ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 48 1574192 1535139 2026-04-10T10:56:57Z 1silent scientist 51740 /* ژیان */ 1574192 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئز}} }} {{Infobox President | name = کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی | image = Kosrat_Rasul.jpg | imagesize = 200px | order1 = سەرۆکی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی نیشتمانی کوردستان]] | term_start1 = ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ | term_end1 =۱٨ی شوباتی ۲۰۲۰ | predecessor1 = [[جەلال تاڵەبانی]] | office2 = [[جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]] | term_start2 = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ | term_end2 = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ | president2 = [[مەسعوود بارزانی]] | office3 = [[سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان]] | term_start3 = ٢٦ی نیسانی ١٩٩٣ | term_end3 =٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١ | president3 = [[جەلال تاڵەبانی]] | birth_date = {{Birