسازیی بەردەوام ڕێبازێکی بەئاگا بۆ وزە و پاراستنی ئیکۆلۆژی لە دیزاینی ژینگەی بنیاتنراودا بەکاردەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.cebe.heacademy.ac.uk/learning/habitat/HABITAT4/beattie.html#_Toc397853444 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130506035740/http://www.cebe.heacademy.ac.uk/learning/habitat/HABITAT4/beattie.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ragheb |یەکەم=Amany |دوایین٢=El-Shimy |یەکەم٢=Hisham |دوایین٣=Ragheb |یەکەم٣=Ghada |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=Green Architecture: A Concept of Sustainability |journal=[[Procedia - Social and Behavioral Sciences]] |بەرگ=٢١٦|پەڕەکان=٧٧٨–٧٨٧|doi=10.1016/j.sbspro.2015.12.075 |doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وزە|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Sustainable architecture}} [[پۆل:پەرەسەندنی بەردەوام]] 0rxeidgorodoq5czzvn4aa8gm3guq0m 0 294255 1573175 1572910 2026-04-07T12:06:29Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573175 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بینای سەوز''' (ھەروەھا بە '''بیناسازیی سەوز'''، '''بینای بەردەوام'''، یان '''بینای دۆستی ژینگە''' ناسراوە) ئاماژەیە بۆ ھەم پێکھاتەیەک و ھەم بەکارھێنانی پرۆسەکان کە لە ڕووی ژینگەیییەوە بەرپرسیار بن و لە بەکارھێنانی سەرچاوەکاندا کارا بن لە ماوەی تەواوی خولی ژیانی بیناکەدا: لە پلاندانانەوە بۆ دیزاین، بیناسازی، کارپێکردن، چاککردنەوە، نۆژەنکردنەوە، و ڕووخاندن.<ref name="epa.gov">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://archive.org/greenbuilding/web/html/about.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210328121546/https://archive.epa.gov/greenbuilding/web/html/about.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Green Building}}</ref> ئەمە پێویستی بە ھەماھەنگییەکی نزیک لە نێوان بەڵێندەر، تەلارسازەکان، ئەندازیارەکان، و کڕیاردا ھەیە لە ھەموو قۆناغەکانی پڕۆژەکەدا.<ref name="plainiotis">Yan Ji and Stellios Plainiotis (2006): Design for Sustainability. Beijing: China Architecture and Building Press. {{ISBN|7-112-08390-7}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە|نژیاروانی}} [[پۆل:پەرەسەندنی بەردەوام]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکان بەپێی جۆر]] [[پۆل:ئەندازیاریی بینا]] 6fuasuao23bjqvbtsofo6g7b48cpa3s 1573249 1573175 2026-04-07T16:04:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Sustainable building}} 1573249 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بینای سەوز''' (ھەروەھا بە '''بیناسازیی سەوز'''، '''بینای بەردەوام'''، یان '''بینای دۆستی ژینگە''' ناسراوە) ئاماژەیە بۆ ھەم پێکھاتەیەک و ھەم بەکارھێنانی پرۆسەکان کە لە ڕووی ژینگەیییەوە بەرپرسیار بن و لە بەکارھێنانی سەرچاوەکاندا کارا بن لە ماوەی تەواوی خولی ژیانی بیناکەدا: لە پلاندانانەوە بۆ دیزاین، بیناسازی، کارپێکردن، چاککردنەوە، نۆژەنکردنەوە، و ڕووخاندن.<ref name="epa.gov">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://archive.org/greenbuilding/web/html/about.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210328121546/https://archive.epa.gov/greenbuilding/web/html/about.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Green Building}}</ref> ئەمە پێویستی بە ھەماھەنگییەکی نزیک لە نێوان بەڵێندەر، تەلارسازەکان، ئەندازیارەکان، و کڕیاردا ھەیە لە ھەموو قۆناغەکانی پڕۆژەکەدا.<ref name="plainiotis">Yan Ji and Stellios Plainiotis (2006): Design for Sustainability. Beijing: China Architecture and Building Press. {{ISBN|7-112-08390-7}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Sustainable building}} [[پۆل:پەرەسەندنی بەردەوام]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکان بەپێی جۆر]] [[پۆل:ئەندازیاریی بینا]] f4kinwc9sgeqoeta06c6q5k4866dok5 0 294257 1573159 1573016 2026-04-07T12:03:49Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573159 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''چەمی موراد''' ھەروەھا پێی دەوترێت '''ڕۆژھەڵاتی فورات''' ({{Langx|tr|Murat Nehri}}، {{Langx|ku-Latn|Çemê Miradê}}، {{Langx|hy|Արածանի}})، سەرچاوەیەکی سەرەکی ڕووباری [[فورات|فوراتە]]. یۆنانی و ڕۆمانە کۆنەکان بە ڕووباری ''ئارسانیا'' ناویان دەبرد ({{Langx|grc|Ἀρσανίας}}). لە نزیک [[کێوی ئارارات|چیای ئارارات]] لە باکووری [[دەریاچەی وان]]، لە [[باکووری کوردستان]] سەرچاوە دەگرێت و بەرەو ڕۆژاوا دەڕژێت بۆ ماوەی ٧٢٢ کم لە ڕێگەی زەوییە شاخاوییەکانەوە. پێش دروستکردنی [[بەنداوی کەبان]]، چەمی موراد پەیوەست بوو بە ڕووباری قەرەسوو یان ڕۆژاوای فورات ١٠ کم باکووری شوێنی بەنداوەکە و ١٣ کم باکووری شارۆچکەی [[کەبان]].<ref>"Soccer On Frozen River". Turkish Daily News. 2004-12-31.</ref> لە [[پارێزگای مووش]]، ڕووبارەکە لە نزیک [[تۆکلوو، ڤارتۆ|تۆکلوو]] بەھۆی [[بەنداوی ئەلپەسەلان-١]] دەوەستێنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Su geldi, gençler evlenmeye başladı |ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/su-geldi-gencler-evlenmeye-basladi,7udUwO0KFUySSgd5eGN4OA |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=Ntv.com.tr |زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alparslan 1 Hes |ناونیشان=https://www.euas.gov.tr/santraller/alpaslan-1-hes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Euas.gov.tr |زمان=tr}}</ref> کە لە ساڵی ٢٠٠٩ تەواو کرا. [[بەنداوی ئەلپەسەلان-٢]] لە ساڵی ٢٠٢١ تەواو کرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hydroreview.com/hydro-industry-news/energo-pro-commissions-280-mw-alpaslan-2-hydropower-plant-in-turkey/|سەردێڕ= ENERGO-PRO commissions 280-MW Alpaslan 2 hydropower plant in Turkey|ڕێکەوت= ٢٨ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> و لە خوارووی ئەلپەسەلان-١ ھەڵکەوتووە. ڕووبارەکە تێکەڵی حەوزی [[بەنداوی کەبان]] دەبێت، کە سەردەمانێک گەورەترین بەنداوی تورکیا بوو، کە لە ساڵی ١٩٧٤ تەواو کرا و وزەی [[کارەبا]] دابین دەکات.<ref>{{Britannica|id=397950}}. Retrieved 8 May 2024.</ref> لە پارێزگاکانی [[بینگۆل (پارێزگا)|بینگۆل]] و [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]]، کالێھان ئێنێرجی پلانی بۆ چوار [[بەنداو]] لەسەر ڕووبارەکە داناوە: لە سەرەوە بۆ خوارەوە، [[بەنداوی سەرەوەی کالێکۆی]]، [[بەنداوی خوارەوەی کالێکۆی]]، [[بەنداوی بێیھانی ١]]، و [[بەنداوی بێیھانی ٢]]. بەنداوەکانی بێیھانی ١ و سەرەوەی کالێکۆی پێشتر تەواو کراون. کاتێک ھەموویان تەواو بوون، ھەر چوار بەنداوەکە پێکەوە توانای دامەزراوی کۆکراوەی ١،٨٥٥ [[مێگاوات]]یان دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Murat Hydropower Cascade|ناونیشان=http://www.poyry.at/sites/www.poyry.at/files/2012_beyhan_kalekoey_e.pdf|بڵاوکەرەوە=Poyry|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160308101205/http://www.poyry.at/sites/www.poyry.at/files/2012_beyhan_kalekoey_e.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|تورکیا}} [[پۆل:ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:فورات]] [[پۆل:ڕووبارەکانی تورکیا]] ifmm5thnun0s3n7e33dkd6p8m2r3t9w 1573210 1573159 2026-04-07T15:01:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573210 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''چەمی موراد''' ھەروەھا پێی دەوترێت '''ڕۆژھەڵاتی فورات''' ({{Langx|tr|Murat Nehri}}، {{Langx|ku-Latn|Çemê Miradê}}، {{Langx|hy|Արածանի}})، سەرچاوەیەکی سەرەکی ڕووباری [[فورات|فوراتە]]. یۆنانی و ڕۆمانە کۆنەکان بە ڕووباری ''ئارسانیا'' ناویان دەبرد ({{Langx|grc|Ἀρσανίας}}). لە نزیک [[کێوی ئارارات|چیای ئارارات]] لە باکووری [[دەریاچەی وان]]، لە [[باکووری کوردستان]] سەرچاوە دەگرێت و بەرەو ڕۆژاوا دەڕژێت بۆ ماوەی ٧٢٢ کم لە ڕێگەی زەوییە شاخاوییەکانەوە. پێش دروستکردنی [[بەنداوی کەبان]]، چەمی موراد پەیوەست بوو بە ڕووباری قەرەسوو یان ڕۆژاوای فورات ١٠ کم باکووری شوێنی بەنداوەکە و ١٣ کم باکووری شارۆچکەی [[کەبان]].<ref>"Soccer On Frozen River". Turkish Daily News. 2004-12-31.</ref> لە [[پارێزگای مووش]]، ڕووبارەکە لە نزیک [[تۆکلوو، ڤارتۆ|تۆکلوو]] بەھۆی [[بەنداوی ئەلپەسەلان-١]] دەوەستێنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Su geldi, gençler evlenmeye başladı |ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/su-geldi-gencler-evlenmeye-basladi,7udUwO0KFUySSgd5eGN4OA |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=Ntv.com.tr |زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alparslan 1 Hes |ناونیشان=https://www.euas.gov.tr/santraller/alpaslan-1-hes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Euas.gov.tr |زمان=tr}}</ref> کە لە ساڵی ٢٠٠٩ تەواو کرا. [[بەنداوی ئەلپەسەلان-٢]] لە ساڵی ٢٠٢١ تەواو کرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hydroreview.com/hydro-industry-news/energo-pro-commissions-280-mw-alpaslan-2-hydropower-plant-in-turkey/|سەردێڕ= ENERGO-PRO commissions 280-MW Alpaslan 2 hydropower plant in Turkey|ڕێکەوت= ٢٨ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> و لە خوارووی ئەلپەسەلان-١ ھەڵکەوتووە. ڕووبارەکە تێکەڵی حەوزی [[بەنداوی کەبان]] دەبێت، کە سەردەمانێک گەورەترین بەنداوی تورکیا بوو، کە لە ساڵی ١٩٧٤ تەواو کرا و وزەی [[کارەبا]] دابین دەکات.<ref>{{Britannica|id=397950}}. Retrieved 8 May 2024.</ref> لە پارێزگاکانی [[بینگۆل (پارێزگا)|بینگۆل]] و [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]]، کالێھان ئێنێرجی پلانی بۆ چوار [[بەنداو]] لەسەر ڕووبارەکە داناوە: لە سەرەوە بۆ خوارەوە، [[بەنداوی سەرەوەی کالێکۆی]]، [[بەنداوی خوارەوەی کالێکۆی]]، [[بەنداوی بێیھانی ١]]، و [[بەنداوی بێیھانی ٢]]. بەنداوەکانی بێیھانی ١ و سەرەوەی کالێکۆی پێشتر تەواو کراون. کاتێک ھەموویان تەواو بوون، ھەر چوار بەنداوەکە پێکەوە توانای دامەزراوی کۆکراوەی ١،٨٥٥ [[مێگاوات]]یان دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Murat Hydropower Cascade|ناونیشان=http://www.poyry.at/sites/www.poyry.at/files/2012_beyhan_kalekoey_e.pdf|بڵاوکەرەوە=Poyry|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160308101205/http://www.poyry.at/sites/www.poyry.at/files/2012_beyhan_kalekoey_e.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|تورکیا}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:فورات]] [[پۆل:ڕووبارەکانی تورکیا]] sjefz8kau4az46ojac1n4t7euikxp1f 1573236 1573210 2026-04-07T16:02:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Murat River}} 1573236 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''چەمی موراد''' ھەروەھا پێی دەوترێت '''ڕۆژھەڵاتی فورات''' ({{Langx|tr|Murat Nehri}}، {{Langx|ku-Latn|Çemê Miradê}}، {{Langx|hy|Արածանի}})، سەرچاوەیەکی سەرەکی ڕووباری [[فورات|فوراتە]]. یۆنانی و ڕۆمانە کۆنەکان بە ڕووباری ''ئارسانیا'' ناویان دەبرد ({{Langx|grc|Ἀρσανίας}}). لە نزیک [[کێوی ئارارات|چیای ئارارات]] لە باکووری [[دەریاچەی وان]]، لە [[باکووری کوردستان]] سەرچاوە دەگرێت و بەرەو ڕۆژاوا دەڕژێت بۆ ماوەی ٧٢٢ کم لە ڕێگەی زەوییە شاخاوییەکانەوە. پێش دروستکردنی [[بەنداوی کەبان]]، چەمی موراد پەیوەست بوو بە ڕووباری قەرەسوو یان ڕۆژاوای فورات ١٠ کم باکووری شوێنی بەنداوەکە و ١٣ کم باکووری شارۆچکەی [[کەبان]].<ref>"Soccer On Frozen River". Turkish Daily News. 2004-12-31.</ref> لە [[پارێزگای مووش]]، ڕووبارەکە لە نزیک [[تۆکلوو، ڤارتۆ|تۆکلوو]] بەھۆی [[بەنداوی ئەلپەسەلان-١]] دەوەستێنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Su geldi, gençler evlenmeye başladı |ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/su-geldi-gencler-evlenmeye-basladi,7udUwO0KFUySSgd5eGN4OA |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=Ntv.com.tr |زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alparslan 1 Hes |ناونیشان=https://www.euas.gov.tr/santraller/alpaslan-1-hes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Euas.gov.tr |زمان=tr}}</ref> کە لە ساڵی ٢٠٠٩ تەواو کرا. [[بەنداوی ئەلپەسەلان-٢]] لە ساڵی ٢٠٢١ تەواو کرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hydroreview.com/hydro-industry-news/energo-pro-commissions-280-mw-alpaslan-2-hydropower-plant-in-turkey/|سەردێڕ= ENERGO-PRO commissions 280-MW Alpaslan 2 hydropower plant in Turkey|ڕێکەوت= ٢٨ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> و لە خوارووی ئەلپەسەلان-١ ھەڵکەوتووە. ڕووبارەکە تێکەڵی حەوزی [[بەنداوی کەبان]] دەبێت، کە سەردەمانێک گەورەترین بەنداوی تورکیا بوو، کە لە ساڵی ١٩٧٤ تەواو کرا و وزەی [[کارەبا]] دابین دەکات.<ref>{{Britannica|id=397950}}. Retrieved 8 May 2024.</ref> لە پارێزگاکانی [[بینگۆل (پارێزگا)|بینگۆل]] و [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]]، کالێھان ئێنێرجی پلانی بۆ چوار [[بەنداو]] لەسەر ڕووبارەکە داناوە: لە سەرەوە بۆ خوارەوە، [[بەنداوی سەرەوەی کالێکۆی]]، [[بەنداوی خوارەوەی کالێکۆی]]، [[بەنداوی بێیھانی ١]]، و [[بەنداوی بێیھانی ٢]]. بەنداوەکانی بێیھانی ١ و سەرەوەی کالێکۆی پێشتر تەواو کراون. کاتێک ھەموویان تەواو بوون، ھەر چوار بەنداوەکە پێکەوە توانای دامەزراوی کۆکراوەی ١،٨٥٥ [[مێگاوات]]یان دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Murat Hydropower Cascade|ناونیشان=http://www.poyry.at/sites/www.poyry.at/files/2012_beyhan_kalekoey_e.pdf|بڵاوکەرەوە=Poyry|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160308101205/http://www.poyry.at/sites/www.poyry.at/files/2012_beyhan_kalekoey_e.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|تورکیا}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Murat River}} [[پۆل:ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:فورات]] [[پۆل:ڕووبارەکانی تورکیا]] hxnqrz2us8cegurekvxyas2eghcj9ey 0 294258 1573152 1573091 2026-04-07T12:02:39Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573152 wikitext text/x-wiki {{short description|خانەدانێکی تورکمانی سەدەکانی ناوەڕاست}} {{Infobox former country |conventional_long_name = دەوڵەتی ئارتوقی |common_name = ئارتوقییەکان |native_name = ئارتوکلو بەیلیگی |p1 = ئیمپراتۆرییەتیی سەلجووقی |p2 = [[مەروانییەکان]] (ئامەد) |year_start = ١١٠٢ |year_end = ١٤٠٩ |s1 = [[قەرەقۆینلۆ]] |image_flag = |image_coat = |image_map = Artuqidsmap.jpg |image_map_caption = |capital = [[حەسکیف]]، [[ئامەد]]، [[خارپێت]]، [[نسێبین]]، [[مێردین]]، بەپێی ڕیزبەندی کاتی |common_languages = * [[زمانەکانی ئۆغوز|تورکیی ئۆغوز]] (کۆچەرییەکان، نوخبەی سەربازی، فەرمانڕەواکان).{{sfn|Canby|Beyazit|Rugiadi|Peacock|2016|p=٣٠}} * [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] (کارگێڕی، [[وێژە]]یی). * [[زمانی سریانی|سوریانی]] (دانیشتووانە مەسیحییەکان).{{sfn|Canby|Beyazit|Rugiadi|Peacock|2016|p=٣٠}} |religion = [[ئیسلامی سوننە]] ||government_type = |title_leader = بەگ |year_leader1 = |leader1 = |era = |event_start = دامەزراندن |date_start = |event1 = دەستبەسەرداگرتن لەلایەن [[خانەدانی زەنگی]] ([[حەلەب]]) |date_event1 = ١١٢٧ |event2 = پاشکۆی [[ئەیووبییەکان|سەڵتەنەتی ئەیووبی]] ([[حەسکیف]]) |date_event2 = ١٢٣٢ |event3 = دەستبەسەرداگرتن لەلایەن [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سەڵتەنەتی ڕۆم]] ([[خارپێت]]) |date_event3 = ١٢٣٤ |event_end = لکاندن لەلایەن [[قەرەقۆینلۆ]] ([[مێردین]]) |date_end = |currency = [[ئاکچە]] (دوای ١٣٠٠)،<ref name=numista>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.numista.com/catalogue/artuqid_beylik-1.html|سەردێڕ=Items from the Artuqid dynasty|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> [[دەرھەم]]<ref name=numista/> |today = [[سووریا]]{{ھن}}[[تورکیا]] |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''ئارتوقییەکان''' یان '''خانەدانی ئارتوقی''' (بە جێگرەوە «ئارتوکید»، «ئۆرتۆقید»، یان «ئۆرتۆکید»؛ [[تورکیی ئەنادۆڵیی کۆن]]: {{lang|tr-Arab|أرتقي بيليك}}، {{Langx|tr|Artuklu Beyliği, Artuklular}}، [[کۆ|کۆ.]] {{Lang|tr|Artukoğulları}}) لە ساڵی ١١٠٢ وەک [[میرنشین]]ێکی [[تورک]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] دامەزرا. خانەدانێکی [[تورکمان]]ی پێکھێنا کە ڕەگی لە ھۆزی [[دۆگەر (ھۆز)|دۆگەر]]ی [[تورکە ئۆغوزەکان]]دا بوو، و پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلامی سوننە|موسڵمانی سوننە]]یان دەکرد{{sfn|Van Donzel|1994|p=٣٩}} لە سەدەی یازدەیەم تا سێزدەیەم لە باکووری [[سووریا (ناوچە)|سووریا]] و [[مێزۆپۆتامیای سەروو]] حوکمڕانییان کرد. خانەدانی ئارتوقی ناوی خۆی لە دامەزرێنەرەکەی، [[ئارتوق بەگ]] وەرگرتووە، کە ئەندامێکی لقی دۆگەری [[تورکە ئۆغوزەکان]] بوو و حوکمڕانی یەکێک لە میرنشینە تورکمانەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] دەکرد. کوڕان و نەوەکانی ئارتوق حوکمڕانی سێ لقەکەیان لە ناوچەکەدا دەکرد: نەوەکانی [[سۆکمەنی ئارتوقی|سۆکمەن]] حوکمڕانی ناوچەی دەوروبەری [[حەسکیف]]یان دەکرد لە نێوان ساڵانی ١١٠٢ و ١٢٣١؛ لقی [[ئیلغازی]] لە [[مێردین]] و [[مایافارقین]]ەوە لە نێوان ساڵانی ١١٠٦ و ١١٨٦ حوکمڕانییان دەکرد (تا ساڵی ١٤٠٩ وەک پاشکۆ) و لە [[حەلەب]] لە نێوان ساڵانی ١١١٧–١١٢٨؛ و ھێڵی [[خارپێت]] کە لە ساڵی ١١١٢ لەژێر لقی سۆکمەن دەستی پێکرد، و لە نێوان ساڵانی ١١٨٥ و ١٢٣٣دا سەربەخۆ بوو. == مێژوو == [[File:Diyarbakir city walls.jpg|thumb|left|دیواری شاری [[ئامەد]].]] خانەدانەکە لەلایەن «ئارتوق»، کوڕی ئەکسەک، دامەزرا، کە ژەنەڕاڵێک بوو لە سەرەتادا لەژێر دەستی «مەلیک شای یەکەم» و پاشان لەژێر دەستی میری سەلجووقی دیمەشق، «توتوشیی یەکەم». توتوش لە ساڵی ١٠٨٦دا ئارتوقی وەک فەرمانڕەوای «قودس» دەستنیشان کرد. ئارتوق لە ساڵی ١٠٩١دا کۆچی دوایی کرد، و کوڕەکانی «سۆکمەن» و «ئیلغازی» بوونە جێنشینی کە لە ساڵی ١٠٩٨ لەلایەن وەزیری «فاتییمی»، «ئەفزەڵ شاھەنشا» لە قودس دەرکران؛ فاتییمییەکان شارەکەیان بۆ «[[خاچپەرستەکان]]» لەدەستدا لە ساڵی دواتردا دوای [[گەمارۆدانی قودس (١٠٩٩)|گەمارۆدانی قودسی ١٠٩٩]].{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} سۆکمەن و ئیلغازی لە «ئامەد»، «مێردین»، و «حەسکیف» لە «جەزیرە» نیشتەجێ بوون کە لەوێدا تووشی ململانێ بوون لەگەڵ [[سەلجووقییە مەزنەکان|سەڵتەنەتی سەلجووقی]]. سۆکمەن، «بەی»ی مێردین، لە [[جەنگی حەڕان]] لە ساڵی ١١٠٤دا خاچپەرستەکانی تێکشکاند. ئیلغازی لە مێردین بوو بە جێنشینی سۆکمەن و لەسەر داوای قازی «ئیبن خەشاب» لە ساڵی ١١١٨دا کۆنترۆڵی خۆی بەسەر [[حەلەب]]دا سەپاند. ساڵی دواتر، [[ئیلغازی]] دەوڵەتی خاچپەرستی [[میرنشینی ئەنتاکیا]]ی لە [[شەڕی گۆڕەپانی خوێن]]ی ١١١٩دا تێکشکاند.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} [[File:Maqamat Arabe 3929, Abu Zaid before the Cadi (detail) 157r.jpg|وێنۆک|«شێخ»ی ئامەد بە جلی تورکییەوە، «شەربووش»ی لەسەرە لەگەڵ کڵاوێکی بەرز. وێنەیەک لە مەقاماتی ٤٣ «دیدار لە ئەلبەکرییە». «ئەلبەکرییە» = [[دیار بەکر]]،{{sfn|Eger|2014|p=106}}{{sfn|Shah|1980|p=212-220}} لە ئامەدی ئێستا کێشراوە، نزیکەی ١٢٠٠–١٢١٠، پێدەچێت ئارتوقی بێت (''[[مەقاماتی حەریری]]''، BNF Arabe 3929).{{sfn|Balafrej|2022|p=766, Fig.11}}{{sfn|Contadini|2012|p=120, Fig 45}}]] دوای تاڵانکردنی [[ویلایەتی ئێدێسا]]، ئیلغازی ئاشتی لەگەڵ خاچپەرستەکان کرد. لە ساڵی ١١٢١دا، بەرەو باکوور بەرەو «ئەرمەنستان» چوو لەگەڵ زاواکەی «دوبەیس کوڕی سەدەقەی دووەم» لە «بەنو مەزیەد» و سوڵتان مەلیکی «گەنجە». ئیلغازی ھێرشی کردە سەر گورجستان و لەلایەن [[داویدی چوارەمی گورجستان]] لە [[جەنگی دیدگۆری]] ١١٢١دا تێکشکێنرا. ئیلغازی لە ساڵی ١١٢٢دا کۆچی دوایی کرد، و ھەرچەندە برازاکەی «بەلوک غازی» بە ناو کۆنترۆڵی حەلەبی دەکرد، بەڵام شارەکە لە ڕاستیدا لەلایەن ئیبن خەشابەوە کۆنترۆڵ دەکرا. ئیبن خەشاب لە ساڵی ١١٢٥دا لەلایەن [[حەشاشینەکان]]ەوە کوژرا، و حەلەب کەوتە ژێر کۆنترۆڵی [[عیمادەدین زەنگی]]، [[پێڕستی فەرمانڕەواکانی مووسڵ#ئەتابەگە زەنگییەکان|ئەتابەگی مووسڵ]]، لە ساڵی ١١٢٨دا. دوای مردنی بەلوک غازی، ئارتوقییەکان لە نێوان خارپێت، حەسکیف و مێردیندا دابەش بوون. کوڕی سۆکمەن «ڕوکنەددەولە داود»، بەیی حەسکیف، لە ساڵی ١١٤٤دا کۆچی دوایی کرد، و کوڕەکەی «قەرە ئەرسەلان» بوو بە جێنشینی. قەرە ئەرسەلان لەگەڵ «جۆسلینی دووەمی ئێدێسا» ھاوپەیمانی کرد دژی [[زەنگییەکان]]، و کاتێک جۆسلین لەوێ نەبوو لە ساڵی ١١٤٤دا، زەنگی [[ئێدێسا، میزۆپۆتامیا|ئێدێسا]]ی گرتەوە، کە یەکەم دەوڵەتی [[دەوڵەتە خاچپەرستەکان]] بوو کە کەوت (بڕوانە [[گەمارۆدانی ئێدێسا (١١٤٤)|گەمارۆدانی ئێدێسا]]). ئارتوقییەکان لە کاتی فەرمانڕەوایی [[نوورەدین زەنگی]] (فەرمانڕەوایی ١١٤٦–١١٧٤) بوون بە پاشکۆی زەنگییەکان،{{efn|«بەرزبوونەوەی زەنگییەکان پلانە فراوانخوازییەکانی ئارتوقییەکانی ڕاگرت، و ناچار بوون ببنە پاشکۆی نوورەدین. پاشان ئەیووبییەکان دەسەڵاتی ئەوانیان زیاتر کەم کردەوە، و حەسکیف، ئامەد و [[مایافارقین]]یان لەدەستدا بۆ ئەوان. لە سەرەتای سەدەی سێزدەیەمدا، بۆ ماوەیەک پاشکۆی سەلجووقییەکانی ڕووم و جەلالەدین مێنگوبیرتی خوارەزمشا بوون. لە کۆتاییدا، تەنھا ھێڵی مێردین مایەوە، لەگەڵ خۆبەدەستەوەدانی قەرە ئەرسەلان بۆ [[ھۆلاکۆ خان]]ی [[ئیلخانی|ئیلخانی مەغۆل]].»{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}}}} پشتگیری زەنگییەکانیان کرد لە جەنگی ئارتا لە ساڵی ١١٦٤.{{sfn|Hillenbrand|2019|p=150}} کوڕی قەرە ئەرسەلان «نوورەدین محەممەد» ھاوپەیمانی لەگەڵ سوڵتانی [[ئەیووبییەکان|ئەیووبی]] [[سەلاحەددینی ئەییووبی|سەلاحەددین]] کرد دژی «قلیج ئەرسەلانی دووەم»، [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سوڵتانی سەلجووقی ڕووم]]، کە کچەکەی ھاوسەرگیری لەگەڵ نوورەدین محەممەد کردبوو. لە ڕێککەوتنی ئاشتیدا لەگەڵ قلیج ئەرسەلانی دووەم، سەلاحەددین کۆنترۆڵی خاکی ئارتوقییەکانی بەدەستھێنا، ھەرچەندە ئارتوقییەکان ھێشتا بە ڕواڵەت پاشکۆی [[مووسڵ]] بوون، کە سەلاحەددین کۆنترۆڵی نەدەکرد.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی بە تەواوی دوای ئەوە لە ساڵی ١١٩٤دا لەبەریەک ھەڵوەشا.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} خانەدانی ئارتوقی بە ناو لە فەرماندەیی جەزیرەدا مایەوە، بەڵام دەسەڵاتیان لەژێر حوکمڕانی [[ئەیووبییەکان|ئەیووبیدا]] کەم بووەوە. لقی [[حەسکیف]] لە ساڵی ١١٩٨دا [[ئامەد]]ی گرت و ناوەندەکەی بۆ ئەوێ گوازرایەوە، بەڵام لە ساڵی ١٢٣١ لەلایەن ئەیووبییەکانەوە ڕووخێنرا کاتێک ھەوڵیدا ھاوپەیمانی لەگەڵ [[سەلجووقییەکان]] پێکبھێنێت. لقی خارپێت لەلایەن [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سەڵتەنەتی ڕووم]]ەوە لەناوچوو بەھۆی پەیڕەوکردنی سیاسەتێکی نادیار لە نێوان [[ئەیووبییەکان]] و [[سەلجووقییەکان]]. لقی مێردین بۆ ماوەیەکی درێژتر مایەوە، بەڵام وەک پاشکۆی [[ئەیووبییەکان]]، [[سەڵتەنەتی ڕووم|سەڵتەنەتی ڕووم]]، [[ئیلخانییەکان]]، [[تەیموورییەکان]] و [[قەرەقۆینلۆ]].{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} [[ئەلموزەفەر فەخرەددین قەرە ئەرسەلان|قەرە ئەرسەلان]] (فەرمانڕەوایی ١٢٦٠–١٢٩٢)، فەرمانڕەوای مێردین، خۆی بەدەستەوە دا بۆ [[ھۆلاکۆ خان|ھۆلاکۆ]]ی مەغۆل.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} فەرمانڕەوای [[قەرەقۆینلۆ]] «قەرە محەممەد» لە ساڵی ١٣٨٤دا ھێرشی کردە سەر [[مێردین]] و دانپێدانانی فەرمانڕەوا ئارتوقییەکەی «مەجدەددین عیسا ئەلزەھیر» (١٣٧٦–١٤٠٧) وەرگرت. لەم خاڵەوە بەدواوە، ئارتوقییەکان وەک دەوڵەتێکی پاشکۆی قەرەقۆینلۆ کاریان دەکرد. [[قەرەقۆینلۆ]] مێردینی گرت و دواجار لە ساڵی ١٤٠٩دا کۆتایی بە حوکمڕانی ئارتوقییەکان ھێنا.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} ==تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|تورکیا|وڵاتەکان|کوردستان}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای مێردین]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای دیاربەکر]] 4kniwyyscl090zxvmyib9y1e552sas1 1573260 1573152 2026-04-07T16:06:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Artuqids}} 1573260 wikitext text/x-wiki {{short description|خانەدانێکی تورکمانی سەدەکانی ناوەڕاست}} {{Infobox former country |conventional_long_name = دەوڵەتی ئارتوقی |common_name = ئارتوقییەکان |native_name = ئارتوکلو بەیلیگی |p1 = ئیمپراتۆرییەتیی سەلجووقی |p2 = [[مەروانییەکان]] (ئامەد) |year_start = ١١٠٢ |year_end = ١٤٠٩ |s1 = [[قەرەقۆینلۆ]] |image_flag = |image_coat = |image_map = Artuqidsmap.jpg |image_map_caption = |capital = [[حەسکیف]]، [[ئامەد]]، [[خارپێت]]، [[نسێبین]]، [[مێردین]]، بەپێی ڕیزبەندی کاتی |common_languages = * [[زمانەکانی ئۆغوز|تورکیی ئۆغوز]] (کۆچەرییەکان، نوخبەی سەربازی، فەرمانڕەواکان).{{sfn|Canby|Beyazit|Rugiadi|Peacock|2016|p=٣٠}} * [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] (کارگێڕی، [[وێژە]]یی). * [[زمانی سریانی|سوریانی]] (دانیشتووانە مەسیحییەکان).{{sfn|Canby|Beyazit|Rugiadi|Peacock|2016|p=٣٠}} |religion = [[ئیسلامی سوننە]] ||government_type = |title_leader = بەگ |year_leader1 = |leader1 = |era = |event_start = دامەزراندن |date_start = |event1 = دەستبەسەرداگرتن لەلایەن [[خانەدانی زەنگی]] ([[حەلەب]]) |date_event1 = ١١٢٧ |event2 = پاشکۆی [[ئەیووبییەکان|سەڵتەنەتی ئەیووبی]] ([[حەسکیف]]) |date_event2 = ١٢٣٢ |event3 = دەستبەسەرداگرتن لەلایەن [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سەڵتەنەتی ڕۆم]] ([[خارپێت]]) |date_event3 = ١٢٣٤ |event_end = لکاندن لەلایەن [[قەرەقۆینلۆ]] ([[مێردین]]) |date_end = |currency = [[ئاکچە]] (دوای ١٣٠٠)،<ref name=numista>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.numista.com/catalogue/artuqid_beylik-1.html|سەردێڕ=Items from the Artuqid dynasty|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> [[دەرھەم]]<ref name=numista/> |today = [[سووریا]]{{ھن}}[[تورکیا]] |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''ئارتوقییەکان''' یان '''خانەدانی ئارتوقی''' (بە جێگرەوە «ئارتوکید»، «ئۆرتۆقید»، یان «ئۆرتۆکید»؛ [[تورکیی ئەنادۆڵیی کۆن]]: {{lang|tr-Arab|أرتقي بيليك}}، {{Langx|tr|Artuklu Beyliği, Artuklular}}، [[کۆ|کۆ.]] {{Lang|tr|Artukoğulları}}) لە ساڵی ١١٠٢ وەک [[میرنشین]]ێکی [[تورک]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] دامەزرا. خانەدانێکی [[تورکمان]]ی پێکھێنا کە ڕەگی لە ھۆزی [[دۆگەر (ھۆز)|دۆگەر]]ی [[تورکە ئۆغوزەکان]]دا بوو، و پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلامی سوننە|موسڵمانی سوننە]]یان دەکرد{{sfn|Van Donzel|1994|p=٣٩}} لە سەدەی یازدەیەم تا سێزدەیەم لە باکووری [[سووریا (ناوچە)|سووریا]] و [[مێزۆپۆتامیای سەروو]] حوکمڕانییان کرد. خانەدانی ئارتوقی ناوی خۆی لە دامەزرێنەرەکەی، [[ئارتوق بەگ]] وەرگرتووە، کە ئەندامێکی لقی دۆگەری [[تورکە ئۆغوزەکان]] بوو و حوکمڕانی یەکێک لە میرنشینە تورکمانەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] دەکرد. کوڕان و نەوەکانی ئارتوق حوکمڕانی سێ لقەکەیان لە ناوچەکەدا دەکرد: نەوەکانی [[سۆکمەنی ئارتوقی|سۆکمەن]] حوکمڕانی ناوچەی دەوروبەری [[حەسکیف]]یان دەکرد لە نێوان ساڵانی ١١٠٢ و ١٢٣١؛ لقی [[ئیلغازی]] لە [[مێردین]] و [[مایافارقین]]ەوە لە نێوان ساڵانی ١١٠٦ و ١١٨٦ حوکمڕانییان دەکرد (تا ساڵی ١٤٠٩ وەک پاشکۆ) و لە [[حەلەب]] لە نێوان ساڵانی ١١١٧–١١٢٨؛ و ھێڵی [[خارپێت]] کە لە ساڵی ١١١٢ لەژێر لقی سۆکمەن دەستی پێکرد، و لە نێوان ساڵانی ١١٨٥ و ١٢٣٣دا سەربەخۆ بوو. == مێژوو == [[File:Diyarbakir city walls.jpg|thumb|left|دیواری شاری [[ئامەد]].]] خانەدانەکە لەلایەن «ئارتوق»، کوڕی ئەکسەک، دامەزرا، کە ژەنەڕاڵێک بوو لە سەرەتادا لەژێر دەستی «مەلیک شای یەکەم» و پاشان لەژێر دەستی میری سەلجووقی دیمەشق، «توتوشیی یەکەم». توتوش لە ساڵی ١٠٨٦دا ئارتوقی وەک فەرمانڕەوای «قودس» دەستنیشان کرد. ئارتوق لە ساڵی ١٠٩١دا کۆچی دوایی کرد، و کوڕەکانی «سۆکمەن» و «ئیلغازی» بوونە جێنشینی کە لە ساڵی ١٠٩٨ لەلایەن وەزیری «فاتییمی»، «ئەفزەڵ شاھەنشا» لە قودس دەرکران؛ فاتییمییەکان شارەکەیان بۆ «[[خاچپەرستەکان]]» لەدەستدا لە ساڵی دواتردا دوای [[گەمارۆدانی قودس (١٠٩٩)|گەمارۆدانی قودسی ١٠٩٩]].{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} سۆکمەن و ئیلغازی لە «ئامەد»، «مێردین»، و «حەسکیف» لە «جەزیرە» نیشتەجێ بوون کە لەوێدا تووشی ململانێ بوون لەگەڵ [[سەلجووقییە مەزنەکان|سەڵتەنەتی سەلجووقی]]. سۆکمەن، «بەی»ی مێردین، لە [[جەنگی حەڕان]] لە ساڵی ١١٠٤دا خاچپەرستەکانی تێکشکاند. ئیلغازی لە مێردین بوو بە جێنشینی سۆکمەن و لەسەر داوای قازی «ئیبن خەشاب» لە ساڵی ١١١٨دا کۆنترۆڵی خۆی بەسەر [[حەلەب]]دا سەپاند. ساڵی دواتر، [[ئیلغازی]] دەوڵەتی خاچپەرستی [[میرنشینی ئەنتاکیا]]ی لە [[شەڕی گۆڕەپانی خوێن]]ی ١١١٩دا تێکشکاند.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} [[File:Maqamat Arabe 3929, Abu Zaid before the Cadi (detail) 157r.jpg|وێنۆک|«شێخ»ی ئامەد بە جلی تورکییەوە، «شەربووش»ی لەسەرە لەگەڵ کڵاوێکی بەرز. وێنەیەک لە مەقاماتی ٤٣ «دیدار لە ئەلبەکرییە». «ئەلبەکرییە» = [[دیار بەکر]]،{{sfn|Eger|2014|p=106}}{{sfn|Shah|1980|p=212-220}} لە ئامەدی ئێستا کێشراوە، نزیکەی ١٢٠٠–١٢١٠، پێدەچێت ئارتوقی بێت (''[[مەقاماتی حەریری]]''، BNF Arabe 3929).{{sfn|Balafrej|2022|p=766, Fig.11}}{{sfn|Contadini|2012|p=120, Fig 45}}]] دوای تاڵانکردنی [[ویلایەتی ئێدێسا]]، ئیلغازی ئاشتی لەگەڵ خاچپەرستەکان کرد. لە ساڵی ١١٢١دا، بەرەو باکوور بەرەو «ئەرمەنستان» چوو لەگەڵ زاواکەی «دوبەیس کوڕی سەدەقەی دووەم» لە «بەنو مەزیەد» و سوڵتان مەلیکی «گەنجە». ئیلغازی ھێرشی کردە سەر گورجستان و لەلایەن [[داویدی چوارەمی گورجستان]] لە [[جەنگی دیدگۆری]] ١١٢١دا تێکشکێنرا. ئیلغازی لە ساڵی ١١٢٢دا کۆچی دوایی کرد، و ھەرچەندە برازاکەی «بەلوک غازی» بە ناو کۆنترۆڵی حەلەبی دەکرد، بەڵام شارەکە لە ڕاستیدا لەلایەن ئیبن خەشابەوە کۆنترۆڵ دەکرا. ئیبن خەشاب لە ساڵی ١١٢٥دا لەلایەن [[حەشاشینەکان]]ەوە کوژرا، و حەلەب کەوتە ژێر کۆنترۆڵی [[عیمادەدین زەنگی]]، [[پێڕستی فەرمانڕەواکانی مووسڵ#ئەتابەگە زەنگییەکان|ئەتابەگی مووسڵ]]، لە ساڵی ١١٢٨دا. دوای مردنی بەلوک غازی، ئارتوقییەکان لە نێوان خارپێت، حەسکیف و مێردیندا دابەش بوون. کوڕی سۆکمەن «ڕوکنەددەولە داود»، بەیی حەسکیف، لە ساڵی ١١٤٤دا کۆچی دوایی کرد، و کوڕەکەی «قەرە ئەرسەلان» بوو بە جێنشینی. قەرە ئەرسەلان لەگەڵ «جۆسلینی دووەمی ئێدێسا» ھاوپەیمانی کرد دژی [[زەنگییەکان]]، و کاتێک جۆسلین لەوێ نەبوو لە ساڵی ١١٤٤دا، زەنگی [[ئێدێسا، میزۆپۆتامیا|ئێدێسا]]ی گرتەوە، کە یەکەم دەوڵەتی [[دەوڵەتە خاچپەرستەکان]] بوو کە کەوت (بڕوانە [[گەمارۆدانی ئێدێسا (١١٤٤)|گەمارۆدانی ئێدێسا]]). ئارتوقییەکان لە کاتی فەرمانڕەوایی [[نوورەدین زەنگی]] (فەرمانڕەوایی ١١٤٦–١١٧٤) بوون بە پاشکۆی زەنگییەکان،{{efn|«بەرزبوونەوەی زەنگییەکان پلانە فراوانخوازییەکانی ئارتوقییەکانی ڕاگرت، و ناچار بوون ببنە پاشکۆی نوورەدین. پاشان ئەیووبییەکان دەسەڵاتی ئەوانیان زیاتر کەم کردەوە، و حەسکیف، ئامەد و [[مایافارقین]]یان لەدەستدا بۆ ئەوان. لە سەرەتای سەدەی سێزدەیەمدا، بۆ ماوەیەک پاشکۆی سەلجووقییەکانی ڕووم و جەلالەدین مێنگوبیرتی خوارەزمشا بوون. لە کۆتاییدا، تەنھا ھێڵی مێردین مایەوە، لەگەڵ خۆبەدەستەوەدانی قەرە ئەرسەلان بۆ [[ھۆلاکۆ خان]]ی [[ئیلخانی|ئیلخانی مەغۆل]].»{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}}}} پشتگیری زەنگییەکانیان کرد لە جەنگی ئارتا لە ساڵی ١١٦٤.{{sfn|Hillenbrand|2019|p=150}} کوڕی قەرە ئەرسەلان «نوورەدین محەممەد» ھاوپەیمانی لەگەڵ سوڵتانی [[ئەیووبییەکان|ئەیووبی]] [[سەلاحەددینی ئەییووبی|سەلاحەددین]] کرد دژی «قلیج ئەرسەلانی دووەم»، [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سوڵتانی سەلجووقی ڕووم]]، کە کچەکەی ھاوسەرگیری لەگەڵ نوورەدین محەممەد کردبوو. لە ڕێککەوتنی ئاشتیدا لەگەڵ قلیج ئەرسەلانی دووەم، سەلاحەددین کۆنترۆڵی خاکی ئارتوقییەکانی بەدەستھێنا، ھەرچەندە ئارتوقییەکان ھێشتا بە ڕواڵەت پاشکۆی [[مووسڵ]] بوون، کە سەلاحەددین کۆنترۆڵی نەدەکرد.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی بە تەواوی دوای ئەوە لە ساڵی ١١٩٤دا لەبەریەک ھەڵوەشا.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} خانەدانی ئارتوقی بە ناو لە فەرماندەیی جەزیرەدا مایەوە، بەڵام دەسەڵاتیان لەژێر حوکمڕانی [[ئەیووبییەکان|ئەیووبیدا]] کەم بووەوە. لقی [[حەسکیف]] لە ساڵی ١١٩٨دا [[ئامەد]]ی گرت و ناوەندەکەی بۆ ئەوێ گوازرایەوە، بەڵام لە ساڵی ١٢٣١ لەلایەن ئەیووبییەکانەوە ڕووخێنرا کاتێک ھەوڵیدا ھاوپەیمانی لەگەڵ [[سەلجووقییەکان]] پێکبھێنێت. لقی خارپێت لەلایەن [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سەڵتەنەتی ڕووم]]ەوە لەناوچوو بەھۆی پەیڕەوکردنی سیاسەتێکی نادیار لە نێوان [[ئەیووبییەکان]] و [[سەلجووقییەکان]]. لقی مێردین بۆ ماوەیەکی درێژتر مایەوە، بەڵام وەک پاشکۆی [[ئەیووبییەکان]]، [[سەڵتەنەتی ڕووم|سەڵتەنەتی ڕووم]]، [[ئیلخانییەکان]]، [[تەیموورییەکان]] و [[قەرەقۆینلۆ]].{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} [[ئەلموزەفەر فەخرەددین قەرە ئەرسەلان|قەرە ئەرسەلان]] (فەرمانڕەوایی ١٢٦٠–١٢٩٢)، فەرمانڕەوای مێردین، خۆی بەدەستەوە دا بۆ [[ھۆلاکۆ خان|ھۆلاکۆ]]ی مەغۆل.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} فەرمانڕەوای [[قەرەقۆینلۆ]] «قەرە محەممەد» لە ساڵی ١٣٨٤دا ھێرشی کردە سەر [[مێردین]] و دانپێدانانی فەرمانڕەوا ئارتوقییەکەی «مەجدەددین عیسا ئەلزەھیر» (١٣٧٦–١٤٠٧) وەرگرت. لەم خاڵەوە بەدواوە، ئارتوقییەکان وەک دەوڵەتێکی پاشکۆی قەرەقۆینلۆ کاریان دەکرد. [[قەرەقۆینلۆ]] مێردینی گرت و دواجار لە ساڵی ١٤٠٩دا کۆتایی بە حوکمڕانی ئارتوقییەکان ھێنا.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} ==تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|تورکیا|وڵاتەکان|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Artuqids}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای مێردین]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای دیاربەکر]] ntnoc99l1kocw878vn1smapijlyzldl 1573510 1573260 2026-04-07T20:10:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1573510 wikitext text/x-wiki {{short description|خانەدانێکی تورکمانی سەدەکانی ناوەڕاست}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox former country |conventional_long_name = دەوڵەتی ئارتوقی |common_name = ئارتوقییەکان |native_name = ئارتوکلو بەیلیگی |p1 = ئیمپراتۆرییەتیی سەلجووقی |p2 = [[مەروانییەکان]] (ئامەد) |year_start = ١١٠٢ |year_end = ١٤٠٩ |s1 = [[قەرەقۆینلۆ]] |image_flag = |image_coat = |image_map = Artuqidsmap.jpg |image_map_caption = |capital = [[حەسکیف]]، [[ئامەد]]، [[خارپێت]]، [[نسێبین]]، [[مێردین]]، بەپێی ڕیزبەندی کاتی |common_languages = * [[زمانەکانی ئۆغوز|تورکیی ئۆغوز]] (کۆچەرییەکان، نوخبەی سەربازی، فەرمانڕەواکان).{{sfn|Canby|Beyazit|Rugiadi|Peacock|2016|p=٣٠}} * [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] (کارگێڕی، [[وێژە]]یی). * [[زمانی سریانی|سوریانی]] (دانیشتووانە مەسیحییەکان).{{sfn|Canby|Beyazit|Rugiadi|Peacock|2016|p=٣٠}} |religion = [[ئیسلامی سوننە]] ||government_type = |title_leader = بەگ |year_leader1 = |leader1 = |era = |event_start = دامەزراندن |date_start = |event1 = دەستبەسەرداگرتن لەلایەن [[خانەدانی زەنگی]] ([[حەلەب]]) |date_event1 = ١١٢٧ |event2 = پاشکۆی [[ئەیووبییەکان|سەڵتەنەتی ئەیووبی]] ([[حەسکیف]]) |date_event2 = ١٢٣٢ |event3 = دەستبەسەرداگرتن لەلایەن [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سەڵتەنەتی ڕۆم]] ([[خارپێت]]) |date_event3 = ١٢٣٤ |event_end = لکاندن لەلایەن [[قەرەقۆینلۆ]] ([[مێردین]]) |date_end = |currency = [[ئاکچە]] (دوای ١٣٠٠)،<ref name=numista>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.numista.com/catalogue/artuqid_beylik-1.html|سەردێڕ=Items from the Artuqid dynasty|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> [[دەرھەم]]<ref name=numista/> |today = [[سووریا]]{{ھن}}[[تورکیا]] |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''ئارتوقییەکان''' یان '''خانەدانی ئارتوقی''' (بە جێگرەوە «ئارتوکید»، «ئۆرتۆقید»، یان «ئۆرتۆکید»؛ [[تورکیی ئەنادۆڵیی کۆن]]: {{lang|tr-Arab|أرتقي بيليك}}، {{Langx|tr|Artuklu Beyliği, Artuklular}}، [[کۆ|کۆ.]] {{Lang|tr|Artukoğulları}}) لە ساڵی ١١٠٢ وەک [[میرنشین]]ێکی [[تورک]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] دامەزرا. خانەدانێکی [[تورکمان]]ی پێکھێنا کە ڕەگی لە ھۆزی [[دۆگەر (ھۆز)|دۆگەر]]ی [[تورکە ئۆغوزەکان]]دا بوو، و پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلامی سوننە|موسڵمانی سوننە]]یان دەکرد{{sfn|Van Donzel|1994|p=٣٩}} لە سەدەی یازدەیەم تا سێزدەیەم لە باکووری [[سووریا (ناوچە)|سووریا]] و [[مێزۆپۆتامیای سەروو]] حوکمڕانییان کرد. خانەدانی ئارتوقی ناوی خۆی لە دامەزرێنەرەکەی، [[ئارتوق بەگ]] وەرگرتووە، کە ئەندامێکی لقی دۆگەری [[تورکە ئۆغوزەکان]] بوو و حوکمڕانی یەکێک لە میرنشینە تورکمانەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] دەکرد. کوڕان و نەوەکانی ئارتوق حوکمڕانی سێ لقەکەیان لە ناوچەکەدا دەکرد: نەوەکانی [[سۆکمەنی ئارتوقی|سۆکمەن]] حوکمڕانی ناوچەی دەوروبەری [[حەسکیف]]یان دەکرد لە نێوان ساڵانی ١١٠٢ و ١٢٣١؛ لقی [[ئیلغازی]] لە [[مێردین]] و [[مایافارقین]]ەوە لە نێوان ساڵانی ١١٠٦ و ١١٨٦ حوکمڕانییان دەکرد (تا ساڵی ١٤٠٩ وەک پاشکۆ) و لە [[حەلەب]] لە نێوان ساڵانی ١١١٧–١١٢٨؛ و ھێڵی [[خارپێت]] کە لە ساڵی ١١١٢ لەژێر لقی سۆکمەن دەستی پێکرد، و لە نێوان ساڵانی ١١٨٥ و ١٢٣٣دا سەربەخۆ بوو. == مێژوو == [[File:Diyarbakir city walls.jpg|thumb|left|دیواری شاری [[ئامەد]].]] خانەدانەکە لەلایەن «ئارتوق»، کوڕی ئەکسەک، دامەزرا، کە ژەنەڕاڵێک بوو لە سەرەتادا لەژێر دەستی «مەلیک شای یەکەم» و پاشان لەژێر دەستی میری سەلجووقی دیمەشق، «توتوشیی یەکەم». توتوش لە ساڵی ١٠٨٦دا ئارتوقی وەک فەرمانڕەوای «قودس» دەستنیشان کرد. ئارتوق لە ساڵی ١٠٩١دا کۆچی دوایی کرد، و کوڕەکانی «سۆکمەن» و «ئیلغازی» بوونە جێنشینی کە لە ساڵی ١٠٩٨ لەلایەن وەزیری «فاتییمی»، «ئەفزەڵ شاھەنشا» لە قودس دەرکران؛ فاتییمییەکان شارەکەیان بۆ «[[خاچپەرستەکان]]» لەدەستدا لە ساڵی دواتردا دوای [[گەمارۆدانی قودس (١٠٩٩)|گەمارۆدانی قودسی ١٠٩٩]].{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} سۆکمەن و ئیلغازی لە «ئامەد»، «مێردین»، و «حەسکیف» لە «جەزیرە» نیشتەجێ بوون کە لەوێدا تووشی ململانێ بوون لەگەڵ [[سەلجووقییە مەزنەکان|سەڵتەنەتی سەلجووقی]]. سۆکمەن، «بەی»ی مێردین، لە [[جەنگی حەڕان]] لە ساڵی ١١٠٤دا خاچپەرستەکانی تێکشکاند. ئیلغازی لە مێردین بوو بە جێنشینی سۆکمەن و لەسەر داوای قازی «ئیبن خەشاب» لە ساڵی ١١١٨دا کۆنترۆڵی خۆی بەسەر [[حەلەب]]دا سەپاند. ساڵی دواتر، [[ئیلغازی]] دەوڵەتی خاچپەرستی [[میرنشینی ئەنتاکیا]]ی لە [[شەڕی گۆڕەپانی خوێن]]ی ١١١٩دا تێکشکاند.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} [[File:Maqamat Arabe 3929, Abu Zaid before the Cadi (detail) 157r.jpg|وێنۆک|«شێخ»ی ئامەد بە جلی تورکییەوە، «شەربووش»ی لەسەرە لەگەڵ کڵاوێکی بەرز. وێنەیەک لە مەقاماتی ٤٣ «دیدار لە ئەلبەکرییە». «ئەلبەکرییە» = [[دیار بەکر]]،{{sfn|Eger|2014|p=106}}{{sfn|Shah|1980|p=212-220}} لە ئامەدی ئێستا کێشراوە، نزیکەی ١٢٠٠–١٢١٠، پێدەچێت ئارتوقی بێت (''[[مەقاماتی حەریری]]''، BNF Arabe 3929).{{sfn|Balafrej|2022|p=766, Fig.11}}{{sfn|Contadini|2012|p=120, Fig 45}}]] دوای تاڵانکردنی [[ویلایەتی ئێدێسا]]، ئیلغازی ئاشتی لەگەڵ خاچپەرستەکان کرد. لە ساڵی ١١٢١دا، بەرەو باکوور بەرەو «ئەرمەنستان» چوو لەگەڵ زاواکەی «دوبەیس کوڕی سەدەقەی دووەم» لە «بەنو مەزیەد» و سوڵتان مەلیکی «گەنجە». ئیلغازی ھێرشی کردە سەر گورجستان و لەلایەن [[داویدی چوارەمی گورجستان]] لە [[جەنگی دیدگۆری]] ١١٢١دا تێکشکێنرا. ئیلغازی لە ساڵی ١١٢٢دا کۆچی دوایی کرد، و ھەرچەندە برازاکەی «بەلوک غازی» بە ناو کۆنترۆڵی حەلەبی دەکرد، بەڵام شارەکە لە ڕاستیدا لەلایەن ئیبن خەشابەوە کۆنترۆڵ دەکرا. ئیبن خەشاب لە ساڵی ١١٢٥دا لەلایەن [[حەشاشینەکان]]ەوە کوژرا، و حەلەب کەوتە ژێر کۆنترۆڵی [[عیمادەدین زەنگی]]، [[پێڕستی فەرمانڕەواکانی مووسڵ#ئەتابەگە زەنگییەکان|ئەتابەگی مووسڵ]]، لە ساڵی ١١٢٨دا. دوای مردنی بەلوک غازی، ئارتوقییەکان لە نێوان خارپێت، حەسکیف و مێردیندا دابەش بوون. کوڕی سۆکمەن «ڕوکنەددەولە داود»، بەیی حەسکیف، لە ساڵی ١١٤٤دا کۆچی دوایی کرد، و کوڕەکەی «قەرە ئەرسەلان» بوو بە جێنشینی. قەرە ئەرسەلان لەگەڵ «جۆسلینی دووەمی ئێدێسا» ھاوپەیمانی کرد دژی [[زەنگییەکان]]، و کاتێک جۆسلین لەوێ نەبوو لە ساڵی ١١٤٤دا، زەنگی [[ئێدێسا، میزۆپۆتامیا|ئێدێسا]]ی گرتەوە، کە یەکەم دەوڵەتی [[دەوڵەتە خاچپەرستەکان]] بوو کە کەوت (بڕوانە [[گەمارۆدانی ئێدێسا (١١٤٤)|گەمارۆدانی ئێدێسا]]). ئارتوقییەکان لە کاتی فەرمانڕەوایی [[نوورەدین زەنگی]] (فەرمانڕەوایی ١١٤٦–١١٧٤) بوون بە پاشکۆی زەنگییەکان،{{efn|«بەرزبوونەوەی زەنگییەکان پلانە فراوانخوازییەکانی ئارتوقییەکانی ڕاگرت، و ناچار بوون ببنە پاشکۆی نوورەدین. پاشان ئەیووبییەکان دەسەڵاتی ئەوانیان زیاتر کەم کردەوە، و حەسکیف، ئامەد و [[مایافارقین]]یان لەدەستدا بۆ ئەوان. لە سەرەتای سەدەی سێزدەیەمدا، بۆ ماوەیەک پاشکۆی سەلجووقییەکانی ڕووم و جەلالەدین مێنگوبیرتی خوارەزمشا بوون. لە کۆتاییدا، تەنھا ھێڵی مێردین مایەوە، لەگەڵ خۆبەدەستەوەدانی قەرە ئەرسەلان بۆ [[ھۆلاکۆ خان]]ی [[ئیلخانی|ئیلخانی مەغۆل]].»{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}}}} پشتگیری زەنگییەکانیان کرد لە جەنگی ئارتا لە ساڵی ١١٦٤.{{sfn|Hillenbrand|2019|p=150}} کوڕی قەرە ئەرسەلان «نوورەدین محەممەد» ھاوپەیمانی لەگەڵ سوڵتانی [[ئەیووبییەکان|ئەیووبی]] [[سەلاحەددینی ئەییووبی|سەلاحەددین]] کرد دژی «قلیج ئەرسەلانی دووەم»، [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سوڵتانی سەلجووقی ڕووم]]، کە کچەکەی ھاوسەرگیری لەگەڵ نوورەدین محەممەد کردبوو. لە ڕێککەوتنی ئاشتیدا لەگەڵ قلیج ئەرسەلانی دووەم، سەلاحەددین کۆنترۆڵی خاکی ئارتوقییەکانی بەدەستھێنا، ھەرچەندە ئارتوقییەکان ھێشتا بە ڕواڵەت پاشکۆی [[مووسڵ]] بوون، کە سەلاحەددین کۆنترۆڵی نەدەکرد.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی بە تەواوی دوای ئەوە لە ساڵی ١١٩٤دا لەبەریەک ھەڵوەشا.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} خانەدانی ئارتوقی بە ناو لە فەرماندەیی جەزیرەدا مایەوە، بەڵام دەسەڵاتیان لەژێر حوکمڕانی [[ئەیووبییەکان|ئەیووبیدا]] کەم بووەوە. لقی [[حەسکیف]] لە ساڵی ١١٩٨دا [[ئامەد]]ی گرت و ناوەندەکەی بۆ ئەوێ گوازرایەوە، بەڵام لە ساڵی ١٢٣١ لەلایەن ئەیووبییەکانەوە ڕووخێنرا کاتێک ھەوڵیدا ھاوپەیمانی لەگەڵ [[سەلجووقییەکان]] پێکبھێنێت. لقی خارپێت لەلایەن [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سەڵتەنەتی ڕووم]]ەوە لەناوچوو بەھۆی پەیڕەوکردنی سیاسەتێکی نادیار لە نێوان [[ئەیووبییەکان]] و [[سەلجووقییەکان]]. لقی مێردین بۆ ماوەیەکی درێژتر مایەوە، بەڵام وەک پاشکۆی [[ئەیووبییەکان]]، [[سەڵتەنەتی ڕووم|سەڵتەنەتی ڕووم]]، [[ئیلخانییەکان]]، [[تەیموورییەکان]] و [[قەرەقۆینلۆ]].{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} [[ئەلموزەفەر فەخرەددین قەرە ئەرسەلان|قەرە ئەرسەلان]] (فەرمانڕەوایی ١٢٦٠–١٢٩٢)، فەرمانڕەوای مێردین، خۆی بەدەستەوە دا بۆ [[ھۆلاکۆ خان|ھۆلاکۆ]]ی مەغۆل.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} فەرمانڕەوای [[قەرەقۆینلۆ]] «قەرە محەممەد» لە ساڵی ١٣٨٤دا ھێرشی کردە سەر [[مێردین]] و دانپێدانانی فەرمانڕەوا ئارتوقییەکەی «مەجدەددین عیسا ئەلزەھیر» (١٣٧٦–١٤٠٧) وەرگرت. لەم خاڵەوە بەدواوە، ئارتوقییەکان وەک دەوڵەتێکی پاشکۆی قەرەقۆینلۆ کاریان دەکرد. [[قەرەقۆینلۆ]] مێردینی گرت و دواجار لە ساڵی ١٤٠٩دا کۆتایی بە حوکمڕانی ئارتوقییەکان ھێنا.{{sfn|Bosworth|2004|p=195-196}} ==تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|تورکیا|وڵاتەکان|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Artuqids}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای مێردین]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای دیاربەکر]] rl41z882c7gsbosfk05c6mkkessqodg 0 294259 1573163 1572994 2026-04-07T12:04:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573163 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''سیستمی ھەڵسەنگاندنی بەردەوامیی جیھانی'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gord.qa/Admin/Content/UserFiles/GSAS-Technical-Guide-2019.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200113222125/http://www.gord.qa/Admin/Content/UserFiles/GSAS-Technical-Guide-2019.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> (جی ئێس ئەی ئێس) [لە بنەڕەتدا کیوو ئێس ئەی ئێس] یەکەم سیستمی لەسەر بنەمای دەدایە لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا (مینا)، کە بۆ ھەڵسەنگاندن و پلەبەندیکردنی بیناکان و ژێرخانەکان بۆ کاریگەرییەکانی [[بەردەوامی|بەردەوامییان]] پەرەی پێدراوە. لە ساڵی ٢٠١٦دا، [[فیفا]] بە فەرمی جی ئێس ئەی ئێس-ی وەک سیستمی ھەڵسەنگاندنی بەردەوامی بۆ ھەشت یاریگاکەی قەتەر پەسەند کرد کە بڕیار بوو میوانداریی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://static.fifa.com/worldcup/news/y=2016/m=11/news=qatar-building-green-stadiums-2848542.html|سەردێڕ=Qatar building green stadiums |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190505110349/http://static.fifa.com/worldcup/news/y%3D2016/m%3D11/news%3Dqatar-building-green-stadiums-2848542.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ئامانجی سەرەکیی جی ئێس ئەی ئێس دروستکردنی ژینگەیەکی بنیاتنراوی بەردەوامە کە کاریگەرییە ئیکۆلۆژییەکان و بەکاربردنی سەرچاوەکان بۆ کەمترین ئاست کەم بکاتەوە، لەکاتێکدا پێداویستییە ناوخۆیییەکان و بارودۆخی ژینگەییی تایبەت بە ناوچەکە چارەسەر دەکات. جی ئێس ئەی ئێس ڕێبازێکی خولی ژیانی یەکخراو بۆ ھەڵسەنگاندنی ژینگەی بنیاتنراو دەگرێتەبەر، لەوانە قۆناغەکانی دیزاین، بیناسازی و کارپێکردن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} pterdquw7x8ftug39mudu0325vxk963 1573517 1573163 2026-04-07T20:11:51Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573517 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''سیستمی ھەڵسەنگاندنی بەردەوامیی جیھانی'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gord.qa/Admin/Content/UserFiles/GSAS-Technical-Guide-2019.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200113222125/http://www.gord.qa/Admin/Content/UserFiles/GSAS-Technical-Guide-2019.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> (جی ئێس ئەی ئێس) [لە بنەڕەتدا کیوو ئێس ئەی ئێس] یەکەم سیستمی لەسەر بنەمای دەدایە لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا (مینا)، کە بۆ ھەڵسەنگاندن و پلەبەندیکردنی بیناکان و ژێرخانەکان بۆ کاریگەرییەکانی [[بەردەوامی|بەردەوامییان]] پەرەی پێدراوە. لە ساڵی ٢٠١٦دا، [[فیفا]] بە فەرمی جی ئێس ئەی ئێس-ی وەک سیستمی ھەڵسەنگاندنی بەردەوامی بۆ ھەشت یاریگاکەی قەتەر پەسەند کرد کە بڕیار بوو میوانداریی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://static.fifa.com/worldcup/news/y=2016/m=11/news=qatar-building-green-stadiums-2848542.html|سەردێڕ=Qatar building green stadiums |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190505110349/http://static.fifa.com/worldcup/news/y%3D2016/m%3D11/news%3Dqatar-building-green-stadiums-2848542.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ئامانجی سەرەکیی جی ئێس ئەی ئێس دروستکردنی ژینگەیەکی بنیاتنراوی بەردەوامە کە کاریگەرییە ئیکۆلۆژییەکان و بەکاربردنی سەرچاوەکان بۆ کەمترین ئاست کەم بکاتەوە، لەکاتێکدا پێداویستییە ناوخۆیییەکان و بارودۆخی ژینگەییی تایبەت بە ناوچەکە چارەسەر دەکات. جی ئێس ئەی ئێس ڕێبازێکی خولی ژیانی یەکخراو بۆ ھەڵسەنگاندنی ژینگەی بنیاتنراو دەگرێتەبەر، لەوانە قۆناغەکانی دیزاین، بیناسازی و کارپێکردن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nauvng321ep4aaxz352knb3010ey48a 0 294260 1573164 1572993 2026-04-07T12:04:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573164 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''ڕێکخراوی کەنداو بۆ توێژینەوە و گەشەپێدان''' (گۆرد) قەوارەیەکی توێژینەوە و گەشەپێدان (ئاڕ ئەند دی)یە کە [[ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام]]ی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] (ئێس دی جیز) لە چەندین لایەنەوە دەکاتە ئامانج بە جەختکردنەوە لەسەر [[بەردەوامی]]ی ژینگەیی. گۆرد وەک ھاوبەشی بەردەوامی بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ی قەتەر]] کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/news/gord-to-support-delivery-of-qatar-s-carbon-neutral-fifa-world-cuptm |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=FIFA}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://digitalhub.fifa.com/m/4710ffeccb27c535/original/qlsdbl7ipsax0ndjqyup-pdf.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=FIFA}}</ref> ئەوان سەرکردایەتی لقی فەرمیی قەتەری کۆمەڵەی ئەندازیارانی وزە (ئەی ئی ئی) دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.aeecenter.org/listing/qatar-chapter/|سەردێڕ=Qatar Chapter - AEE Center |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Association of Energy Engineers}}</ref> گۆرد لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن دکتۆر یوسف ئەلحوڕەوە دامەزراوە، ھەروەھا سەرۆکایەتی لیژنەی تەکنیکیی جی ئەس ئۆ بۆ بینا بەردەوامەکان (تی سی ١٧) لە ڕێکخراوی ستانداردسازیی وڵاتانی کەنداو (جی ئەس ئۆ) دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.gso.org.sa/en/media/2017/11/gso-to-organize-the-renewal-energy-program-and-energy-storage-technologies/|سەردێڕ=GSO organizes the Renewal Energy Program and Energy Storage Technologies |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=GCC Standardization Organization}}</ref> لیژنەکە ڕاسپێردراوە بۆ پەرەپێدانی کۆدێکی ناوچەیی کە ستاندارد و پلانەکانی پەیوەست بە [[بینای سەوز|بینا سەوزەکان]] یەکبخات. بۆ دەسپێشخەرییەکانی کە ئامانجیان خێراکردنی چارەسەرە ئاووھەوایییەکانە، گۆرد لەگەڵ ئاژانسەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان ھاوبەشیی کردووە لەوانە، [[یوونێسکۆ]]، [[بەرنامەی ژینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان|یوونێپ]] و یوو ئێن ئێف سی سی سی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.unesco.org/en/articles/unesco-doha-office-and-gord-join-forces-towards-climate-action |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/unep-unfccc-and-gord-unveil-online-green-events-tool |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UNEP}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://unfccc.int/news/new-tool-helps-to-green-events |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=UNFCCC}}</ref> گۆرد ھەروەھا ھاوبەشی بەردەوامیی پێشانگای نێودەوڵەتیی باخداریی ٢٠٢٣ی دەوحەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.dohaexpo2023.gov.qa/en/repositories/news/expo-2023-welcomes-gord-as-sustainability-partner/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=International Horticultural Expo 2023 Doha}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://aiph.org/expo-2023-doha-qatar-sustainability/|سەردێڕ=Expo 2023 Doha Qatar {{!}} Sustainability • AIPH |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=International Association of Horticultural Producers}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] humka43j21cdx6kwaq4bgf3b9y0ylmu 0 294261 1573165 1572992 2026-04-07T12:04:49Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573165 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پارکی زانست و تەکنەلۆژیای قەتەر''' ('''کیوو ئێس تی پی''') شوێنێکە بۆ کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانی تەکنەلۆژیا لە [[قەتەر]]، و ھێنەرەوەیەکی کارە تەکنەلۆژییە نوێیەکانە. لە ئازاری ٢٠٠٩ وەک بەشێک لە دامەزراوەی قەتەر کرایەوە، مەبەستی پارکی زانست ھاندانی پەرەپێدانی ئابووریی زانیاریی قەتەرە.<ref name="egov">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://portal.www.gov.qa/wps/portal/!ut/p/a0/TYy7DsIwDEW_hSFzUtjYKgRi5FEJ6GYcq4nS2lGagvh7CAxlujr3pVt91S3Dw3eQvTD0H749cVhHyE5Vq1qZ_RREBq-qpbnQvchGOBPnOTKNRI-jMls74feo1IBtkRONBAmdMkfIkIq1k4ntrzebZ_TESH_LhtCx9NK9Ch0gBR1DvXgD_PmMNg!!/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> بە وەبەرھێنانێکی زیاتر لە ٨٠٠ ملیۆن دۆلار لەلایەن دامەزراوەی قەتەرەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Vineetha Menon |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.arabianbusiness.com/qatar-foundation-pumps-800-million-into-r-d-hub-65118.html|سەردێڕ=Qatar Foundation pumps $800 million into R&D hub |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> کیوو ئێس تی پی ھەروەھا بوو بە یەکەم [[ناوچەی بازرگانیی ئازاد]]ی قەتەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lesley Walker |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشان=http://dohanews.co/qatari-spanish-jv-win-qr1-6bn-contract-to-build-new-economic-zone/|سەردێڕ=Qatari-Spanish JV win QR1.6bn contract to build new economic zone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151207152024/http://dohanews.co/qatari-spanish-jv-win-qr1-6bn-contract-to-build-new-economic-zone/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mfjdowjm8oifx39ekzu36u6gom2r6yp 1573256 1573165 2026-04-07T16:06:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Qatar Science & Technology Park}} 1573256 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پارکی زانست و تەکنەلۆژیای قەتەر''' ('''کیوو ئێس تی پی''') شوێنێکە بۆ کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانی تەکنەلۆژیا لە [[قەتەر]]، و ھێنەرەوەیەکی کارە تەکنەلۆژییە نوێیەکانە. لە ئازاری ٢٠٠٩ وەک بەشێک لە دامەزراوەی قەتەر کرایەوە، مەبەستی پارکی زانست ھاندانی پەرەپێدانی ئابووریی زانیاریی قەتەرە.<ref name="egov">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://portal.www.gov.qa/wps/portal/!ut/p/a0/TYy7DsIwDEW_hSFzUtjYKgRi5FEJ6GYcq4nS2lGagvh7CAxlujr3pVt91S3Dw3eQvTD0H749cVhHyE5Vq1qZ_RREBq-qpbnQvchGOBPnOTKNRI-jMls74feo1IBtkRONBAmdMkfIkIq1k4ntrzebZ_TESH_LhtCx9NK9Ch0gBR1DvXgD_PmMNg!!/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> بە وەبەرھێنانێکی زیاتر لە ٨٠٠ ملیۆن دۆلار لەلایەن دامەزراوەی قەتەرەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Vineetha Menon |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.arabianbusiness.com/qatar-foundation-pumps-800-million-into-r-d-hub-65118.html|سەردێڕ=Qatar Foundation pumps $800 million into R&D hub |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> کیوو ئێس تی پی ھەروەھا بوو بە یەکەم [[ناوچەی بازرگانیی ئازاد]]ی قەتەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lesley Walker |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشان=http://dohanews.co/qatari-spanish-jv-win-qr1-6bn-contract-to-build-new-economic-zone/|سەردێڕ=Qatari-Spanish JV win QR1.6bn contract to build new economic zone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151207152024/http://dohanews.co/qatari-spanish-jv-win-qr1-6bn-contract-to-build-new-economic-zone/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Qatar Science & Technology Park}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3v1b6ztzn414qfya6rv56mk5esjk99g 1573386 1573256 2026-04-07T17:03:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]]، [[دەروازە:زانست|زانست]]، [[دەروازە:نژیاروانی|نژیاروانی]] و [[دەروازە:قەتەر|قەتەر]] 1573386 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پارکی زانست و تەکنەلۆژیای قەتەر''' ('''کیوو ئێس تی پی''') شوێنێکە بۆ کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانی تەکنەلۆژیا لە [[قەتەر]]، و ھێنەرەوەیەکی کارە تەکنەلۆژییە نوێیەکانە. لە ئازاری ٢٠٠٩ وەک بەشێک لە دامەزراوەی قەتەر کرایەوە، مەبەستی پارکی زانست ھاندانی پەرەپێدانی ئابووریی زانیاریی قەتەرە.<ref name="egov">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://portal.www.gov.qa/wps/portal/!ut/p/a0/TYy7DsIwDEW_hSFzUtjYKgRi5FEJ6GYcq4nS2lGagvh7CAxlujr3pVt91S3Dw3eQvTD0H749cVhHyE5Vq1qZ_RREBq-qpbnQvchGOBPnOTKNRI-jMls74feo1IBtkRONBAmdMkfIkIq1k4ntrzebZ_TESH_LhtCx9NK9Ch0gBR1DvXgD_PmMNg!!/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> بە وەبەرھێنانێکی زیاتر لە ٨٠٠ ملیۆن دۆلار لەلایەن دامەزراوەی قەتەرەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Vineetha Menon |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.arabianbusiness.com/qatar-foundation-pumps-800-million-into-r-d-hub-65118.html|سەردێڕ=Qatar Foundation pumps $800 million into R&D hub |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> کیوو ئێس تی پی ھەروەھا بوو بە یەکەم [[ناوچەی بازرگانیی ئازاد]]ی قەتەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lesley Walker |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشان=http://dohanews.co/qatari-spanish-jv-win-qr1-6bn-contract-to-build-new-economic-zone/|سەردێڕ=Qatari-Spanish JV win QR1.6bn contract to build new economic zone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151207152024/http://dohanews.co/qatari-spanish-jv-win-qr1-6bn-contract-to-build-new-economic-zone/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Qatar Science & Technology Park}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|زانست|نژیاروانی|قەتەر}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 24lyuqpqvhreckm778u5po6f8l2a4ym 0 294262 1573271 1573092 2026-04-07T16:08:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Battle of Ager Sanguinis}} 1573271 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = شەڕی گۆڕەپانی خوێن | image = Battle-of-Ager-Sanguinis.jpg | image_size = 300 | caption = شەڕی گۆڕەپانی خوێن، وێنەیەکی بچووکی ١٣٣٧ | partof = [[جەنگە خاچپەرستەکان]] | date = ٢٨ی حوزەیرانی ١١١٩ | place = بەڵات، نزیک [[سەرمەدا]] | result = سەرکەوتنی ئارتوقییەکان | combatant1 = [[ئارتوقییەکان]]ی [[حەلەب]] | combatant2 = [[میرنشینی ئەنتاکیا]] | commander1 = [[ئیلغازی]]<br>[[ئیبن خەشاب (کۆچی دوایی ١١٢٥)|ئیبن خەشاب]] | commander2 = [[ڕۆجەری سالێرنۆ]]{{KIA}} | strength1 = ٢٠،٠٠٠{{sfn|Tibble|2018|p=273}} | strength2 = ٧٠٠ سوارچاک{{sfn|Stevenson|1907|p=103}}<br>٥٠٠ سوارەی ئەرمەنی{{sfn|Smail|1995|p=47}}<br>٣،٠٠٠ پیادە{{sfn|Tibble|2018|p=272}}<br/>تورکۆپۆڵەکان و یاریدەدەرەکان{{sfn|Tibble|2018|p=273}}<br />'''کۆی گشتی:''' ٧،٠٠٠–١١،٠٠٠{{sfn|Tibble|2018|p=273}} | casualties1 = نادیار، ئەگەری زۆرە قورس بێت<ref>Morton, Nicholas. The Field of Blood: The Battle for Aleppo and the Remaking of the Medieval Middle East</ref> | casualties2 = زۆربەیان کوژران<br/>٥٧٠ دیل، کە ٣٠یان لەسێدارە دران{{sfn|Stevenson|1907|p=104}} }} '''شەڕی مەیدانی خوێن'''، '''شەڕی سەرمەدا''' یان '''شەڕی بەڵات''' ناسراوە، سوپای خاچپەرستی [[ڕۆجەری سالێرنۆ]] لە [[میرنشینی ئەنتاکیا]] لەلایەن سوپای [[ئیلغازی]] [[مێردین]]، فەرمانڕەوای [[ئارتوقییەکان|ئارتوقی]] [[حەلەب]] لە ٢٨ی حوزەیرانی ١١١٩ لەناو چوو. == پێشینە == [[میرنشینی ئەنتاکیا]] و [[دەوڵەتە خاچپەرستەکان|دەوڵەتە خاچپەرستەکانی]] تر بەردەوام لە شەڕدا بوون لەگەڵ دەوڵەتە موسڵمانەکانی باکووری [[سووریا (ناوچە)|سووریا]] و [[جزیرە (پارێزگای خەلافەت)|جزیرە]]، بەتایبەتی [[حەلەب]] و [[مووسڵ]]. کاتێک [[فەخرولمولوک ڕیزوان|ڕیزوانی حەلەب]] لە ١١١٣ کۆچی دوایی کرد، ماوەیەک ئاشتی ھەبوو، لایەنی کەم بۆ چەند ساڵێک. ھەرچۆنێک بێت، [[ڕۆجەری سالێرنۆ]]، کە وەک جێنشین بۆ [[بۆھیمۆندی دووەمی ئەنتاکیا|بۆھیمۆندی دووەم]] فەرمانڕەوایی ئەنتاکیای دەکرد، سوودی لە مردنی ڕیزوان وەرنەگرت؛ بە ھەمان شێوە، [[بالدوینی دووەمی ئێدیسا|بالدوینی دووەم]]، [[کاونتی ئێدیسا|کۆنتەکەی ئێدیسا]]، و [[پۆنس، کۆنتی تەرابلوس|پۆنس، کۆنتی تەرابلوس]]، ئاگاداری بەرژەوەندییەکانی خۆیان بوون و لەگەڵ ڕۆجەردا ھاوپەیمانییان لە دژی [[حەلەب]] نەکرد. لە ١١١٥دا ڕۆجەر ھێزێکی داگیرکەری تورکی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|سەلجووقی]] بە سەرکردایەتی [[بورسوق کوڕی بورسوق]] لە [[شەڕی سەرمین]]دا شکاند. لە ١١١٧دا حەلەب کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی ئەتابەگی [[ئارتوقییەکان|ئارتوقی]] [[ئیلغازی]].{{sfn|Stevenson|1907|p=102}} لە ١١١٨دا ڕۆجەر [[عەزاز]]ی گرت، کە وای کرد حەلەب لەبەردەم ھێرشی خاچپەرستەکاندا کراوە بێت؛ لە وەڵامدا، ئیلغازی لە ١١١٩دا ھێرشی کردە سەر میرنشینەکە.{{sfn|Stevenson|1907|p=103}} ڕۆجەر لە [[ئەرتاح]]ەوە لەگەڵ [[بێرناردی ڤالێنس]]، [[پاتریاکی لاتینیی ئەنتاکیا]]، بەڕێکەوت.{{sfn|Stevenson|1907|p=103}} بێرنارد پێشنیاری کرد لەوێ بمێننەوە، چونکە ئەرتاح قەڵایەکی باش پارێزراو بوو و تەنھا مەودایەکی کورت لە [[ئەنتاکیا]]وە دوور بوو، و ئیلغازی نەدەیتوانی تێپەڕێت ئەگەر ئەوان لەوێ جێگیر ببن. بێرنارد ھەروەھا ئامۆژگاریی ڕۆجەری کرد داوای یارمەتی لە پۆنس و بالدوین بکات، کە ببووە [[شانشینی قودس|پاشای قودس]]، بەڵام ڕۆجەر ھەستی کرد نەدەیتوانی چاوەڕێ بکات تا ئەوان دەگەن. ڕۆجەر لە ملی شاخی [[سەرمەدا]] کەمپی دانا، لە کاتێکدا ئیلغازی قەڵای [[ئەتاریب|ئەلئەتاریب]]ی گەمارۆ دا.{{sfn|Stevenson|1907|p=104}} ھێزێک بە سەرکردایەتی ڕۆبەرت ئۆڤ ڤیو-پۆنت بۆ شکاندنی گەمارۆکە بەڕێکەوت، و ئیلغازی وا خۆی نیشان دا کە دەکشێتەوە، پیاوەکانی ڕۆبەرت لە قەڵاکە ھاتنە دەرەوە و کەوتنە ناو بۆسەوە.{{sfn|Stevenson|1907|p=104}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Battle of Ager Sanguinis}} l9nu77g4tmtloegtylncbpx2smbe0hc 1573373 1573271 2026-04-07T17:01:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]]، [[دەروازە:مێژووی ئیسلام|مێژووی ئیسلام]] و [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]] 1573373 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = شەڕی گۆڕەپانی خوێن | image = Battle-of-Ager-Sanguinis.jpg | image_size = 300 | caption = شەڕی گۆڕەپانی خوێن، وێنەیەکی بچووکی ١٣٣٧ | partof = [[جەنگە خاچپەرستەکان]] | date = ٢٨ی حوزەیرانی ١١١٩ | place = بەڵات، نزیک [[سەرمەدا]] | result = سەرکەوتنی ئارتوقییەکان | combatant1 = [[ئارتوقییەکان]]ی [[حەلەب]] | combatant2 = [[میرنشینی ئەنتاکیا]] | commander1 = [[ئیلغازی]]<br>[[ئیبن خەشاب (کۆچی دوایی ١١٢٥)|ئیبن خەشاب]] | commander2 = [[ڕۆجەری سالێرنۆ]]{{KIA}} | strength1 = ٢٠،٠٠٠{{sfn|Tibble|2018|p=273}} | strength2 = ٧٠٠ سوارچاک{{sfn|Stevenson|1907|p=103}}<br>٥٠٠ سوارەی ئەرمەنی{{sfn|Smail|1995|p=47}}<br>٣،٠٠٠ پیادە{{sfn|Tibble|2018|p=272}}<br/>تورکۆپۆڵەکان و یاریدەدەرەکان{{sfn|Tibble|2018|p=273}}<br />'''کۆی گشتی:''' ٧،٠٠٠–١١،٠٠٠{{sfn|Tibble|2018|p=273}} | casualties1 = نادیار، ئەگەری زۆرە قورس بێت<ref>Morton, Nicholas. The Field of Blood: The Battle for Aleppo and the Remaking of the Medieval Middle East</ref> | casualties2 = زۆربەیان کوژران<br/>٥٧٠ دیل، کە ٣٠یان لەسێدارە دران{{sfn|Stevenson|1907|p=104}} }} '''شەڕی مەیدانی خوێن'''، '''شەڕی سەرمەدا''' یان '''شەڕی بەڵات''' ناسراوە، سوپای خاچپەرستی [[ڕۆجەری سالێرنۆ]] لە [[میرنشینی ئەنتاکیا]] لەلایەن سوپای [[ئیلغازی]] [[مێردین]]، فەرمانڕەوای [[ئارتوقییەکان|ئارتوقی]] [[حەلەب]] لە ٢٨ی حوزەیرانی ١١١٩ لەناو چوو. == پێشینە == [[میرنشینی ئەنتاکیا]] و [[دەوڵەتە خاچپەرستەکان|دەوڵەتە خاچپەرستەکانی]] تر بەردەوام لە شەڕدا بوون لەگەڵ دەوڵەتە موسڵمانەکانی باکووری [[سووریا (ناوچە)|سووریا]] و [[جزیرە (پارێزگای خەلافەت)|جزیرە]]، بەتایبەتی [[حەلەب]] و [[مووسڵ]]. کاتێک [[فەخرولمولوک ڕیزوان|ڕیزوانی حەلەب]] لە ١١١٣ کۆچی دوایی کرد، ماوەیەک ئاشتی ھەبوو، لایەنی کەم بۆ چەند ساڵێک. ھەرچۆنێک بێت، [[ڕۆجەری سالێرنۆ]]، کە وەک جێنشین بۆ [[بۆھیمۆندی دووەمی ئەنتاکیا|بۆھیمۆندی دووەم]] فەرمانڕەوایی ئەنتاکیای دەکرد، سوودی لە مردنی ڕیزوان وەرنەگرت؛ بە ھەمان شێوە، [[بالدوینی دووەمی ئێدیسا|بالدوینی دووەم]]، [[کاونتی ئێدیسا|کۆنتەکەی ئێدیسا]]، و [[پۆنس، کۆنتی تەرابلوس|پۆنس، کۆنتی تەرابلوس]]، ئاگاداری بەرژەوەندییەکانی خۆیان بوون و لەگەڵ ڕۆجەردا ھاوپەیمانییان لە دژی [[حەلەب]] نەکرد. لە ١١١٥دا ڕۆجەر ھێزێکی داگیرکەری تورکی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|سەلجووقی]] بە سەرکردایەتی [[بورسوق کوڕی بورسوق]] لە [[شەڕی سەرمین]]دا شکاند. لە ١١١٧دا حەلەب کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی ئەتابەگی [[ئارتوقییەکان|ئارتوقی]] [[ئیلغازی]].{{sfn|Stevenson|1907|p=102}} لە ١١١٨دا ڕۆجەر [[عەزاز]]ی گرت، کە وای کرد حەلەب لەبەردەم ھێرشی خاچپەرستەکاندا کراوە بێت؛ لە وەڵامدا، ئیلغازی لە ١١١٩دا ھێرشی کردە سەر میرنشینەکە.{{sfn|Stevenson|1907|p=103}} ڕۆجەر لە [[ئەرتاح]]ەوە لەگەڵ [[بێرناردی ڤالێنس]]، [[پاتریاکی لاتینیی ئەنتاکیا]]، بەڕێکەوت.{{sfn|Stevenson|1907|p=103}} بێرنارد پێشنیاری کرد لەوێ بمێننەوە، چونکە ئەرتاح قەڵایەکی باش پارێزراو بوو و تەنھا مەودایەکی کورت لە [[ئەنتاکیا]]وە دوور بوو، و ئیلغازی نەدەیتوانی تێپەڕێت ئەگەر ئەوان لەوێ جێگیر ببن. بێرنارد ھەروەھا ئامۆژگاریی ڕۆجەری کرد داوای یارمەتی لە پۆنس و بالدوین بکات، کە ببووە [[شانشینی قودس|پاشای قودس]]، بەڵام ڕۆجەر ھەستی کرد نەدەیتوانی چاوەڕێ بکات تا ئەوان دەگەن. ڕۆجەر لە ملی شاخی [[سەرمەدا]] کەمپی دانا، لە کاتێکدا ئیلغازی قەڵای [[ئەتاریب|ئەلئەتاریب]]ی گەمارۆ دا.{{sfn|Stevenson|1907|p=104}} ھێزێک بە سەرکردایەتی ڕۆبەرت ئۆڤ ڤیو-پۆنت بۆ شکاندنی گەمارۆکە بەڕێکەوت، و ئیلغازی وا خۆی نیشان دا کە دەکشێتەوە، پیاوەکانی ڕۆبەرت لە قەڵاکە ھاتنە دەرەوە و کەوتنە ناو بۆسەوە.{{sfn|Stevenson|1907|p=104}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Battle of Ager Sanguinis}} {{شریتی دەروازە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|شەڕ}} 29t6hdu78s8fdrgb43q54y0tb40s3o1 1573482 1573373 2026-04-07T20:06:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573482 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox military conflict | conflict = شەڕی گۆڕەپانی خوێن | image = Battle-of-Ager-Sanguinis.jpg | image_size = 300 | caption = شەڕی گۆڕەپانی خوێن، وێنەیەکی بچووکی ١٣٣٧ | partof = [[جەنگە خاچپەرستەکان]] | date = ٢٨ی حوزەیرانی ١١١٩ | place = بەڵات، نزیک [[سەرمەدا]] | result = سەرکەوتنی ئارتوقییەکان | combatant1 = [[ئارتوقییەکان]]ی [[حەلەب]] | combatant2 = [[میرنشینی ئەنتاکیا]] | commander1 = [[ئیلغازی]]<br>[[ئیبن خەشاب (کۆچی دوایی ١١٢٥)|ئیبن خەشاب]] | commander2 = [[ڕۆجەری سالێرنۆ]]{{KIA}} | strength1 = ٢٠،٠٠٠{{sfn|Tibble|2018|p=273}} | strength2 = ٧٠٠ سوارچاک{{sfn|Stevenson|1907|p=103}}<br>٥٠٠ سوارەی ئەرمەنی{{sfn|Smail|1995|p=47}}<br>٣،٠٠٠ پیادە{{sfn|Tibble|2018|p=272}}<br/>تورکۆپۆڵەکان و یاریدەدەرەکان{{sfn|Tibble|2018|p=273}}<br />'''کۆی گشتی:''' ٧،٠٠٠–١١،٠٠٠{{sfn|Tibble|2018|p=273}} | casualties1 = نادیار، ئەگەری زۆرە قورس بێت<ref>Morton, Nicholas. The Field of Blood: The Battle for Aleppo and the Remaking of the Medieval Middle East</ref> | casualties2 = زۆربەیان کوژران<br/>٥٧٠ دیل، کە ٣٠یان لەسێدارە دران{{sfn|Stevenson|1907|p=104}} }} '''شەڕی مەیدانی خوێن'''، '''شەڕی سەرمەدا''' یان '''شەڕی بەڵات''' ناسراوە، سوپای خاچپەرستی [[ڕۆجەری سالێرنۆ]] لە [[میرنشینی ئەنتاکیا]] لەلایەن سوپای [[ئیلغازی]] [[مێردین]]، فەرمانڕەوای [[ئارتوقییەکان|ئارتوقی]] [[حەلەب]] لە ٢٨ی حوزەیرانی ١١١٩ لەناو چوو. == پێشینە == [[میرنشینی ئەنتاکیا]] و [[دەوڵەتە خاچپەرستەکان|دەوڵەتە خاچپەرستەکانی]] تر بەردەوام لە شەڕدا بوون لەگەڵ دەوڵەتە موسڵمانەکانی باکووری [[سووریا (ناوچە)|سووریا]] و [[جزیرە (پارێزگای خەلافەت)|جزیرە]]، بەتایبەتی [[حەلەب]] و [[مووسڵ]]. کاتێک [[فەخرولمولوک ڕیزوان|ڕیزوانی حەلەب]] لە ١١١٣ کۆچی دوایی کرد، ماوەیەک ئاشتی ھەبوو، لایەنی کەم بۆ چەند ساڵێک. ھەرچۆنێک بێت، [[ڕۆجەری سالێرنۆ]]، کە وەک جێنشین بۆ [[بۆھیمۆندی دووەمی ئەنتاکیا|بۆھیمۆندی دووەم]] فەرمانڕەوایی ئەنتاکیای دەکرد، سوودی لە مردنی ڕیزوان وەرنەگرت؛ بە ھەمان شێوە، [[بالدوینی دووەمی ئێدیسا|بالدوینی دووەم]]، [[کاونتی ئێدیسا|کۆنتەکەی ئێدیسا]]، و [[پۆنس، کۆنتی تەرابلوس|پۆنس، کۆنتی تەرابلوس]]، ئاگاداری بەرژەوەندییەکانی خۆیان بوون و لەگەڵ ڕۆجەردا ھاوپەیمانییان لە دژی [[حەلەب]] نەکرد. لە ١١١٥دا ڕۆجەر ھێزێکی داگیرکەری تورکی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|سەلجووقی]] بە سەرکردایەتی [[بورسوق کوڕی بورسوق]] لە [[شەڕی سەرمین]]دا شکاند. لە ١١١٧دا حەلەب کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی ئەتابەگی [[ئارتوقییەکان|ئارتوقی]] [[ئیلغازی]].{{sfn|Stevenson|1907|p=102}} لە ١١١٨دا ڕۆجەر [[عەزاز]]ی گرت، کە وای کرد حەلەب لەبەردەم ھێرشی خاچپەرستەکاندا کراوە بێت؛ لە وەڵامدا، ئیلغازی لە ١١١٩دا ھێرشی کردە سەر میرنشینەکە.{{sfn|Stevenson|1907|p=103}} ڕۆجەر لە [[ئەرتاح]]ەوە لەگەڵ [[بێرناردی ڤالێنس]]، [[پاتریاکی لاتینیی ئەنتاکیا]]، بەڕێکەوت.{{sfn|Stevenson|1907|p=103}} بێرنارد پێشنیاری کرد لەوێ بمێننەوە، چونکە ئەرتاح قەڵایەکی باش پارێزراو بوو و تەنھا مەودایەکی کورت لە [[ئەنتاکیا]]وە دوور بوو، و ئیلغازی نەدەیتوانی تێپەڕێت ئەگەر ئەوان لەوێ جێگیر ببن. بێرنارد ھەروەھا ئامۆژگاریی ڕۆجەری کرد داوای یارمەتی لە پۆنس و بالدوین بکات، کە ببووە [[شانشینی قودس|پاشای قودس]]، بەڵام ڕۆجەر ھەستی کرد نەدەیتوانی چاوەڕێ بکات تا ئەوان دەگەن. ڕۆجەر لە ملی شاخی [[سەرمەدا]] کەمپی دانا، لە کاتێکدا ئیلغازی قەڵای [[ئەتاریب|ئەلئەتاریب]]ی گەمارۆ دا.{{sfn|Stevenson|1907|p=104}} ھێزێک بە سەرکردایەتی ڕۆبەرت ئۆڤ ڤیو-پۆنت بۆ شکاندنی گەمارۆکە بەڕێکەوت، و ئیلغازی وا خۆی نیشان دا کە دەکشێتەوە، پیاوەکانی ڕۆبەرت لە قەڵاکە ھاتنە دەرەوە و کەوتنە ناو بۆسەوە.{{sfn|Stevenson|1907|p=104}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Battle of Ager Sanguinis}} {{شریتی دەروازە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|شەڕ}} 3gzmlinwxmnie098v306n83or1fej7q 0 294263 1573301 1572991 2026-04-07T16:13:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|People of Canada}} 1573301 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کەنەدییەکان''' ئەو کەسانەن کە بە وڵاتی [[کەنەدا]] دەناسرێنەوە. ئەم پەیوەندییە ڕەنگە نیشتەجێبوون، یاسایی، مێژوویی یان کولتووری بێت. بۆ زۆربەی کەنەدییەکان، زۆرێک (یان ھەموو) ئەم پەیوەندییانە بوونیان ھەیە و بە کۆمەڵ سەرچاوەی «کەنەدی» بوونی ئەوانن. کەنەدا کۆمەڵگەیەکی فرەزمان و فرەکولتوورە و نیشتمانی خەڵکانی کۆمەڵە جیاوازەکانە لە ڕووی ڕەگەزی، ئایینی، و بنەچە نیشتمانییەکانەوە، کە زۆربەی دانیشتووانەکەی لە کۆچبەرانی [[جیھانی کۆن]] و نەوەکانیان پێکھاتووە. لە دوای ماوەی سەرەتاییی فەڕەنسی و پاشان [[بەڕیتانیکردنی ئەمریکاکان|کۆلۆنیالیزمی بەریتانیی]] زۆر گەورەتر، شەپۆلە جیاوازەکانی (یان لووتکەکانی) کۆچکردن و نیشتەجێبوونی گەلانی ناڕەسەن لە ماوەی نزیکەی دوو سەدەدا ڕوویاندا و تا ئەمڕۆش بەردەوامن. توخمەکانی دابونەریت، زمان، و ئایینەکانی ڕەسەن، فەڕەنسی، بەریتانی، و کۆچبەرانی ئەمدوایییە تێکەڵ بوون بۆ پێکھێنانی کولتووری کەنەدا، و بەم شێوەیە ناسنامەی کەنەدی و بەھا کەنەدییەکان. کەنەدا ھەروەھا بە توندی لەژێر کاریگەریی دراوسێ زمانەوانی، جوگرافی، و ئابوورییەکەی — ویلایەتە یەکگرتووەکان — بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|People of Canada}} [[پۆل:کەنەدییەکان]] [[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] efs5798a39cy25hyugqxbmdn36xprea 1573371 1573301 2026-04-07T17:01:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کەنەدا|کەنەدا]] 1573371 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کەنەدییەکان''' ئەو کەسانەن کە بە وڵاتی [[کەنەدا]] دەناسرێنەوە. ئەم پەیوەندییە ڕەنگە نیشتەجێبوون، یاسایی، مێژوویی یان کولتووری بێت. بۆ زۆربەی کەنەدییەکان، زۆرێک (یان ھەموو) ئەم پەیوەندییانە بوونیان ھەیە و بە کۆمەڵ سەرچاوەی «کەنەدی» بوونی ئەوانن. کەنەدا کۆمەڵگەیەکی فرەزمان و فرەکولتوورە و نیشتمانی خەڵکانی کۆمەڵە جیاوازەکانە لە ڕووی ڕەگەزی، ئایینی، و بنەچە نیشتمانییەکانەوە، کە زۆربەی دانیشتووانەکەی لە کۆچبەرانی [[جیھانی کۆن]] و نەوەکانیان پێکھاتووە. لە دوای ماوەی سەرەتاییی فەڕەنسی و پاشان [[بەڕیتانیکردنی ئەمریکاکان|کۆلۆنیالیزمی بەریتانیی]] زۆر گەورەتر، شەپۆلە جیاوازەکانی (یان لووتکەکانی) کۆچکردن و نیشتەجێبوونی گەلانی ناڕەسەن لە ماوەی نزیکەی دوو سەدەدا ڕوویاندا و تا ئەمڕۆش بەردەوامن. توخمەکانی دابونەریت، زمان، و ئایینەکانی ڕەسەن، فەڕەنسی، بەریتانی، و کۆچبەرانی ئەمدوایییە تێکەڵ بوون بۆ پێکھێنانی کولتووری کەنەدا، و بەم شێوەیە ناسنامەی کەنەدی و بەھا کەنەدییەکان. کەنەدا ھەروەھا بە توندی لەژێر کاریگەریی دراوسێ زمانەوانی، جوگرافی، و ئابوورییەکەی — ویلایەتە یەکگرتووەکان — بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|People of Canada}} {{شریتی دەروازە|کەنەدا}} [[پۆل:کەنەدییەکان]] [[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1dy0i8sc3r6vttlrwj3ot948bvnv7tn 0 294264 1573166 1572990 2026-04-07T12:04:59Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573166 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Maple leaf - panoramio - Mario Hains.jpg|وێنۆک|پێدەچێت دیارترین نیشانەی کەنەدا بێت، گەڵای ئەسپێندەر لە ساڵانی ١٧٠٠ەوە نیشانەیەکی ''[[دی فاکتۆ]]'' بووە.]] '''چاندی کەنەدا''' توخمە ھونەری، چێشتلێنان، ئەدەبی، گاڵتەوگەپ، مۆسیقی، سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان لەخۆدەگرێت کە نوێنەرایەتیی کەنەدییەکان دەکەن. بە درێژاییی مێژووی کەنەدا، چاندەکەی لە سەرەتادا لەژێر کاریگەریی [[دانیشتووە ڕەسەنەکانی کەنەدا|چاندە ڕەسەنەکانییدا]] بووە، و دواتر لەژێر کاریگەریی چاند و دابونەریتە ئەورووپییەکان، زۆربەی لەلایەن بەریتانی و فەڕەنسییەکانەوە.<ref name="LoueSajatovic2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Loue|یەکەم=Sana|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zQUd4W_mK1UC&pg=PA337|سەردێڕ=Encyclopedia of Immigrant Health|دوایین٢=Sajatovic|یەکەم٢=Martha|بڵاوکەرەوە=Springer|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤١٩-٥٦٥٥-٢|پەڕە=٣٣٧}}</ref> بە تێپەڕبوونی کات، توخمەکانی چاندی دانیشتووانە کۆچبەرەکانی کەنەدا تێکەڵ بوون بۆ پێکھێنانی مۆزایکێکی کولتووریی کەنەدی.<ref name="LoueSajatovic2011"/><ref name="MagocsiOntario1999vmm">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Magocsi|یەکەم=Paul R.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dbUuX0mnvQMC&pg=PA1186|سەردێڕ=Encyclopedia of Canada's Peoples|دوایین٢=Multicultural History Society of Ontario|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢٠-٢٩٣٨-٦|پەڕەکان=١١٨٦–١١٨٧}}</ref> ھەندێک لە توێژەکانی دانیشتووانی کەنەدا، تا ئاستێکی جیاواز، لەژێر کاریگەریی [[چاندی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چاندی ئەمریکیشدا]] بوون بەھۆی زمانی ھاوبەش (لە کەنەدای ئینگلیزی زمان)، بڵاوبوونەوەی بەرچاوی میدیا، و نزیکیی جوگرافی.<ref name="Development1999">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Organisation for Economic Co-operation and Development|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6hYxVNMj2YQC&pg=PA48|سەردێڕ=Economic and cultural transition towards a learning city: the case of Jena|بڵاوکەرەوە=OECD Publishing|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٦٤-١٧٠١٥-٥|پەڕە=٤٨}}</ref><ref name="RicksMichaels1990">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ricks|یەکەم=Christopher|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=my7MokQsXxIC&pg=PA19|سەردێڕ=The State of the language|دوایین٢=Michaels|یەکەم٢=Leonard|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٥٩٠٦-١|پەڕە=١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:چاندی کەنەدی]] etl4xo60eovnm2irmrljbj0p0po9zgz 1573255 1573166 2026-04-07T16:05:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Culture of Canada}} 1573255 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Maple leaf - panoramio - Mario Hains.jpg|وێنۆک|پێدەچێت دیارترین نیشانەی کەنەدا بێت، گەڵای ئەسپێندەر لە ساڵانی ١٧٠٠ەوە نیشانەیەکی ''[[دی فاکتۆ]]'' بووە.]] '''چاندی کەنەدا''' توخمە ھونەری، چێشتلێنان، ئەدەبی، گاڵتەوگەپ، مۆسیقی، سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان لەخۆدەگرێت کە نوێنەرایەتیی کەنەدییەکان دەکەن. بە درێژاییی مێژووی کەنەدا، چاندەکەی لە سەرەتادا لەژێر کاریگەریی [[دانیشتووە ڕەسەنەکانی کەنەدا|چاندە ڕەسەنەکانییدا]] بووە، و دواتر لەژێر کاریگەریی چاند و دابونەریتە ئەورووپییەکان، زۆربەی لەلایەن بەریتانی و فەڕەنسییەکانەوە.<ref name="LoueSajatovic2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Loue|یەکەم=Sana|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zQUd4W_mK1UC&pg=PA337|سەردێڕ=Encyclopedia of Immigrant Health|دوایین٢=Sajatovic|یەکەم٢=Martha|بڵاوکەرەوە=Springer|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤١٩-٥٦٥٥-٢|پەڕە=٣٣٧}}</ref> بە تێپەڕبوونی کات، توخمەکانی چاندی دانیشتووانە کۆچبەرەکانی کەنەدا تێکەڵ بوون بۆ پێکھێنانی مۆزایکێکی کولتووریی کەنەدی.<ref name="LoueSajatovic2011"/><ref name="MagocsiOntario1999vmm">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Magocsi|یەکەم=Paul R.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dbUuX0mnvQMC&pg=PA1186|سەردێڕ=Encyclopedia of Canada's Peoples|دوایین٢=Multicultural History Society of Ontario|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢٠-٢٩٣٨-٦|پەڕەکان=١١٨٦–١١٨٧}}</ref> ھەندێک لە توێژەکانی دانیشتووانی کەنەدا، تا ئاستێکی جیاواز، لەژێر کاریگەریی [[چاندی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چاندی ئەمریکیشدا]] بوون بەھۆی زمانی ھاوبەش (لە کەنەدای ئینگلیزی زمان)، بڵاوبوونەوەی بەرچاوی میدیا، و نزیکیی جوگرافی.<ref name="Development1999">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Organisation for Economic Co-operation and Development|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6hYxVNMj2YQC&pg=PA48|سەردێڕ=Economic and cultural transition towards a learning city: the case of Jena|بڵاوکەرەوە=OECD Publishing|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٦٤-١٧٠١٥-٥|پەڕە=٤٨}}</ref><ref name="RicksMichaels1990">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ricks|یەکەم=Christopher|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=my7MokQsXxIC&pg=PA19|سەردێڕ=The State of the language|دوایین٢=Michaels|یەکەم٢=Leonard|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٥٩٠٦-١|پەڕە=١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Culture of Canada}} [[پۆل:چاندی کەنەدی]] t0c7vhwl4amszopyntvc4lwmvc5ioap 1573387 1573255 2026-04-07T17:03:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:چاند|چاند]] و [[دەروازە:کەنەدا|کەنەدا]] 1573387 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Maple leaf - panoramio - Mario Hains.jpg|وێنۆک|پێدەچێت دیارترین نیشانەی کەنەدا بێت، گەڵای ئەسپێندەر لە ساڵانی ١٧٠٠ەوە نیشانەیەکی ''[[دی فاکتۆ]]'' بووە.]] '''چاندی کەنەدا''' توخمە ھونەری، چێشتلێنان، ئەدەبی، گاڵتەوگەپ، مۆسیقی، سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان لەخۆدەگرێت کە نوێنەرایەتیی کەنەدییەکان دەکەن. بە درێژاییی مێژووی کەنەدا، چاندەکەی لە سەرەتادا لەژێر کاریگەریی [[دانیشتووە ڕەسەنەکانی کەنەدا|چاندە ڕەسەنەکانییدا]] بووە، و دواتر لەژێر کاریگەریی چاند و دابونەریتە ئەورووپییەکان، زۆربەی لەلایەن بەریتانی و فەڕەنسییەکانەوە.<ref name="LoueSajatovic2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Loue|یەکەم=Sana|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zQUd4W_mK1UC&pg=PA337|سەردێڕ=Encyclopedia of Immigrant Health|دوایین٢=Sajatovic|یەکەم٢=Martha|بڵاوکەرەوە=Springer|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤١٩-٥٦٥٥-٢|پەڕە=٣٣٧}}</ref> بە تێپەڕبوونی کات، توخمەکانی چاندی دانیشتووانە کۆچبەرەکانی کەنەدا تێکەڵ بوون بۆ پێکھێنانی مۆزایکێکی کولتووریی کەنەدی.<ref name="LoueSajatovic2011"/><ref name="MagocsiOntario1999vmm">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Magocsi|یەکەم=Paul R.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dbUuX0mnvQMC&pg=PA1186|سەردێڕ=Encyclopedia of Canada's Peoples|دوایین٢=Multicultural History Society of Ontario|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢٠-٢٩٣٨-٦|پەڕەکان=١١٨٦–١١٨٧}}</ref> ھەندێک لە توێژەکانی دانیشتووانی کەنەدا، تا ئاستێکی جیاواز، لەژێر کاریگەریی [[چاندی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چاندی ئەمریکیشدا]] بوون بەھۆی زمانی ھاوبەش (لە کەنەدای ئینگلیزی زمان)، بڵاوبوونەوەی بەرچاوی میدیا، و نزیکیی جوگرافی.<ref name="Development1999">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Organisation for Economic Co-operation and Development|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6hYxVNMj2YQC&pg=PA48|سەردێڕ=Economic and cultural transition towards a learning city: the case of Jena|بڵاوکەرەوە=OECD Publishing|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٦٤-١٧٠١٥-٥|پەڕە=٤٨}}</ref><ref name="RicksMichaels1990">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ricks|یەکەم=Christopher|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=my7MokQsXxIC&pg=PA19|سەردێڕ=The State of the language|دوایین٢=Michaels|یەکەم٢=Leonard|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٥٩٠٦-١|پەڕە=١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Culture of Canada}} {{شریتی دەروازە|چاند|کەنەدا}} [[پۆل:چاندی کەنەدی]] r9zvi9ylf3jrxbyqziwaju0ihgo41h6 0 294265 1573167 1572989 2026-04-07T12:05:09Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573167 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} لە [[کەنەدا]]، پارکە نیشتمانییەکان لەلایەن پارکەکانی کەنەداوە کە ئاژانسێکی حکوومییە بەڕێوە دەبرێن. ئەو ناوچانەی دەکەونە ژێر دەسەڵاتی پارکەکانی کەنەداوە کۆمەڵێک ناوچەی پارێزراوی بەرفراوان دەگرنەوە، کە بریتین لە شوێنە مێژووییە نیشتمانییەکان، ناوچە نیشتمانییەکانی پاراستنی دەریایی (ئێن ئێم سی ئەی)، و یەدەگی پارکە نیشتمانییەکان. کەنەدا یەکەم پارکی نیشتمانیی خۆی لە بانف لە ساڵی ١٨٨٥ دامەزراند، و لەو کاتەوە سیستمی پارکە نیشتمانییەکانی خۆی فراوانتر کردووە تا ٣٧ پارکی نیشتمانی و ١١ یەدەگی پارکی نیشتمانی بگرێتەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Parks Canada Agency |یەکەم=Government of Canada |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://parks.canada.ca/pn-np|سەردێڕ=National parks - Parks Canada - National parks |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=parks.canada.ca}}</ref> == مێژووی سەرەتاییی پارکە نیشتمانییەکانی کەنەدا == یەکەم [[پارکی نەتەوەیی|پارکی نیشتمانیی]] کەنەدا، کە لە [[پارکی نەتەوەییی بانف|بانف]] ھەڵکەوتووە، لە ساڵی ١٨٨٥ دامەزرا. گەشتیاری و بازرگانیکردن زاڵ بوون بەسەر گەشەپێدانی سەرەتاییی پارکەکاندا، کە دواتر دەرھێنانی سەرچاوەکان بەدوایدا ھات. بەبازرگانیکردنی پارکەکان بۆ قازانجی ئابووریی نیشتمانیی کەنەدا و ھەروەھا پاراستنی ناوچە سروشتییەکان بۆ بەکارھێنانی گشتی و داھاتوو بوو بە شێوازێکی یەکخراوی دروستکردنی پارکەکان. پڕۆسەی دامەزراندنی پارکە نیشتمانییەکان زۆرجار بووەتە ھۆی ئاوارەبوونی دانیشتووانی ڕەسەن و ناڕەسەنی ئەو ناوچانەی کە دەکەونە ناو سنوورە پێشنیارکراوەکانی پارکەکانەوە. ململانێکانی نێوان دروستکردنی پارکەکان و دانیشتووانی ناوچەکە لە ڕێگەی شێوازەکانی بەڕێوەبردنی ھاوبەشەوە وتووێژیان لەسەر کراوە، چونکە پارکەکانی کەنەدا دانی بە گرنگیی بەشداریی کۆمەڵگەدا ناوە بۆ پاراستنی سیستمێکی ژینگەییی تەندروست.<ref name="Campbell 2011 p.">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Campbell|یەکەم=C.E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uGBAYgEACAAJ|سەردێڕ=A Century of Parks Canada, 1911-2011|بڵاوکەرەوە=University of Calgary Press|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٢٣٨-٥٢٦-٥|زنجیرە=Canadian history and environment series}}</ref> گواستنەوە بەرەو پەرەپێدانی پارکەکان وەک شوێنێکی پاراستن بە «یاسای پارکە نیشتمانییەکان»ی ساڵی ١٩٣٠ دەستی پێکرد. ئەم ڕووداوە وەرچەرخانێکی لە شێوازەکانی بەڕێوەبردنی پارکەکاندا نیشان دا. لە ساڵی ١٩٧٩دا لەژێر سیاسەتی پارکە نیشتمانییەکاندا پێداچوونەوەی بۆ کرا، یاساکە جەختی زیاتری خستە سەر پاراستنی ناوچە سروشتییەکان بە شێوەیەکی دەستلێنەدراو لە ڕێگەی یەکپارچەییی ئیکۆلۆژی و نۆژەنکردنەوە، و دوورکەوتنەوە لە گەشەپێدانێک کە بە توندی لەسەر بنەمای قازانج بوو. وەک ھێمای نیشتمانی، پارکە نیشتمانییەکانی کەنەدا لە ھەموو پارێزگا و ناوچەیەکدا ھەن و نوێنەرایەتیی جۆرەھا دیمەنی سروشتی دەکەن کە نیشانەی میراتی سروشتیی کەنەدان.<ref name="Campbell 2011 p.">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Campbell|یەکەم=C.E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uGBAYgEACAAJ|سەردێڕ=A Century of Parks Canada, 1911-2011|بڵاوکەرەوە=University of Calgary Press|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٢٣٨-٥٢٦-٥|زنجیرە=Canadian history and environment series}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCampbell2011">Campbell, C.E. (2011). [https://books.google.com/books?id=uGBAYgEACAAJ ''A Century of Parks Canada, 1911-2011'']. Canadian history and environment series. University of Calgary Press. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]] [[Special:BookSources/978-1-55238-526-5|<bdi>978-1-55238-526-5</bdi>]].</cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پارکە نەتەوەییەکانی کەنەدا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9hbmeqot3z9p7hnoqibmvoiozvpglws 1573254 1573167 2026-04-07T16:05:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|National parks of Canada}} 1573254 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} لە [[کەنەدا]]، پارکە نیشتمانییەکان لەلایەن پارکەکانی کەنەداوە کە ئاژانسێکی حکوومییە بەڕێوە دەبرێن. ئەو ناوچانەی دەکەونە ژێر دەسەڵاتی پارکەکانی کەنەداوە کۆمەڵێک ناوچەی پارێزراوی بەرفراوان دەگرنەوە، کە بریتین لە شوێنە مێژووییە نیشتمانییەکان، ناوچە نیشتمانییەکانی پاراستنی دەریایی (ئێن ئێم سی ئەی)، و یەدەگی پارکە نیشتمانییەکان. کەنەدا یەکەم پارکی نیشتمانیی خۆی لە بانف لە ساڵی ١٨٨٥ دامەزراند، و لەو کاتەوە سیستمی پارکە نیشتمانییەکانی خۆی فراوانتر کردووە تا ٣٧ پارکی نیشتمانی و ١١ یەدەگی پارکی نیشتمانی بگرێتەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Parks Canada Agency |یەکەم=Government of Canada |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://parks.canada.ca/pn-np|سەردێڕ=National parks - Parks Canada - National parks |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=parks.canada.ca}}</ref> == مێژووی سەرەتاییی پارکە نیشتمانییەکانی کەنەدا == یەکەم [[پارکی نەتەوەیی|پارکی نیشتمانیی]] کەنەدا، کە لە [[پارکی نەتەوەییی بانف|بانف]] ھەڵکەوتووە، لە ساڵی ١٨٨٥ دامەزرا. گەشتیاری و بازرگانیکردن زاڵ بوون بەسەر گەشەپێدانی سەرەتاییی پارکەکاندا، کە دواتر دەرھێنانی سەرچاوەکان بەدوایدا ھات. بەبازرگانیکردنی پارکەکان بۆ قازانجی ئابووریی نیشتمانیی کەنەدا و ھەروەھا پاراستنی ناوچە سروشتییەکان بۆ بەکارھێنانی گشتی و داھاتوو بوو بە شێوازێکی یەکخراوی دروستکردنی پارکەکان. پڕۆسەی دامەزراندنی پارکە نیشتمانییەکان زۆرجار بووەتە ھۆی ئاوارەبوونی دانیشتووانی ڕەسەن و ناڕەسەنی ئەو ناوچانەی کە دەکەونە ناو سنوورە پێشنیارکراوەکانی پارکەکانەوە. ململانێکانی نێوان دروستکردنی پارکەکان و دانیشتووانی ناوچەکە لە ڕێگەی شێوازەکانی بەڕێوەبردنی ھاوبەشەوە وتووێژیان لەسەر کراوە، چونکە پارکەکانی کەنەدا دانی بە گرنگیی بەشداریی کۆمەڵگەدا ناوە بۆ پاراستنی سیستمێکی ژینگەییی تەندروست.<ref name="Campbell 2011 p.">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Campbell|یەکەم=C.E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uGBAYgEACAAJ|سەردێڕ=A Century of Parks Canada, 1911-2011|بڵاوکەرەوە=University of Calgary Press|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٢٣٨-٥٢٦-٥|زنجیرە=Canadian history and environment series}}</ref> گواستنەوە بەرەو پەرەپێدانی پارکەکان وەک شوێنێکی پاراستن بە «یاسای پارکە نیشتمانییەکان»ی ساڵی ١٩٣٠ دەستی پێکرد. ئەم ڕووداوە وەرچەرخانێکی لە شێوازەکانی بەڕێوەبردنی پارکەکاندا نیشان دا. لە ساڵی ١٩٧٩دا لەژێر سیاسەتی پارکە نیشتمانییەکاندا پێداچوونەوەی بۆ کرا، یاساکە جەختی زیاتری خستە سەر پاراستنی ناوچە سروشتییەکان بە شێوەیەکی دەستلێنەدراو لە ڕێگەی یەکپارچەییی ئیکۆلۆژی و نۆژەنکردنەوە، و دوورکەوتنەوە لە گەشەپێدانێک کە بە توندی لەسەر بنەمای قازانج بوو. وەک ھێمای نیشتمانی، پارکە نیشتمانییەکانی کەنەدا لە ھەموو پارێزگا و ناوچەیەکدا ھەن و نوێنەرایەتیی جۆرەھا دیمەنی سروشتی دەکەن کە نیشانەی میراتی سروشتیی کەنەدان.<ref name="Campbell 2011 p.">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Campbell|یەکەم=C.E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uGBAYgEACAAJ|سەردێڕ=A Century of Parks Canada, 1911-2011|بڵاوکەرەوە=University of Calgary Press|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٢٣٨-٥٢٦-٥|زنجیرە=Canadian history and environment series}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCampbell2011">Campbell, C.E. (2011). [https://books.google.com/books?id=uGBAYgEACAAJ ''A Century of Parks Canada, 1911-2011'']. Canadian history and environment series. University of Calgary Press. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]] [[Special:BookSources/978-1-55238-526-5|<bdi>978-1-55238-526-5</bdi>]].</cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|National parks of Canada}} [[پۆل:پارکە نەتەوەییەکانی کەنەدا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nj9zx8wdhd3xmr81qziwgae3f0vpyp2 0 294266 1573168 1572986 2026-04-07T12:05:19Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573168 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''ناوچەی نیشتمانیی پاراستنی دەریایی''' (ئێن ئێم سی ئەی) پڕۆگرامێکی پارکەکانی کەنەدایە کە بەرپرسە لە ناوچە [[ئۆقیانووس|دەریایییەکان]] کە بۆ [[بەردەوامی]] بەڕێوە دەبرێن و ناوچەی بچووکتر لە پاراستنی بەرزیان تێدایە. ئەوان بنکەی دەریا، خودی [[ئاو|ئاوەکە]] و ھەر [[جۆر (ژینناسی)|جۆرێکی]] تێدا بێت دەگرنەوە. ڕەنگە [[زەلکاو|زەلکاوەکان]]، ڕێژگەکان، دوورگەکان و زەوییەکانی تری [[کەنار|کەناراویش]] بگرنەوە.<ref name="gov">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Canada |یەکەم=Parks Canada Agency, Government of |ناونیشان=https://www.pc.gc.ca/en/amnc-nmca|سەردێڕ=National marine conservation areas - Parks Canada - Parks Canada |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=www.pc.gc.ca}}</ref> ئەوان لە فڕێدانی پاشماوە، کانزاکاریی ژێر دەریا، و ھەروەھا گەڕان و پەرەپێدانی [[ڕۆن]] و [[گازی سروشتی]] دەپارێزرێن، کە ڕەنگە زیان بە سیستمە ئیکۆلۆژییە ئاوییەکان یان وشکانییەکان لە ناوچەی پاراستنەکەدا بگەیەنن. بەھەر حاڵ، ھەموو چالاکییە بازرگانییەکان لەم ناوچانەدا قەدەغە نین. کەشتیوانی، ماسیگریی بازرگانی و وەرزشی، و چالاکییە کاتبەسەربردنەکان ڕێگەیان پێدراوە.<ref name="resources">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/canada/ottawa-to-create-protected-zone-in-northern-lake-superior-1.638611 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref><ref name="commerce">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://uk.reuters.com/article/environmentNews/idUKN2554415420071025 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071028060826/http://uk.reuters.com/article/environmentNews/idUKN2554415420071025 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> == پاراستنی دەریایی لە نەیچەر کەنەدا == لە ساڵی ١٩٩٦دا، نەیچەر کەنەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://naturecanada.ca/|سەردێڕ=Nature Canada - Protecting Canadian Wildlife & Wilderness Since 1939 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=NatureCanada.ca}}</ref> پڕۆگرامی پاراستنی دەریاییی خۆی پەرەپێدا وەک دانپێدانانێک بەوەی کە سیستمە ئیکۆلۆژییە دەریایییەکان بەقەد سیستمە ئیکۆلۆژییە وشکانییەکان لەژێر کاریگەریی چالاکیی مرۆڤدابوون. لەو کاتەدا، یاسای پارکە نیشتمانییەکانی کەنەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Branch |یەکەم=Legislative Services |ناونیشان=http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/N-14.01/FullText.html|سەردێڕ=Consolidated federal laws of Canada, Canada National Parks Act |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=laws-lois.justice.gc.ca}}</ref> بۆ ڕێنماییکردنی پاراستن و پاسەوانیکردن تەنھا لەسەر وشکانی دیزاین کرابوو؛ بۆیە لەو ساڵەدا، نەیچەر کەنەدا دەستی کرد بە داکۆکیکردن لە یاسایەکی نوێ کە دروستکردنی ناوچە نیشتمانییەکانی پاراستنی دەریایی بڕەخسێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Canada |یەکەم=Parks Canada Agency, Government of |ناونیشان=https://www.pc.gc.ca/en/amnc-nmca/recherche-search |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=www.pc.gc.ca}}</ref> یاسای ناوچەی پاراستنی دەریایی بۆ چارەسەرکردنی ئەو نیگەرانییانە دەرچوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1kap42miionwdpzf9lz6sxsgybtmv72 0 294267 1573304 1572978 2026-04-07T16:14:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Siege of Jerusalem 1099}} 1573304 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''گەمارۆدانی ئورشەلیم''' کۆتایییەکی سەرکەوتووی [[جەنگی یەکەمی خاچپەرستی]] بوو، کە ئامانجەکەی وەرگرتنەوەی شاری [[ئورشەلیم]] و [[کڵێسای گۆڕی پیرۆز|کڵێسای قیامەت]] بوو لەژێر دەسەڵاتی ئیسلامی. گەمارۆ پێنج ھەفتەیییەکە لە ٧ی حوزەیرانی ١٠٩٩ دەستی پێ کرد و لەلایەن [[ھێزە مەسیحییەکانی جەنگی یەکەمی خاچپەرستی|ھێزە مەسیحییەکانی]] [[ئەورووپای ڕۆژاوا]]وە ئەنجام درا کە لەلایەن [[پاپا ئۆربانی دووەم]]ەوە دوای [[کۆڕبەندی کلێرمۆنت]] لە ١٠٩٥دا کۆکرابوونەوە. شارەکە لە دوای [[فەتحی ئیسلامیی شام]] لە ٦٣٧دا لە ژێر دەسەڵاتی مەسیحییەکاندا نەمابوو و بۆ ماوەی سەدەیەک سەرەتا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|تورکە سەلجووقییەکان]] و دواتر لەلایەن [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکانی میسر]]ەوە گیرابوو. یەکێک لە ھۆکارە سەرەکییەکانی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|جەنگە خاچپەرستەکان]] ڕێگریکردن بوو لە [[زیارەتی مەسیحییەکان]] بۆ [[خاکی پیرۆز]] کە لە سەدەی ٤ەمدا دەستی پێ کردبوو. ژمارەیەک گێڕانەوەی شایەتحاڵەکانی شەڕەکە تۆمار کراون، لەوانەش لە مێژووی بێناونیشانی ''[[گێستا فرانکۆرم]]''. دوای ئەوەی ئورشەلیم لە ١٥ی تەممووزی ١٠٩٩دا گیرا، [[کۆمەڵکوژیی ئورشەلیم (١٠٩٩)|بە ھەزاران موسڵمان و جوو لەلایەن سەربازە خاچپەرستەکانەوە کۆمەڵکوژ کران]]. کاتێک خاچپەرستەکان دەسەڵاتیان بەسەر [[کێوی پەرستگا]]دا جێگیر کرد، کە وەک شوێنی ھەردوو [[پەرستگا لە ئورشەلیم|پەرستگا تێکدراوەکەی جووەکان]] ڕێزی لێ دەگیرێت، ھەروەھا دەستیان بەسەر [[مزگەوتی ئەقسا]] و [[قوبەتولسەخرە]]دا گرت و وەک شوێنە پیرۆزە مەسیحییەکان بەکاریان ھێنانەوە. [[گۆدفری ئۆڤ بۆیۆن]]، کە لە نێوان سەرکردایەتی خاچپەرستەکاندا دیار بوو، وەک یەکەم فەرمانڕەوای [[ئورشەلیم]] ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٦ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٧ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Siege of Jerusalem 1099}} [[پۆل:خەلافەتی فاتمییەکان لە سەدەی ١١]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] pedm5w0yd3bsi79jbac1rz0nodb81d9 1573369 1573304 2026-04-07T17:01:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]] و [[دەروازە:فەلەستین|فەلەستین]] 1573369 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''گەمارۆدانی ئورشەلیم''' کۆتایییەکی سەرکەوتووی [[جەنگی یەکەمی خاچپەرستی]] بوو، کە ئامانجەکەی وەرگرتنەوەی شاری [[ئورشەلیم]] و [[کڵێسای گۆڕی پیرۆز|کڵێسای قیامەت]] بوو لەژێر دەسەڵاتی ئیسلامی. گەمارۆ پێنج ھەفتەیییەکە لە ٧ی حوزەیرانی ١٠٩٩ دەستی پێ کرد و لەلایەن [[ھێزە مەسیحییەکانی جەنگی یەکەمی خاچپەرستی|ھێزە مەسیحییەکانی]] [[ئەورووپای ڕۆژاوا]]وە ئەنجام درا کە لەلایەن [[پاپا ئۆربانی دووەم]]ەوە دوای [[کۆڕبەندی کلێرمۆنت]] لە ١٠٩٥دا کۆکرابوونەوە. شارەکە لە دوای [[فەتحی ئیسلامیی شام]] لە ٦٣٧دا لە ژێر دەسەڵاتی مەسیحییەکاندا نەمابوو و بۆ ماوەی سەدەیەک سەرەتا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|تورکە سەلجووقییەکان]] و دواتر لەلایەن [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکانی میسر]]ەوە گیرابوو. یەکێک لە ھۆکارە سەرەکییەکانی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|جەنگە خاچپەرستەکان]] ڕێگریکردن بوو لە [[زیارەتی مەسیحییەکان]] بۆ [[خاکی پیرۆز]] کە لە سەدەی ٤ەمدا دەستی پێ کردبوو. ژمارەیەک گێڕانەوەی شایەتحاڵەکانی شەڕەکە تۆمار کراون، لەوانەش لە مێژووی بێناونیشانی ''[[گێستا فرانکۆرم]]''. دوای ئەوەی ئورشەلیم لە ١٥ی تەممووزی ١٠٩٩دا گیرا، [[کۆمەڵکوژیی ئورشەلیم (١٠٩٩)|بە ھەزاران موسڵمان و جوو لەلایەن سەربازە خاچپەرستەکانەوە کۆمەڵکوژ کران]]. کاتێک خاچپەرستەکان دەسەڵاتیان بەسەر [[کێوی پەرستگا]]دا جێگیر کرد، کە وەک شوێنی ھەردوو [[پەرستگا لە ئورشەلیم|پەرستگا تێکدراوەکەی جووەکان]] ڕێزی لێ دەگیرێت، ھەروەھا دەستیان بەسەر [[مزگەوتی ئەقسا]] و [[قوبەتولسەخرە]]دا گرت و وەک شوێنە پیرۆزە مەسیحییەکان بەکاریان ھێنانەوە. [[گۆدفری ئۆڤ بۆیۆن]]، کە لە نێوان سەرکردایەتی خاچپەرستەکاندا دیار بوو، وەک یەکەم فەرمانڕەوای [[ئورشەلیم]] ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٦ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٧ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Siege of Jerusalem 1099}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|فەلەستین}} [[پۆل:خەلافەتی فاتمییەکان لە سەدەی ١١]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] or9bowrukkbw8t49yod9d86jj0ninn7 0 294268 1573169 1572985 2026-04-07T12:05:29Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573169 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''یاسای پارکە نیشتمانییەکانی کەنەدا''' (بە [[فەڕەنسی]]: Loi sur les parcs nationaux du Canada)یاسایەکی فیدراڵیی کەنەدییە کە پاراستنی ناوچە سروشتییە خاوەن گرنگییە نیشتمانییەکان ڕێکدەخات. ھەتا ئازاری ٢٠١٩، یاسای پارکە نیشتمانییەکانی کەنەدا پاراستنی فیدراڵیی بۆ ٤٧ پارکی نیشتمانی و یەدەگی پارک لە سەرانسەری وڵاتدا درێژکردەوە کە زیاتر لە ٣٠٠٬٠٠٠ کیلۆمەتر دووجا لە نیشتەجێ دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Parks Canada Agency |یەکەم=Government of Canada |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.pc.gc.ca/en/pn-np/recherche-parcs-parks-search|سەردێڕ=Find a national park in Canada - Find a national park |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=www.pc.gc.ca}}</ref> یاسای ئێستای پارکە نیشتمانییەکانی کەنەدا لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠دا ڕەزامەندیی پاشایەتیی وەرگرت و لەو کاتەوە ھەموارکراوەتەوە.<ref name=":05">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://canlii.ca/t/532sg |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=canlii.ca}}</ref> یەکەم یاسای پارکە نیشتمانییەکان لە کەنەدا لە ساڵی ١٨٨٧دا دروست کرا، ماوەیەکی کەم دوای دروستکردنی یەکەم پارکی نیشتمانیی جیھان، [[پارکی نەتەوەییی یەلۆستۆن]]، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ساڵی ١٩١١دا، لەژێر یاسایەکی نوێکراوەی پارکە نیشتمانییەکاندا، کەنەدا بوو بە یەکەم وڵات لە جیھاندا کە خزمەتگوزاریی پارکە نیشتمانییەکانی خۆی دابمەزرێنێت.<ref name=":83">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?id=12876|سەردێڕ=Creation of the Dominion Parks Branch National Historic Event |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=www.pc.gc.ca |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پارکە نەتەوەییەکانی کەنەدا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1y5s012ebeq8txvo1nr8pdfr54197nd 0 294269 1573170 1572984 2026-04-07T12:05:39Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573170 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سێنای کەنەدا''' یان '''ئەنجومەنی پیرانی کەنەدا''' (بە [[فەڕەنسی]]: Sénat du Canada) [[ئەنجومەنی باڵا]]ی پەرلەمانی کەنەدایە. پێکەوە لەگەڵ تاج و ئەنجومەنی نوێنەران، یاسادانانی دوو-ئەنجومەنیی کەنەدا پێکدەھێنن. سێنا لەسەر شێوەی ئەنجومەنی لۆردانی بەریتانیا مۆدێل کراوە، کە ئەندامەکانی لەلایەن فەرمانڕەوای گشتییەوە لەسەر پێشنیاری [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا|سەرۆک وەزیران]] دادەمەزرێنرێن.<ref name="Franco">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guida|یەکەم=Franco|سەردێڕ=Canadian Almanac & Directory|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Scobie & Balfour|ژپنک=١-٨٩٥٠٢١-٩٠-١|edition=159th|پەڕەکان=٣–٤٢}}</ref> دامەزراندنەکە بە پلەی سەرەکی لەلایەن چوار بەشەوە ئەنجام دەدرێت، کە ھەر دانەیەکیان بیست و چوار سێناتۆری ھەیە: بەشی ماریتایم، بەشی کیوبێک، بەشی ئۆنتاریۆ، و بەشی ڕۆژاوا. نیوفاوندلاند و لابرادۆر بەشێک نییە لە ھیچ بەشێک، و شەش سێناتۆری ھەیە. ھەر یەکێک لە سێ ھەرێمەکە یەک سێناتۆری ھەیە، کە کۆی گشتی دەگاتە ١٠٥ سێناتۆر. دامەزراندنەکانی سێنا لە بنەڕەتدا بۆ تەواوی ژیان بوون؛ لە ساڵی ١٩٦٥ەوە، تەمەنی خانەنشینیی زۆرەملێی ٧٥ ساڵیان بەسەردا دەسەپێنرێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foot |یەکەم=Richard |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/senate|سەردێڕ=Senate of Canada |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Canadian Encyclopedia}}</ref><ref name="SPaP">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Senate of Canada|ناونیشان=https://sencanada.ca/media/93509/spip-psep-full-complet-e.pdf|سەردێڕ=Senate Procedure and Practice|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٥|پەڕە=٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} s2ytjscon3y568f2ij8s6025aj7zkwo 1573253 1573170 2026-04-07T16:05:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Senate of Canada}} 1573253 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سێنای کەنەدا''' یان '''ئەنجومەنی پیرانی کەنەدا''' (بە [[فەڕەنسی]]: Sénat du Canada) [[ئەنجومەنی باڵا]]ی پەرلەمانی کەنەدایە. پێکەوە لەگەڵ تاج و ئەنجومەنی نوێنەران، یاسادانانی دوو-ئەنجومەنیی کەنەدا پێکدەھێنن. سێنا لەسەر شێوەی ئەنجومەنی لۆردانی بەریتانیا مۆدێل کراوە، کە ئەندامەکانی لەلایەن فەرمانڕەوای گشتییەوە لەسەر پێشنیاری [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا|سەرۆک وەزیران]] دادەمەزرێنرێن.<ref name="Franco">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guida|یەکەم=Franco|سەردێڕ=Canadian Almanac & Directory|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Scobie & Balfour|ژپنک=١-٨٩٥٠٢١-٩٠-١|edition=159th|پەڕەکان=٣–٤٢}}</ref> دامەزراندنەکە بە پلەی سەرەکی لەلایەن چوار بەشەوە ئەنجام دەدرێت، کە ھەر دانەیەکیان بیست و چوار سێناتۆری ھەیە: بەشی ماریتایم، بەشی کیوبێک، بەشی ئۆنتاریۆ، و بەشی ڕۆژاوا. نیوفاوندلاند و لابرادۆر بەشێک نییە لە ھیچ بەشێک، و شەش سێناتۆری ھەیە. ھەر یەکێک لە سێ ھەرێمەکە یەک سێناتۆری ھەیە، کە کۆی گشتی دەگاتە ١٠٥ سێناتۆر. دامەزراندنەکانی سێنا لە بنەڕەتدا بۆ تەواوی ژیان بوون؛ لە ساڵی ١٩٦٥ەوە، تەمەنی خانەنشینیی زۆرەملێی ٧٥ ساڵیان بەسەردا دەسەپێنرێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foot |یەکەم=Richard |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/senate|سەردێڕ=Senate of Canada |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Canadian Encyclopedia}}</ref><ref name="SPaP">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Senate of Canada|ناونیشان=https://sencanada.ca/media/93509/spip-psep-full-complet-e.pdf|سەردێڕ=Senate Procedure and Practice|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٥|پەڕە=٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Senate of Canada}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ikl3kyzbdq427xaqr7ygs8tnafi6jdp 1573388 1573253 2026-04-07T17:04:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:کەنەدا|کەنەدا]] 1573388 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سێنای کەنەدا''' یان '''ئەنجومەنی پیرانی کەنەدا''' (بە [[فەڕەنسی]]: Sénat du Canada) [[ئەنجومەنی باڵا]]ی پەرلەمانی کەنەدایە. پێکەوە لەگەڵ تاج و ئەنجومەنی نوێنەران، یاسادانانی دوو-ئەنجومەنیی کەنەدا پێکدەھێنن. سێنا لەسەر شێوەی ئەنجومەنی لۆردانی بەریتانیا مۆدێل کراوە، کە ئەندامەکانی لەلایەن فەرمانڕەوای گشتییەوە لەسەر پێشنیاری [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا|سەرۆک وەزیران]] دادەمەزرێنرێن.<ref name="Franco">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guida|یەکەم=Franco|سەردێڕ=Canadian Almanac & Directory|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Scobie & Balfour|ژپنک=١-٨٩٥٠٢١-٩٠-١|edition=159th|پەڕەکان=٣–٤٢}}</ref> دامەزراندنەکە بە پلەی سەرەکی لەلایەن چوار بەشەوە ئەنجام دەدرێت، کە ھەر دانەیەکیان بیست و چوار سێناتۆری ھەیە: بەشی ماریتایم، بەشی کیوبێک، بەشی ئۆنتاریۆ، و بەشی ڕۆژاوا. نیوفاوندلاند و لابرادۆر بەشێک نییە لە ھیچ بەشێک، و شەش سێناتۆری ھەیە. ھەر یەکێک لە سێ ھەرێمەکە یەک سێناتۆری ھەیە، کە کۆی گشتی دەگاتە ١٠٥ سێناتۆر. دامەزراندنەکانی سێنا لە بنەڕەتدا بۆ تەواوی ژیان بوون؛ لە ساڵی ١٩٦٥ەوە، تەمەنی خانەنشینیی زۆرەملێی ٧٥ ساڵیان بەسەردا دەسەپێنرێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foot |یەکەم=Richard |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/senate|سەردێڕ=Senate of Canada |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Canadian Encyclopedia}}</ref><ref name="SPaP">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Senate of Canada|ناونیشان=https://sencanada.ca/media/93509/spip-psep-full-complet-e.pdf|سەردێڕ=Senate Procedure and Practice|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٥|پەڕە=٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Senate of Canada}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|کەنەدا}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] n65n5cddmptbxhfqkyzgiwejc695w9y 1573472 1573388 2026-04-07T20:04:41Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573472 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سێنای کەنەدا''' یان '''ئەنجومەنی پیرانی کەنەدا''' (بە [[فەڕەنسی]]: Sénat du Canada) [[ئەنجومەنی باڵا]]ی پەرلەمانی کەنەدایە. پێکەوە لەگەڵ تاج و ئەنجومەنی نوێنەران، یاسادانانی دوو-ئەنجومەنیی کەنەدا پێکدەھێنن. سێنا لەسەر شێوەی ئەنجومەنی لۆردانی بەریتانیا مۆدێل کراوە، کە ئەندامەکانی لەلایەن فەرمانڕەوای گشتییەوە لەسەر پێشنیاری [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا|سەرۆک وەزیران]] دادەمەزرێنرێن.<ref name="Franco">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guida|یەکەم=Franco|سەردێڕ=Canadian Almanac & Directory|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Scobie & Balfour|ژپنک=١-٨٩٥٠٢١-٩٠-١|edition=159th|پەڕەکان=٣–٤٢}}</ref> دامەزراندنەکە بە پلەی سەرەکی لەلایەن چوار بەشەوە ئەنجام دەدرێت، کە ھەر دانەیەکیان بیست و چوار سێناتۆری ھەیە: بەشی ماریتایم، بەشی کیوبێک، بەشی ئۆنتاریۆ، و بەشی ڕۆژاوا. نیوفاوندلاند و لابرادۆر بەشێک نییە لە ھیچ بەشێک، و شەش سێناتۆری ھەیە. ھەر یەکێک لە سێ ھەرێمەکە یەک سێناتۆری ھەیە، کە کۆی گشتی دەگاتە ١٠٥ سێناتۆر. دامەزراندنەکانی سێنا لە بنەڕەتدا بۆ تەواوی ژیان بوون؛ لە ساڵی ١٩٦٥ەوە، تەمەنی خانەنشینیی زۆرەملێی ٧٥ ساڵیان بەسەردا دەسەپێنرێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foot |یەکەم=Richard |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/senate|سەردێڕ=Senate of Canada |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Canadian Encyclopedia}}</ref><ref name="SPaP">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Senate of Canada|ناونیشان=https://sencanada.ca/media/93509/spip-psep-full-complet-e.pdf|سەردێڕ=Senate Procedure and Practice|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٥|پەڕە=٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Senate of Canada}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|کەنەدا}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] acmxiq590rryukzhk42zfrtkax5wmkk 0 294270 1573173 1572977 2026-04-07T12:06:09Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573173 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کڵێسای گۆڕی پیرۆز''' {{تێبینی|{{langx|ar|كنيسة القبر المقدس|Kanīsat al-Qabr al-Muqaddas}}; {{langx|grc|label=[[Greek language|Greek]]|Ναός τοῦ Παναγίου Τάφου|Naós toû Panagíou Táphou}}; {{langx|la|Ecclesia Sancti Sepulchri}}; {{langx|am|የቅዱስ መቃብር ቤተ፡ክርስቲያን|Yäḳdus Mäḳabr betä-krəstiyan}}.}} {{تێبینی|see [[American and British English spelling differences#-re, -er|spelling differences]] {{cite Collins|sepulcher}}}} کە بە '''کڵێسای قیامەت''' ناسراوە، {{تێبینی|{{langx|ar|كنيسة القيامة|Kanīsat al-Qiyāmah|links=no}}; {{langx|grc|label=Greek|Ναός τῆς Ἀναστάσεως|Naós tês Anastáseōs|links=no}}; {{langx|hy|Սուրբ Հարության տաճար|Surb Harutʻyan tačar}}, {{small|[[Classical Armenian orthography|classical orthography]]:}} {{lang|hy|Սուրբ Յարութեան տաճար}}.}} [[کڵێسا]]یەکی سەدەی چوارمە لە ناوچەی مەسیحییەکانی شاری کۆن لە [[ئورشەلیم]]. کڵێساکە لە ھەمان کاتدا شوێنی پاتریارکی ئەرمەنی ئورشەلیمە و پاتریارکی ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی ئورشەلیم و پاتریارکی لاتینی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیکی]] ئورشەلیم. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://madainproject.com/church_of_the_holy_sepulchre|سەردێڕ=Church of the Holy Sepulchre - Madain Project (en) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429010349/https://madainproject.com/church_of_the_holy_sepulchre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=Madain Project}}</ref> پیرۆزترین شوێنە لە [[مەسیحییەت|ئایینی مەسیحیدا]] و لە سەدەی چوارەمەوە شوێنێکی گرنگی زیارەت بووە بۆ مەسیحییەکان. بەپێی نەریتەکان کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چوارەم، کڵێساکە ھەم ئەو شوێنە دەگرێتەوە کە [[عیسا]]ی تێدا [[لە خاچدانی عیسا|لە خاچ درا]] لە [[کەلڤەری]]، یان گۆڵگۆسا، و ھەم شوێنی [[گۆڕی عیسا|گۆڕە]] بەتاڵەکەی عیسا، کە تێیدا [[نێژرانی عیسا|نێژرا]] و [[ھەستانی عیسا|ھەستایەوە]]. ھەردوو شوێنەکە لەلایەن زۆربەی مەسیحییەکانەوە وەک شوێنی زۆر پیرۆز دادەنرێن.<ref name="sacred">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |سەردێڕ=Church of the Holy Sepulchre, Jerusalem |شوێن=Jerusalem |وێبگە=Sacred-destinations.com |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090903004043/http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm}}</ref> [[کڵێسا]] و ڕۆتۆندا لە سەردەمی [[کۆنستنتینی مەزن]] لە سەدەی چوارەمدا دروست کرا و لە ساڵی ١٠٠٩ لەلایەن [[حاکم بیئەمرللاھ]]ەوە وێران کرا. کوڕەکەی حاکم ڕێگەی بە ئیمپراتۆر [[کۆنستنتینی نۆیەمی مۆنۆماخۆس]] دا کڵێساکە دووبارە بنیات بنێتەوە، کە لە ساڵی ١٠٤٨دا تەواو بوو. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٠٩٩دا لەلایەن [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|خاچپەرستەکانەوە]] [[گەمارۆدانی ئورشەلیم (١٠٩٩)|گیرا]]، بەردەوام بوو لە گۆڕانکاری، ئەمەش بووە ھۆی دوورکەوتنەوەیەکی بەرچاو لە پێکھاتە ڕەسەنەکەی.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gates |یەکەم=Charles |سەردێڕ=Ancient cities: the archaeology of urban life in the ancient Near East and Egypt, Greece and Rome |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٨٣٠٥٧-٤|edition=2nd |شوێن=London |پەڕەکان=٤٢٤}}</ref> چەندین نۆژەنکردنەوە و چاککردنەوە لە سەردەمی عوسمانییەکاندا ئەنجام دران. گۆڕەکە خۆی بە مەزارگەیەکی سەدەی ١٩ دەورە دراوە کە پێی دەوترێت ئیدیکول. لە ناو کڵێساکەدا چوار [[وێستگەکانی خاچ|وێستگەی کۆتایی خاچی]] [[ڤیا دۆلۆرۆسا]] ھەن، کە نوێنەرایەتی ئەڵقەکانی کۆتایی [[ئازاری عیسا]] دەکەن. کڵێساکە لە کاتی دروستبوونییەوە لە سەدەی چوارەمدا شوێنێکی سەرەکی [[زیارەتی مەسیحییەکان]] بووە، وەک شوێنی نەریتیی ھەستانەوەی مەسیح، ھەر بۆیە ناوە ڕەسەنە یۆنانییەکەی کڵێسای ئاناستاسیسە («ھەستانەوە»). [[ستاتۆ کۆ (قودس و بەیت لحم)|ستاتۆ کۆ]]، لێکتێگەیشتنێک لە نێوان پێکھاتە ئایینییەکان کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١٧٥٧، بەسەر شوێنەکەدا جێبەجێ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=United Nations Conciliation Commission |ناونیشان=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Nations_Conciliation_Commission_for_Palestine_Working_Paper_on_the_Holy_Places.djvu |سەردێڕ=United Nations Conciliation Commission for Palestine Working Paper on the Holy Places |ڕێکەوت=١٩٤٩|بەستەری نووسەر=United Nations Conciliation Commission |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308063848/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Nations_Conciliation_Commission_for_Palestine_Working_Paper_on_the_Holy_Places.djvu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cust |یەکەم=L. G. A. |سەردێڕ=[[wikisource:The Status Quo in the Holy Places]] |ڕێکەوت=١٩٢٩|بڵاوکەرەوە=H.M.S.O. for the High Commissioner of the Government of Palestine |بەستەری نووسەر=Lionel George Archer Cust}}</ref> کۆنترۆڵی کڵێساکە خۆی لە نێوان چەندین [[مەزھەبە مەسیحییەکان|مەزھەبی مەسیحی]] و قەوارە عەلمانییەکاندا بەش کراوە لە ڕێککەوتنە ئاڵۆزەکاندا کە لە بنەڕەتدا بۆ زیاتر لە ١٦٠ ساڵە گۆڕانکارییان بەسەردا نەھاتووە، و ھەندێکیان بۆ ماوەیەکی زۆر زیاتر. مەزھەبە سەرەکییەکان کە خاوەندارێتی بەشەکانی کڵێساکە دەکەن بریتین لە کڵێساکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکی ڕۆمانی]]، [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی]]، [[کڵێسای نێردراویی ئەرمەنی|نێردراویی ئەرمەنی]]، [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی قیبتی ئەسکەندەرییە|قیبتی]]، [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی|سوریانی]]، و [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی تەواحیدۆی ئەسیوپیا|ئۆرسۆدۆکسی ئەسیوپیا]]. ڕاستەوخۆ لە تەنیشت کڵێسای قیامەت [[کڵێسای ڕزگارکەر، ئورشەلیم|کڵێسای ڕزگارکەر]] ھەیە، کە نیشانەی ئامادەیی [[لوتەریزم|لوتەرییەکانە]] لە شوێنەکەدا.<ref name="Kroll2024">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kroll |یەکەم١=Woodrow Michael |سەردێڕ=The Trials, Crucifixion, and Burial of Jesus of Nazareth: Grasping the Impact of Every Event the Day Jesus Died |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers |ژپنک=٩٧٩-٨-٣٨٥٢-١٥٠٤-١|پەڕە=٢١٩|زمان=en}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی یۆنانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەمھەری]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] p9p94sq1skbh0e5xof27mj3cqv4bmn8 1573209 1573173 2026-04-07T15:01:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573209 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کڵێسای گۆڕی پیرۆز''' {{تێبینی|{{langx|ar|كنيسة القبر المقدس|Kanīsat al-Qabr al-Muqaddas}}; {{langx|grc|label=[[Greek language|Greek]]|Ναός τοῦ Παναγίου Τάφου|Naós toû Panagíou Táphou}}; {{langx|la|Ecclesia Sancti Sepulchri}}; {{langx|am|የቅዱስ መቃብር ቤተ፡ክርስቲያን|Yäḳdus Mäḳabr betä-krəstiyan}}.}} {{تێبینی|see [[American and British English spelling differences#-re, -er|spelling differences]] {{cite Collins|sepulcher}}}} کە بە '''کڵێسای قیامەت''' ناسراوە، {{تێبینی|{{langx|ar|كنيسة القيامة|Kanīsat al-Qiyāmah|links=no}}; {{langx|grc|label=Greek|Ναός τῆς Ἀναστάσεως|Naós tês Anastáseōs|links=no}}; {{langx|hy|Սուրբ Հարության տաճար|Surb Harutʻyan tačar}}, {{small|[[Classical Armenian orthography|classical orthography]]:}} {{lang|hy|Սուրբ Յարութեան տաճար}}.}} [[کڵێسا]]یەکی سەدەی چوارمە لە ناوچەی مەسیحییەکانی شاری کۆن لە [[ئورشەلیم]]. کڵێساکە لە ھەمان کاتدا شوێنی پاتریارکی ئەرمەنی ئورشەلیمە و پاتریارکی ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی ئورشەلیم و پاتریارکی لاتینی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیکی]] ئورشەلیم. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://madainproject.com/church_of_the_holy_sepulchre|سەردێڕ=Church of the Holy Sepulchre - Madain Project (en) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429010349/https://madainproject.com/church_of_the_holy_sepulchre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=Madain Project}}</ref> پیرۆزترین شوێنە لە [[مەسیحییەت|ئایینی مەسیحیدا]] و لە سەدەی چوارەمەوە شوێنێکی گرنگی زیارەت بووە بۆ مەسیحییەکان. بەپێی نەریتەکان کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چوارەم، کڵێساکە ھەم ئەو شوێنە دەگرێتەوە کە [[عیسا]]ی تێدا [[لە خاچدانی عیسا|لە خاچ درا]] لە [[کەلڤەری]]، یان گۆڵگۆسا، و ھەم شوێنی [[گۆڕی عیسا|گۆڕە]] بەتاڵەکەی عیسا، کە تێیدا [[نێژرانی عیسا|نێژرا]] و [[ھەستانی عیسا|ھەستایەوە]]. ھەردوو شوێنەکە لەلایەن زۆربەی مەسیحییەکانەوە وەک شوێنی زۆر پیرۆز دادەنرێن.<ref name="sacred">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |سەردێڕ=Church of the Holy Sepulchre, Jerusalem |شوێن=Jerusalem |وێبگە=Sacred-destinations.com |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090903004043/http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm}}</ref> [[کڵێسا]] و ڕۆتۆندا لە سەردەمی [[کۆنستنتینی مەزن]] لە سەدەی چوارەمدا دروست کرا و لە ساڵی ١٠٠٩ لەلایەن [[حاکم بیئەمرللاھ]]ەوە وێران کرا. کوڕەکەی حاکم ڕێگەی بە ئیمپراتۆر [[کۆنستنتینی نۆیەمی مۆنۆماخۆس]] دا کڵێساکە دووبارە بنیات بنێتەوە، کە لە ساڵی ١٠٤٨دا تەواو بوو. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٠٩٩دا لەلایەن [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|خاچپەرستەکانەوە]] [[گەمارۆدانی ئورشەلیم (١٠٩٩)|گیرا]]، بەردەوام بوو لە گۆڕانکاری، ئەمەش بووە ھۆی دوورکەوتنەوەیەکی بەرچاو لە پێکھاتە ڕەسەنەکەی.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gates |یەکەم=Charles |سەردێڕ=Ancient cities: the archaeology of urban life in the ancient Near East and Egypt, Greece and Rome |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٨٣٠٥٧-٤|edition=2nd |شوێن=London |پەڕەکان=٤٢٤}}</ref> چەندین نۆژەنکردنەوە و چاککردنەوە لە سەردەمی عوسمانییەکاندا ئەنجام دران. گۆڕەکە خۆی بە مەزارگەیەکی سەدەی ١٩ دەورە دراوە کە پێی دەوترێت ئیدیکول. لە ناو کڵێساکەدا چوار [[وێستگەکانی خاچ|وێستگەی کۆتایی خاچی]] [[ڤیا دۆلۆرۆسا]] ھەن، کە نوێنەرایەتی ئەڵقەکانی کۆتایی [[ئازاری عیسا]] دەکەن. کڵێساکە لە کاتی دروستبوونییەوە لە سەدەی چوارەمدا شوێنێکی سەرەکی [[زیارەتی مەسیحییەکان]] بووە، وەک شوێنی نەریتیی ھەستانەوەی مەسیح، ھەر بۆیە ناوە ڕەسەنە یۆنانییەکەی کڵێسای ئاناستاسیسە («ھەستانەوە»). [[ستاتۆ کۆ (قودس و بەیت لحم)|ستاتۆ کۆ]]، لێکتێگەیشتنێک لە نێوان پێکھاتە ئایینییەکان کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١٧٥٧، بەسەر شوێنەکەدا جێبەجێ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=United Nations Conciliation Commission |ناونیشان=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Nations_Conciliation_Commission_for_Palestine_Working_Paper_on_the_Holy_Places.djvu |سەردێڕ=United Nations Conciliation Commission for Palestine Working Paper on the Holy Places |ڕێکەوت=١٩٤٩|بەستەری نووسەر=United Nations Conciliation Commission |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308063848/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Nations_Conciliation_Commission_for_Palestine_Working_Paper_on_the_Holy_Places.djvu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cust |یەکەم=L. G. A. |سەردێڕ=[[wikisource:The Status Quo in the Holy Places]] |ڕێکەوت=١٩٢٩|بڵاوکەرەوە=H.M.S.O. for the High Commissioner of the Government of Palestine |بەستەری نووسەر=Lionel George Archer Cust}}</ref> کۆنترۆڵی کڵێساکە خۆی لە نێوان چەندین [[مەزھەبە مەسیحییەکان|مەزھەبی مەسیحی]] و قەوارە عەلمانییەکاندا بەش کراوە لە ڕێککەوتنە ئاڵۆزەکاندا کە لە بنەڕەتدا بۆ زیاتر لە ١٦٠ ساڵە گۆڕانکارییان بەسەردا نەھاتووە، و ھەندێکیان بۆ ماوەیەکی زۆر زیاتر. مەزھەبە سەرەکییەکان کە خاوەندارێتی بەشەکانی کڵێساکە دەکەن بریتین لە کڵێساکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکی ڕۆمانی]]، [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی]]، [[کڵێسای نێردراویی ئەرمەنی|نێردراویی ئەرمەنی]]، [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی قیبتی ئەسکەندەرییە|قیبتی]]، [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی|سوریانی]]، و [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی تەواحیدۆی ئەسیوپیا|ئۆرسۆدۆکسی ئەسیوپیا]]. ڕاستەوخۆ لە تەنیشت کڵێسای قیامەت [[کڵێسای ڕزگارکەر، ئورشەلیم|کڵێسای ڕزگارکەر]] ھەیە، کە نیشانەی ئامادەیی [[لوتەریزم|لوتەرییەکانە]] لە شوێنەکەدا.<ref name="Kroll2024">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kroll |یەکەم١=Woodrow Michael |سەردێڕ=The Trials, Crucifixion, and Burial of Jesus of Nazareth: Grasping the Impact of Every Event the Day Jesus Died |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers |ژپنک=٩٧٩-٨-٣٨٥٢-١٥٠٤-١|پەڕە=٢١٩|زمان=en}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی یۆنانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەمھەری]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] f2rgrujyy8o9zlp58vdl5tpopcto8f5 1573238 1573209 2026-04-07T16:03:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Church of the Holy Sepulchre (Jerusalem)}} 1573238 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کڵێسای گۆڕی پیرۆز''' {{تێبینی|{{langx|ar|كنيسة القبر المقدس|Kanīsat al-Qabr al-Muqaddas}}; {{langx|grc|label=[[Greek language|Greek]]|Ναός τοῦ Παναγίου Τάφου|Naós toû Panagíou Táphou}}; {{langx|la|Ecclesia Sancti Sepulchri}}; {{langx|am|የቅዱስ መቃብር ቤተ፡ክርስቲያን|Yäḳdus Mäḳabr betä-krəstiyan}}.}} {{تێبینی|see [[American and British English spelling differences#-re, -er|spelling differences]] {{cite Collins|sepulcher}}}} کە بە '''کڵێسای قیامەت''' ناسراوە، {{تێبینی|{{langx|ar|كنيسة القيامة|Kanīsat al-Qiyāmah|links=no}}; {{langx|grc|label=Greek|Ναός τῆς Ἀναστάσεως|Naós tês Anastáseōs|links=no}}; {{langx|hy|Սուրբ Հարության տաճար|Surb Harutʻyan tačar}}, {{small|[[Classical Armenian orthography|classical orthography]]:}} {{lang|hy|Սուրբ Յարութեան տաճար}}.}} [[کڵێسا]]یەکی سەدەی چوارمە لە ناوچەی مەسیحییەکانی شاری کۆن لە [[ئورشەلیم]]. کڵێساکە لە ھەمان کاتدا شوێنی پاتریارکی ئەرمەنی ئورشەلیمە و پاتریارکی ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی ئورشەلیم و پاتریارکی لاتینی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیکی]] ئورشەلیم. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://madainproject.com/church_of_the_holy_sepulchre|سەردێڕ=Church of the Holy Sepulchre - Madain Project (en) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429010349/https://madainproject.com/church_of_the_holy_sepulchre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=Madain Project}}</ref> پیرۆزترین شوێنە لە [[مەسیحییەت|ئایینی مەسیحیدا]] و لە سەدەی چوارەمەوە شوێنێکی گرنگی زیارەت بووە بۆ مەسیحییەکان. بەپێی نەریتەکان کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چوارەم، کڵێساکە ھەم ئەو شوێنە دەگرێتەوە کە [[عیسا]]ی تێدا [[لە خاچدانی عیسا|لە خاچ درا]] لە [[کەلڤەری]]، یان گۆڵگۆسا، و ھەم شوێنی [[گۆڕی عیسا|گۆڕە]] بەتاڵەکەی عیسا، کە تێیدا [[نێژرانی عیسا|نێژرا]] و [[ھەستانی عیسا|ھەستایەوە]]. ھەردوو شوێنەکە لەلایەن زۆربەی مەسیحییەکانەوە وەک شوێنی زۆر پیرۆز دادەنرێن.<ref name="sacred">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |سەردێڕ=Church of the Holy Sepulchre, Jerusalem |شوێن=Jerusalem |وێبگە=Sacred-destinations.com |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090903004043/http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm}}</ref> [[کڵێسا]] و ڕۆتۆندا لە سەردەمی [[کۆنستنتینی مەزن]] لە سەدەی چوارەمدا دروست کرا و لە ساڵی ١٠٠٩ لەلایەن [[حاکم بیئەمرللاھ]]ەوە وێران کرا. کوڕەکەی حاکم ڕێگەی بە ئیمپراتۆر [[کۆنستنتینی نۆیەمی مۆنۆماخۆس]] دا کڵێساکە دووبارە بنیات بنێتەوە، کە لە ساڵی ١٠٤٨دا تەواو بوو. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٠٩٩دا لەلایەن [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|خاچپەرستەکانەوە]] [[گەمارۆدانی ئورشەلیم (١٠٩٩)|گیرا]]، بەردەوام بوو لە گۆڕانکاری، ئەمەش بووە ھۆی دوورکەوتنەوەیەکی بەرچاو لە پێکھاتە ڕەسەنەکەی.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gates |یەکەم=Charles |سەردێڕ=Ancient cities: the archaeology of urban life in the ancient Near East and Egypt, Greece and Rome |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٨٣٠٥٧-٤|edition=2nd |شوێن=London |پەڕەکان=٤٢٤}}</ref> چەندین نۆژەنکردنەوە و چاککردنەوە لە سەردەمی عوسمانییەکاندا ئەنجام دران. گۆڕەکە خۆی بە مەزارگەیەکی سەدەی ١٩ دەورە دراوە کە پێی دەوترێت ئیدیکول. لە ناو کڵێساکەدا چوار [[وێستگەکانی خاچ|وێستگەی کۆتایی خاچی]] [[ڤیا دۆلۆرۆسا]] ھەن، کە نوێنەرایەتی ئەڵقەکانی کۆتایی [[ئازاری عیسا]] دەکەن. کڵێساکە لە کاتی دروستبوونییەوە لە سەدەی چوارەمدا شوێنێکی سەرەکی [[زیارەتی مەسیحییەکان]] بووە، وەک شوێنی نەریتیی ھەستانەوەی مەسیح، ھەر بۆیە ناوە ڕەسەنە یۆنانییەکەی کڵێسای ئاناستاسیسە («ھەستانەوە»). [[ستاتۆ کۆ (قودس و بەیت لحم)|ستاتۆ کۆ]]، لێکتێگەیشتنێک لە نێوان پێکھاتە ئایینییەکان کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١٧٥٧، بەسەر شوێنەکەدا جێبەجێ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=United Nations Conciliation Commission |ناونیشان=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Nations_Conciliation_Commission_for_Palestine_Working_Paper_on_the_Holy_Places.djvu |سەردێڕ=United Nations Conciliation Commission for Palestine Working Paper on the Holy Places |ڕێکەوت=١٩٤٩|بەستەری نووسەر=United Nations Conciliation Commission |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308063848/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Nations_Conciliation_Commission_for_Palestine_Working_Paper_on_the_Holy_Places.djvu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cust |یەکەم=L. G. A. |سەردێڕ=[[wikisource:The Status Quo in the Holy Places]] |ڕێکەوت=١٩٢٩|بڵاوکەرەوە=H.M.S.O. for the High Commissioner of the Government of Palestine |بەستەری نووسەر=Lionel George Archer Cust}}</ref> کۆنترۆڵی کڵێساکە خۆی لە نێوان چەندین [[مەزھەبە مەسیحییەکان|مەزھەبی مەسیحی]] و قەوارە عەلمانییەکاندا بەش کراوە لە ڕێککەوتنە ئاڵۆزەکاندا کە لە بنەڕەتدا بۆ زیاتر لە ١٦٠ ساڵە گۆڕانکارییان بەسەردا نەھاتووە، و ھەندێکیان بۆ ماوەیەکی زۆر زیاتر. مەزھەبە سەرەکییەکان کە خاوەندارێتی بەشەکانی کڵێساکە دەکەن بریتین لە کڵێساکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکی ڕۆمانی]]، [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی]]، [[کڵێسای نێردراویی ئەرمەنی|نێردراویی ئەرمەنی]]، [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی قیبتی ئەسکەندەرییە|قیبتی]]، [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی|سوریانی]]، و [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی تەواحیدۆی ئەسیوپیا|ئۆرسۆدۆکسی ئەسیوپیا]]. ڕاستەوخۆ لە تەنیشت کڵێسای قیامەت [[کڵێسای ڕزگارکەر، ئورشەلیم|کڵێسای ڕزگارکەر]] ھەیە، کە نیشانەی ئامادەیی [[لوتەریزم|لوتەرییەکانە]] لە شوێنەکەدا.<ref name="Kroll2024">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kroll |یەکەم١=Woodrow Michael |سەردێڕ=The Trials, Crucifixion, and Burial of Jesus of Nazareth: Grasping the Impact of Every Event the Day Jesus Died |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers |ژپنک=٩٧٩-٨-٣٨٥٢-١٥٠٤-١|پەڕە=٢١٩|زمان=en}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Church of the Holy Sepulchre (Jerusalem)}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی یۆنانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەمھەری]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] eaxz0oekqyvn76nde60c4bff882xg2s 1573398 1573238 2026-04-07T17:05:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیسرائیل|ئیسرائیل]]، [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]] و [[دەروازە:فەلەستین|فەلەستین]] 1573398 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کڵێسای گۆڕی پیرۆز''' {{تێبینی|{{langx|ar|كنيسة القبر المقدس|Kanīsat al-Qabr al-Muqaddas}}; {{langx|grc|label=[[Greek language|Greek]]|Ναός τοῦ Παναγίου Τάφου|Naós toû Panagíou Táphou}}; {{langx|la|Ecclesia Sancti Sepulchri}}; {{langx|am|የቅዱስ መቃብር ቤተ፡ክርስቲያን|Yäḳdus Mäḳabr betä-krəstiyan}}.}} {{تێبینی|see [[American and British English spelling differences#-re, -er|spelling differences]] {{cite Collins|sepulcher}}}} کە بە '''کڵێسای قیامەت''' ناسراوە، {{تێبینی|{{langx|ar|كنيسة القيامة|Kanīsat al-Qiyāmah|links=no}}; {{langx|grc|label=Greek|Ναός τῆς Ἀναστάσεως|Naós tês Anastáseōs|links=no}}; {{langx|hy|Սուրբ Հարության տաճար|Surb Harutʻyan tačar}}, {{small|[[Classical Armenian orthography|classical orthography]]:}} {{lang|hy|Սուրբ Յարութեան տաճար}}.}} [[کڵێسا]]یەکی سەدەی چوارمە لە ناوچەی مەسیحییەکانی شاری کۆن لە [[ئورشەلیم]]. کڵێساکە لە ھەمان کاتدا شوێنی پاتریارکی ئەرمەنی ئورشەلیمە و پاتریارکی ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی ئورشەلیم و پاتریارکی لاتینی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیکی]] ئورشەلیم. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://madainproject.com/church_of_the_holy_sepulchre|سەردێڕ=Church of the Holy Sepulchre - Madain Project (en) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429010349/https://madainproject.com/church_of_the_holy_sepulchre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=Madain Project}}</ref> پیرۆزترین شوێنە لە [[مەسیحییەت|ئایینی مەسیحیدا]] و لە سەدەی چوارەمەوە شوێنێکی گرنگی زیارەت بووە بۆ مەسیحییەکان. بەپێی نەریتەکان کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چوارەم، کڵێساکە ھەم ئەو شوێنە دەگرێتەوە کە [[عیسا]]ی تێدا [[لە خاچدانی عیسا|لە خاچ درا]] لە [[کەلڤەری]]، یان گۆڵگۆسا، و ھەم شوێنی [[گۆڕی عیسا|گۆڕە]] بەتاڵەکەی عیسا، کە تێیدا [[نێژرانی عیسا|نێژرا]] و [[ھەستانی عیسا|ھەستایەوە]]. ھەردوو شوێنەکە لەلایەن زۆربەی مەسیحییەکانەوە وەک شوێنی زۆر پیرۆز دادەنرێن.<ref name="sacred">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |سەردێڕ=Church of the Holy Sepulchre, Jerusalem |شوێن=Jerusalem |وێبگە=Sacred-destinations.com |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090903004043/http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm}}</ref> [[کڵێسا]] و ڕۆتۆندا لە سەردەمی [[کۆنستنتینی مەزن]] لە سەدەی چوارەمدا دروست کرا و لە ساڵی ١٠٠٩ لەلایەن [[حاکم بیئەمرللاھ]]ەوە وێران کرا. کوڕەکەی حاکم ڕێگەی بە ئیمپراتۆر [[کۆنستنتینی نۆیەمی مۆنۆماخۆس]] دا کڵێساکە دووبارە بنیات بنێتەوە، کە لە ساڵی ١٠٤٨دا تەواو بوو. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٠٩٩دا لەلایەن [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|خاچپەرستەکانەوە]] [[گەمارۆدانی ئورشەلیم (١٠٩٩)|گیرا]]، بەردەوام بوو لە گۆڕانکاری، ئەمەش بووە ھۆی دوورکەوتنەوەیەکی بەرچاو لە پێکھاتە ڕەسەنەکەی.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gates |یەکەم=Charles |سەردێڕ=Ancient cities: the archaeology of urban life in the ancient Near East and Egypt, Greece and Rome |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٨٣٠٥٧-٤|edition=2nd |شوێن=London |پەڕەکان=٤٢٤}}</ref> چەندین نۆژەنکردنەوە و چاککردنەوە لە سەردەمی عوسمانییەکاندا ئەنجام دران. گۆڕەکە خۆی بە مەزارگەیەکی سەدەی ١٩ دەورە دراوە کە پێی دەوترێت ئیدیکول. لە ناو کڵێساکەدا چوار [[وێستگەکانی خاچ|وێستگەی کۆتایی خاچی]] [[ڤیا دۆلۆرۆسا]] ھەن، کە نوێنەرایەتی ئەڵقەکانی کۆتایی [[ئازاری عیسا]] دەکەن. کڵێساکە لە کاتی دروستبوونییەوە لە سەدەی چوارەمدا شوێنێکی سەرەکی [[زیارەتی مەسیحییەکان]] بووە، وەک شوێنی نەریتیی ھەستانەوەی مەسیح، ھەر بۆیە ناوە ڕەسەنە یۆنانییەکەی کڵێسای ئاناستاسیسە («ھەستانەوە»). [[ستاتۆ کۆ (قودس و بەیت لحم)|ستاتۆ کۆ]]، لێکتێگەیشتنێک لە نێوان پێکھاتە ئایینییەکان کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١٧٥٧، بەسەر شوێنەکەدا جێبەجێ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=United Nations Conciliation Commission |ناونیشان=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Nations_Conciliation_Commission_for_Palestine_Working_Paper_on_the_Holy_Places.djvu |سەردێڕ=United Nations Conciliation Commission for Palestine Working Paper on the Holy Places |ڕێکەوت=١٩٤٩|بەستەری نووسەر=United Nations Conciliation Commission |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308063848/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Nations_Conciliation_Commission_for_Palestine_Working_Paper_on_the_Holy_Places.djvu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cust |یەکەم=L. G. A. |سەردێڕ=[[wikisource:The Status Quo in the Holy Places]] |ڕێکەوت=١٩٢٩|بڵاوکەرەوە=H.M.S.O. for the High Commissioner of the Government of Palestine |بەستەری نووسەر=Lionel George Archer Cust}}</ref> کۆنترۆڵی کڵێساکە خۆی لە نێوان چەندین [[مەزھەبە مەسیحییەکان|مەزھەبی مەسیحی]] و قەوارە عەلمانییەکاندا بەش کراوە لە ڕێککەوتنە ئاڵۆزەکاندا کە لە بنەڕەتدا بۆ زیاتر لە ١٦٠ ساڵە گۆڕانکارییان بەسەردا نەھاتووە، و ھەندێکیان بۆ ماوەیەکی زۆر زیاتر. مەزھەبە سەرەکییەکان کە خاوەندارێتی بەشەکانی کڵێساکە دەکەن بریتین لە کڵێساکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکی ڕۆمانی]]، [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی]]، [[کڵێسای نێردراویی ئەرمەنی|نێردراویی ئەرمەنی]]، [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی قیبتی ئەسکەندەرییە|قیبتی]]، [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی|سوریانی]]، و [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی تەواحیدۆی ئەسیوپیا|ئۆرسۆدۆکسی ئەسیوپیا]]. ڕاستەوخۆ لە تەنیشت کڵێسای قیامەت [[کڵێسای ڕزگارکەر، ئورشەلیم|کڵێسای ڕزگارکەر]] ھەیە، کە نیشانەی ئامادەیی [[لوتەریزم|لوتەرییەکانە]] لە شوێنەکەدا.<ref name="Kroll2024">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kroll |یەکەم١=Woodrow Michael |سەردێڕ=The Trials, Crucifixion, and Burial of Jesus of Nazareth: Grasping the Impact of Every Event the Day Jesus Died |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers |ژپنک=٩٧٩-٨-٣٨٥٢-١٥٠٤-١|پەڕە=٢١٩|زمان=en}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Church of the Holy Sepulchre (Jerusalem)}} {{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|ئیسلام|فەلەستین}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی یۆنانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەمھەری]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] ekdku1nt8li74uj1f5qkh4fee0gg69m 0 294271 1573172 1572979 2026-04-07T12:05:59Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573172 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''قوبەتولسەخرە''' ({{Langx|ar|قبة الصخرة}}) مەزارگەیەکی [[ئیسلام|ئیسلامی]] ھەشتگۆشەیە لە ناوەندی کۆمەڵگەی مزگەوتی [[مزگەوتی قودس|ئەقسا]] لەسەر [[کێوی پەرستگا]] لە شاری کۆن لە [[ئورشەلیم]]. کۆنترین بەرھەمی [[نژیاروانیی ئیسلامی|تەلارسازی ئیسلامییە]] لە جیھاندا کە مابێتەوە، سەرەتایییترین پێکھاتەی ئایینییە کە لە ڕووی شوێنەوارییەوە پشتڕاستکراوەتەوە کە لەلایەن فەرمانڕەوایەکی موسڵمانەوە دروستکراوە و سەرەتایییترین نووسراوەکانی تێدایە کە [[ئیسلام]] و [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەر]] [[محەممەد|محەممەدی]] پشتڕاست دەکاتەوە. {{Sfn|Johns|2003}} <ref name="George 2010 p.">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=George|یەکەم=A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xpxEAQAAIAAJ|سەردێڕ=The Rise of Islamic Calligraphy|بڵاوکەرەوە=Saqi|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٣٥٦-٦٧٣-٨|پەڕە=٦٠|وتەگێڕانەوە=The answer to this question begins with the oldest surviving Islamic monument : the Dome of the Rock}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مزگەوتەکانی ئورشەلیم]] [[پۆل:نژیاروانیی عەرەبی]] [[پۆل:مزگەوتەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] odfnozffprkw2umhyudgwwc2yahvinj 1573251 1573172 2026-04-07T16:05:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Dome of the Rock}} 1573251 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''قوبەتولسەخرە''' ({{Langx|ar|قبة الصخرة}}) مەزارگەیەکی [[ئیسلام|ئیسلامی]] ھەشتگۆشەیە لە ناوەندی کۆمەڵگەی مزگەوتی [[مزگەوتی قودس|ئەقسا]] لەسەر [[کێوی پەرستگا]] لە شاری کۆن لە [[ئورشەلیم]]. کۆنترین بەرھەمی [[نژیاروانیی ئیسلامی|تەلارسازی ئیسلامییە]] لە جیھاندا کە مابێتەوە، سەرەتایییترین پێکھاتەی ئایینییە کە لە ڕووی شوێنەوارییەوە پشتڕاستکراوەتەوە کە لەلایەن فەرمانڕەوایەکی موسڵمانەوە دروستکراوە و سەرەتایییترین نووسراوەکانی تێدایە کە [[ئیسلام]] و [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەر]] [[محەممەد|محەممەدی]] پشتڕاست دەکاتەوە. {{Sfn|Johns|2003}} <ref name="George 2010 p.">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=George|یەکەم=A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xpxEAQAAIAAJ|سەردێڕ=The Rise of Islamic Calligraphy|بڵاوکەرەوە=Saqi|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٣٥٦-٦٧٣-٨|پەڕە=٦٠|وتەگێڕانەوە=The answer to this question begins with the oldest surviving Islamic monument : the Dome of the Rock}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dome of the Rock}} [[پۆل:مزگەوتەکانی ئورشەلیم]] [[پۆل:نژیاروانیی عەرەبی]] [[پۆل:مزگەوتەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 6ba6mkzi3cos84fbnwf7debgkmwj2eb 1573389 1573251 2026-04-07T17:04:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیسرائیل|ئیسرائیل]]، [[دەروازە:ئوردن|ئوردن]]، [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]]، [[دەروازە:مێژووی ئیسلام|مێژووی ئیسلام]]، [[دەروازە:نژیاروانی|نژیاروانی]]، [[دەروازە:فەلەستین|فەلەستین]] و [[دەروازە:مزگەوت|مزگەوت]] 1573389 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''قوبەتولسەخرە''' ({{Langx|ar|قبة الصخرة}}) مەزارگەیەکی [[ئیسلام|ئیسلامی]] ھەشتگۆشەیە لە ناوەندی کۆمەڵگەی مزگەوتی [[مزگەوتی قودس|ئەقسا]] لەسەر [[کێوی پەرستگا]] لە شاری کۆن لە [[ئورشەلیم]]. کۆنترین بەرھەمی [[نژیاروانیی ئیسلامی|تەلارسازی ئیسلامییە]] لە جیھاندا کە مابێتەوە، سەرەتایییترین پێکھاتەی ئایینییە کە لە ڕووی شوێنەوارییەوە پشتڕاستکراوەتەوە کە لەلایەن فەرمانڕەوایەکی موسڵمانەوە دروستکراوە و سەرەتایییترین نووسراوەکانی تێدایە کە [[ئیسلام]] و [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەر]] [[محەممەد|محەممەدی]] پشتڕاست دەکاتەوە. {{Sfn|Johns|2003}} <ref name="George 2010 p.">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=George|یەکەم=A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xpxEAQAAIAAJ|سەردێڕ=The Rise of Islamic Calligraphy|بڵاوکەرەوە=Saqi|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٣٥٦-٦٧٣-٨|پەڕە=٦٠|وتەگێڕانەوە=The answer to this question begins with the oldest surviving Islamic monument : the Dome of the Rock}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dome of the Rock}} {{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|ئوردن|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|نژیاروانی|فەلەستین|مزگەوت}} [[پۆل:مزگەوتەکانی ئورشەلیم]] [[پۆل:نژیاروانیی عەرەبی]] [[پۆل:مزگەوتەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] pvh8c8yp461ut3uvpu70am4z7j4s71c 0 294272 1573171 1572980 2026-04-07T12:05:49Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573171 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''کێوی پەرستگا''' (بە [[عیبری تەوراتی]]: הַר הַבַּיִת ، {{Langx|ar|الحَرَم الشَّرِيف}} یان {{Langx|ar|الأَقْصَى}}) گردێکە لە شاری کۆن و [[ئورشەلیم]]. سەردەمانێک شوێنی دوو پەرستگای یەک لە دوای یەک بووە لە قودس ئێستا شوێنی کۆمەڵگەی ئیسلامییە کە بە [[مزگەوتی قودس|ئەقسا]] ناسراوە کە [[مزگەوتی ئەقسا]] و [[قوبەتولسەخرە]] لەخۆدەگرێت. ھەزاران ساڵە وەک شوێنێکی پیرۆز ڕێزی لێدەگیرێت، لەنێویاندا لە [[جوویەتی|ئایینی جوولەکە]] و [[مەسیحییەت|مەسیحی]] و [[ئیسلام|ئیسلامدا]]. <ref name="Weaver 2018 p. 7722">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Weaver|یەکەم=A.E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LcpwDwAAQBAJ&pg=PT77|سەردێڕ=Inhabiting the Land: Thinking Theologically about the Palestinian-Israeli Conflict|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩٨٢-٩٤٣١-٧|زنجیرە=Cascade Companions|پەڕە=٧٧|وتەگێڕانەوە=The conflict about sovereignty over Jerusalem encompasses conflict over control of the Holy Esplanade, called al-Haram ash-Sharif (the Noble Sanctuary) by Muslims and Har HaBayit (the Temple Mount) by Jews.|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ps8qpb1pjydo79jxtss5a20wnsa33l2 1573252 1573171 2026-04-07T16:05:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Temple Mount}} 1573252 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''کێوی پەرستگا''' (بە [[عیبری تەوراتی]]: הַר הַבַּיִת ، {{Langx|ar|الحَرَم الشَّرِيف}} یان {{Langx|ar|الأَقْصَى}}) گردێکە لە شاری کۆن و [[ئورشەلیم]]. سەردەمانێک شوێنی دوو پەرستگای یەک لە دوای یەک بووە لە قودس ئێستا شوێنی کۆمەڵگەی ئیسلامییە کە بە [[مزگەوتی قودس|ئەقسا]] ناسراوە کە [[مزگەوتی ئەقسا]] و [[قوبەتولسەخرە]] لەخۆدەگرێت. ھەزاران ساڵە وەک شوێنێکی پیرۆز ڕێزی لێدەگیرێت، لەنێویاندا لە [[جوویەتی|ئایینی جوولەکە]] و [[مەسیحییەت|مەسیحی]] و [[ئیسلام|ئیسلامدا]]. <ref name="Weaver 2018 p. 7722">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Weaver|یەکەم=A.E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LcpwDwAAQBAJ&pg=PT77|سەردێڕ=Inhabiting the Land: Thinking Theologically about the Palestinian-Israeli Conflict|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩٨٢-٩٤٣١-٧|زنجیرە=Cascade Companions|پەڕە=٧٧|وتەگێڕانەوە=The conflict about sovereignty over Jerusalem encompasses conflict over control of the Holy Esplanade, called al-Haram ash-Sharif (the Noble Sanctuary) by Muslims and Har HaBayit (the Temple Mount) by Jews.|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Temple Mount}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] bbwjvl0txzn95sic5i5gpd7wp8kw2vu 1573514 1573252 2026-04-07T20:11:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573514 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''کێوی پەرستگا''' (بە [[عیبری تەوراتی]]: הַר הַבַּיִת ، {{Langx|ar|الحَرَم الشَّرِيف}} یان {{Langx|ar|الأَقْصَى}}) گردێکە لە شاری کۆن و [[ئورشەلیم]]. سەردەمانێک شوێنی دوو پەرستگای یەک لە دوای یەک بووە لە قودس ئێستا شوێنی کۆمەڵگەی ئیسلامییە کە بە [[مزگەوتی قودس|ئەقسا]] ناسراوە کە [[مزگەوتی ئەقسا]] و [[قوبەتولسەخرە]] لەخۆدەگرێت. ھەزاران ساڵە وەک شوێنێکی پیرۆز ڕێزی لێدەگیرێت، لەنێویاندا لە [[جوویەتی|ئایینی جوولەکە]] و [[مەسیحییەت|مەسیحی]] و [[ئیسلام|ئیسلامدا]]. <ref name="Weaver 2018 p. 7722">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Weaver|یەکەم=A.E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LcpwDwAAQBAJ&pg=PT77|سەردێڕ=Inhabiting the Land: Thinking Theologically about the Palestinian-Israeli Conflict|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩٨٢-٩٤٣١-٧|زنجیرە=Cascade Companions|پەڕە=٧٧|وتەگێڕانەوە=The conflict about sovereignty over Jerusalem encompasses conflict over control of the Holy Esplanade, called al-Haram ash-Sharif (the Noble Sanctuary) by Muslims and Har HaBayit (the Temple Mount) by Jews.|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Temple Mount}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] kn9g4d05qiysxdamour3sr4idcz8mqb 0 294273 1573291 1573008 2026-04-07T16:11:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Bouthaina Shaaban}} 1573291 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بوتەینە شەعبان''' (١٩٥٣، [[حومس]]) [[سیاسەتوان]]ێکی [[سووریا|سوورییە]] و لە سەردەمی [[بەشار ئەسەد|بەشار ئەسەددا]] وەک ڕاوێژکاری سیاسی و ڕاگەیاندنی سەرۆکایەتی کۆمار کاری کردووە لە ساڵی ٢٠٠٤ تا ڕووخانی بەشار ئەسەد، یەکەم وەزیری تاراوگەنشین بووە لە کۆماری عەرەبی سووریا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٢ بۆ ٢٠٠٨، و لەو کاتەدا وەک ڕووخساری [[حکوومەتی سووریا]] بۆ جیھانی دەرەوە وەسف کراوە. چەندین [[پەرتووک]]ی بە ھەردوو زمانی [[ئینگلیزی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] بڵاوکردووەتەوە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bouthaina Shaaban}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] g028h9lq5opfekldah2gptt70c31587 1573372 1573291 2026-04-07T17:01:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ژن|ژن]] و [[دەروازە:سووریا|سووریا]] 1573372 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بوتەینە شەعبان''' (١٩٥٣، [[حومس]]) [[سیاسەتوان]]ێکی [[سووریا|سوورییە]] و لە سەردەمی [[بەشار ئەسەد|بەشار ئەسەددا]] وەک ڕاوێژکاری سیاسی و ڕاگەیاندنی سەرۆکایەتی کۆمار کاری کردووە لە ساڵی ٢٠٠٤ تا ڕووخانی بەشار ئەسەد، یەکەم وەزیری تاراوگەنشین بووە لە کۆماری عەرەبی سووریا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٢ بۆ ٢٠٠٨، و لەو کاتەدا وەک ڕووخساری [[حکوومەتی سووریا]] بۆ جیھانی دەرەوە وەسف کراوە. چەندین [[پەرتووک]]ی بە ھەردوو زمانی [[ئینگلیزی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] بڵاوکردووەتەوە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bouthaina Shaaban}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|سووریا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] qnirseledp7n1w83wgnvz9p0wgf5o1a 1573483 1573372 2026-04-07T20:06:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ژکزی بێسەرچاوە|ژکزی بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1573483 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}'''بوتەینە شەعبان''' (١٩٥٣، [[حومس]]) [[سیاسەتوان]]ێکی [[سووریا|سوورییە]] و لە سەردەمی [[بەشار ئەسەد|بەشار ئەسەددا]] وەک ڕاوێژکاری سیاسی و ڕاگەیاندنی سەرۆکایەتی کۆمار کاری کردووە لە ساڵی ٢٠٠٤ تا ڕووخانی بەشار ئەسەد، یەکەم وەزیری تاراوگەنشین بووە لە کۆماری عەرەبی سووریا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٢ بۆ ٢٠٠٨، و لەو کاتەدا وەک ڕووخساری [[حکوومەتی سووریا]] بۆ جیھانی دەرەوە وەسف کراوە. چەندین [[پەرتووک]]ی بە ھەردوو زمانی [[ئینگلیزی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] بڵاوکردووەتەوە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bouthaina Shaaban}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|سووریا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] 5gt7vcel7x77vsesvpn6dddvgzwi4z8 0 294274 1573155 1573038 2026-04-07T12:03:09Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573155 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سمێڵی ھیتلەر''' یان '''سمێڵی فڵچەی ددان''' شێوازێکە لە [[سمێڵ]]. بۆ ماوەی نیو سەدە تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەم]] [[فاشن|مۆدێرن]] بوو. == مێژوو == ئەم شێوازە لە کۆتایی [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدەھەمدا]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بەربڵاو بوو، پاشان بۆ [[ئەڵمانیا]] و سەرتاسەری [[ئەورووپای ناوەندی|ئەورووپای ناوەڕاست]] بڵاوبووەوە، لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا گەیشتە لوتکە پێش ئەوەی لە دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لە [[فاشن|مۆد]]ە دەربچێت، بەھۆی پەیوەندییەکەی لەگەڵ بەناوبانگترین دانەرەکەی؛ [[ئەدۆڵف ھیتلەر]].<ref name="cohen">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rich Cohen |بەستەری نووسەر=Rich Cohen |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.vanityfair.com/culture/features/2007/11/cohen200711|سەردێڕ=Becoming Adolf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141221180319/http://www.vanityfair.com:80/culture/features/2007/11/cohen200711 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[فانيتي فير]] |via=reprint in ''[[The Best American Essays]]'' 2008.}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:فاشن]] [[پۆل:قژی مرۆڤ]] [[پۆل:چارڵی چاپلن]] [[پۆل:ئادۆڵف ھیتلەر]] e41se204a92d99hfjpceth713hg1ogd 1573211 1573155 2026-04-07T15:01:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573211 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سمێڵی ھیتلەر''' یان '''سمێڵی فڵچەی ددان''' شێوازێکە لە [[سمێڵ]]. بۆ ماوەی نیو سەدە تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەم]] [[فاشن|مۆدێرن]] بوو. == مێژوو == ئەم شێوازە لە کۆتایی [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدەھەمدا]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بەربڵاو بوو، پاشان بۆ [[ئەڵمانیا]] و سەرتاسەری [[ئەورووپای ناوەندی|ئەورووپای ناوەڕاست]] بڵاوبووەوە، لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا گەیشتە لوتکە پێش ئەوەی لە دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لە [[فاشن|مۆد]]ە دەربچێت، بەھۆی پەیوەندییەکەی لەگەڵ بەناوبانگترین دانەرەکەی؛ [[ئەدۆڵف ھیتلەر]].<ref name="cohen">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rich Cohen |بەستەری نووسەر=Rich Cohen |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.vanityfair.com/culture/features/2007/11/cohen200711|سەردێڕ=Becoming Adolf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141221180319/http://www.vanityfair.com:80/culture/features/2007/11/cohen200711 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[فانيتي فير]] |via=reprint in ''[[The Best American Essays]]'' 2008.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فاشن]] [[پۆل:قژی مرۆڤ]] [[پۆل:چارڵی چاپلن]] [[پۆل:ئادۆڵف ھیتلەر]] s0qanzqfstqzs2uri48xwxwvqapcriv 1573234 1573211 2026-04-07T16:02:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Toothbrush moustaches}} 1573234 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سمێڵی ھیتلەر''' یان '''سمێڵی فڵچەی ددان''' شێوازێکە لە [[سمێڵ]]. بۆ ماوەی نیو سەدە تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەم]] [[فاشن|مۆدێرن]] بوو. == مێژوو == ئەم شێوازە لە کۆتایی [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدەھەمدا]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بەربڵاو بوو، پاشان بۆ [[ئەڵمانیا]] و سەرتاسەری [[ئەورووپای ناوەندی|ئەورووپای ناوەڕاست]] بڵاوبووەوە، لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا گەیشتە لوتکە پێش ئەوەی لە دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لە [[فاشن|مۆد]]ە دەربچێت، بەھۆی پەیوەندییەکەی لەگەڵ بەناوبانگترین دانەرەکەی؛ [[ئەدۆڵف ھیتلەر]].<ref name="cohen">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rich Cohen |بەستەری نووسەر=Rich Cohen |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.vanityfair.com/culture/features/2007/11/cohen200711|سەردێڕ=Becoming Adolf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141221180319/http://www.vanityfair.com:80/culture/features/2007/11/cohen200711 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[فانيتي فير]] |via=reprint in ''[[The Best American Essays]]'' 2008.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Toothbrush moustaches}} [[پۆل:فاشن]] [[پۆل:قژی مرۆڤ]] [[پۆل:چارڵی چاپلن]] [[پۆل:ئادۆڵف ھیتلەر]] f4xrcejpy0mcc5xeb4ugv9rygyt3fk7 1573400 1573234 2026-04-07T17:05:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] 1573400 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سمێڵی ھیتلەر''' یان '''سمێڵی فڵچەی ددان''' شێوازێکە لە [[سمێڵ]]. بۆ ماوەی نیو سەدە تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەم]] [[فاشن|مۆدێرن]] بوو. == مێژوو == ئەم شێوازە لە کۆتایی [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدەھەمدا]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بەربڵاو بوو، پاشان بۆ [[ئەڵمانیا]] و سەرتاسەری [[ئەورووپای ناوەندی|ئەورووپای ناوەڕاست]] بڵاوبووەوە، لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا گەیشتە لوتکە پێش ئەوەی لە دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لە [[فاشن|مۆد]]ە دەربچێت، بەھۆی پەیوەندییەکەی لەگەڵ بەناوبانگترین دانەرەکەی؛ [[ئەدۆڵف ھیتلەر]].<ref name="cohen">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rich Cohen |بەستەری نووسەر=Rich Cohen |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.vanityfair.com/culture/features/2007/11/cohen200711|سەردێڕ=Becoming Adolf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141221180319/http://www.vanityfair.com:80/culture/features/2007/11/cohen200711 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[فانيتي فير]] |via=reprint in ''[[The Best American Essays]]'' 2008.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Toothbrush moustaches}} {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا}} [[پۆل:فاشن]] [[پۆل:قژی مرۆڤ]] [[پۆل:چارڵی چاپلن]] [[پۆل:ئادۆڵف ھیتلەر]] 57ynic88wfab61bn7ygdinj6imdxk16 1573463 1573400 2026-04-07T20:03:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1573463 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''سمێڵی ھیتلەر''' یان '''سمێڵی فڵچەی ددان''' شێوازێکە لە [[سمێڵ]]. بۆ ماوەی نیو سەدە تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەم]] [[فاشن|مۆدێرن]] بوو. == مێژوو == ئەم شێوازە لە کۆتایی [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدەھەمدا]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بەربڵاو بوو، پاشان بۆ [[ئەڵمانیا]] و سەرتاسەری [[ئەورووپای ناوەندی|ئەورووپای ناوەڕاست]] بڵاوبووەوە، لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا گەیشتە لوتکە پێش ئەوەی لە دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لە [[فاشن|مۆد]]ە دەربچێت، بەھۆی پەیوەندییەکەی لەگەڵ بەناوبانگترین دانەرەکەی؛ [[ئەدۆڵف ھیتلەر]].<ref name="cohen">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rich Cohen |بەستەری نووسەر=Rich Cohen |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.vanityfair.com/culture/features/2007/11/cohen200711|سەردێڕ=Becoming Adolf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141221180319/http://www.vanityfair.com:80/culture/features/2007/11/cohen200711 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[فانيتي فير]] |via=reprint in ''[[The Best American Essays]]'' 2008.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Toothbrush moustaches}} {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا}} [[پۆل:فاشن]] [[پۆل:قژی مرۆڤ]] [[پۆل:چارڵی چاپلن]] [[پۆل:ئادۆڵف ھیتلەر]] tflaqylurhr92xjqd9kce12h7kcum5u 0 294277 1573148 1573109 2026-04-07T12:01:59Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573148 wikitext text/x-wiki {{سخ|بێ سەرچاوە، بێبایەخ}} زانکۆ ناسر ئەحمەد ، ڕۆژنامەنووسێکی ئازادی دیاری کوردە و لە شاری سلێمانی لە دایکبووە ، زیاتر لە ٢٠ ساڵە لەبواری ڕەخنە و خستنە ڕووی ڕاستی وەک ڕۆژنامەنووسێکی سەربەخۆ کاردەکات و لە ڕۆژنامەکانی هاوڵاتی و ئاوێنە و ڕێگا و ئازادی و تەڤدا پرێس و دیارترینیان لە کوردستان پۆست ، لە هەمانکات لە ئێستادا ستافی کوردستان پۆستە ، کەسایەتیەکی دیارە و ناسراوە بە ڕەخنە توندەکانی و لەهەمانکات ناسراوە بە بابەتە بەڵگەنامەدارەکانی لەسەر گەندەڵی و تاوانە شاردراوەکان و خستنە ڕوویان ، زیاتر وەک ڕۆژنامەنووسێکی لێکۆڵەر کار دەکات .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=زانکۆ ناسر احمد |سەردێڕ=کوردستانپۆست |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&authorid=10221}}</ref> زانکۆ لە ئێستادا لە ووڵاتی فەڕانسا دادەنیشێت و خاوەنی ڕەگەزنامەی فەڕانسیە .<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=زانکۆ ناسر احمد |سەردێڕ=زانکۆ ناسر احمد |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&authorid=10221 |journal=Kurdistanpost}}</ref> دیارترین لێکۆڵینەوە و بابەتەکانی زانکۆ دۆسیەکانی "بازرگانیکردن بە مرۆڤ، دۆسیەی گواستنەوەی چەکی نایاسایی، تاوانەکانی سپیکردنەوەی پارە ، دەرخستنی تاوانەکانی تیرۆر و پارەدارکردنی تیرۆریستان و تۆڕەکانێ گەندەڵی بە کۆمەڵ و تۆڕەکانی بازرگانی دەرمان و قاچاخچێتی جگەرە و ماددەی بێهۆشکەر . ڕاپۆرتەکانی بەشداری کردووە لە سزا نێودەوڵەتییەکان و بەستنی سەروەت و سامانی بەرپرسانی کورد و لێکۆڵینەوەکانی جێبەجێکردنی یاسا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=زانکۆ ناسر احمد |سەردێڕ=تاوانەکانی بنەماڵەی بارزانی |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&authorid=10221 |journal=Kurdistanpost}}</ref> لە هەمانکات یاریدەدەری چەندین ڕۆژنامەنووسی ناوخۆی و بیانی بوە و یاریدەدەری گەیاندنی دۆسیە جیاجیاکان بوە بە دادگاکانی دەرەوەی کوردستان لەوانە ئەمریکا و فەڕانسا و یاریدەدەری چەندین ڕێکخراوی پاڵپشتیکاری مافەکانی مرۆڤ بوە بۆ دۆسیەکانی فڕاندن و ئەشکەنجەدان و زیندانیکردن و تیرۆرکردنی ڕۆژنامەنووسان و چالاکەوانانی کورد .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=زانکۆ ناسر احمد |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&authorid=10221}}</ref> byazgl8jzvo72ln2rl5ppqgk0t2pqay 1573214 1573148 2026-04-07T15:02:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573214 wikitext text/x-wiki {{سخ|بێ سەرچاوە، بێبایەخ}} زانکۆ ناسر ئەحمەد ، ڕۆژنامەنووسێکی ئازادی دیاری کوردە و لە شاری سلێمانی لە دایکبووە ، زیاتر لە ٢٠ ساڵە لەبواری ڕەخنە و خستنە ڕووی ڕاستی وەک ڕۆژنامەنووسێکی سەربەخۆ کاردەکات و لە ڕۆژنامەکانی هاوڵاتی و ئاوێنە و ڕێگا و ئازادی و تەڤدا پرێس و دیارترینیان لە کوردستان پۆست ، لە هەمانکات لە ئێستادا ستافی کوردستان پۆستە ، کەسایەتیەکی دیارە و ناسراوە بە ڕەخنە توندەکانی و لەهەمانکات ناسراوە بە بابەتە بەڵگەنامەدارەکانی لەسەر گەندەڵی و تاوانە شاردراوەکان و خستنە ڕوویان ، زیاتر وەک ڕۆژنامەنووسێکی لێکۆڵەر کار دەکات .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=زانکۆ ناسر احمد |سەردێڕ=کوردستانپۆست |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&authorid=10221}}</ref> زانکۆ لە ئێستادا لە ووڵاتی فەڕانسا دادەنیشێت و خاوەنی ڕەگەزنامەی فەڕانسیە .<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=زانکۆ ناسر احمد |سەردێڕ=زانکۆ ناسر احمد |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&authorid=10221 |journal=Kurdistanpost}}</ref> دیارترین لێکۆڵینەوە و بابەتەکانی زانکۆ دۆسیەکانی "بازرگانیکردن بە مرۆڤ، دۆسیەی گواستنەوەی چەکی نایاسایی، تاوانەکانی سپیکردنەوەی پارە ، دەرخستنی تاوانەکانی تیرۆر و پارەدارکردنی تیرۆریستان و تۆڕەکانێ گەندەڵی بە کۆمەڵ و تۆڕەکانی بازرگانی دەرمان و قاچاخچێتی جگەرە و ماددەی بێهۆشکەر . ڕاپۆرتەکانی بەشداری کردووە لە سزا نێودەوڵەتییەکان و بەستنی سەروەت و سامانی بەرپرسانی کورد و لێکۆڵینەوەکانی جێبەجێکردنی یاسا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=زانکۆ ناسر احمد |سەردێڕ=تاوانەکانی بنەماڵەی بارزانی |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&authorid=10221 |journal=Kurdistanpost}}</ref> لە هەمانکات یاریدەدەری چەندین ڕۆژنامەنووسی ناوخۆی و بیانی بوە و یاریدەدەری گەیاندنی دۆسیە جیاجیاکان بوە بە دادگاکانی دەرەوەی کوردستان لەوانە ئەمریکا و فەڕانسا و یاریدەدەری چەندین ڕێکخراوی پاڵپشتیکاری مافەکانی مرۆڤ بوە بۆ دۆسیەکانی فڕاندن و ئەشکەنجەدان و زیندانیکردن و تیرۆرکردنی ڕۆژنامەنووسان و چالاکەوانانی کورد .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=زانکۆ ناسر احمد |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&authorid=10221}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 863cy0pyq05pvckiob9j6q65vg1kvql 1573516 1573214 2026-04-07T20:11:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573516 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{سخ|بێ سەرچاوە، بێبایەخ}} زانکۆ ناسر ئەحمەد ، ڕۆژنامەنووسێکی ئازادی دیاری کوردە و لە شاری سلێمانی لە دایکبووە ، زیاتر لە ٢٠ ساڵە لەبواری ڕەخنە و خستنە ڕووی ڕاستی وەک ڕۆژنامەنووسێکی سەربەخۆ کاردەکات و لە ڕۆژنامەکانی هاوڵاتی و ئاوێنە و ڕێگا و ئازادی و تەڤدا پرێس و دیارترینیان لە کوردستان پۆست ، لە هەمانکات لە ئێستادا ستافی کوردستان پۆستە ، کەسایەتیەکی دیارە و ناسراوە بە ڕەخنە توندەکانی و لەهەمانکات ناسراوە بە بابەتە بەڵگەنامەدارەکانی لەسەر گەندەڵی و تاوانە شاردراوەکان و خستنە ڕوویان ، زیاتر وەک ڕۆژنامەنووسێکی لێکۆڵەر کار دەکات .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=زانکۆ ناسر احمد |سەردێڕ=کوردستانپۆست |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&authorid=10221}}</ref> زانکۆ لە ئێستادا لە ووڵاتی فەڕانسا دادەنیشێت و خاوەنی ڕەگەزنامەی فەڕانسیە .<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=زانکۆ ناسر احمد |سەردێڕ=زانکۆ ناسر احمد |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&authorid=10221 |journal=Kurdistanpost}}</ref> دیارترین لێکۆڵینەوە و بابەتەکانی زانکۆ دۆسیەکانی "بازرگانیکردن بە مرۆڤ، دۆسیەی گواستنەوەی چەکی نایاسایی، تاوانەکانی سپیکردنەوەی پارە ، دەرخستنی تاوانەکانی تیرۆر و پارەدارکردنی تیرۆریستان و تۆڕەکانێ گەندەڵی بە کۆمەڵ و تۆڕەکانی بازرگانی دەرمان و قاچاخچێتی جگەرە و ماددەی بێهۆشکەر . ڕاپۆرتەکانی بەشداری کردووە لە سزا نێودەوڵەتییەکان و بەستنی سەروەت و سامانی بەرپرسانی کورد و لێکۆڵینەوەکانی جێبەجێکردنی یاسا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=زانکۆ ناسر احمد |سەردێڕ=تاوانەکانی بنەماڵەی بارزانی |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&authorid=10221 |journal=Kurdistanpost}}</ref> لە هەمانکات یاریدەدەری چەندین ڕۆژنامەنووسی ناوخۆی و بیانی بوە و یاریدەدەری گەیاندنی دۆسیە جیاجیاکان بوە بە دادگاکانی دەرەوەی کوردستان لەوانە ئەمریکا و فەڕانسا و یاریدەدەری چەندین ڕێکخراوی پاڵپشتیکاری مافەکانی مرۆڤ بوە بۆ دۆسیەکانی فڕاندن و ئەشکەنجەدان و زیندانیکردن و تیرۆرکردنی ڕۆژنامەنووسان و چالاکەوانانی کورد .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=زانکۆ ناسر احمد |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&authorid=10221}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} j4r7qo3vs0bhw5lilzuvh6e6ku5n4b0 0 294278 1573217 1573095 2026-04-07T15:02:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573217 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''نەجمەددین ئیلغازی کوڕی ئارتووق''' ({{Langx|ar|نجم الدين إلغازي ابن أرتوك}}، لە ٨ی تشرینی دووەمی ١١٢٢ کۆچی دوایی کردووە) تورکمانی [[ئارتوقییەکان|ئارتوقی]] فەرمانڕەوای [[مێردین]] بووە لە ساڵی ١١٠٧ تا ١١٢٢. لە [[ھۆز]]ی [[تورکە ئۆغوزەکان|ئۆغوزی]] دۆغەر لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٧ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٨ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵکی دەوڵەتی سەلجووقی]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای مێردین]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ١١٢٢]] 9gfh6u0smtck0p8j6028d6idbfwww1n 1573230 1573217 2026-04-07T16:02:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Najm al-Din Ghazi I al-Sa'id}} 1573230 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''نەجمەددین ئیلغازی کوڕی ئارتووق''' ({{Langx|ar|نجم الدين إلغازي ابن أرتوك}}، لە ٨ی تشرینی دووەمی ١١٢٢ کۆچی دوایی کردووە) تورکمانی [[ئارتوقییەکان|ئارتوقی]] فەرمانڕەوای [[مێردین]] بووە لە ساڵی ١١٠٧ تا ١١٢٢. لە [[ھۆز]]ی [[تورکە ئۆغوزەکان|ئۆغوزی]] دۆغەر لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٧ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٨ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Najm al-Din Ghazi I al-Sa'id}} [[پۆل:خەڵکی دەوڵەتی سەلجووقی]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای مێردین]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ١١٢٢]] qpmuuosgzwfil5uvn23c49kd8bef2gc 1573403 1573230 2026-04-07T17:06:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:تورکیا|تورکیا]] 1573403 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''نەجمەددین ئیلغازی کوڕی ئارتووق''' ({{Langx|ar|نجم الدين إلغازي ابن أرتوك}}، لە ٨ی تشرینی دووەمی ١١٢٢ کۆچی دوایی کردووە) تورکمانی [[ئارتوقییەکان|ئارتوقی]] فەرمانڕەوای [[مێردین]] بووە لە ساڵی ١١٠٧ تا ١١٢٢. لە [[ھۆز]]ی [[تورکە ئۆغوزەکان|ئۆغوزی]] دۆغەر لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٧ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٨ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Najm al-Din Ghazi I al-Sa'id}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|سیاسەت|تورکیا}} [[پۆل:خەڵکی دەوڵەتی سەلجووقی]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای مێردین]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ١١٢٢]] 6coyk8y0g5nmsujlhx6joypr0k6ew0t 1573461 1573403 2026-04-07T20:02:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1573461 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''نەجمەددین ئیلغازی کوڕی ئارتووق''' ({{Langx|ar|نجم الدين إلغازي ابن أرتوك}}، لە ٨ی تشرینی دووەمی ١١٢٢ کۆچی دوایی کردووە) تورکمانی [[ئارتوقییەکان|ئارتوقی]] فەرمانڕەوای [[مێردین]] بووە لە ساڵی ١١٠٧ تا ١١٢٢. لە [[ھۆز]]ی [[تورکە ئۆغوزەکان|ئۆغوزی]] دۆغەر لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٧ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٨ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Najm al-Din Ghazi I al-Sa'id}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|سیاسەت|تورکیا}} [[پۆل:خەڵکی دەوڵەتی سەلجووقی]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای مێردین]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ١١٢٢]] ihmzmmc6os6krz2pm34hot7fdm3ik9f 0 294279 1573150 1573106 2026-04-07T12:02:19Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573150 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ھاداد''' ([[زمانی ئۆگاریتی|ئۆگاریتی]]:𐎅𐎄)، '''حەداد'''، '''ئاداد''' ([[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: {{wikt-lang|akk|𒀭𒅎}}، بە «ئاداد» دەبێژرێت)، یان '''ئیشکور''' ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]) خودای گەردەلوول و باران بوو لە [[ئایینە کەنعانییەکان]] و [[ئایینە دێرینەکانی مێزۆپۆتامیا]]دا. ئەو لە [[ئیبلا]]دا وەک «ھاددا» لە نزیکەی ٢٥٠٠ پ.زدا پشتڕاست کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uvtebmqZZDYC&pg=PA173|سەردێڕ=Religions of the Ancient World: A Guide|نووسەر= Sarah Iles Johnston|پەڕە=١٧٣|ژپنک=٩٧٨٠٦٧٤٠١٥١٧٣|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zfFeCAAAQBAJ&pg=PA10|سەردێڕ=The Splintered Divine: A Study of Istar, Baal, and Yahweh Divine Names and Divine Multiplicity in the Ancient Near East|نووسەر= Spencer L. Allen|پەڕە=١٠|ژپنک=٩٧٨١٦١٤٥١٢٣٦٣|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter GmbH & Co KG}}</ref> لە [[شام]]ەوە، ھاداد لەلایەن [[ئەمۆرییەکان]]ەوە بە [[مێزۆپۆتامیا]] ناسێنرا، کە لەوێدا بە خودای [[ئەکەد|ئەکەدی]] ([[ئاشووری]]-[[بابلی]]) ئاداد ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JKBLAwAAQBAJ&pg=PA50|سەردێڕ=The Origin of Biblical Traditions: Hebrew Legends in Babylonia and Israel|نووسەر=Albert T. Clay|پەڕە=٥٠|ژپنک=٩٧٨١٥٩٧٥٢٧١٨٧|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=imZWpGNF0V4C&pg=PT15|سەردێڕ=The Religion of Babylonia and Assyria|نووسەر= Theophilus G. Pinches |بەستەری نووسەر=Theophilus G. Pinches |پەڕە=١٥|ژپنک=٩٧٨١٤٦٥٥٤٦٧٠٨|ساڵ=١٩٠٨|بڵاوکەرەوە=Library of Alexandria}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wqeVv09Y6hIC&pg=PA157|سەردێڕ=Python: A Study of Delphic Myth and Its Origins|نووسەر= Joseph Eddy Fontenrose|پەڕە=١٥٧|ژپنک=٩٧٨٠٥٢٠٠٤٠٩١٥|ساڵ=١٩٥٩|بڵاوکەرەوە=University of California Press}}</ref>{{sfnp|Green|2003|p=166}} ئاداد و ئیشکور بەزۆری بە [[لۆگۆگرام]]ی(𒀭𒅎)<ref name="oracc">[http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/ikur/index.html ORACC – Iškur/Adad (god)]</ref> دەنووسرێن - ھەمان ئەو ھێمایەی کە بۆ خودای حووری [[تێشووب]] بەکاردێت.{{sfnp|Green|2003|p=130}} ھاداد بە '''ڕیمۆن'''، '''[[پیدار]]'''، '''ڕاپیۆ'''، [[بەعل-زێفۆن|'''بەعل-زێفۆن''']]،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Canaanite Myths and Legends|دوایین=Gibson|یەکەم=John C.|پەڕەکان=٢٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠٥٦٧٠٨٠٨٩٩|بڵاوکەرەوە=T&T Clark|ڕێکەوت=١ی نیسانی ١٩٧٨}}</ref> یان زۆرجار بە سادەیی '''[[بەعل]]''' (گەورە) ناودەبردرا؛ بەڵام نازناوی کۆتایی بۆ خوداوەندەکانی تریش بەکاردەھات. [[گای پیرۆز|گا]] ئاژەڵی سیمبولی ھاداد بوو. ئەو بە ڕیشدار دەردەکەوت،<ref>Sacred bull, holy cow: a cultural study of civilization's most important animal. By Donald K. Sharpes –Page 27</ref><ref>Studies in Biblical and Semitic Symbolism - Page 63. By Maurice H. Farbridge</ref> زۆرجار گۆپاڵ و برووسکەی بەدەستەوە بوو و کڵاوێکی قۆچی گای لەسەر بوو.<ref>Academic Dictionary Of Mythology - Page 126. By Ramesh Chopra</ref><ref>The New Encyclopædia Britannica: Micropædia. By Encyclopædia Britannica, inc – Page 605</ref> ھاداد لەگەڵ خوداوەندی [[ئەفسانەی یۆنانی|یۆنانی]] [[زیووس]]، خوداوەندی [[ئەفسانەی ڕۆمانی|ڕۆمانی]] [[ژووبیتەر]]، ھەروەھا بێلی بابلی بە یەکسان دادەنرا. [[سووڕی بەعل]] یان داستانی بەعل کۆمەڵە چیرۆکێکە دەربارەی بەعلی کەنعانی، کە بە ھادادیش ناودەبرێت. لە نێوان ساڵانی ١٤٠٠ بۆ ١٢٠٠ پ.زدا نووسراوەتەوە و لە کنە و پشکنینەکانی [[ئۆگاریت]]دا دووبارە دۆزرایەوە، کە شارێکی دێرینە لە [[سووریا]]ی ئەمرۆدا. خودای گەردەلوول ئاداد و خودای خۆر [[شەمەش]] بەیەکەوە بوون بە خوداوەندە سەرپەرشتیارەکانی [[سرووش]] و غەیبزانی لە مێزۆپۆتامیا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} kyjzbesoq2r6dfpr3ojstvl9g2nsj3i 1573261 1573150 2026-04-07T16:06:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Baal Hadad}} 1573261 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ھاداد''' ([[زمانی ئۆگاریتی|ئۆگاریتی]]:𐎅𐎄)، '''حەداد'''، '''ئاداد''' ([[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: {{wikt-lang|akk|𒀭𒅎}}، بە «ئاداد» دەبێژرێت)، یان '''ئیشکور''' ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]) خودای گەردەلوول و باران بوو لە [[ئایینە کەنعانییەکان]] و [[ئایینە دێرینەکانی مێزۆپۆتامیا]]دا. ئەو لە [[ئیبلا]]دا وەک «ھاددا» لە نزیکەی ٢٥٠٠ پ.زدا پشتڕاست کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uvtebmqZZDYC&pg=PA173|سەردێڕ=Religions of the Ancient World: A Guide|نووسەر= Sarah Iles Johnston|پەڕە=١٧٣|ژپنک=٩٧٨٠٦٧٤٠١٥١٧٣|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zfFeCAAAQBAJ&pg=PA10|سەردێڕ=The Splintered Divine: A Study of Istar, Baal, and Yahweh Divine Names and Divine Multiplicity in the Ancient Near East|نووسەر= Spencer L. Allen|پەڕە=١٠|ژپنک=٩٧٨١٦١٤٥١٢٣٦٣|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter GmbH & Co KG}}</ref> لە [[شام]]ەوە، ھاداد لەلایەن [[ئەمۆرییەکان]]ەوە بە [[مێزۆپۆتامیا]] ناسێنرا، کە لەوێدا بە خودای [[ئەکەد|ئەکەدی]] ([[ئاشووری]]-[[بابلی]]) ئاداد ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JKBLAwAAQBAJ&pg=PA50|سەردێڕ=The Origin of Biblical Traditions: Hebrew Legends in Babylonia and Israel|نووسەر=Albert T. Clay|پەڕە=٥٠|ژپنک=٩٧٨١٥٩٧٥٢٧١٨٧|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=imZWpGNF0V4C&pg=PT15|سەردێڕ=The Religion of Babylonia and Assyria|نووسەر= Theophilus G. Pinches |بەستەری نووسەر=Theophilus G. Pinches |پەڕە=١٥|ژپنک=٩٧٨١٤٦٥٥٤٦٧٠٨|ساڵ=١٩٠٨|بڵاوکەرەوە=Library of Alexandria}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wqeVv09Y6hIC&pg=PA157|سەردێڕ=Python: A Study of Delphic Myth and Its Origins|نووسەر= Joseph Eddy Fontenrose|پەڕە=١٥٧|ژپنک=٩٧٨٠٥٢٠٠٤٠٩١٥|ساڵ=١٩٥٩|بڵاوکەرەوە=University of California Press}}</ref>{{sfnp|Green|2003|p=166}} ئاداد و ئیشکور بەزۆری بە [[لۆگۆگرام]]ی(𒀭𒅎)<ref name="oracc">[http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/ikur/index.html ORACC – Iškur/Adad (god)]</ref> دەنووسرێن - ھەمان ئەو ھێمایەی کە بۆ خودای حووری [[تێشووب]] بەکاردێت.{{sfnp|Green|2003|p=130}} ھاداد بە '''ڕیمۆن'''، '''[[پیدار]]'''، '''ڕاپیۆ'''، [[بەعل-زێفۆن|'''بەعل-زێفۆن''']]،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Canaanite Myths and Legends|دوایین=Gibson|یەکەم=John C.|پەڕەکان=٢٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠٥٦٧٠٨٠٨٩٩|بڵاوکەرەوە=T&T Clark|ڕێکەوت=١ی نیسانی ١٩٧٨}}</ref> یان زۆرجار بە سادەیی '''[[بەعل]]''' (گەورە) ناودەبردرا؛ بەڵام نازناوی کۆتایی بۆ خوداوەندەکانی تریش بەکاردەھات. [[گای پیرۆز|گا]] ئاژەڵی سیمبولی ھاداد بوو. ئەو بە ڕیشدار دەردەکەوت،<ref>Sacred bull, holy cow: a cultural study of civilization's most important animal. By Donald K. Sharpes –Page 27</ref><ref>Studies in Biblical and Semitic Symbolism - Page 63. By Maurice H. Farbridge</ref> زۆرجار گۆپاڵ و برووسکەی بەدەستەوە بوو و کڵاوێکی قۆچی گای لەسەر بوو.<ref>Academic Dictionary Of Mythology - Page 126. By Ramesh Chopra</ref><ref>The New Encyclopædia Britannica: Micropædia. By Encyclopædia Britannica, inc – Page 605</ref> ھاداد لەگەڵ خوداوەندی [[ئەفسانەی یۆنانی|یۆنانی]] [[زیووس]]، خوداوەندی [[ئەفسانەی ڕۆمانی|ڕۆمانی]] [[ژووبیتەر]]، ھەروەھا بێلی بابلی بە یەکسان دادەنرا. [[سووڕی بەعل]] یان داستانی بەعل کۆمەڵە چیرۆکێکە دەربارەی بەعلی کەنعانی، کە بە ھادادیش ناودەبرێت. لە نێوان ساڵانی ١٤٠٠ بۆ ١٢٠٠ پ.زدا نووسراوەتەوە و لە کنە و پشکنینەکانی [[ئۆگاریت]]دا دووبارە دۆزرایەوە، کە شارێکی دێرینە لە [[سووریا]]ی ئەمرۆدا. خودای گەردەلوول ئاداد و خودای خۆر [[شەمەش]] بەیەکەوە بوون بە خوداوەندە سەرپەرشتیارەکانی [[سرووش]] و غەیبزانی لە مێزۆپۆتامیا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Baal Hadad}} 2umhjuvy7noq1zz17apab67ohwu3w3g 1573385 1573261 2026-04-07T17:03:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]] و [[دەروازە:سووریا|سووریا]] 1573385 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ھاداد''' ([[زمانی ئۆگاریتی|ئۆگاریتی]]:𐎅𐎄)، '''حەداد'''، '''ئاداد''' ([[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: {{wikt-lang|akk|𒀭𒅎}}، بە «ئاداد» دەبێژرێت)، یان '''ئیشکور''' ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]) خودای گەردەلوول و باران بوو لە [[ئایینە کەنعانییەکان]] و [[ئایینە دێرینەکانی مێزۆپۆتامیا]]دا. ئەو لە [[ئیبلا]]دا وەک «ھاددا» لە نزیکەی ٢٥٠٠ پ.زدا پشتڕاست کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uvtebmqZZDYC&pg=PA173|سەردێڕ=Religions of the Ancient World: A Guide|نووسەر= Sarah Iles Johnston|پەڕە=١٧٣|ژپنک=٩٧٨٠٦٧٤٠١٥١٧٣|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zfFeCAAAQBAJ&pg=PA10|سەردێڕ=The Splintered Divine: A Study of Istar, Baal, and Yahweh Divine Names and Divine Multiplicity in the Ancient Near East|نووسەر= Spencer L. Allen|پەڕە=١٠|ژپنک=٩٧٨١٦١٤٥١٢٣٦٣|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter GmbH & Co KG}}</ref> لە [[شام]]ەوە، ھاداد لەلایەن [[ئەمۆرییەکان]]ەوە بە [[مێزۆپۆتامیا]] ناسێنرا، کە لەوێدا بە خودای [[ئەکەد|ئەکەدی]] ([[ئاشووری]]-[[بابلی]]) ئاداد ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JKBLAwAAQBAJ&pg=PA50|سەردێڕ=The Origin of Biblical Traditions: Hebrew Legends in Babylonia and Israel|نووسەر=Albert T. Clay|پەڕە=٥٠|ژپنک=٩٧٨١٥٩٧٥٢٧١٨٧|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=imZWpGNF0V4C&pg=PT15|سەردێڕ=The Religion of Babylonia and Assyria|نووسەر= Theophilus G. Pinches |بەستەری نووسەر=Theophilus G. Pinches |پەڕە=١٥|ژپنک=٩٧٨١٤٦٥٥٤٦٧٠٨|ساڵ=١٩٠٨|بڵاوکەرەوە=Library of Alexandria}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wqeVv09Y6hIC&pg=PA157|سەردێڕ=Python: A Study of Delphic Myth and Its Origins|نووسەر= Joseph Eddy Fontenrose|پەڕە=١٥٧|ژپنک=٩٧٨٠٥٢٠٠٤٠٩١٥|ساڵ=١٩٥٩|بڵاوکەرەوە=University of California Press}}</ref>{{sfnp|Green|2003|p=166}} ئاداد و ئیشکور بەزۆری بە [[لۆگۆگرام]]ی(𒀭𒅎)<ref name="oracc">[http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/ikur/index.html ORACC – Iškur/Adad (god)]</ref> دەنووسرێن - ھەمان ئەو ھێمایەی کە بۆ خودای حووری [[تێشووب]] بەکاردێت.{{sfnp|Green|2003|p=130}} ھاداد بە '''ڕیمۆن'''، '''[[پیدار]]'''، '''ڕاپیۆ'''، [[بەعل-زێفۆن|'''بەعل-زێفۆن''']]،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Canaanite Myths and Legends|دوایین=Gibson|یەکەم=John C.|پەڕەکان=٢٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠٥٦٧٠٨٠٨٩٩|بڵاوکەرەوە=T&T Clark|ڕێکەوت=١ی نیسانی ١٩٧٨}}</ref> یان زۆرجار بە سادەیی '''[[بەعل]]''' (گەورە) ناودەبردرا؛ بەڵام نازناوی کۆتایی بۆ خوداوەندەکانی تریش بەکاردەھات. [[گای پیرۆز|گا]] ئاژەڵی سیمبولی ھاداد بوو. ئەو بە ڕیشدار دەردەکەوت،<ref>Sacred bull, holy cow: a cultural study of civilization's most important animal. By Donald K. Sharpes –Page 27</ref><ref>Studies in Biblical and Semitic Symbolism - Page 63. By Maurice H. Farbridge</ref> زۆرجار گۆپاڵ و برووسکەی بەدەستەوە بوو و کڵاوێکی قۆچی گای لەسەر بوو.<ref>Academic Dictionary Of Mythology - Page 126. By Ramesh Chopra</ref><ref>The New Encyclopædia Britannica: Micropædia. By Encyclopædia Britannica, inc – Page 605</ref> ھاداد لەگەڵ خوداوەندی [[ئەفسانەی یۆنانی|یۆنانی]] [[زیووس]]، خوداوەندی [[ئەفسانەی ڕۆمانی|ڕۆمانی]] [[ژووبیتەر]]، ھەروەھا بێلی بابلی بە یەکسان دادەنرا. [[سووڕی بەعل]] یان داستانی بەعل کۆمەڵە چیرۆکێکە دەربارەی بەعلی کەنعانی، کە بە ھادادیش ناودەبرێت. لە نێوان ساڵانی ١٤٠٠ بۆ ١٢٠٠ پ.زدا نووسراوەتەوە و لە کنە و پشکنینەکانی [[ئۆگاریت]]دا دووبارە دۆزرایەوە، کە شارێکی دێرینە لە [[سووریا]]ی ئەمرۆدا. خودای گەردەلوول ئاداد و خودای خۆر [[شەمەش]] بەیەکەوە بوون بە خوداوەندە سەرپەرشتیارەکانی [[سرووش]] و غەیبزانی لە مێزۆپۆتامیا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Baal Hadad}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|سووریا}} 6nrw9vukfisk8iaebkm2somwu58sm8d 1573473 1573385 2026-04-07T20:04:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573473 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''ھاداد''' ([[زمانی ئۆگاریتی|ئۆگاریتی]]:𐎅𐎄)، '''حەداد'''، '''ئاداد''' ([[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: {{wikt-lang|akk|𒀭𒅎}}، بە «ئاداد» دەبێژرێت)، یان '''ئیشکور''' ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]) خودای گەردەلوول و باران بوو لە [[ئایینە کەنعانییەکان]] و [[ئایینە دێرینەکانی مێزۆپۆتامیا]]دا. ئەو لە [[ئیبلا]]دا وەک «ھاددا» لە نزیکەی ٢٥٠٠ پ.زدا پشتڕاست کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uvtebmqZZDYC&pg=PA173|سەردێڕ=Religions of the Ancient World: A Guide|نووسەر= Sarah Iles Johnston|پەڕە=١٧٣|ژپنک=٩٧٨٠٦٧٤٠١٥١٧٣|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zfFeCAAAQBAJ&pg=PA10|سەردێڕ=The Splintered Divine: A Study of Istar, Baal, and Yahweh Divine Names and Divine Multiplicity in the Ancient Near East|نووسەر= Spencer L. Allen|پەڕە=١٠|ژپنک=٩٧٨١٦١٤٥١٢٣٦٣|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter GmbH & Co KG}}</ref> لە [[شام]]ەوە، ھاداد لەلایەن [[ئەمۆرییەکان]]ەوە بە [[مێزۆپۆتامیا]] ناسێنرا، کە لەوێدا بە خودای [[ئەکەد|ئەکەدی]] ([[ئاشووری]]-[[بابلی]]) ئاداد ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JKBLAwAAQBAJ&pg=PA50|سەردێڕ=The Origin of Biblical Traditions: Hebrew Legends in Babylonia and Israel|نووسەر=Albert T. Clay|پەڕە=٥٠|ژپنک=٩٧٨١٥٩٧٥٢٧١٨٧|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=imZWpGNF0V4C&pg=PT15|سەردێڕ=The Religion of Babylonia and Assyria|نووسەر= Theophilus G. Pinches |بەستەری نووسەر=Theophilus G. Pinches |پەڕە=١٥|ژپنک=٩٧٨١٤٦٥٥٤٦٧٠٨|ساڵ=١٩٠٨|بڵاوکەرەوە=Library of Alexandria}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wqeVv09Y6hIC&pg=PA157|سەردێڕ=Python: A Study of Delphic Myth and Its Origins|نووسەر= Joseph Eddy Fontenrose|پەڕە=١٥٧|ژپنک=٩٧٨٠٥٢٠٠٤٠٩١٥|ساڵ=١٩٥٩|بڵاوکەرەوە=University of California Press}}</ref>{{sfnp|Green|2003|p=166}} ئاداد و ئیشکور بەزۆری بە [[لۆگۆگرام]]ی(𒀭𒅎)<ref name="oracc">[http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/ikur/index.html ORACC – Iškur/Adad (god)]</ref> دەنووسرێن - ھەمان ئەو ھێمایەی کە بۆ خودای حووری [[تێشووب]] بەکاردێت.{{sfnp|Green|2003|p=130}} ھاداد بە '''ڕیمۆن'''، '''[[پیدار]]'''، '''ڕاپیۆ'''، [[بەعل-زێفۆن|'''بەعل-زێفۆن''']]،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Canaanite Myths and Legends|دوایین=Gibson|یەکەم=John C.|پەڕەکان=٢٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠٥٦٧٠٨٠٨٩٩|بڵاوکەرەوە=T&T Clark|ڕێکەوت=١ی نیسانی ١٩٧٨}}</ref> یان زۆرجار بە سادەیی '''[[بەعل]]''' (گەورە) ناودەبردرا؛ بەڵام نازناوی کۆتایی بۆ خوداوەندەکانی تریش بەکاردەھات. [[گای پیرۆز|گا]] ئاژەڵی سیمبولی ھاداد بوو. ئەو بە ڕیشدار دەردەکەوت،<ref>Sacred bull, holy cow: a cultural study of civilization's most important animal. By Donald K. Sharpes –Page 27</ref><ref>Studies in Biblical and Semitic Symbolism - Page 63. By Maurice H. Farbridge</ref> زۆرجار گۆپاڵ و برووسکەی بەدەستەوە بوو و کڵاوێکی قۆچی گای لەسەر بوو.<ref>Academic Dictionary Of Mythology - Page 126. By Ramesh Chopra</ref><ref>The New Encyclopædia Britannica: Micropædia. By Encyclopædia Britannica, inc – Page 605</ref> ھاداد لەگەڵ خوداوەندی [[ئەفسانەی یۆنانی|یۆنانی]] [[زیووس]]، خوداوەندی [[ئەفسانەی ڕۆمانی|ڕۆمانی]] [[ژووبیتەر]]، ھەروەھا بێلی بابلی بە یەکسان دادەنرا. [[سووڕی بەعل]] یان داستانی بەعل کۆمەڵە چیرۆکێکە دەربارەی بەعلی کەنعانی، کە بە ھادادیش ناودەبرێت. لە نێوان ساڵانی ١٤٠٠ بۆ ١٢٠٠ پ.زدا نووسراوەتەوە و لە کنە و پشکنینەکانی [[ئۆگاریت]]دا دووبارە دۆزرایەوە، کە شارێکی دێرینە لە [[سووریا]]ی ئەمرۆدا. خودای گەردەلوول ئاداد و خودای خۆر [[شەمەش]] بەیەکەوە بوون بە خوداوەندە سەرپەرشتیارەکانی [[سرووش]] و غەیبزانی لە مێزۆپۆتامیا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Baal Hadad}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|سووریا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} g4bu17qa5hxgf1s9mtdh2r28lznvcn8 0 294280 1573151 1573101 2026-04-07T12:02:29Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573151 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانی ئۆگاریتی''' <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rendsburg |یەکەم=Gary A. |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=Modern South Arabian as a Source for Ugaritic Etymologies |ناونیشان=https://bildnercenter.rutgers.edu/docman/rendsburg/59-modern-south-arabian-as-a-source-for-ugaritic-etymologies/file |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Journal of the American Oriental Society]] |بەرگ=١٠٧|issue=4 |پەڕەکان=٦٢٣–٦٢٨|doi=10.2307/603304 |jstor=603304 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231126005147/https://bildnercenter.rutgers.edu/docman/rendsburg/59-modern-south-arabian-as-a-source-for-ugaritic-etymologies/file |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> <ref>{{Cite Merriam-Webster|Ugaritic}}</ref> [[زمانە سامییەکان|زمانێکی سامیی]] باکووری ڕۆژاوای لەناوچووە کە لە ڕێگەی دەقە ئۆگارییەکانەوە ناسراوە کە لەلایەن [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسانی]] فەڕەنسییەوە لە ساڵی ١٩٢٨ لە ئۆگاریت، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watson|یەکەم=Wilfred G. E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0Z2Jo01iq1YC&pg=PA91|سەردێڕ=Handbook of Ugaritic Studies|دوایین٢=Wyatt|یەکەم٢=Nicolas|بڵاوکەرەوە=Brill|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٠٩٨٨-٩|پەڕە=٩١}}</ref> <ref>Ugaritic is alternatively classified in a "North Semitic" group, see {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lipiński|یەکەم=Edward|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IiXVqyEkPKcC&pg=PA50|سەردێڕ=Semitic Languages: Outline of a Comparative Grammar|بڵاوکەرەوە=Peeters Publishers|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٢٩-٠٨١٥-٤|پەڕە=٥٠|بەستەری نووسەر=Edward Lipiński (orientalist)}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woodard|یەکەم=Roger D.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vTrT-bZyuPcC|سەردێڕ=The Ancient Languages of Syria-Palestine and Arabia|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨١١٣٩٤٦٩٣٤٠|پەڕە=٥|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Goetze |یەکەم=Albrecht |ڕێکەوت=١٩٤١|سەردێڕ=Is Ugaritic a Canaanite Dialect? |journal=Language |بەرگ=١٧|issue=2 |پەڕەکان=١٢٧–١٣٨|doi=10.2307/409619 |jstor=409619}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kaye|یەکەم=Alan S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gaktTQ8vq28C|سەردێڕ=Morphologies of Asia and Africa|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Eisenbrauns|ژپنک=٩٧٨١٥٧٥٠٦١٠٩٢|پەڕە=٤٩|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schniedewind|یەکەم=William|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L2T_4KVwpTQC&pg=PA20|سەردێڕ=A Primer on Ugaritic: Language, Culture and Literature|دوایین٢=Hunt|یەکەم٢=Joel H.|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٤٦٦٩٨-١|پەڕە=٢٠|بەستەری نووسەر=William Schniedewind|بەستەری نووسەر٢=Joel H. Hunt}}</ref> <ref name="solve">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Greenstein |یەکەم=Edward L. |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Texts from Ugarit Solve Biblical Puzzles |ناونیشان=https://www.baslibrary.org/biblical-archaeology-review/36/6/5 |journal=[[Biblical Archaeology Review]] |زمان=en |بەرگ=٣٦|issue=6 |پەڕەکان=٤٨–٥٣, ٧٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> کە چەندین دەقی وێژەیی سەرەکی لەخۆدەگرێت، بەتایبەتی سووڕی بەعل. <ref name="solve" /> ڕێنووسەکە بە « [[نووسینی بزماری|مێژوویەکی]] تایبەتی ئەلفوبێ» وەسف کراوە، کە ڕەنگدانەوەی ئیدیۆمێکی پەیوەندیدارە بە زمانەکانی کەنعانی و [[زمانی عیبری|عیبری]]. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donald B. Redford|ناونیشان=http://archive.org/details/egyptcanaanisrae00redf|سەردێڕ=Egypt, Canaan, and Israel in ancient times|ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٣٦٠٦-٩|پەڕەکان=١٤٤}}</ref> == سەرچاوکان == [[پۆل:زمانەکانی سووریا]] i8evbakuxvol2pppx05p8585talja13 1573212 1573151 2026-04-07T15:01:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573212 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانی ئۆگاریتی''' <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rendsburg |یەکەم=Gary A. |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=Modern South Arabian as a Source for Ugaritic Etymologies |ناونیشان=https://bildnercenter.rutgers.edu/docman/rendsburg/59-modern-south-arabian-as-a-source-for-ugaritic-etymologies/file |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Journal of the American Oriental Society]] |بەرگ=١٠٧|issue=4 |پەڕەکان=٦٢٣–٦٢٨|doi=10.2307/603304 |jstor=603304 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231126005147/https://bildnercenter.rutgers.edu/docman/rendsburg/59-modern-south-arabian-as-a-source-for-ugaritic-etymologies/file |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> <ref>{{Cite Merriam-Webster|Ugaritic}}</ref> [[زمانە سامییەکان|زمانێکی سامیی]] باکووری ڕۆژاوای لەناوچووە کە لە ڕێگەی دەقە ئۆگارییەکانەوە ناسراوە کە لەلایەن [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسانی]] فەڕەنسییەوە لە ساڵی ١٩٢٨ لە ئۆگاریت، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watson|یەکەم=Wilfred G. E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0Z2Jo01iq1YC&pg=PA91|سەردێڕ=Handbook of Ugaritic Studies|دوایین٢=Wyatt|یەکەم٢=Nicolas|بڵاوکەرەوە=Brill|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٠٩٨٨-٩|پەڕە=٩١}}</ref> <ref>Ugaritic is alternatively classified in a "North Semitic" group, see {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lipiński|یەکەم=Edward|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IiXVqyEkPKcC&pg=PA50|سەردێڕ=Semitic Languages: Outline of a Comparative Grammar|بڵاوکەرەوە=Peeters Publishers|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٢٩-٠٨١٥-٤|پەڕە=٥٠|بەستەری نووسەر=Edward Lipiński (orientalist)}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woodard|یەکەم=Roger D.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vTrT-bZyuPcC|سەردێڕ=The Ancient Languages of Syria-Palestine and Arabia|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨١١٣٩٤٦٩٣٤٠|پەڕە=٥|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Goetze |یەکەم=Albrecht |ڕێکەوت=١٩٤١|سەردێڕ=Is Ugaritic a Canaanite Dialect? |journal=Language |بەرگ=١٧|issue=2 |پەڕەکان=١٢٧–١٣٨|doi=10.2307/409619 |jstor=409619}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kaye|یەکەم=Alan S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gaktTQ8vq28C|سەردێڕ=Morphologies of Asia and Africa|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Eisenbrauns|ژپنک=٩٧٨١٥٧٥٠٦١٠٩٢|پەڕە=٤٩|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schniedewind|یەکەم=William|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L2T_4KVwpTQC&pg=PA20|سەردێڕ=A Primer on Ugaritic: Language, Culture and Literature|دوایین٢=Hunt|یەکەم٢=Joel H.|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٤٦٦٩٨-١|پەڕە=٢٠|بەستەری نووسەر=William Schniedewind|بەستەری نووسەر٢=Joel H. Hunt}}</ref> <ref name="solve">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Greenstein |یەکەم=Edward L. |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Texts from Ugarit Solve Biblical Puzzles |ناونیشان=https://www.baslibrary.org/biblical-archaeology-review/36/6/5 |journal=[[Biblical Archaeology Review]] |زمان=en |بەرگ=٣٦|issue=6 |پەڕەکان=٤٨–٥٣, ٧٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> کە چەندین دەقی وێژەیی سەرەکی لەخۆدەگرێت، بەتایبەتی سووڕی بەعل. <ref name="solve" /> ڕێنووسەکە بە « [[نووسینی بزماری|مێژوویەکی]] تایبەتی ئەلفوبێ» وەسف کراوە، کە ڕەنگدانەوەی ئیدیۆمێکی پەیوەندیدارە بە زمانەکانی کەنعانی و [[زمانی عیبری|عیبری]]. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donald B. Redford|ناونیشان=http://archive.org/details/egyptcanaanisrae00redf|سەردێڕ=Egypt, Canaan, and Israel in ancient times|ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٣٦٠٦-٩|پەڕەکان=١٤٤}}</ref> == سەرچاوکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زمانەکانی سووریا]] 6ung8df7hb4ogiahuxq2fwjani0gnpp 1573233 1573212 2026-04-07T16:02:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ugaritic language}} 1573233 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانی ئۆگاریتی''' <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rendsburg |یەکەم=Gary A. |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=Modern South Arabian as a Source for Ugaritic Etymologies |ناونیشان=https://bildnercenter.rutgers.edu/docman/rendsburg/59-modern-south-arabian-as-a-source-for-ugaritic-etymologies/file |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Journal of the American Oriental Society]] |بەرگ=١٠٧|issue=4 |پەڕەکان=٦٢٣–٦٢٨|doi=10.2307/603304 |jstor=603304 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231126005147/https://bildnercenter.rutgers.edu/docman/rendsburg/59-modern-south-arabian-as-a-source-for-ugaritic-etymologies/file |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> <ref>{{Cite Merriam-Webster|Ugaritic}}</ref> [[زمانە سامییەکان|زمانێکی سامیی]] باکووری ڕۆژاوای لەناوچووە کە لە ڕێگەی دەقە ئۆگارییەکانەوە ناسراوە کە لەلایەن [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسانی]] فەڕەنسییەوە لە ساڵی ١٩٢٨ لە ئۆگاریت، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watson|یەکەم=Wilfred G. E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0Z2Jo01iq1YC&pg=PA91|سەردێڕ=Handbook of Ugaritic Studies|دوایین٢=Wyatt|یەکەم٢=Nicolas|بڵاوکەرەوە=Brill|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٠٩٨٨-٩|پەڕە=٩١}}</ref> <ref>Ugaritic is alternatively classified in a "North Semitic" group, see {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lipiński|یەکەم=Edward|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IiXVqyEkPKcC&pg=PA50|سەردێڕ=Semitic Languages: Outline of a Comparative Grammar|بڵاوکەرەوە=Peeters Publishers|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٢٩-٠٨١٥-٤|پەڕە=٥٠|بەستەری نووسەر=Edward Lipiński (orientalist)}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woodard|یەکەم=Roger D.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vTrT-bZyuPcC|سەردێڕ=The Ancient Languages of Syria-Palestine and Arabia|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨١١٣٩٤٦٩٣٤٠|پەڕە=٥|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Goetze |یەکەم=Albrecht |ڕێکەوت=١٩٤١|سەردێڕ=Is Ugaritic a Canaanite Dialect? |journal=Language |بەرگ=١٧|issue=2 |پەڕەکان=١٢٧–١٣٨|doi=10.2307/409619 |jstor=409619}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kaye|یەکەم=Alan S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gaktTQ8vq28C|سەردێڕ=Morphologies of Asia and Africa|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Eisenbrauns|ژپنک=٩٧٨١٥٧٥٠٦١٠٩٢|پەڕە=٤٩|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schniedewind|یەکەم=William|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L2T_4KVwpTQC&pg=PA20|سەردێڕ=A Primer on Ugaritic: Language, Culture and Literature|دوایین٢=Hunt|یەکەم٢=Joel H.|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٤٦٦٩٨-١|پەڕە=٢٠|بەستەری نووسەر=William Schniedewind|بەستەری نووسەر٢=Joel H. Hunt}}</ref> <ref name="solve">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Greenstein |یەکەم=Edward L. |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Texts from Ugarit Solve Biblical Puzzles |ناونیشان=https://www.baslibrary.org/biblical-archaeology-review/36/6/5 |journal=[[Biblical Archaeology Review]] |زمان=en |بەرگ=٣٦|issue=6 |پەڕەکان=٤٨–٥٣, ٧٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> کە چەندین دەقی وێژەیی سەرەکی لەخۆدەگرێت، بەتایبەتی سووڕی بەعل. <ref name="solve" /> ڕێنووسەکە بە « [[نووسینی بزماری|مێژوویەکی]] تایبەتی ئەلفوبێ» وەسف کراوە، کە ڕەنگدانەوەی ئیدیۆمێکی پەیوەندیدارە بە زمانەکانی کەنعانی و [[زمانی عیبری|عیبری]]. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donald B. Redford|ناونیشان=http://archive.org/details/egyptcanaanisrae00redf|سەردێڕ=Egypt, Canaan, and Israel in ancient times|ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٣٦٠٦-٩|پەڕەکان=١٤٤}}</ref> == سەرچاوکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ugaritic language}} [[پۆل:زمانەکانی سووریا]] n6680faj78wv6kd5p8flpwsgwq58ih4 1573401 1573233 2026-04-07T17:05:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]]، [[دەروازە:زمان|زمان]] و [[دەروازە:سووریا|سووریا]] 1573401 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانی ئۆگاریتی''' <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rendsburg |یەکەم=Gary A. |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=Modern South Arabian as a Source for Ugaritic Etymologies |ناونیشان=https://bildnercenter.rutgers.edu/docman/rendsburg/59-modern-south-arabian-as-a-source-for-ugaritic-etymologies/file |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Journal of the American Oriental Society]] |بەرگ=١٠٧|issue=4 |پەڕەکان=٦٢٣–٦٢٨|doi=10.2307/603304 |jstor=603304 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231126005147/https://bildnercenter.rutgers.edu/docman/rendsburg/59-modern-south-arabian-as-a-source-for-ugaritic-etymologies/file |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> <ref>{{Cite Merriam-Webster|Ugaritic}}</ref> [[زمانە سامییەکان|زمانێکی سامیی]] باکووری ڕۆژاوای لەناوچووە کە لە ڕێگەی دەقە ئۆگارییەکانەوە ناسراوە کە لەلایەن [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسانی]] فەڕەنسییەوە لە ساڵی ١٩٢٨ لە ئۆگاریت، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watson|یەکەم=Wilfred G. E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0Z2Jo01iq1YC&pg=PA91|سەردێڕ=Handbook of Ugaritic Studies|دوایین٢=Wyatt|یەکەم٢=Nicolas|بڵاوکەرەوە=Brill|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٠٩٨٨-٩|پەڕە=٩١}}</ref> <ref>Ugaritic is alternatively classified in a "North Semitic" group, see {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lipiński|یەکەم=Edward|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IiXVqyEkPKcC&pg=PA50|سەردێڕ=Semitic Languages: Outline of a Comparative Grammar|بڵاوکەرەوە=Peeters Publishers|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٢٩-٠٨١٥-٤|پەڕە=٥٠|بەستەری نووسەر=Edward Lipiński (orientalist)}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woodard|یەکەم=Roger D.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vTrT-bZyuPcC|سەردێڕ=The Ancient Languages of Syria-Palestine and Arabia|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨١١٣٩٤٦٩٣٤٠|پەڕە=٥|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Goetze |یەکەم=Albrecht |ڕێکەوت=١٩٤١|سەردێڕ=Is Ugaritic a Canaanite Dialect? |journal=Language |بەرگ=١٧|issue=2 |پەڕەکان=١٢٧–١٣٨|doi=10.2307/409619 |jstor=409619}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kaye|یەکەم=Alan S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gaktTQ8vq28C|سەردێڕ=Morphologies of Asia and Africa|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Eisenbrauns|ژپنک=٩٧٨١٥٧٥٠٦١٠٩٢|پەڕە=٤٩|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schniedewind|یەکەم=William|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L2T_4KVwpTQC&pg=PA20|سەردێڕ=A Primer on Ugaritic: Language, Culture and Literature|دوایین٢=Hunt|یەکەم٢=Joel H.|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٤٦٦٩٨-١|پەڕە=٢٠|بەستەری نووسەر=William Schniedewind|بەستەری نووسەر٢=Joel H. Hunt}}</ref> <ref name="solve">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Greenstein |یەکەم=Edward L. |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Texts from Ugarit Solve Biblical Puzzles |ناونیشان=https://www.baslibrary.org/biblical-archaeology-review/36/6/5 |journal=[[Biblical Archaeology Review]] |زمان=en |بەرگ=٣٦|issue=6 |پەڕەکان=٤٨–٥٣, ٧٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> کە چەندین دەقی وێژەیی سەرەکی لەخۆدەگرێت، بەتایبەتی سووڕی بەعل. <ref name="solve" /> ڕێنووسەکە بە « [[نووسینی بزماری|مێژوویەکی]] تایبەتی ئەلفوبێ» وەسف کراوە، کە ڕەنگدانەوەی ئیدیۆمێکی پەیوەندیدارە بە زمانەکانی کەنعانی و [[زمانی عیبری|عیبری]]. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donald B. Redford|ناونیشان=http://archive.org/details/egyptcanaanisrae00redf|سەردێڕ=Egypt, Canaan, and Israel in ancient times|ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٣٦٠٦-٩|پەڕەکان=١٤٤}}</ref> == سەرچاوکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ugaritic language}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|زمان|سووریا}} [[پۆل:زمانەکانی سووریا]] 4chzxzrxt60q1ac70qix7vtjnum29k0 0 294281 1573149 1573108 2026-04-07T12:02:09Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573149 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئیبلا''' ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] : {{Script/Cuneiform|𒌈𒆷}}، {{Langx|ar|إبلا}}، مۆدێرن: {{Lang|ar|تل مرديخ}}) یەکێک بوو لە شانشینییە سەرەتایییەکانی [[سووریا]]. پاشماوەکانی تێڵێک پێکدەھێنن کە دەکەوێتە نزیکەی ٥٥ کم باشووری ڕۆژاوای [[حەلەب]] لە نزیک گوندی مەردیخ. ئیبلا ناوەندێکی گرنگ بووە بە درێژایی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین و لە نیوەی یەکەمی ھەزارەی دووەمی پێش زایین. دۆزینەوەکەی سەلماندی کە [[شام]] ناوەندێکی شارستانییەتی کۆن و مەرکەزیی یەکسانە بە [[میسری کۆن|میسر]] و [[مێزۆپۆتامیا]] و ئەو بۆچوونەی ڕەتکردەوە کە دووای دوایی تاکە ناوەندی گرنگ بوون لە ڕۆژھەڵاتی نزیک لە سەردەمی سەرەتای [[سەردەمی برۆنز|سەردەمی برۆنزیدا]]. وەک نیشتەجێبوونێکی بچووک لە «سەردەمی بڕۆنزی پێشوو»دا (٣٥٠٠ پ.ز) دەستی پێکرد، «ئیبلا» گەشەی کرد بۆ ئیمپراتۆرییەتییەکی بازرگانی و دواتر بۆ ھێزێکی فراوانخواز کە ھەژموونی خۆی بەسەر زۆربەی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریادا سەپاند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jr |یەکەم=William H. Stiebing |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DoyTDAAAQBAJ |سەردێڕ=Ancient Near Eastern History and Culture |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٥١١١٦-٠|پەڕەکان=٦٣|زمان=en}}</ref> «ئیبلا» لە ماوەی {{nowrap|[[سەدەی ٢٣ی پێش زایین|سەدەی ٢٣ی پ.زدا]]}} وێران کرا. پاشان دووبارە ئاوەدان کرایەوە و لە تۆمارەکانی [[سێیەمین خانەوادەی ئوور]]دا ناوی ھاتووە. «ئیبلا»ی دووەم بەردەوامیی یەکەم بوو، کە لەلایەن خانەوادەیەکی پاشایەتی نوێوە فەرمانڕەوایی دەکرا. لە کۆتایی {{nowrap|ھەزارەی سێیەمی پ.زدا}} وێران کرا، ئەمەش ڕێگەی خۆشکرد بۆ ھۆزە [[ئەمۆرییەکان]] تا لە شارەکەدا نیشتەجێ بن، و «ئیبلا»ی سێیەم پێکبھێنن. شانشینی سێیەمیش وەک ناوەندێکی بازرگانی گەشەی کرد؛ بوو بە ژێردەستە و ھاوپەیمانی [[یەمحەد]] ([[حەلەب]]ی ئەمڕۆ) تا وێرانکردنی کۆتایی لەلایەن پاشای [[ھیتییەکان|ھیتی]] {{nowrap|[[موورسیلی یەکەم]]}} لە ١٦٠٠ پ.ز. «ئیبلا» گەشەسەندنی خۆی لە ڕێگەی تۆڕێکی بازرگانی بەرفراوانەوە پاراست. شوێنەوارەکانی [[سۆمەر]]، [[قوبرس]]، [[میسر]] و تەنانەت تا [[ئەفغانستان]] لە کۆشکەکانی شارەکەدا دۆزرانەوە. شانشینەکە زمانی تایبەتی خۆی ھەبوو، [[زمانی ئیبلایی]]، و ڕێکخستنی سیاسیی «ئیبلا» تایبەتمەندی جیاوازی لە مۆدێلی سۆمەری ھەبوو. ژنان خاوەنی پێگەیەکی تایبەت بوون، و شاژن کاریگەرییەکی گەورەی لە کاروباری دەوڵەت و ئاییندا ھەبوو. پانتێۆنی خوداوەندەکان بە شێوەیەکی سەرەکی سامیی باکوور بوو و ئەو خوداوەندانەی لەخۆدەگرت کە تایبەت بوون بە «ئیبلا». شارەکە لە ساڵی ١٩٦٤ەوە کنە و پشکنینی بۆ کراوە و بە [[تەختەگڵەکانی ئیبلا]] بەناوبانگ بووە، کە ئەرشیفێکی نزیکەی ٢٠٬٠٠٠ تەختەگڵی [[نووسینی بزماری|بزماری]]یە لەوێ دۆزراونەتەوە، مێژووەکەیان بۆ ٢٥٠٠ پ.ز–٢٣٥٠ پ.ز دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Crawford |یەکەم١=Sidnie White |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g6y8CgAAQBAJ&dq=ebla+library+older&pg=PA58 |سەردێڕ=The Dead Sea Scrolls at Qumran and the Concept of a Library |دوایین٢=Wassen |یەکەم٢=Cecilia |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٦-٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chrisomalis |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ux--OWgWvBQC&dq=ebla+library+2500+bc&pg=PA245 |سەردێڕ=Numerical Notation: A Comparative History |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨١٨-٠|زمان=en}}</ref> [[ئەرشیف]]ەکە بە ھەردوو زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] و ئیبلایی و بە بەکارھێنانی [[نووسینی بزماری|ڕێنووسی بزماری]] نووسراوە، ڕێگەی داوە بە تێگەیشتنێکی باشتر لە زمانی سۆمەری و زانیاری گرنگی دەربارەی ڕێکخستنی سیاسی و دابونەریتە کۆمەڵایەتییەکانی شامی ناوەڕاستی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دابین کردووە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] oizd07l8hvyiabaqaakulv6ywkw4cja 1573213 1573149 2026-04-07T15:01:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573213 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئیبلا''' ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] : {{Script/Cuneiform|𒌈𒆷}}، {{Langx|ar|إبلا}}، مۆدێرن: {{Lang|ar|تل مرديخ}}) یەکێک بوو لە شانشینییە سەرەتایییەکانی [[سووریا]]. پاشماوەکانی تێڵێک پێکدەھێنن کە دەکەوێتە نزیکەی ٥٥ کم باشووری ڕۆژاوای [[حەلەب]] لە نزیک گوندی مەردیخ. ئیبلا ناوەندێکی گرنگ بووە بە درێژایی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین و لە نیوەی یەکەمی ھەزارەی دووەمی پێش زایین. دۆزینەوەکەی سەلماندی کە [[شام]] ناوەندێکی شارستانییەتی کۆن و مەرکەزیی یەکسانە بە [[میسری کۆن|میسر]] و [[مێزۆپۆتامیا]] و ئەو بۆچوونەی ڕەتکردەوە کە دووای دوایی تاکە ناوەندی گرنگ بوون لە ڕۆژھەڵاتی نزیک لە سەردەمی سەرەتای [[سەردەمی برۆنز|سەردەمی برۆنزیدا]]. وەک نیشتەجێبوونێکی بچووک لە «سەردەمی بڕۆنزی پێشوو»دا (٣٥٠٠ پ.ز) دەستی پێکرد، «ئیبلا» گەشەی کرد بۆ ئیمپراتۆرییەتییەکی بازرگانی و دواتر بۆ ھێزێکی فراوانخواز کە ھەژموونی خۆی بەسەر زۆربەی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریادا سەپاند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jr |یەکەم=William H. Stiebing |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DoyTDAAAQBAJ |سەردێڕ=Ancient Near Eastern History and Culture |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٥١١١٦-٠|پەڕەکان=٦٣|زمان=en}}</ref> «ئیبلا» لە ماوەی {{nowrap|[[سەدەی ٢٣ی پێش زایین|سەدەی ٢٣ی پ.زدا]]}} وێران کرا. پاشان دووبارە ئاوەدان کرایەوە و لە تۆمارەکانی [[سێیەمین خانەوادەی ئوور]]دا ناوی ھاتووە. «ئیبلا»ی دووەم بەردەوامیی یەکەم بوو، کە لەلایەن خانەوادەیەکی پاشایەتی نوێوە فەرمانڕەوایی دەکرا. لە کۆتایی {{nowrap|ھەزارەی سێیەمی پ.زدا}} وێران کرا، ئەمەش ڕێگەی خۆشکرد بۆ ھۆزە [[ئەمۆرییەکان]] تا لە شارەکەدا نیشتەجێ بن، و «ئیبلا»ی سێیەم پێکبھێنن. شانشینی سێیەمیش وەک ناوەندێکی بازرگانی گەشەی کرد؛ بوو بە ژێردەستە و ھاوپەیمانی [[یەمحەد]] ([[حەلەب]]ی ئەمڕۆ) تا وێرانکردنی کۆتایی لەلایەن پاشای [[ھیتییەکان|ھیتی]] {{nowrap|[[موورسیلی یەکەم]]}} لە ١٦٠٠ پ.ز. «ئیبلا» گەشەسەندنی خۆی لە ڕێگەی تۆڕێکی بازرگانی بەرفراوانەوە پاراست. شوێنەوارەکانی [[سۆمەر]]، [[قوبرس]]، [[میسر]] و تەنانەت تا [[ئەفغانستان]] لە کۆشکەکانی شارەکەدا دۆزرانەوە. شانشینەکە زمانی تایبەتی خۆی ھەبوو، [[زمانی ئیبلایی]]، و ڕێکخستنی سیاسیی «ئیبلا» تایبەتمەندی جیاوازی لە مۆدێلی سۆمەری ھەبوو. ژنان خاوەنی پێگەیەکی تایبەت بوون، و شاژن کاریگەرییەکی گەورەی لە کاروباری دەوڵەت و ئاییندا ھەبوو. پانتێۆنی خوداوەندەکان بە شێوەیەکی سەرەکی سامیی باکوور بوو و ئەو خوداوەندانەی لەخۆدەگرت کە تایبەت بوون بە «ئیبلا». شارەکە لە ساڵی ١٩٦٤ەوە کنە و پشکنینی بۆ کراوە و بە [[تەختەگڵەکانی ئیبلا]] بەناوبانگ بووە، کە ئەرشیفێکی نزیکەی ٢٠٬٠٠٠ تەختەگڵی [[نووسینی بزماری|بزماری]]یە لەوێ دۆزراونەتەوە، مێژووەکەیان بۆ ٢٥٠٠ پ.ز–٢٣٥٠ پ.ز دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Crawford |یەکەم١=Sidnie White |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g6y8CgAAQBAJ&dq=ebla+library+older&pg=PA58 |سەردێڕ=The Dead Sea Scrolls at Qumran and the Concept of a Library |دوایین٢=Wassen |یەکەم٢=Cecilia |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٦-٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chrisomalis |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ux--OWgWvBQC&dq=ebla+library+2500+bc&pg=PA245 |سەردێڕ=Numerical Notation: A Comparative History |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨١٨-٠|زمان=en}}</ref> [[ئەرشیف]]ەکە بە ھەردوو زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] و ئیبلایی و بە بەکارھێنانی [[نووسینی بزماری|ڕێنووسی بزماری]] نووسراوە، ڕێگەی داوە بە تێگەیشتنێکی باشتر لە زمانی سۆمەری و زانیاری گرنگی دەربارەی ڕێکخستنی سیاسی و دابونەریتە کۆمەڵایەتییەکانی شامی ناوەڕاستی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دابین کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] khbymd2kz2pbln3m6rmw2wttlmrjz8u 1573232 1573213 2026-04-07T16:02:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ebla}} 1573232 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئیبلا''' ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] : {{Script/Cuneiform|𒌈𒆷}}، {{Langx|ar|إبلا}}، مۆدێرن: {{Lang|ar|تل مرديخ}}) یەکێک بوو لە شانشینییە سەرەتایییەکانی [[سووریا]]. پاشماوەکانی تێڵێک پێکدەھێنن کە دەکەوێتە نزیکەی ٥٥ کم باشووری ڕۆژاوای [[حەلەب]] لە نزیک گوندی مەردیخ. ئیبلا ناوەندێکی گرنگ بووە بە درێژایی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین و لە نیوەی یەکەمی ھەزارەی دووەمی پێش زایین. دۆزینەوەکەی سەلماندی کە [[شام]] ناوەندێکی شارستانییەتی کۆن و مەرکەزیی یەکسانە بە [[میسری کۆن|میسر]] و [[مێزۆپۆتامیا]] و ئەو بۆچوونەی ڕەتکردەوە کە دووای دوایی تاکە ناوەندی گرنگ بوون لە ڕۆژھەڵاتی نزیک لە سەردەمی سەرەتای [[سەردەمی برۆنز|سەردەمی برۆنزیدا]]. وەک نیشتەجێبوونێکی بچووک لە «سەردەمی بڕۆنزی پێشوو»دا (٣٥٠٠ پ.ز) دەستی پێکرد، «ئیبلا» گەشەی کرد بۆ ئیمپراتۆرییەتییەکی بازرگانی و دواتر بۆ ھێزێکی فراوانخواز کە ھەژموونی خۆی بەسەر زۆربەی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریادا سەپاند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jr |یەکەم=William H. Stiebing |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DoyTDAAAQBAJ |سەردێڕ=Ancient Near Eastern History and Culture |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٥١١١٦-٠|پەڕەکان=٦٣|زمان=en}}</ref> «ئیبلا» لە ماوەی {{nowrap|[[سەدەی ٢٣ی پێش زایین|سەدەی ٢٣ی پ.زدا]]}} وێران کرا. پاشان دووبارە ئاوەدان کرایەوە و لە تۆمارەکانی [[سێیەمین خانەوادەی ئوور]]دا ناوی ھاتووە. «ئیبلا»ی دووەم بەردەوامیی یەکەم بوو، کە لەلایەن خانەوادەیەکی پاشایەتی نوێوە فەرمانڕەوایی دەکرا. لە کۆتایی {{nowrap|ھەزارەی سێیەمی پ.زدا}} وێران کرا، ئەمەش ڕێگەی خۆشکرد بۆ ھۆزە [[ئەمۆرییەکان]] تا لە شارەکەدا نیشتەجێ بن، و «ئیبلا»ی سێیەم پێکبھێنن. شانشینی سێیەمیش وەک ناوەندێکی بازرگانی گەشەی کرد؛ بوو بە ژێردەستە و ھاوپەیمانی [[یەمحەد]] ([[حەلەب]]ی ئەمڕۆ) تا وێرانکردنی کۆتایی لەلایەن پاشای [[ھیتییەکان|ھیتی]] {{nowrap|[[موورسیلی یەکەم]]}} لە ١٦٠٠ پ.ز. «ئیبلا» گەشەسەندنی خۆی لە ڕێگەی تۆڕێکی بازرگانی بەرفراوانەوە پاراست. شوێنەوارەکانی [[سۆمەر]]، [[قوبرس]]، [[میسر]] و تەنانەت تا [[ئەفغانستان]] لە کۆشکەکانی شارەکەدا دۆزرانەوە. شانشینەکە زمانی تایبەتی خۆی ھەبوو، [[زمانی ئیبلایی]]، و ڕێکخستنی سیاسیی «ئیبلا» تایبەتمەندی جیاوازی لە مۆدێلی سۆمەری ھەبوو. ژنان خاوەنی پێگەیەکی تایبەت بوون، و شاژن کاریگەرییەکی گەورەی لە کاروباری دەوڵەت و ئاییندا ھەبوو. پانتێۆنی خوداوەندەکان بە شێوەیەکی سەرەکی سامیی باکوور بوو و ئەو خوداوەندانەی لەخۆدەگرت کە تایبەت بوون بە «ئیبلا». شارەکە لە ساڵی ١٩٦٤ەوە کنە و پشکنینی بۆ کراوە و بە [[تەختەگڵەکانی ئیبلا]] بەناوبانگ بووە، کە ئەرشیفێکی نزیکەی ٢٠٬٠٠٠ تەختەگڵی [[نووسینی بزماری|بزماری]]یە لەوێ دۆزراونەتەوە، مێژووەکەیان بۆ ٢٥٠٠ پ.ز–٢٣٥٠ پ.ز دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Crawford |یەکەم١=Sidnie White |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g6y8CgAAQBAJ&dq=ebla+library+older&pg=PA58 |سەردێڕ=The Dead Sea Scrolls at Qumran and the Concept of a Library |دوایین٢=Wassen |یەکەم٢=Cecilia |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٦-٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chrisomalis |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ux--OWgWvBQC&dq=ebla+library+2500+bc&pg=PA245 |سەردێڕ=Numerical Notation: A Comparative History |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨١٨-٠|زمان=en}}</ref> [[ئەرشیف]]ەکە بە ھەردوو زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] و ئیبلایی و بە بەکارھێنانی [[نووسینی بزماری|ڕێنووسی بزماری]] نووسراوە، ڕێگەی داوە بە تێگەیشتنێکی باشتر لە زمانی سۆمەری و زانیاری گرنگی دەربارەی ڕێکخستنی سیاسی و دابونەریتە کۆمەڵایەتییەکانی شامی ناوەڕاستی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دابین کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ebla}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] c77hsk9ocllisjx6d2lyle4gkziurdx 1573402 1573232 2026-04-07T17:06:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]]، [[دەروازە:ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوین]]، [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:سووریا|سووریا]] 1573402 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئیبلا''' ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] : {{Script/Cuneiform|𒌈𒆷}}، {{Langx|ar|إبلا}}، مۆدێرن: {{Lang|ar|تل مرديخ}}) یەکێک بوو لە شانشینییە سەرەتایییەکانی [[سووریا]]. پاشماوەکانی تێڵێک پێکدەھێنن کە دەکەوێتە نزیکەی ٥٥ کم باشووری ڕۆژاوای [[حەلەب]] لە نزیک گوندی مەردیخ. ئیبلا ناوەندێکی گرنگ بووە بە درێژایی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین و لە نیوەی یەکەمی ھەزارەی دووەمی پێش زایین. دۆزینەوەکەی سەلماندی کە [[شام]] ناوەندێکی شارستانییەتی کۆن و مەرکەزیی یەکسانە بە [[میسری کۆن|میسر]] و [[مێزۆپۆتامیا]] و ئەو بۆچوونەی ڕەتکردەوە کە دووای دوایی تاکە ناوەندی گرنگ بوون لە ڕۆژھەڵاتی نزیک لە سەردەمی سەرەتای [[سەردەمی برۆنز|سەردەمی برۆنزیدا]]. وەک نیشتەجێبوونێکی بچووک لە «سەردەمی بڕۆنزی پێشوو»دا (٣٥٠٠ پ.ز) دەستی پێکرد، «ئیبلا» گەشەی کرد بۆ ئیمپراتۆرییەتییەکی بازرگانی و دواتر بۆ ھێزێکی فراوانخواز کە ھەژموونی خۆی بەسەر زۆربەی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریادا سەپاند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jr |یەکەم=William H. Stiebing |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DoyTDAAAQBAJ |سەردێڕ=Ancient Near Eastern History and Culture |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٥١١١٦-٠|پەڕەکان=٦٣|زمان=en}}</ref> «ئیبلا» لە ماوەی {{nowrap|[[سەدەی ٢٣ی پێش زایین|سەدەی ٢٣ی پ.زدا]]}} وێران کرا. پاشان دووبارە ئاوەدان کرایەوە و لە تۆمارەکانی [[سێیەمین خانەوادەی ئوور]]دا ناوی ھاتووە. «ئیبلا»ی دووەم بەردەوامیی یەکەم بوو، کە لەلایەن خانەوادەیەکی پاشایەتی نوێوە فەرمانڕەوایی دەکرا. لە کۆتایی {{nowrap|ھەزارەی سێیەمی پ.زدا}} وێران کرا، ئەمەش ڕێگەی خۆشکرد بۆ ھۆزە [[ئەمۆرییەکان]] تا لە شارەکەدا نیشتەجێ بن، و «ئیبلا»ی سێیەم پێکبھێنن. شانشینی سێیەمیش وەک ناوەندێکی بازرگانی گەشەی کرد؛ بوو بە ژێردەستە و ھاوپەیمانی [[یەمحەد]] ([[حەلەب]]ی ئەمڕۆ) تا وێرانکردنی کۆتایی لەلایەن پاشای [[ھیتییەکان|ھیتی]] {{nowrap|[[موورسیلی یەکەم]]}} لە ١٦٠٠ پ.ز. «ئیبلا» گەشەسەندنی خۆی لە ڕێگەی تۆڕێکی بازرگانی بەرفراوانەوە پاراست. شوێنەوارەکانی [[سۆمەر]]، [[قوبرس]]، [[میسر]] و تەنانەت تا [[ئەفغانستان]] لە کۆشکەکانی شارەکەدا دۆزرانەوە. شانشینەکە زمانی تایبەتی خۆی ھەبوو، [[زمانی ئیبلایی]]، و ڕێکخستنی سیاسیی «ئیبلا» تایبەتمەندی جیاوازی لە مۆدێلی سۆمەری ھەبوو. ژنان خاوەنی پێگەیەکی تایبەت بوون، و شاژن کاریگەرییەکی گەورەی لە کاروباری دەوڵەت و ئاییندا ھەبوو. پانتێۆنی خوداوەندەکان بە شێوەیەکی سەرەکی سامیی باکوور بوو و ئەو خوداوەندانەی لەخۆدەگرت کە تایبەت بوون بە «ئیبلا». شارەکە لە ساڵی ١٩٦٤ەوە کنە و پشکنینی بۆ کراوە و بە [[تەختەگڵەکانی ئیبلا]] بەناوبانگ بووە، کە ئەرشیفێکی نزیکەی ٢٠٬٠٠٠ تەختەگڵی [[نووسینی بزماری|بزماری]]یە لەوێ دۆزراونەتەوە، مێژووەکەیان بۆ ٢٥٠٠ پ.ز–٢٣٥٠ پ.ز دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Crawford |یەکەم١=Sidnie White |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g6y8CgAAQBAJ&dq=ebla+library+older&pg=PA58 |سەردێڕ=The Dead Sea Scrolls at Qumran and the Concept of a Library |دوایین٢=Wassen |یەکەم٢=Cecilia |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٦-٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chrisomalis |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ux--OWgWvBQC&dq=ebla+library+2500+bc&pg=PA245 |سەردێڕ=Numerical Notation: A Comparative History |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨١٨-٠|زمان=en}}</ref> [[ئەرشیف]]ەکە بە ھەردوو زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] و ئیبلایی و بە بەکارھێنانی [[نووسینی بزماری|ڕێنووسی بزماری]] نووسراوە، ڕێگەی داوە بە تێگەیشتنێکی باشتر لە زمانی سۆمەری و زانیاری گرنگی دەربارەی ڕێکخستنی سیاسی و دابونەریتە کۆمەڵایەتییەکانی شامی ناوەڕاستی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دابین کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ebla}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|مێژوو|ڕۆژھەڵاتی ناوین|جوگرافیا|سووریا}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] awfbmhqx2mtkwh4evhfvsbylrd93tha 1573462 1573402 2026-04-07T20:03:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573462 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئیبلا''' ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] : {{Script/Cuneiform|𒌈𒆷}}، {{Langx|ar|إبلا}}، مۆدێرن: {{Lang|ar|تل مرديخ}}) یەکێک بوو لە شانشینییە سەرەتایییەکانی [[سووریا]]. پاشماوەکانی تێڵێک پێکدەھێنن کە دەکەوێتە نزیکەی ٥٥ کم باشووری ڕۆژاوای [[حەلەب]] لە نزیک گوندی مەردیخ. ئیبلا ناوەندێکی گرنگ بووە بە درێژایی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین و لە نیوەی یەکەمی ھەزارەی دووەمی پێش زایین. دۆزینەوەکەی سەلماندی کە [[شام]] ناوەندێکی شارستانییەتی کۆن و مەرکەزیی یەکسانە بە [[میسری کۆن|میسر]] و [[مێزۆپۆتامیا]] و ئەو بۆچوونەی ڕەتکردەوە کە دووای دوایی تاکە ناوەندی گرنگ بوون لە ڕۆژھەڵاتی نزیک لە سەردەمی سەرەتای [[سەردەمی برۆنز|سەردەمی برۆنزیدا]]. وەک نیشتەجێبوونێکی بچووک لە «سەردەمی بڕۆنزی پێشوو»دا (٣٥٠٠ پ.ز) دەستی پێکرد، «ئیبلا» گەشەی کرد بۆ ئیمپراتۆرییەتییەکی بازرگانی و دواتر بۆ ھێزێکی فراوانخواز کە ھەژموونی خۆی بەسەر زۆربەی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریادا سەپاند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jr |یەکەم=William H. Stiebing |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DoyTDAAAQBAJ |سەردێڕ=Ancient Near Eastern History and Culture |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٥١١١٦-٠|پەڕەکان=٦٣|زمان=en}}</ref> «ئیبلا» لە ماوەی {{nowrap|[[سەدەی ٢٣ی پێش زایین|سەدەی ٢٣ی پ.زدا]]}} وێران کرا. پاشان دووبارە ئاوەدان کرایەوە و لە تۆمارەکانی [[سێیەمین خانەوادەی ئوور]]دا ناوی ھاتووە. «ئیبلا»ی دووەم بەردەوامیی یەکەم بوو، کە لەلایەن خانەوادەیەکی پاشایەتی نوێوە فەرمانڕەوایی دەکرا. لە کۆتایی {{nowrap|ھەزارەی سێیەمی پ.زدا}} وێران کرا، ئەمەش ڕێگەی خۆشکرد بۆ ھۆزە [[ئەمۆرییەکان]] تا لە شارەکەدا نیشتەجێ بن، و «ئیبلا»ی سێیەم پێکبھێنن. شانشینی سێیەمیش وەک ناوەندێکی بازرگانی گەشەی کرد؛ بوو بە ژێردەستە و ھاوپەیمانی [[یەمحەد]] ([[حەلەب]]ی ئەمڕۆ) تا وێرانکردنی کۆتایی لەلایەن پاشای [[ھیتییەکان|ھیتی]] {{nowrap|[[موورسیلی یەکەم]]}} لە ١٦٠٠ پ.ز. «ئیبلا» گەشەسەندنی خۆی لە ڕێگەی تۆڕێکی بازرگانی بەرفراوانەوە پاراست. شوێنەوارەکانی [[سۆمەر]]، [[قوبرس]]، [[میسر]] و تەنانەت تا [[ئەفغانستان]] لە کۆشکەکانی شارەکەدا دۆزرانەوە. شانشینەکە زمانی تایبەتی خۆی ھەبوو، [[زمانی ئیبلایی]]، و ڕێکخستنی سیاسیی «ئیبلا» تایبەتمەندی جیاوازی لە مۆدێلی سۆمەری ھەبوو. ژنان خاوەنی پێگەیەکی تایبەت بوون، و شاژن کاریگەرییەکی گەورەی لە کاروباری دەوڵەت و ئاییندا ھەبوو. پانتێۆنی خوداوەندەکان بە شێوەیەکی سەرەکی سامیی باکوور بوو و ئەو خوداوەندانەی لەخۆدەگرت کە تایبەت بوون بە «ئیبلا». شارەکە لە ساڵی ١٩٦٤ەوە کنە و پشکنینی بۆ کراوە و بە [[تەختەگڵەکانی ئیبلا]] بەناوبانگ بووە، کە ئەرشیفێکی نزیکەی ٢٠٬٠٠٠ تەختەگڵی [[نووسینی بزماری|بزماری]]یە لەوێ دۆزراونەتەوە، مێژووەکەیان بۆ ٢٥٠٠ پ.ز–٢٣٥٠ پ.ز دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Crawford |یەکەم١=Sidnie White |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g6y8CgAAQBAJ&dq=ebla+library+older&pg=PA58 |سەردێڕ=The Dead Sea Scrolls at Qumran and the Concept of a Library |دوایین٢=Wassen |یەکەم٢=Cecilia |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٦-٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chrisomalis |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ux--OWgWvBQC&dq=ebla+library+2500+bc&pg=PA245 |سەردێڕ=Numerical Notation: A Comparative History |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨١٨-٠|زمان=en}}</ref> [[ئەرشیف]]ەکە بە ھەردوو زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] و ئیبلایی و بە بەکارھێنانی [[نووسینی بزماری|ڕێنووسی بزماری]] نووسراوە، ڕێگەی داوە بە تێگەیشتنێکی باشتر لە زمانی سۆمەری و زانیاری گرنگی دەربارەی ڕێکخستنی سیاسی و دابونەریتە کۆمەڵایەتییەکانی شامی ناوەڕاستی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دابین کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ebla}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|مێژوو|ڕۆژھەڵاتی ناوین|جوگرافیا|سووریا}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 02fkvu6vprhroz2jjs1tnz1ic1lv1aq 0 294282 1573216 1573107 2026-04-07T15:02:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573216 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[ئایین]] و بیروباوەڕی ئەفسانەیی خەڵک بوو لە خاکی [[کەنعان]] لە باشووری [[شام]] لە ماوەی نزیکەی سێ ھەزارەی یەکەمی پێش زایین [[فرەخوایی]] بوون و لە ھەندێک حاڵەتدا [[تاکپەرستی]] بوون. ئەوان لە ژێر کاریگەری کولتوورەکانی دراوسێدا بوون، بەتایبەتی پراکتیزە ئاینییەکانی [[میسری کۆن]] و [[مێزۆپۆتامیا]]. پانتێۆنەکە لەلایەن خوداوەند ئێل و ھاوسەرەکەی ئاشێرا سەرۆکایەتی دەکرا و خوداوەندە گرنگەکانی دیکەشیان ھەبوو لەوانە بەعل و عەنات و [[عەشتەرووت]] و داگۆن بوو. نەریتە ئایینییەکانی کەنعانی ئەمانەی لەخۆدەگرت: [[قوربانیکردنی ئاژەڵ]]، [[بەپیرۆز ڕاگرتنی مردووان]]، و پەرستنی خوداوەندەکان لە ڕێگەی [[پەرستگا]] و [[نزارە پیرۆزەکان]]ەوە. [[ئایین]]ەکە ھەروەھا [[ئەفسانەناسی]]یەکی ئاڵۆزی تێدابوو، لەوانەش چیرۆکەکانی جەنگە خوداییەکان و سووڕەکانی مردن و دووبارە لەدایکبوونەوە. بەڵگە شوێنەوارییەکان، بەتایبەت لە شوێنەکانی وەک [[ئۆگاریت]]، و سەرچاوە ئەدەبییەکان، لەوانەش [[زمانی ئۆگاریتی|دەقە ئۆگاریتییەکان]] و [[کتێبی پیرۆزی عیبری]]، زۆربەی زانیارییەکانی ئێستایان دەربارەی ئایینی کەنعانی دابین کردووە. ==مێژوو== زانیارییەکان دەربارەی ئایینە کەنعانییەکان پچڕپچڕن و بەس نین بۆ داڕشتنی گێڕانەوەیەکی تەواو و بەردەوام. پێش سەرھەڵدانی [[شوێنەوارناسیی شام]] لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠دا، زانیارییەکان دەربارەی ئایینی کەنعانی زۆربەیان لە گێڕانەوەکانی [[کتێبی پیرۆزی عیبری]]یەوە وەرگیرابوون. ئەمەش بە ھەندێک سەرچاوەی یۆنانی دووەمی و سێیەمی تەواوکرابوو ([[لووسیان]] لە «[[دەربارەی خوداوەندی سووری]]»، پارچەکانی «مێژووی فینیقی»ی فیلۆی بیبلۆس، و نووسینەکانی [[داماسکیۆس]]). زانیارییەکانی ئێستای ئایینی کەنعانی بە پلەی یەکەم لە دۆزینەوە شوێنەوارییەکانی سەرچاوە [[وێژە]]ییەکان و پاشماوە ماددییەکانی پەیوەست بە ئایینی کەنعانییەوە سەرچاوە دەگرن.<ref name="OlmoLete">Olmo Lete, Gregorio del (1999), "Canaanite religion: According to the liturgical texts of Ugarit" (CDL)</ref><ref>Hillers D.R. (1985)"Analyzing the Abominable: Our Understanding of Canaanite Religion" (The Jewish quarterly review, 1985)</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فرەخوایی]] eirpp2j8u7b940199s6rdfr7rpi07y4 1573405 1573216 2026-04-07T17:06:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئایین|ئایین]] 1573405 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[ئایین]] و بیروباوەڕی ئەفسانەیی خەڵک بوو لە خاکی [[کەنعان]] لە باشووری [[شام]] لە ماوەی نزیکەی سێ ھەزارەی یەکەمی پێش زایین [[فرەخوایی]] بوون و لە ھەندێک حاڵەتدا [[تاکپەرستی]] بوون. ئەوان لە ژێر کاریگەری کولتوورەکانی دراوسێدا بوون، بەتایبەتی پراکتیزە ئاینییەکانی [[میسری کۆن]] و [[مێزۆپۆتامیا]]. پانتێۆنەکە لەلایەن خوداوەند ئێل و ھاوسەرەکەی ئاشێرا سەرۆکایەتی دەکرا و خوداوەندە گرنگەکانی دیکەشیان ھەبوو لەوانە بەعل و عەنات و [[عەشتەرووت]] و داگۆن بوو. نەریتە ئایینییەکانی کەنعانی ئەمانەی لەخۆدەگرت: [[قوربانیکردنی ئاژەڵ]]، [[بەپیرۆز ڕاگرتنی مردووان]]، و پەرستنی خوداوەندەکان لە ڕێگەی [[پەرستگا]] و [[نزارە پیرۆزەکان]]ەوە. [[ئایین]]ەکە ھەروەھا [[ئەفسانەناسی]]یەکی ئاڵۆزی تێدابوو، لەوانەش چیرۆکەکانی جەنگە خوداییەکان و سووڕەکانی مردن و دووبارە لەدایکبوونەوە. بەڵگە شوێنەوارییەکان، بەتایبەت لە شوێنەکانی وەک [[ئۆگاریت]]، و سەرچاوە ئەدەبییەکان، لەوانەش [[زمانی ئۆگاریتی|دەقە ئۆگاریتییەکان]] و [[کتێبی پیرۆزی عیبری]]، زۆربەی زانیارییەکانی ئێستایان دەربارەی ئایینی کەنعانی دابین کردووە. ==مێژوو== زانیارییەکان دەربارەی ئایینە کەنعانییەکان پچڕپچڕن و بەس نین بۆ داڕشتنی گێڕانەوەیەکی تەواو و بەردەوام. پێش سەرھەڵدانی [[شوێنەوارناسیی شام]] لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠دا، زانیارییەکان دەربارەی ئایینی کەنعانی زۆربەیان لە گێڕانەوەکانی [[کتێبی پیرۆزی عیبری]]یەوە وەرگیرابوون. ئەمەش بە ھەندێک سەرچاوەی یۆنانی دووەمی و سێیەمی تەواوکرابوو ([[لووسیان]] لە «[[دەربارەی خوداوەندی سووری]]»، پارچەکانی «مێژووی فینیقی»ی فیلۆی بیبلۆس، و نووسینەکانی [[داماسکیۆس]]). زانیارییەکانی ئێستای ئایینی کەنعانی بە پلەی یەکەم لە دۆزینەوە شوێنەوارییەکانی سەرچاوە [[وێژە]]ییەکان و پاشماوە ماددییەکانی پەیوەست بە ئایینی کەنعانییەوە سەرچاوە دەگرن.<ref name="OlmoLete">Olmo Lete, Gregorio del (1999), "Canaanite religion: According to the liturgical texts of Ugarit" (CDL)</ref><ref>Hillers D.R. (1985)"Analyzing the Abominable: Our Understanding of Canaanite Religion" (The Jewish quarterly review, 1985)</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئایین}} [[پۆل:فرەخوایی]] q5rhjs480emh7s8jyaltoiscca77heq 0 294283 1573270 1573113 2026-04-07T16:08:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|House of Commons of Canada}} 1573270 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا''' (بە [[فەڕەنسی]]: Chambre des communes du Canada) [[ئەنجومەنی خواروو]]ی پەرلەمانی کەنەدایە. پێکەوە لەگەڵ تاج و [[ئەنجومەنی پیرانی کەنەدا|سێنای کەنەدا]]، یاسادانانی دوو-ئەنجومەنیی [[کەنەدا]] پێکدەھێنن. ئەنجومەنی نوێنەران دەستەیەکی بە شێوەی [[دیموکراسی|دیموکراتی]] ھەڵبژێردراوە کە ئەندامەکانی بە ئەندامانی پەرلەمان (ئێم پییەکان) ناسراون. ژمارەی ئەندامانی پەرلەمان ناوبەناو لەگەڵ ھەر سەرژمێرییەکی دە ساڵەدا ڕێکدەخرێتەوە. لە دوای ھەڵبژاردنی فیدراڵیی ٢٠٢٥ەوە، ژمارەی کورسییەکانی ئەنجومەنی نوێنەران ٣٤٣ کورسی بووە.<ref name="seats">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.elections.ca/content.aspx?section=res&dir=cir/red/343list&document=index&lang=e}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|House of Commons of Canada}} [[پۆل:ئەنجومەنە خوارووە نیشتیمانییەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8os5kx6fuxskmzqkebshcmmghofa6di 1573374 1573270 2026-04-07T17:02:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کەنەدا|کەنەدا]] و [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1573374 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا''' (بە [[فەڕەنسی]]: Chambre des communes du Canada) [[ئەنجومەنی خواروو]]ی پەرلەمانی کەنەدایە. پێکەوە لەگەڵ تاج و [[ئەنجومەنی پیرانی کەنەدا|سێنای کەنەدا]]، یاسادانانی دوو-ئەنجومەنیی [[کەنەدا]] پێکدەھێنن. ئەنجومەنی نوێنەران دەستەیەکی بە شێوەی [[دیموکراسی|دیموکراتی]] ھەڵبژێردراوە کە ئەندامەکانی بە ئەندامانی پەرلەمان (ئێم پییەکان) ناسراون. ژمارەی ئەندامانی پەرلەمان ناوبەناو لەگەڵ ھەر سەرژمێرییەکی دە ساڵەدا ڕێکدەخرێتەوە. لە دوای ھەڵبژاردنی فیدراڵیی ٢٠٢٥ەوە، ژمارەی کورسییەکانی ئەنجومەنی نوێنەران ٣٤٣ کورسی بووە.<ref name="seats">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.elections.ca/content.aspx?section=res&dir=cir/red/343list&document=index&lang=e}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|House of Commons of Canada}} {{شریتی دەروازە|کەنەدا|سیاسەت}} [[پۆل:ئەنجومەنە خوارووە نیشتیمانییەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lfb5i43bmv7km35axjv5ljgq65s0wpa 1573481 1573374 2026-04-07T20:06:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1573481 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا''' (بە [[فەڕەنسی]]: Chambre des communes du Canada) [[ئەنجومەنی خواروو]]ی پەرلەمانی کەنەدایە. پێکەوە لەگەڵ تاج و [[ئەنجومەنی پیرانی کەنەدا|سێنای کەنەدا]]، یاسادانانی دوو-ئەنجومەنیی [[کەنەدا]] پێکدەھێنن. ئەنجومەنی نوێنەران دەستەیەکی بە شێوەی [[دیموکراسی|دیموکراتی]] ھەڵبژێردراوە کە ئەندامەکانی بە ئەندامانی پەرلەمان (ئێم پییەکان) ناسراون. ژمارەی ئەندامانی پەرلەمان ناوبەناو لەگەڵ ھەر سەرژمێرییەکی دە ساڵەدا ڕێکدەخرێتەوە. لە دوای ھەڵبژاردنی فیدراڵیی ٢٠٢٥ەوە، ژمارەی کورسییەکانی ئەنجومەنی نوێنەران ٣٤٣ کورسی بووە.<ref name="seats">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.elections.ca/content.aspx?section=res&dir=cir/red/343list&document=index&lang=e}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|House of Commons of Canada}} {{شریتی دەروازە|کەنەدا|سیاسەت}} [[پۆل:ئەنجومەنە خوارووە نیشتیمانییەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] s2dp0ugkg492cglxnfwzntlfs9fvl85 0 294284 1573147 1573115 2026-04-07T12:01:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573147 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یەدەگی پارکی نیشتمانیی ناھانی'''، کە ھەندێک جار بە "'''دۆڵی بێسەر'''" یان "'''دۆڵی پیاوە بێسەرەکان'''" ناسراوە (بەھۆی زنجیرەیەک گیانلەدەستدانی مێژووییی چارەسەرنەکراو لە پارکەکەدا)، لە ناوچەی دێھچۆی [[ناوچەکانی باکووری خۆراوای کەنەدا]]، کەنەدا (نزیکەی {{Cvt|500|km}} لە ڕۆژاوای یێڵۆنایف)، بەشێک لە ناوچەی سروشتیی چیاکانی ماکێنزی دەپارێزێت. بەشی سەرەکیی پارکەکە ڕووباری ناھانیی باشوورە (''Naha Dehé''). چوار کانیۆنی شایستەی سەرنج، کە پێیان دەوترێت کانیۆنی یەکەم، دووەم، سێیەم و چوارەم، بەدرێژایی ڕووبارەکە ڕیزبوون. ھەر کانیۆنێک دیوارەکانی دەگاتە بەرزیی {{Cvt|1000|m}}. وشەی ''nahanni'' لە ناوی خۆماڵیی دێنێوە بۆ ناوچەکە ھاتووە، ''Nahʔa Dehé''، کە بە واتای "ڕووباری خاکی گەلی ناھا" دێت.{{Rp|87}} پارکەکە لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە وەک [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ]] تۆمارکراوە.<ref name="parcan">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.pc.gc.ca/pn-np/nt/nahanni/natcul/natcul1_E.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070523202431/http://www.pc.gc.ca/pn-np/nt/nahanni/natcul/natcul1_E.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://whc.unesco.org/en/list/24|سەردێڕ=Nahanni National Park |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=[[UNESCO World Heritage List]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nrnn0z9cvzooky4ilura5l2crqvq45v 1573262 1573147 2026-04-07T16:07:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Nahanni National Park Reserve}} 1573262 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یەدەگی پارکی نیشتمانیی ناھانی'''، کە ھەندێک جار بە "'''دۆڵی بێسەر'''" یان "'''دۆڵی پیاوە بێسەرەکان'''" ناسراوە (بەھۆی زنجیرەیەک گیانلەدەستدانی مێژووییی چارەسەرنەکراو لە پارکەکەدا)، لە ناوچەی دێھچۆی [[ناوچەکانی باکووری خۆراوای کەنەدا]]، کەنەدا (نزیکەی {{Cvt|500|km}} لە ڕۆژاوای یێڵۆنایف)، بەشێک لە ناوچەی سروشتیی چیاکانی ماکێنزی دەپارێزێت. بەشی سەرەکیی پارکەکە ڕووباری ناھانیی باشوورە (''Naha Dehé''). چوار کانیۆنی شایستەی سەرنج، کە پێیان دەوترێت کانیۆنی یەکەم، دووەم، سێیەم و چوارەم، بەدرێژایی ڕووبارەکە ڕیزبوون. ھەر کانیۆنێک دیوارەکانی دەگاتە بەرزیی {{Cvt|1000|m}}. وشەی ''nahanni'' لە ناوی خۆماڵیی دێنێوە بۆ ناوچەکە ھاتووە، ''Nahʔa Dehé''، کە بە واتای "ڕووباری خاکی گەلی ناھا" دێت.{{Rp|87}} پارکەکە لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە وەک [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ]] تۆمارکراوە.<ref name="parcan">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.pc.gc.ca/pn-np/nt/nahanni/natcul/natcul1_E.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070523202431/http://www.pc.gc.ca/pn-np/nt/nahanni/natcul/natcul1_E.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://whc.unesco.org/en/list/24|سەردێڕ=Nahanni National Park |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=[[UNESCO World Heritage List]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nahanni National Park Reserve}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 71fk2kb9rqsminy1tboczbwm6aal2l5 1573384 1573262 2026-04-07T17:03:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:کەنەدا|کەنەدا]] 1573384 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یەدەگی پارکی نیشتمانیی ناھانی'''، کە ھەندێک جار بە "'''دۆڵی بێسەر'''" یان "'''دۆڵی پیاوە بێسەرەکان'''" ناسراوە (بەھۆی زنجیرەیەک گیانلەدەستدانی مێژووییی چارەسەرنەکراو لە پارکەکەدا)، لە ناوچەی دێھچۆی [[ناوچەکانی باکووری خۆراوای کەنەدا]]، کەنەدا (نزیکەی {{Cvt|500|km}} لە ڕۆژاوای یێڵۆنایف)، بەشێک لە ناوچەی سروشتیی چیاکانی ماکێنزی دەپارێزێت. بەشی سەرەکیی پارکەکە ڕووباری ناھانیی باشوورە (''Naha Dehé''). چوار کانیۆنی شایستەی سەرنج، کە پێیان دەوترێت کانیۆنی یەکەم، دووەم، سێیەم و چوارەم، بەدرێژایی ڕووبارەکە ڕیزبوون. ھەر کانیۆنێک دیوارەکانی دەگاتە بەرزیی {{Cvt|1000|m}}. وشەی ''nahanni'' لە ناوی خۆماڵیی دێنێوە بۆ ناوچەکە ھاتووە، ''Nahʔa Dehé''، کە بە واتای "ڕووباری خاکی گەلی ناھا" دێت.{{Rp|87}} پارکەکە لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە وەک [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ]] تۆمارکراوە.<ref name="parcan">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.pc.gc.ca/pn-np/nt/nahanni/natcul/natcul1_E.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070523202431/http://www.pc.gc.ca/pn-np/nt/nahanni/natcul/natcul1_E.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://whc.unesco.org/en/list/24|سەردێڕ=Nahanni National Park |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=[[UNESCO World Heritage List]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nahanni National Park Reserve}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|کەنەدا}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] aebf3zu85rih01xre6fuzoo96cq17ky 1573474 1573384 2026-04-07T20:05:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573474 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''یەدەگی پارکی نیشتمانیی ناھانی'''، کە ھەندێک جار بە "'''دۆڵی بێسەر'''" یان "'''دۆڵی پیاوە بێسەرەکان'''" ناسراوە (بەھۆی زنجیرەیەک گیانلەدەستدانی مێژووییی چارەسەرنەکراو لە پارکەکەدا)، لە ناوچەی دێھچۆی [[ناوچەکانی باکووری خۆراوای کەنەدا]]، کەنەدا (نزیکەی {{Cvt|500|km}} لە ڕۆژاوای یێڵۆنایف)، بەشێک لە ناوچەی سروشتیی چیاکانی ماکێنزی دەپارێزێت. بەشی سەرەکیی پارکەکە ڕووباری ناھانیی باشوورە (''Naha Dehé''). چوار کانیۆنی شایستەی سەرنج، کە پێیان دەوترێت کانیۆنی یەکەم، دووەم، سێیەم و چوارەم، بەدرێژایی ڕووبارەکە ڕیزبوون. ھەر کانیۆنێک دیوارەکانی دەگاتە بەرزیی {{Cvt|1000|m}}. وشەی ''nahanni'' لە ناوی خۆماڵیی دێنێوە بۆ ناوچەکە ھاتووە، ''Nahʔa Dehé''، کە بە واتای "ڕووباری خاکی گەلی ناھا" دێت.{{Rp|87}} پارکەکە لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە وەک [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ]] تۆمارکراوە.<ref name="parcan">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.pc.gc.ca/pn-np/nt/nahanni/natcul/natcul1_E.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070523202431/http://www.pc.gc.ca/pn-np/nt/nahanni/natcul/natcul1_E.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://whc.unesco.org/en/list/24|سەردێڕ=Nahanni National Park |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=[[UNESCO World Heritage List]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nahanni National Park Reserve}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|کەنەدا}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} f31nq9mkkfqyqxxmjlfyixlnn4ioqqx 0 294285 1573146 1573117 2026-04-07T12:01:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573146 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''مەجید خادمی''' [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] بوو لە [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، و لە ھەمان کاتدا وەک بەرپرسی ڕێکخراوی پاراستنی ئیتلاعاتی سوپای پاسدارانی [[ئێران]] و ڕێکخراوی ئیتلاعاتی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، لە ساڵانی ٢٠٢٢ و ٢٠٢٥. لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ خادمی وەک بەرپرسی نوێی ئیدارەی ئیتلاعات ^{(ھەواڵگری)} دەستنیشانکرا. ناوبراو جێگەی [[محەممەد کازمی]] گرتەوە کە لەگەڵ ئەفسەرانی دیکەی سوپای پاسداران لە ھێرشە ئاسمانییەکانی [[ئیسرائیل]] لە ١٥ی حوزەیران لە کاتی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوانزە ڕۆژەدا]] کوژران. <ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/514662/General-Majid-Khademi-appointed-as-new-chief-of-IRGC-intelligence|سەردێڕ=General Majid Khademi appointed as new chief of IRGC intelligence organization |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260201181510/https://www.tehrantimes.com/news/514662/General-Majid-Khademi-appointed-as-new-chief-of-IRGC-intelligence |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Tehran Times |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/international/israel-iran-conflict-live-updates-missile-strike-khamenei-trump-june-20-2025/article69715968.ece|سەردێڕ=Israel-Iran conflict Updates: Trump says two weeks is ‘maximum’ for Iran decision |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250621120830/https://www.thehindu.com/news/international/israel-iran-conflict-live-updates-missile-strike-khamenei-trump-june-20-2025/article69715968.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ڕۆژی ٦ی نیسانی ٢٠٢٦، سوپای پاسدارانی ئێران کوژرانی مەجید خادمی لە ھێرشێکی ئەمریکی-ئیسرائیلی ڕاگەیاند، ھاوکات وەزیری بەرگریی ئیسرائیلیش پشتڕاستی کردەوە کە ئۆپەراسیۆنی تیرۆرکردنەکە لە [[تاران]] لە چوارچێوەی زنجیرەیەک بە ئامانجگرتنی سەرکردە ئێرانییەکان ئەنجامدراوە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] 9cetzdue1uwvrzg3iw562jgi6jc00ey 1573215 1573146 2026-04-07T15:02:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573215 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''مەجید خادمی''' [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] بوو لە [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، و لە ھەمان کاتدا وەک بەرپرسی ڕێکخراوی پاراستنی ئیتلاعاتی سوپای پاسدارانی [[ئێران]] و ڕێکخراوی ئیتلاعاتی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، لە ساڵانی ٢٠٢٢ و ٢٠٢٥. لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ خادمی وەک بەرپرسی نوێی ئیدارەی ئیتلاعات ^{(ھەواڵگری)} دەستنیشانکرا. ناوبراو جێگەی [[محەممەد کازمی]] گرتەوە کە لەگەڵ ئەفسەرانی دیکەی سوپای پاسداران لە ھێرشە ئاسمانییەکانی [[ئیسرائیل]] لە ١٥ی حوزەیران لە کاتی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوانزە ڕۆژەدا]] کوژران. <ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/514662/General-Majid-Khademi-appointed-as-new-chief-of-IRGC-intelligence|سەردێڕ=General Majid Khademi appointed as new chief of IRGC intelligence organization |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260201181510/https://www.tehrantimes.com/news/514662/General-Majid-Khademi-appointed-as-new-chief-of-IRGC-intelligence |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Tehran Times |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/international/israel-iran-conflict-live-updates-missile-strike-khamenei-trump-june-20-2025/article69715968.ece|سەردێڕ=Israel-Iran conflict Updates: Trump says two weeks is ‘maximum’ for Iran decision |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250621120830/https://www.thehindu.com/news/international/israel-iran-conflict-live-updates-missile-strike-khamenei-trump-june-20-2025/article69715968.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ڕۆژی ٦ی نیسانی ٢٠٢٦، سوپای پاسدارانی ئێران کوژرانی مەجید خادمی لە ھێرشێکی ئەمریکی-ئیسرائیلی ڕاگەیاند، ھاوکات وەزیری بەرگریی ئیسرائیلیش پشتڕاستی کردەوە کە ئۆپەراسیۆنی تیرۆرکردنەکە لە [[تاران]] لە چوارچێوەی زنجیرەیەک بە ئامانجگرتنی سەرکردە ئێرانییەکان ئەنجامدراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] o6yksudpzqqp4zgeosgep4es5c41bbo 1573406 1573215 2026-04-07T17:06:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:ئێران|ئێران]] 1573406 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''مەجید خادمی''' [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] بوو لە [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، و لە ھەمان کاتدا وەک بەرپرسی ڕێکخراوی پاراستنی ئیتلاعاتی سوپای پاسدارانی [[ئێران]] و ڕێکخراوی ئیتلاعاتی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، لە ساڵانی ٢٠٢٢ و ٢٠٢٥. لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ خادمی وەک بەرپرسی نوێی ئیدارەی ئیتلاعات ^{(ھەواڵگری)} دەستنیشانکرا. ناوبراو جێگەی [[محەممەد کازمی]] گرتەوە کە لەگەڵ ئەفسەرانی دیکەی سوپای پاسداران لە ھێرشە ئاسمانییەکانی [[ئیسرائیل]] لە ١٥ی حوزەیران لە کاتی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوانزە ڕۆژەدا]] کوژران. <ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/514662/General-Majid-Khademi-appointed-as-new-chief-of-IRGC-intelligence|سەردێڕ=General Majid Khademi appointed as new chief of IRGC intelligence organization |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260201181510/https://www.tehrantimes.com/news/514662/General-Majid-Khademi-appointed-as-new-chief-of-IRGC-intelligence |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Tehran Times |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/international/israel-iran-conflict-live-updates-missile-strike-khamenei-trump-june-20-2025/article69715968.ece|سەردێڕ=Israel-Iran conflict Updates: Trump says two weeks is ‘maximum’ for Iran decision |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250621120830/https://www.thehindu.com/news/international/israel-iran-conflict-live-updates-missile-strike-khamenei-trump-june-20-2025/article69715968.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ڕۆژی ٦ی نیسانی ٢٠٢٦، سوپای پاسدارانی ئێران کوژرانی مەجید خادمی لە ھێرشێکی ئەمریکی-ئیسرائیلی ڕاگەیاند، ھاوکات وەزیری بەرگریی ئیسرائیلیش پشتڕاستی کردەوە کە ئۆپەراسیۆنی تیرۆرکردنەکە لە [[تاران]] لە چوارچێوەی زنجیرەیەک بە ئامانجگرتنی سەرکردە ئێرانییەکان ئەنجامدراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] 2xazxz0acb0b2o9ru0g7lilh3xc1ppk 1573459 1573406 2026-04-07T20:02:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1573459 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''مەجید خادمی''' [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] بوو لە [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، و لە ھەمان کاتدا وەک بەرپرسی ڕێکخراوی پاراستنی ئیتلاعاتی سوپای پاسدارانی [[ئێران]] و ڕێکخراوی ئیتلاعاتی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، لە ساڵانی ٢٠٢٢ و ٢٠٢٥. لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ خادمی وەک بەرپرسی نوێی ئیدارەی ئیتلاعات ^{(ھەواڵگری)} دەستنیشانکرا. ناوبراو جێگەی [[محەممەد کازمی]] گرتەوە کە لەگەڵ ئەفسەرانی دیکەی سوپای پاسداران لە ھێرشە ئاسمانییەکانی [[ئیسرائیل]] لە ١٥ی حوزەیران لە کاتی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوانزە ڕۆژەدا]] کوژران. <ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/514662/General-Majid-Khademi-appointed-as-new-chief-of-IRGC-intelligence|سەردێڕ=General Majid Khademi appointed as new chief of IRGC intelligence organization |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260201181510/https://www.tehrantimes.com/news/514662/General-Majid-Khademi-appointed-as-new-chief-of-IRGC-intelligence |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Tehran Times |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/international/israel-iran-conflict-live-updates-missile-strike-khamenei-trump-june-20-2025/article69715968.ece|سەردێڕ=Israel-Iran conflict Updates: Trump says two weeks is ‘maximum’ for Iran decision |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250621120830/https://www.thehindu.com/news/international/israel-iran-conflict-live-updates-missile-strike-khamenei-trump-june-20-2025/article69715968.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ڕۆژی ٦ی نیسانی ٢٠٢٦، سوپای پاسدارانی ئێران کوژرانی مەجید خادمی لە ھێرشێکی ئەمریکی-ئیسرائیلی ڕاگەیاند، ھاوکات وەزیری بەرگریی ئیسرائیلیش پشتڕاستی کردەوە کە ئۆپەراسیۆنی تیرۆرکردنەکە لە [[تاران]] لە چوارچێوەی زنجیرەیەک بە ئامانجگرتنی سەرکردە ئێرانییەکان ئەنجامدراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] nk0hpdxxqu7nh5panafr31w77qc1wbw 0 294286 1573145 1573119 2026-04-07T12:01:29Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573145 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کانیۆن''' (لە [[ئیسپانی|ئیسپانییەوە]]: cañón؛ شێوازی نووسینی کۆنی [[ئینگلیزیی بەریتانی]]: cañon)، '''گەڵی''' یان '''قەڵەشت'''، قەڵەشتێکی قووڵە لە نێوان لێژایییە توندەکان یان تاشەبەردەکان کە لە ئەنجامی کەشوھەوا و چالاکیی [[وەرینی|داخورانی]] ڕووبارێک بەدرێژایی پێوەرە کاتییە جیۆلۆجییەکان دروست دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303135847/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> ڕووبارەکان مەیلی سروشتییان ھەیە بۆ بڕینی ڕوەکانی ژێرەوەیان، لە کۆتاییدا چینە بەردینەکان دادەخورێن کاتێک [[نیشتوو|نیشتووەکان]] بۆ خوارەوەی ڕووبارەکە دەگوازرێنەوە. جێگەی ڕووبارێک وردە وردە دەگاتە بەرزییەکی بنەڕەتی، کە ھەمان بەرزیی ئەو کۆمەڵە ئاوەیە کە ڕووبارەکەی تێدا دەڕژێت. پڕۆسەکانی کەشوھەوا و داخوران کانیۆنەکان پێکدەھێنن کاتێک سەرچاوەی ڕووبارەکە و ڕێژگەکەی لە بەرزیی زۆر جیاوازدا بن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ward Cameron |ڕێکەوت=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010425195318/http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> بەتایبەتی لە ناوچەگەلێکدا کە چینە بەردە نەرمەکان لەگەڵ چینە ڕەقترەکان کە بەرگریکارترن لە بەرامبەر کەشوھەوادا تێکەڵ بوون. کانیۆنێک لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ قەڵەشتێکی نێوان دوو لووتکە چیا، وەک ئەوانەی ناو زنجیرەچیاکانی وەک [[زنجیرەچیاکانی ڕۆکی|چیاکانی ڕۆکی]]، [[ئەڵپ]]، [[ھیمالایا]] یان [[زنجیرەچیاکانی ئەندێز|ئەندێز]]. بەزۆری ڕووبارێک یان جۆگەیەک ئەو جۆرە درزانە لە نێوان چیاکاندا ھەڵدەکۆڵێت. نموونەی کانیۆنەکانی جۆری چیایی بریتین لە کانیۆنی پرۆڤۆ لە یوتا یان دۆڵی یۆسێمیتی لە سیێرا نێڤادای کالیفۆڕنیا. کانیۆنەکانی ناو چیاکان، یان ئەو گەڵیانەی کە تەنھا لە یەک لایەوە کراوەن، بە کانیۆنی سندووقی ناودەبرێن. کانیۆنە تەسکەکان (Slot canyons) کانیۆنی زۆر باریکن کە زۆرجار دیواری سافیان ھەیە. ئەو دۆڵە لێژانەی لە بنکەی دەریای لێژیی کیشوەرەکاندا ھەن بە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان ناودەبرێن. بە پێچەوانەی کانیۆنەکانی سەر وشکانی، وا بیردەکرێتەوە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان بەھۆی تەوژمە لێڵەکان و ڕاتەکانی زەوییەوە دروست بووبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6v2r7yccob1cuh2aq20p3y2sa6wpksn 1573220 1573145 2026-04-07T15:24:49Z MeerFarhad97 74793 1573220 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کانیۆن''' (لە [[ئیسپانی|ئیسپانییەوە]]: cañón؛ شێوازی نووسینی کۆنی [[ئینگلیزیی بەریتانی]]: cañon)، '''کەند''', '''گەڵی''' یان '''قەڵەشت'''، قەڵەشتێکی قووڵە لە نێوان لێژایییە توندەکان یان تاشەبەردەکان کە لە ئەنجامی کەشوھەوا و چالاکیی [[وەرینی|داخورانی]] ڕووبارێک بەدرێژایی پێوەرە کاتییە جیۆلۆجییەکان دروست دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303135847/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> ڕووبارەکان مەیلی سروشتییان ھەیە بۆ بڕینی ڕوەکانی ژێرەوەیان، لە کۆتاییدا چینە بەردینەکان دادەخورێن کاتێک [[نیشتوو|نیشتووەکان]] بۆ خوارەوەی ڕووبارەکە دەگوازرێنەوە. جێگەی ڕووبارێک وردە وردە دەگاتە بەرزییەکی بنەڕەتی، کە ھەمان بەرزیی ئەو کۆمەڵە ئاوەیە کە ڕووبارەکەی تێدا دەڕژێت. پڕۆسەکانی کەشوھەوا و داخوران کانیۆنەکان پێکدەھێنن کاتێک سەرچاوەی ڕووبارەکە و ڕێژگەکەی لە بەرزیی زۆر جیاوازدا بن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ward Cameron |ڕێکەوت=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010425195318/http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> بەتایبەتی لە ناوچەگەلێکدا کە چینە بەردە نەرمەکان لەگەڵ چینە ڕەقترەکان کە بەرگریکارترن لە بەرامبەر کەشوھەوادا تێکەڵ بوون. کانیۆنێک لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ قەڵەشتێکی نێوان دوو لووتکە چیا، وەک ئەوانەی ناو زنجیرەچیاکانی وەک [[زنجیرەچیاکانی ڕۆکی|چیاکانی ڕۆکی]]، [[ئەڵپ]]، [[ھیمالایا]] یان [[زنجیرەچیاکانی ئەندێز|ئەندێز]]. بەزۆری ڕووبارێک یان جۆگەیەک ئەو جۆرە درزانە لە نێوان چیاکاندا ھەڵدەکۆڵێت. نموونەی کانیۆنەکانی جۆری چیایی بریتین لە کانیۆنی پرۆڤۆ لە یوتا یان دۆڵی یۆسێمیتی لە سیێرا نێڤادای کالیفۆڕنیا. کانیۆنەکانی ناو چیاکان، یان ئەو گەڵیانەی کە تەنھا لە یەک لایەوە کراوەن، بە کانیۆنی سندووقی ناودەبرێن. کانیۆنە تەسکەکان (Slot canyons) کانیۆنی زۆر باریکن کە زۆرجار دیواری سافیان ھەیە. ئەو دۆڵە لێژانەی لە بنکەی دەریای لێژیی کیشوەرەکاندا ھەن بە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان ناودەبرێن. بە پێچەوانەی کانیۆنەکانی سەر وشکانی، وا بیردەکرێتەوە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان بەھۆی تەوژمە لێڵەکان و ڕاتەکانی زەوییەوە دروست بووبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kbnxqfgsmlw4azkyy292t0eu1rs3vge 1573228 1573220 2026-04-07T16:01:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Canyons}} 1573228 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کانیۆن''' (لە [[ئیسپانی|ئیسپانییەوە]]: cañón؛ شێوازی نووسینی کۆنی [[ئینگلیزیی بەریتانی]]: cañon)، '''کەند''', '''گەڵی''' یان '''قەڵەشت'''، قەڵەشتێکی قووڵە لە نێوان لێژایییە توندەکان یان تاشەبەردەکان کە لە ئەنجامی کەشوھەوا و چالاکیی [[وەرینی|داخورانی]] ڕووبارێک بەدرێژایی پێوەرە کاتییە جیۆلۆجییەکان دروست دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303135847/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> ڕووبارەکان مەیلی سروشتییان ھەیە بۆ بڕینی ڕوەکانی ژێرەوەیان، لە کۆتاییدا چینە بەردینەکان دادەخورێن کاتێک [[نیشتوو|نیشتووەکان]] بۆ خوارەوەی ڕووبارەکە دەگوازرێنەوە. جێگەی ڕووبارێک وردە وردە دەگاتە بەرزییەکی بنەڕەتی، کە ھەمان بەرزیی ئەو کۆمەڵە ئاوەیە کە ڕووبارەکەی تێدا دەڕژێت. پڕۆسەکانی کەشوھەوا و داخوران کانیۆنەکان پێکدەھێنن کاتێک سەرچاوەی ڕووبارەکە و ڕێژگەکەی لە بەرزیی زۆر جیاوازدا بن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ward Cameron |ڕێکەوت=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010425195318/http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> بەتایبەتی لە ناوچەگەلێکدا کە چینە بەردە نەرمەکان لەگەڵ چینە ڕەقترەکان کە بەرگریکارترن لە بەرامبەر کەشوھەوادا تێکەڵ بوون. کانیۆنێک لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ قەڵەشتێکی نێوان دوو لووتکە چیا، وەک ئەوانەی ناو زنجیرەچیاکانی وەک [[زنجیرەچیاکانی ڕۆکی|چیاکانی ڕۆکی]]، [[ئەڵپ]]، [[ھیمالایا]] یان [[زنجیرەچیاکانی ئەندێز|ئەندێز]]. بەزۆری ڕووبارێک یان جۆگەیەک ئەو جۆرە درزانە لە نێوان چیاکاندا ھەڵدەکۆڵێت. نموونەی کانیۆنەکانی جۆری چیایی بریتین لە کانیۆنی پرۆڤۆ لە یوتا یان دۆڵی یۆسێمیتی لە سیێرا نێڤادای کالیفۆڕنیا. کانیۆنەکانی ناو چیاکان، یان ئەو گەڵیانەی کە تەنھا لە یەک لایەوە کراوەن، بە کانیۆنی سندووقی ناودەبرێن. کانیۆنە تەسکەکان (Slot canyons) کانیۆنی زۆر باریکن کە زۆرجار دیواری سافیان ھەیە. ئەو دۆڵە لێژانەی لە بنکەی دەریای لێژیی کیشوەرەکاندا ھەن بە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان ناودەبرێن. بە پێچەوانەی کانیۆنەکانی سەر وشکانی، وا بیردەکرێتەوە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان بەھۆی تەوژمە لێڵەکان و ڕاتەکانی زەوییەوە دروست بووبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Canyons}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4anm1da2cnd7smer2fw7x3824hpt9iq 1573404 1573228 2026-04-07T17:06:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1573404 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کانیۆن''' (لە [[ئیسپانی|ئیسپانییەوە]]: cañón؛ شێوازی نووسینی کۆنی [[ئینگلیزیی بەریتانی]]: cañon)، '''کەند''', '''گەڵی''' یان '''قەڵەشت'''، قەڵەشتێکی قووڵە لە نێوان لێژایییە توندەکان یان تاشەبەردەکان کە لە ئەنجامی کەشوھەوا و چالاکیی [[وەرینی|داخورانی]] ڕووبارێک بەدرێژایی پێوەرە کاتییە جیۆلۆجییەکان دروست دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303135847/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> ڕووبارەکان مەیلی سروشتییان ھەیە بۆ بڕینی ڕوەکانی ژێرەوەیان، لە کۆتاییدا چینە بەردینەکان دادەخورێن کاتێک [[نیشتوو|نیشتووەکان]] بۆ خوارەوەی ڕووبارەکە دەگوازرێنەوە. جێگەی ڕووبارێک وردە وردە دەگاتە بەرزییەکی بنەڕەتی، کە ھەمان بەرزیی ئەو کۆمەڵە ئاوەیە کە ڕووبارەکەی تێدا دەڕژێت. پڕۆسەکانی کەشوھەوا و داخوران کانیۆنەکان پێکدەھێنن کاتێک سەرچاوەی ڕووبارەکە و ڕێژگەکەی لە بەرزیی زۆر جیاوازدا بن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ward Cameron |ڕێکەوت=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010425195318/http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> بەتایبەتی لە ناوچەگەلێکدا کە چینە بەردە نەرمەکان لەگەڵ چینە ڕەقترەکان کە بەرگریکارترن لە بەرامبەر کەشوھەوادا تێکەڵ بوون. کانیۆنێک لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ قەڵەشتێکی نێوان دوو لووتکە چیا، وەک ئەوانەی ناو زنجیرەچیاکانی وەک [[زنجیرەچیاکانی ڕۆکی|چیاکانی ڕۆکی]]، [[ئەڵپ]]، [[ھیمالایا]] یان [[زنجیرەچیاکانی ئەندێز|ئەندێز]]. بەزۆری ڕووبارێک یان جۆگەیەک ئەو جۆرە درزانە لە نێوان چیاکاندا ھەڵدەکۆڵێت. نموونەی کانیۆنەکانی جۆری چیایی بریتین لە کانیۆنی پرۆڤۆ لە یوتا یان دۆڵی یۆسێمیتی لە سیێرا نێڤادای کالیفۆڕنیا. کانیۆنەکانی ناو چیاکان، یان ئەو گەڵیانەی کە تەنھا لە یەک لایەوە کراوەن، بە کانیۆنی سندووقی ناودەبرێن. کانیۆنە تەسکەکان (Slot canyons) کانیۆنی زۆر باریکن کە زۆرجار دیواری سافیان ھەیە. ئەو دۆڵە لێژانەی لە بنکەی دەریای لێژیی کیشوەرەکاندا ھەن بە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان ناودەبرێن. بە پێچەوانەی کانیۆنەکانی سەر وشکانی، وا بیردەکرێتەوە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان بەھۆی تەوژمە لێڵەکان و ڕاتەکانی زەوییەوە دروست بووبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Canyons}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qqpjh0tz26l5mx8geri39iswqa8hpsx 1573460 1573404 2026-04-07T20:02:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573460 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کانیۆن''' (لە [[ئیسپانی|ئیسپانییەوە]]: cañón؛ شێوازی نووسینی کۆنی [[ئینگلیزیی بەریتانی]]: cañon)، '''کەند''', '''گەڵی''' یان '''قەڵەشت'''، قەڵەشتێکی قووڵە لە نێوان لێژایییە توندەکان یان تاشەبەردەکان کە لە ئەنجامی کەشوھەوا و چالاکیی [[وەرینی|داخورانی]] ڕووبارێک بەدرێژایی پێوەرە کاتییە جیۆلۆجییەکان دروست دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303135847/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> ڕووبارەکان مەیلی سروشتییان ھەیە بۆ بڕینی ڕوەکانی ژێرەوەیان، لە کۆتاییدا چینە بەردینەکان دادەخورێن کاتێک [[نیشتوو|نیشتووەکان]] بۆ خوارەوەی ڕووبارەکە دەگوازرێنەوە. جێگەی ڕووبارێک وردە وردە دەگاتە بەرزییەکی بنەڕەتی، کە ھەمان بەرزیی ئەو کۆمەڵە ئاوەیە کە ڕووبارەکەی تێدا دەڕژێت. پڕۆسەکانی کەشوھەوا و داخوران کانیۆنەکان پێکدەھێنن کاتێک سەرچاوەی ڕووبارەکە و ڕێژگەکەی لە بەرزیی زۆر جیاوازدا بن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ward Cameron |ڕێکەوت=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010425195318/http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> بەتایبەتی لە ناوچەگەلێکدا کە چینە بەردە نەرمەکان لەگەڵ چینە ڕەقترەکان کە بەرگریکارترن لە بەرامبەر کەشوھەوادا تێکەڵ بوون. کانیۆنێک لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ قەڵەشتێکی نێوان دوو لووتکە چیا، وەک ئەوانەی ناو زنجیرەچیاکانی وەک [[زنجیرەچیاکانی ڕۆکی|چیاکانی ڕۆکی]]، [[ئەڵپ]]، [[ھیمالایا]] یان [[زنجیرەچیاکانی ئەندێز|ئەندێز]]. بەزۆری ڕووبارێک یان جۆگەیەک ئەو جۆرە درزانە لە نێوان چیاکاندا ھەڵدەکۆڵێت. نموونەی کانیۆنەکانی جۆری چیایی بریتین لە کانیۆنی پرۆڤۆ لە یوتا یان دۆڵی یۆسێمیتی لە سیێرا نێڤادای کالیفۆڕنیا. کانیۆنەکانی ناو چیاکان، یان ئەو گەڵیانەی کە تەنھا لە یەک لایەوە کراوەن، بە کانیۆنی سندووقی ناودەبرێن. کانیۆنە تەسکەکان (Slot canyons) کانیۆنی زۆر باریکن کە زۆرجار دیواری سافیان ھەیە. ئەو دۆڵە لێژانەی لە بنکەی دەریای لێژیی کیشوەرەکاندا ھەن بە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان ناودەبرێن. بە پێچەوانەی کانیۆنەکانی سەر وشکانی، وا بیردەکرێتەوە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان بەھۆی تەوژمە لێڵەکان و ڕاتەکانی زەوییەوە دروست بووبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Canyons}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} mm7hmy3xtt5ywke4fdtb6vw2grl36m2 0 294287 1573144 1573121 2026-04-07T12:01:19Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573144 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Paraná_River_Floodplain.jpg|وێنۆک|350x350پیکسڵ|دەشتی لافاوی ڕووباری پارانا، لە شوێنی تێکەڵبوونی لەگەڵ سەرچاوەی پارانایبا (لە لای ڕاست) و ڕووباری ڤێردێ، لە نزیک پانۆراما، بەڕازیل]] [[پەڕگە:Floodislewight.jpg|وێنۆک|دەشتی لافاوی دوای لافاوێکی یەک-لە-١٠ ساڵ لە دوورگەی وایت]] '''دەشتی لافاوی''' یان '''زەویی نزم'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/bottomland|سەردێڕ=Definition of BOTTOMLAND |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210614190223/https://www.merriam-webster.com/dictionary/bottomland |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> ناوچەیەکی وشکانییە لە تەنیشت [[ڕووبار|ڕووبارێک]]. دەشتە لافاوییەکان لە کەنارەکانی ڕێڕەوی ڕووبارێکەوە تا بنکەی ئەو دۆڵەی دەوری گرتووە درێژ دەبنەوە، و لە ماوەی بەتاڵکردنەوەی بەرزدا تووشی [[لافاو]] دەبن.<ref name="Goudie2004">Goudie, A. S. , 2004, ''Encyclopedia of Geomorphology'', vol. 1. Routledge, New York. {{ISBN|0-415-32737-7}}</ref> خاکەکەی بەزۆری لە قوڕ، [[لیتە]]، لم و چەو پێکھاتووە کە لە کاتی لافاوەکاندا نیشتوون.<ref name="kovacs-2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kovács|یەکەم=János|سەردێڕ=Encyclopedia of Natural Hazards|ڕێکەوت=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٨١-٨٦٩٩-٠|زنجیرە=Encyclopedia of Earth Sciences Series|پەڕەکان=٣٢٥|chapter=Flood Deposits|doi=10.1007/978-1-4020-4399-4_137}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئاوناسی]] [[پۆل:کۆنتڕۆلی لافاو]] b9v8ew13tte26rs27r3fubyuv1q4umo 1573263 1573144 2026-04-07T16:07:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Floodplains}} 1573263 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Paraná_River_Floodplain.jpg|وێنۆک|350x350پیکسڵ|دەشتی لافاوی ڕووباری پارانا، لە شوێنی تێکەڵبوونی لەگەڵ سەرچاوەی پارانایبا (لە لای ڕاست) و ڕووباری ڤێردێ، لە نزیک پانۆراما، بەڕازیل]] [[پەڕگە:Floodislewight.jpg|وێنۆک|دەشتی لافاوی دوای لافاوێکی یەک-لە-١٠ ساڵ لە دوورگەی وایت]] '''دەشتی لافاوی''' یان '''زەویی نزم'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/bottomland|سەردێڕ=Definition of BOTTOMLAND |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210614190223/https://www.merriam-webster.com/dictionary/bottomland |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> ناوچەیەکی وشکانییە لە تەنیشت [[ڕووبار|ڕووبارێک]]. دەشتە لافاوییەکان لە کەنارەکانی ڕێڕەوی ڕووبارێکەوە تا بنکەی ئەو دۆڵەی دەوری گرتووە درێژ دەبنەوە، و لە ماوەی بەتاڵکردنەوەی بەرزدا تووشی [[لافاو]] دەبن.<ref name="Goudie2004">Goudie, A. S. , 2004, ''Encyclopedia of Geomorphology'', vol. 1. Routledge, New York. {{ISBN|0-415-32737-7}}</ref> خاکەکەی بەزۆری لە قوڕ، [[لیتە]]، لم و چەو پێکھاتووە کە لە کاتی لافاوەکاندا نیشتوون.<ref name="kovacs-2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kovács|یەکەم=János|سەردێڕ=Encyclopedia of Natural Hazards|ڕێکەوت=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٨١-٨٦٩٩-٠|زنجیرە=Encyclopedia of Earth Sciences Series|پەڕەکان=٣٢٥|chapter=Flood Deposits|doi=10.1007/978-1-4020-4399-4_137}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Floodplains}} [[پۆل:ئاوناسی]] [[پۆل:کۆنتڕۆلی لافاو]] an9jhgv4mcvosi21bqwxxhmoi37ebfp 1573383 1573263 2026-04-07T17:03:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:ئاو|ئاو]] 1573383 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Paraná_River_Floodplain.jpg|وێنۆک|350x350پیکسڵ|دەشتی لافاوی ڕووباری پارانا، لە شوێنی تێکەڵبوونی لەگەڵ سەرچاوەی پارانایبا (لە لای ڕاست) و ڕووباری ڤێردێ، لە نزیک پانۆراما، بەڕازیل]] [[پەڕگە:Floodislewight.jpg|وێنۆک|دەشتی لافاوی دوای لافاوێکی یەک-لە-١٠ ساڵ لە دوورگەی وایت]] '''دەشتی لافاوی''' یان '''زەویی نزم'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/bottomland|سەردێڕ=Definition of BOTTOMLAND |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210614190223/https://www.merriam-webster.com/dictionary/bottomland |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> ناوچەیەکی وشکانییە لە تەنیشت [[ڕووبار|ڕووبارێک]]. دەشتە لافاوییەکان لە کەنارەکانی ڕێڕەوی ڕووبارێکەوە تا بنکەی ئەو دۆڵەی دەوری گرتووە درێژ دەبنەوە، و لە ماوەی بەتاڵکردنەوەی بەرزدا تووشی [[لافاو]] دەبن.<ref name="Goudie2004">Goudie, A. S. , 2004, ''Encyclopedia of Geomorphology'', vol. 1. Routledge, New York. {{ISBN|0-415-32737-7}}</ref> خاکەکەی بەزۆری لە قوڕ، [[لیتە]]، لم و چەو پێکھاتووە کە لە کاتی لافاوەکاندا نیشتوون.<ref name="kovacs-2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kovács|یەکەم=János|سەردێڕ=Encyclopedia of Natural Hazards|ڕێکەوت=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٨١-٨٦٩٩-٠|زنجیرە=Encyclopedia of Earth Sciences Series|پەڕەکان=٣٢٥|chapter=Flood Deposits|doi=10.1007/978-1-4020-4399-4_137}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Floodplains}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|ئاو}} [[پۆل:ئاوناسی]] [[پۆل:کۆنتڕۆلی لافاو]] lw12q3hwyb72e3h7g5fjhrzu75i92at 1573475 1573383 2026-04-07T20:05:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1573475 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Paraná_River_Floodplain.jpg|وێنۆک|350x350پیکسڵ|دەشتی لافاوی ڕووباری پارانا، لە شوێنی تێکەڵبوونی لەگەڵ سەرچاوەی پارانایبا (لە لای ڕاست) و ڕووباری ڤێردێ، لە نزیک پانۆراما، بەڕازیل]] [[پەڕگە:Floodislewight.jpg|وێنۆک|دەشتی لافاوی دوای لافاوێکی یەک-لە-١٠ ساڵ لە دوورگەی وایت]] '''دەشتی لافاوی''' یان '''زەویی نزم'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/bottomland|سەردێڕ=Definition of BOTTOMLAND |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210614190223/https://www.merriam-webster.com/dictionary/bottomland |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> ناوچەیەکی وشکانییە لە تەنیشت [[ڕووبار|ڕووبارێک]]. دەشتە لافاوییەکان لە کەنارەکانی ڕێڕەوی ڕووبارێکەوە تا بنکەی ئەو دۆڵەی دەوری گرتووە درێژ دەبنەوە، و لە ماوەی بەتاڵکردنەوەی بەرزدا تووشی [[لافاو]] دەبن.<ref name="Goudie2004">Goudie, A. S. , 2004, ''Encyclopedia of Geomorphology'', vol. 1. Routledge, New York. {{ISBN|0-415-32737-7}}</ref> خاکەکەی بەزۆری لە قوڕ، [[لیتە]]، لم و چەو پێکھاتووە کە لە کاتی لافاوەکاندا نیشتوون.<ref name="kovacs-2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kovács|یەکەم=János|سەردێڕ=Encyclopedia of Natural Hazards|ڕێکەوت=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٨١-٨٦٩٩-٠|زنجیرە=Encyclopedia of Earth Sciences Series|پەڕەکان=٣٢٥|chapter=Flood Deposits|doi=10.1007/978-1-4020-4399-4_137}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Floodplains}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|ئاو}} [[پۆل:ئاوناسی]] [[پۆل:کۆنتڕۆلی لافاو]] 2dvhxjua7q93nhudgl7cg6qm1r1ysks 0 294288 1573143 1573124 2026-04-07T12:01:09Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573143 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شێوەی زەوی''' تایبەتمەندییەکی وشکانییە لەسەر ڕووی ڕەقی زەوی یان تەنی تری ھەسارەیی. ڕەنگە سروشتی بن یان ڕەنگە ئەنترۆپۆجینیک بن<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://link.springer.com/book/10.1007/978-90-481-3058-0|سەردێڕ=Anthropogenic Geomorphology|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٨١-٣٠٥٧-٣|editor-last=Szabۆ|editor-first=Jۆzsef|doi=10.1007/978-90-481-3058-0|editor-last2=Dۆvid|editor-first2=Lۆrۆnt|editor-last3=Lۆczy|editor-first3=Dۆnes}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard|یەکەم=Jeffrey|سەردێڕ=Anthropogenic Soils|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing|ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٥٤٣٣١-٤|editor-last=Howard|editor-first=Jeffrey|زنجیرە=Progress in Soil Science|شوێن=Cham|پەڕەکان=٢٥–٥١|chapter=Anthropogenic Landforms and Soil Parent Materials|doi=10.1007/978-3-319-54331-4_3|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥|chapter-url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-54331-4_3}}</ref> (بەھۆی چالاکیی مرۆڤەوە دروست بووبن یان کاریگەر بووبن). شێوەکانی زەوی پێکەوە ناوچەیەکی دیاریکراو پێکدەھێنن، و ڕێکخستنیان لە دیمەنە سروشتییەکەدا بە تۆپۆگرافی ناسراوە. شێوەکانی زەوی [[گرد|گردەکان]]، [[کێو|کێوەکان]]، [[کانیۆن|کانیۆنەکان]]، و [[دۆڵ|دۆڵەکان]] دەگرنەوە، ھەروەھا تایبەتمەندییەکانی [[کەنار|کەناراو]] وەک [[کەنداو|کەنداوەکان]]، [[نیمچەدوورگە|نیمچەدوورگەکان]]، و [[دەریا|دەریاکان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://education.nationalgeographic.org/resource/landform/|سەردێڕ=Landform |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231011035305/https://education.nationalgeographic.org/resource/landform/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[National Geographic]]}}</ref> بە تایبەتمەندییە نوقمبووەکانی وەک زنجیرەچیاکانی ناوەڕاستی ئۆقیانووس، [[گڕکان|گڕکانەکان]]، و حەوزە گەورەکانی ئۆقیانووسییەوە. == تایبەتمەندییە فیزیایییەکان == شێوەکانی زەوی بەپێی سیفەتە فیزیایییە تایبەتمەندەکانی وەک بەرزی، لێژی، ئاراستە، و [[چین (زەویناسی)|چینبەندیی]] پێکھاتە، دەرکەوتنی بەرد، و جۆری خاک پۆلێن دەکرێن. تایبەتمەندییە فیزیایییە گشتییەکان یان شێوەکانی زەوی توخمە ئاشکراکانی وەک بەربەستەکان، تاشەبەردەکان، [[گرد|گردەکان]]، [[تەپۆڵکە|تەپۆڵکەکان]]، [[نیمچەدوورگە|نیمچەدوورگەکان]]، کێوەکان، [[ڕووبار|ڕووبارەکان]]، [[دۆڵ|دۆڵەکان]]، [[گڕکان|گڕکانەکان]]، و چەندین توخمی پێکھاتەیی و قەبارەیی تر (بۆ نموونە: گۆمەکان بەرامبەر [[دەریاچە|دەریاچەکان]]، [[گرد|گردەکان]] بەرامبەر [[کێو|کێوەکان]]) دەگرنەوە لەوانە جۆرە جیاوازەکانی [[کۆمای ئاوی|کۆما ئاوییەکانی]] ناوخۆیی و ئۆقیانووسی و تایبەتمەندییەکانی ژێر ڕوو. گردەکان، کێوەکان، [[دەشت|دەشتەکان]]، و بانەکان چوار جۆرە سەرەکییەکەی شێوەکانی زەوین لەسەر زەوی. شێوەزەوییە بچووکەکان حەوزەکان، تەپەکان، کانیۆنەکان، و دۆڵەکان دەگرنەوە. جووڵەی پلێتە تێکتۆنیکییەکان لەژێر توێکڵی زەویدا دەتوانێت شێوەکانی زەوی دروست بکات بە پاڵنانی گردەکان و کێوەکان بۆ سەرەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شێوەزەوییەکان]] k4xoepn6k8qey3qm9388b0pi6yu9jao 1573264 1573143 2026-04-07T16:07:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Landforms}} 1573264 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شێوەی زەوی''' تایبەتمەندییەکی وشکانییە لەسەر ڕووی ڕەقی زەوی یان تەنی تری ھەسارەیی. ڕەنگە سروشتی بن یان ڕەنگە ئەنترۆپۆجینیک بن<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://link.springer.com/book/10.1007/978-90-481-3058-0|سەردێڕ=Anthropogenic Geomorphology|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٨١-٣٠٥٧-٣|editor-last=Szabۆ|editor-first=Jۆzsef|doi=10.1007/978-90-481-3058-0|editor-last2=Dۆvid|editor-first2=Lۆrۆnt|editor-last3=Lۆczy|editor-first3=Dۆnes}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard|یەکەم=Jeffrey|سەردێڕ=Anthropogenic Soils|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing|ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٥٤٣٣١-٤|editor-last=Howard|editor-first=Jeffrey|زنجیرە=Progress in Soil Science|شوێن=Cham|پەڕەکان=٢٥–٥١|chapter=Anthropogenic Landforms and Soil Parent Materials|doi=10.1007/978-3-319-54331-4_3|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥|chapter-url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-54331-4_3}}</ref> (بەھۆی چالاکیی مرۆڤەوە دروست بووبن یان کاریگەر بووبن). شێوەکانی زەوی پێکەوە ناوچەیەکی دیاریکراو پێکدەھێنن، و ڕێکخستنیان لە دیمەنە سروشتییەکەدا بە تۆپۆگرافی ناسراوە. شێوەکانی زەوی [[گرد|گردەکان]]، [[کێو|کێوەکان]]، [[کانیۆن|کانیۆنەکان]]، و [[دۆڵ|دۆڵەکان]] دەگرنەوە، ھەروەھا تایبەتمەندییەکانی [[کەنار|کەناراو]] وەک [[کەنداو|کەنداوەکان]]، [[نیمچەدوورگە|نیمچەدوورگەکان]]، و [[دەریا|دەریاکان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://education.nationalgeographic.org/resource/landform/|سەردێڕ=Landform |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231011035305/https://education.nationalgeographic.org/resource/landform/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[National Geographic]]}}</ref> بە تایبەتمەندییە نوقمبووەکانی وەک زنجیرەچیاکانی ناوەڕاستی ئۆقیانووس، [[گڕکان|گڕکانەکان]]، و حەوزە گەورەکانی ئۆقیانووسییەوە. == تایبەتمەندییە فیزیایییەکان == شێوەکانی زەوی بەپێی سیفەتە فیزیایییە تایبەتمەندەکانی وەک بەرزی، لێژی، ئاراستە، و [[چین (زەویناسی)|چینبەندیی]] پێکھاتە، دەرکەوتنی بەرد، و جۆری خاک پۆلێن دەکرێن. تایبەتمەندییە فیزیایییە گشتییەکان یان شێوەکانی زەوی توخمە ئاشکراکانی وەک بەربەستەکان، تاشەبەردەکان، [[گرد|گردەکان]]، [[تەپۆڵکە|تەپۆڵکەکان]]، [[نیمچەدوورگە|نیمچەدوورگەکان]]، کێوەکان، [[ڕووبار|ڕووبارەکان]]، [[دۆڵ|دۆڵەکان]]، [[گڕکان|گڕکانەکان]]، و چەندین توخمی پێکھاتەیی و قەبارەیی تر (بۆ نموونە: گۆمەکان بەرامبەر [[دەریاچە|دەریاچەکان]]، [[گرد|گردەکان]] بەرامبەر [[کێو|کێوەکان]]) دەگرنەوە لەوانە جۆرە جیاوازەکانی [[کۆمای ئاوی|کۆما ئاوییەکانی]] ناوخۆیی و ئۆقیانووسی و تایبەتمەندییەکانی ژێر ڕوو. گردەکان، کێوەکان، [[دەشت|دەشتەکان]]، و بانەکان چوار جۆرە سەرەکییەکەی شێوەکانی زەوین لەسەر زەوی. شێوەزەوییە بچووکەکان حەوزەکان، تەپەکان، کانیۆنەکان، و دۆڵەکان دەگرنەوە. جووڵەی پلێتە تێکتۆنیکییەکان لەژێر توێکڵی زەویدا دەتوانێت شێوەکانی زەوی دروست بکات بە پاڵنانی گردەکان و کێوەکان بۆ سەرەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Landforms}} [[پۆل:شێوەزەوییەکان]] 2gbd3fmpn9pgkjlr6vxsjf9s0aq5yw3 1573382 1573264 2026-04-07T17:03:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1573382 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شێوەی زەوی''' تایبەتمەندییەکی وشکانییە لەسەر ڕووی ڕەقی زەوی یان تەنی تری ھەسارەیی. ڕەنگە سروشتی بن یان ڕەنگە ئەنترۆپۆجینیک بن<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://link.springer.com/book/10.1007/978-90-481-3058-0|سەردێڕ=Anthropogenic Geomorphology|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٨١-٣٠٥٧-٣|editor-last=Szabۆ|editor-first=Jۆzsef|doi=10.1007/978-90-481-3058-0|editor-last2=Dۆvid|editor-first2=Lۆrۆnt|editor-last3=Lۆczy|editor-first3=Dۆnes}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard|یەکەم=Jeffrey|سەردێڕ=Anthropogenic Soils|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing|ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٥٤٣٣١-٤|editor-last=Howard|editor-first=Jeffrey|زنجیرە=Progress in Soil Science|شوێن=Cham|پەڕەکان=٢٥–٥١|chapter=Anthropogenic Landforms and Soil Parent Materials|doi=10.1007/978-3-319-54331-4_3|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥|chapter-url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-54331-4_3}}</ref> (بەھۆی چالاکیی مرۆڤەوە دروست بووبن یان کاریگەر بووبن). شێوەکانی زەوی پێکەوە ناوچەیەکی دیاریکراو پێکدەھێنن، و ڕێکخستنیان لە دیمەنە سروشتییەکەدا بە تۆپۆگرافی ناسراوە. شێوەکانی زەوی [[گرد|گردەکان]]، [[کێو|کێوەکان]]، [[کانیۆن|کانیۆنەکان]]، و [[دۆڵ|دۆڵەکان]] دەگرنەوە، ھەروەھا تایبەتمەندییەکانی [[کەنار|کەناراو]] وەک [[کەنداو|کەنداوەکان]]، [[نیمچەدوورگە|نیمچەدوورگەکان]]، و [[دەریا|دەریاکان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://education.nationalgeographic.org/resource/landform/|سەردێڕ=Landform |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231011035305/https://education.nationalgeographic.org/resource/landform/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[National Geographic]]}}</ref> بە تایبەتمەندییە نوقمبووەکانی وەک زنجیرەچیاکانی ناوەڕاستی ئۆقیانووس، [[گڕکان|گڕکانەکان]]، و حەوزە گەورەکانی ئۆقیانووسییەوە. == تایبەتمەندییە فیزیایییەکان == شێوەکانی زەوی بەپێی سیفەتە فیزیایییە تایبەتمەندەکانی وەک بەرزی، لێژی، ئاراستە، و [[چین (زەویناسی)|چینبەندیی]] پێکھاتە، دەرکەوتنی بەرد، و جۆری خاک پۆلێن دەکرێن. تایبەتمەندییە فیزیایییە گشتییەکان یان شێوەکانی زەوی توخمە ئاشکراکانی وەک بەربەستەکان، تاشەبەردەکان، [[گرد|گردەکان]]، [[تەپۆڵکە|تەپۆڵکەکان]]، [[نیمچەدوورگە|نیمچەدوورگەکان]]، کێوەکان، [[ڕووبار|ڕووبارەکان]]، [[دۆڵ|دۆڵەکان]]، [[گڕکان|گڕکانەکان]]، و چەندین توخمی پێکھاتەیی و قەبارەیی تر (بۆ نموونە: گۆمەکان بەرامبەر [[دەریاچە|دەریاچەکان]]، [[گرد|گردەکان]] بەرامبەر [[کێو|کێوەکان]]) دەگرنەوە لەوانە جۆرە جیاوازەکانی [[کۆمای ئاوی|کۆما ئاوییەکانی]] ناوخۆیی و ئۆقیانووسی و تایبەتمەندییەکانی ژێر ڕوو. گردەکان، کێوەکان، [[دەشت|دەشتەکان]]، و بانەکان چوار جۆرە سەرەکییەکەی شێوەکانی زەوین لەسەر زەوی. شێوەزەوییە بچووکەکان حەوزەکان، تەپەکان، کانیۆنەکان، و دۆڵەکان دەگرنەوە. جووڵەی پلێتە تێکتۆنیکییەکان لەژێر توێکڵی زەویدا دەتوانێت شێوەکانی زەوی دروست بکات بە پاڵنانی گردەکان و کێوەکان بۆ سەرەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Landforms}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:شێوەزەوییەکان]] ep6fme7ftkp9wzi2gh1iugzae10hhij 0 294289 1573269 1573128 2026-04-07T16:08:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Chocolate Hills}} 1573269 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''گردە شوکولاتەیییەکان''' ({{بە ئینگلیزی|chocolate hills}}) پێکھاتەیەکی جیۆلۆجین لە پارێزگای بۆھۆلی فلیپین. بەلایەنی کەمەوە ١٬٢٦٠ گرد و ئەگەری ھەیە بگاتە ١٬٧٧٦ دانە، کە بەسەر ڕووبەرێکی زیاتر لە {{Convert|50|km2|sqmi}}دا بڵاوبوونەتەوە. بە گیای سەوز داپۆشراون کە لە وەرزی وشکدا ڕەنگی دەگۆڕێت بۆ قاوەییی شوکولاتەیی، لەبەر ئەوە ئەو ناوەی لێنراوە. گردە شوکولاتەیییەکان لەسەر ئاڵا و مۆری پارێزگاکەدا دیارن وەک ھێمایەک بۆ زۆریی شوێنە گەشتیارییە سروشتییەکان لە پارێزگاکەدا. ئەم شوێنە لە لیستی شوێنە گەشتیارییەکانی دەسەڵاتی گەشتیاریی فلیپیندایە، و وەک سێیەم مۆنیۆمێنتی جیۆلۆجیی نیشتمانیی وڵاتەکە ڕاگەیەندراوە، ھەروەھا پێشنیار کراوە بۆ ئەوەی بخرێتە ناو لیستی [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ|کەلەپووری جیھانیی]] [[یوونێسکۆ]]وە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Chocolate Hills}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] avozcksuhzypcelv8y1dewxrqierl5a 1573376 1573269 2026-04-07T17:02:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فلیپین|فلیپین]] 1573376 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''گردە شوکولاتەیییەکان''' ({{بە ئینگلیزی|chocolate hills}}) پێکھاتەیەکی جیۆلۆجین لە پارێزگای بۆھۆلی فلیپین. بەلایەنی کەمەوە ١٬٢٦٠ گرد و ئەگەری ھەیە بگاتە ١٬٧٧٦ دانە، کە بەسەر ڕووبەرێکی زیاتر لە {{Convert|50|km2|sqmi}}دا بڵاوبوونەتەوە. بە گیای سەوز داپۆشراون کە لە وەرزی وشکدا ڕەنگی دەگۆڕێت بۆ قاوەییی شوکولاتەیی، لەبەر ئەوە ئەو ناوەی لێنراوە. گردە شوکولاتەیییەکان لەسەر ئاڵا و مۆری پارێزگاکەدا دیارن وەک ھێمایەک بۆ زۆریی شوێنە گەشتیارییە سروشتییەکان لە پارێزگاکەدا. ئەم شوێنە لە لیستی شوێنە گەشتیارییەکانی دەسەڵاتی گەشتیاریی فلیپیندایە، و وەک سێیەم مۆنیۆمێنتی جیۆلۆجیی نیشتمانیی وڵاتەکە ڕاگەیەندراوە، ھەروەھا پێشنیار کراوە بۆ ئەوەی بخرێتە ناو لیستی [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ|کەلەپووری جیھانیی]] [[یوونێسکۆ]]وە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Chocolate Hills}} {{شریتی دەروازە|فلیپین}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jn2b9dksr1d59ljp2np14gyx8c60xcc 1573480 1573376 2026-04-07T20:06:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573480 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''گردە شوکولاتەیییەکان''' ({{بە ئینگلیزی|chocolate hills}}) پێکھاتەیەکی جیۆلۆجین لە پارێزگای بۆھۆلی فلیپین. بەلایەنی کەمەوە ١٬٢٦٠ گرد و ئەگەری ھەیە بگاتە ١٬٧٧٦ دانە، کە بەسەر ڕووبەرێکی زیاتر لە {{Convert|50|km2|sqmi}}دا بڵاوبوونەتەوە. بە گیای سەوز داپۆشراون کە لە وەرزی وشکدا ڕەنگی دەگۆڕێت بۆ قاوەییی شوکولاتەیی، لەبەر ئەوە ئەو ناوەی لێنراوە. گردە شوکولاتەیییەکان لەسەر ئاڵا و مۆری پارێزگاکەدا دیارن وەک ھێمایەک بۆ زۆریی شوێنە گەشتیارییە سروشتییەکان لە پارێزگاکەدا. ئەم شوێنە لە لیستی شوێنە گەشتیارییەکانی دەسەڵاتی گەشتیاریی فلیپیندایە، و وەک سێیەم مۆنیۆمێنتی جیۆلۆجیی نیشتمانیی وڵاتەکە ڕاگەیەندراوە، ھەروەھا پێشنیار کراوە بۆ ئەوەی بخرێتە ناو لیستی [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ|کەلەپووری جیھانیی]] [[یوونێسکۆ]]وە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Chocolate Hills}} {{شریتی دەروازە|فلیپین}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 51zsies0vb3211m2psdlhovtcd299dw 0 294290 1573142 1573131 2026-04-07T12:00:59Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573142 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بەردی کلس''' جۆرێکە لە بەردی نیشتووی کاربۆناتی کە سەرچاوەی سەرەکیی ماددەی کلسە. بەزۆری لە [[کانزایی|کانزاکانی]] کالیسایت و ئاراگۆنایت پێکھاتووە، کە شێوە کریستاڵییە جیاوازەکانی کاربۆناتی کلسن {{Chem2|CaCO3}}. بەردی کلس کاتێک دروست دەبێت کە ئەم کانزایانە لە ناو ئەو ئاوەی [[کەلسیۆم|کالیسیۆمی]] تواوەی تێدایە دەنیشێت. ئەمە دەکرێت لە ڕێگەی پڕۆسە بایۆلۆژی و نابایۆلۆژییەکانەوە ڕووبدات، ئەگەرچی پڕۆسە بایۆلۆژییەکان، وەک کۆبوونەوەی مەرجان و قاوغەکان لە دەریا، پێدەچێت بۆ ٥٤٠ ملیۆن ساڵی ڕابردوو گرنگتر بووبن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Boggs|یەکەم=Sam|سەردێڕ=Principles of sedimentology and stratigraphy|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Pearson Prentice Hall|ژپنک=٠-١٣-١٥٤٧٢٨-٣|edition=4th|شوێن=Upper Saddle River, N.J.|پەڕەکان=١٧٧, ١٨١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leong|یەکەم=Goh Cheng|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XhJ4RAAACAAJ&q=certificate+physical+and+human+geography|سەردێڕ=Certificate Physics And Human Geography; Indian Edition|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٠-١٩-٥٦٢٨١٦-٠|پەڕەکان=٦٢|زمان=en}}</ref> بەردی کلس زۆرجار [[فۆسیل]]ی تێدایە کە زانیاری دەربارەی ژینگە کۆنەکان و [[پەرەسەندن]]ی ژیان بە زانایان دەبەخشێت.{{Sfn|Boggs|2006}} نزیکەی ٢٠٪ بۆ ٢٥٪ی بەردی نیشتوو بەردی کاربۆناتە، و زۆربەی ئەمەش بەردی کلسە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blatt|یەکەم=Harvey|سەردێڕ=Petrology: igneous, sedimentary, and metamorphic.|دوایین٢=Tracy|یەکەم٢=Robert J.|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=W.H. Freeman|ژپنک=٠-٧١٦٧-٢٤٣٨-٣|edition=2nd|شوێن=New York|پەڕەکان=٢٩٥–٣٠٠}}</ref>{{Sfn|Boggs|2006}} بەردی کاربۆناتی ماوە بەزۆری دۆڵۆمایتە، بەردێکی نزیک لێیەوە، کە ڕێژەیەکی بەرزی کانزای دۆڵۆمایتی تێدایە، {{Chem2|CaMg(CO3)2}}. ''بەردی کلسی مەگنیزیومی'' زاراوەیەکی کۆن و کەم پێناسەکراوە کە بۆ دۆڵۆمایت، بۆ بەردی کلسی خاوەن دۆڵۆمایتی بەرچاو (''بەردی کلسی دۆڵۆمایتی'')، یان بۆ ھەر بەردێکی کلسی تر کە ڕێژەیەکی بەرچاوی [[مەگنیزیۆم]]ی تێدابێت بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Glossary of geology.|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=American Geological Institute|ژپنک=٠-٩٢٢١٥٢-٣٤-٩|editor-last=Jackson|editor-first=Julia A.|edition=Fourth|شوێن=Alexandria, Virginia|chapter=Magnesian limestone}}</ref> زۆربەی بەردی کلس لە ژینگە دەریایییە کەم-قووڵەکاندا دروست بووە، وەک [[ڕەفەی کیشوەری|ڕەفە کیشوەرەکان]] یان پلاتفۆرمەکان، ئەگەرچی بڕی کەمتر لە چەندین ژینگەی تردا دروست بووە. زۆربەی دۆڵۆمایت دۆڵۆمایتی دووەمییە، کە بەھۆی گۆڕانی کیمیاییی بەردی کلسەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blatt|یەکەم=Harvey|سەردێڕ=Origin of sedimentary rocks|دوایین٢=Middleton|یەکەم٢=Gerard|دوایین٣=Murray|یەکەم٣=Raymond|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=Prentice-Hall|ژپنک=٠-١٣-٦٤٢٧١٠-٣|edition=2d|شوێن=Englewood Cliffs, N.J.|پەڕەکان=٤٤٦, ٥١٠–٥٣١}}</ref>{{Sfn|Boggs|2006}} بەردی کلس بەسەر ناوچە گەورەکانی ڕووی زەویدا دیارە، و لەبەر ئەوەی بەردی کلس کەمێک لە ئاوی باراندا [[توانەوەیەتی|دەتوێتەوە]]، ئەم دەرکەوتنانە زۆرجار دادەخورێن و دەبنە دیمەنی کارست. زۆربەی سیستمەکانی [[ئەشکەوت]] لە ژێرخانی بەردی کلسدا دەدۆزرێنەوە. بەردی کلس چەندین بەکارھێنانی ھەیە: وەک کەرەستەیەکی خاوی کیمیایی بۆ بەرھەمھێنانی کلس کە بۆ [[چیمەنتۆ]] (پێکھاتەیەکی سەرەکیی [[کۆنکریت]]) بەکاردێت، وەک چەو بۆ بنکەی ڕێگاکان، وەک ڕەنگی سپی یان پڕکەرەوە لە بەرھەمەکانی وەک ھەویری ددان یان بۆیە، وەک ڕێکخەرێکی خاک، و وەک زیادکراوێکی جوانی باو بۆ باخچە بەردینەکان. پێکھاتەکانی بەردی کلس نزیکەی ٣٠٪ی کۆگاکانی پترۆڵی جیھانیان تێدایە.{{Sfn|Boggs|2006}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kjy9wx7kwkqsfcyjs9anvshah9mrio2 1573265 1573142 2026-04-07T16:07:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Limestone}} 1573265 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بەردی کلس''' جۆرێکە لە بەردی نیشتووی کاربۆناتی کە سەرچاوەی سەرەکیی ماددەی کلسە. بەزۆری لە [[کانزایی|کانزاکانی]] کالیسایت و ئاراگۆنایت پێکھاتووە، کە شێوە کریستاڵییە جیاوازەکانی کاربۆناتی کلسن {{Chem2|CaCO3}}. بەردی کلس کاتێک دروست دەبێت کە ئەم کانزایانە لە ناو ئەو ئاوەی [[کەلسیۆم|کالیسیۆمی]] تواوەی تێدایە دەنیشێت. ئەمە دەکرێت لە ڕێگەی پڕۆسە بایۆلۆژی و نابایۆلۆژییەکانەوە ڕووبدات، ئەگەرچی پڕۆسە بایۆلۆژییەکان، وەک کۆبوونەوەی مەرجان و قاوغەکان لە دەریا، پێدەچێت بۆ ٥٤٠ ملیۆن ساڵی ڕابردوو گرنگتر بووبن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Boggs|یەکەم=Sam|سەردێڕ=Principles of sedimentology and stratigraphy|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Pearson Prentice Hall|ژپنک=٠-١٣-١٥٤٧٢٨-٣|edition=4th|شوێن=Upper Saddle River, N.J.|پەڕەکان=١٧٧, ١٨١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leong|یەکەم=Goh Cheng|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XhJ4RAAACAAJ&q=certificate+physical+and+human+geography|سەردێڕ=Certificate Physics And Human Geography; Indian Edition|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٠-١٩-٥٦٢٨١٦-٠|پەڕەکان=٦٢|زمان=en}}</ref> بەردی کلس زۆرجار [[فۆسیل]]ی تێدایە کە زانیاری دەربارەی ژینگە کۆنەکان و [[پەرەسەندن]]ی ژیان بە زانایان دەبەخشێت.{{Sfn|Boggs|2006}} نزیکەی ٢٠٪ بۆ ٢٥٪ی بەردی نیشتوو بەردی کاربۆناتە، و زۆربەی ئەمەش بەردی کلسە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blatt|یەکەم=Harvey|سەردێڕ=Petrology: igneous, sedimentary, and metamorphic.|دوایین٢=Tracy|یەکەم٢=Robert J.|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=W.H. Freeman|ژپنک=٠-٧١٦٧-٢٤٣٨-٣|edition=2nd|شوێن=New York|پەڕەکان=٢٩٥–٣٠٠}}</ref>{{Sfn|Boggs|2006}} بەردی کاربۆناتی ماوە بەزۆری دۆڵۆمایتە، بەردێکی نزیک لێیەوە، کە ڕێژەیەکی بەرزی کانزای دۆڵۆمایتی تێدایە، {{Chem2|CaMg(CO3)2}}. ''بەردی کلسی مەگنیزیومی'' زاراوەیەکی کۆن و کەم پێناسەکراوە کە بۆ دۆڵۆمایت، بۆ بەردی کلسی خاوەن دۆڵۆمایتی بەرچاو (''بەردی کلسی دۆڵۆمایتی'')، یان بۆ ھەر بەردێکی کلسی تر کە ڕێژەیەکی بەرچاوی [[مەگنیزیۆم]]ی تێدابێت بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Glossary of geology.|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=American Geological Institute|ژپنک=٠-٩٢٢١٥٢-٣٤-٩|editor-last=Jackson|editor-first=Julia A.|edition=Fourth|شوێن=Alexandria, Virginia|chapter=Magnesian limestone}}</ref> زۆربەی بەردی کلس لە ژینگە دەریایییە کەم-قووڵەکاندا دروست بووە، وەک [[ڕەفەی کیشوەری|ڕەفە کیشوەرەکان]] یان پلاتفۆرمەکان، ئەگەرچی بڕی کەمتر لە چەندین ژینگەی تردا دروست بووە. زۆربەی دۆڵۆمایت دۆڵۆمایتی دووەمییە، کە بەھۆی گۆڕانی کیمیاییی بەردی کلسەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blatt|یەکەم=Harvey|سەردێڕ=Origin of sedimentary rocks|دوایین٢=Middleton|یەکەم٢=Gerard|دوایین٣=Murray|یەکەم٣=Raymond|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=Prentice-Hall|ژپنک=٠-١٣-٦٤٢٧١٠-٣|edition=2d|شوێن=Englewood Cliffs, N.J.|پەڕەکان=٤٤٦, ٥١٠–٥٣١}}</ref>{{Sfn|Boggs|2006}} بەردی کلس بەسەر ناوچە گەورەکانی ڕووی زەویدا دیارە، و لەبەر ئەوەی بەردی کلس کەمێک لە ئاوی باراندا [[توانەوەیەتی|دەتوێتەوە]]، ئەم دەرکەوتنانە زۆرجار دادەخورێن و دەبنە دیمەنی کارست. زۆربەی سیستمەکانی [[ئەشکەوت]] لە ژێرخانی بەردی کلسدا دەدۆزرێنەوە. بەردی کلس چەندین بەکارھێنانی ھەیە: وەک کەرەستەیەکی خاوی کیمیایی بۆ بەرھەمھێنانی کلس کە بۆ [[چیمەنتۆ]] (پێکھاتەیەکی سەرەکیی [[کۆنکریت]]) بەکاردێت، وەک چەو بۆ بنکەی ڕێگاکان، وەک ڕەنگی سپی یان پڕکەرەوە لە بەرھەمەکانی وەک ھەویری ددان یان بۆیە، وەک ڕێکخەرێکی خاک، و وەک زیادکراوێکی جوانی باو بۆ باخچە بەردینەکان. پێکھاتەکانی بەردی کلس نزیکەی ٣٠٪ی کۆگاکانی پترۆڵی جیھانیان تێدایە.{{Sfn|Boggs|2006}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Limestone}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 04wvny4a2j39nljv025wny3wv9gbx1z 1573380 1573265 2026-04-07T17:02:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کیمیا|کیمیا]] 1573380 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بەردی کلس''' جۆرێکە لە بەردی نیشتووی کاربۆناتی کە سەرچاوەی سەرەکیی ماددەی کلسە. بەزۆری لە [[کانزایی|کانزاکانی]] کالیسایت و ئاراگۆنایت پێکھاتووە، کە شێوە کریستاڵییە جیاوازەکانی کاربۆناتی کلسن {{Chem2|CaCO3}}. بەردی کلس کاتێک دروست دەبێت کە ئەم کانزایانە لە ناو ئەو ئاوەی [[کەلسیۆم|کالیسیۆمی]] تواوەی تێدایە دەنیشێت. ئەمە دەکرێت لە ڕێگەی پڕۆسە بایۆلۆژی و نابایۆلۆژییەکانەوە ڕووبدات، ئەگەرچی پڕۆسە بایۆلۆژییەکان، وەک کۆبوونەوەی مەرجان و قاوغەکان لە دەریا، پێدەچێت بۆ ٥٤٠ ملیۆن ساڵی ڕابردوو گرنگتر بووبن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Boggs|یەکەم=Sam|سەردێڕ=Principles of sedimentology and stratigraphy|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Pearson Prentice Hall|ژپنک=٠-١٣-١٥٤٧٢٨-٣|edition=4th|شوێن=Upper Saddle River, N.J.|پەڕەکان=١٧٧, ١٨١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leong|یەکەم=Goh Cheng|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XhJ4RAAACAAJ&q=certificate+physical+and+human+geography|سەردێڕ=Certificate Physics And Human Geography; Indian Edition|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٠-١٩-٥٦٢٨١٦-٠|پەڕەکان=٦٢|زمان=en}}</ref> بەردی کلس زۆرجار [[فۆسیل]]ی تێدایە کە زانیاری دەربارەی ژینگە کۆنەکان و [[پەرەسەندن]]ی ژیان بە زانایان دەبەخشێت.{{Sfn|Boggs|2006}} نزیکەی ٢٠٪ بۆ ٢٥٪ی بەردی نیشتوو بەردی کاربۆناتە، و زۆربەی ئەمەش بەردی کلسە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blatt|یەکەم=Harvey|سەردێڕ=Petrology: igneous, sedimentary, and metamorphic.|دوایین٢=Tracy|یەکەم٢=Robert J.|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=W.H. Freeman|ژپنک=٠-٧١٦٧-٢٤٣٨-٣|edition=2nd|شوێن=New York|پەڕەکان=٢٩٥–٣٠٠}}</ref>{{Sfn|Boggs|2006}} بەردی کاربۆناتی ماوە بەزۆری دۆڵۆمایتە، بەردێکی نزیک لێیەوە، کە ڕێژەیەکی بەرزی کانزای دۆڵۆمایتی تێدایە، {{Chem2|CaMg(CO3)2}}. ''بەردی کلسی مەگنیزیومی'' زاراوەیەکی کۆن و کەم پێناسەکراوە کە بۆ دۆڵۆمایت، بۆ بەردی کلسی خاوەن دۆڵۆمایتی بەرچاو (''بەردی کلسی دۆڵۆمایتی'')، یان بۆ ھەر بەردێکی کلسی تر کە ڕێژەیەکی بەرچاوی [[مەگنیزیۆم]]ی تێدابێت بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Glossary of geology.|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=American Geological Institute|ژپنک=٠-٩٢٢١٥٢-٣٤-٩|editor-last=Jackson|editor-first=Julia A.|edition=Fourth|شوێن=Alexandria, Virginia|chapter=Magnesian limestone}}</ref> زۆربەی بەردی کلس لە ژینگە دەریایییە کەم-قووڵەکاندا دروست بووە، وەک [[ڕەفەی کیشوەری|ڕەفە کیشوەرەکان]] یان پلاتفۆرمەکان، ئەگەرچی بڕی کەمتر لە چەندین ژینگەی تردا دروست بووە. زۆربەی دۆڵۆمایت دۆڵۆمایتی دووەمییە، کە بەھۆی گۆڕانی کیمیاییی بەردی کلسەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blatt|یەکەم=Harvey|سەردێڕ=Origin of sedimentary rocks|دوایین٢=Middleton|یەکەم٢=Gerard|دوایین٣=Murray|یەکەم٣=Raymond|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=Prentice-Hall|ژپنک=٠-١٣-٦٤٢٧١٠-٣|edition=2d|شوێن=Englewood Cliffs, N.J.|پەڕەکان=٤٤٦, ٥١٠–٥٣١}}</ref>{{Sfn|Boggs|2006}} بەردی کلس بەسەر ناوچە گەورەکانی ڕووی زەویدا دیارە، و لەبەر ئەوەی بەردی کلس کەمێک لە ئاوی باراندا [[توانەوەیەتی|دەتوێتەوە]]، ئەم دەرکەوتنانە زۆرجار دادەخورێن و دەبنە دیمەنی کارست. زۆربەی سیستمەکانی [[ئەشکەوت]] لە ژێرخانی بەردی کلسدا دەدۆزرێنەوە. بەردی کلس چەندین بەکارھێنانی ھەیە: وەک کەرەستەیەکی خاوی کیمیایی بۆ بەرھەمھێنانی کلس کە بۆ [[چیمەنتۆ]] (پێکھاتەیەکی سەرەکیی [[کۆنکریت]]) بەکاردێت، وەک چەو بۆ بنکەی ڕێگاکان، وەک ڕەنگی سپی یان پڕکەرەوە لە بەرھەمەکانی وەک ھەویری ددان یان بۆیە، وەک ڕێکخەرێکی خاک، و وەک زیادکراوێکی جوانی باو بۆ باخچە بەردینەکان. پێکھاتەکانی بەردی کلس نزیکەی ٣٠٪ی کۆگاکانی پترۆڵی جیھانیان تێدایە.{{Sfn|Boggs|2006}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Limestone}} {{شریتی دەروازە|کیمیا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3ql6qr6sc3458ooehiku65bbpoh1k1j 1573476 1573380 2026-04-07T20:05:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573476 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بەردی کلس''' جۆرێکە لە بەردی نیشتووی کاربۆناتی کە سەرچاوەی سەرەکیی ماددەی کلسە. بەزۆری لە [[کانزایی|کانزاکانی]] کالیسایت و ئاراگۆنایت پێکھاتووە، کە شێوە کریستاڵییە جیاوازەکانی کاربۆناتی کلسن {{Chem2|CaCO3}}. بەردی کلس کاتێک دروست دەبێت کە ئەم کانزایانە لە ناو ئەو ئاوەی [[کەلسیۆم|کالیسیۆمی]] تواوەی تێدایە دەنیشێت. ئەمە دەکرێت لە ڕێگەی پڕۆسە بایۆلۆژی و نابایۆلۆژییەکانەوە ڕووبدات، ئەگەرچی پڕۆسە بایۆلۆژییەکان، وەک کۆبوونەوەی مەرجان و قاوغەکان لە دەریا، پێدەچێت بۆ ٥٤٠ ملیۆن ساڵی ڕابردوو گرنگتر بووبن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Boggs|یەکەم=Sam|سەردێڕ=Principles of sedimentology and stratigraphy|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Pearson Prentice Hall|ژپنک=٠-١٣-١٥٤٧٢٨-٣|edition=4th|شوێن=Upper Saddle River, N.J.|پەڕەکان=١٧٧, ١٨١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leong|یەکەم=Goh Cheng|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XhJ4RAAACAAJ&q=certificate+physical+and+human+geography|سەردێڕ=Certificate Physics And Human Geography; Indian Edition|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٠-١٩-٥٦٢٨١٦-٠|پەڕەکان=٦٢|زمان=en}}</ref> بەردی کلس زۆرجار [[فۆسیل]]ی تێدایە کە زانیاری دەربارەی ژینگە کۆنەکان و [[پەرەسەندن]]ی ژیان بە زانایان دەبەخشێت.{{Sfn|Boggs|2006}} نزیکەی ٢٠٪ بۆ ٢٥٪ی بەردی نیشتوو بەردی کاربۆناتە، و زۆربەی ئەمەش بەردی کلسە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blatt|یەکەم=Harvey|سەردێڕ=Petrology: igneous, sedimentary, and metamorphic.|دوایین٢=Tracy|یەکەم٢=Robert J.|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=W.H. Freeman|ژپنک=٠-٧١٦٧-٢٤٣٨-٣|edition=2nd|شوێن=New York|پەڕەکان=٢٩٥–٣٠٠}}</ref>{{Sfn|Boggs|2006}} بەردی کاربۆناتی ماوە بەزۆری دۆڵۆمایتە، بەردێکی نزیک لێیەوە، کە ڕێژەیەکی بەرزی کانزای دۆڵۆمایتی تێدایە، {{Chem2|CaMg(CO3)2}}. ''بەردی کلسی مەگنیزیومی'' زاراوەیەکی کۆن و کەم پێناسەکراوە کە بۆ دۆڵۆمایت، بۆ بەردی کلسی خاوەن دۆڵۆمایتی بەرچاو (''بەردی کلسی دۆڵۆمایتی'')، یان بۆ ھەر بەردێکی کلسی تر کە ڕێژەیەکی بەرچاوی [[مەگنیزیۆم]]ی تێدابێت بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Glossary of geology.|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=American Geological Institute|ژپنک=٠-٩٢٢١٥٢-٣٤-٩|editor-last=Jackson|editor-first=Julia A.|edition=Fourth|شوێن=Alexandria, Virginia|chapter=Magnesian limestone}}</ref> زۆربەی بەردی کلس لە ژینگە دەریایییە کەم-قووڵەکاندا دروست بووە، وەک [[ڕەفەی کیشوەری|ڕەفە کیشوەرەکان]] یان پلاتفۆرمەکان، ئەگەرچی بڕی کەمتر لە چەندین ژینگەی تردا دروست بووە. زۆربەی دۆڵۆمایت دۆڵۆمایتی دووەمییە، کە بەھۆی گۆڕانی کیمیاییی بەردی کلسەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blatt|یەکەم=Harvey|سەردێڕ=Origin of sedimentary rocks|دوایین٢=Middleton|یەکەم٢=Gerard|دوایین٣=Murray|یەکەم٣=Raymond|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=Prentice-Hall|ژپنک=٠-١٣-٦٤٢٧١٠-٣|edition=2d|شوێن=Englewood Cliffs, N.J.|پەڕەکان=٤٤٦, ٥١٠–٥٣١}}</ref>{{Sfn|Boggs|2006}} بەردی کلس بەسەر ناوچە گەورەکانی ڕووی زەویدا دیارە، و لەبەر ئەوەی بەردی کلس کەمێک لە ئاوی باراندا [[توانەوەیەتی|دەتوێتەوە]]، ئەم دەرکەوتنانە زۆرجار دادەخورێن و دەبنە دیمەنی کارست. زۆربەی سیستمەکانی [[ئەشکەوت]] لە ژێرخانی بەردی کلسدا دەدۆزرێنەوە. بەردی کلس چەندین بەکارھێنانی ھەیە: وەک کەرەستەیەکی خاوی کیمیایی بۆ بەرھەمھێنانی کلس کە بۆ [[چیمەنتۆ]] (پێکھاتەیەکی سەرەکیی [[کۆنکریت]]) بەکاردێت، وەک چەو بۆ بنکەی ڕێگاکان، وەک ڕەنگی سپی یان پڕکەرەوە لە بەرھەمەکانی وەک ھەویری ددان یان بۆیە، وەک ڕێکخەرێکی خاک، و وەک زیادکراوێکی جوانی باو بۆ باخچە بەردینەکان. پێکھاتەکانی بەردی کلس نزیکەی ٣٠٪ی کۆگاکانی پترۆڵی جیھانیان تێدایە.{{Sfn|Boggs|2006}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Limestone}} {{شریتی دەروازە|کیمیا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} jcv8ahio4iv2h88b352of32ig1s4a2m 0 294292 1573268 1573135 2026-04-07T16:08:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Raw materials}} 1573268 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:AlbertaSulfurAtVancouverBC.jpg|alt=سەیری ژێرنووس بکە|وێنۆک|[[گۆگرد]] لە بەندەرێک لە نۆرس ڤانکۆڤەر، بریتش کۆڵۆمبیا، ئامادەیە بۆ بارکردن بۆ سەر کەشتییەک]] [[پەڕگە:Latex - Hevea - Cameroun.JPG|alt=لەتێکس لە دارێکی لاستیکییەوە دەڕژێتە ناو تەنەکەیەک|وێنۆک|لەتێکس لە دارێکی لاستیکییەوە کۆدەکرێتەوە]] '''کەرەستەی خاو'''، کە ھەروەھا بە '''کەرەستەی بنەڕەتی'''، یان '''کاڵای سەرەتایی''' دەناسرێت، کەرەستەیەکی بنەڕەتییە کە بۆ بەرھەمھێنانی [[شتومەک]]، [[شتومەکی تەواوکراو]]، وزە، یان کەرەستە نێوەندییەکان/شتومەکی نێوەندی بەکاردێت کە کەرەستەی بنەڕەتین بۆ بەرھەمە تەواوکراوەکانی داھاتوو. وەک کەرەستەی بنەڕەتی، ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەم کەرەستەیانە سەرمایە گەرووەیییەکانن و بۆ بەرھەمھێنانی بەرھەمەکانی تر پێویستن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Raw materials}} [[پۆل:ماددە کانزاییەکان]] [[پۆل:ماددەکان]] thaq54n8mrtefbc7kjafe4b100g0kh9 1573377 1573268 2026-04-07T17:02:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1573377 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:AlbertaSulfurAtVancouverBC.jpg|alt=سەیری ژێرنووس بکە|وێنۆک|[[گۆگرد]] لە بەندەرێک لە نۆرس ڤانکۆڤەر، بریتش کۆڵۆمبیا، ئامادەیە بۆ بارکردن بۆ سەر کەشتییەک]] [[پەڕگە:Latex - Hevea - Cameroun.JPG|alt=لەتێکس لە دارێکی لاستیکییەوە دەڕژێتە ناو تەنەکەیەک|وێنۆک|لەتێکس لە دارێکی لاستیکییەوە کۆدەکرێتەوە]] '''کەرەستەی خاو'''، کە ھەروەھا بە '''کەرەستەی بنەڕەتی'''، یان '''کاڵای سەرەتایی''' دەناسرێت، کەرەستەیەکی بنەڕەتییە کە بۆ بەرھەمھێنانی [[شتومەک]]، [[شتومەکی تەواوکراو]]، وزە، یان کەرەستە نێوەندییەکان/شتومەکی نێوەندی بەکاردێت کە کەرەستەی بنەڕەتین بۆ بەرھەمە تەواوکراوەکانی داھاتوو. وەک کەرەستەی بنەڕەتی، ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەم کەرەستەیانە سەرمایە گەرووەیییەکانن و بۆ بەرھەمھێنانی بەرھەمەکانی تر پێویستن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Raw materials}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ماددە کانزاییەکان]] [[پۆل:ماددەکان]] i5kjj59ognmxygbjzalq67n88z6czg9 1573479 1573377 2026-04-07T20:05:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1573479 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:AlbertaSulfurAtVancouverBC.jpg|alt=سەیری ژێرنووس بکە|وێنۆک|[[گۆگرد]] لە بەندەرێک لە نۆرس ڤانکۆڤەر، بریتش کۆڵۆمبیا، ئامادەیە بۆ بارکردن بۆ سەر کەشتییەک]] [[پەڕگە:Latex - Hevea - Cameroun.JPG|alt=لەتێکس لە دارێکی لاستیکییەوە دەڕژێتە ناو تەنەکەیەک|وێنۆک|لەتێکس لە دارێکی لاستیکییەوە کۆدەکرێتەوە]] '''کەرەستەی خاو'''، کە ھەروەھا بە '''کەرەستەی بنەڕەتی'''، یان '''کاڵای سەرەتایی''' دەناسرێت، کەرەستەیەکی بنەڕەتییە کە بۆ بەرھەمھێنانی [[شتومەک]]، [[شتومەکی تەواوکراو]]، وزە، یان کەرەستە نێوەندییەکان/شتومەکی نێوەندی بەکاردێت کە کەرەستەی بنەڕەتین بۆ بەرھەمە تەواوکراوەکانی داھاتوو. وەک کەرەستەی بنەڕەتی، ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەم کەرەستەیانە سەرمایە گەرووەیییەکانن و بۆ بەرھەمھێنانی بەرھەمەکانی تر پێویستن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Raw materials}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ماددە کانزاییەکان]] [[پۆل:ماددەکان]] qfzn6uo30ojs4dru7o0y05x8t8vvsty 0 294293 1573267 1573137 2026-04-07T16:07:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Mushrooms}} 1573267 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Sparrige_Schüppling_(Pholiota_squarrosa).jpg|وێنۆک|''Pholiota squarrosa'' لە بنکەی دارێکدا گەشە دەکات]] '''مەشڕووم''' میوەتەنی گۆشتنی ھەڵگری [[سپۆڕ]]ی [[کوارگ|کوارگێکە]]، کە بەزۆری لە سەرووی زەوی لەسەر [[خۆڵ]] یان سەرچاوەیەکی تری خۆراک بەرھەم دێت. '''تۆدستۆڵ''' بە گشتی ئاماژەیە بۆ مەشڕوومێکی ژەھراوی. پێوەری ناوی «مەشڕووم» مەشڕوومی دوگمەییی سپیی چێندراوە، Agaricus bisporus؛ کەواتە، وشەی «مەشڕووم» زۆربەی جار بۆ ئەو کوارگانە (Basidiomycota, Agaricomycetes) بەکاردێت کە قەد (stipe)، کڵاوە (pileus)، و کێڵگە (lamellae، تاکی lamella)یان لە ژێرەوەی کڵاوەکەدا ھەیە. «مەشڕووم» ھەروەھا وەسفی جۆرەھا کوارگی کێڵگەداری تریش دەکات، بە قەد یان بەبێ قەد؛ بۆیە ئەم زاراوەیە بۆ وەسفکردنی میوەتەنە گۆشتنەکانی ھەندێک لە Ascomycota بەکاردێت. کێڵگەکان [[سپۆڕ]]ی وردبینانە بەرھەم دەھێنن کە یارمەتی کوارگەکە دەدەن بەسەر زەوی یان ڕووی نیشتەجێکەیدا بڵاوببێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mushrooms}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7t048tiwh046vjrfkbp6u4ur2d4nl4l 1573378 1573267 2026-04-07T17:02:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خۆراک|خۆراک]] 1573378 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Sparrige_Schüppling_(Pholiota_squarrosa).jpg|وێنۆک|''Pholiota squarrosa'' لە بنکەی دارێکدا گەشە دەکات]] '''مەشڕووم''' میوەتەنی گۆشتنی ھەڵگری [[سپۆڕ]]ی [[کوارگ|کوارگێکە]]، کە بەزۆری لە سەرووی زەوی لەسەر [[خۆڵ]] یان سەرچاوەیەکی تری خۆراک بەرھەم دێت. '''تۆدستۆڵ''' بە گشتی ئاماژەیە بۆ مەشڕوومێکی ژەھراوی. پێوەری ناوی «مەشڕووم» مەشڕوومی دوگمەییی سپیی چێندراوە، Agaricus bisporus؛ کەواتە، وشەی «مەشڕووم» زۆربەی جار بۆ ئەو کوارگانە (Basidiomycota, Agaricomycetes) بەکاردێت کە قەد (stipe)، کڵاوە (pileus)، و کێڵگە (lamellae، تاکی lamella)یان لە ژێرەوەی کڵاوەکەدا ھەیە. «مەشڕووم» ھەروەھا وەسفی جۆرەھا کوارگی کێڵگەداری تریش دەکات، بە قەد یان بەبێ قەد؛ بۆیە ئەم زاراوەیە بۆ وەسفکردنی میوەتەنە گۆشتنەکانی ھەندێک لە Ascomycota بەکاردێت. کێڵگەکان [[سپۆڕ]]ی وردبینانە بەرھەم دەھێنن کە یارمەتی کوارگەکە دەدەن بەسەر زەوی یان ڕووی نیشتەجێکەیدا بڵاوببێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mushrooms}} {{شریتی دەروازە|خۆراک}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fvj807ruyyc0z6jyyweajw0ouv3okgr 1573478 1573378 2026-04-07T20:05:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573478 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Sparrige_Schüppling_(Pholiota_squarrosa).jpg|وێنۆک|''Pholiota squarrosa'' لە بنکەی دارێکدا گەشە دەکات]] '''مەشڕووم''' میوەتەنی گۆشتنی ھەڵگری [[سپۆڕ]]ی [[کوارگ|کوارگێکە]]، کە بەزۆری لە سەرووی زەوی لەسەر [[خۆڵ]] یان سەرچاوەیەکی تری خۆراک بەرھەم دێت. '''تۆدستۆڵ''' بە گشتی ئاماژەیە بۆ مەشڕوومێکی ژەھراوی. پێوەری ناوی «مەشڕووم» مەشڕوومی دوگمەییی سپیی چێندراوە، Agaricus bisporus؛ کەواتە، وشەی «مەشڕووم» زۆربەی جار بۆ ئەو کوارگانە (Basidiomycota, Agaricomycetes) بەکاردێت کە قەد (stipe)، کڵاوە (pileus)، و کێڵگە (lamellae، تاکی lamella)یان لە ژێرەوەی کڵاوەکەدا ھەیە. «مەشڕووم» ھەروەھا وەسفی جۆرەھا کوارگی کێڵگەداری تریش دەکات، بە قەد یان بەبێ قەد؛ بۆیە ئەم زاراوەیە بۆ وەسفکردنی میوەتەنە گۆشتنەکانی ھەندێک لە Ascomycota بەکاردێت. کێڵگەکان [[سپۆڕ]]ی وردبینانە بەرھەم دەھێنن کە یارمەتی کوارگەکە دەدەن بەسەر زەوی یان ڕووی نیشتەجێکەیدا بڵاوببێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mushrooms}} {{شریتی دەروازە|خۆراک}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} bwlddzwcikwoqjbnyyfvx8w5sl1lob4 0 294294 1573266 1573140 2026-04-07T16:07:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Soups}} 1573266 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سووپ''' یان '''شۆربا''' خۆراکێکی سەرەکی شلە، بە گشتی بە گەرمی یان بە داخی پێشکەش دەکرێت—ئەگەرچی ھەندێک جار بە ساردی پێشکەش دەکرێت—کە بە لێنانی یان بە جۆرێکی تر تێکەڵکردنی گۆشت یان سەوزەوات لەگەڵ ئاوی گۆشت، شیر، یان ئاو دروست دەکرێت. بەپێی The Oxford Companion to Food، «شۆربا» زاراوە سەرەکییە گشتییەکەیە بۆ ژەمە سوێرە شلەکان؛ ئەوانی تر بریتین لە بڕۆس، بیسک، کۆنسۆمێ، پۆتاژ و زۆرێکی تر. خەستیی شۆرباکان لە تەنکەوە بۆ خەست دەگۆڕێت: ھەندێک شۆربا سووک و ناسکن؛ ھەندێکی تریان ئەوەندە پڕن کە لە شێوەی شێوان (stew) نزیک دەبنەوە. ئەگەرچی زۆربەی شۆرباکان سوێرن، بەڵام شۆربا شیرینەکان لە ھەندێک شوێنی ئەورووپادا ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Soups}} [[پۆل:جۆرەکانی خۆراک]] [[پۆل:شۆربا]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Pages containing links to subscription-only content]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆرتووگالی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9on3134obrp3osojzapw8posdsxbzv4 1573379 1573266 2026-04-07T17:02:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:خواردنەوە|خواردنەوە]] و [[دەروازە:خۆراک|خۆراک]] 1573379 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سووپ''' یان '''شۆربا''' خۆراکێکی سەرەکی شلە، بە گشتی بە گەرمی یان بە داخی پێشکەش دەکرێت—ئەگەرچی ھەندێک جار بە ساردی پێشکەش دەکرێت—کە بە لێنانی یان بە جۆرێکی تر تێکەڵکردنی گۆشت یان سەوزەوات لەگەڵ ئاوی گۆشت، شیر، یان ئاو دروست دەکرێت. بەپێی The Oxford Companion to Food، «شۆربا» زاراوە سەرەکییە گشتییەکەیە بۆ ژەمە سوێرە شلەکان؛ ئەوانی تر بریتین لە بڕۆس، بیسک، کۆنسۆمێ، پۆتاژ و زۆرێکی تر. خەستیی شۆرباکان لە تەنکەوە بۆ خەست دەگۆڕێت: ھەندێک شۆربا سووک و ناسکن؛ ھەندێکی تریان ئەوەندە پڕن کە لە شێوەی شێوان (stew) نزیک دەبنەوە. ئەگەرچی زۆربەی شۆرباکان سوێرن، بەڵام شۆربا شیرینەکان لە ھەندێک شوێنی ئەورووپادا ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Soups}} {{شریتی دەروازە|خواردنەوە|خۆراک}} [[پۆل:جۆرەکانی خۆراک]] [[پۆل:شۆربا]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Pages containing links to subscription-only content]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆرتووگالی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lef5xuu1xd43ge3p4t5zqluugy1ay2g 1573477 1573379 2026-04-07T20:05:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1573477 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سووپ''' یان '''شۆربا''' خۆراکێکی سەرەکی شلە، بە گشتی بە گەرمی یان بە داخی پێشکەش دەکرێت—ئەگەرچی ھەندێک جار بە ساردی پێشکەش دەکرێت—کە بە لێنانی یان بە جۆرێکی تر تێکەڵکردنی گۆشت یان سەوزەوات لەگەڵ ئاوی گۆشت، شیر، یان ئاو دروست دەکرێت. بەپێی The Oxford Companion to Food، «شۆربا» زاراوە سەرەکییە گشتییەکەیە بۆ ژەمە سوێرە شلەکان؛ ئەوانی تر بریتین لە بڕۆس، بیسک، کۆنسۆمێ، پۆتاژ و زۆرێکی تر. خەستیی شۆرباکان لە تەنکەوە بۆ خەست دەگۆڕێت: ھەندێک شۆربا سووک و ناسکن؛ ھەندێکی تریان ئەوەندە پڕن کە لە شێوەی شێوان (stew) نزیک دەبنەوە. ئەگەرچی زۆربەی شۆرباکان سوێرن، بەڵام شۆربا شیرینەکان لە ھەندێک شوێنی ئەورووپادا ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Soups}} {{شریتی دەروازە|خواردنەوە|خۆراک}} [[پۆل:جۆرەکانی خۆراک]] [[پۆل:شۆربا]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Pages containing links to subscription-only content]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆرتووگالی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] to89scsfp7ss9plx4ucr2z0gxybo6k7 0 294295 1573184 2026-04-07T13:06:26Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/62695014|أبلح]]» 1573184 wikitext text/x-wiki '''ئەبلەح''' یەکێکە لە گوندەکانی [[لوبنان]] لە قەزای زەحلە سەر بە پارێزگای بیقاع. == سەرچاوەکان == ddetdpud1duzbnkafva69dv4nwpgpa9 1573185 1573184 2026-04-07T13:09:06Z 1silent scientist 51740 1573185 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەبلەح''' یەکێکە لە گوندەکانی [[لوبنان]] لە قەزای زەحلە سەر بە [[پارێزگای بیقاع]]. == سەرچاوەکان == mkhkdsom2p8cua3j73egia6x0s4jqya 1573246 1573185 2026-04-07T16:04:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ablah, Lebanon}} 1573246 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەبلەح''' یەکێکە لە گوندەکانی [[لوبنان]] لە قەزای زەحلە سەر بە [[پارێزگای بیقاع]]. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ablah, Lebanon}} 26d7jgmr10lc4ft9pkp31u4i33x8sxh 1573390 1573246 2026-04-07T17:04:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1573390 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەبلەح''' یەکێکە لە گوندەکانی [[لوبنان]] لە قەزای زەحلە سەر بە [[پارێزگای بیقاع]]. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ablah, Lebanon}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} 5dherplsyigt38vwqn6edxi6r5ydzpy 1573471 1573390 2026-04-07T20:04:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573471 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}'''ئەبلەح''' یەکێکە لە گوندەکانی [[لوبنان]] لە قەزای زەحلە سەر بە [[پارێزگای بیقاع]]. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ablah, Lebanon}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} rv0ma6oduxai9l851amrfo2hixkptul 0 294296 1573186 2026-04-07T13:10:38Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344166489|Beqaa Governorate]]» 1573186 wikitext text/x-wiki '''بیقاع''' ( {{Langx|ar|البقاع}} ''{{Transliteration|ar|Al-Biqā'}}'' ) پارێزگایەکی [[لوبنان|لوبنانە]] و یەکێکە لە ھەشت قەزاکانی وڵات. دەکەوێتە بەشی ڕۆژهەڵاتی لوبنان و هاوسنوورە لەگەڵ [[سووریا]]. پایتەختی قەزاکە شاری زاحلییە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://investinlebanon.gov.lb/en/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/bekaa_governorate |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-30 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://statoids.com/ulb.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-29 |وێبگە=statoids.com}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] me9avoiust5j2n4ku27vxa228ffb45k 1573187 1573186 2026-04-07T13:11:38Z 1silent scientist 51740 1573187 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بیقاع''' ({{Langx|ar|البقاع}} {{Transliteration|ar|Al-Biqā'}}) پارێزگایەکی [[لوبنان|لوبنانە]] و یەکێکە لە ھەشت قەزاکانی وڵات. دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی لوبنان و ھاوسنوورە لەگەڵ [[سووریا]]. پایتەختی قەزاکە شاری زاحلییە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://investinlebanon.gov.lb/en/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/bekaa_governorate |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-30 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://statoids.com/ulb.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-29 |وێبگە=statoids.com}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] gadiaesox8c0rkwi412nv32eq4qymc9 1573188 1573187 2026-04-07T13:12:47Z 1silent scientist 51740 1573188 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بیقاع''' ({{Langx|ar|البقاع}} {{Transliteration|ar|Al-Biqā'}}) پارێزگایەکی [[لوبنان|لوبنانە]] و یەکێکە لە ھەشت پارێزگاکەی وڵات. دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی لوبنان و ھاوسنوورە لەگەڵ [[سووریا]]. پایتەختی قەزاکە شاری زاحلییە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://investinlebanon.gov.lb/en/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/bekaa_governorate |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-30 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://statoids.com/ulb.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-29 |وێبگە=statoids.com}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] rvrapje1foh6li1kayiwe8qp4z3b16a 1573207 1573188 2026-04-07T15:00:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573207 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بیقاع''' ({{Langx|ar|البقاع}} {{Transliteration|ar|Al-Biqā'}}) پارێزگایەکی [[لوبنان|لوبنانە]] و یەکێکە لە ھەشت پارێزگاکەی وڵات. دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی لوبنان و ھاوسنوورە لەگەڵ [[سووریا]]. پایتەختی قەزاکە شاری زاحلییە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://investinlebanon.gov.lb/en/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/bekaa_governorate |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-30 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://statoids.com/ulb.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-29 |وێبگە=statoids.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 5uq21gr384ca0xs3wquzrmttt2c7jk9 1573240 1573207 2026-04-07T16:03:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Beqaa Governorate}} 1573240 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بیقاع''' ({{Langx|ar|البقاع}} {{Transliteration|ar|Al-Biqā'}}) پارێزگایەکی [[لوبنان|لوبنانە]] و یەکێکە لە ھەشت پارێزگاکەی وڵات. دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی لوبنان و ھاوسنوورە لەگەڵ [[سووریا]]. پایتەختی قەزاکە شاری زاحلییە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://investinlebanon.gov.lb/en/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/bekaa_governorate |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-30 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://statoids.com/ulb.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-29 |وێبگە=statoids.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Beqaa Governorate}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 76jysf7wrwl5l8gpxqo7su271j148v4 1573397 1573240 2026-04-07T17:05:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1573397 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بیقاع''' ({{Langx|ar|البقاع}} {{Transliteration|ar|Al-Biqā'}}) پارێزگایەکی [[لوبنان|لوبنانە]] و یەکێکە لە ھەشت پارێزگاکەی وڵات. دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی لوبنان و ھاوسنوورە لەگەڵ [[سووریا]]. پایتەختی قەزاکە شاری زاحلییە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://investinlebanon.gov.lb/en/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/bekaa_governorate |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-30 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://statoids.com/ulb.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-29 |وێبگە=statoids.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Beqaa Governorate}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] a0syoy472uqcw2jr1kcd3afxaqd27yo 1573465 1573397 2026-04-07T20:03:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573465 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بیقاع''' ({{Langx|ar|البقاع}} {{Transliteration|ar|Al-Biqā'}}) پارێزگایەکی [[لوبنان|لوبنانە]] و یەکێکە لە ھەشت پارێزگاکەی وڵات. دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی لوبنان و ھاوسنوورە لەگەڵ [[سووریا]]. پایتەختی قەزاکە شاری زاحلییە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://investinlebanon.gov.lb/en/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/bekaa_governorate |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-30 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://statoids.com/ulb.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-29 |وێبگە=statoids.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Beqaa Governorate}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 413sy6n7avis3qjr1mxhw9195irc72h 0 294297 1573189 2026-04-07T13:14:29Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/72516181|محافظة بيروت]]» 1573189 wikitext text/x-wiki '''پارێزگای بەیرووت''' پارێزگایەکی لوبنانە کە پێکھاتووە لە شاری [[بەیرووت|بەیروت]] کە هاوکات پایتەختەکەیەتی و پایتەختی [[لوبنان|لوبنانە]]. == سەرچاوەکان == 1dpuvfkrnd142urxwp7gkuak620tsiq 1573190 1573189 2026-04-07T13:15:22Z 1silent scientist 51740 1573190 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''پارێزگای بەیرووت''' پارێزگایەکی لوبنانە کە پێکھاتووە لە شاری [[بەیرووت]] کە ھاوکات پایتەختەکەیەتی و پایتەختی [[لوبنان|لوبنانە]]. == سەرچاوەکان == p2t7xohx1vwma85gqhayovhed7wzkw2 1573191 1573190 2026-04-07T13:19:28Z 1silent scientist 51740 1573191 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''پارێزگای بەیرووت''' پارێزگایەکی لوبنانە کە پێکھاتووە لە شاری [[بەیرووت]] کە ھاوکات پایتەختەکەیەتی و پایتەختی [[لوبنان|لوبنانە]]. ڕووبەری ئەم پارێزگایە ١٩.٨ کیلۆمەتر دووجایە (بەبێ [[پەراوێزەکان]])؛ سەرەڕای بچووکیی قەبارەکەی، بە گرینگترین ناوچەی لوبنان دادەنرێت بەھۆی چالاکییە [[ئابووری]]، [[سیاسەت|سیاسی]]، [[چاند]] و کۆمەڵایەتییەکانییەوە. پارێزگاری پارێزگای بەیرووت بەپێی نەریت [[ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی لە لوبنان|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانییە]]، لەکاتێکدا سەرۆک شارەوانیی شاری بەیرووت مسوڵمانی سوننەیە. بەیرووت بەوە ناسراوە کە پڕڕەنگترین شاری [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە لە ڕووی ئایینییەوە. نزیکەی ٢.٥ ملیۆن کەس لە بەیرووت و پەراوێزەکانیدا («بەیرووت گەورە») ھەن. [[پەڕگە:Beirut Skyline.jpg|وێنۆک|ئاسۆی بەیرووت]] ==دانیشتووانناسی== بەپێی دەنگدەرە تۆمارکراوەکان لە ساڵی ٢٠١٤: {{Pie chart |thumb = left |caption = ئایین لە پارێزگای بەیرووت |label1 = [[ئیسلامی سوننە]] |value1 = 45.39 |color1 = DarkGreen |label2 = [[ئیسلامی شیعە]] |value2 = 15.75 |color3 = DodgerBlue |label3 = [[مەسیحییەت]] |value3 = 36.08 |color4 = yellow |label4 = [[دوورزی]] |value4 = 1.12 |color5 = ئەوانی تر |value5 = 1.66 }} == سەرچاوەکان == eopoy0gwec3fg8fpftktz6hptb0psmn 1573192 1573191 2026-04-07T13:20:10Z 1silent scientist 51740 1573192 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Beirut_in_Lebanon_2020.svg }}'''پارێزگای بەیرووت''' پارێزگایەکی لوبنانە کە پێکھاتووە لە شاری [[بەیرووت]] کە ھاوکات پایتەختەکەیەتی و پایتەختی [[لوبنان|لوبنانە]]. ڕووبەری ئەم پارێزگایە ١٩.٨ کیلۆمەتر دووجایە (بەبێ [[پەراوێزەکان]])؛ سەرەڕای بچووکیی قەبارەکەی، بە گرینگترین ناوچەی لوبنان دادەنرێت بەھۆی چالاکییە [[ئابووری]]، [[سیاسەت|سیاسی]]، [[چاند]] و کۆمەڵایەتییەکانییەوە. پارێزگاری پارێزگای بەیرووت بەپێی نەریت [[ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی لە لوبنان|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانییە]]، لەکاتێکدا سەرۆک شارەوانیی شاری بەیرووت مسوڵمانی سوننەیە. بەیرووت بەوە ناسراوە کە پڕڕەنگترین شاری [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە لە ڕووی ئایینییەوە. نزیکەی ٢.٥ ملیۆن کەس لە بەیرووت و پەراوێزەکانیدا («بەیرووت گەورە») ھەن. [[پەڕگە:Beirut Skyline.jpg|وێنۆک|ئاسۆی بەیرووت]] ==دانیشتووانناسی== بەپێی دەنگدەرە تۆمارکراوەکان لە ساڵی ٢٠١٤: {{Pie chart |thumb = left |caption = ئایین لە پارێزگای بەیرووت |label1 = [[ئیسلامی سوننە]] |value1 = 45.39 |color1 = DarkGreen |label2 = [[ئیسلامی شیعە]] |value2 = 15.75 |color3 = DodgerBlue |label3 = [[مەسیحییەت]] |value3 = 36.08 |color4 = yellow |label4 = [[دوورزی]] |value4 = 1.12 |color5 = ئەوانی تر |value5 = 1.66 }} == سەرچاوەکان == ixj6w8kv970ca6131vosgfo19zcyr4y 1573193 1573192 2026-04-07T13:21:16Z 1silent scientist 51740 /* دانیشتووانناسی */ 1573193 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Beirut_in_Lebanon_2020.svg }}'''پارێزگای بەیرووت''' پارێزگایەکی لوبنانە کە پێکھاتووە لە شاری [[بەیرووت]] کە ھاوکات پایتەختەکەیەتی و پایتەختی [[لوبنان|لوبنانە]]. ڕووبەری ئەم پارێزگایە ١٩.٨ کیلۆمەتر دووجایە (بەبێ [[پەراوێزەکان]])؛ سەرەڕای بچووکیی قەبارەکەی، بە گرینگترین ناوچەی لوبنان دادەنرێت بەھۆی چالاکییە [[ئابووری]]، [[سیاسەت|سیاسی]]، [[چاند]] و کۆمەڵایەتییەکانییەوە. پارێزگاری پارێزگای بەیرووت بەپێی نەریت [[ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی لە لوبنان|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانییە]]، لەکاتێکدا سەرۆک شارەوانیی شاری بەیرووت مسوڵمانی سوننەیە. بەیرووت بەوە ناسراوە کە پڕڕەنگترین شاری [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە لە ڕووی ئایینییەوە. نزیکەی ٢.٥ ملیۆن کەس لە بەیرووت و پەراوێزەکانیدا («بەیرووت گەورە») ھەن. [[پەڕگە:Beirut Skyline.jpg|وێنۆک|ئاسۆی بەیرووت]] ==دانیشتووانناسی== بەپێی دەنگدەرە تۆمارکراوەکان لە ساڵی ٢٠١٤: {{Pie chart |thumb = left |caption = ئایین لە پارێزگای بەیرووت |label1 = [[ئیسلامی سوننە]] |value1 = 45.39 |color1 = DarkGreen |label2 = [[ئیسلامی شیعە]] |value2 = 15.75 |color3 = DodgerBlue |label3 = [[مەسیحییەت]] |value3 = 36.08 |color4 = yellow |label4 = [[درووز]] |value4 = 1.12 |color5 = ئەوانی تر |value5 = 1.66 }} == سەرچاوەکان == oq3plh1frxlncev6xcyzxxw42jia2fu 1573194 1573193 2026-04-07T13:22:05Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1573194 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Beirut_in_Lebanon_2020.svg }}'''پارێزگای بەیرووت''' پارێزگایەکی لوبنانە کە پێکھاتووە لە شاری [[بەیرووت]] کە ھاوکات پایتەختەکەیەتی و پایتەختی [[لوبنان|لوبنانە]]. ڕووبەری ئەم پارێزگایە ١٩.٨ کیلۆمەتر دووجایە (بەبێ [[پەراوێزەکان]])؛ سەرەڕای بچووکیی قەبارەکەی، بە گرینگترین ناوچەی لوبنان دادەنرێت بەھۆی چالاکییە [[ئابووری]]، [[سیاسەت|سیاسی]]، [[چاند]] و کۆمەڵایەتییەکانییەوە. پارێزگاری پارێزگای بەیرووت بەپێی نەریت [[ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی لە لوبنان|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانییە]]، لەکاتێکدا سەرۆک شارەوانیی شاری بەیرووت مسوڵمانی سوننەیە. بەیرووت بەوە ناسراوە کە پڕڕەنگترین شاری [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە لە ڕووی ئایینییەوە. نزیکەی ٢.٥ ملیۆن کەس لە بەیرووت و پەراوێزەکانیدا («بەیرووت گەورە») ھەن. [[پەڕگە:Beirut Skyline.jpg|وێنۆک|ئاسۆی بەیرووت]] ==دانیشتووانناسی== بەپێی دەنگدەرە تۆمارکراوەکان لە ساڵی ٢٠١٤: {{Pie chart |thumb = left |caption = ئایین لە پارێزگای بەیرووت |label1 = [[ئیسلامی سوننە]] |value1 = 45.39 |color1 = DarkGreen |label2 = [[ئیسلامی شیعە]] |value2 = 15.75 |color3 = DodgerBlue |label3 = [[مەسیحییەت]] |value3 = 36.08 |color4 = yellow |label4 = [[درووز]] |value4 = 1.12 |color5 = ئەوانی تر |value5 = 1.66 }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٧ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٨ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}} gzp5h7gf2m5kvc4un86ie218n39ysdd 1573245 1573194 2026-04-07T16:04:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Beirut Governorate}} 1573245 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Beirut_in_Lebanon_2020.svg }}'''پارێزگای بەیرووت''' پارێزگایەکی لوبنانە کە پێکھاتووە لە شاری [[بەیرووت]] کە ھاوکات پایتەختەکەیەتی و پایتەختی [[لوبنان|لوبنانە]]. ڕووبەری ئەم پارێزگایە ١٩.٨ کیلۆمەتر دووجایە (بەبێ [[پەراوێزەکان]])؛ سەرەڕای بچووکیی قەبارەکەی، بە گرینگترین ناوچەی لوبنان دادەنرێت بەھۆی چالاکییە [[ئابووری]]، [[سیاسەت|سیاسی]]، [[چاند]] و کۆمەڵایەتییەکانییەوە. پارێزگاری پارێزگای بەیرووت بەپێی نەریت [[ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی لە لوبنان|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانییە]]، لەکاتێکدا سەرۆک شارەوانیی شاری بەیرووت مسوڵمانی سوننەیە. بەیرووت بەوە ناسراوە کە پڕڕەنگترین شاری [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە لە ڕووی ئایینییەوە. نزیکەی ٢.٥ ملیۆن کەس لە بەیرووت و پەراوێزەکانیدا («بەیرووت گەورە») ھەن. [[پەڕگە:Beirut Skyline.jpg|وێنۆک|ئاسۆی بەیرووت]] ==دانیشتووانناسی== بەپێی دەنگدەرە تۆمارکراوەکان لە ساڵی ٢٠١٤: {{Pie chart |thumb = left |caption = ئایین لە پارێزگای بەیرووت |label1 = [[ئیسلامی سوننە]] |value1 = 45.39 |color1 = DarkGreen |label2 = [[ئیسلامی شیعە]] |value2 = 15.75 |color3 = DodgerBlue |label3 = [[مەسیحییەت]] |value3 = 36.08 |color4 = yellow |label4 = [[درووز]] |value4 = 1.12 |color5 = ئەوانی تر |value5 = 1.66 }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٧ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٨ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Beirut Governorate}} hvk92d6dx5djr1tkp8u6ua6kp8o5m7b 1573391 1573245 2026-04-07T17:04:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1573391 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Beirut_in_Lebanon_2020.svg }}'''پارێزگای بەیرووت''' پارێزگایەکی لوبنانە کە پێکھاتووە لە شاری [[بەیرووت]] کە ھاوکات پایتەختەکەیەتی و پایتەختی [[لوبنان|لوبنانە]]. ڕووبەری ئەم پارێزگایە ١٩.٨ کیلۆمەتر دووجایە (بەبێ [[پەراوێزەکان]])؛ سەرەڕای بچووکیی قەبارەکەی، بە گرینگترین ناوچەی لوبنان دادەنرێت بەھۆی چالاکییە [[ئابووری]]، [[سیاسەت|سیاسی]]، [[چاند]] و کۆمەڵایەتییەکانییەوە. پارێزگاری پارێزگای بەیرووت بەپێی نەریت [[ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی لە لوبنان|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانییە]]، لەکاتێکدا سەرۆک شارەوانیی شاری بەیرووت مسوڵمانی سوننەیە. بەیرووت بەوە ناسراوە کە پڕڕەنگترین شاری [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە لە ڕووی ئایینییەوە. نزیکەی ٢.٥ ملیۆن کەس لە بەیرووت و پەراوێزەکانیدا («بەیرووت گەورە») ھەن. [[پەڕگە:Beirut Skyline.jpg|وێنۆک|ئاسۆی بەیرووت]] ==دانیشتووانناسی== بەپێی دەنگدەرە تۆمارکراوەکان لە ساڵی ٢٠١٤: {{Pie chart |thumb = left |caption = ئایین لە پارێزگای بەیرووت |label1 = [[ئیسلامی سوننە]] |value1 = 45.39 |color1 = DarkGreen |label2 = [[ئیسلامی شیعە]] |value2 = 15.75 |color3 = DodgerBlue |label3 = [[مەسیحییەت]] |value3 = 36.08 |color4 = yellow |label4 = [[درووز]] |value4 = 1.12 |color5 = ئەوانی تر |value5 = 1.66 }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٧ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٨ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Beirut Governorate}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} dsty17q6y17nnksim3q3a7q7xow5uwc 1573470 1573391 2026-04-07T20:04:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573470 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=Beirut_in_Lebanon_2020.svg }}'''پارێزگای بەیرووت''' پارێزگایەکی لوبنانە کە پێکھاتووە لە شاری [[بەیرووت]] کە ھاوکات پایتەختەکەیەتی و پایتەختی [[لوبنان|لوبنانە]]. ڕووبەری ئەم پارێزگایە ١٩.٨ کیلۆمەتر دووجایە (بەبێ [[پەراوێزەکان]])؛ سەرەڕای بچووکیی قەبارەکەی، بە گرینگترین ناوچەی لوبنان دادەنرێت بەھۆی چالاکییە [[ئابووری]]، [[سیاسەت|سیاسی]]، [[چاند]] و کۆمەڵایەتییەکانییەوە. پارێزگاری پارێزگای بەیرووت بەپێی نەریت [[ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی لە لوبنان|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانییە]]، لەکاتێکدا سەرۆک شارەوانیی شاری بەیرووت مسوڵمانی سوننەیە. بەیرووت بەوە ناسراوە کە پڕڕەنگترین شاری [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە لە ڕووی ئایینییەوە. نزیکەی ٢.٥ ملیۆن کەس لە بەیرووت و پەراوێزەکانیدا («بەیرووت گەورە») ھەن. [[پەڕگە:Beirut Skyline.jpg|وێنۆک|ئاسۆی بەیرووت]] ==دانیشتووانناسی== بەپێی دەنگدەرە تۆمارکراوەکان لە ساڵی ٢٠١٤: {{Pie chart |thumb = left |caption = ئایین لە پارێزگای بەیرووت |label1 = [[ئیسلامی سوننە]] |value1 = 45.39 |color1 = DarkGreen |label2 = [[ئیسلامی شیعە]] |value2 = 15.75 |color3 = DodgerBlue |label3 = [[مەسیحییەت]] |value3 = 36.08 |color4 = yellow |label4 = [[درووز]] |value4 = 1.12 |color5 = ئەوانی تر |value5 = 1.66 }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٧ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٨ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Beirut Governorate}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 215b8p86a7o7gxst5im7orc8qx7vqnm 0 294298 1573195 2026-04-07T13:26:10Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/73477695|محافظة جبل لبنان]]» 1573195 wikitext text/x-wiki '''پارێزگای کێوی لوبنان''' یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] و پایتەختەکەی لە شاری بەعبەدایە . زۆربەی دانیشتووانەکەی [[مەسیحی|مەسیحین،]] لەوانە مارۆنی[[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|، ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]] و کاسۆلیکی یۆنانی مێلکیت. هەروەها دانیشتووانی [[موسڵمان]] و کەمینەیەکی بەرچاوی [[درووز|درووزەکان]] هەن. ڕووبەرەکەی ١٩٣٩ ^{کیلۆمەتر} دووجایە و ژمارەی دانیشتووانی ٤٤٨،٣٧٦ کەسە (بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦). <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210226063530/https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 فبراير 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2021-10-16 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> '''کێوی لوبنان''' پێش سەربەخۆیی دڵی [[میرنشینی چیای لوبنان|میرنشینی کێوی لوبنانی]] پێکهێنا و تا ئێستاش وەک یەکێک لە ناوەندە ئابوورییە گرنگەکانی دەمێنێتەوە. شار و شارۆچکەکانی پارێزگای چیای لوبنان لە لێوارەکانی ڕۆژاوای کێوی ڕۆژاوای لوبنان هەڵکەوتوون، دەوری پایتەختی [[بەیرووت|بەیرووت داوە،]] لە سێ لا: [[باشوور]][[ڕۆژھەڵات|، ڕۆژهەڵات]] [[باکوور|و باکوور]] . سنووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتە دەست دەخاتە کەنارەکانی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]. تێدا گرنگترین هاوینەهەواری لوبنان لە سەرانسەری ناوچەکەدا ھەیە. == سەرچاوەکان == geowhehv1b0ro0yjqy28g9yi2q12e9l 1573196 1573195 2026-04-07T13:28:23Z 1silent scientist 51740 1573196 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Mount_Lebanon_in_Lebanon_2020.svg }}'''پارێزگای کێوی لوبنان''' یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] و پایتەختەکەی لە شاری بەعبەدایە. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[مەسیحی|مەسیحین،]] لەوانە مارۆنی[[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|، ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]] و کاسۆلیکی یۆنانی مێلکیت. ھەروەھا دانیشتووانی [[موسڵمان]] و کەمینەیەکی بەرچاوی [[درووز|درووزەکان]] ھەن. ڕووبەرەکەی ١٩٣٩ کم دووجایە و ژمارەی دانیشتووانی ٤٤٨،٣٧٦ کەسە (بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦). <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210226063530/https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 فبراير 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2021-10-16 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> '''کێوی لوبنان''' پێش سەربەخۆیی دڵی [[میرنشینی چیای لوبنان|میرنشینی کێوی لوبنانی]] پێکھێنا و تا ئێستاش وەک یەکێک لە ناوەندە ئابوورییە گرنگەکانی دەمێنێتەوە. شار و شارۆچکەکانی پارێزگای [[کێو]]ی لوبنان لە لێوارەکانی ڕۆژاوای کێوی ڕۆژاوای لوبنان ھەڵکەوتوون، دەوری پایتەختی [[بەیرووت|بەیرووت داوە،]] لە سێ لا: [[باشوور]]، [[ڕۆژھەڵات]]، [[باکوور]]. سنووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتە دەست دەخاتە کەنارەکانی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]. تێدا گرنگترین ھاوینەھەواری لوبنان لە سەرانسەری ناوچەکەدا ھەیە. == سەرچاوەکان == 0nogaz4jp2z8zn4u4ele1gaxfq21h55 1573206 1573196 2026-04-07T15:00:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573206 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Mount_Lebanon_in_Lebanon_2020.svg }}'''پارێزگای کێوی لوبنان''' یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] و پایتەختەکەی لە شاری بەعبەدایە. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[مەسیحی|مەسیحین،]] لەوانە مارۆنی[[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|، ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]] و کاسۆلیکی یۆنانی مێلکیت. ھەروەھا دانیشتووانی [[موسڵمان]] و کەمینەیەکی بەرچاوی [[درووز|درووزەکان]] ھەن. ڕووبەرەکەی ١٩٣٩ کم دووجایە و ژمارەی دانیشتووانی ٤٤٨،٣٧٦ کەسە (بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦). <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210226063530/https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 فبراير 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2021-10-16 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> '''کێوی لوبنان''' پێش سەربەخۆیی دڵی [[میرنشینی چیای لوبنان|میرنشینی کێوی لوبنانی]] پێکھێنا و تا ئێستاش وەک یەکێک لە ناوەندە ئابوورییە گرنگەکانی دەمێنێتەوە. شار و شارۆچکەکانی پارێزگای [[کێو]]ی لوبنان لە لێوارەکانی ڕۆژاوای کێوی ڕۆژاوای لوبنان ھەڵکەوتوون، دەوری پایتەختی [[بەیرووت|بەیرووت داوە،]] لە سێ لا: [[باشوور]]، [[ڕۆژھەڵات]]، [[باکوور]]. سنووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتە دەست دەخاتە کەنارەکانی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]. تێدا گرنگترین ھاوینەھەواری لوبنان لە سەرانسەری ناوچەکەدا ھەیە. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} iz5wjhupxrlc4u2uw7geuvhsyx0f1sn 1573241 1573206 2026-04-07T16:03:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Mount Lebanon Governorate}} 1573241 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Mount_Lebanon_in_Lebanon_2020.svg }}'''پارێزگای کێوی لوبنان''' یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] و پایتەختەکەی لە شاری بەعبەدایە. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[مەسیحی|مەسیحین،]] لەوانە مارۆنی[[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|، ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]] و کاسۆلیکی یۆنانی مێلکیت. ھەروەھا دانیشتووانی [[موسڵمان]] و کەمینەیەکی بەرچاوی [[درووز|درووزەکان]] ھەن. ڕووبەرەکەی ١٩٣٩ کم دووجایە و ژمارەی دانیشتووانی ٤٤٨،٣٧٦ کەسە (بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦). <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210226063530/https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 فبراير 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2021-10-16 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> '''کێوی لوبنان''' پێش سەربەخۆیی دڵی [[میرنشینی چیای لوبنان|میرنشینی کێوی لوبنانی]] پێکھێنا و تا ئێستاش وەک یەکێک لە ناوەندە ئابوورییە گرنگەکانی دەمێنێتەوە. شار و شارۆچکەکانی پارێزگای [[کێو]]ی لوبنان لە لێوارەکانی ڕۆژاوای کێوی ڕۆژاوای لوبنان ھەڵکەوتوون، دەوری پایتەختی [[بەیرووت|بەیرووت داوە،]] لە سێ لا: [[باشوور]]، [[ڕۆژھەڵات]]، [[باکوور]]. سنووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتە دەست دەخاتە کەنارەکانی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]. تێدا گرنگترین ھاوینەھەواری لوبنان لە سەرانسەری ناوچەکەدا ھەیە. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Lebanon Governorate}} jjop9jolzop0lrrkts5d4mto1ap3zvn 1573395 1573241 2026-04-07T17:05:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1573395 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Mount_Lebanon_in_Lebanon_2020.svg }}'''پارێزگای کێوی لوبنان''' یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] و پایتەختەکەی لە شاری بەعبەدایە. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[مەسیحی|مەسیحین،]] لەوانە مارۆنی[[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|، ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]] و کاسۆلیکی یۆنانی مێلکیت. ھەروەھا دانیشتووانی [[موسڵمان]] و کەمینەیەکی بەرچاوی [[درووز|درووزەکان]] ھەن. ڕووبەرەکەی ١٩٣٩ کم دووجایە و ژمارەی دانیشتووانی ٤٤٨،٣٧٦ کەسە (بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦). <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210226063530/https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 فبراير 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2021-10-16 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> '''کێوی لوبنان''' پێش سەربەخۆیی دڵی [[میرنشینی چیای لوبنان|میرنشینی کێوی لوبنانی]] پێکھێنا و تا ئێستاش وەک یەکێک لە ناوەندە ئابوورییە گرنگەکانی دەمێنێتەوە. شار و شارۆچکەکانی پارێزگای [[کێو]]ی لوبنان لە لێوارەکانی ڕۆژاوای کێوی ڕۆژاوای لوبنان ھەڵکەوتوون، دەوری پایتەختی [[بەیرووت|بەیرووت داوە،]] لە سێ لا: [[باشوور]]، [[ڕۆژھەڵات]]، [[باکوور]]. سنووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتە دەست دەخاتە کەنارەکانی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]. تێدا گرنگترین ھاوینەھەواری لوبنان لە سەرانسەری ناوچەکەدا ھەیە. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Lebanon Governorate}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} tni6cu9n39fzrxx3lxykpg83av508ac 1573467 1573395 2026-04-07T20:03:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573467 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=Mount_Lebanon_in_Lebanon_2020.svg }}'''پارێزگای کێوی لوبنان''' یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] و پایتەختەکەی لە شاری بەعبەدایە. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[مەسیحی|مەسیحین،]] لەوانە مارۆنی[[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|، ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]] و کاسۆلیکی یۆنانی مێلکیت. ھەروەھا دانیشتووانی [[موسڵمان]] و کەمینەیەکی بەرچاوی [[درووز|درووزەکان]] ھەن. ڕووبەرەکەی ١٩٣٩ کم دووجایە و ژمارەی دانیشتووانی ٤٤٨،٣٧٦ کەسە (بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦). <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210226063530/https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 فبراير 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2021-10-16 |وێبگە=IDAL.COM}}</ref> '''کێوی لوبنان''' پێش سەربەخۆیی دڵی [[میرنشینی چیای لوبنان|میرنشینی کێوی لوبنانی]] پێکھێنا و تا ئێستاش وەک یەکێک لە ناوەندە ئابوورییە گرنگەکانی دەمێنێتەوە. شار و شارۆچکەکانی پارێزگای [[کێو]]ی لوبنان لە لێوارەکانی ڕۆژاوای کێوی ڕۆژاوای لوبنان ھەڵکەوتوون، دەوری پایتەختی [[بەیرووت|بەیرووت داوە،]] لە سێ لا: [[باشوور]]، [[ڕۆژھەڵات]]، [[باکوور]]. سنووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتە دەست دەخاتە کەنارەکانی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]. تێدا گرنگترین ھاوینەھەواری لوبنان لە سەرانسەری ناوچەکەدا ھەیە. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Lebanon Governorate}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} m9hu5f4kota0x3wddl9h23thnqex64a 0 294299 1573197 2026-04-07T13:31:12Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341575936|North Governorate]]» 1573197 wikitext text/x-wiki '''پارێزگای باکوور''' ( {{Langx|ar|الشمال}} , ''{{Transliteration|ar|DIN|Aš Šamāl}}'' ) یەکێکە لە پارێزگاکانی لوبنان و یەکێکە لە دوو پارێزگاکانی باکووری لوبنان. پایتەختەکەی [[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوسە]]. ڕەمزی نۆھرا لە 2ی ئایاری 2014 تا 14ی ئایاری 2025 پارێزگار بووە و وەزارەتی ناوخۆ لە پۆستەکەی دووریخستووەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 May 2025 |ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1460286/what-we-know-about-the-dismissal-of-the-unpopular-governor-of-north-lebanon.html}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Alieh |first=Yassmine |ناونیشان=http://www.businessnews.com.lb/cms/Story/StoryDetails.aspx?ItemID=4048 |ڕێکەوتی سەردان=29 November 2024 |وێبگە=businessnews.com.lb}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای باکوور ٧٣١,٢٥١ کەسە. [[پەڕگە:TripoliNahrAbuAli.jpg|وێنۆک|تەرابلوس، پایتەختی پارێزگای باکوور]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] s8xnma98140lm6xikefrwblxpngrkn9 1573198 1573197 2026-04-07T13:34:22Z 1silent scientist 51740 1573198 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=North_in_Lebanon_2020.svg }} [[پەڕگە:TripoliNahrAbuAli.jpg|وێنۆک|[[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوس]]، پایتەختی پارێزگای باکوور]]'''پارێزگای باکوور''' ({{Langx|ar|الشمال}}، {{Transliteration|ar|DIN|Aš Šamāl}}) یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] و یەکێکە لە دوو پارێزگاکانی باکووری لوبنان. پایتەختەکەی [[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوسە]]. ڕەمزی نۆھرا لە ٢ی ئایاری ٢٠١٤ تا ١٤ی ئایاری ٢٠٢٥ پارێزگار بووە و وەزارەتی ناوخۆ لە پۆستەکەی دووریخستووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 May 2025 |ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1460286/what-we-know-about-the-dismissal-of-the-unpopular-governor-of-north-lebanon.html}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Alieh |first=Yassmine |ناونیشان=http://www.businessnews.com.lb/cms/Story/StoryDetails.aspx?ItemID=4048 |ڕێکەوتی سەردان=29 November 2024 |وێبگە=businessnews.com.lb}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای باکوور ٧٣١,٢٥١ کەسە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] jctjolzgtu5yag74jdnjcrzotjxfp2i 1573244 1573198 2026-04-07T16:04:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|North Governorate}} 1573244 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=North_in_Lebanon_2020.svg }} [[پەڕگە:TripoliNahrAbuAli.jpg|وێنۆک|[[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوس]]، پایتەختی پارێزگای باکوور]]'''پارێزگای باکوور''' ({{Langx|ar|الشمال}}، {{Transliteration|ar|DIN|Aš Šamāl}}) یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] و یەکێکە لە دوو پارێزگاکانی باکووری لوبنان. پایتەختەکەی [[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوسە]]. ڕەمزی نۆھرا لە ٢ی ئایاری ٢٠١٤ تا ١٤ی ئایاری ٢٠٢٥ پارێزگار بووە و وەزارەتی ناوخۆ لە پۆستەکەی دووریخستووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 May 2025 |ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1460286/what-we-know-about-the-dismissal-of-the-unpopular-governor-of-north-lebanon.html}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Alieh |first=Yassmine |ناونیشان=http://www.businessnews.com.lb/cms/Story/StoryDetails.aspx?ItemID=4048 |ڕێکەوتی سەردان=29 November 2024 |وێبگە=businessnews.com.lb}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای باکوور ٧٣١,٢٥١ کەسە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|North Governorate}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] cm2fcnxsen5elaens37xwtf1vlgz97t 1573392 1573244 2026-04-07T17:04:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1573392 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=North_in_Lebanon_2020.svg }} [[پەڕگە:TripoliNahrAbuAli.jpg|وێنۆک|[[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوس]]، پایتەختی پارێزگای باکوور]]'''پارێزگای باکوور''' ({{Langx|ar|الشمال}}، {{Transliteration|ar|DIN|Aš Šamāl}}) یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] و یەکێکە لە دوو پارێزگاکانی باکووری لوبنان. پایتەختەکەی [[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوسە]]. ڕەمزی نۆھرا لە ٢ی ئایاری ٢٠١٤ تا ١٤ی ئایاری ٢٠٢٥ پارێزگار بووە و وەزارەتی ناوخۆ لە پۆستەکەی دووریخستووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 May 2025 |ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1460286/what-we-know-about-the-dismissal-of-the-unpopular-governor-of-north-lebanon.html}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Alieh |first=Yassmine |ناونیشان=http://www.businessnews.com.lb/cms/Story/StoryDetails.aspx?ItemID=4048 |ڕێکەوتی سەردان=29 November 2024 |وێبگە=businessnews.com.lb}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای باکوور ٧٣١,٢٥١ کەسە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|North Governorate}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] qtu6ax5bred7odmea6pc48qyb27llls 1573469 1573392 2026-04-07T20:04:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573469 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=North_in_Lebanon_2020.svg }} [[پەڕگە:TripoliNahrAbuAli.jpg|وێنۆک|[[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوس]]، پایتەختی پارێزگای باکوور]]'''پارێزگای باکوور''' ({{Langx|ar|الشمال}}، {{Transliteration|ar|DIN|Aš Šamāl}}) یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] و یەکێکە لە دوو پارێزگاکانی باکووری لوبنان. پایتەختەکەی [[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوسە]]. ڕەمزی نۆھرا لە ٢ی ئایاری ٢٠١٤ تا ١٤ی ئایاری ٢٠٢٥ پارێزگار بووە و وەزارەتی ناوخۆ لە پۆستەکەی دووریخستووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 May 2025 |ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1460286/what-we-know-about-the-dismissal-of-the-unpopular-governor-of-north-lebanon.html}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Alieh |first=Yassmine |ناونیشان=http://www.businessnews.com.lb/cms/Story/StoryDetails.aspx?ItemID=4048 |ڕێکەوتی سەردان=29 November 2024 |وێبگە=businessnews.com.lb}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای باکوور ٧٣١,٢٥١ کەسە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|North Governorate}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 9ap6vmeqh4xqe7v7slhm7jf8cvcuo0v 0 294300 1573200 2026-04-07T13:40:00Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347400822|South Governorate]]» 1573200 wikitext text/x-wiki '''پارێزگای باشوور''' ( {{Langx|ar|محافظة الجنوب|muḥāfaẓat al-Janūb}} یان بە سادەیی {{Lang|ar|الجنوب}} ) یەکێکە لە پارێزگاکانی لوبنان کە ژمارەی دانیشتووانی ٥٩٠ هەزار کەسە و ڕووبەرەکەی ٩٢٩.٦ کەسە&nbsp;کم ² . پایتەختەکەی سیدۆنە. نزمترین بەرزایی ئاستی دەریایە؛ بەرزترینیان هەزار مەتر دەبێت. دانیشتووانی ناوچەکە لە ڕووی ئایینییەوە هەمەچەشنن و موسڵمانانی [[شیعەکان لە لوبنان|شیعە]] و سوننە ، [[درووز]]، ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژهەڵات ، مارۆنی ، پرۆتێستانت ، و مەسیحییە کاسۆلیکی یۆنانی لەخۆدەگرن. پلەکانی گەرما دەتوانن بۆ ٤ پلەی سەدی لە وەرزی زستاندا لەگەڵ باران و بەفرێکی زۆر لەسەر ناوچە بەرزەکان. لە هاوینی شێداردا پلەی گەرما دەتوانێت بەرزبێتەوە بۆ ٣٠ پلەی سەدی لە ناوچە کەنارییەکان. پارێزگاکە چەندین ڕووباری هەیە: [[ڕووباری لیتانی|لیتانی]]، دێر ئەلزەهرانی، نەقورا، عەوالی، قاسمیە، و حەسبانی. ناوچەکە بە کێڵگەی لیمۆ و مۆز بەناوبانگە. شارە سەرەکییەکانی بریتین لە سیدۆن و تایر و یەزین. == سەرچاوەکان == fyuqo7r9l0tdoimwnqaksyjv1sqpoqk 1573201 1573200 2026-04-07T13:48:38Z 1silent scientist 51740 1573201 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Governorate_south_lebanon.jpg }}'''پارێزگای باشوور''' ({{Langx|ar|محافظة الجنوب}}) یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] کە ژمارەی دانیشتووانی ٥٩٠ ھەزار کەسە و ڕووبەرەکەی ٩٢٩.٦ کەسە لە کم دووجا. پایتەختەکەی سیدۆنە. نزمترین بەرزایی ئاستی دەریایە؛ بەرزترینیان ھەزار مەتر دەبێت. دانیشتووانی ناوچەکە لە ڕووی ئایینییەوە ھەمەچەشنن و موسڵمانانی [[شیعەکان لە لوبنان|شیعە]] و [[سوننە]]، [[درووز]]، ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات، مارۆنی، [[پرۆتێستانت]]، و مەسیحییە کاسۆلیکی یۆنانی لەخۆدەگرن. پلەکانی گەرما دەتوانن بۆ ٤ پلەی سەدی لە وەرزی زستاندا لەگەڵ باران و بەفرێکی زۆر لەسەر ناوچە بەرزەکان. لە ھاوینی شێداردا پلەی گەرما دەتوانێت بەرزبێتەوە بۆ ٣٠ پلەی سەدی لە ناوچە کەنارییەکان. پارێزگاکە چەندین ڕووباری ھەیە: [[ڕووباری لیتانی|لیتانی]]، دێر ئەلزەھرانی، نەقورا، عەوالی، قاسمیە، و حەسبانی. ناوچەکە بە کێڵگەی لیمۆ و مۆز بەناوبانگە. شارە سەرەکییەکانی بریتین لە سیدۆن و تایر و یەزین. == سەرچاوەکان == mgq21em9ocmqg4iukf4wal68ylb31ez 1573242 1573201 2026-04-07T16:03:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|South Governorate}} 1573242 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Governorate_south_lebanon.jpg }}'''پارێزگای باشوور''' ({{Langx|ar|محافظة الجنوب}}) یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] کە ژمارەی دانیشتووانی ٥٩٠ ھەزار کەسە و ڕووبەرەکەی ٩٢٩.٦ کەسە لە کم دووجا. پایتەختەکەی سیدۆنە. نزمترین بەرزایی ئاستی دەریایە؛ بەرزترینیان ھەزار مەتر دەبێت. دانیشتووانی ناوچەکە لە ڕووی ئایینییەوە ھەمەچەشنن و موسڵمانانی [[شیعەکان لە لوبنان|شیعە]] و [[سوننە]]، [[درووز]]، ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات، مارۆنی، [[پرۆتێستانت]]، و مەسیحییە کاسۆلیکی یۆنانی لەخۆدەگرن. پلەکانی گەرما دەتوانن بۆ ٤ پلەی سەدی لە وەرزی زستاندا لەگەڵ باران و بەفرێکی زۆر لەسەر ناوچە بەرزەکان. لە ھاوینی شێداردا پلەی گەرما دەتوانێت بەرزبێتەوە بۆ ٣٠ پلەی سەدی لە ناوچە کەنارییەکان. پارێزگاکە چەندین ڕووباری ھەیە: [[ڕووباری لیتانی|لیتانی]]، دێر ئەلزەھرانی، نەقورا، عەوالی، قاسمیە، و حەسبانی. ناوچەکە بە کێڵگەی لیمۆ و مۆز بەناوبانگە. شارە سەرەکییەکانی بریتین لە سیدۆن و تایر و یەزین. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|South Governorate}} t1hg886p8wjjym13g4pss0mnkjdcu3i 1573393 1573242 2026-04-07T17:04:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1573393 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Governorate_south_lebanon.jpg }}'''پارێزگای باشوور''' ({{Langx|ar|محافظة الجنوب}}) یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] کە ژمارەی دانیشتووانی ٥٩٠ ھەزار کەسە و ڕووبەرەکەی ٩٢٩.٦ کەسە لە کم دووجا. پایتەختەکەی سیدۆنە. نزمترین بەرزایی ئاستی دەریایە؛ بەرزترینیان ھەزار مەتر دەبێت. دانیشتووانی ناوچەکە لە ڕووی ئایینییەوە ھەمەچەشنن و موسڵمانانی [[شیعەکان لە لوبنان|شیعە]] و [[سوننە]]، [[درووز]]، ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات، مارۆنی، [[پرۆتێستانت]]، و مەسیحییە کاسۆلیکی یۆنانی لەخۆدەگرن. پلەکانی گەرما دەتوانن بۆ ٤ پلەی سەدی لە وەرزی زستاندا لەگەڵ باران و بەفرێکی زۆر لەسەر ناوچە بەرزەکان. لە ھاوینی شێداردا پلەی گەرما دەتوانێت بەرزبێتەوە بۆ ٣٠ پلەی سەدی لە ناوچە کەنارییەکان. پارێزگاکە چەندین ڕووباری ھەیە: [[ڕووباری لیتانی|لیتانی]]، دێر ئەلزەھرانی، نەقورا، عەوالی، قاسمیە، و حەسبانی. ناوچەکە بە کێڵگەی لیمۆ و مۆز بەناوبانگە. شارە سەرەکییەکانی بریتین لە سیدۆن و تایر و یەزین. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|South Governorate}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} 38v143jpmgz5l2e9l2noguurhuc435b 1573468 1573393 2026-04-07T20:04:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573468 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=Governorate_south_lebanon.jpg }}'''پارێزگای باشوور''' ({{Langx|ar|محافظة الجنوب}}) یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] کە ژمارەی دانیشتووانی ٥٩٠ ھەزار کەسە و ڕووبەرەکەی ٩٢٩.٦ کەسە لە کم دووجا. پایتەختەکەی سیدۆنە. نزمترین بەرزایی ئاستی دەریایە؛ بەرزترینیان ھەزار مەتر دەبێت. دانیشتووانی ناوچەکە لە ڕووی ئایینییەوە ھەمەچەشنن و موسڵمانانی [[شیعەکان لە لوبنان|شیعە]] و [[سوننە]]، [[درووز]]، ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات، مارۆنی، [[پرۆتێستانت]]، و مەسیحییە کاسۆلیکی یۆنانی لەخۆدەگرن. پلەکانی گەرما دەتوانن بۆ ٤ پلەی سەدی لە وەرزی زستاندا لەگەڵ باران و بەفرێکی زۆر لەسەر ناوچە بەرزەکان. لە ھاوینی شێداردا پلەی گەرما دەتوانێت بەرزبێتەوە بۆ ٣٠ پلەی سەدی لە ناوچە کەنارییەکان. پارێزگاکە چەندین ڕووباری ھەیە: [[ڕووباری لیتانی|لیتانی]]، دێر ئەلزەھرانی، نەقورا، عەوالی، قاسمیە، و حەسبانی. ناوچەکە بە کێڵگەی لیمۆ و مۆز بەناوبانگە. شارە سەرەکییەکانی بریتین لە سیدۆن و تایر و یەزین. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|South Governorate}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} n8h6tl5z96mrnoq56t4c2y3h9apbhd5 3 294301 1573205 2026-04-07T14:36:50Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1573205 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٣٦، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) guv2wd0ymatf39g84v6s6xdmjl4uzd8 3 294302 1573219 2026-04-07T15:18:17Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1573219 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:١٨، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) qmamnc26vvd6l4pnjtx41dknasgd394 2 294303 1573221 2026-04-07T15:29:57Z MeerFarhad97 74793 پەڕەی دروست کرد بە «نووسەر و دەرهێنەر»ەوە 1573221 wikitext text/x-wiki نووسەر و دەرهێنەر n2602zkqwbplahy1tv7ob0992ym90h7 0 294304 1573222 2026-04-07T15:50:58Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1332860544|The Oxford Companion to Food]]» 1573222 wikitext text/x-wiki '''''The Oxford Companion to Food''''' is an [[ئینسایکڵۆپیدیا|encyclopedia]] about [[خۆراک|food]]. It was edited by Alan Davidson and published by [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|Oxford University Press]] in 1999. It was also issued in softcover under the name ''The Penguin Companion to Food''. The second and third editions were edited by Tom Jaine and published by Oxford in 2006 and 2014. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 4ltis8tct6b4gbrvmwodu6cfb5bzka3 1573223 1573222 2026-04-07T15:51:45Z Tessla 41338 شائەمراز 1573223 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێبەری ئۆکسفۆرد بۆ خۆراک''' [[ئینسایکڵۆپیدیا|ئینسایکڵۆپیدیایەکە]] دەربارەی [[خۆراک]]. لەلایەن ئالان دەیڤیدسنەوە دەستکاری کراوە و لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە ساڵی ١٩٩٩ بڵاوکراوەتەوە. ھەروەھا بە بەرگی نەرم لەژێر ناوی ڕێبەری پێنگوین بۆ خۆراک دەرچووە. چاپی دووەم و سێیەمی لەلایەن تۆم جەینەوە دەستکاری کراون و لەلایەن ئۆکسفۆردەوە لە ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠١٤ بڵاوکراونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} hqynsdul5wa6lk03gvghr676xqzylns 1573515 1573223 2026-04-07T20:11:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573515 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ڕێبەری ئۆکسفۆرد بۆ خۆراک''' [[ئینسایکڵۆپیدیا|ئینسایکڵۆپیدیایەکە]] دەربارەی [[خۆراک]]. لەلایەن ئالان دەیڤیدسنەوە دەستکاری کراوە و لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە ساڵی ١٩٩٩ بڵاوکراوەتەوە. ھەروەھا بە بەرگی نەرم لەژێر ناوی ڕێبەری پێنگوین بۆ خۆراک دەرچووە. چاپی دووەم و سێیەمی لەلایەن تۆم جەینەوە دەستکاری کراون و لەلایەن ئۆکسفۆردەوە لە ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠١٤ بڵاوکراونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 65m5tdzy390lrbmnbh0g98ongop4m8p 0 294305 1573224 2026-04-07T15:53:22Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336954144|European cuisine]]» 1573224 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Eq_it-na_pizza-margherita_sep2005_sml.jpg|وێنۆک|Italian [[پیتزا|pizza]]. Pizza is considered one of the national dishes of Italy and its variants are among the most popular foods in the world.]] '''European cuisine''' (also known as '''Continental cuisine''') comprises the cuisines originating from the various countries of [[ئەورووپا|Europe]].<ref>{{Cite book|title=Culinary Cultures of Europe: Identity, Diversity and Dialogue|publisher=Council of Europe}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The cuisines of European countries are diverse, although some common characteristics distinguish them from those of other regions. Compared to traditional cooking of East Asia, meat holds a more prominent and substantial role in serving size. Many dairy products are utilised in cooking. There are hundreds of varieties of [[پەنیر|cheese]] and other fermented milk products. White [[گەنم|wheat]]-flour bread has long been the prestige [[نیشاستە|starch]], but historically, most people ate bread, flatcakes, or porridge made from [[چاودار|rye]], spelt, [[جۆ|barley]], and [[کاڕان|oats]].<ref>Alfio Cortonesi, "Self-sufficiency and the Market: Rural and Urban Diet in the Middle Ages", in Jean-Louis Flandrin, Massimo Montanari, ''Food: A Culinary History from Antiquity to the Present'', 1999, {{ISBN|0231111541}}, p. 268ff</ref><ref>Michel Morineau, "Growing without Knowing Why: Production, Demographics, and Diet", in Jean-Louis Flandrin, Massimo Montanari, ''Food: A Culinary History from Antiquity to the Present'', 1999, {{ISBN|0231111541}}, p. 380ff</ref> Those better off would also make pasta, dumplings and pastries. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:پێڕستە بڵاوکراوەکانی خۆراک و خواردنەوە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6frj42i5cftg2o3fy94fj6gcyclk9t8 1573225 1573224 2026-04-07T15:54:32Z Tessla 41338 شائەمراز 1573225 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Eq_it-na_pizza-margherita_sep2005_sml.jpg|وێنۆک|[[پیتزا]]ی ئیتالی. پیتزا وەک یەکێک لە خواردنە نیشتمانییەکانی ئیتالیا دادەنرێت و جۆرەکانی لەنێوان باوترین خۆراکەکاندان لە جیھاندا.]] '''چێشتلێنانی ئەورووپی''' (ھەروەھا بە '''چێشتلێنانی کیشوەری''' دەناسرێت) ئەو چێشتلێنانانە لەخۆدەگرێت کە لە وڵاتە جیاوازەکانی [[ئەورووپا]]وە سەرچاوەیان گرتووە.<ref>{{Cite book|title=Culinary Cultures of Europe: Identity, Diversity and Dialogue|publisher=Council of Europe}}</ref> چێشتلێنانی وڵاتانی ئەورووپی ھەمەجۆرە، ئەگەرچی ھەندێک تایبەتمەندیی ھاوبەش لە ناوچەکانی تر جیایان دەکاتەوە. بە بەراورد بە لێنانی نەریتیی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، گۆشت ڕۆڵێکی بەرچاوتر و سەرەکیتر لە قەبارەی ژەمەکاندا دەگێڕێت. زۆرێک لە بەرھەمە شیرەمەنییەکان لە چێشتلێناندا بەکاردێن. سەدان جۆری [[پەنیر]] و بەرھەمە شیرە ھەوێنکراوەکانی تر ھەن. نانی ئاردی [[گەنم]]ی سپی لەمێژە [[نیشاستە]]یەکی پڕبایەخ بووە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە، زۆربەی خەڵک نان، کولێرە، یان شۆربایەکی خەستیان دەخوارد کە لە [[چاودار]]، سپێڵت، [[جۆ]]، و [[کاڕان|ئۆت]] دروست دەکران.<ref>Alfio Cortonesi, "Self-sufficiency and the Market: Rural and Urban Diet in the Middle Ages", in Jean-Louis Flandrin, Massimo Montanari, ''Food: A Culinary History from Antiquity to the Present'', 1999, {{ISBN|0231111541}}, p. 268ff</ref><ref>Michel Morineau, "Growing without Knowing Why: Production, Demographics, and Diet", in Jean-Louis Flandrin, Massimo Montanari, ''Food: A Culinary History from Antiquity to the Present'', 1999, {{ISBN|0231111541}}, p. 380ff</ref> ئەوانەی باری داراییان باشتر بوو، پاستا، دامپڵینگ و شیرینییان دروست دەکرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پێڕستە بڵاوکراوەکانی خۆراک و خواردنەوە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rnn02bzkud5siikz4sxoyjsqxuk9vvn 1573227 1573225 2026-04-07T16:01:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Cuisine of Europe}} 1573227 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Eq_it-na_pizza-margherita_sep2005_sml.jpg|وێنۆک|[[پیتزا]]ی ئیتالی. پیتزا وەک یەکێک لە خواردنە نیشتمانییەکانی ئیتالیا دادەنرێت و جۆرەکانی لەنێوان باوترین خۆراکەکاندان لە جیھاندا.]] '''چێشتلێنانی ئەورووپی''' (ھەروەھا بە '''چێشتلێنانی کیشوەری''' دەناسرێت) ئەو چێشتلێنانانە لەخۆدەگرێت کە لە وڵاتە جیاوازەکانی [[ئەورووپا]]وە سەرچاوەیان گرتووە.<ref>{{Cite book|title=Culinary Cultures of Europe: Identity, Diversity and Dialogue|publisher=Council of Europe}}</ref> چێشتلێنانی وڵاتانی ئەورووپی ھەمەجۆرە، ئەگەرچی ھەندێک تایبەتمەندیی ھاوبەش لە ناوچەکانی تر جیایان دەکاتەوە. بە بەراورد بە لێنانی نەریتیی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، گۆشت ڕۆڵێکی بەرچاوتر و سەرەکیتر لە قەبارەی ژەمەکاندا دەگێڕێت. زۆرێک لە بەرھەمە شیرەمەنییەکان لە چێشتلێناندا بەکاردێن. سەدان جۆری [[پەنیر]] و بەرھەمە شیرە ھەوێنکراوەکانی تر ھەن. نانی ئاردی [[گەنم]]ی سپی لەمێژە [[نیشاستە]]یەکی پڕبایەخ بووە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە، زۆربەی خەڵک نان، کولێرە، یان شۆربایەکی خەستیان دەخوارد کە لە [[چاودار]]، سپێڵت، [[جۆ]]، و [[کاڕان|ئۆت]] دروست دەکران.<ref>Alfio Cortonesi, "Self-sufficiency and the Market: Rural and Urban Diet in the Middle Ages", in Jean-Louis Flandrin, Massimo Montanari, ''Food: A Culinary History from Antiquity to the Present'', 1999, {{ISBN|0231111541}}, p. 268ff</ref><ref>Michel Morineau, "Growing without Knowing Why: Production, Demographics, and Diet", in Jean-Louis Flandrin, Massimo Montanari, ''Food: A Culinary History from Antiquity to the Present'', 1999, {{ISBN|0231111541}}, p. 380ff</ref> ئەوانەی باری داراییان باشتر بوو، پاستا، دامپڵینگ و شیرینییان دروست دەکرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cuisine of Europe}} [[پۆل:پێڕستە بڵاوکراوەکانی خۆراک و خواردنەوە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ojaslfpb778ykgq8ctufqrq4knav0jn 1573237 1573227 2026-04-07T16:03:06Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[چێشتلێنانی ئەورووپی]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[چێشتی ئەورووپی]] 1573227 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Eq_it-na_pizza-margherita_sep2005_sml.jpg|وێنۆک|[[پیتزا]]ی ئیتالی. پیتزا وەک یەکێک لە خواردنە نیشتمانییەکانی ئیتالیا دادەنرێت و جۆرەکانی لەنێوان باوترین خۆراکەکاندان لە جیھاندا.]] '''چێشتلێنانی ئەورووپی''' (ھەروەھا بە '''چێشتلێنانی کیشوەری''' دەناسرێت) ئەو چێشتلێنانانە لەخۆدەگرێت کە لە وڵاتە جیاوازەکانی [[ئەورووپا]]وە سەرچاوەیان گرتووە.<ref>{{Cite book|title=Culinary Cultures of Europe: Identity, Diversity and Dialogue|publisher=Council of Europe}}</ref> چێشتلێنانی وڵاتانی ئەورووپی ھەمەجۆرە، ئەگەرچی ھەندێک تایبەتمەندیی ھاوبەش لە ناوچەکانی تر جیایان دەکاتەوە. بە بەراورد بە لێنانی نەریتیی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، گۆشت ڕۆڵێکی بەرچاوتر و سەرەکیتر لە قەبارەی ژەمەکاندا دەگێڕێت. زۆرێک لە بەرھەمە شیرەمەنییەکان لە چێشتلێناندا بەکاردێن. سەدان جۆری [[پەنیر]] و بەرھەمە شیرە ھەوێنکراوەکانی تر ھەن. نانی ئاردی [[گەنم]]ی سپی لەمێژە [[نیشاستە]]یەکی پڕبایەخ بووە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە، زۆربەی خەڵک نان، کولێرە، یان شۆربایەکی خەستیان دەخوارد کە لە [[چاودار]]، سپێڵت، [[جۆ]]، و [[کاڕان|ئۆت]] دروست دەکران.<ref>Alfio Cortonesi, "Self-sufficiency and the Market: Rural and Urban Diet in the Middle Ages", in Jean-Louis Flandrin, Massimo Montanari, ''Food: A Culinary History from Antiquity to the Present'', 1999, {{ISBN|0231111541}}, p. 268ff</ref><ref>Michel Morineau, "Growing without Knowing Why: Production, Demographics, and Diet", in Jean-Louis Flandrin, Massimo Montanari, ''Food: A Culinary History from Antiquity to the Present'', 1999, {{ISBN|0231111541}}, p. 380ff</ref> ئەوانەی باری داراییان باشتر بوو، پاستا، دامپڵینگ و شیرینییان دروست دەکرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cuisine of Europe}} [[پۆل:پێڕستە بڵاوکراوەکانی خۆراک و خواردنەوە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ojaslfpb778ykgq8ctufqrq4knav0jn 0 294306 1573226 2026-04-07T16:01:00Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338373239|Cuisine]]» 1573226 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Espaguetis_carbonara.jpg|وێنۆک|{{Lang|it|[[Spaghetti alla carbonara]]}}, an originally [[Italian cuisine|Italian dish]]]] A '''cuisine''' is a style of cooking characterized by distinctive ingredients, techniques, and [[چێشت (خۆراک)|dishes]], and usually associated with a specific [[چاند|culture]] or geographic region. Regional food preparation techniques, customs and ingredients combine to enable dishes unique to a region. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:لێنان]] [[پۆل:چێشتکەری]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cutdaaydglhe4b045ncjkysq58yz5b7 1573231 1573226 2026-04-07T16:02:11Z Tessla 41338 شائەمراز 1573231 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Espaguetis_carbonara.jpg|وێنۆک|سپاگێتی ئالا کاربۆنارا، ژەمێک کە لە بنەڕەتدا سەر بە [[چێشتی ئیتاڵی|چێشتی ئیتالییە]]]] '''چێشت''' شێوازێکی چێشتلێنانە کە بە کەرەستە تایبەتەکان، تەکنیکەکان، و [[چێشت (خۆراک)|ژەمەکان]] دەناسرێتەوە، و بەزۆری بە [[چاند|چاندێک]] یان ناوچەیەکی جوگرافیی دیاریکراوەوە بەستراوەتەوە. تەکنیکەکانی ئامادەکردنی خۆراکی ناوچەیی، دابونەریت و کەرەستەکان تێکەڵ دەبن بۆ ڕەخساندنی ژەمە بێھاوتاکانی ناوچەیەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لێنان]] [[پۆل:چێشتکەری]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jb0h55p7yc7yx4zh179izv1yi3lb0qn 1573235 1573231 2026-04-07T16:02:41Z Tessla 41338 1573235 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Espaguetis_carbonara.jpg }} '''چێشت''' شێوازێکی چێشتلێنانە کە بە کەرەستە تایبەتەکان، تەکنیکەکان، و [[چێشت (خۆراک)|ژەمەکان]] دەناسرێتەوە، و بەزۆری بە [[چاند|چاندێک]] یان ناوچەیەکی جوگرافیی دیاریکراوەوە بەستراوەتەوە. تەکنیکەکانی ئامادەکردنی خۆراکی ناوچەیی، دابونەریت و کەرەستەکان تێکەڵ دەبن بۆ ڕەخساندنی ژەمە بێھاوتاکانی ناوچەیەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لێنان]] [[پۆل:چێشتکەری]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pxw3ec88nflwpr7v4x2s28bxz7y3irb 1573399 1573235 2026-04-07T17:05:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]]، [[دەروازە:کیمیا|کیمیا]]، [[دەروازە:ھیندستان|ھیندستان]]، [[دەروازە:تایلەند|تایلەند]]، [[دەروازە:چاند|چاند]]، [[دەروازە:تاجیکستان|تاجیکستان]]، [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]]، [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]]، [[دەروازە:خواردنەوە|خواردنەوە]] و [[دەروازە:خۆراک|خۆراک]] 1573399 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Espaguetis_carbonara.jpg }} '''چێشت''' شێوازێکی چێشتلێنانە کە بە کەرەستە تایبەتەکان، تەکنیکەکان، و [[چێشت (خۆراک)|ژەمەکان]] دەناسرێتەوە، و بەزۆری بە [[چاند|چاندێک]] یان ناوچەیەکی جوگرافیی دیاریکراوەوە بەستراوەتەوە. تەکنیکەکانی ئامادەکردنی خۆراکی ناوچەیی، دابونەریت و کەرەستەکان تێکەڵ دەبن بۆ ڕەخساندنی ژەمە بێھاوتاکانی ناوچەیەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|کیمیا|ھیندستان|تایلەند|چاند|تاجیکستان|ژینناسی|فەڕەنسا|خواردنەوە|خۆراک}} [[پۆل:لێنان]] [[پۆل:چێشتکەری]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7nea69lcml64dtltjmz5mtb59eyysmu 1573464 1573399 2026-04-07T20:03:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1573464 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس |وێنە = Espaguetis_carbonara.jpg }} '''چێشت''' شێوازێکی چێشتلێنانە کە بە کەرەستە تایبەتەکان، تەکنیکەکان، و [[چێشت (خۆراک)|ژەمەکان]] دەناسرێتەوە، و بەزۆری بە [[چاند|چاندێک]] یان ناوچەیەکی جوگرافیی دیاریکراوەوە بەستراوەتەوە. تەکنیکەکانی ئامادەکردنی خۆراکی ناوچەیی، دابونەریت و کەرەستەکان تێکەڵ دەبن بۆ ڕەخساندنی ژەمە بێھاوتاکانی ناوچەیەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|کیمیا|ھیندستان|تایلەند|چاند|تاجیکستان|ژینناسی|فەڕەنسا|خواردنەوە|خۆراک}} [[پۆل:لێنان]] [[پۆل:چێشتکەری]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] iafnnkmij1fthdsquru34nhct8jj7v1 0 294307 1573308 2026-04-07T16:14:46Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/73969207|3000 ليلة]]» 1573308 wikitext text/x-wiki ٣٠٠٠ '''شەو''' [[دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)|فیلمێکی درامای]] نێونەتەوەیییە لە نووسین و دەرهێنانی مای میسری و لە ڕۆڵی سەرەکیدا مەیسا عەبدولھادی و نادیرە عومران [[كريم صالح|و کەریم ساڵح]] [[هيفاء آغا|و هەیفا ئاغا]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. بۆ یەکەمجار لە بەشی سینەمای جیھانی هاوچەرخ لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرنتۆ|فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرۆنتۆ لە ساڵی ٢٠١٥ نمایشکرا.]] <ref name="variety">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://variety.com/2015/film/news/sandra-bullocks-our-brand-tom-hiddlestons-i-saw-the-light-to-premiere-at-toronto-1201572271/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190430112017/https://variety.com/2015/film/news/sandra-bullocks-our-brand-tom-hiddlestons-i-saw-the-light-to-premiere-at-toronto-1201572271/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 أبريل 2019 |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2015 |وێبگە=Variety}}</ref> فیلمەکە باس لە مامۆستای خوێندنگەیەکی فەلەستینی دەکات کە بەهۆی تاوانێکەوە دەستگیر دەکرێت و لە زیندانێکی ئیسرائیل زیندانی دەکرێت. لەکاتی زیندانیکردندا کوڕێک لەدایک دەبێت. <ref name="HWR">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/review/3000-nights-film-review-827283 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180831104405/https://www.hollywoodreporter.com/review/3000-nights-film-review-827283 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 أغسطس 2018 |ڕێکەوتی سەردان=30 August 2016 |وێبگە=The Hollywood Reporter}}</ref> فیلمەکە وەک فیلمی ئوردن بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی لە [[٨٩یەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|٨٩ەمین خەڵاتی ئۆسکاردا]] ھەڵبژێردرا. <ref name="Jordan">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 September 2016 |ناونیشان=http://www.almadenahnews.com/article/515928-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%8A-%D8%B1%D8%B4-%D8%AD-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-3000-%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A6%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D9%83%D8%A7%D8%B1-%D9%84%D8%A3%D9%81%D8%B6%D9%84-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181004105851/http://www.almadenahnews.com/article/515928-الأردن-ي-رش-ح-فيلم-3000-ليلة-لجوائز-الأوسكار-لأفضل-فيلم-أجنبي |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 أكتوبر 2018 |ڕێکەوتی سەردان=25 September 2016 |وێبگە=Almadenah News}}</ref> <ref name="HWR-J">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Ritman |first=Alex |ڕێکەوت=27 September 2016 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-jordan-selects-3000-nights-932420 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180715011519/https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-jordan-selects-3000-nights-932420 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 يوليو 2018 |ڕێکەوتی سەردان=27 September 2016 |وێبگە=[[هوليوود ريبورتر]]}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:فیلمە فەڵەستینییەکان]] [[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە درامییەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی عەرەبی]] [[پۆل:فیلمە ئوردنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]] po2iav6ut4hvlmqlut1ru8o6u0clo0j 1573333 1573308 2026-04-07T16:25:00Z 1silent scientist 51740 1573333 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''٣٠٠٠ شەو''' [[دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)|فیلمێکی درامای]] [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیییە]] لە نووسین و دەرھێنانی [[مای مەسری]] و لە ڕۆڵی سەرەکیدا مەیسا عەبدولھادی و نادیرە عومران و [[کەریم ساڵح]] و [[ھەیفا ئاغا]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. بۆ یەکەمجار لە بەشی سینەمای جیھانی ھاوچەرخ لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرنتۆ|فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرۆنتۆ لە ساڵی ٢٠١٥ نمایشکرا.]] <ref name="variety">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://variety.com/2015/film/news/sandra-bullocks-our-brand-tom-hiddlestons-i-saw-the-light-to-premiere-at-toronto-1201572271/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190430112017/https://variety.com/2015/film/news/sandra-bullocks-our-brand-tom-hiddlestons-i-saw-the-light-to-premiere-at-toronto-1201572271/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 أبريل 2019 |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2015 |وێبگە=Variety}}</ref> فیلمەکە باس لە مامۆستای [[خوێندنگە]]یەکی فەلەستینی دەکات کە بەھۆی تاوانێکەوە دەستگیر دەکرێت و لە زیندانێکی [[ئیسرائیل]] زیندانی دەکرێت. لەکاتی زیندانیکردندا کوڕێک لەدایک دەبێت.<ref name="HWR">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/review/3000-nights-film-review-827283 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180831104405/https://www.hollywoodreporter.com/review/3000-nights-film-review-827283 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 أغسطس 2018 |ڕێکەوتی سەردان=30 August 2016 |وێبگە=The Hollywood Reporter}}</ref> فیلمەکە وەک فیلمی ئوردن بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی لە [[٨٩یەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|٨٩ەمین خەڵاتی ئۆسکاردا]] ھەڵبژێردرا. <ref name="Jordan">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 September 2016 |ناونیشان=http://www.almadenahnews.com/article/515928-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%8A-%D8%B1%D8%B4-%D8%AD-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-3000-%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A6%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D9%83%D8%A7%D8%B1-%D9%84%D8%A3%D9%81%D8%B6%D9%84-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181004105851/http://www.almadenahnews.com/article/515928-الأردن-ي-رش-ح-فيلم-3000-ليلة-لجوائز-الأوسكار-لأفضل-فيلم-أجنبي |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 أكتوبر 2018 |ڕێکەوتی سەردان=25 September 2016 |وێبگە=Almadenah News}}</ref> <ref name="HWR-J">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Ritman |first=Alex |ڕێکەوت=27 September 2016 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-jordan-selects-3000-nights-932420 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180715011519/https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-jordan-selects-3000-nights-932420 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 يوليو 2018 |ڕێکەوتی سەردان=27 September 2016 |وێبگە=[[ھوليوود ريبورتر]]}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:فیلمە فەڵەستینییەکان]] [[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە درامییەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی عەرەبی]] [[پۆل:فیلمە ئوردنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]] 97y0z9a3p92flc9ki10lg3cyrh4ih5s 1573368 1573333 2026-04-07T17:00:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئوردن|ئوردن]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]]، [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]]، [[دەروازە:فەلەستین|فەلەستین]] و [[دەروازە:قەتەر|قەتەر]] 1573368 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''٣٠٠٠ شەو''' [[دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)|فیلمێکی درامای]] [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیییە]] لە نووسین و دەرھێنانی [[مای مەسری]] و لە ڕۆڵی سەرەکیدا مەیسا عەبدولھادی و نادیرە عومران و [[کەریم ساڵح]] و [[ھەیفا ئاغا]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. بۆ یەکەمجار لە بەشی سینەمای جیھانی ھاوچەرخ لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرنتۆ|فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرۆنتۆ لە ساڵی ٢٠١٥ نمایشکرا.]] <ref name="variety">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://variety.com/2015/film/news/sandra-bullocks-our-brand-tom-hiddlestons-i-saw-the-light-to-premiere-at-toronto-1201572271/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190430112017/https://variety.com/2015/film/news/sandra-bullocks-our-brand-tom-hiddlestons-i-saw-the-light-to-premiere-at-toronto-1201572271/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 أبريل 2019 |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2015 |وێبگە=Variety}}</ref> فیلمەکە باس لە مامۆستای [[خوێندنگە]]یەکی فەلەستینی دەکات کە بەھۆی تاوانێکەوە دەستگیر دەکرێت و لە زیندانێکی [[ئیسرائیل]] زیندانی دەکرێت. لەکاتی زیندانیکردندا کوڕێک لەدایک دەبێت.<ref name="HWR">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/review/3000-nights-film-review-827283 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180831104405/https://www.hollywoodreporter.com/review/3000-nights-film-review-827283 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 أغسطس 2018 |ڕێکەوتی سەردان=30 August 2016 |وێبگە=The Hollywood Reporter}}</ref> فیلمەکە وەک فیلمی ئوردن بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی لە [[٨٩یەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|٨٩ەمین خەڵاتی ئۆسکاردا]] ھەڵبژێردرا. <ref name="Jordan">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 September 2016 |ناونیشان=http://www.almadenahnews.com/article/515928-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%8A-%D8%B1%D8%B4-%D8%AD-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-3000-%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A6%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D9%83%D8%A7%D8%B1-%D9%84%D8%A3%D9%81%D8%B6%D9%84-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181004105851/http://www.almadenahnews.com/article/515928-الأردن-ي-رش-ح-فيلم-3000-ليلة-لجوائز-الأوسكار-لأفضل-فيلم-أجنبي |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 أكتوبر 2018 |ڕێکەوتی سەردان=25 September 2016 |وێبگە=Almadenah News}}</ref> <ref name="HWR-J">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Ritman |first=Alex |ڕێکەوت=27 September 2016 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-jordan-selects-3000-nights-932420 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180715011519/https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-jordan-selects-3000-nights-932420 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 يوليو 2018 |ڕێکەوتی سەردان=27 September 2016 |وێبگە=[[ھوليوود ريبورتر]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ئوردن|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا|فەلەستین|قەتەر}} [[پۆل:فیلمە فەڵەستینییەکان]] [[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە درامییەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی عەرەبی]] [[پۆل:فیلمە ئوردنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]] jnztoexydqrvkins5tvizp1zh6y60mo 1573485 1573368 2026-04-07T20:06:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1573485 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''٣٠٠٠ شەو''' [[دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)|فیلمێکی درامای]] [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیییە]] لە نووسین و دەرھێنانی [[مای مەسری]] و لە ڕۆڵی سەرەکیدا مەیسا عەبدولھادی و نادیرە عومران و [[کەریم ساڵح]] و [[ھەیفا ئاغا]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. بۆ یەکەمجار لە بەشی سینەمای جیھانی ھاوچەرخ لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرنتۆ|فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرۆنتۆ لە ساڵی ٢٠١٥ نمایشکرا.]] <ref name="variety">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://variety.com/2015/film/news/sandra-bullocks-our-brand-tom-hiddlestons-i-saw-the-light-to-premiere-at-toronto-1201572271/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190430112017/https://variety.com/2015/film/news/sandra-bullocks-our-brand-tom-hiddlestons-i-saw-the-light-to-premiere-at-toronto-1201572271/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 أبريل 2019 |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2015 |وێبگە=Variety}}</ref> فیلمەکە باس لە مامۆستای [[خوێندنگە]]یەکی فەلەستینی دەکات کە بەھۆی تاوانێکەوە دەستگیر دەکرێت و لە زیندانێکی [[ئیسرائیل]] زیندانی دەکرێت. لەکاتی زیندانیکردندا کوڕێک لەدایک دەبێت.<ref name="HWR">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/review/3000-nights-film-review-827283 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180831104405/https://www.hollywoodreporter.com/review/3000-nights-film-review-827283 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 أغسطس 2018 |ڕێکەوتی سەردان=30 August 2016 |وێبگە=The Hollywood Reporter}}</ref> فیلمەکە وەک فیلمی ئوردن بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی لە [[٨٩یەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|٨٩ەمین خەڵاتی ئۆسکاردا]] ھەڵبژێردرا. <ref name="Jordan">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 September 2016 |ناونیشان=http://www.almadenahnews.com/article/515928-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%8A-%D8%B1%D8%B4-%D8%AD-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-3000-%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A6%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D9%83%D8%A7%D8%B1-%D9%84%D8%A3%D9%81%D8%B6%D9%84-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181004105851/http://www.almadenahnews.com/article/515928-الأردن-ي-رش-ح-فيلم-3000-ليلة-لجوائز-الأوسكار-لأفضل-فيلم-أجنبي |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 أكتوبر 2018 |ڕێکەوتی سەردان=25 September 2016 |وێبگە=Almadenah News}}</ref> <ref name="HWR-J">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Ritman |first=Alex |ڕێکەوت=27 September 2016 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-jordan-selects-3000-nights-932420 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180715011519/https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-jordan-selects-3000-nights-932420 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 يوليو 2018 |ڕێکەوتی سەردان=27 September 2016 |وێبگە=[[ھوليوود ريبورتر]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ئوردن|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا|فەلەستین|قەتەر}} [[پۆل:فیلمە فەڵەستینییەکان]] [[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە درامییەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی عەرەبی]] [[پۆل:فیلمە ئوردنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]] 18e4dnnthvv8i9gr5fv6g7obzknvitc 0 294308 1573324 2026-04-07T16:19:21Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/71883483|مي المصري]]» 1573324 wikitext text/x-wiki '''مای مەسری''' دەرھێنەرێکی سینەمایی لوبنانییە و بەڕەچەڵەک [[فەلەستین|فەلەستینییە]]، لە ساڵی ١٩٥٩ لە [[عەممان|شاری عەممان]] لەدایکبووە، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] خوێندوویەتی و هەشت فیلمی دەرهێناوە. لە [[١٩٨٢|ساڵی ١٩٨٢]] لەگەڵ دەرھێنەری سینەمایی [[لوبنان|لوبنانی]] جان شەمعوون هاوسەرگیری کردووە و پێکەوە چەندین فیلمیان دروستکردووە. لە [[١٩٨٦|ساڵی ١٩٨٦]] هاوسەرگیریان کردووە و خاوەنی دوو کچن بە ناوەکانی نوور و هەنا. == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:ژنە فەڵەستینییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە فەڵەستینییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنانی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی بەیرووت]] [[پۆل:زیندووان]] c97r96hzcypb5q9pfmtitdlxb1wxmyp 1573332 1573324 2026-04-07T16:21:24Z 1silent scientist 51740 1573332 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''مای مەسری''' دەرھێنەرێکی سینەمایی [[لوبنان]]ییە و بەڕەچەڵەک [[فەلەستین|فەلەستینییە]]، لە ساڵی ١٩٥٩ لە [[عەممان]] لەدایکبووە، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] خوێندوویەتی و ھەشت [[فیلم]]ی دەرھێناوە. لە ساڵی [[١٩٨٢]] لەگەڵ دەرھێنەری سینەمایی [[لوبنان|لوبنانی]] جان شەمعوون ھاوسەرگیری کردووە و پێکەوە چەندین فیلمیان دروستکردووە. لە ساڵی [[١٩٨٦]] ھاوسەرگیریان کردووە و خاوەنی دوو کچن بە ناوەکانی نوور و ھەنا. == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:ژنە فەڵەستینییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە فەڵەستینییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنانی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی بەیرووت]] [[پۆل:زیندووان]] agmir5zb8m2sf8q2ibo8coqa1rw9erb 1573357 1573332 2026-04-07T16:29:35Z 1silent scientist 51740 1573357 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''مای مەسری''' دەرھێنەرێکی سینەمایی [[لوبنان]]ییە و بەڕەچەڵەک [[فەلەستین|فەلەستینییە]]، لە ساڵی ١٩٥٩ لە [[عەممان]] لەدایکبووە، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] خوێندوویەتی و ھەشت [[فیلم]]ی دەرھێناوە. لە ساڵی [[١٩٨٢]] لەگەڵ دەرھێنەری سینەمایی [[لوبنان|لوبنانی]] جان شەمعوون ھاوسەرگیری کردووە و پێکەوە چەندین فیلمیان دروستکردووە. لە ساڵی [[١٩٨٦]] ھاوسەرگیریان کردووە و خاوەنی دوو کچن بە ناوەکانی نوور و ھەنا.<ref>https://www.acmi.net.au/creators/36370</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:ژنە فەڵەستینییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە فەڵەستینییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنانی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی بەیرووت]] [[پۆل:زیندووان]] divoj3lfa0ndnub2j0cgk3xyfiaur0t 1573367 1573357 2026-04-07T17:00:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ژن|ژن]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]] و [[دەروازە:فەلەستین|فەلەستین]] 1573367 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''مای مەسری''' دەرھێنەرێکی سینەمایی [[لوبنان]]ییە و بەڕەچەڵەک [[فەلەستین|فەلەستینییە]]، لە ساڵی ١٩٥٩ لە [[عەممان]] لەدایکبووە، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] خوێندوویەتی و ھەشت [[فیلم]]ی دەرھێناوە. لە ساڵی [[١٩٨٢]] لەگەڵ دەرھێنەری سینەمایی [[لوبنان|لوبنانی]] جان شەمعوون ھاوسەرگیری کردووە و پێکەوە چەندین فیلمیان دروستکردووە. لە ساڵی [[١٩٨٦]] ھاوسەرگیریان کردووە و خاوەنی دوو کچن بە ناوەکانی نوور و ھەنا.<ref>https://www.acmi.net.au/creators/36370</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|فەلەستین}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:ژنە فەڵەستینییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە فەڵەستینییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنانی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی بەیرووت]] [[پۆل:زیندووان]] q40053ltofh9rvsmibrv9fenwmqb6h0 1573486 1573367 2026-04-07T20:07:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1573486 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''مای مەسری''' دەرھێنەرێکی سینەمایی [[لوبنان]]ییە و بەڕەچەڵەک [[فەلەستین|فەلەستینییە]]، لە ساڵی ١٩٥٩ لە [[عەممان]] لەدایکبووە، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] خوێندوویەتی و ھەشت [[فیلم]]ی دەرھێناوە. لە ساڵی [[١٩٨٢]] لەگەڵ دەرھێنەری سینەمایی [[لوبنان|لوبنانی]] جان شەمعوون ھاوسەرگیری کردووە و پێکەوە چەندین فیلمیان دروستکردووە. لە ساڵی [[١٩٨٦]] ھاوسەرگیریان کردووە و خاوەنی دوو کچن بە ناوەکانی نوور و ھەنا.<ref>https://www.acmi.net.au/creators/36370</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|فەلەستین}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:ژنە فەڵەستینییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە فەڵەستینییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنانی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی بەیرووت]] [[پۆل:زیندووان]] npygul43cpyilkm5lzl69ye3ixso3gu 0 294309 1573352 2026-04-07T16:28:28Z MeerFarhad97 74793 پەڕەی دروست کرد بە «[[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|165x165پیکسڵ|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەته...»ەوە 1573352 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|165x165پیکسڵ|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]] [[تەنز]] [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]], مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]] [[میوزیک تیڤی]]}} == سەرچاوەکان == * {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}} * {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}} * {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}} obfmlopehlvk1dop0dhxu60ptr6eyi2 1573363 1573352 2026-04-07T16:47:19Z MeerFarhad97 74793 1573363 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|165x165پیکسڵ|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]], [[تەنز]], [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]], مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]] [[میوزیک تیڤی]]}} == سەرچاوەکان == * {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}} * {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}} * {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}} k6k35dh76o771dpyi48hg39ervqj6ot 1573364 1573363 2026-04-07T16:48:15Z MeerFarhad97 74793 1573364 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|165x165پیکسڵ|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]]، [[تەنز]]، [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]], مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]]، [[میوزیک تیڤی]]}} == سەرچاوەکان == * {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}} * {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}} * {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}} 5ocfms5x3yrl9vgicxxixpxdzzerrwu 1573365 1573364 2026-04-07T16:48:52Z MeerFarhad97 74793 1573365 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|165x165پیکسڵ|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]]، [[تەنز]]، [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]]، مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]]، [[میوزیک تیڤی]]}} == سەرچاوەکان == * {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}} * {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}} * {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}} mkby9utkk558mvu8npii08qm0fzmkey 1573366 1573365 2026-04-07T17:00:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]]، [[دەروازە:ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشن]]، [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]]، [[دەروازە:کارتۆن|کارتۆن]] و [[دەروازە:کۆمیدیا|کۆمیدیا]] 1573366 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|165x165پیکسڵ|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]]، [[تەنز]]، [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]]، مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]]، [[میوزیک تیڤی]]}} == سەرچاوەکان == * {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}} * {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}} * {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}} b9wuwbbg31foajsvbcvz20f239ssbk6 1573443 1573366 2026-04-07T19:46:44Z MeerFarhad97 74793 1573443 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|165x165پیکسڵ|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. زنجیرە ڕەسەنەکە پێکهاتووە لە کورتە بابەتگەلێکی ژیانی ڕۆژانە کە تێیدا کارەکتەرەکان کۆمێنت لەسەر [[ڤیدیۆکلیپ|ڤیدیۆکلیپی]] تەلەڤیزیۆن دەکەن و دەست بە سەرکێشی دەکەن لە شارۆچکە خەیاڵییەکەی هایلاند لە ویلایەتی تەکساس. {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]]، [[تەنز]]، [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]]، مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]]، [[میوزیک تیڤی]]}} == سەرچاوەکان == * {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}} * {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}} * {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}} 266t8uyl8lz2gte0n0j1am599qzjw2c 1573444 1573443 2026-04-07T19:51:54Z MeerFarhad97 74793 1573444 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|165x165پیکسڵ|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. زنجیرە ڕەسەنەکە پێکهاتووە لە کورتە بابەتگەلێکی ژیانی ڕۆژانە کە تێیدا کارەکتەرەکان کۆمێنت لەسەر [[ڤیدیۆکلیپ|ڤیدیۆکلیپی]] تەلەڤیزیۆن دەکەن و دەست بە سەرکێشی دەکەن لە شارۆچکە خەیاڵییەکەی هایلاند لە ویلایەتی تەکساس. {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]]، [[تەنز]]، [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]]، مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]]، [[میوزیک تیڤی]]|num_episodes=۳۰۰ ئەڵقە و ۲ دەستپێک|num_seasons=۱۱}} == سەرچاوەکان == * {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}} * {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}} * {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}} bcz4jpxa2w167y8qe6pl71qa20zvnpb 1573445 1573444 2026-04-07T19:52:55Z MeerFarhad97 74793 1573445 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|249x249px|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. زنجیرە ڕەسەنەکە پێکهاتووە لە کورتە بابەتگەلێکی ژیانی ڕۆژانە کە تێیدا کارەکتەرەکان کۆمێنت لەسەر [[ڤیدیۆکلیپ|ڤیدیۆکلیپی]] تەلەڤیزیۆن دەکەن و دەست بە سەرکێشی دەکەن لە شارۆچکە خەیاڵییەکەی هایلاند لە ویلایەتی تەکساس. {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]]، [[تەنز]]، [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]]، مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]]، [[میوزیک تیڤی]]|num_episodes=۳۰۰ ئەڵقە و ۲ دەستپێک|num_seasons=۱۱}} == سەرچاوەکان == * {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}} * {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}} * {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}} 8impk4alqfuk6ly7lux5ltjvh14e4xz 1573446 1573445 2026-04-07T20:00:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573446 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|249x249px|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. زنجیرە ڕەسەنەکە پێکهاتووە لە کورتە بابەتگەلێکی ژیانی ڕۆژانە کە تێیدا کارەکتەرەکان کۆمێنت لەسەر [[ڤیدیۆکلیپ|ڤیدیۆکلیپی]] تەلەڤیزیۆن دەکەن و دەست بە سەرکێشی دەکەن لە شارۆچکە خەیاڵییەکەی هایلاند لە ویلایەتی تەکساس. {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]]، [[تەنز]]، [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]]، مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]]، [[میوزیک تیڤی]]|num_episodes=۳۰۰ ئەڵقە و ۲ دەستپێک|num_seasons=۱۱}} == سەرچاوەکان == * {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}} * {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}} * {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} kazfclk3wqg6pc31nhev77h8tkc29zh 1573491 1573446 2026-04-07T20:07:45Z MeerFarhad97 74793 1573491 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|249x249px|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. زنجیرە ڕەسەنەکە پێکهاتووە لە کورتە بابەتگەلێکی ژیانی ڕۆژانە کە تێیدا کارەکتەرەکان کۆمێنت لەسەر [[ڤیدیۆکلیپ|ڤیدیۆکلیپی]] تەلەڤیزیۆن دەکەن و دەست بە سەرکێشی دەکەن لە شارۆچکە خەیاڵییەکەی هایلاند لە ویلایەتی تەکساس. لە سەرەتادا مایک جوج (بیڤەس و بەتهێدی) لەگەڵ ئەنیمەیشنی کوورتدا بەرهەم دەهێنا بەڵام MTV ڕایسپارد زنجیرەیەکی تەواوی لێ دروستبکرێت، کە لە ماوەی حەوت وەرزیدا، بوو بە بەناوبانگترین بەرنامەی سەر کەناڵەکەی. زنجیرە ڕەسەنەکە لە ساڵی ١٩٩٧دا کۆتایی هات، بەڵام دوو جار دووبارە نوێ کرایەوە. یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١١ بۆ MTV و جاری دووەم لە ساڵی ٢٠٢٢ بۆ [[پاراماونت پڵەس]]. لە ساڵی ٢٠٢٥وە، دووەم دووبارەکردنەوەی گواسترایەوە بۆ [[کۆمێدی سێنتراڵ]] کە زنجیرەکەی بۆ وەرزی یازدەهەم نوێکردەوە و بەرنامەکە بۆ وەرزی دوانزەهەمیش نوێ کراوەتەوە. {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]]، [[تەنز]]، [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]]، مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]]، [[میوزیک تیڤی]]|num_episodes=۳۰۰ ئەڵقە و ۲ دەستپێک|num_seasons=۱۱}} == سەرچاوەکان == * {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}} * {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}} * {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}} pvj5q8sn7h59bzawwlvk0mjrd8i9xuj 1573495 1573491 2026-04-07T20:08:21Z MeerFarhad97 74793 1573495 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|249x249px|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. زنجیرە ڕەسەنەکە پێکهاتووە لە کورتە بابەتگەلێکی ژیانی ڕۆژانە کە تێیدا کارەکتەرەکان کۆمێنت لەسەر [[ڤیدیۆکلیپ|ڤیدیۆکلیپی]] تەلەڤیزیۆن دەکەن و دەست بە سەرکێشی دەکەن لە شارۆچکە خەیاڵییەکەی هایلاند لە ویلایەتی تەکساس. {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]]، [[تەنز]]، [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]]، مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]]، [[میوزیک تیڤی]]|num_episodes=۳۰۰ ئەڵقە و ۲ دەستپێک|num_seasons=۱۱}} لە سەرەتادا مایک جوج (بیڤەس و بەتهێدی) لەگەڵ ئەنیمەیشنی کوورتدا بەرهەم دەهێنا بەڵام MTV ڕایسپارد زنجیرەیەکی تەواوی لێ دروستبکرێت، کە لە ماوەی حەوت وەرزیدا، بوو بە بەناوبانگترین بەرنامەی سەر کەناڵەکەی. زنجیرە ڕەسەنەکە لە ساڵی ١٩٩٧دا کۆتایی هات، بەڵام دوو جار دووبارە نوێ کرایەوە. یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١١ بۆ MTV و جاری دووەم لە ساڵی ٢٠٢٢ بۆ [[پاراماونت پڵەس]]. لە ساڵی ٢٠٢٥وە، دووەم دووبارەکردنەوەی گواسترایەوە بۆ [[کۆمێدی سێنتراڵ]] کە زنجیرەکەی بۆ وەرزی یازدەهەم نوێکردەوە و بەرنامەکە بۆ وەرزی دوانزەهەمیش نوێ کراوەتەوە. == سەرچاوەکان == * {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}} * {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}} * {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}} 11qz2xe3jbjnhhgkjf6yyyf56b8jr9f 1573542 1573495 2026-04-07T21:02:54Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1573542 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|249x249px|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]] بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. زنجیرە ڕەسەنەکە پێکهاتووە لە کورتە بابەتگەلێکی ژیانی ڕۆژانە کە تێیدا کارەکتەرەکان کۆمێنت لەسەر [[ڤیدیۆکلیپ|ڤیدیۆکلیپی]] تەلەڤیزیۆن دەکەن و دەست بە سەرکێشی دەکەن لە شارۆچکە خەیاڵییەکەی هایلاند لە ویلایەتی تەکساس. {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]]، [[تەنز]]، [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]]، مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]]، [[میوزیک تیڤی]]|num_episodes=۳۰۰ ئەڵقە و ۲ دەستپێک|num_seasons=۱۱}} لە سەرەتادا مایک جوج (بیڤەس و بەتهێدی) لەگەڵ ئەنیمەیشنی کوورتدا بەرهەم دەهێنا بەڵام MTV ڕایسپارد زنجیرەیەکی تەواوی لێ دروستبکرێت، کە لە ماوەی حەوت وەرزیدا، بوو بە بەناوبانگترین بەرنامەی سەر کەناڵەکەی. زنجیرە ڕەسەنەکە لە ساڵی ١٩٩٧دا کۆتایی هات، بەڵام دوو جار دووبارە نوێ کرایەوە. یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١١ بۆ MTV و جاری دووەم لە ساڵی ٢٠٢٢ بۆ [[پاراماونت پڵەس]]. لە ساڵی ٢٠٢٥وە، دووەم دووبارەکردنەوەی گواسترایەوە بۆ [[کۆمێدی سێنتراڵ]] کە زنجیرەکەی بۆ وەرزی یازدەهەم نوێکردەوە و بەرنامەکە بۆ وەرزی دوانزەهەمیش نوێ کراوەتەوە. == سەرچاوەکان == * {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}} * {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}} * {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدیا ڕەشەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ڕەشە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:چاندی ئەمریکی]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی پاراماونت تەلەڤیژن]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ستۆدیۆکانی ڕەف درافت]] [[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەرگیراون بۆ فیلم]] [[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە]] l09aj9hey17sh4twyx10zpy65lhktz3 0 294310 1573375 2026-04-07T17:02:09Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1331611386|Ingredient]]» 1573375 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Galbi-tang_ingredients.jpg|وێنۆک|Ingredients for short rib soup]] In a general sense, an '''ingredient''' is a substance which forms part of a mixture. In [[چێشتلێنان|cooking]], recipes specify which ingredients are used to prepare a dish, and the term may also refer to a specific [[خۆراک|food]] item in relation to its use in different recipes. Many commercial products contain secret ingredients purported to make them better than competing products. In the pharmaceutical industry, an active ingredient is the ingredient in a formulation which invokes biological activity. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:پێکھاتەکانی خۆراک]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4g8jxcq7qh7s1p7z0g1nsy37d044912 1573381 1573375 2026-04-07T17:02:58Z Tessla 41338 شائەمراز 1573381 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Galbi-tang_ingredients.jpg|وێنۆک|ماددە پێکھێنەرەکان بۆ شۆربای پەراسوو]] لە واتایەکی گشتیدا، '''ماددەی پێکھێنەر''' ماددەیەکە کە بەشێک لە تێکەڵەیەک پێکدەھێنێت. لە [[چێشتلێنان|چێشتلێناندا]]، ڕێچکەکان دیاری دەکەن کە چ ماددە پێکھێنەرێک بۆ ئامادەکردنی ژەمێک بەکاردێت، و زاراوەکە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ بڕگەیەکی دیاریکراوی [[خۆراک]] سەبارەت بە بەکارھێنانی لە ڕێچکە جیاوازەکاندا. زۆرێک لە بەرھەمە بازرگانییەکان ماددەی پێکھێنەری نھێنییان تێدایە کە وا دەردەخرێت بیانکاتە باشتر لە بەرھەمە ڕکابەرەکان. لە پیشەسازیی دەرمانسازیدا، ماددەی پێکھێنەری چالاک ئەو ماددەی پێکھێنەرەیە لە فۆرمولاسیۆنێکدا کە چالاکیی بایۆلۆژی دەورووژێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پێکھاتەکانی خۆراک]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە] np0uzdnus0bd0u50j5hlmoz9gu6jq6h 1573396 1573381 2026-04-07T17:05:13Z Tessla 41338 /* سەرچاوەکان */ 1573396 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Galbi-tang_ingredients.jpg|وێنۆک|ماددە پێکھێنەرەکان بۆ شۆربای پەراسوو]] لە واتایەکی گشتیدا، '''ماددەی پێکھێنەر''' ماددەیەکە کە بەشێک لە تێکەڵەیەک پێکدەھێنێت. لە [[چێشتلێنان|چێشتلێناندا]]، ڕێچکەکان دیاری دەکەن کە چ ماددە پێکھێنەرێک بۆ ئامادەکردنی ژەمێک بەکاردێت، و زاراوەکە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ بڕگەیەکی دیاریکراوی [[خۆراک]] سەبارەت بە بەکارھێنانی لە ڕێچکە جیاوازەکاندا. زۆرێک لە بەرھەمە بازرگانییەکان ماددەی پێکھێنەری نھێنییان تێدایە کە وا دەردەخرێت بیانکاتە باشتر لە بەرھەمە ڕکابەرەکان. لە پیشەسازیی دەرمانسازیدا، ماددەی پێکھێنەری چالاک ئەو ماددەی پێکھێنەرەیە لە فۆرمولاسیۆنێکدا کە چالاکیی بایۆلۆژی دەورووژێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پێکھاتەکانی خۆراک]] kju0cdnxlp2jl5eid4w6b5dvpmvc5az 1573466 1573396 2026-04-07T20:03:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1573466 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Galbi-tang_ingredients.jpg|وێنۆک|ماددە پێکھێنەرەکان بۆ شۆربای پەراسوو]] لە واتایەکی گشتیدا، '''ماددەی پێکھێنەر''' ماددەیەکە کە بەشێک لە تێکەڵەیەک پێکدەھێنێت. لە [[چێشتلێنان|چێشتلێناندا]]، ڕێچکەکان دیاری دەکەن کە چ ماددە پێکھێنەرێک بۆ ئامادەکردنی ژەمێک بەکاردێت، و زاراوەکە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ بڕگەیەکی دیاریکراوی [[خۆراک]] سەبارەت بە بەکارھێنانی لە ڕێچکە جیاوازەکاندا. زۆرێک لە بەرھەمە بازرگانییەکان ماددەی پێکھێنەری نھێنییان تێدایە کە وا دەردەخرێت بیانکاتە باشتر لە بەرھەمە ڕکابەرەکان. لە پیشەسازیی دەرمانسازیدا، ماددەی پێکھێنەری چالاک ئەو ماددەی پێکھێنەرەیە لە فۆرمولاسیۆنێکدا کە چالاکیی بایۆلۆژی دەورووژێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پێکھاتەکانی خۆراک]] k7887eygcwk9gonjdozxtivimh90p64 1 294311 1573394 2026-04-07T17:04:59Z Tessla 41338 /* ناو */ بەشی نوێ 1573394 wikitext text/x-wiki == ناو == گەر ناوێکی گونجاوتر هەبوو دەتوانن بیگوازنەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:٠٤، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) s5su9zimcim2f1d67lldmdrr7p3q9fo 0 294312 1573407 2026-04-07T17:07:32Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344345862|Recipe]]» 1573407 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Backzutaten_041.jpg|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|A recipe in a cookbook for pancakes with the prepared [[ماددەی پێکھێنەر|ingredients]]]] A '''recipe''' is a set of instructions that lists the ingredients and steps needed to prepare a specific [[چێشت (خۆراک)|dish]] or [[ژەم|meal]]. A '''sub-recipe''' or subrecipe is a recipe for an [[ماددەی پێکھێنەر|ingredient]] that will be called for in the instructions for the main recipe. Recipe books (also called cookbooks or cookery books) are a collection of recipes, help reflect cultural identities and social changes as well as serve as educational tools.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2005 |title=Food Preparation: Cooking and Cooks |url=http://dx.doi.org/10.5040/9798400652615.ch-003 |journal=Food in Colonial and Federal America |pages=89–124 |doi=10.5040/9798400652615.ch-003 |isbn=979-8-4006-5261-5 |url-access=subscription}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:خواردن و خواردنەوەکان]] [[پۆل:چێشتکەری]] [[پۆل:لێنان]] p7vmhgfa1d0wagjggzv67lo0dj6ysos 1573408 1573407 2026-04-07T17:08:15Z Tessla 41338 شائەمراز 1573408 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Backzutaten_041.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|ڕێچکەیەک لە کتێبێکی چێشتلێناندا بۆ پانکەیک لەگەڵ [[ماددەی پێکھێنەر|ماددە پێکھێنەرە]] ئامادەکراوەکاندا]] '''ڕێچکەی چێشتلێنان''' کۆمەڵێک ڕێنمایییە کە ماددە پێکھێنەرەکان و ئەو ھەنگاوانە ڕیز دەکات کە بۆ ئامادەکردنی [[چێشت (خۆراک)|چێشتێکی]] دیاریکراو یان [[ژەم|ژەمێک]] پێویستن. ژێر-ڕێچکەیەک یان ژێرڕێچکە بریتییە لە ڕێچکەیەک بۆ [[ماددەی پێکھێنەر|ماددەیەکی پێکھێنەر]] کە لە ڕێنمایییەکانی ڕێچکە سەرەکییەکەدا داوا دەکرێت. کتێبەکانی ڕێچکە (ھەروەھا بە کتێبی چێشتلێنان ناودەبرێن) کۆمەڵێکن لە ڕێچکەکان، یارمەتیدەرن لە ڕەنگدانەوەی ناسنامە کولتوورییەکان و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان و ھەروەھا وەک ئامرازی پەروەردەیی خزمەت دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2005 |title=Food Preparation: Cooking and Cooks |url=http://dx.doi.org/10.5040/9798400652615.ch-003 |journal=Food in Colonial and Federal America |pages=89–124 |doi=10.5040/9798400652615.ch-003 |isbn=979-8-4006-5261-5 |url-access=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خواردن و خواردنەوەکان]] [[پۆل:چێشتکەری]] [[پۆل:لێنان]] 5srnq2h86lp8w9mskqln99qiayen7sp 1573458 1573408 2026-04-07T20:02:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1573458 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Backzutaten_041.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|ڕێچکەیەک لە کتێبێکی چێشتلێناندا بۆ پانکەیک لەگەڵ [[ماددەی پێکھێنەر|ماددە پێکھێنەرە]] ئامادەکراوەکاندا]] '''ڕێچکەی چێشتلێنان''' کۆمەڵێک ڕێنمایییە کە ماددە پێکھێنەرەکان و ئەو ھەنگاوانە ڕیز دەکات کە بۆ ئامادەکردنی [[چێشت (خۆراک)|چێشتێکی]] دیاریکراو یان [[ژەم|ژەمێک]] پێویستن. ژێر-ڕێچکەیەک یان ژێرڕێچکە بریتییە لە ڕێچکەیەک بۆ [[ماددەی پێکھێنەر|ماددەیەکی پێکھێنەر]] کە لە ڕێنمایییەکانی ڕێچکە سەرەکییەکەدا داوا دەکرێت. کتێبەکانی ڕێچکە (ھەروەھا بە کتێبی چێشتلێنان ناودەبرێن) کۆمەڵێکن لە ڕێچکەکان، یارمەتیدەرن لە ڕەنگدانەوەی ناسنامە کولتوورییەکان و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان و ھەروەھا وەک ئامرازی پەروەردەیی خزمەت دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2005 |title=Food Preparation: Cooking and Cooks |url=http://dx.doi.org/10.5040/9798400652615.ch-003 |journal=Food in Colonial and Federal America |pages=89–124 |doi=10.5040/9798400652615.ch-003 |isbn=979-8-4006-5261-5 |url-access=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خواردن و خواردنەوەکان]] [[پۆل:چێشتکەری]] [[پۆل:لێنان]] bfc4b7wd4zbjcmibmmx5vlicp8zo343 0 294313 1573409 2026-04-07T17:16:24Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340056469|Sourness]]» 1573409 wikitext text/x-wiki '''Sourness''', also known as '''sour''', is a [[تام|basic taste]] sensation perceived through hydrogen ions from acidic compounds interacting with taste bud receptors, and it can also refer to an unpleasant or acidic quality in taste, disposition, or tone.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rui Chang, Hang Waters |last2=Emily Liman |name-list-style=amp |date=2010 |title=A proton current drives action potentials in genetically identified sour taste cells |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=107 |issue=51 |pages=22320–22325 |bibcode=2010PNAS..10722320C |doi=10.1073/pnas.1013664107 |pmc=3009759 |pmid=21098668 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ye W, Chang RB, Bushman JD, Tu YH, Mulhall EM, Wilson CE, Cooper AJ, Chick WS, Hill-Eubanks DC, Nelson MT, Kinnamon SC, Liman ER |date=2016 |title=The K+ channel KIR2.1 functions in tandem with proton influx to mediate sour taste transduction |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=113 |issue=2 |pages=E229–238 |bibcode=2016PNAS..113E.229Y |doi=10.1073/pnas.1514282112 |pmc=4720319 |pmid=26627720 |doi-access=free}}</ref> It is a warning sign for potentially spoiled food, though it is balanced in some food products by [[شیرینی|sweetness]], and it is associated with a low pH.<ref name="McLaughlin&Margolskee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=McLaughlin, Susan |last2=Margolskee, Rorbert F. |date=November–December 1994 |title=The Sense of Taste |journal=[[American Scientist]] |volume=82 |issue=6 |pages=538–545 |bibcode=1994AmSci..82..538M}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:چێژکردن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] j11ill89v19nn7p3lw0zki2gtl9tesb 1573410 1573409 2026-04-07T17:17:51Z Tessla 41338 شائەمراز 1573410 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ترشی'''، کە بە '''ترش'''یش دەناسرێت، ھەستێکی [[تام|تامی بنەڕەتی]]یە کە لە ڕێگەی ئایۆنەکانی ھایدرۆجینی پێکھاتە ترشەکانەوە ھەستی پێ دەکرێت کە کارلێک لەگەڵ وەرگرەکانی گۆپکەی تامدا دەکەن، و ھەروەھا دەکرێت ئاماژە بێت بۆ کوالێتییەکی ناخۆش یان ترش لە تام، ڕەفتار، یان تۆنی دەنگدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rui Chang, Hang Waters |last2=Emily Liman |name-list-style=amp |date=2010 |title=A proton current drives action potentials in genetically identified sour taste cells |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=107 |issue=51 |pages=22320–22325 |bibcode=2010PNAS..10722320C |doi=10.1073/pnas.1013664107 |pmc=3009759 |pmid=21098668 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ye W, Chang RB, Bushman JD, Tu YH, Mulhall EM, Wilson CE, Cooper AJ, Chick WS, Hill-Eubanks DC, Nelson MT, Kinnamon SC, Liman ER |date=2016 |title=The K+ channel KIR2.1 functions in tandem with proton influx to mediate sour taste transduction |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=113 |issue=2 |pages=E229–238 |bibcode=2016PNAS..113E.229Y |doi=10.1073/pnas.1514282112 |pmc=4720319 |pmid=26627720 |doi-access=free}}</ref> ئەمە نیشانەیەکی ئاگادارکردنەوەیە بۆ خواردنێکی ئەگەری تێکچوو، ھەرچەندە لە ھەندێک بەرھەمی خۆراکیدا لە ڕێگەی [[شیرینی]]یەوە ھاوسەنگ دەکرێت، و پەیوەستە بە نزمبوونی ئاستی پی ئێچ.<ref name="McLaughlin&Margolskee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=McLaughlin, Susan |last2=Margolskee, Rorbert F. |date=November–December 1994 |title=The Sense of Taste |journal=[[American Scientist]] |volume=82 |issue=6 |pages=538–545 |bibcode=1994AmSci..82..538M}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:چێژکردن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5xyr8k0xixymc40xib17208kibgv5m6 1573411 1573410 2026-04-07T17:18:03Z Tessla 41338 1573411 wikitext text/x-wiki '''ترشی'''، کە بە '''ترش'''یش دەناسرێت، ھەستێکی [[تام|تامی بنەڕەتی]]یە کە لە ڕێگەی ئایۆنەکانی ھایدرۆجینی پێکھاتە ترشەکانەوە ھەستی پێ دەکرێت کە کارلێک لەگەڵ وەرگرەکانی گۆپکەی تامدا دەکەن، و ھەروەھا دەکرێت ئاماژە بێت بۆ کوالێتییەکی ناخۆش یان ترش لە تام، ڕەفتار، یان تۆنی دەنگدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rui Chang, Hang Waters |last2=Emily Liman |name-list-style=amp |date=2010 |title=A proton current drives action potentials in genetically identified sour taste cells |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=107 |issue=51 |pages=22320–22325 |bibcode=2010PNAS..10722320C |doi=10.1073/pnas.1013664107 |pmc=3009759 |pmid=21098668 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ye W, Chang RB, Bushman JD, Tu YH, Mulhall EM, Wilson CE, Cooper AJ, Chick WS, Hill-Eubanks DC, Nelson MT, Kinnamon SC, Liman ER |date=2016 |title=The K+ channel KIR2.1 functions in tandem with proton influx to mediate sour taste transduction |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=113 |issue=2 |pages=E229–238 |bibcode=2016PNAS..113E.229Y |doi=10.1073/pnas.1514282112 |pmc=4720319 |pmid=26627720 |doi-access=free}}</ref> ئەمە نیشانەیەکی ئاگادارکردنەوەیە بۆ خواردنێکی ئەگەری تێکچوو، ھەرچەندە لە ھەندێک بەرھەمی خۆراکیدا لە ڕێگەی [[شیرینی]]یەوە ھاوسەنگ دەکرێت، و پەیوەستە بە نزمبوونی ئاستی پی ئێچ.<ref name="McLaughlin&Margolskee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=McLaughlin, Susan |last2=Margolskee, Rorbert F. |date=November–December 1994 |title=The Sense of Taste |journal=[[American Scientist]] |volume=82 |issue=6 |pages=538–545 |bibcode=1994AmSci..82..538M}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:چێژکردن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8o5t2qfs1f08zzxtn6m581hdkbv3wfw 0 294314 1573412 2026-04-07T17:20:43Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345784923|Tamarind]]» 1573412 wikitext text/x-wiki '''Tamarind''' ('''''Tamarindus indica''''') is a leguminous tree bearing edible fruit that is indigenous to tropical Africa and naturalized in [[ئاسیا|Asia]].<ref name="Morton">{{Cite book|last=Morton, Julia F.|url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/tamarind.html|title=Tamarind; In: Fruits of Warm Climates|publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops & Plant Products, [[Purdue University]]|year=1987|isbn=978-0-9653360-7-9|pages=115–121|author-link=Julia Morton}}</ref><ref name="El-Siddig">{{Cite book|last=El-Siddig|first=K.|url=https://www.southampton.ac.uk/assets/imported/transforms/content-block/UsefulDownloads_Download/2A8DB4548C2146D7B5FEBD39B49B9727/Tamarindus%20indica.zip|title=''Fruits for the Future 1 - Tamarind:'' Tamarindus Indica L.|last2=Gunasena|first2=H.P.M.|last3=Prasad|first3=B.A.|last4=Pushpakumara|first4=D.K.N.G.|last5=Ramana|first5=K.V.R.|last6=Vijayanand|first6=P.|last7=Williams|first7=J.T.|date=2006|publisher=[[International Centre for Underutilised Crops]], [[University of Southampton]]|isbn=0-85432-859-9|editor-last=J.T. Williams|edition=Revised|location=[[Southampton, UK]]|quote=review: doi.10.1017/S0014479707005170 Cambridge University Press: 06 July 2007|access-date=2025-07-07|display-editors=et al.}}</ref> The genus ''Tamarindus'' is monotypic, meaning that it contains only this species. It belongs to the family Fabaceae. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The tamarind tree produces brown, pod-like [[میوه‌|fruits]] that contain a sweet, tangy pulp, which is used in cuisines around the world.<ref name="Morton">{{Cite book|last=Morton, Julia F.|url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/tamarind.html|title=Tamarind; In: Fruits of Warm Climates|publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops & Plant Products, [[Purdue University]]|year=1987|isbn=978-0-9653360-7-9|pages=115–121|author-link=Julia Morton}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMorton,_Julia_F.1987">[[Julia Morton|Morton, Julia F.]] (1987). </cite></ref> The pulp is also used in [[پزیشکی کۆن|traditional medicine]] and as a dye.<ref name="Morton" /> The wood can be used for woodworking, and tamarind seed oil can be extracted from the seeds. Its young leaves are used in Indian and Filipino cuisine.<ref name="Morton" /> Because tamarind has multiple uses, it is cultivated worldwide in tropical and subtropical zones.<ref name="Morton" /> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:بەھارات]] [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gwl1csax29cwbvcf9r03ixju7t46pi8 1573413 1573412 2026-04-07T17:21:49Z Tessla 41338 شائەمراز 1573413 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خورمای ھیندی''' ('''''Tamarindus indica''''') دارێکی پاقڵەمەنییە کە میوەی خوراک ھەڵدەگرێت کە ڕەسەنەکەی بۆ ئەفریقای کەمەرەیی دەگەڕێتەوە و لە [[ئاسیا]] خۆماڵی کراوە.<ref name="Morton">{{Cite book|last=Morton, Julia F.|url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/tamarind.html|title=Tamarind; In: Fruits of Warm Climates|publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops & Plant Products, [[Purdue University]]|year=1987|isbn=978-0-9653360-7-9|pages=115–121|author-link=Julia Morton}}</ref><ref name="El-Siddig">{{Cite book|last=El-Siddig|first=K.|url=https://www.southampton.ac.uk/assets/imported/transforms/content-block/UsefulDownloads_Download/2A8DB4548C2146D7B5FEBD39B49B9727/Tamarindus%20indica.zip|title=''Fruits for the Future 1 - Tamarind:'' Tamarindus Indica L.|last2=Gunasena|first2=H.P.M.|last3=Prasad|first3=B.A.|last4=Pushpakumara|first4=D.K.N.G.|last5=Ramana|first5=K.V.R.|last6=Vijayanand|first6=P.|last7=Williams|first7=J.T.|date=2006|publisher=[[International Centre for Underutilised Crops]], [[University of Southampton]]|isbn=0-85432-859-9|editor-last=J.T. Williams|edition=Revised|location=[[Southampton, UK]]|quote=review: doi.10.1017/S0014479707005170 Cambridge University Press: 06 July 2007|access-date=2025-07-07|display-editors=et al.}}</ref> ڕەگەزی ''Tamarindus'' تاکجۆرە، بەو مانایەی تەنھا ئەم جۆرە لەخۆدەگرێت. سەر بە خێزانی فاباسییە (Fabaceae). داری خورمای ھیندی [[میوە|میوەی]] قاوەیی و پاقڵەیی بەرھەم دەھێنێت کە ناوکەیەکی (Pulp) شیرین و تیژی تێدایە، کە لە چێشتخانەکانی جیھاندا بەکاردێت.<ref name="Morton">{{Cite book|last=Morton, Julia F.|url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/tamarind.html|title=Tamarind; In: Fruits of Warm Climates|publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops & Plant Products, [[Purdue University]]|year=1987|isbn=978-0-9653360-7-9|pages=115–121|author-link=Julia Morton}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMorton,_Julia_F.1987">[[Julia Morton|Morton, Julia F.]] (1987). </cite></ref> ھەروەھا ناوکەکەی لە [[پزیشکی کۆن|پزیشکیی نەریتی]] و وەک ڕەنگیش بەکاردێت.<ref name="Morton"/> تەختەکەی دەکرێت بۆ دارتاشی بەکاربھێنرێت، و ڕۆنی تۆوی خورمای ھیندی دەکرێت لە تۆوەکانی دەربھێنرێت. گەڵا گەنجەکانی لە چێشتلێنانی ھیندی و فلیپینیدا بەکاردەھێنرێن.<ref name="Morton"/> لەبەر ئەوەی خورمای ھیندی چەندین بەکارھێنانی ھەیە، لە سەرانسەری جیھان لە ناوچە کەمەرەیی و نیمچە کەمەرەیییەکاندا دەچێنرێت.<ref name="Morton"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:بەھارات]] [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jg7wlq4wt38dmmzsoclg1u04xsrggo3 1573457 1573413 2026-04-07T20:02:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1573457 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''خورمای ھیندی''' ('''''Tamarindus indica''''') دارێکی پاقڵەمەنییە کە میوەی خوراک ھەڵدەگرێت کە ڕەسەنەکەی بۆ ئەفریقای کەمەرەیی دەگەڕێتەوە و لە [[ئاسیا]] خۆماڵی کراوە.<ref name="Morton">{{Cite book|last=Morton, Julia F.|url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/tamarind.html|title=Tamarind; In: Fruits of Warm Climates|publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops & Plant Products, [[Purdue University]]|year=1987|isbn=978-0-9653360-7-9|pages=115–121|author-link=Julia Morton}}</ref><ref name="El-Siddig">{{Cite book|last=El-Siddig|first=K.|url=https://www.southampton.ac.uk/assets/imported/transforms/content-block/UsefulDownloads_Download/2A8DB4548C2146D7B5FEBD39B49B9727/Tamarindus%20indica.zip|title=''Fruits for the Future 1 - Tamarind:'' Tamarindus Indica L.|last2=Gunasena|first2=H.P.M.|last3=Prasad|first3=B.A.|last4=Pushpakumara|first4=D.K.N.G.|last5=Ramana|first5=K.V.R.|last6=Vijayanand|first6=P.|last7=Williams|first7=J.T.|date=2006|publisher=[[International Centre for Underutilised Crops]], [[University of Southampton]]|isbn=0-85432-859-9|editor-last=J.T. Williams|edition=Revised|location=[[Southampton, UK]]|quote=review: doi.10.1017/S0014479707005170 Cambridge University Press: 06 July 2007|access-date=2025-07-07|display-editors=et al.}}</ref> ڕەگەزی ''Tamarindus'' تاکجۆرە، بەو مانایەی تەنھا ئەم جۆرە لەخۆدەگرێت. سەر بە خێزانی فاباسییە (Fabaceae). داری خورمای ھیندی [[میوە|میوەی]] قاوەیی و پاقڵەیی بەرھەم دەھێنێت کە ناوکەیەکی (Pulp) شیرین و تیژی تێدایە، کە لە چێشتخانەکانی جیھاندا بەکاردێت.<ref name="Morton">{{Cite book|last=Morton, Julia F.|url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/tamarind.html|title=Tamarind; In: Fruits of Warm Climates|publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops & Plant Products, [[Purdue University]]|year=1987|isbn=978-0-9653360-7-9|pages=115–121|author-link=Julia Morton}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMorton,_Julia_F.1987">[[Julia Morton|Morton, Julia F.]] (1987). </cite></ref> ھەروەھا ناوکەکەی لە [[پزیشکی کۆن|پزیشکیی نەریتی]] و وەک ڕەنگیش بەکاردێت.<ref name="Morton"/> تەختەکەی دەکرێت بۆ دارتاشی بەکاربھێنرێت، و ڕۆنی تۆوی خورمای ھیندی دەکرێت لە تۆوەکانی دەربھێنرێت. گەڵا گەنجەکانی لە چێشتلێنانی ھیندی و فلیپینیدا بەکاردەھێنرێن.<ref name="Morton"/> لەبەر ئەوەی خورمای ھیندی چەندین بەکارھێنانی ھەیە، لە سەرانسەری جیھان لە ناوچە کەمەرەیی و نیمچە کەمەرەیییەکاندا دەچێنرێت.<ref name="Morton"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:بەھارات]] [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tl1o1fboksheu3goggxllb8258z0thw 1 294315 1573414 2026-04-07T17:22:44Z Tessla 41338 /* ناو */ بەشی نوێ 1573414 wikitext text/x-wiki == ناو == تەمرھیندی-م نەنووسی و کردمە خورمای ھیندی، گەر گونجاوتر هەبوو دەتوانن بیگوازنەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:٢٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 9vbim9v7xvtyzogxqgjgh4n09djk3ms 0 294316 1573415 2026-04-07T17:23:59Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1324703910|Saltiness]]» 1573415 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:SaltInWaterSolutionLiquid.jpg|وێنۆک|470x470پیکسڵ]] '''Saltiness''' is one of the [[تام|basic tastes]]. It appears to have two components: a low-salt signal and a high-salt signal. The low-salt signal produces a sensation of deliciousness, while the high-salt signal typically produces a sensation of "too much salt".<ref name="Taruno2023">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Taruno |first=Akiyuki |last2=Gordon |first2=Michael D. |date=10 February 2023 |title=Molecular and Cellular Mechanisms of Salt Taste |journal=Annual Review of Physiology |volume=85 |issue=1 |pages=25–45 |doi=10.1146/annurev-physiol-031522-075853 |pmid=36332657 |doi-access=free}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:چێژکردن]] m96k01adaaulxmxr108ncf1y4glruyv 1573416 1573415 2026-04-07T17:24:40Z Tessla 41338 شائەمراز 1573416 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:SaltInWaterSolutionLiquid.jpg|وێنۆک|470x470پیکسڵ]] '''تامی سوێری''' یەکێکە لە [[تام|تامی بنەڕەتییەکان]]. وا دەردەکەوێت کە لە دوو پێکھاتە پێکبێت: ئاماژەیەکی کەمیی خوێ و ئاماژەیەکی زۆریی خوێ. ئاماژەی کەمیی خوێ ھەستکردن بە تامخۆشی بەرھەم دەھێنێت، لەکاتێکدا ئاماژەی زۆریی خوێ بە شێوەیەکی گشتی ھەستکردن بە «خوێی زۆر» بەرھەم دەھێنێت.<ref name="Taruno2023">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Taruno |first=Akiyuki |last2=Gordon |first2=Michael D. |date=10 February 2023 |title=Molecular and Cellular Mechanisms of Salt Taste |journal=Annual Review of Physiology |volume=85 |issue=1 |pages=25–45 |doi=10.1146/annurev-physiol-031522-075853 |pmid=36332657 |doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:چێژکردن]] 2has9q6tjs8i8o3ea2zij1szb9320bl 1573417 1573416 2026-04-07T17:25:02Z Tessla 41338 1573417 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تامی سوێری''' یەکێکە لە [[تام|تامی بنەڕەتییەکان]]. وا دەردەکەوێت کە لە دوو پێکھاتە پێکبێت: ئاماژەیەکی کەمیی خوێ و ئاماژەیەکی زۆریی خوێ. ئاماژەی کەمیی خوێ ھەستکردن بە تامخۆشی بەرھەم دەھێنێت، لەکاتێکدا ئاماژەی زۆریی خوێ بە شێوەیەکی گشتی ھەستکردن بە «خوێی زۆر» بەرھەم دەھێنێت.<ref name="Taruno2023">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Taruno |first=Akiyuki |last2=Gordon |first2=Michael D. |date=10 February 2023 |title=Molecular and Cellular Mechanisms of Salt Taste |journal=Annual Review of Physiology |volume=85 |issue=1 |pages=25–45 |doi=10.1146/annurev-physiol-031522-075853 |pmid=36332657 |doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:چێژکردن]] 38d6hmto8js87swrxzsa0o6q85qmzxp 1573456 1573417 2026-04-07T20:02:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1573456 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''تامی سوێری''' یەکێکە لە [[تام|تامی بنەڕەتییەکان]]. وا دەردەکەوێت کە لە دوو پێکھاتە پێکبێت: ئاماژەیەکی کەمیی خوێ و ئاماژەیەکی زۆریی خوێ. ئاماژەی کەمیی خوێ ھەستکردن بە تامخۆشی بەرھەم دەھێنێت، لەکاتێکدا ئاماژەی زۆریی خوێ بە شێوەیەکی گشتی ھەستکردن بە «خوێی زۆر» بەرھەم دەھێنێت.<ref name="Taruno2023">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Taruno |first=Akiyuki |last2=Gordon |first2=Michael D. |date=10 February 2023 |title=Molecular and Cellular Mechanisms of Salt Taste |journal=Annual Review of Physiology |volume=85 |issue=1 |pages=25–45 |doi=10.1146/annurev-physiol-031522-075853 |pmid=36332657 |doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:چێژکردن]] bwxi6wjzzef2mar60c6pzt6ggkpktjr 0 294317 1573419 2026-04-07T17:33:59Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347468325|Space Shuttle Solid Rocket Booster]]» 1573419 wikitext text/x-wiki The '''Space Shuttle Solid Rocket Booster''' ('''SRB''') was the first solid-propellant rocket to be used for primary propulsion on a vehicle used for [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|human spaceflight]].<ref name="SRB_rtf">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dunbar |first=Brian |ڕێکەوت=March 5, 2006 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/returntoflight/system/system_SRB.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130406193019/http://www.nasa.gov/returntoflight/system/system_SRB.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 6, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=May 29, 2019}}</ref> A pair of them provided 85% of the [[مەکۆکی ئاسمانی|Space Shuttle]]'s thrust at liftoff and for the first two minutes of ascent. After burnout, they were jettisoned, and parachuted into the Atlantic Ocean, where they were recovered, examined, refurbished, and [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی دووبارە بەکارھاتوو|reused]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە j22u99xcjwwza20ty9rtwwyqvcbiwfd 1573420 1573419 2026-04-07T17:35:13Z Tessla 41338 شائەمراز 1573420 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''مووشەکی پاڵنەری ڕەقی مەکۆکی بۆشایی''' (ئێس ئاڕ بی)یەکەم مووشەکی سووتەمەنی ڕەق بوو کە بۆ پاڵنانی سەرەکی لەسەر پێڕاگوێزێک بەکاربھێنرێت کە بۆ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ]] بەکارھاتبێت.<ref name="SRB_rtf">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dunbar |first=Brian |ڕێکەوت=March 5, 2006 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/returntoflight/system/system_SRB.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130406193019/http://www.nasa.gov/returntoflight/system/system_SRB.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 6, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=May 29, 2019}}</ref> جووتێک لەوان ٨٥٪ی پاڵنانی [[مەکۆکی ئاسمانی|مەکۆکی بۆشایی]]یان لە کاتی ھەڵدان و بۆ دوو خولەکی یەکەمی سەرکەوتن دابین دەکرد. دوای تەواوبوونی سووتەمەنی، فڕێ دەدران، و بە پەرەشوت دەکەوتنە ناو زەریای ئەتڵەسی، لەوێ دەدۆزرانەوە، پشکنینیان بۆ دەکرا، نۆژەن دەکرانەوە، و [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی دووبارە بەکارھاتوو|دووبارە بەکاردەھێنرانەوە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} lm45jdhj2ww3cq0wrdhnecqoiln2jk1 1573455 1573420 2026-04-07T20:01:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573455 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''مووشەکی پاڵنەری ڕەقی مەکۆکی بۆشایی''' (ئێس ئاڕ بی)یەکەم مووشەکی سووتەمەنی ڕەق بوو کە بۆ پاڵنانی سەرەکی لەسەر پێڕاگوێزێک بەکاربھێنرێت کە بۆ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ]] بەکارھاتبێت.<ref name="SRB_rtf">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dunbar |first=Brian |ڕێکەوت=March 5, 2006 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/returntoflight/system/system_SRB.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130406193019/http://www.nasa.gov/returntoflight/system/system_SRB.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 6, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=May 29, 2019}}</ref> جووتێک لەوان ٨٥٪ی پاڵنانی [[مەکۆکی ئاسمانی|مەکۆکی بۆشایی]]یان لە کاتی ھەڵدان و بۆ دوو خولەکی یەکەمی سەرکەوتن دابین دەکرد. دوای تەواوبوونی سووتەمەنی، فڕێ دەدران، و بە پەرەشوت دەکەوتنە ناو زەریای ئەتڵەسی، لەوێ دەدۆزرانەوە، پشکنینیان بۆ دەکرا، نۆژەن دەکرانەوە، و [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی دووبارە بەکارھاتوو|دووبارە بەکاردەھێنرانەوە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} bm2wcrxim7rv9dly6hov0mzt2trg1r6 0 294318 1573421 2026-04-07T17:36:38Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1337940825|STS-1]]» 1573421 wikitext text/x-wiki '''STS-1''' (Space Transportation System-1) was the first [[فڕینی بۆشاییی خولگەیی|orbital spaceflight]] of [[ناسا|NASA]]'s Space Shuttle program. The first orbiter, <nowiki><i id="mwFQ">Columbia</i></nowiki>, launched on April 12, 1981, and returned on April 14, 1981, 54.5 hours later, having orbited the Earth 37 times.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/sts-1/}}</ref> ''Columbia'' carried a crew of two—commander [[جۆ یۆنگ (کەشتیوان)|John W. Young]] and pilot [[ڕۆبێرت کریپن|Robert L. Crippen]]. It was the first American crewed space flight since the Apollo–Soyuz Test Project (ASTP) in 1975. STS-1 was also the maiden test flight of a new American spacecraft to carry a crew, though it was preceded by atmospheric testing (ALT) of the orbiter and ground testing of the Space Shuttle system. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The launch occurred on the 20th anniversary of Vostok 1, the first human spaceflight, performed by [[یوری گاگارین|Yuri Gagarin]] for the [[یەکێتیی سۆڤیەت|USSR]]. This was a coincidence rather than a celebration of the anniversary; a technical problem had prevented STS-1 from launching two days earlier, as was planned. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i1m2udpa5u5txnwwgsi757fc4rl82j2 1573422 1573421 2026-04-07T17:37:28Z Tessla 41338 شائەمراز 1573422 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئێس تی ئێس-١''' (سیستەمی گواستنەوەی بۆشایی-١)یەکەم [[فڕینی بۆشاییی خولگەیی]] بەرنامەی مەکۆکی بۆشاییی [[ناسا]] بوو. یەکەم خولگەیی، کۆڵۆمبیا، لە ١٢ی نیسانی ١٩٨١ ھەڵدرا، و لە ١٤ی نیسانی ١٩٨١ گەڕایەوە، ٥٤٫٥ کاتژمێر دواتر، دوای ئەوەی ٣٧ جار بە دەوری زەویدا سووڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/sts-1/}}</ref> کۆڵۆمبیا تیمێکی دوو کەسی ھەڵگرتبوو—فەرماندە [[جۆ یۆنگ (کەشتیوان)|جۆن دەبلیوو. یۆنگ]] و فڕۆکەوان [[ڕۆبێرت کریپن|ڕۆبێرت ئێڵ. کریپن]]. ئەمە یەکەم گەشتی بۆشاییی مرۆیی ئەمریکی بوو لە دوای پڕۆژەی تاقیکردنەوەی ئەپۆڵۆ-سۆیوز (ئەی ئێس تی پی) لە ساڵی ١٩٧٥. ئێس تی ئێس-١ ھەروەھا یەکەم گەشتی تاقیکردنەوەی کەشتییەکی ئاسمانی نوێی ئەمریکی بوو بۆ ھەڵگرتنی تیمێک، ھەرچەندە پێش ئەوە تاقیکردنەوەی بەرگەھەوا (ئەی ئێڵ تی)ی خولگەیییەکە و تاقیکردنەوەی زەویی سیستەمی مەکۆکی بۆشایی کرابوو. ھەڵدانەکە لە ٢٠ەمین ساڵیادی ڤۆستۆک ١دا ڕوویدا، کە یەکەم گەشتی بۆشاییی مرۆڤ بوو، لەلایەن [[یوری گاگارین]] بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ئەنجامدرا. ئەمە ڕێکەوتێک بوو نەک ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی ساڵیادەکە؛ کێشەیەکی تەکنیکی ڕێگری کردبوو لەوەی ئێس تی ئێس-١ دوو ڕۆژ زووتر ھەڵبدرێت، وەک ئەوەی پلانی بۆ داڕێژرابوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rp5000y89jnhvdk7es9e9rld3f54ffr 1573454 1573422 2026-04-07T20:01:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573454 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ئێس تی ئێس-١''' (سیستەمی گواستنەوەی بۆشایی-١)یەکەم [[فڕینی بۆشاییی خولگەیی]] بەرنامەی مەکۆکی بۆشاییی [[ناسا]] بوو. یەکەم خولگەیی، کۆڵۆمبیا، لە ١٢ی نیسانی ١٩٨١ ھەڵدرا، و لە ١٤ی نیسانی ١٩٨١ گەڕایەوە، ٥٤٫٥ کاتژمێر دواتر، دوای ئەوەی ٣٧ جار بە دەوری زەویدا سووڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/sts-1/}}</ref> کۆڵۆمبیا تیمێکی دوو کەسی ھەڵگرتبوو—فەرماندە [[جۆ یۆنگ (کەشتیوان)|جۆن دەبلیوو. یۆنگ]] و فڕۆکەوان [[ڕۆبێرت کریپن|ڕۆبێرت ئێڵ. کریپن]]. ئەمە یەکەم گەشتی بۆشاییی مرۆیی ئەمریکی بوو لە دوای پڕۆژەی تاقیکردنەوەی ئەپۆڵۆ-سۆیوز (ئەی ئێس تی پی) لە ساڵی ١٩٧٥. ئێس تی ئێس-١ ھەروەھا یەکەم گەشتی تاقیکردنەوەی کەشتییەکی ئاسمانی نوێی ئەمریکی بوو بۆ ھەڵگرتنی تیمێک، ھەرچەندە پێش ئەوە تاقیکردنەوەی بەرگەھەوا (ئەی ئێڵ تی)ی خولگەیییەکە و تاقیکردنەوەی زەویی سیستەمی مەکۆکی بۆشایی کرابوو. ھەڵدانەکە لە ٢٠ەمین ساڵیادی ڤۆستۆک ١دا ڕوویدا، کە یەکەم گەشتی بۆشاییی مرۆڤ بوو، لەلایەن [[یوری گاگارین]] بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ئەنجامدرا. ئەمە ڕێکەوتێک بوو نەک ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی ساڵیادەکە؛ کێشەیەکی تەکنیکی ڕێگری کردبوو لەوەی ئێس تی ئێس-١ دوو ڕۆژ زووتر ھەڵبدرێت، وەک ئەوەی پلانی بۆ داڕێژرابوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} t2m8nz4mqxaaz7qbtxp0amiv8gokmkj 0 294319 1573423 2026-04-07T17:38:27Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347599127|Vostok 1]]» 1573423 wikitext text/x-wiki '''Vostok 1''' ({{Langx|ru|Восток}}, {{دەقاودەق|East|[[Orient]]}}) was the first spaceflight of the Vostok programme and the first [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|human orbital spaceflight]] in history. The Vostok 3KA [[کەپسوولی بۆشایی|space capsule]] was launched from [[ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور|Baikonur Cosmodrome]] on 12 April 1961, with Soviet [[ئەستێرەگەڕ|cosmonaut]] [[یوری گاگارین|Yuri Gagarin]] aboard, making him the first human to reach orbital velocity around the Earth and to complete a full [[خولگە|orbit]] around the Earth. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The [[فڕینی بۆشاییی خولگەیی|orbital spaceflight]] consisted of a single orbit around Earth which skimmed the upper atmosphere at {{Convert|169|km|mi nmi}} at its lowest point. The flight took 108 minutes from launch to landing. Gagarin [[پەڕەشووت|parachuted]] to the ground separately from his capsule after ejecting at {{Convert|7|km|ft}} altitude. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:داھێنانە سۆڤیەتییەکان]] [[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nroodzyw87oykphtz21uznskmk3jenk 1573425 1573423 2026-04-07T17:39:33Z Tessla 41338 شائەمراز 1573425 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڤۆستۆک ١''' ({{Langx|ru|Восток}}، {{دەقاودەق|ڕۆژھەڵات|[[Orient]]}})یەکەم فڕینی بۆشاییی بەرنامەی ڤۆستۆک و یەکەم [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|فڕینی بۆشاییی خولگەیی مرۆیی]] بوو لە مێژوودا. [[کەپسوولی بۆشایی]]ی ڤۆستۆک ٣ کەی ئەی لە [[ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور]] لە ١٢ی نیسانی ١٩٦١ ھەڵدرا، کە [[ئەستێرەگەڕ|کۆسمۆنۆتی]] سۆڤیەتی [[یوری گاگارین]]ی لەسەر بوو، کە کردییە یەکەم مرۆڤ کە بگاتە خێراییی خولگەیی بە دەوری زەویدا و [[خولگە|خولگەیەکی]] تەواو بە دەوری زەویدا تەواو بکات. [[فڕینی بۆشاییی خولگەیی|فڕینی بۆشاییی خولگەییەکە]] لە یەک خولگە بە دەوری زەویدا پێکھاتبوو کە بە بەرگەھەوای سەرەوەدا تێپەڕی لە نزمترین خاڵیدا کە {{Convert|169|km|mi nmi}} بوو. فڕینەکە ١٠٨ خولەکی خایاند لە ھەڵدانەوە تا نیشتنەوە. گاگارین بە جیا لە کەپسوولەکەی بە [[پەڕەشووت]] نیشتەوە سەر زەوی دوای ئەوەی لە بەرزیی {{Convert|7|km|ft}} خۆی ھەڵدایە دەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:داھێنانە سۆڤیەتییەکان]] [[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] b26c2icuy0chp9onqep1joqsnwtku1o 1573426 1573425 2026-04-07T17:39:52Z Tessla 41338 /* top */ 1573426 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڤۆستۆک ١''' یەکەم فڕینی بۆشاییی بەرنامەی ڤۆستۆک و یەکەم [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|فڕینی بۆشاییی خولگەیی مرۆیی]] بوو لە مێژوودا. [[کەپسوولی بۆشایی]]ی ڤۆستۆک ٣ کەی ئەی لە [[ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور]] لە ١٢ی نیسانی ١٩٦١ ھەڵدرا، کە [[ئەستێرەگەڕ|کۆسمۆنۆتی]] سۆڤیەتی [[یوری گاگارین]]ی لەسەر بوو، کە کردییە یەکەم مرۆڤ کە بگاتە خێراییی خولگەیی بە دەوری زەویدا و [[خولگە|خولگەیەکی]] تەواو بە دەوری زەویدا تەواو بکات. [[فڕینی بۆشاییی خولگەیی|فڕینی بۆشاییی خولگەییەکە]] لە یەک خولگە بە دەوری زەویدا پێکھاتبوو کە بە بەرگەھەوای سەرەوەدا تێپەڕی لە نزمترین خاڵیدا کە {{Convert|169|km|mi nmi}} بوو. فڕینەکە ١٠٨ خولەکی خایاند لە ھەڵدانەوە تا نیشتنەوە. گاگارین بە جیا لە کەپسوولەکەی بە [[پەڕەشووت]] نیشتەوە سەر زەوی دوای ئەوەی لە بەرزیی {{Convert|7|km|ft}} خۆی ھەڵدایە دەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:داھێنانە سۆڤیەتییەکان]] [[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 11a2gtazv7xbyqp4c5fi5726nmsnoyc 1573453 1573426 2026-04-07T20:01:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1573453 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ڤۆستۆک ١''' یەکەم فڕینی بۆشاییی بەرنامەی ڤۆستۆک و یەکەم [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|فڕینی بۆشاییی خولگەیی مرۆیی]] بوو لە مێژوودا. [[کەپسوولی بۆشایی]]ی ڤۆستۆک ٣ کەی ئەی لە [[ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور]] لە ١٢ی نیسانی ١٩٦١ ھەڵدرا، کە [[ئەستێرەگەڕ|کۆسمۆنۆتی]] سۆڤیەتی [[یوری گاگارین]]ی لەسەر بوو، کە کردییە یەکەم مرۆڤ کە بگاتە خێراییی خولگەیی بە دەوری زەویدا و [[خولگە|خولگەیەکی]] تەواو بە دەوری زەویدا تەواو بکات. [[فڕینی بۆشاییی خولگەیی|فڕینی بۆشاییی خولگەییەکە]] لە یەک خولگە بە دەوری زەویدا پێکھاتبوو کە بە بەرگەھەوای سەرەوەدا تێپەڕی لە نزمترین خاڵیدا کە {{Convert|169|km|mi nmi}} بوو. فڕینەکە ١٠٨ خولەکی خایاند لە ھەڵدانەوە تا نیشتنەوە. گاگارین بە جیا لە کەپسوولەکەی بە [[پەڕەشووت]] نیشتەوە سەر زەوی دوای ئەوەی لە بەرزیی {{Convert|7|km|ft}} خۆی ھەڵدایە دەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:داھێنانە سۆڤیەتییەکان]] [[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] etpt3vmjz6lgyscp59o0ee96ybbgivo 0 294320 1573428 2026-04-07T17:44:53Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347580614|Interstate 205 (Oregon–Washington)]]» 1573428 wikitext text/x-wiki '''Interstate&nbsp;205''' ('''I-205''') is an auxiliary Interstate Highway in the Portland metropolitan area of [[ئۆریگن|Oregon]] and [[واشینگتن (ویلایەت)|Washington]], United States. The north–south freeway serves as a bypass route of I-5 along the east side of [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن|Portland, Oregon]], and [[ڤانکوڤەر|Vancouver, Washington]]. It intersects several major highways and serves Portland International Airport. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The freeway is {{Convert|37|mi|km}} long and connects to I-5 at both of its termini: to the south in Tualatin, Oregon, and to the north in Salmon Creek, Washington. I-205 is named the '''Veterans Memorial Highway''' and '''East Portland Freeway No. 64''' in Oregon (see Oregon highways and routes). From Oregon City to Vancouver, the corridor is paralleled by a multi-use bicycle and pedestrian trail, as well as portions of the MAX Light Rail system between Clackamas and northeastern Portland. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ga4oas3aegtn8ufimmbfuvf7t5388ff 1573430 1573428 2026-04-07T17:45:46Z Tessla 41338 شائەمراز 1573430 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئینتەرستەیت ٢٠٥''' ('''ئای-٢٠٥''') شاڕێگەیەکی ئینتەرستەیتی یارمەتیدەرە لە ناوچەی مێترۆپۆلیتانی پۆرتلاند لە [[ئۆریگن]] و [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان. ڕێگاوبانە خێرایە باکوور-باشوورەکە وەک ڕێگەیەکی لادەر بۆ ئای-٥ لە درێژایی لای ڕۆژھەڵاتی [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن|پۆرتلاند، ئۆریگن]]، و [[ڤانکوڤەر|ڤانکوڤەر، واشینگتن]] کار دەکات. لەگەڵ چەندین شاڕێگەی سەرەکی یەکدەبڕێت و خزمەت بە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی پۆرتلاند دەکات. ڕێگاوبانە خێرایەکە درێژییەکەی {{Convert|37|mi|km}} و لە ھەردوو کۆتایییەکەیەوە بە ئای-٥ دەبەسترێتەوە: لە باشوور لە توالاتین، ئۆریگن، و لە باکوور لە سامۆن کریک، واشینگتن. ئای-٢٠٥ بە شاڕێگەی یادی ڤێتێرنەکان و ڕێگای خێرای ڕۆژھەڵاتی پۆرتلاند ژمارە ٦٤ لە ئۆریگن ناونراوە (بڕوانە شاڕێگە و ڕێڕەوەکانی ئۆریگن). لە ئۆریگن سیتییەوە بۆ ڤانکوڤەر، ڕێڕەوەکە لە تەنیشت ڕێڕەوێکی فرە-بەکارھێنانی پاسکیل و پیادە، ھەروەھا بەشەکانی سیستەمی ھێڵی ئاسنی سووکی ماکس لە نێوان کلاکاما و باکووری ڕۆژھەڵاتی پۆرتلاند ھاوتەریبە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6ffw48qlyomqfzy4x29frtwr9vx4l2y 1573452 1573430 2026-04-07T20:01:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573452 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ئینتەرستەیت ٢٠٥''' ('''ئای-٢٠٥''') شاڕێگەیەکی ئینتەرستەیتی یارمەتیدەرە لە ناوچەی مێترۆپۆلیتانی پۆرتلاند لە [[ئۆریگن]] و [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان. ڕێگاوبانە خێرایە باکوور-باشوورەکە وەک ڕێگەیەکی لادەر بۆ ئای-٥ لە درێژایی لای ڕۆژھەڵاتی [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن|پۆرتلاند، ئۆریگن]]، و [[ڤانکوڤەر|ڤانکوڤەر، واشینگتن]] کار دەکات. لەگەڵ چەندین شاڕێگەی سەرەکی یەکدەبڕێت و خزمەت بە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی پۆرتلاند دەکات. ڕێگاوبانە خێرایەکە درێژییەکەی {{Convert|37|mi|km}} و لە ھەردوو کۆتایییەکەیەوە بە ئای-٥ دەبەسترێتەوە: لە باشوور لە توالاتین، ئۆریگن، و لە باکوور لە سامۆن کریک، واشینگتن. ئای-٢٠٥ بە شاڕێگەی یادی ڤێتێرنەکان و ڕێگای خێرای ڕۆژھەڵاتی پۆرتلاند ژمارە ٦٤ لە ئۆریگن ناونراوە (بڕوانە شاڕێگە و ڕێڕەوەکانی ئۆریگن). لە ئۆریگن سیتییەوە بۆ ڤانکوڤەر، ڕێڕەوەکە لە تەنیشت ڕێڕەوێکی فرە-بەکارھێنانی پاسکیل و پیادە، ھەروەھا بەشەکانی سیستەمی ھێڵی ئاسنی سووکی ماکس لە نێوان کلاکاما و باکووری ڕۆژھەڵاتی پۆرتلاند ھاوتەریبە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} c9duubspwisvh6n9t8v4un2pvi4hg6j 0 294321 1573431 2026-04-07T17:46:54Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345726470|Portland metropolitan area]]» 1573431 wikitext text/x-wiki The '''Portland metropolitan area''' is a [[ناوچەی گەورە|metro area]] with its [[ناوچەی شارنشین|core]] in the [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|U.S. states]] of [[ئۆریگن|Oregon]] and [[واشینگتن (ویلایەت)|Washington]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/UA20/UA_2020_WallMap.pdf |ڕێکەوتی سەردان=July 25, 2023}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2010-06-28/pdf/2010-15605.pdf |ڕێکەوتی سەردان=July 25, 2023}}</ref> It has 5 principal cities, the largest being [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن|Portland, Oregon]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/programs-surveys/metro-micro/geographies/reference-files/2020/delineation-files/list2_2020.xls |ڕێکەوتی سەردان=July 25, 2023}}</ref> The U.S. [[نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجە|Office of Management and Budget]] (OMB) identifies it as the '''Portland–Vancouver–Hillsboro, OR–WA Metropolitan Statistical Area''', a metropolitan statistical area used by the [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Census Bureau]] (USCB) and other entities. The OMB defines the area as comprising Clackamas, Columbia, Multnomah, Washington, and Yamhill Counties in Oregon, and Clark and Skamania Counties in Washington.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 20, 2007 |ناونیشان=https://obamawhitehouse.archives.gov/omb/bulletins/fy2008/b08-01.pdf |ڕێکەوتی سەردان=September 5, 2008 |وێبگە=[[Office of Management and Budget]] |پەڕە=45 |format=PDF |via=[[NARA|National Archives]]}}</ref> The area had a population of 2,512,859 at the [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|2020 census]], an increase of over 12% since 2010.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.pdx.edu/population-research/sites/g/files/znldhr3261/files/2021-08/MSA_Profiles.pdf |ڕێکەوتی سەردان=February 13, 2023}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 9j9k4ddoo94kishg84hmdhv1uy4eoyd 1573432 1573431 2026-04-07T17:47:49Z Tessla 41338 شائەمراز 1573432 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ناوچەی مێترۆپۆلیتانی پۆرتلاند''' [[ناوچەی گەورە|ناوچەیەکی مێترۆیە]] کە [[ناوچەی شارنشین|ناوەندەکەی]] لە [[ویلایەتەکانی ئەمریکا]]ی [[ئۆریگن]] و [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]] دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/UA20/UA_2020_WallMap.pdf |ڕێکەوتی سەردان=July 25, 2023}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2010-06-28/pdf/2010-15605.pdf |ڕێکەوتی سەردان=July 25, 2023}}</ref> ٥ شاری سەرەکی ھەیە، گەورەترینیان [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن|پۆرتلاند، ئۆریگن]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/programs-surveys/metro-micro/geographies/reference-files/2020/delineation-files/list2_2020.xls |ڕێکەوتی سەردان=July 25, 2023}}</ref> [[نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجە|نووسینگەی بەڕێوەبردن و بوودجەی]] ئەمریکا (ئۆ ئێم بی) بە ناوچەی ئاماری مێترۆپۆلیتانی پۆرتلاند–ڤانکوڤەر–ھیڵسبۆرۆ، ئۆ ئاڕ–دەبلیوو ئەی دەیناسێنێت، کە ناوچەیەکی ئاماری مێترۆپۆلیتانییە و لەلایەن [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] (یو ئێس سی بی) و لایەنەکانی ترەوە بەکاردێت. ئۆ ئێم بی ناوچەکە بە پێکداتوو لە شارستانەکانی کلاکاما، کۆڵۆمبیا، مۆڵتنۆما، واشینگتن، و یامھیڵ لە ئۆریگن، و شارستانەکانی کلارک و سکامانیا لە واشینگتن پێناسە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 20, 2007 |ناونیشان=https://obamawhitehouse.archives.gov/omb/bulletins/fy2008/b08-01.pdf |ڕێکەوتی سەردان=September 5, 2008 |وێبگە=[[Office of Management and Budget]] |پەڕە=45 |format=PDF |via=[[NARA|National Archives]]}}</ref> ناوچەکە ژمارەی دانیشتووانی ٢٬٥١٢٬٨٥٩ کەس بوو لە [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]دا، کە زیادبوونێکی زیاتر لە ١٢٪ی لە ساڵی ٢٠١٠وە بەخۆوە بینیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.pdx.edu/population-research/sites/g/files/znldhr3261/files/2021-08/MSA_Profiles.pdf |ڕێکەوتی سەردان=February 13, 2023}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} rv66g94upxt745r1bj3bmm39gz44kgc 1573451 1573432 2026-04-07T20:01:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573451 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ناوچەی مێترۆپۆلیتانی پۆرتلاند''' [[ناوچەی گەورە|ناوچەیەکی مێترۆیە]] کە [[ناوچەی شارنشین|ناوەندەکەی]] لە [[ویلایەتەکانی ئەمریکا]]ی [[ئۆریگن]] و [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]] دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/UA20/UA_2020_WallMap.pdf |ڕێکەوتی سەردان=July 25, 2023}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2010-06-28/pdf/2010-15605.pdf |ڕێکەوتی سەردان=July 25, 2023}}</ref> ٥ شاری سەرەکی ھەیە، گەورەترینیان [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن|پۆرتلاند، ئۆریگن]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/programs-surveys/metro-micro/geographies/reference-files/2020/delineation-files/list2_2020.xls |ڕێکەوتی سەردان=July 25, 2023}}</ref> [[نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجە|نووسینگەی بەڕێوەبردن و بوودجەی]] ئەمریکا (ئۆ ئێم بی) بە ناوچەی ئاماری مێترۆپۆلیتانی پۆرتلاند–ڤانکوڤەر–ھیڵسبۆرۆ، ئۆ ئاڕ–دەبلیوو ئەی دەیناسێنێت، کە ناوچەیەکی ئاماری مێترۆپۆلیتانییە و لەلایەن [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] (یو ئێس سی بی) و لایەنەکانی ترەوە بەکاردێت. ئۆ ئێم بی ناوچەکە بە پێکداتوو لە شارستانەکانی کلاکاما، کۆڵۆمبیا، مۆڵتنۆما، واشینگتن، و یامھیڵ لە ئۆریگن، و شارستانەکانی کلارک و سکامانیا لە واشینگتن پێناسە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 20, 2007 |ناونیشان=https://obamawhitehouse.archives.gov/omb/bulletins/fy2008/b08-01.pdf |ڕێکەوتی سەردان=September 5, 2008 |وێبگە=[[Office of Management and Budget]] |پەڕە=45 |format=PDF |via=[[NARA|National Archives]]}}</ref> ناوچەکە ژمارەی دانیشتووانی ٢٬٥١٢٬٨٥٩ کەس بوو لە [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]دا، کە زیادبوونێکی زیاتر لە ١٢٪ی لە ساڵی ٢٠١٠وە بەخۆوە بینیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.pdx.edu/population-research/sites/g/files/znldhr3261/files/2021-08/MSA_Profiles.pdf |ڕێکەوتی سەردان=February 13, 2023}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} pu5l1xprlc2dt49gz6v083mftjoma11 0 294322 1573433 2026-04-07T17:49:12Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346268851|Metropolitan statistical area]]» 1573433 wikitext text/x-wiki In the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States]], a '''metropolitan statistical area''' ('''MSA''') is a [[ھەرێم|geographical region]] with a relatively high [[چڕیی دانیشتووان|population density]] at its [[ناوچەی شارنشین|core]] and close economic ties throughout the region.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.census.gov/history/www/programs/geography/metropolitan_areas.html |ڕێکەوتی سەردان=December 4, 2023}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.census.gov/programs-surveys/geography/about/glossary.html#par_textimage_7 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230710070124/https://www.census.gov/programs-surveys/geography/about/glossary.html#par_textimage_7 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 10, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=July 10, 2023 |وێبگە=United States Census Bureau}}</ref> Such regions are not legally incorporated as a city or town would be and are not legal administrative divisions like [[کاونتی (ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)|counties]] or separate entities such as [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|states]]. As a result, sometimes the precise definition of a given [[ناوچەی گەورە|metropolitan area]] will vary between sources. The statistical criteria for a standard metropolitan area were defined in 1949 and redefined as a metropolitan statistical area in 1983.<ref>{{Cite book|last=Caves|first=R. W.|url=https://archive.org/details/encyclopediacity00cave|title=Encyclopedia of the City|publisher=Routledge|year=2004|isbn=9780415252256|pages=[https://archive.org/details/encyclopediacity00cave/page/n499 459]|url-access=limited}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ناوچە شارییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 9yme4ss823l2uebhbx5i7s6nryu4pb5 1573434 1573433 2026-04-07T17:49:54Z Tessla 41338 شائەمراز 1573434 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، '''ناوچەی ئاماری مێترۆپۆلیتانی''' ('''ئێم ئێس ئەی''') [[ھەرێم|ھەرێمێکی جوگرافی]]یە کە [[چڕیی دانیشتووان|چڕیی دانیشتووانێکی]] تا ڕادەیەک بەرزی لە [[ناوچەی شارنشین|ناوەندەکەیدا]] ھەیە و پەیوەندیی ئابووریی نزیکی لە سەرانسەری ناوچەکەدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.census.gov/history/www/programs/geography/metropolitan_areas.html |ڕێکەوتی سەردان=December 4, 2023}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.census.gov/programs-surveys/geography/about/glossary.html#par_textimage_7 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230710070124/https://www.census.gov/programs-surveys/geography/about/glossary.html#par_textimage_7 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 10, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=July 10, 2023 |وێبگە=United States Census Bureau}}</ref> ئەم جۆرە ناوچانە بە یاسایی وەک شار یان شارۆچکە تۆمار نەکراون و دابەشکردنی کارگێڕیی یاسایی نین وەک [[کاونتی (ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)|شارستانەکان]] یان کیانە جیاوازەکانی وەک [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتەکان]]. لە ئەنجامدا، ھەندێک جار پێناسەی وردی [[ناوچەی گەورە|ناوچەیەکی مێترۆپۆلیتانی]] دیاریکراو لە نێوان سەرچاوەکاندا دەگۆڕێت. پێوەرە ئامارییەکانی ناوچەیەکی مێترۆپۆلیتانی ستاندارد لە ساڵی ١٩٤٩ پێناسە کران و لە ساڵی ١٩٨٣ وەک ناوچەی ئاماری مێترۆپۆلیتانی دووبارە پێناسە کرانەوە.<ref>{{Cite book|last=Caves|first=R. W.|url=https://archive.org/details/encyclopediacity00cave|title=Encyclopedia of the City|publisher=Routledge|year=2004|isbn=978-0-415-25225-6|pages=[https://archive.org/details/encyclopediacity00cave/page/n499 459]|url-access=limited}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ناوچە شارییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 7hb745x2t3qj36314532pnz0mfz8g60 1573450 1573434 2026-04-07T20:01:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1573450 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، '''ناوچەی ئاماری مێترۆپۆلیتانی''' ('''ئێم ئێس ئەی''') [[ھەرێم|ھەرێمێکی جوگرافی]]یە کە [[چڕیی دانیشتووان|چڕیی دانیشتووانێکی]] تا ڕادەیەک بەرزی لە [[ناوچەی شارنشین|ناوەندەکەیدا]] ھەیە و پەیوەندیی ئابووریی نزیکی لە سەرانسەری ناوچەکەدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.census.gov/history/www/programs/geography/metropolitan_areas.html |ڕێکەوتی سەردان=December 4, 2023}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.census.gov/programs-surveys/geography/about/glossary.html#par_textimage_7 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230710070124/https://www.census.gov/programs-surveys/geography/about/glossary.html#par_textimage_7 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 10, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=July 10, 2023 |وێبگە=United States Census Bureau}}</ref> ئەم جۆرە ناوچانە بە یاسایی وەک شار یان شارۆچکە تۆمار نەکراون و دابەشکردنی کارگێڕیی یاسایی نین وەک [[کاونتی (ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)|شارستانەکان]] یان کیانە جیاوازەکانی وەک [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتەکان]]. لە ئەنجامدا، ھەندێک جار پێناسەی وردی [[ناوچەی گەورە|ناوچەیەکی مێترۆپۆلیتانی]] دیاریکراو لە نێوان سەرچاوەکاندا دەگۆڕێت. پێوەرە ئامارییەکانی ناوچەیەکی مێترۆپۆلیتانی ستاندارد لە ساڵی ١٩٤٩ پێناسە کران و لە ساڵی ١٩٨٣ وەک ناوچەی ئاماری مێترۆپۆلیتانی دووبارە پێناسە کرانەوە.<ref>{{Cite book|last=Caves|first=R. W.|url=https://archive.org/details/encyclopediacity00cave|title=Encyclopedia of the City|publisher=Routledge|year=2004|isbn=978-0-415-25225-6|pages=[https://archive.org/details/encyclopediacity00cave/page/n499 459]|url-access=limited}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ناوچە شارییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] rj3l5b518qp1q9g23k6s29620xp8rxd 0 294323 1573440 2026-04-07T18:24:08Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1326456886|2023–24 Bhutanese National Assembly election]]» 1573440 wikitext text/x-wiki ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانی لە [[بووتان]] لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ecb.bt/wp-content/uploads/2023/11/NotiEng_03112023.pdf |ڕێکەوتی سەردان=4 November 2023}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kuenselonline.com/ecb-announces-national-assembly-poll-dates-2/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-11-06 |وێبگە=Kuensel Online}}</ref> == سەرچاوەکان == 5k8j9tbu98cwu87dp1ouoowaujpq4ef 1573441 1573440 2026-04-07T18:24:51Z 1silent scientist 51740 1573441 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=2023-24_Bhutanese_National_Assembly_election_-_First_round_results_by_constituency_(vote_share).svg }}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانی لە [[بووتان]] لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ecb.bt/wp-content/uploads/2023/11/NotiEng_03112023.pdf |ڕێکەوتی سەردان=4 November 2023}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kuenselonline.com/ecb-announces-national-assembly-poll-dates-2/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-11-06 |وێبگە=Kuensel Online}}</ref> == سەرچاوەکان == arstf6qi3p1ry8u19xp92lglo5zvjd5 1573447 1573441 2026-04-07T20:00:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1573447 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=2023-24_Bhutanese_National_Assembly_election_-_First_round_results_by_constituency_(vote_share).svg }}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانی لە [[بووتان]] لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ecb.bt/wp-content/uploads/2023/11/NotiEng_03112023.pdf |ڕێکەوتی سەردان=4 November 2023}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kuenselonline.com/ecb-announces-national-assembly-poll-dates-2/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-11-06 |وێبگە=Kuensel Online}}</ref> == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} c1jrnp1m6a1qh2yxouq0yvng7603hrn 1573540 1573447 2026-04-07T20:25:19Z 1silent scientist 51740 1573540 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=2023-24_Bhutanese_National_Assembly_election_-_First_round_results_by_constituency_(vote_share).svg }}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانی لە [[بووتان]] لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ecb.bt/wp-content/uploads/2023/11/NotiEng_03112023.pdf |ڕێکەوتی سەردان=4 November 2023}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kuenselonline.com/ecb-announces-national-assembly-poll-dates-2/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-11-06 |وێبگە=Kuensel Online}}</ref> == پێشینە== لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان ٢٠١٨|ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٨]]دا، پارتێک کە پێشتر نوێنەرایەتی نەبوو بە ناوی «درۆک نیامرووپ تشۆگپا» (DNT) زۆرینەی کورسییەکانی بردەوە، و ڕێبەرەکەیان «لۆتای تشێرینگ» بوو بە [[سەرۆک وەزیرانی بووتان|سەرۆک وەزیران]]. لە ماوەی نێوان ٢٠١٨–٢٠٢٣دا (DNT) چوار [[ھەڵبژاردنی لاوەکی]] بردەوە، کورسی «مۆنگگار»ی پاراست<ref>{{cite web |last1=Namgyal |first1=Tshering |title=Mongar : Karma Lhamo wins with DNT |url=https://kuenselonline.com/mongar-karma-lhamo-wins-with-dnt/ |website=Kuensel |access-date=12 September 2023}}</ref> و کورسییەکانی «چھۆکھۆر-تانگ»،<ref>{{cite web |title=Breaking: Dawa wins Chhoekhor-Tang bye-election |url=https://kuenselonline.com/breaking-dawa-wins-chhoekhor-tang-bye-election/ |website=Kuensel |access-date=12 September 2023}}</ref> «نگانگلام»<ref>{{cite web |last1=Wangchuk |first1=Kelzang |title=Nganglam: DNT breaks DPT's hold in Nganglam |url=https://kuenselonline.com/nganglam-dnt-breaks-dpts-hold-in-nganglam/ |website=Kuensel |access-date=12 September 2023}}</ref> و «خامدانگ-رامجار»ی<ref>{{cite web |last1=Dolkar |first1=Dechen |title=DNT wins Khamdang Ramjar bye-election |url=https://kuenselonline.com/dnt-wins-khamdang-ramjar-bye-election/ |website=Kuensel |access-date=12 September 2023}}</ref> لە «درۆک فوێنسوم تشۆگپا» (DPT) بردەوە، کە دوو کورسی یەکەم قەڵای (DPT) بوون و ئەو پارتە پێشتر ھەرگیز نەیدۆڕاندبوون. لە ٢٠٢٢ و ٢٠٢٣دا دوو پارتی نوێ بۆ ڕکابەریکردن لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٢٣دا تۆمارکران «درۆک ثوێندرێل تشۆگپا» و «پارتی تێندرێلی بووتان». لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٣دا «پارتی کوێن-نیامی بووتان» (BKP) ناوی خۆی سڕییەوە دوای چەند ساڵێک لە چالاکی کەم و سەختی لە دابینکردنی [[بودجە]] و دۆزینەوەی سەرۆکێکی نوێ بۆ پارتەکە.<ref>{{cite web |last1=Dolkar |first1=Dechen |title=BKP deregisters with ECB |url=https://kuenselonline.com/bkp-deregisters-with-ecb/ |website=Kuensel |access-date=12 September 2023}}</ref> (BKP) لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان ٢٠١٨|ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٨]]دا پلەی چوارەمی بەدەستھێنابوو. == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} dogtkcsg3hxae6pa1800k77ct35523y 0 294324 1573534 2026-04-07T20:14:45Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344165627|Akkar Governorate]]» 1573534 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] 8sppgqu0qezcnrn2apjoi9no8edgpal 1573539 1573534 2026-04-07T20:21:23Z 1silent scientist 51740 1573539 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = عەکار | native_name = {{langx|ar|محافظة عكار}} | settlement_type = [[پارێزگاکانی لوبنان|پارێزگا]] | image_skyline = Berkayl.jpg | image_caption = بێرکایێل، پارێزگای عەکار | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = Akkar in Lebanon 2020.svg | map_caption = شوێنی پارێزگای عەکار لە لوبنان | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Lebanon}} | subdivision_type1 = [[قەزاکانی لوبنان|قەزا]] | subdivision_name1 = [[قەزای عەکار]] | subdivision_type2 = [[شارەوانییەکانی لوبنان|شارەوانییەکان]] | subdivision_name2 = | established_title = ڕاگەیەندراو لە ڕۆژنامەی فەرمی | established_date = ١٦ی تەممووزی ٢٠٠٣ | seat_type = پایتەخت | seat = [[حەلبا، لوبنان|حەلبا]] | leader_party = | leader_title = پارێزگار | leader_name = عیماد لەباکی ([[سیاسەتەوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]]) | area_footnotes = <ref name=profile2015>{{cite web |url=http://data2.unhcr.org/fr/documents/download/44893 |title=Akkar Governorate Profile |publisher=[[UNHCR]] |date=June 2015 |accessdate=19 February 2017}}</ref> <!-- square kilometers -->| area_total_km2 = ٧٨٨٫٤ | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | pop_est_footnotes = <ref name=citypop>{{cite web |last=Brinkhoff |first=Thomas |url=https://www.citypopulation.de/en/lebanon/admin/ |title=Lebanon: Administrative Division |website=City Population |date=2 March 2019 |accessdate=3 July 2021}}</ref> | population_est = ٤٢٣٥٩٦ | pop_est_as_of = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[کاتی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|EET]] | utc_offset1 = +٢ | timezone1_DST = [[کاتی ھاوینەی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|EEST]] | utc_offset1_DST = +٣ | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''پارێزگای عەکار''' ({{langx|ar|محافظة عكار}}) باکووریترین [[پارێزگاکانی لوبنان|پارێزگا]]ی [[لوبنان]]ە. لە یەک [[قەزاکانی لوبنان|قەزا]]ی [[قەزای عەکار|عەکار]] پێکدێت،<ref name=localiban>{{cite web |url=http://www.localiban.org/rubrique893.html |title=Mohafazah de Aakkar |publisher=Localiban |accessdate=19 February 2017 |archive-date=26 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926190837/http://www.localiban.org/rubrique893.html |url-status=dead }}</ref> کە ئەویش دابەش دەبێت بۆ ١٢١ شارەوانی.<ref name=profile2015/> پایتەختەکەی لە [[حەلبا، لوبنان|حەلبا]]یە.<ref name=localiban/> ڕووبەری ٧٨٨ کم٢ دادەپۆشێت<ref name=profile2015/> و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای باکوور]]، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[پارێزگای بەعلبەک-ھێرمێل]]، و لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[پارێزگاکانی سووریا|پارێزگا]]کانی [[پارێزگای تەرتووس|تەرتووس]] و [[پارێزگای حومس|حومس]]ی [[سووریا]] ھاوسنوورە. دەشتی کەنار دەریای ڕۆژاوای پارێزگاکە دووەم گەورەترین ناوچەی کشتوکاڵیی لوبنانە لە دوای [[دۆڵی بیقاع]]، لە کاتێکدا لە ڕۆژھەڵاتدا چیا پڕ لە دارستانەکان ھەن کە بۆ پاراستنیان وەک پارکێکی نیشتمانی لەبەرچاو گیراون.<ref>{{cite web |url=http://www.mada.org.lb/Content/Actives/MADA_Recources/122/FilePDF_122.pdf |title=Towards a National Park in Upper Akkar |publisher=Mada |date=March 2009 |accessdate=20 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913183101/http://mada.org.lb/Content/Actives/MADA_Recources/122/FilePDF_122.pdf |archive-date=13 September 2016 |url-status=dead }}</ref> [[کۆمیساریی باڵای پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکان]] (UNHCR) ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکەی لە ساڵی ٢٠١٥دا بە ٣٨٩،٨٩٩ کەس خەمڵاندووە، لەوانەش ١٠٦،٩٣٥ پەنابەری تۆمارکراوی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] و ١٩،٤٠٤ پەنابەری [[کەمپەکانی پەنابەرانی فەلەستینی|فەلەستینی]].<ref name=profile2015/> دانیشتووانەکەی زۆربەیان [[ئیسلامی سوننە لە لوبنان|موسڵمانی سوننە]]ن لە دەوروبەری ٧٠-٧٥٪، لەگەڵ کەمینەیەک لە پێکھاتە [[مەسیحییەت لە لوبنان|مەسیحی]] و [[عەلەوی (مەزھەب)|عەلەوییەکان]] و زۆر کەم [[ئیسلامی شیعە لە لوبنان|شیعە]].<ref name=profile2015/> عەکار کەمترین پارێزگای لوبنانە کە شارستانی بووبێت، کە ٨٠٪ی دانیشتووانەکەی لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژین.<ref name="mada">{{cite web |last=Mouchref |first=Aicha |date=January 2008 |title=Forgotten Akkar: Socio-Economic Reality of the Akkar Region |url=https://civilsociety-centre.org/sites/default/files/resources/MADA_Forgotten_Akkar_SocioEconomicReality_Jan08.pdf |url-status= |archive-url= |archive-date= |accessdate=28 November 2024 |website=Civil Society Knowledge Center |publisher=Mada}}</ref> پارێزگای عەکار بە دەرچوونی یاسای ٥٢٢ لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٠٣ دروست کرا، کە تێیدا قەزای عەکار لە [[پارێزگای باکوور]] جیاکرایەوە.<ref>{{cite web |url=http://www.localiban.org/rubrique394.html |title=Territorial administration of Lebanon |publisher=Localiban |accessdate=19 February 2017 |archive-date=8 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008101536/http://www.localiban.org/rubrique394.html |url-status=dead }}</ref> جێبەجێکردنی ناوچە نوێیەکە تەنھا لە ساڵی ٢٠١٤ بە دانانی یەکەم و ئێستای پارێزگار، [[عیماد لەباکی]] دەستی پێکرد،<ref>{{cite news |url=http://www.naharnet.com/stories/en/128994 |title=Cabinet Appoints 5 New Governors, Accepts Qaloush's Resignation |date=2 May 2014 |publisher=[[Naharnet]] |accessdate=19 February 2017}}</ref> و تا ساڵی ٢٠١٧ بە ناتەواوی ماوەتەوە.<ref>{{cite news |last=Obeid |first=Ghinwa |url=http://www.pressreader.com/lebanon/the-daily-star-lebanon/20170209/281569470470909 |title=Akkar governorate in dire need of security and development |date=9 February 2017 |publisher=[[The Daily Star (Lebanon)|The Daily Star]] |accessdate=19 February 2017}}</ref> عەکار کە لە مێژووەوە لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە پەراوێزخراوە و پشتگوێ خراوە، ھەژارترین ناوچەی لوبنانە و بەرزترین ڕێژەی نەخوێندەواریی لە وڵاتەکەدا ھەیە، و بەدەست نەبوونی ژێرخان و خزمەتگوزارییە سەرەتایییەکانەوە دەیناڵێنێت.<ref name=mada/> ھاتنی ئەمدواییەی پەنابەرانی سووری ئەم کێشانەی خراپتر کردووە، بە جۆرێک ڕێژەی بێکاری لە پارێزگاکەدا لە ساڵی ٢٠١٥دا گەیشتووەتە نزیکەی ٦٠٪.<ref>{{cite web |url=https://data.unhcr.org/syrianrefugees/download.php?id=11606 |title=North and Akkar Governorates Profile |publisher=[[UNHCR]] |date=2016 |accessdate=19 February 2017 |archive-date=26 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171226023008/http://data.unhcr.org/syrianrefugees/download.php?id=11606 |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] fhc5svhtxqx7c8pav4ka0xnfv5h0nr0 0 294325 1573566 2026-04-08T06:53:13Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336648131|2018 Bhutanese National Assembly election]]» 1573566 wikitext text/x-wiki ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتماینی لە ساڵی ٢٠١٨ لە [[بووتان]] بەڕێوەچوو؛ خولی یەکەم لە ١٥ی ئەیلوول و خولی دووەم لە ١٨ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. == سەرچاوەکان == ht9l93xc4ccivk3jdii3ty5ldaypvg9 1573567 1573566 2026-04-08T06:53:55Z 1silent scientist 51740 1573567 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتماینی لە ساڵی ٢٠١٨ لە [[بووتان]] بەڕێوەچوو؛ خولی یەکەم لە ١٥ی ئەیلوول و خولی دووەم لە ١٨ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. == سەرچاوەکان == n7vuayzu2ru4yfieplfqlns88gktiq8 1573568 1573567 2026-04-08T06:54:55Z 1silent scientist 51740 1573568 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتماینی لە ساڵی ٢٠١٨ لە [[بووتان]] بەڕێوەچوو؛ خولی یەکەم لە ١٥ی ئەیلوول و خولی دووەم لە ١٨ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو.<ref>[https://wap.business-standard.com/article/news-ians/bhutan-announces-dates-for-3rd-general-elections-118081900468_1.html Bhutan announces dates for 3rd general elections] Business Standard, 19 August 2018</ref> == سەرچاوەکان == neh4fg3wyfaqxbxsohzmx46cvtrivni 1573569 1573568 2026-04-08T06:56:38Z 1silent scientist 51740 1573569 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتماینی لە ساڵی ٢٠١٨ لە [[بووتان]] بەڕێوەچوو؛ خولی یەکەم لە ١٥ی ئەیلوول و خولی دووەم لە ١٨ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو.<ref>[https://wap.business-standard.com/article/news-ians/bhutan-announces-dates-for-3rd-general-elections-118081900468_1.html Bhutan announces dates for 3rd general elections] Business Standard, 19 August 2018</ref> [[پارتی دیموکراتی گەل (بووتان)|پارتی دیموکراتی گەل]]ی دەسەڵاتداری [[سەرۆک وەزیرانی بووتان|سەرۆک وەزیران]]ی پێشوو [[تشرینگ تۆبگای]] لە خولی یەکەمی دەنگداندا پلەی سێیەمی بەدەستھێنا، بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو نەیتووانی سەرکەوێت بۆ خولی دووەم و ئەمەش بووە ھۆی لەدەستدانی تەواوی ٣٢ کورسییەکەی.<ref>[https://www.thehindu.com/news/international/bhutan-pms-party-ousted-in-election/article24957312.ece Bhutan PM's party ousted in election] The Hindu, 15 September 2018</ref> خولی دووەم کێبڕکێیەک بوو لە نێوان [[درووک فویونسووم تسۆگپا]]، تەنھا پارتەکەی تری خاوەن نوێنەرایەتی پەرلەمانی، و [[درووک نیامرووپ تسۆگپا]]ی بێ نوێنەرایەتی، کە زۆرترین دەنگی لە خولی یەکەمدا بەدەستھێنابوو. == سەرچاوەکان == 9o938d2d0ezd2wwvjt6gsq4hrgt90x8 0 294326 1573570 2026-04-08T06:58:57Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1273644715|2013 Bhutanese National Assembly election]]» 1573570 wikitext text/x-wiki ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی لە [[بووتان]] لە ٣١ی ئایار و ١٣ی تەممووزی ٢٠١٣ بەڕێوەچوو ئەنجامەکەی سەرکەوتنێک بوو بۆ پارتی دیموکراتی گەلی ئۆپۆزسیۆن کە ٣٢ کورسی لە کۆی ٤٧ کورسی بەدەستهێنا. هەڵبژاردنەکان دووەم هەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە بووتان ڕووبدات، دوای ئەوەی شای پێشوو جیگمێ سینگێ وانگچوک چاکسازی دیموکراسی ھێنایە ئاراوە. == سەرچاوەکان == 7o11f10zc2p92rynuzi4e2v76y8tti2 1573571 1573570 2026-04-08T06:59:53Z 1silent scientist 51740 1573571 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی لە [[بووتان]] لە ٣١ی ئایار و ١٣ی تەممووزی ٢٠١٣ بەڕێوەچوو ئەنجامەکەی سەرکەوتنێک بوو بۆ پارتی دیموکراتی گەلی [[ئۆپۆزسیۆن]] کە ٣٢ کورسی لە کۆی ٤٧ کورسی بەدەستھێنا. ھەڵبژاردنەکان دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە بووتان ڕووبدات، دوای ئەوەی شای پێشوو جیگمێ سینگێ وانگچووک چاکسازی دیموکراسی ھێنایە ئاراوە. == سەرچاوەکان == dzv4hgkybx7by0vj7c37hg2r91bnflb 1573572 1573571 2026-04-08T07:00:18Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1573572 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی لە [[بووتان]] لە ٣١ی ئایار و ١٣ی تەممووزی ٢٠١٣ بەڕێوەچوو ئەنجامەکەی سەرکەوتنێک بوو بۆ پارتی دیموکراتی گەلی [[ئۆپۆزسیۆن]] کە ٣٢ کورسی لە کۆی ٤٧ کورسی بەدەستھێنا. ھەڵبژاردنەکان دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە بووتان ڕووبدات، دوای ئەوەی شای پێشوو جیگمێ سینگێ وانگچووک چاکسازی دیموکراسی ھێنایە ئاراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|بووتان}} qddtp88rz7nmlxifqam3i61jpy940v5 0 294327 1573573 2026-04-08T07:01:58Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1311398318|2008 Bhutanese National Assembly election]]» 1573573 wikitext text/x-wiki .... e8rhiz0tks39lthvf9x9y3pdkzx6oa0 1573574 1573573 2026-04-08T07:03:58Z 1silent scientist 51740 1573574 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | country = [[بووتان]] | type = [[پەرلەمان]]ی | next_election = [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان، ٢٠١٣]] | next_year = ٢٠١٣ | seats_for_election = تەواوی ٤٧ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان|ئەنجومەنی نیشتمانی]] | majority_seats = ٢٤ | election_date = ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٨ | image1 = Jigme_Thinley_(cropped).jpg | leader1 = '''[[جیگمی ثینلی]]''' | party1 = پارتی ئاشتی و خۆشگوزەرانیی بووتان | seats1 = '''٤٥''' | popular_vote1 = '''١٦٩،٤٩٠''' | percentage1 = '''٦٧.٠٤٪''' | image2 = Sangay Ngedup 2005.jpg | leader2 = [[سانگای نگێدووپ]] | party2 = [[پارتی دیموکراتی گەل (بووتان)|پارتی دیموکراتی گەل]] | seats2 = ٢ | popular_vote2 = ٨٣،٣٢٢ | percentage2 = ٣٢.٩٦٪ | map_image = 2008 Bhutanese National Assembly election - Round results by constituency (vote share).svg | map_caption = ئەنجامەکان بەپێی بازنەی ھەڵبژاردن | title = [[سەرۆک وەزیرانی بووتان|سەرۆک وەزیران]] | posttitle = [[سەرۆک وەزیرانی بووتان|سەرۆک وەزیران]]ی دەستنیشانکراو | before_election = [[کینزانگ دۆرجی]] | before_party = سەربەخۆ | after_election = [[جیگمی ثینلی]] | after_party = پارتی ئاشتی و خۆشگوزەرانیی بووتان }} ھەڵبژاردنی [[ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان|ئەنجومەنی نیشتمانی]] بۆ یەکەمجار لە [[بووتان]] لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٨دا بەڕێوەچوو.<ref name="BBC-Bhutan-election">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7193818.stm |work=BBC News |title=Main Bhutan election date is set |first=Subir |last=Bhaumik |date=17 January 2008 |access-date=20 November 2008| archive-url= https://web.archive.org/web/20081227045917/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7193818.stm| archive-date= 27 December 2008 | url-status= live}}</ref> دوو پارت لەلایەن کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنی بووتانەوە بۆ بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنەکاندا تۆمارکران؛ [[درووک فویونسووم تسۆگپا]] (دی پی تی)، بە سەرکردایەتی [[جیگمی وای. ثینلی]]، کە لە ئەنجامی یەکگرتنی [[پارتی یەکگرتووی گەلی بووتان]] و [[پارتی ھەموو گەل (بووتان)|پارتی ھەموو گەل]] پێکھاتبوو،<ref>{{cite news |url=http://www.bhutan.gov.bt/government/newsDetail.php?id=320 |work=Bhutan Portal |title=Druk Phuensum Tshogpa, the new party in town |date=25 July 2007 |accessdate=20 November 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080521073646/http://www.bhutan.gov.bt/government/newsDetail.php?id=320 |archivedate=21 May 2008 }}</ref> و [[پارتی دیموکراتی گەل (بووتان)|پارتی دیموکراتی گەل]] (پی دی پی). پارتێکی سیاسی سێیەم، [[پارتی نیشتمانیی بووتان]] (بی ئێن پی)،<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200705061012.htm |title=Bhutan gets third political party |work=The Hindu |date=6 May 2007 |accessdate=20 November 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080111080344/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200705061012.htm |archivedate=11 January 2008 }}</ref> داواکارییەکەی بۆ تۆمارکردن ڕەتکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 30cagyugldo2uzmz0b3j8gybw8nzh1e 0 294328 1573575 2026-04-08T07:12:47Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/61561468|دار كايس]]» 1573575 wikitext text/x-wiki کاووسەکان {{Lang-ku|Kâvusakân}} (ز226-380 ھەرێمێکی [[کوردستان|کوردی]] [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|میرنشینی ساسانی]] بووە لە ناوەڕاست و باشووری [[کوردستان|کوردستان.]] لە ساڵی ٢٢٦ی زایینی دامەزراوە و تا ساڵی ٣٨٠ی زایینی وەک شانشینێکی نیمچە سەربەخۆ ماوەتەوە، پێش ئەوەی ئەردەشیری دووەم ئەو ئەندامانەی کە لە شانشینی دەسەڵاتدار ماونەتەوە بکوژێت. == سەرچاوەکان == [[پۆل:مێژووی دێرینی عێراق]] [[پۆل:مێژووی کورد]] 03fl4dyudzll7eou66h4te3atge4lev 1573576 1573575 2026-04-08T07:20:05Z 1silent scientist 51740 1573576 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Scene outside the Taq Bostan arch, crowning ceremony of Ardashir II.png|وێنۆک|پێدەچێت [[ئەردەشێر بابەکان|ئەردەشێری یەکەم]]، ئیمپراتۆری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] لێرە لەسەر ئەم لێوارە لە [[تاقوەسان]] وەستابێت، لە لای چەپ [[وەرمەز|ئەھورامەزدا]] و لە لای ڕاست خوداوەندی [[خۆر]] [[میتراییزم|میتران]].]]'''کاووسەکان''' ({{Lang-ku|Kâvusakân}}، ٣٨٠–٢٢٦ [[زایینی]]) ھەرێمێکی [[کوردستان|کوردی]] [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] بووە لە ناوەڕاست و باشووری [[کوردستان]]. لە ساڵی ٢٢٦ی زایینی دامەزراوە و تا ساڵی ٣٨٠ی زایینی وەک شانشینێکی نیمچە سەربەخۆ ماوەتەوە، پێش ئەوەی ئەردەشیری دووەم ئەو ئەندامانەی کە لە شانشینی دەسەڵاتدار ماونەتەوە بکوژێت.{{ژێدەر}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:مێژووی دێرینی عێراق]] [[پۆل:مێژووی کورد]] 65ecgjb7hh5cdlu628qtudnpj5dqzwv 1573578 1573576 2026-04-08T07:26:56Z 1silent scientist 51740 1573578 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Scene outside the Taq Bostan arch, crowning ceremony of Ardashir II.png|وێنۆک|پێدەچێت [[ئەردەشێر بابەکان|ئەردەشێری یەکەم]]، ئیمپراتۆری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] لێرە لەسەر ئەم لێوارە لە [[تاقوەسان]] وەستابێت، لە لای چەپ [[وەرمەز|ئەھورامەزدا]] و لە لای ڕاست خوداوەندی [[خۆر]] [[میتراییزم|میتران]].]]'''کاووسەکان''' ({{Lang-ku|Kâvusakân}}، ٣٨٠–٢٢٦ [[زایینی]]) ھەرێمێکی [[کوردستان|کوردی]] [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] بووە لە ناوەڕاست و باشووری [[کوردستان]]. لە ساڵی ٢٢٦ی زایینی دامەزراوە و تا ساڵی ٣٨٠ی زایینی وەک شانشینێکی نیمچە سەربەخۆ ماوەتەوە، پێش ئەوەی [[ئەردەشێری دووەم]] ئەو ئەندامانەی کە لە شانشینی دەسەڵاتدار ماونەتەوە بکوژێت.{{ژێدەر}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:مێژووی دێرینی عێراق]] [[پۆل:مێژووی کورد]] hu84c5qcshtz8p2a8bu7en4n9k4ig2j 0 294329 1573577 2026-04-08T07:25:01Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341918116|Ardashir II]]» 1573577 wikitext text/x-wiki '''ئەردەشێری دووەم''' ( {{Langx|pal|𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥|Ardašīr}} )، پاشای پاشاکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بووە (شاھەنشا) لە ئێران لە ساڵی ٣٧٩ تا ٣٨٣. برای شاپووری دووەمی پێش خۆی بوو ( r. 309–383 )، کە لەژێر دەستیدا وەک پاشای وەسیلەی [[ئادیابین]] کاری کردووە، لەوێ شانبەشانی براکەی دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمەکان]] شەڕی کردووە. ئەردەشێری دووەم وەک جێنشینی براکەی دەستنیشانکرا بۆ ئەوەی بۆ ماوەیەکی کاتی حوکمڕانی بکات تا کوڕی ئەمەی دووەمیان شاپوور سێیەم گەیشتە تەمەنی پێگەیشتوویی. کورتە دەسەڵاتی ئەردەشێری دووەم تاڕادەیەکی زۆر بێ ڕووداو بوو، ساسانییەکان هەوڵیاندا بەبێ سەرکەوتن حوکمڕانی بەسەر [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|ئەرمینیادا]] بپارێزن. == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٤ەم]] [[پۆل:مردووانی ٣٨٣]] gjfgezmn76hyrc4p1jett7c5clzou9z 1573579 1573577 2026-04-08T07:32:11Z 1silent scientist 51740 1573579 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ئەردەشێری دووەم<br>{{lang|pal|𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥}} | title = [[شای شایانی ئێرانییەکان و نائێرانییەکان]] | image = Taq-e Bostan - Ardashir II.jpg | caption = نەخشەبەردینەی ئەردەشێری دووەم لە [[تاقوەسان]] | succession = پاشای [[حەدیاب]] | reign = ٣٤٤–٣٧٦ | predecessor = نەزانراو | successor = نازناوەکە ھەڵوەشایەوە؛ حەدیاب کرا بە پارێزگا | succession1 = [[پێڕستی شاھەنشاھەکانی ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|شاھەنشاھ]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] | reign1 = ٣٧٩–٣٨٣ | predecessor1 = [[شاپووری دووەم]] | successor1 = [[شاپووری سێیەم]] | royal house = [[خێزانی ساسان]] | father = [[ھورمزدی دووەم]] | issue = | birth_date = ٣٠٩/١٠ | birth_place = | death_date = ٣٨٣ | death_place = | religion = [[زەردەشتی]] }} '''ئەردەشێری دووەم''' ({{langx|pal|𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥}})، [[شاھەنشا]]یەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] [[ئێران]] بوو لە ساڵانی ٣٧٩ بۆ ٣٨٣. ئەو برای پێشینەی خۆی، [[شاپووری دووەم]] (٣٠٩–٣٧٩) بوو، کە لە سەردەمی ئەودا وەک پاشایەکی ژێردەستەی [[حەدیاب]] خزمەتی کردبوو، لەوێ لەگەڵ براکەیدا دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمەکان]] جەنگابوو. ئەردەشێری دووەم وەک جێنشینی براکەی دەستنیشانکرا بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی کاتی فەرمانڕەوایی بکات تا ئەو کاتەی [[شاپووری سێیەم]]ی کوڕی براکەی دەگاتە تەمەنی پێگەییشتن. ماوەی کورتی فەرمانڕەوایی ئەردەشێری دووەم تا ڕادەیەکی زۆر بێ ڕووداو بوو، ساسانییەکان بەبێ سەرکەوتن ھەوڵیان دەدا پارێزگاری لە دەسەڵاتیان بەسەر [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|ئەرمەنستان]]دا بکەن. وا دیارە ئەردەشێری دووەم کەسایەتییەکی خاوەن ویستێکی بەھێز بووە، و لە ھەندێک سەرچاوەدا بە نازناوی «نیھووکەر» (چاکەکار) ناسراوە. == ناو == «ئەردەشێر» شێوەی [[فارسیی ناوەڕاست]]ی وشەی [[فارسیی کۆن]]ی «ڕتاخشیرا»یە (ھەروەھا بە «ئەرتاخساچا» دەنووسرێت، بە واتای «ئەوەی فەرمانڕەوایییەکەی لە ڕێگەی [[ئاشا|ڕاستی]]یەوەیە»).{{sfn|Schmitt|1986|pp=654–655}}{{sfn|Wiesehöfer|1986|pp=371–376}} شێوەی [[لاتینی]] ناوەکە بریتییە لە «ئەرتاکسێرکسیس».{{sfn|Schmitt|1986|pp=654–655}} سێ پاشای [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] ناسرابوون کە ھەمان ناویان ھەبووە.{{sfn|Schmitt|1986|pp=654–655}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٤ەم]] [[پۆل:مردووانی ٣٨٣]] 1f0lvbbescz8hdvumdr2957l967b6cn 0 294330 1573580 2026-04-08T07:34:59Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1342309087|Shapur II]]» 1573580 wikitext text/x-wiki '''شاپووری دووەم''' ( {{Langx|pal|𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩}} {{Transliteration|pal|Šābuhr}} ، ٣٠٩-٣٧٩)، ناسراو بە '''شاپووری گەورە'''، دەیەمین شاھەنشا بوو لە [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]. لە کاتی لەدایکبوونیدا ئەو نازناوەی وەرگرتووە و تا مردنی لە تەمەنی ٧٠ ساڵیدا ئەو نازناوەی بەدەستەوە بووە، بەمەش بووە درێژترین پادشا لە مێژووی ساسانیدا کە حوکمڕانی کردووە. <ref>{{Cite book|last=Mehrdad Kia|url=https://www.google.co.uk/books/edition/The_Persian_Empire/N6nOEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PT696|title=The Persian Empire: A Historical Encyclopedia|publisher=Bloomsbury|year=2016|isbn=9798216127727|page=696}}</ref> کوڕی هورمیزدی دووەم بوو ( r. 302–309 ). <ref>{{Cite book|last=Richard Nelson Frye|url=https://www.google.co.uk/books/edition/The_History_of_Ancient_Iran/0y1jeSqbHLwC?hl=en&gbpv=1&pg=PA308|title=The History of Ancient Iran|year=1984|volume=37|page=308}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:مردووانی ٣٧٩]] 6vyusgg4q94jp7u657zsn2o7mi869e2 1573586 1573580 2026-04-08T08:42:18Z 1silent scientist 51740 1573586 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = شاپووری مەزن<br/>{{lang|pal|𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩}} | title = [[شای شایانی ئێرانییەکان و نائێرانییەکان]] | image = Bust of Shapur II the Great in the Metropolitan Museum of Art.jpg | caption = پەیکەرێک کە پێدەچێت ھی شاپووری دووەم بێت | succession = [[پێڕستی فەرمانڕەواکانی ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|شاھەنشاھ]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] | reign = ٣٠٩ – ٣٧٩ | predecessor = [[ئادور نەرسێ]] | successor = [[ئەردەشێری دووەم]] | regent = [[ئیفرا ھورمزد]] (٣٠٩–٣٢٥) | queen = | issue = [[شاپووری سێیەم]]<br/>[[زرواندوخت|زوورڤاندوخت]] | royal house = [[خانەدانی ساسانی]] | father = [[ھورمزدی دووەم]] | mother = [[ئیفرا ھورمزد]] | birth_date = ٣٠٩ | birth_place = | death_date = ٣٧٩ (تەمەن ٧٠) | death_place = | religion = [[زەردەشتی]]<br/>{{small|(پێدەچێت [[زروانی]])}} }} '''شاپووری دووەم''' ({{langx|pal|𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩}} {{Transliteration|pal|Šābuhr}}، ٣٠٩–٣٧٩)، ھەروەھا بە '''شاپووری مەزن''' ناسراوە، دەیەمین [[شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] بوو. لە کاتی لەدایکبوونیدا نازناوەکەی وەرگرت و تا مردنی لە تەمەنی ٧٠ ساڵیدا پاراستی، ئەمەش وای کرد ببێتە ئەو [[پێڕستی فەرمانڕەواکان بەپێی درێژترین ماوەی دەسەڵات|کەسەی کە بۆ درێژترین ماوە فەرمانڕەوایی کردووە]] لە مێژووی ساسانییدا.<ref>{{cite book |url=https://www.google.co.uk/books/edition/The_Persian_Empire/N6nOEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PT696 |page=696 |year=2016 |title=The Persian Empire: A Historical Encyclopedia |publisher=Bloomsbury |isbn=9798216127727 |author=Mehrdad Kia}}</ref> ئەو کوڕی [[ھورمزدی دووەم]] (٣٠٢–٣٠٩) بوو.<ref>{{cite book |url=https://www.google.co.uk/books/edition/The_History_of_Ancient_Iran/0y1jeSqbHLwC?hl=en&gbpv=1&pg=PA308 |page=308 |title=The History of Ancient Iran |volume=37 |author=Richard Nelson Frye |year=1984}}</ref> سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەو گەواھیدەری بووژانەوەی سەربازیی وڵاتەکە و فراوانبوونی خاکەکەی بوو، کە بووە سەرەتای یەکەم سەردەمی زێڕینی ساسانییەکان. بۆیە، لەگەڵ [[شاپووری یەکەم]]، [[کەوادی یەکەم]] و [[خەسرەوی یەکەم]]، بە یەکێک لە بەناوبانگترین پاشا ساسانییەکان دادەنرێت. لە لایەکی ترەوە، سێ جێنشینە ڕاستەوخۆکەی، کەمتر سەرکەوتوو بوون. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، ھەڵمەتە سەربازییە زۆر سەرکەوتووەکانی دژی ڕاپەڕین و ھۆزە [[عەرەب]]ەکان دەست پێ کرد. شاپووری دووەم پەیڕەوی لە سیاسەتێکی ئایینی توند دەکرد. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەودا، کۆکردنەوەی [[ئاڤێستا]]، دەقە پیرۆزەکانی [[زەردەشتی]]، تەواو کرا، داھێنراو و [[ھەڵگەڕانەوەکان لە ئایین]] سزادران، و مەسیحییەکان چەوسێنرانەوە. ئەوەی دووەمیان پەرچەکردارێک بوو دژی [[مەسیحیبوونی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] لەلایەن [[کۆنستەنتینی مەزن]]ەوە. لە کاتی مردنی شاپووردا، ئیمپراتۆریەتیی ساسانی لە ھەموو کاتێک بەھێزتر بوو، دووژمنەکانی لە ڕۆژھەڵاتەوە بێدەنگ کرابوون و [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|ئەرمەنستان]]یش لەژێر کۆنترۆڵی ساسانییەکاندا بوو. == سەرچاوەکان == [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:مردووانی ٣٧٩]] d3ib0ha42uttuyhztrd7evg6q7o9so6 1573590 1573586 2026-04-08T08:59:20Z 1silent scientist 51740 1573590 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = شاپووری مەزن<br/>{{lang|pal|𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩}} | title = [[شای شایانی ئێرانییەکان و نائێرانییەکان]] | image = Bust of Shapur II the Great in the Metropolitan Museum of Art.jpg | caption = پەیکەرێک کە پێدەچێت ھی شاپووری دووەم بێت | succession = [[پێڕستی فەرمانڕەواکانی ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] | reign = ٣٠٩ – ٣٧٩ | predecessor = [[ئادور نەرسێ]] | successor = [[ئەردەشێری دووەم]] | regent = [[ئیفرا ھورمزد]] (٣٠٩–٣٢٥) | queen = | issue = [[شاپووری سێیەم]]<br/>[[زرواندوخت|زوورڤاندوخت]] | royal house = [[خانەدانی ساسانی]] | father = [[ھورمزدی دووەم]] | mother = [[ئیفرا ھورمزد]] | birth_date = ٣٠٩ | birth_place = | death_date = ٣٧٩ (تەمەن ٧٠) | death_place = | religion = [[زەردەشتی]]<br/>{{small|(پێدەچێت [[زروانی]])}} }} '''شاپووری دووەم''' ({{langx|pal|𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩}} {{Transliteration|pal|Šābuhr}}، ٣٠٩–٣٧٩)، ھەروەھا بە '''شاپووری مەزن''' ناسراوە، دەیەمین [[شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] بوو. لە کاتی لەدایکبوونیدا نازناوەکەی وەرگرت و تا مردنی لە تەمەنی ٧٠ ساڵیدا پاراستی، ئەمەش وای کرد ببێتە ئەو [[پێڕستی فەرمانڕەواکان بەپێی درێژترین ماوەی دەسەڵات|کەسەی کە بۆ درێژترین ماوە فەرمانڕەوایی کردووە]] لە مێژووی ساسانییدا.<ref>{{cite book |url=https://www.google.co.uk/books/edition/The_Persian_Empire/N6nOEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PT696 |page=696 |year=2016 |title=The Persian Empire: A Historical Encyclopedia |publisher=Bloomsbury |isbn=9798216127727 |author=Mehrdad Kia}}</ref> ئەو کوڕی [[ھورمزدی دووەم]] (٣٠٢–٣٠٩) بوو.<ref>{{cite book |url=https://www.google.co.uk/books/edition/The_History_of_Ancient_Iran/0y1jeSqbHLwC?hl=en&gbpv=1&pg=PA308 |page=308 |title=The History of Ancient Iran |volume=37 |author=Richard Nelson Frye |year=1984}}</ref> سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەو گەواھیدەری بووژانەوەی سەربازیی وڵاتەکە و فراوانبوونی خاکەکەی بوو، کە بووە سەرەتای یەکەم سەردەمی زێڕینی ساسانییەکان. بۆیە، لەگەڵ [[شاپووری یەکەم]]، [[کەوادی یەکەم]] و [[خەسرەوی یەکەم]]، بە یەکێک لە بەناوبانگترین پاشا ساسانییەکان دادەنرێت. لە لایەکی ترەوە، سێ جێنشینە ڕاستەوخۆکەی، کەمتر سەرکەوتوو بوون. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، ھەڵمەتە سەربازییە زۆر سەرکەوتووەکانی دژی ڕاپەڕین و ھۆزە [[عەرەب]]ەکان دەست پێ کرد. شاپووری دووەم پەیڕەوی لە سیاسەتێکی ئایینی توند دەکرد. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەودا، کۆکردنەوەی [[ئاڤێستا]]، دەقە پیرۆزەکانی [[زەردەشتی]]، تەواو کرا، داھێنراو و [[ھەڵگەڕانەوەکان لە ئایین]] سزادران، و مەسیحییەکان چەوسێنرانەوە. ئەوەی دووەمیان پەرچەکردارێک بوو دژی [[مەسیحیبوونی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] لەلایەن [[کۆنستەنتینی مەزن]]ەوە. لە کاتی مردنی شاپووردا، ئیمپراتۆریەتیی ساسانی لە ھەموو کاتێک بەھێزتر بوو، دووژمنەکانی لە ڕۆژھەڵاتەوە بێدەنگ کرابوون و [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|ئەرمەنستان]]یش لەژێر کۆنترۆڵی ساسانییەکاندا بوو. == ڕەگناسی == «شاپوور» ناوێکی باو بووە لە [[ئێرانی ساسانی]]دا، کە لەلایەن سێ فەرمانڕەوای ساسانی و ناودارانی تری سەردەمی ساسانییەوە بەکارھاتووە. لە وشەی [[زمانە ئێرانییەکان|ئێرانیی کۆن]]ی «xšayaθiya.puθra» بە واتای «کوڕی پاشا» وەرگیراوە، دەبێت لە سەرەتادا نازناوێک بووبێت، کە بووە بە—لایەنی کەم لە کۆتاییی سەدەی دووەمی زایینی—ناوێکی کەسی.{{sfn|Shahbazi|2002}} لە [[پێڕست]]ی پاشاکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانی]] لە ھەندێک سەرچاوەی عەرەبی-فارسییدا دەردەکەوێت؛ بەڵام ئەمە [[پێچەوانەی مێژوو|دژوەختە]].{{sfn|Shahbazi|2002}} شاپوور لە زمانەکانی تردا بە شێوەی جۆراوجۆر ھاتووە: [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] «ساپوور»، «سابوور» و «ساپووریس»؛ [[لاتینی]] «ساپۆرێس» و «ساپۆر»؛ [[عەرەبی]] «سابوور» و «شابوور»؛ [[فارسیی نوێ]] «شاپوور»، «شاھپوور»، «شەھفوور».{{sfn|Shahbazi|2002}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:مردووانی ٣٧٩]] o3cn2z2n5u96a4w636fijlj5tabkt3l 0 294331 1573587 2026-04-08T08:44:38Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343616522|King of Kings]]» 1573587 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:ئیمپراتۆرەکان]] [[پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان]] [[پۆل:دەرەبەگایەتی]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سانسکریت]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] c16zhqlx2nibvobkeg0ytnhvsxwjtbn 1573588 1573587 2026-04-08T08:53:05Z 1silent scientist 51740 1573588 wikitext text/x-wiki [[File:Darius In Parse.JPG|وێنۆک|نازناوی «شای شایان» بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن پاشاکانی وەک [[داریووشی یەکەم|داریووشی مەزن]] (لە وێنەکەدا) بەکارھاتووە. نازناوەکانی داریووش بە تەواوی بریتی بوون لە «[[پاشای مەزن]]، شای شایان، پاشای [[ئێران|فارس]]، [[پاشای وڵاتەکان]]، کوڕی [[ویشتاسپ (باوکی داریووشی یەکەم)|ویشتاسپ]]، نەوەی [[ئەرشام]]، ھەخامەنشییەک.»]] '''شاھەنشا''' یان '''شای شایان''' یان '''پاشای پاشاکان''' {{refn|[[Akkadian language|Akkadian]]: ''šar šarrāni'';{{sfn|Handy|1994|p=112}} {{langx|he|מֶלֶךְ מְלָכִים|melek mĕlakîm}}; [[Old Persian]]: {{transliteration|peo|Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām}};{{sfn|King of kings in Media and Urartu|p=}} [[Middle Persian]]: ''šāhān šāh'';{{sfn|Yücel|2017|pp=331–344}} Modern {{langx|fa|شاهنشاه|Šâhanšâh}}; {{langx|grc|Βασιλεὺς Βασιλέων|Basileùs Basiléōn}};{{sfn|Olbrycht|2009|p=165}} {{langx|hy|արքայից արքա|ark'ayits ark'a}};<ref>{{Cite book |last=Dédéyan |first=Gérard |url=https://books.google.com/books?id=Y5MlAQAAMAAJ&q=%22ark'ayits+ark'a%22 |title=Les Arméniens entre Grecs, Musulmans et Croisés: étude sur les pouvoirs arméniens dans le Proche-Orient méditerranéen (1068-1150) |year=2003 |page=531|publisher=Fundação Calouste Gulbenkian |language=fr}}</ref> {{langx|sa|महाराजाधिরাজ|Mahārājadhirāja}}; {{lang-ka|მეფეთ მეფე}}, ''Mepet mepe'';{{sfn|Pinkerton|1811|p=124}} {{langx|gez|ንጉሠ ነገሥት|Nəgusä Nägäst}}{{sfn|Dejene|2007|p=539}}|group="n"}} نازناوێکی ئیمپراتۆری بوو کە بە پلەی یەکەم لەلایەن فەرمانڕەواکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و [[نیمچەکیشوەری ھیندستان]]ەوە بەکاردەھێنرا. بە شێوەیەکی گشتی پەیوەست دەکرێت بە [[مێژووی ئێران|ئێران]]ەوە (کە مێژووییانە لە ڕۆژاوادا بە [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] ناسراوە{{sfn|Yarshater|1989}})، بەتایبەتی ئیمپراتۆریەتییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]، نازناوەکە لە بنەڕەتدا لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی ناوەڕاست]] لەلایەن پاشا [[توکولتی-نێنورتای یەکەم]] (فەرمانڕەوایی ١٢٣٣–١١٩٧ پ.ز) ناسێندرا و دواتر لە ژمارەیەک شانشین و ئیمپراتۆریەتیی جیاوازدا بەکارھێنرا، لەوانە فارس کە پێشتر باسکرا، شانشینە [[مێژووی یۆنان|یۆنانییە جۆراوجۆرەکان]]، [[مێژووی ھیندستان|ھیندستان]]، [[مێژووی ئەرمەنستان|ئەرمەنستان]]، [[مێژووی گورجستان|گورجستان]]، و [[مێژووی ئەسیوپیا|ئەسیوپیا]]. نازناوەکە بە گشتی وەک ھاوتای ئیمپراتۆر دەبینرێت، کە ھەردوو نازناوەکە لە ڕووی شکۆوە لە نازناوی پاشا بەرزترن، ئەمەش لە ئیمپراتۆرەکانی [[ڕۆمانی]] و [[ئیمپراتۆرەکانی بیزەنتین|ڕۆمانی ڕۆژھەڵاتی]] [[کۆتاییی سەردەمی کۆن]]ەوە سەرچاوە دەگرێت کە [[شاھەنشا]]کانی ئیمپراتۆریەتیی ساسانییان وەک ھاوتاکانی خۆیان دەبینی. دوا فەرمانڕەواکانی کە نازناوی شاھەنشایان بەکارھێناوە، ئەوانەی [[خێزانی پەھلەوی]] لە [[ئێرانی پەھلەوی]] (١٩٢٥–١٩٧٩)، ھەروەھا نازناوەکەیان بە «ئیمپراتۆر» دەزانی. فەرمانڕەواکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەسیوپیا]] نازناوی نێگوسە نێگەست (بە واتای وشە «شای شایان»)یان بەکاردەھێنا، کە بە ڕەسمی بە «ئیمپراتۆر» وەرگێڕدراوە. «[[سوڵتانی سوڵتانەکان]]» ھاوتای سوڵتانیی شای شایانە و بە ھەمان شێوە، [[خاقان]] دەتوانێت بە واتای «[[خان (نازناو)|خانی]] خانەکان» بێت. دواتر، جۆرە نزمترەکانی وەک «[[ئەمیر ئەلئومەرا]]» («ئەمیری ئەمیرەکان») و «[[بەیلەربەی]]» («بەگی بەگەکان») دەرکەوتن. لە ئایینی جووداییزمدا، مێلێخ مالخێی ھامێلاخیم («شای شایانی شایان») وەک ناوێکی خودا بەکارھات. «شای شایان» ({{langx|grc|βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων|basileùs ton basileuónton}}) ھەروەھا چەندین جار لە کتێبی پیرۆزدا بۆ ئاماژەدان بە [[عیسای مەسیح]] بەکارھاتووە، بەتایبەتی لە [[یەکەم نامەی تیمۆتی]] و دووجار لە [[بینینی یوحەننا|پەرتووکی بینین]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئیمپراتۆرەکان]] [[پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان]] [[پۆل:دەرەبەگایەتی]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سانسکریت]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] pd07wdsih9xa4rod8phj6dgs0v274jv 1573589 1573588 2026-04-08T08:55:06Z 1silent scientist 51740 1573589 wikitext text/x-wiki [[File:Darius In Parse.JPG|وێنۆک|نازناوی «شای شایان» بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن پاشاکانی وەک [[داریووشی یەکەم|داریووشی مەزن]] (لە وێنەکەدا) بەکارھاتووە. نازناوەکانی داریووش بە تەواوی بریتی بوون لە «[[پاشای مەزن]]، شای شایان، پاشای [[ئێران|فارس]]، [[پاشای وڵاتەکان]]، کوڕی [[ویشتاسپ (باوکی داریووشی یەکەم)|ویشتاسپ]]، نەوەی [[ئەرشام]]، ھەخامەنشییەک.»]] '''شاھەنشا''' یان '''شای شایان''' یان '''پاشای پاشاکان''' {{refn|[[Akkadian language|Akkadian]]: ''šar šarrāni'';{{sfn|Handy|1994|p=112}} {{langx|he|מֶלֶךְ מְלָכִים|melek mĕlakîm}}; [[Old Persian]]: {{transliteration|peo|Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām}};{{sfn|King of kings in Media and Urartu|p=}} [[Middle Persian]]: ''šāhān šāh'';{{sfn|Yücel|2017|pp=331–344}} Modern {{langx|fa|شاهنشاه|Šâhanšâh}}; {{langx|grc|Βασιλεὺς Βασιλέων|Basileùs Basiléōn}};{{sfn|Olbrycht|2009|p=165}} {{langx|hy|արքայից արքա|ark'ayits ark'a}};<ref>{{Cite book |last=Dédéyan |first=Gérard |url=https://books.google.com/books?id=Y5MlAQAAMAAJ&q=%22ark'ayits+ark'a%22 |title=Les Arméniens entre Grecs, Musulmans et Croisés: étude sur les pouvoirs arméniens dans le Proche-Orient méditerranéen (1068-1150) |year=2003 |page=531|publisher=Fundação Calouste Gulbenkian |language=fr}}</ref> {{langx|sa|महाराजाधिরাজ|Mahārājadhirāja}}; {{lang-ka|მეფეთ მეფე}}, ''Mepet mepe'';{{sfn|Pinkerton|1811|p=124}} {{langx|gez|ንጉሠ ነገሥት|Nəgusä Nägäst}}{{sfn|Dejene|2007|p=539}}|group="n"}} نازناوێکی ئیمپراتۆری بوو کە بە پلەی یەکەم لەلایەن فەرمانڕەواکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و [[نیمچەکیشوەری ھیندستان]]ەوە بەکاردەھێنرا. بە شێوەیەکی گشتی پەیوەست دەکرێت بە [[مێژووی ئێران|ئێران]]ەوە (کە مێژووییانە لە ڕۆژاوادا بە [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] ناسراوە{{sfn|Yarshater|1989}})، بەتایبەتی ئیمپراتۆریەتییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]، نازناوەکە لە بنەڕەتدا لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی ناوەڕاست]] لەلایەن پاشا [[توکولتی-نێنورتای یەکەم]] (فەرمانڕەوایی ١٢٣٣–١١٩٧ پ.ز) ناسێندرا و دواتر لە ژمارەیەک شانشین و ئیمپراتۆریەتیی جیاوازدا بەکارھێنرا، لەوانە فارس کە پێشتر باسکرا، شانشینە [[مێژووی یۆنان|یۆنانییە جۆراوجۆرەکان]]، [[مێژووی ھیندستان|ھیندستان]]، [[مێژووی ئەرمەنستان|ئەرمەنستان]]، [[مێژووی گورجستان|گورجستان]]، و [[مێژووی ئەسیوپیا|ئەسیوپیا]]. نازناوەکە بە گشتی وەک ھاوتای ئیمپراتۆر دەبینرێت، کە ھەردوو نازناوەکە لە ڕووی شکۆوە لە نازناوی پاشا بەرزترن، ئەمەش لە ئیمپراتۆرەکانی [[ڕۆمانی]] و [[ئیمپراتۆرەکانی بیزەنتین|ڕۆمانی ڕۆژھەڵاتی]] [[کۆتاییی سەردەمی کۆن]]ەوە سەرچاوە دەگرێت کە [[شاھەنشا]]کانی ئیمپراتۆریەتیی ساسانییان وەک ھاوتاکانی خۆیان دەبینی. دوا فەرمانڕەواکانی کە نازناوی شاھەنشایان بەکارھێناوە، ئەوانەی [[خێزانی پەھلەوی]] لە [[ئێرانی پەھلەوی]] (١٩٢٥–١٩٧٩)، ھەروەھا نازناوەکەیان بە «ئیمپراتۆر» دەزانی. فەرمانڕەواکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەسیوپیا]] نازناوی نێگوسە نێگەست (بە واتای وشە «شای شایان»)یان بەکاردەھێنا، کە بە ڕەسمی بە «ئیمپراتۆر» وەرگێڕدراوە. «[[سوڵتانی سوڵتانەکان]]» ھاوتای سوڵتانیی شای شایانە و بە ھەمان شێوە، [[خاقان]] دەتوانێت بە واتای «[[خان (نازناو)|خانی]] خانەکان» بێت. دواتر، جۆرە نزمترەکانی وەک «[[ئەمیر ئەلئومەرا]]» («ئەمیری ئەمیرەکان») و «[[بەیلەربەی]]» («بەگی بەگەکان») دەرکەوتن. لە ئایینی جووداییزمدا، مێلێخ مالخێی ھامێلاخیم («شای شایانی شایان») وەک ناوێکی خودا بەکارھات. «شای شایان» (بە [[یۆنانیی کۆن]]: βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων) ھەروەھا چەندین جار لە کتێبی پیرۆزدا بۆ ئاماژەدان بە [[عیسای مەسیح]] بەکارھاتووە، بەتایبەتی لە [[یەکەم نامەی تیمۆتی]] و دووجار لە [[بینینی یوحەننا|پەرتووکی بینین]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئیمپراتۆرەکان]] [[پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان]] [[پۆل:دەرەبەگایەتی]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سانسکریت]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] 1rx90kqf39o6s3951ebqs5vvvppyvjz 0 294332 1573591 2026-04-08T09:01:01Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1333663088|NASA Office of Inspector General]]» 1573591 wikitext text/x-wiki The '''NASA Office of Inspector General''' ('''NASA OIG''' or '''OIG''') is the inspector general office in the [[ناسا|National Aeronautics and Space Administration]], the [[پێڕستی دەزگاکانی بۆشایی|space agency]] of the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States]]. The OIG's stated mission is to "prevent and detect crime, fraud, waste, abuse, and mismanagement and promote efficiency, effectiveness, and economy throughout NASA." تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە t2cdiamb28mxfxuou8cuyzl1dy3xgw9 1573592 1573591 2026-04-08T09:01:47Z Tessla 41338 شائەمراز 1573592 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''نووسینگەی پشکنەری گشتیی ناسا''' ('''ناسا ئۆ ئای جی''' یان '''ئۆ ئای جی''') نووسینگەی پشکنەری گشتییە لە [[ناسا|بەڕێوەبەرایەتیی نیشتمانیی فڕۆکەوانی و بۆشایی (ناسا)]]، [[پێڕستی دەزگاکانی بۆشایی|دەزگای بۆشاییی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەرکی ڕاگەیەندراوی ئۆ ئای جی بریتییە لە «ڕێگریکردن و دۆزینەوەی تاوان، فێڵ، بەفیڕۆدان، خراپ بەکارھێنان، و خراپ بەڕێوەبردن و بەرزکردنەوەی کارایی، کاریگەری، و ئابووری لە سەرانسەری ناسادا.»<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} jdgxmv3uybuoba3dfeswpu11t0yxmtk 0 294333 1573593 2026-04-08T09:03:14Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347633771|Darius the Great]]» 1573593 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٥٠ی پ.ز]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] ruth7zh0ldu1itmm04z9g7re1mmklkw 1573601 1573593 2026-04-08T09:11:06Z 1silent scientist 51740 1573601 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = داریووشی مەزن<br/>{{lang|peo|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁|italic=no}}<br/>دارایەڤاھووش خەشایاراشا | title = [[شاھەنشا|شای شایان]] | image = Darius I.jpg | image_size = | caption = بەردەنووسی داریووشی مەزن لە [[بەردەنووسی بێستوون]] | coronation = [[پاسارگاد]] | full name = دارایەڤاھووش<br/>[[File:OldPersian-DA.svg|15px]] [[File:OldPersian-A.svg|20px]] [[File:OldPersian-RA.svg|20px]] [[File:OldPersian-YA.svg|20px]] [[File:OldPersian-VA.svg|20px]] [[File:OldPersian-U.svg|20px]] [[File:OldPersian-SHA.svg|20px]] | succession = {{ubl|[[شای شایان]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]|[[پێڕستی فیرعەونەکان|فیرعەونی میسر]]}} | reign = ٢٩ی ئەیلوولی ٥٢٢ی پ.ز – تشرینی یەکەمی ٤٨٦ی پ.ز | predecessor = [[بەردیا]] | successor = [[خەشایارشاھێ یەکەم]] | spouse = {{flat list| * [[ئاتۆسا]] * [[ئارتیستۆنێ]] * [[پارمیس]] * [[فراتاگونێ]] * [[فایدیمیا]] * کچی [[گۆبریاس (باوکی مەردۆنیۆس)|گۆبریاس]] }} | issue = {{flat list| * ئارتۆبازانس * [[خەشایارشاھێ یەکەمی فارس|خەشایارشاھێ یەکەم]] * [[ئاریابیگنس]] * [[ئارسامێنس]] * [[ماسیستس]] * [[ھەخامەنش (ساتراپ)|ھەخامەنش]] * [[ئارسامس (کوڕی داریووش)|ئارسامس]] * [[گۆبریاس (کوڕی داریووشی یەکەم)|گۆبریاس]] * [[ئاریۆماردوس]] * [[ئابرۆکۆمێس]] * [[ھیپێرانتیس]] * [[ئارتازۆسترێ]] }} | royal house = | dynasty = [[خێزانی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] | father = [[ویشتاسپ (باوکی داریووشی یەکەم)|ویشتاسپ]] | mother = رۆدۆگونێ یان [[ئێرداباما]] | birth_date = {{circa|٥٥٠ی پ.ز}} | death_date = تشرینی یەکەمی ٤٨٦ی پ.ز | burial_place = [[نەقشی ڕوستەم]] | religion = [[ئایینی ھیندوئێرانی]] }} '''داریووشی یەکەم''' ([[فارسیی کۆن]]:[[wiktionary:𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁]]، ٥٥٠ – ٤٨٦ی [[پێش زایین]])، کە بە شێوەیەکی باو وەک '''داریووشی مەزن''' ناسراوە، سێیەمین [[شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] بوو، کە لە ساڵی ٥٢٢ی پ.ز تا مردنی لە ساڵی ٤٨٦ی پ.ز فەرمانڕەوایی کرد. ئەو لە لووتکەی فراوانبوونی خاکەکەیدا فەرمانڕەوایی ئیمپراتۆریەتەکەی کرد، کاتێک زۆربەی [[ڕۆژاوای ئاسیا]]، بەشێک لە [[باڵکان]] ([[سکودرا|تراکیا]]–[[مەکدۆنیای ھەخامەنشی|مەکدۆنیا]] و [[پایۆنیا]]) و [[قەوقاز]]، زۆربەی ناوچە کەنارییەکانی [[دەریای ڕەش]]، [[ئاسیای ناوەڕاست]]، [[داگیرکردنی دۆڵی ئیندوس لەلایەن ھەخامەنشییەکانەوە|دۆڵی ئیندوس]] لە [[ڕۆژھەڵاتی دوور]]، و بەشێک لە [[باکووری ئەفریقا]] و [[باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا]] لەوانە [[مێژووی میسری فارسی|میسر]] («مودرایا»)، ڕۆژھەڵاتی [[لیبیای کۆن|لیبیا]]، و کەناراوەکانی [[سوودان]]ی لەخۆدەگرت.<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dagestan|title=DĀḠESTĀN|access-date=29 December 2014}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=riW0kKzat2sC&q=achaemenid+empire+abkhazia&pg=PA409|title=The Making of the Georgian Nation|access-date=29 December 2014|isbn=978-0-253-20915-3|last1=Suny|first1=Ronald Grigor|year=1994|publisher=Indiana University Press}}</ref>{{sfn|Durant|1954|p=355}} داریووش دوای ڕووخاندنی فەرمانڕەوای ھەخامەنشی [[بەردیا]] (یان «سمێردیس»)، کە ئیدیعای دەکرد لە ڕاستیدا فێڵبازێک بووە بە ناوی گائۆماتا، سەرکەوت بۆ سەر تەخت. پاشای نوێ لە سەرانسەری ئیمپراتۆریەتەکەدا ڕووبەڕووی ڕاپەڕین بووەوە بەڵام ھەموویانی سەرکوت کرد؛ ڕووداوێکی گەورەی ژیانی داریووش کە لە مێژوونووسیی یۆنانیدا باسکراوە، ھەڵمەتە سزادەرەکەی بوو دژی [[ئەتینای کلاسیک|ئەتینا]] و [[ئێرێتریا]] بەھۆی بەشداریکردنیان لە [[ڕاپەڕینی ئایۆنی]]. داریووش ئیمپراتۆریەتەکەی بە دابەشکردنی بۆ پارێزگا کارگێڕییەکان ڕێکخست، کە ھەر یەکەیان لەلایەن [[ساتراپ]]ێکەوە بەڕێوەدەبرا. ئەو [[دراوە ھەخامەنشییەکان|دراوی ھەخامەنشی]] وەک سیستمێکی نوێی دراوی یەکپۆش ڕێکخست، و [[ئارامیی ئیمپراتۆری]] کردە زمانێکی ھاوشانی ڕەسمیی ئیمپراتۆریەتەکە لە تەک [[زمانی فارسیی کۆن|زمانی فارسیی کۆن]]. ھەروەھا ئیمپراتۆریەتەکەی خستە بارودۆخێکی باشترەوە بە [[ڕێگای شاھانە|باشترکردنی ڕێگاکان]] و ناساندنی [[کێش و پێوانە]] ستانداردەکان. لە ڕێگەی ئەم گۆڕانکارییانەوە، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] بوو بە مەرکەزی و یەکگرتوو.<ref>{{Cite book|title = Worlds Together, Worlds Apart concise edition vol.1|last = Pollard|first = Elizabeth|publisher = W. W. Norton |year = 2015|isbn = 978-0-393-25093-0|location = New York|pages = 132}}</ref> داریووش پڕۆژەی بیناسازیی تری لە سەرانسەری کایەکەیدا ئەنجامدا، بە پلەی یەکەم لەسەر [[سووسا]]، [[پاسارگاد]]، [[تەختی جەمشید]]، [[بابل]] و میسر تەرکیزی دەکرد. ئەو [[بەردەنووسی بێستوون|بەردەنووسێکی]] لەسەر ڕووی تاشەبەردێکی [[کێوی بێستوون]] ھەڵکۆڵی بۆ تۆمارکردنی داگیرکارییەکانی، کە دواتر بووە بەڵگەیەکی گرنگی [[زمانی فارسیی کۆن]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٥٠ی پ.ز]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 4imjews36b99mcuh6uvfcrbhfp1k0vs 0 294334 1573595 2026-04-08T09:05:34Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340984358|Office of Inspector General (United States)]]» 1573595 wikitext text/x-wiki In the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States]], '''Office of Inspector General''' ('''OIG''') is a generic term for the oversight division of a federal or state agency aimed at preventing inefficient or unlawful operations within their parent agency. Such offices are attached to many [[وەزارەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|federal executive departments]], [[دەزگا سەربەخۆکانی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|independent federal agencies]], as well as [[حکوومەتەکانی ویلایەتەکانی ئەمریکا|state]] and [[حکوومەتی خۆجێی لە ئەمریکا|local governments]]. Each office includes an inspector general (or IG) and employees charged with identifying, auditing, and investigating fraud, waste, abuse, embezzlement and mismanagement of any kind within the executive department. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٦ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 4gui2q8upz695nj1ihrsur6qfgposx4 1573596 1573595 2026-04-08T09:06:26Z Tessla 41338 شائەمراز 1573596 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، '''نووسینگەی پشکنەری گشتی''' ('''ئۆ ئای جی''') زاراوەیەکی گشتییە بۆ بەشی چاودێریی دەزگایەکی فیدراڵی یان ویلایەتی کە ئامانجی ڕێگریکردنە لە کارە ناکاراکان یان نایاسایییەکان لە ناو دەزگای دایکیاندا. ئەم جۆرە نووسینگەیانە بەستراونەتەوە بە زۆرێک لە [[وەزارەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتە جێبەجێکارە فیدراڵییەکان]]، [[دەزگا سەربەخۆکانی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەزگا فیدراڵییە سەربەخۆکان]]، ھەروەھا [[حکوومەتەکانی ویلایەتەکانی ئەمریکا|حکوومەتەکانی ویلایەتەکان]] و [[حکوومەتی خۆجێی لە ئەمریکا|حکوومەتە خۆجێییەکان]]. ھەر نووسینگەیەک پشکنەرێکی گشتی (یان ئای جی) و فەرمانبەرانی تێدایە کە ڕاسپێردراون بە ناسینەوە، وردبینی، و لێکۆڵینەوە لە فێڵ، بەفیڕۆدان، خراپ بەکارھێنان، ئیختیلاس و خراپ بەڕێوەبردن لە ھەر جۆرێک بێت لە ناو بەشی جێبەجێکاردا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٦ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 8dpg7slkjfgg3y882an0c2ei80ptb6m 0 294335 1573597 2026-04-08T09:07:38Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346071999|Inspector general]]» 1573597 wikitext text/x-wiki An '''inspector general''' is an investigative official in a civil or [[ڕێکخراوەی سەربازی|military organization]]. The plural of the term is "inspectors general". In some countries, inspector general is also a formal rank or title in civil, [[پۆلیس|police]], or military services, where it refers to a senior officer rather than an investigative position. The duties and authority of the role vary by country and organization. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ml9vrptr0zwjnimekmjotvr1qsz9zr8 1573598 1573597 2026-04-08T09:08:19Z Tessla 41338 شائەمراز 1573598 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پشکنەری گشتی''' بەرپرسێکی لێکۆڵینەوەیە لە ڕێکخراوەیەکی شارستانی یان [[ڕێکخراوەی سەربازی|سەربازی]]دا. کۆی زاراوەکە بریتییە لە «پشکنەرە گشتییەکان». لە ھەندێک وڵاتدا، پشکنەری گشتی ھەروەھا پلە یان نازناوێکی فەرمییە لە خزمەتگوزارییە شارستانییەکان، [[پۆلیس]]، یان سەربازیدا، کە تێیدا ئاماژەیە بۆ ئەفسەرێکی باڵا نەک پێگەیەکی لێکۆڵینەوە. ئەرک و دەسەڵاتەکانی ئەم ڕۆڵە بەپێی وڵات و ڕێکخراو دەگۆڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] su9mv8s6d4weobqkqw7zc3w8l9twuzn 0 294336 1573599 2026-04-08T09:09:39Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346197869|Province of Canada]]» 1573599 wikitext text/x-wiki The '''Province of Canada''' (or the '''United Province of Canada''' or the '''United Canadas''') was a British colony in British North America from 1841 to 1867. Its formation reflected recommendations made by John Lambton, 1st Earl of Durham, in the Report on the Affairs of British North America following the Rebellions of 1837–1838. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] nhmy0cp8b7wjhpiod7r6d6bl2mnmx81 1573600 1573599 2026-04-08T09:10:17Z Tessla 41338 شائەمراز 1573600 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پارێزگای کەنەدا''' (یان '''پارێزگای یەکگرتووی کەنەدا''' یان '''کەنەدا یەکگرتووەکان''') کۆلۆنییەکی بەریتانی بوو لە ئەمریکای باکووری بەریتانی لە ساڵی ١٨٤١ تا ١٨٦٧. پێکھێنانی ڕەنگدانەوەی ئەو ڕاسپاردانە بوو کە لەلایەن جۆن لامبتۆن، یەکەم کاونتی دێرھامەوە درابوون، لە ڕاپۆرتی کاروباری ئەمریکای باکووری بەریتانی دوای ڕاپەڕینەکانی ١٨٣٧–١٨٣٨.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] l6qcm1oqohzqrdk7mysdvrfbhequeqk 0 294337 1573602 2026-04-08T09:11:59Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345626653|Crown colony]]» 1573602 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Coat_of_arms_of_England_(1603–1649).svg|وێنۆک|Coat of arms of King [[جەیمزی یەکەمی ئینگلتەرا|James I]]. In 1624, the Crown revoked the royal charter earlier granted to the Virginia Company, and assumed direct government of the colony.]] A '''Crown colony''' or '''royal colony''' was a [[کۆلۆنی|colony]] governed by [[شانشینی ئینگلتەرا|England]], and then [[شانشینی بەریتانیای مەزن|Great Britain]] or the [[شانشینی یەکگرتوو|United Kingdom]] within the English and later [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|British Empire]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=writer |first=Staff |بەستەری نووسەر= |last2= |first2= |بەستەری نووسەر٢= |display-authors= |ڕێکەوت= |ساڵ= |orig-date= |script-title= |trans-title= |ناونیشان=https://www.marines.mil/portals/1/Publications/Islands%20of%20the%20Commonwealth%20Caribbean%20Study_4.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ= |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= |archive-format= |ڕێکەوتی سەردان=21 October 2025 |وێبگە= |زنجیرە= |پەڕە=388 |پەڕەکان= |زمان= |type= |format= |شوێنی بڵاوکردنەوە= |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە= |via= |no-pp= |arxiv= |asin= |asin-tld= |bibcode= |biorxiv= |citeseerx= |doi= |doi-broken-date= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |quote=Barbados Success-fully resisted British efforts in the late eighteenth and nineteenth centuries to abolish its House of Assembly and install crown colony government (see Glossary). The British had found local assemblies to be intractable and cumbersome to manage from London. Under the system called crown colony government, which was installed in all of the Commonwealth Caribbean islands except Barbados, the British replaced these argumentative assemblies with a uni-cameral legislature, the majority of whose members were appointed by the governor, and in which the king theoretically represented the lower classes... |trans-quote= |postscript= |edition= |bibcode-access= |doi-access= |hdl-access= |jstor-access= |ol-access= |osti-access= |agency=}}</ref> There was usually a governor to represent the Crown, appointed by the British monarch on the advice of the [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|UK Government]], with or without the assistance of a local council. In some cases, this council was split into two: an executive council and a legislative council, and the executive council was similar to the Privy Council that advises the monarch. Members of executive councils were appointed by the governors, and British citizens resident in Crown colonies either had no representation in local government, or limited representation in a [[ئەنجومەنی خواروو|lower house]]. In several Crown colonies, this limited representation grew over time. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:مێژووی ئیستیعمار]] [[پۆل:شێوازی حوکمڕانی ئیمپڕاتۆریەتی بریتانیا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qiywyp6za92jtq8pvytoet3csnjkbxl 1573604 1573602 2026-04-08T09:13:14Z Tessla 41338 شائەمراز 1573604 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Coat_of_arms_of_England_(1603–1649).svg|وێنۆک|نیشانەی پاشایەتی پاشا [[جەیمزی یەکەمی ئینگلتەرا|جەیمزی یەکەم]]. لە ساڵی ١٦٢٤دا، تاج ئەو مۆڵەتە شاھانەیەی کە پێشتر بە کۆمپانیای ڤێرجینیا درابوو ھەڵوەشاندەوە، و ڕاستەوخۆ حکوومەتی کۆلۆنییەکەی گرتە دەست.]] '''کۆلۆنیی تاج''' یان '''کۆلۆنیی شاھانە''' [[کۆلۆنی|کۆلۆنییەک]] بوو کە لەلایەن [[شانشینی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]]، و پاشان [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیای مەزن]] یان [[شانشینی یەکگرتوو]] لە چوارچێوەی ئینگلتەرا و دواتر [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیادا]] بەڕێوە دەبرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=writer |first=Staff |بەستەری نووسەر= |last2= |first2= |بەستەری نووسەر٢= |display-authors= |ڕێکەوت= |ساڵ= |orig-date= |script-title= |trans-title= |ناونیشان=https://www.marines.mil/portals/1/Publications/Islands%20of%20the%20Commonwealth%20Caribbean%20Study_4.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ= |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= |archive-format= |ڕێکەوتی سەردان=21 October 2025 |وێبگە= |زنجیرە= |پەڕە=388 |پەڕەکان= |زمان= |type= |format= |شوێنی بڵاوکردنەوە= |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە= |via= |no-pp= |arxiv= |asin= |asin-tld= |bibcode= |biorxiv= |citeseerx= |doi= |doi-broken-date= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |quote=Barbados Success-fully resisted British efforts in the late eighteenth and nineteenth centuries to abolish its House of Assembly and install crown colony government (see Glossary). The British had found local assemblies to be intractable and cumbersome to manage from London. Under the system called crown colony government, which was installed in all of the Commonwealth Caribbean islands except Barbados, the British replaced these argumentative assemblies with a uni-cameral legislature, the majority of whose members were appointed by the governor, and in which the king theoretically represented the lower classes... |trans-quote= |postscript= |edition= |bibcode-access= |doi-access= |hdl-access= |jstor-access= |ol-access= |osti-access= |agency=}}</ref> بەزۆری پارێزگارێک ھەبوو بۆ نوێنەرایەتیکردنی تاج، کە لەلایەن پاشای بەریتانیاوە لەسەر ڕاوێژی [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو]] دادەنرا، بە ھاوکاریی یان بێ ھاوکاریی ئەنجومەنێکی ناوخۆیی. لە ھەندێک حاڵەتدا، ئەم ئەنجومەنە دابەش دەبوو بۆ دوو بەش: ئەنجومەنی جێبەجێکار و ئەنجومەنی یاسادانان، و ئەنجومەنی جێبەجێکار ھاوشێوەی ئەنجومەنی تایبەت (Privy Council) بوو کە ڕاوێژ بە پاشا دەدات. ئەندامانی ئەنجومەنە جێبەجێکارەکان لەلایەن پارێزگارەکانەوە دیاری دەکران، و ئەو ھاووڵاتییە بەریتانیانەی لە کۆلۆنییەکانی تاج نیشتەجێ بوون یان ھیچ نوێنەرایەتییەکیان لە حکوومەتی ناوخۆییدا نەبوو، یان نوێنەرایەتییەکی سنوورداریان لە [[ئەنجومەنی خواروو|ئەنجومەنی خواروودا]] ھەبوو. لە چەند کۆلۆنییەکی تاجدا، ئەم نوێنەرایەتییە سنووردارە بە تێپەڕبوونی کات گەشەی کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی ئیستیعمار]] [[پۆل:شێوازی حوکمڕانی ئیمپڕاتۆریەتی بریتانیا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fzl7950jffmw27g98mnury96bdmwfe2 1573605 1573604 2026-04-08T09:13:27Z Tessla 41338 1573605 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Coat_of_arms_of_England_(1603–1649).svg|وێنۆک|نیشانەی پاشایەتی پاشا [[جەیمزی یەکەمی ئینگلتەرا|جەیمزی یەکەم]]. لە ساڵی ١٦٢٤دا، تاج ئەو مۆڵەتە شاھانەیەی کە پێشتر بە کۆمپانیای ڤێرجینیا درابوو ھەڵوەشاندەوە، و ڕاستەوخۆ حکوومەتی کۆلۆنییەکەی گرتە دەست.]] '''کۆلۆنیی تاج''' یان '''کۆلۆنیی شاھانە''' [[کۆلۆنی|کۆلۆنییەک]] بوو کە لەلایەن [[شانشینی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]]، و پاشان [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیای مەزن]] یان [[شانشینی یەکگرتوو]] لە چوارچێوەی ئینگلتەرا و دواتر [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیادا]] بەڕێوە دەبرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=writer |first=Staff |بەستەری نووسەر= |last2= |first2= |بەستەری نووسەر٢= |display-authors= |ڕێکەوت= |ساڵ= |orig-date= |script-title= |trans-title= |ناونیشان=https://www.marines.mil/portals/1/Publications/Islands%20of%20the%20Commonwealth%20Caribbean%20Study_4.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ= |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= |archive-format= |ڕێکەوتی سەردان=21 October 2025 |وێبگە= |زنجیرە= |پەڕە=388 |پەڕەکان= |زمان= |type= |format= |شوێنی بڵاوکردنەوە= |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە= |via= |no-pp= |arxiv= |asin= |asin-tld= |bibcode= |biorxiv= |citeseerx= |doi= |doi-broken-date= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |quote=Barbados Success-fully resisted British efforts in the late eighteenth and nineteenth centuries to abolish its House of Assembly and install crown colony government (see Glossary). The British had found local assemblies to be intractable and cumbersome to manage from London. Under the system called crown colony government, which was installed in all of the Commonwealth Caribbean islands except Barbados, the British replaced these argumentative assemblies with a uni-cameral legislature, the majority of whose members were appointed by the governor, and in which the king theoretically represented the lower classes... |trans-quote= |postscript= |edition= |bibcode-access= |doi-access= |hdl-access= |jstor-access= |ol-access= |osti-access= |agency=}}</ref> بەزۆری پارێزگارێک ھەبوو بۆ نوێنەرایەتیکردنی تاج، کە لەلایەن پاشای بەریتانیاوە لەسەر ڕاوێژی [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو]] دادەنرا، بە ھاوکاریی یان بێ ھاوکاریی ئەنجومەنێکی ناوخۆیی. لە ھەندێک حاڵەتدا، ئەم ئەنجومەنە دابەش دەبوو بۆ دوو بەش: ئەنجومەنی جێبەجێکار و ئەنجومەنی یاسادانان، و ئەنجومەنی جێبەجێکار ھاوشێوەی ئەنجومەنی تایبەت (Privy Council) بوو کە ڕاوێژ بە پاشا دەدات. ئەندامانی ئەنجومەنە جێبەجێکارەکان لەلایەن پارێزگارەکانەوە دیاری دەکران، و ئەو ھاووڵاتییە بەریتانیانەی لە کۆلۆنییەکانی تاج نیشتەجێ بوون یان ھیچ نوێنەرایەتییەکیان لە حکوومەتی ناوخۆییدا نەبوو، یان نوێنەرایەتییەکی سنوورداریان لە [[ئەنجومەنی خواروو|ئەنجومەنی خواروودا]] ھەبوو. لە چەند کۆلۆنییەکی تاجدا، ئەم نوێنەرایەتییە سنووردارە بە تێپەڕبوونی کات گەشەی کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی ئیستیعمار]] [[پۆل:شێوازی حوکمڕانی ئیمپڕاتۆریەتی بریتانیا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5k3unwjtnjsgsy4kbgsubktz8g69xa5 0 294338 1573603 2026-04-08T09:12:22Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1275756993|King of the Lands]]» 1573603 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:کورووشی مەزن]] plqnk08sbz8of2703gkp8l0rz7jpm5f 1573606 1573603 2026-04-08T09:16:04Z 1silent scientist 51740 1573606 wikitext text/x-wiki [[File:Ashurnasipal_with_official.jpg|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ashurnasipal_with_official.jpg|thumb|نازناوی «پاشای خاکەکان» لەلایەن پاشای [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ|ئاشووریی نوێ]] [[ئاشوورناسیرپاڵی دووەم]] (ناوەڕاست) بە شێوەی «پاشای شکۆداری خاکەکان» ناسێندرا.]] '''پاشای خاکەکان''' ([[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: «šar mātāti-شەڕ ماتیاتی»{{sfn|Shayegan|2011|p=43}})، کە ھەروەھا تەنھا وەک '''پاشای وڵاتان'''{{sfn|Kosmin|2014|p=113}} یان بە شێوەیەکی پۆز لێدەرانەتر وەک '''پاشای ھەموو وڵاتەکان'''{{sfn|Karlsson|2016|p=153}} لێکدراوەتەوە، نازناوێکی خاوەن شکۆیەکی گەورە بوو کە لەلایەن فەرمانڕەوا بەھێزەکانەوە لە [[مێزۆپۆتامیا]]ی کۆندا بانگەشەی بۆ دەکرا. ئەم نازناوە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]دا (٩١١ی پ.ز–٦٠٩ی پ.ز) ناسێندرا، زاراوەی «ماتیاتی» بە ڕاشکاوی ئاماژە بۆ خاکە بیانییەکان (بۆ نموونە نائاشوورییەکان) دەکات، کە زۆرجار لە دەرەوەی سنوورەکانی خودی مێزۆپۆتامیا بوون (بە پێچەوانەی وشەی «ماتوو» کە ئاماژە بۆ خودی خاکی [[ئاشوور]] دەکات)، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە پاشای ئاشوور مافی فەرمانڕەواییکردنی خاکە بیانییەکان و ھەروەھا خاکی خۆشی ھەبووە.{{sfn|Karlsson|2016|p=19}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کورووشی مەزن]] lfylnc2kcozfwyt3y9e528qnukuqz2t 0 294339 1573607 2026-04-08T09:17:32Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347710281|Downtown Seattle]]» 1573607 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Downtown_Seattle_2.JPG|وێنۆک|Downtown Seattle viewed from the top of the Space Needle in 2005 (looking south). Beyond downtown lies the Industrial District]] '''Downtown''' is the central business district of [[سیاتڵ|Seattle]], Washington. It is fairly compact compared with other city centers on the U.S. [[کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|West Coast]] due to its geographical situation, being hemmed in on the north and east by [[گرد|hills]], on the west by Elliott Bay, and on the south by reclaimed land that was once tidal flats. It is bounded on the north by Denny Way, beyond which are Lower Queen Anne (sometimes known as "Uptown"), Seattle Center, and South Lake Union; on the east by Interstate 5, beyond which is Capitol Hill to the northeast and Central District to the east; on the south by S Dearborn Street, beyond which is Sodo; and on the west by Elliott Bay, a part of Puget Sound. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] k0wb4khijoichno9a1i2ryjddk86ky8 1573608 1573607 2026-04-08T09:19:02Z Tessla 41338 شائەمراز 1573608 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Downtown_Seattle_2.JPG|وێنۆک|دیمەنی ناوەندی شاری سیاتڵ لە سەرووی دەرزی بۆشایییەوە لە ساڵی ٢٠٠٥ (ڕووەو باشوور). لەودیو ناوەندی شارەوە ناوچەی پیشەسازی ھەڵکەوتووە]] '''ناوەندی شار''' ناوچەی بازرگانیی ناوەندیی [[سیاتڵ]]، واشینگتنە. بە بەراورد لەگەڵ ناوەندەکانی تری شارەکان لە [[کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەناری ڕۆژاوای]] ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، تا ڕادەیەک بچووک و چڕە بەھۆی دۆخی جوگرافییەکەیەوە، کە لە باکوور و ڕۆژھەڵاتەوە بە [[گرد|گردەکان]]، لە ڕۆژاواوە بە کەنداوی ئێلیۆت، و لە باشوورەوە بەو زەوییانەی کە چاککراونەتەوە و جاران تەختایییە جەزرەبەدییەکان بوون، دەورە دراوە. لە باکوورەوە بە دێنی وەی سنووردار کراوە، کە لەودیو ئەوانەوە لۆوەر کوین ئان (ھەندێک جار بە «ئەپتاون» دەناسرێت)، سیاتڵ سەنتەر، و ساوس لەیک یونیون ھەن؛ لە ڕۆژھەڵاتەوە بە ئینتەرستەیت ٥، کە لەودیو ئەوەوە کاپیتۆڵ ھیڵ لە باکووری ڕۆژھەڵات و ناوچەی ناوەندی لە ڕۆژھەڵاتدایە؛ لە باشوورەوە بە شەقامی ئێس دیربۆرن، کە لەودیو ئەوەوە سۆدۆ ھەیە؛ و لە ڕۆژاواوە بە کەنداوی ئێلیۆت، کە بەشێکە لە پیوجێت ساوند.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] rbzt3yw501prl2uav9oyru8wu1qei06 0 294340 1573609 2026-04-08T09:20:35Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345069351|Seattle Great Wheel]]» 1573609 wikitext text/x-wiki The '''Seattle Great Wheel''' is a 53-meter Ferris wheel at Pier 57 on Elliott Bay in [[سیاتڵ|Seattle]], [[واشینگتن (ویلایەت)|Washington]], United States. At an overall height of {{Convert|175|ft|m|1}}, it was the tallest Ferris wheel on the [[کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|West Coast of the United States]] when it opened in June 2012. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە == Opening day == The inauguration ceremony and opening to the public took place on June 29, 2012. Participants in the ceremony, which commenced at 2:30&nbsp;p.m., included the U.S. Coast Guard with a presentation of colors, Seattle mayor Michael McGinn who delivered a speech, and the [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]] cheerleaders, spirit team, and marching band who provided entertainment.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 29, 2012 |ناونیشان=http://www.seattlepi.com/local/slideshow/Grand-opening-of-Seattle-s-Great-Wheel-45280.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107002953/http://www.seattlepi.com/local/slideshow/Grand-opening-of-Seattle-s-Great-Wheel-45280.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-11-07 |ڕێکەوتی سەردان=2012-06-30}}</ref> Approximately 200 people lined up for the first ride on the wheel. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9chs1sw198397w3hkazzxvoqfsnqjno 1573611 1573609 2026-04-08T09:21:20Z Tessla 41338 شائەمراز 1573611 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سیاتڵ گرەیت ویڵ''' چەرخوفەلەکێکی ٥٣ مەترییە لە پیر ٥٧ لەسەر کەنداوی ئێلیۆت لە [[سیاتڵ]]، [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان. بە بەرزییەکی گشتیی {{Convert|175|ft|m|1}}، بەرزترین چەرخوفەلەک بوو لە [[کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کاتێک لە حوزەیرانی ٢٠١٢دا کرایەوە. == ڕۆژی کردنەوە == ڕێوڕەسمی دەستبەکاربوون و کردنەوەی بۆ ڕای گشتی لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢دا بەڕێوەچوو. بەشداربوانی ڕێوڕەسمەکە، کە لە کاتژمێر ٢:٣٠ی پاشنیوەڕۆ دەستی پێکرد، پاسەوانی کەناراوەکانی ئەمریکا بە پێشکەشکردنی ڕەنگەکان، مایکل مەکگین سەرۆک شارەوانی سیاتڵ کە وتارێکی پێشکەش کرد، و ھاندەرانی [[زانکۆی واشینگتن]]، تیمی ورە، و باندی مارش کە کات بەسەربردنیان دابین کرد، لەخۆگرتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 29, 2012 |ناونیشان=http://www.seattlepi.com/local/slideshow/Grand-opening-of-Seattle-s-Great-Wheel-45280.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107002953/http://www.seattlepi.com/local/slideshow/Grand-opening-of-Seattle-s-Great-Wheel-45280.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-11-07 |ڕێکەوتی سەردان=2012-06-30}}</ref> نزیکەی ٢٠٠ کەس بۆ یەکەم سواربوونی چەرخوفەلەکەکە ڕیزیان بەست. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0eqa3bh3fy8ek1bpm16vmo9twhvo5kf 0 294341 1573612 2026-04-08T09:23:24Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345942356|Space Needle]]» 1573612 wikitext text/x-wiki The '''Space Needle''' is an observation tower in [[سیاتڵ|Seattle]], Washington, United States. Considered to be an icon of the city, it has been designated a Seattle landmark. Located at 400 Broad Street in the Lower Queen Anne neighborhood, it was built in the Seattle Center for the 1962 World's Fair, which drew more than 2.3 million visitors. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە At {{Convert|605|ft}} high, the Space Needle was once the tallest building west of the [[ڕووباری میسیسیپی|Mississippi River]] in the United States. The tower is {{Convert|138|ft}} wide, weighs {{Convert|9550|ST|MT}}, and is built to withstand winds of up to {{Cvt|200|mph}} and [[بوومەلەرزە|earthquakes]] of up to 9.0 magnitude, as strong as the 1700 Cascadia earthquake. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Elevators take visitors to an observation deck {{Convert|520|ft}} above ground in 41 seconds, which offers panoramic views of the [[ناوەندی شاری سیاتڵ|downtown Seattle]] skyline, the Olympic and [[کاسکەیدز|Cascade Mountains]], [[چیای ڕەینیەر|Mount Rainier]], Mount Baker, Elliott Bay, and various islands in Puget Sound. On April 19, 1999, the city's Landmarks Preservation Board designated the tower a historic landmark. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7bpwk7es9e8a4qdoa5aad96lkft3kx3 1573615 1573612 2026-04-08T09:24:09Z Tessla 41338 شائەمراز 1573615 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دەرزیی بۆشایی''' تاوەرێکی چاودێرییە لە [[سیاتڵ]]، واشینگتن، ویلایەتە یەکگرتووەکان. وەک ئایکۆنێکی شارەکە دادەنرێت و وەک شوێنەوارێکی سیاتڵ دیاری کراوە. کەوتووەتە شەقامی ٤٠٠ بڕۆد لە گەڕەکی لۆوەر کوین ئان، لە سیاتڵ سەنتەر بۆ پێشانگای جیھانیی ١٩٦٢ دروست کراوە، کە زیاتر لە ٢٫٣ ملیۆن سەردانیکەری بۆ لای خۆی ڕاکێشا. بە بەرزیی {{Convert|605|ft}}، دەرزیی بۆشایی سەردەمانێک بەرزترین باڵەخانەی ڕۆژاوای [[ڕووباری میسیسیپی]] بوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. تاوەرەکە {{Convert|138|ft}} پانە، کێشەکەی {{Convert|9550|ST|MT}}ە، و بۆ ئەوە دروست کراوە کە بەرگەی با بە خێراییی تا {{Cvt|200|mph}} و [[بوومەلەرزە]] تا پلەی ٩٫٠ بگرێت، کە وەک بوومەلەرزەی کاسکادیای ساڵی ١٧٠٠ بەھێزە. بەرزکەرەوەکان لە ماوەی ٤١ چرکەدا سەردانیکەران بۆ نھۆمێکی چاودێری دەبەن کە {{Convert|520|ft}} لە سەرووی زەوییەوەیە، کە دیمەنێکی پانۆراماییی ئاسۆیی [[ناوەندی شاری سیاتڵ]]، چیاکانی ئۆڵۆمپیک و [[کاسکەیدز]]، [[چیای ڕەینیەر]]، چیای بەیکەر، کەنداوی ئێلیۆت، و دوورگە جۆراوجۆرەکانی پیوجێت ساوند پێشکەش دەکات. لە ١٩ی نیسانی ١٩٩٩، دەستەی پاراستنی شوێنەوارەکانی شارەکە تاوەرەکەی وەک شوێنەوارێکی مێژوویی دیاری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] p1qdg2vksu5i6ppzv7ezvczh7jkj610 0 294342 1573614 2026-04-08T09:23:45Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[زمانی پارسیی کۆن]] گواستەوە بۆ [[زمانی فارسیی کۆن]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: ناوی شیاوتر 1573614 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زمانی فارسیی کۆن]] 5pwen8rajplsmyku4lq9lyctr4erghi 0 294343 1573618 2026-04-08T10:28:23Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343590891|Sarrin]]» 1573618 wikitext text/x-wiki '''سەررین''' ( {{Langx|ar|صرين}})، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://twitter.com/PolatCanRojava/status/625613288143998976 |ڕێکەوتی سەردان=27 July 2015 |وێبگە=Twitter}}</ref> شارۆچکەیەکە لە ڕۆژاوای کوردستان، لە ڕووی کارگێڕییەوە بەشێکە لە [[پارێزگای حەلەب]]، دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی [[حەلەب]]. ٣ کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی [[فورات|ڕووباری فورات]] و باشووری [[کۆبانی]] و ڕۆژهەڵاتی [[مەنبج|مینبجەوە]] دوورە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.google.com/maps/@36.5856713,38.3028456,6676m/data=!3m1!1e3 |ڕێکەوتی سەردان=1 April 2015}}</ref> لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٤دا شارۆچکەکە ٦١٤٠ کەسی هەبووە، لە کاتێکدا ناوچەی سەررین کۆی ژمارەی دانیشتووانی ٧٠ هەزار و ٥٢٢ کەس بووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Özkizilcik |first=Ömer |ڕێکەوت=January 10, 2025 |ناونیشان=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/menasource/syria-northeast-kurds-and-arabs/ |via=The Atlantic Council}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] ps7p6l1u0tplkyy8wcwh8a70gf4ysjf 1573619 1573618 2026-04-08T10:30:05Z 1silent scientist 51740 1573619 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سەررین''' ({{Langx|ar|صرين}})، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://twitter.com/PolatCanRojava/status/625613288143998976 |ڕێکەوتی سەردان=27 July 2015 |وێبگە=Twitter}}</ref> شارۆچکەیەکە لە [[ڕۆژاوای کوردستان]]، لە ڕووی کارگێڕییەوە بەشێکە لە [[پارێزگای حەلەب]]، دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[حەلەب]]. ٣ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی [[فورات|ڕووباری فورات]] و باشووری [[کۆبانی]] و ڕۆژھەڵاتی [[مەنبج|مەنبجەوە]] دوورە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.google.com/maps/@36.5856713,38.3028456,6676m/data=!3m1!1e3 |ڕێکەوتی سەردان=1 April 2015}}</ref> لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٤دا شارۆچکەکە ٦١٤٠ کەسی ھەبووە، لە کاتێکدا ناوچەی سەررین کۆی ژمارەی دانیشتووانی ٧٠ ھەزار و ٥٢٢ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Özkizilcik |first=Ömer |ڕێکەوت=January 10, 2025 |ناونیشان=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/menasource/syria-northeast-kurds-and-arabs/ |via=The Atlantic Council}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] e8puz017ux673gw0d6o0a51v13o7nyz 0 294344 1573620 2026-04-08T10:33:23Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1318776869|Aya (goddess)]]» 1573620 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:بەرەبەیان]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] pspkbnl50xvfkr7j8wb2n98pgticosk 1573621 1573620 2026-04-08T10:35:50Z 1silent scientist 51740 1573621 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = میزۆپۆتامی | name = ئایا | other_names = ئایو-یکالتی،{{sfn|Taracha|2009|p=127}} نین-ئایا،{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|p=7}} شەریدا، نینکار، سوداغ، سودگان{{sfn|Krebernik|2011a|p=602}} | god_of = [[خوداوەندی بەرەبەیان]] | spouse = {{plainlist| *[[شەمەش]] ([[ئوتوو]]) *[[شیمیگی]] (لە [[ئایینی حۆری]])}} | children = [[مامو (خوداوەند)|مامو]]، [[کیتووم]]، [[ئیشوم]] | cult_center = [[سیپار]]، [[لارسا]] }} '''ئایا''' خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا|مێزۆپۆتامی]] بوو کە پەیوەندی بە [[بەرەبەیان]]ەوە ھەبوو. لە [[پێڕست]]ەکانی خوداوەندەکاندا چەندین ناوی جیاوازی بۆ گەڕێنراوەتەوە. ئەو وەک ژنی [[شەمەش]]، خوداوەندی خۆر، دادەنرا. لە تەنیشت ھاوسەرەکەیەوە لە [[سیپار]] دەپەرسترا. چەندین نووسراوی شاھانە سەبارەت بەم شارە ناوی ئەویان ھێناوە. ھەروەھا پەیوەندی بە کۆمەڵگەی «[[نادیتوو]]» ھەبوو کە تێیدا نیشتەجێ بوون. لە ناوەندە پەرستشییەکەی تری شەمەش، [[لارسا]]، کەمتر ئاماژەی پێکراوە، ھەرچەندە لەوێش ڕێزی لێ گیراوە. ئاماژەی زیاتر لە [[ئورووک]]، [[ماری، سووریا|ماری]] و [[ئاشوور]]ەوە بەردەستن. ئایا ھەروەھا خرایە ناو ئایینی حۆری، و لەم چوارچێوەیەدا وەک ژنی [[شیمیگی]] ھاوتای شەمەش دەردەکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:بەرەبەیان]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] hf00bixsa48g8ej7ed30rpimv245k7g 1573622 1573621 2026-04-08T10:38:39Z 1silent scientist 51740 1573622 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = میزۆپۆتامی | name = ئایا | other_names = ئایو-یکالتی،{{sfn|Taracha|2009|p=127}} نین-ئایا،{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|p=7}} شەریدا، نینکار، سوداغ، سودگان{{sfn|Krebernik|2011a|p=602}} | god_of = [[خوداوەندی بەرەبەیان]] | spouse = {{plainlist| *[[شەمەش]] ([[ئوتوو]]) *[[شیمیگێ (خواوەندى خۆر)|شیمیگێ]] (لە [[حوورییەکان|ئایینی حووری]])}} | children = [[مامو (خوداوەند)|مامو]]، [[کیتووم]]، [[ئیشوم]] | cult_center = [[سیپار]]، [[لارسا]] }} '''ئایا''' خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا|مێزۆپۆتامی]] بوو کە پەیوەندی بە [[بەرەبەیان]]ەوە ھەبوو. لە [[پێڕست]]ەکانی خوداوەندەکاندا چەندین ناوی جیاوازی بۆ گەڕێنراوەتەوە. ئەو وەک ژنی [[شەمەش]]، خوداوەندی خۆر، دادەنرا. لە تەنیشت ھاوسەرەکەیەوە لە [[سیپار]] دەپەرسترا. چەندین نووسراوی شاھانە سەبارەت بەم شارە ناوی ئەویان ھێناوە. ھەروەھا پەیوەندی بە کۆمەڵگەی «[[نادیتوو]]» ھەبوو کە تێیدا نیشتەجێ بوون. لە ناوەندە پەرستشییەکەی تری شەمەش، [[لارسا]]، کەمتر ئاماژەی پێکراوە، ھەرچەندە لەوێش ڕێزی لێ گیراوە. ئاماژەی زیاتر لە [[ئورووک]]، [[ماری، سووریا|ماری]] و [[ئاشوور]]ەوە بەردەستن. ئایا ھەروەھا خرایە ناو ئایینی حۆری، و لەم چوارچێوەیەدا وەک ژنی [[شیمیگێ (خواوەندى خۆر)|شیمیگێ]] ھاوتای شەمەش دەردەکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:بەرەبەیان]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] rnluh28r8poboeyvyr3xbrgb8199fyf 0 294345 1573623 2026-04-08T10:41:38Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1342421449|Mari, Syria]]» 1573623 wikitext text/x-wiki '''ماری''' ( [[نووسینی بزماری|مێخ]] : <small>{{Script/Cuneiform|𒈠𒌷𒆠}}</small>, ''ma-ri ^ki'', مۆدێرن: {{Langx|ar|تل حريري}} ) [[دەوڵەت شار|شار-دەوڵەتێکی]] کۆن و سامی بوو لە [[سووریا|سووریای]] ئێستا. == سەرچاوەکان == [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچەکان کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دامەزراون]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] o118tztlpl0afdzehytdyddlpmf22r5 1573624 1573623 2026-04-08T10:50:17Z 1silent scientist 51740 1573624 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = ماری |native_name = تل حریری {{in lang|ar}} |alternate_name = تەل حریری |image = MariZiggurat.jpg |caption = وێرانەکانی ماری |map_type = Syria |relief=yes |map_alt = ماری لە ڕۆژھەڵاتی سووریایە، لە نزیک سنووری عێراق. |coordinates = {{coord|34|32|58|N|40|53|24|E|display=inline,title}} |location = [[ئەبوو کەمال]]، [[پارێزگای دێرەزۆر|پارێزگای دێرەزوور]]، [[سووریا]] |type = نیشتەجێبوون |part_of = |length = |width = |area ={{cvt|60|ha}} |height = |builder = |material = |built = نزیکەی ٢٩٠٠ [[پێش زایین]] |abandoned = سەدەی ٣ی پێش زایین |epochs = [[سەردەمی برۆنز]] |cultures = [[شارستانییەتی کیش|سامیی ڕۆژھەڵات (شارستانییەتی کیش)]]، [[ئەمووری]] |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = |archaeologists = [[ئاندرێ پارۆ]] |condition = وێرانکراو |ownership = گشتی |public_access = |website = |notes = }} '''ماری''' ([[نووسینی بزماری]]: <small>{{Script/Cuneiform|𒈠𒌷𒆠}}</small>, ''ma-ri ^ki''، {{langx|ar|تل حريري}}) [[دەوڵەت شار|شارە-دەوڵەت]]ێکی دێرینی [[سامییەکان|سامی]] بوو لە [[سووریا]]ی ئەمڕۆدا. پاشماوەکانی گردێک پێکدەھێنن لە ١١ کیلۆمەتری باکووری ڕۆژاوای [[ئەبوو کەمال]] لە کەناری ڕۆژاوای [[فورات|ڕووباری فورات]]، نزیکەی ١٢٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دێرەزوور]]. وەک ناوەندێکی بازرگانی و دەوڵەتێکی باڵادەست لە نێوان ٢٩٠٠ی پێش زایین و ١٧٥٩ی پێش زایین گەشەی کرد.{{تێبینی|ڕێکەوتەکان بەپێی [[کڕۆنۆلۆژیای ناوەڕاست]] خەمڵێنراون مەگەر بە پێچەوانەوە ئاماژەی پێکرابێت.|group=note}} شارەکە لە ناوەڕاستی ڕێڕەوە بازرگانییەکانی فورات لە نێوان [[سوومەر]] لە باشوور و [[ئیبلا|شانشینی ئیبلایی]] و [[شام]] لە ڕۆژاوا دروست کراوە. ماری بۆ یەکەمجار لە ناوەڕاستی سەدەی ٢٦ی پێش زایین چۆڵکرا، بەڵام دووبارە بنیات نراوە و پێش ساڵی ٢٥٠٠ی پێش زایین بوو بە پایتەختی دەوڵەتێکی باڵادەستی [[زمانە سامییەکانی ڕۆژھەڵات|سامیی ڕۆژھەڵات]]. ئەم مارییەی دووەم چووە ناو شەڕێکی درێژخایەن لەگەڵ ڕکابەرەکەی [[ئیبلا]] و بە پەیوەندییە بەھێزەکەی لەگەڵ کولتووری سوومەری ناسراوە. لە سەدەی ٢٣ی پێش زایین لەلایەن [[ئەکەد|ئەکەدییەکان]]ەوە وێرانکرا، کە ڕێگەیان دا شارەکە دووبارە دروست بکرێتەوە و فەرمانڕەوایەکی سەربازییان (''[[شاکاناکوو]]'') دەستنیشان کرد. فەرمانڕەواکان لەگەڵ ھەڵوەشانەوەی ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی سەربەخۆ بوون، و شارەکەیان وەک ناوەندێکی ھەرێمیی دۆڵی فورات دووبارە بنیات نایەوە. شاکاناکووەکان تا نیوەی دووەمی سەدەی ١٩ی پێش زایین حوکمی مارییان کرد، تا ئەو کاتەی خانەوادەکە لەبەر ھۆکاری نادیار ڕووخا. دوای ماوەیەکی کەم، ماری بوو بە پایتەختی خانەوادەی لیمی [[ئەمووری]]. ماریی ئەمۆری تەنھا ماوەیەکی کەم بەردەوام بوو پێش ئەوەی لەلایەن [[بابل (دەوڵەت)|بابل]]ەوە لە نزیکەی ١٧٦١ی پێش زایین وێران بکرێت، بەڵام وەک نیشتەجێبوونێکی بچووک لەژێر دەسەڵاتی بابلییەکان و [[ئاشوور]]ییەکان ماوەیەک ڕزگاری بوو پێش ئەوەی لە ماوەی [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستی]] چۆڵ بکرێت و لەبیر بکرێت. مارییەکان ھەردوو [[پێڕستی خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندە سامی و سوومەرییەکان]]یان دەپەرست و شارەکەیان وەک ناوەندێکی سەرەکی [[بازرگانی]] دامەزراند. ھەرچەندە قۆناغەکانی پێش ئەمۆرییەکان بە کاریگەرییەکی زۆری کولتووری سوومەری دەناسرانەوە، بەڵام ماری شارێکی کۆچبەرە سوومەرییەکان نەبوو، بەڵکو نەتەوەیەکی سامی‌ئاخێو بوو کە خاوەنی زاراوەیەکی ھاوشێوەی [[زمانی ئیبلایی]] بوو. ئەمۆرییەکان [[زمانە سامییەکانی ڕۆژاوا|سامییەکانی ڕۆژاوا]] بوون کە پێش سەدەی ٢١ی پێش زایین دەستیان بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکە کرد؛ تا سەردەمی خانەوادەی لیم (نزیکەی ١٨٣٠ی پێش زایین)، بوون بە دانیشتووانە باڵادەستەکە لە [[کەوانەی بەپیت]]. دۆزینەوەی ماری لە ساڵی ١٩٣٣دا تێڕوانینێکی گرنگی سەبارەت بە نەخشەی جیۆپۆلیتیکی [[مێزۆپۆتامیا]] و [[سووریا (ناوچە)|سووریا]]ی دێرین ڕەخساند، بەھۆی دۆزینەوەی زیاتر لە ٢٥٠٠٠ تابلێت کە کارگێڕی دەوڵەتیان لە ھەزارەی دووەمی پێش زایین و سروشتی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان ھێزە سیاسییەکانی ناوچەکە ڕوون دەکردەوە. ھەروەھا تۆڕە بازرگانییە بەرفراوانەکانی سەدەی ١٨ی پێش زایینیان ئاشکرا کرد، کە ناوچەکانی تا [[ئەفغانستان]] لە [[باشووری ئاسیا]] و [[کریت]] لە [[حەوزی دەریای ناوەڕاست]] بە یەکەوە دەبەستەوە. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچەکان کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دامەزراون]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] atgp4fsk2w928bpqj88gofzpczj69wq 1573625 1573624 2026-04-08T10:50:40Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1573625 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = ماری |native_name = تل حریری {{in lang|ar}} |alternate_name = تەل حریری |image = MariZiggurat.jpg |caption = وێرانەکانی ماری |map_type = Syria |relief=yes |map_alt = ماری لە ڕۆژھەڵاتی سووریایە، لە نزیک سنووری عێراق. |coordinates = {{coord|34|32|58|N|40|53|24|E|display=inline,title}} |location = [[ئەبوو کەمال]]، [[پارێزگای دێرەزۆر|پارێزگای دێرەزوور]]، [[سووریا]] |type = نیشتەجێبوون |part_of = |length = |width = |area ={{cvt|60|ha}} |height = |builder = |material = |built = نزیکەی ٢٩٠٠ [[پێش زایین]] |abandoned = سەدەی ٣ی پێش زایین |epochs = [[سەردەمی برۆنز]] |cultures = [[شارستانییەتی کیش|سامیی ڕۆژھەڵات (شارستانییەتی کیش)]]، [[ئەمووری]] |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = |archaeologists = [[ئاندرێ پارۆ]] |condition = وێرانکراو |ownership = گشتی |public_access = |website = |notes = }} '''ماری''' ([[نووسینی بزماری]]: <small>{{Script/Cuneiform|𒈠𒌷𒆠}}</small>, ''ma-ri ^ki''، {{langx|ar|تل حريري}}) [[دەوڵەت شار|شارە-دەوڵەت]]ێکی دێرینی [[سامییەکان|سامی]] بوو لە [[سووریا]]ی ئەمڕۆدا. پاشماوەکانی گردێک پێکدەھێنن لە ١١ کیلۆمەتری باکووری ڕۆژاوای [[ئەبوو کەمال]] لە کەناری ڕۆژاوای [[فورات|ڕووباری فورات]]، نزیکەی ١٢٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دێرەزوور]]. وەک ناوەندێکی بازرگانی و دەوڵەتێکی باڵادەست لە نێوان ٢٩٠٠ی پێش زایین و ١٧٥٩ی پێش زایین گەشەی کرد.{{تێبینی|ڕێکەوتەکان بەپێی [[کڕۆنۆلۆژیای ناوەڕاست]] خەمڵێنراون مەگەر بە پێچەوانەوە ئاماژەی پێکرابێت.|group=note}} شارەکە لە ناوەڕاستی ڕێڕەوە بازرگانییەکانی فورات لە نێوان [[سوومەر]] لە باشوور و [[ئیبلا|شانشینی ئیبلایی]] و [[شام]] لە ڕۆژاوا دروست کراوە. ماری بۆ یەکەمجار لە ناوەڕاستی سەدەی ٢٦ی پێش زایین چۆڵکرا، بەڵام دووبارە بنیات نراوە و پێش ساڵی ٢٥٠٠ی پێش زایین بوو بە پایتەختی دەوڵەتێکی باڵادەستی [[زمانە سامییەکانی ڕۆژھەڵات|سامیی ڕۆژھەڵات]]. ئەم مارییەی دووەم چووە ناو شەڕێکی درێژخایەن لەگەڵ ڕکابەرەکەی [[ئیبلا]] و بە پەیوەندییە بەھێزەکەی لەگەڵ کولتووری سوومەری ناسراوە. لە سەدەی ٢٣ی پێش زایین لەلایەن [[ئەکەد|ئەکەدییەکان]]ەوە وێرانکرا، کە ڕێگەیان دا شارەکە دووبارە دروست بکرێتەوە و فەرمانڕەوایەکی سەربازییان (''[[شاکاناکوو]]'') دەستنیشان کرد. فەرمانڕەواکان لەگەڵ ھەڵوەشانەوەی ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی سەربەخۆ بوون، و شارەکەیان وەک ناوەندێکی ھەرێمیی دۆڵی فورات دووبارە بنیات نایەوە. شاکاناکووەکان تا نیوەی دووەمی سەدەی ١٩ی پێش زایین حوکمی مارییان کرد، تا ئەو کاتەی خانەوادەکە لەبەر ھۆکاری نادیار ڕووخا. دوای ماوەیەکی کەم، ماری بوو بە پایتەختی خانەوادەی لیمی [[ئەمووری]]. ماریی ئەمۆری تەنھا ماوەیەکی کەم بەردەوام بوو پێش ئەوەی لەلایەن [[بابل (دەوڵەت)|بابل]]ەوە لە نزیکەی ١٧٦١ی پێش زایین وێران بکرێت، بەڵام وەک نیشتەجێبوونێکی بچووک لەژێر دەسەڵاتی بابلییەکان و [[ئاشوور]]ییەکان ماوەیەک ڕزگاری بوو پێش ئەوەی لە ماوەی [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستی]] چۆڵ بکرێت و لەبیر بکرێت. مارییەکان ھەردوو [[پێڕستی خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندە سامی و سوومەرییەکان]]یان دەپەرست و شارەکەیان وەک ناوەندێکی سەرەکی [[بازرگانی]] دامەزراند. ھەرچەندە قۆناغەکانی پێش ئەمۆرییەکان بە کاریگەرییەکی زۆری کولتووری سوومەری دەناسرانەوە، بەڵام ماری شارێکی کۆچبەرە سوومەرییەکان نەبوو، بەڵکو نەتەوەیەکی سامی‌ئاخێو بوو کە خاوەنی زاراوەیەکی ھاوشێوەی [[زمانی ئیبلایی]] بوو. ئەمۆرییەکان [[زمانە سامییەکانی ڕۆژاوا|سامییەکانی ڕۆژاوا]] بوون کە پێش سەدەی ٢١ی پێش زایین دەستیان بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکە کرد؛ تا سەردەمی خانەوادەی لیم (نزیکەی ١٨٣٠ی پێش زایین)، بوون بە دانیشتووانە باڵادەستەکە لە [[کەوانەی بەپیت]]. دۆزینەوەی ماری لە ساڵی ١٩٣٣دا تێڕوانینێکی گرنگی سەبارەت بە نەخشەی جیۆپۆلیتیکی [[مێزۆپۆتامیا]] و [[سووریا (ناوچە)|سووریا]]ی دێرین ڕەخساند، بەھۆی دۆزینەوەی زیاتر لە ٢٥٠٠٠ تابلێت کە کارگێڕی دەوڵەتیان لە ھەزارەی دووەمی پێش زایین و سروشتی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان ھێزە سیاسییەکانی ناوچەکە ڕوون دەکردەوە. ھەروەھا تۆڕە بازرگانییە بەرفراوانەکانی سەدەی ١٨ی پێش زایینیان ئاشکرا کرد، کە ناوچەکانی تا [[ئەفغانستان]] لە [[باشووری ئاسیا]] و [[کریت]] لە [[حەوزی دەریای ناوەڕاست]] بە یەکەوە دەبەستەوە. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچەکان کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دامەزراون]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] lmijwdereklb8agq2em1icy6j4ldgkz 1573626 1573625 2026-04-08T10:51:32Z 1silent scientist 51740 1573626 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = ماری |native_name = تل حریری {{in lang|ar}} |alternate_name = تەل حریری |image = MariZiggurat.jpg |caption = وێرانەکانی ماری |map_type = Syria |relief=yes |map_alt = ماری لە ڕۆژھەڵاتی سووریایە، لە نزیک سنووری عێراق. |coordinates = {{coord|34|32|58|N|40|53|24|E|display=inline,title}} |location = [[ئەبوو کەمال]]، [[پارێزگای دێرەزۆر|پارێزگای دێرەزوور]]، [[سووریا]] |type = نیشتەجێبوون |part_of = |length = |width = |area ={{cvt|60|ha}} |height = |builder = |material = |built = نزیکەی ٢٩٠٠ [[پێش زایین]] |abandoned = سەدەی ٣ی پێش زایین |epochs = [[سەردەمی برۆنز]] |cultures = [[شارستانییەتی کیش|سامیی ڕۆژھەڵات (شارستانییەتی کیش)]]، [[ئەمووری]] |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = |archaeologists = [[ئاندرێ پارۆ]] |condition = وێرانکراو |ownership = گشتی |public_access = |website = |notes = }} '''ماری''' ([[نووسینی بزماری]]: <small>{{Script/Cuneiform|𒈠𒌷𒆠}}</small>, ''ma-ri ^ki''، {{langx|ar|تل حريري}}) [[دەوڵەت شار|شارە-دەوڵەت]]ێکی دێرینی [[سامییەکان|سامی]] بوو لە [[سووریا]]ی ئەمڕۆدا. پاشماوەکانی گردێک پێکدەھێنن لە ١١ کیلۆمەتری باکووری ڕۆژاوای [[ئەبوو کەمال]] لە کەناری ڕۆژاوای [[فورات|ڕووباری فورات]]، نزیکەی ١٢٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دێرەزوور]]. وەک ناوەندێکی بازرگانی و دەوڵەتێکی باڵادەست لە نێوان ٢٩٠٠ی پێش زایین و ١٧٥٩ی پێش زایین گەشەی کرد.{{تێبینی|ڕێکەوتەکان بەپێی [[کڕۆنۆلۆژیای ناوەڕاست]] خەمڵێنراون مەگەر بە پێچەوانەوە ئاماژەی پێکرابێت.}} شارەکە لە ناوەڕاستی ڕێڕەوە بازرگانییەکانی فورات لە نێوان [[سوومەر]] لە باشوور و [[ئیبلا|شانشینی ئیبلایی]] و [[شام]] لە ڕۆژاوا دروست کراوە. ماری بۆ یەکەمجار لە ناوەڕاستی سەدەی ٢٦ی پێش زایین چۆڵکرا، بەڵام دووبارە بنیات نراوە و پێش ساڵی ٢٥٠٠ی پێش زایین بوو بە پایتەختی دەوڵەتێکی باڵادەستی [[زمانە سامییەکانی ڕۆژھەڵات|سامیی ڕۆژھەڵات]]. ئەم مارییەی دووەم چووە ناو شەڕێکی درێژخایەن لەگەڵ ڕکابەرەکەی [[ئیبلا]] و بە پەیوەندییە بەھێزەکەی لەگەڵ کولتووری سوومەری ناسراوە. لە سەدەی ٢٣ی پێش زایین لەلایەن [[ئەکەد|ئەکەدییەکان]]ەوە وێرانکرا، کە ڕێگەیان دا شارەکە دووبارە دروست بکرێتەوە و فەرمانڕەوایەکی سەربازییان (''[[شاکاناکوو]]'') دەستنیشان کرد. فەرمانڕەواکان لەگەڵ ھەڵوەشانەوەی ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی سەربەخۆ بوون، و شارەکەیان وەک ناوەندێکی ھەرێمیی دۆڵی فورات دووبارە بنیات نایەوە. شاکاناکووەکان تا نیوەی دووەمی سەدەی ١٩ی پێش زایین حوکمی مارییان کرد، تا ئەو کاتەی خانەوادەکە لەبەر ھۆکاری نادیار ڕووخا. دوای ماوەیەکی کەم، ماری بوو بە پایتەختی خانەوادەی لیمی [[ئەمووری]]. ماریی ئەمۆری تەنھا ماوەیەکی کەم بەردەوام بوو پێش ئەوەی لەلایەن [[بابل (دەوڵەت)|بابل]]ەوە لە نزیکەی ١٧٦١ی پێش زایین وێران بکرێت، بەڵام وەک نیشتەجێبوونێکی بچووک لەژێر دەسەڵاتی بابلییەکان و [[ئاشوور]]ییەکان ماوەیەک ڕزگاری بوو پێش ئەوەی لە ماوەی [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستی]] چۆڵ بکرێت و لەبیر بکرێت. مارییەکان ھەردوو [[پێڕستی خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندە سامی و سوومەرییەکان]]یان دەپەرست و شارەکەیان وەک ناوەندێکی سەرەکی [[بازرگانی]] دامەزراند. ھەرچەندە قۆناغەکانی پێش ئەمۆرییەکان بە کاریگەرییەکی زۆری کولتووری سوومەری دەناسرانەوە، بەڵام ماری شارێکی کۆچبەرە سوومەرییەکان نەبوو، بەڵکو نەتەوەیەکی سامی‌ئاخێو بوو کە خاوەنی زاراوەیەکی ھاوشێوەی [[زمانی ئیبلایی]] بوو. ئەمۆرییەکان [[زمانە سامییەکانی ڕۆژاوا|سامییەکانی ڕۆژاوا]] بوون کە پێش سەدەی ٢١ی پێش زایین دەستیان بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکە کرد؛ تا سەردەمی خانەوادەی لیم (نزیکەی ١٨٣٠ی پێش زایین)، بوون بە دانیشتووانە باڵادەستەکە لە [[کەوانەی بەپیت]]. دۆزینەوەی ماری لە ساڵی ١٩٣٣دا تێڕوانینێکی گرنگی سەبارەت بە نەخشەی جیۆپۆلیتیکی [[مێزۆپۆتامیا]] و [[سووریا (ناوچە)|سووریا]]ی دێرین ڕەخساند، بەھۆی دۆزینەوەی زیاتر لە ٢٥٠٠٠ تابلێت کە کارگێڕی دەوڵەتیان لە ھەزارەی دووەمی پێش زایین و سروشتی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان ھێزە سیاسییەکانی ناوچەکە ڕوون دەکردەوە. ھەروەھا تۆڕە بازرگانییە بەرفراوانەکانی سەدەی ١٨ی پێش زایینیان ئاشکرا کرد، کە ناوچەکانی تا [[ئەفغانستان]] لە [[باشووری ئاسیا]] و [[کریت]] لە [[حەوزی دەریای ناوەڕاست]] بە یەکەوە دەبەستەوە. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچەکان کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دامەزراون]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] frlmhrvids8pbxs4aqy0myw0xh6622o 1573627 1573626 2026-04-08T10:53:05Z 1silent scientist 51740 1573627 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = ماری |native_name = تل حریری {{in lang|ar}} |alternate_name = تەل حریری |image = MariZiggurat.jpg |caption = وێرانەکانی ماری |map_type = Syria |relief=yes |map_alt = ماری لە ڕۆژھەڵاتی سووریایە، لە نزیک سنووری عێراق. |coordinates = {{coord|34|32|58|N|40|53|24|E|display=inline,title}} |location = [[ئەبوو کەمال]]، [[پارێزگای دێرەزۆر|پارێزگای دێرەزوور]]، [[سووریا]] |type = نیشتەجێبوون |part_of = |length = |width = |area ={{cvt|60|ha}} |height = |builder = |material = |built = نزیکەی ٢٩٠٠ [[پێش زایین]] |abandoned = سەدەی ٣ی پێش زایین |epochs = [[سەردەمی برۆنز]] |cultures = [[شارستانییەتی کیش|سامیی ڕۆژھەڵات (شارستانییەتی کیش)]]، [[ئەمووری]] |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = |archaeologists = [[ئاندرێ پارۆ]] |condition = وێرانکراو |ownership = گشتی |public_access = |website = |notes = }} '''ماری''' ([[نووسینی بزماری]]: <small>{{Script/Cuneiform|𒈠𒌷𒆠}}</small>, ''ma-ri ^ki''، {{langx|ar|تل حريري}}) [[دەوڵەت شار|شارە-دەوڵەت]]ێکی دێرینی [[سامییەکان|سامی]] بوو لە [[سووریا]]ی ئەمڕۆدا. پاشماوەکانی گردێک پێکدەھێنن لە ١١ کیلۆمەتری باکووری ڕۆژاوای [[ئەبوو کەمال]] لە کەناری ڕۆژاوای [[فورات|ڕووباری فورات]]، نزیکەی ١٢٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دێرەزوور]]. وەک ناوەندێکی بازرگانی و دەوڵەتێکی باڵادەست لە نێوان ٢٩٠٠ی پێش زایین و ١٧٥٩ی پێش زایین گەشەی کرد.{{تێبینی|ڕێکەوتەکان بەپێی [[کڕۆنۆلۆژیای ناوەڕاست]] خەمڵێنراون مەگەر بە پێچەوانەوە ئاماژەی پێکرابێت.}} شارەکە لە ناوەڕاستی ڕێڕەوە بازرگانییەکانی فورات لە نێوان [[سوومەر]] لە باشوور و [[ئیبلا|شانشینی ئیبلایی]] و [[شام]] لە ڕۆژاوا دروست کراوە. ماری بۆ یەکەمجار لە ناوەڕاستی سەدەی ٢٦ی پێش زایین چۆڵکرا، بەڵام دووبارە بنیات نراوە و پێش ساڵی ٢٥٠٠ی پێش زایین بوو بە پایتەختی دەوڵەتێکی باڵادەستی [[زمانە سامییەکانی ڕۆژھەڵات|سامیی ڕۆژھەڵات]]. ئەم مارییەی دووەم چووە ناو شەڕێکی درێژخایەن لەگەڵ ڕکابەرەکەی [[ئیبلا]] و بە پەیوەندییە بەھێزەکەی لەگەڵ کولتووری سوومەری ناسراوە. لە سەدەی ٢٣ی پێش زایین لەلایەن [[ئەکەد|ئەکەدییەکان]]ەوە وێرانکرا، کە ڕێگەیان دا شارەکە دووبارە دروست بکرێتەوە و فەرمانڕەوایەکی سەربازییان (''[[شاکاناکوو]]'') دەستنیشان کرد. فەرمانڕەواکان لەگەڵ ھەڵوەشانەوەی ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی سەربەخۆ بوون، و شارەکەیان وەک ناوەندێکی ھەرێمیی دۆڵی فورات دووبارە بنیات نایەوە. شاکاناکووەکان تا نیوەی دووەمی سەدەی ١٩ی پێش زایین حوکمی مارییان کرد، تا ئەو کاتەی خانەوادەکە لەبەر ھۆکاری نادیار ڕووخا. دوای ماوەیەکی کەم، ماری بوو بە پایتەختی خانەوادەی لیمی [[ئەمووری]]. ماریی ئەمۆری تەنھا ماوەیەکی کەم بەردەوام بوو پێش ئەوەی لەلایەن [[بابل (دەوڵەت)|بابل]]ەوە لە نزیکەی ١٧٦١ی پێش زایین وێران بکرێت، بەڵام وەک نیشتەجێبوونێکی بچووک لەژێر دەسەڵاتی بابلییەکان و [[ئاشوور]]ییەکان ماوەیەک ڕزگاری بوو پێش ئەوەی لە ماوەی [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستی]] چۆڵ بکرێت و لەبیر بکرێت. مارییەکان ھەردوو [[پێڕستی خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندە سامی و سوومەرییەکان]]یان دەپەرست و شارەکەیان وەک ناوەندێکی سەرەکی [[بازرگانی]] دامەزراند. ھەرچەندە قۆناغەکانی پێش ئەمۆرییەکان بە کاریگەرییەکی زۆری کولتووری سوومەری دەناسرانەوە، بەڵام ماری شارێکی کۆچبەرە سوومەرییەکان نەبوو، بەڵکو نەتەوەیەکی سامی‌ئاخێو بوو کە خاوەنی زاراوەیەکی ھاوشێوەی [[زمانی ئیبلایی]] بوو. ئەمۆرییەکان [[زمانە سامییەکانی ڕۆژاوا|سامییەکانی ڕۆژاوا]] بوون کە پێش سەدەی ٢١ی پێش زایین دەستیان بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکە کرد؛ تا سەردەمی خانەوادەی لیم (نزیکەی ١٨٣٠ی پێش زایین)، بوون بە دانیشتووانە باڵادەستەکە لە [[کەوانەی بەپیت]]. دۆزینەوەی ماری لە ساڵی ١٩٣٣دا تێڕوانینێکی گرنگی سەبارەت بە نەخشەی جیۆپۆلیتیکی [[مێزۆپۆتامیا]] و [[سووریا (ناوچە)|سووریا]]ی دێرین ڕەخساند، بەھۆی دۆزینەوەی زیاتر لە ٢٥٠٠٠ تابلێت کە کارگێڕی دەوڵەتیان لە ھەزارەی دووەمی پێش زایین و سروشتی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان ھێزە سیاسییەکانی ناوچەکە ڕوون دەکردەوە. ھەروەھا تۆڕە بازرگانییە بەرفراوانەکانی سەدەی ١٨ی پێش زایینیان ئاشکرا کرد، کە ناوچەکانی تا [[ئەفغانستان]] لە [[باشووری ئاسیا]] و [[کریت]] لە [[حەوزی دەریای ناوەڕاست]] بە یەکەوە دەبەستەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٨ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٩ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچەکان کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دامەزراون]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] pgs7abjybiv5axmcjkpqup3c7u0mhb5 0 294346 1573628 2026-04-08T11:05:16Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345955100|Climate Pledge Arena]]» 1573628 wikitext text/x-wiki '''Climate Pledge Arena''' is a multi-purpose indoor arena in [[سیاتڵ|Seattle]], Washington, United States. It is located north of [[ناوەندی شاری سیاتڵ|downtown Seattle]] in the {{Convert|74|acre}} entertainment complex known as the Seattle Center, the site of the 1962 World's Fair,<ref name="Storm">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wnba.com/storm/tickets/keyarena.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121021120244/http://www.wnba.com/storm/tickets/keyarena.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 21, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=December 18, 2012}}</ref> for which it was originally developed. After opening in 1962, it was subsequently bought and converted by the city of Seattle for entertainment purposes. From 2018 to 2021, the arena underwent a $1.15 billion redevelopment;<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Chris |last2=Thomasseau |first2=Allison |last3=Bernhard |first3=Jimmy |ڕێکەوت=December 4, 2018 |ناونیشان=https://www.king5.com/article/news/local/arena/new-seattle-center-arena-to-cost-an-estimated-850-million/281-621138581 |ڕێکەوتی سەردان=January 21, 2019}}</ref> the renovation preserved the original exterior and roof, which was declared a Seattle Landmark in 2017 and was listed on the Washington Heritage Register, as well as the National Register of Historic Places in 2018.<ref name="Seattle list">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.seattle.gov/neighborhoods/programs-and-services/historic-preservation/landmarks/landmark-list}}</ref> The renovated venue has a capacity of 17,151 for ice hockey and 18,300 for basketball.<ref name="Arena Overview">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://climatepledgearena.com/arena/overview |ڕێکەوتی سەردان=1 January 2021 |وێبگە=Climate Pledge Arena}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hcj247jzlxay1kth55t8jwa2tbm9nga 1573629 1573628 2026-04-08T11:06:03Z Tessla 41338 شائەمراز 1573629 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کڵایمێت پڵێج ئارێنا''' ھۆڵێکی داخراوی فرە-مەبەستە لە [[سیاتڵ]]، واشینگتن، ویلایەتە یەکگرتووەکان. ئەم ھۆڵە لە باکووری [[ناوەندی شاری سیاتڵ]] لە کۆمەڵگەیەکی کات بەسەربردنی {{Convert|74|acre}} بە ناوی سیاتڵ سەنتەر کەوتووە، کە شوێنی پێشانگای جیھانیی ١٩٦٢ بوو،<ref name="Storm">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wnba.com/storm/tickets/keyarena.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121021120244/http://www.wnba.com/storm/tickets/keyarena.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 21, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=December 18, 2012}}</ref> کە لە سەرەتادا بۆ ئەو مەبەستە پەرەی پێدرابوو. دوای کردنەوەی لە ساڵی ١٩٦٢، دواتر لەلایەن شاری سیاتڵەوە کڕدرا و گۆڕدرا بۆ مەبەستی کات بەسەربردن. لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠٢١، ھۆڵەکە ڕووبەڕووی پەرەپێدانەوەیەکی ١٫١٥ ملیار دۆلاری بووەوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Chris |last2=Thomasseau |first2=Allison |last3=Bernhard |first3=Jimmy |ڕێکەوت=December 4, 2018 |ناونیشان=https://www.king5.com/article/news/local/arena/new-seattle-center-arena-to-cost-an-estimated-850-million/281-621138581 |ڕێکەوتی سەردان=January 21, 2019}}</ref> نۆژەنکردنەوەکە دیمەنی دەرەوە و سەقفە ئەسڵییەکەی پاراست، کە لە ساڵی ٢٠١٧دا وەک شوێنەوارێکی سیاتڵ ڕاگەیەندرا و لە تۆماری میراتی واشینگتن، ھەروەھا لە تۆماری نیشتمانیی شوێنە مێژووییەکان لە ساڵی ٢٠١٨دا تۆمارکرا.<ref name="Seattle list">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.seattle.gov/neighborhoods/programs-and-services/historic-preservation/landmarks/landmark-list}}</ref> شوێنە نۆژەنکراوەکە توانای ١٧٬١٥١ کەسی بۆ ھۆکی سەر سەھۆڵ و ١٨٬٣٠٠ کەسی بۆ باسکتبۆڵ ھەیە.<ref name="Arena Overview">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://climatepledgearena.com/arena/overview |ڕێکەوتی سەردان=1 January 2021 |وێبگە=Climate Pledge Arena}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1nmh94hpob3053qevxcwxj215oxyt4y 0 294347 1573630 2026-04-08T11:07:41Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340863698|Olympic Mountains]]» 1573630 wikitext text/x-wiki The '''Olympic Mountains''' are a [[زنجیرەچیا|mountain range]] on the Olympic Peninsula of the [[باکووری ڕۆژاوای پاسیفیک|Pacific Northwest]] of the United States. The [[کێو|mountains]], part of the Pacific Coast Ranges, are not especially high – Mount Olympus is the highest summit at {{Convert|7980|ft|m|0}}; however, the eastern slopes rise precipitously out of Puget Sound from sea level, and the western slopes are separated from the [[ئۆقیانووسی ئارام|Pacific Ocean]] by the low-lying {{Convert|20|to|35|km|mi}} wide Pacific Ocean [[دەشتایی کەناری|coastal plain]]. These densely forested western slopes are the wettest place in the 48 contiguous states. Most of the mountains are protected within the bounds of Olympic National Park and adjoining segments of Olympic National Forest. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] ph1whf2trmv488udwriph1zinygpibk 1573631 1573630 2026-04-08T11:08:20Z Tessla 41338 شائەمراز 1573631 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''زنجیرەچیاکانی ئۆڵۆمپیک''' [[زنجیرەچیا|زنجیرەچیایەکن]] لەسەر نیمچەدوورگەی ئۆڵۆمپیکی [[باکووری ڕۆژاوای پاسیفیک]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. [[کێو|چیاکان]]، کە بەشێکن لە زنجیرەچیاکانی کەناراوەکانی پاسیفیک، بە تایبەتی بەرز نین - کێوی ئۆڵۆمپوس بەرزترین لووتکەیە بە بەرزیی {{Convert|7980|ft|m|0}}؛ لەگەڵ ئەوەشدا، لێوارە ڕۆژھەڵاتییەکان بە شێوەیەکی ستوونی لە پیوجێت ساوندەوە لە ئاستی دەریاوە بەرز دەبنەوە، و لێوارە ڕۆژاوایییەکان لە [[ئۆقیانووسی ئارام]] جیاکراونەتەوە بەھۆی [[دەشتایی کەناری]]ی ئۆقیانووسی ئارامی نزم و پان بە پانیی {{Convert|20|to|35|km|mi}}. ئەم لێوارە ڕۆژاوایییە پڕ لە دارستانانە تەڕترین شوێنن لە ٤٨ ویلایەتە یەک تەنیشتەکاندا. زۆربەی چیاکان لە چوارچێوەی سنوورەکانی پارکی نیشتمانیی ئۆڵۆمپیک و بەشە ھاوسێیەکانی دارستانی نیشتمانیی ئۆڵۆمپیکدا دەپارێزرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئ k891q4h986pu8mtic1t675ows2n6mfw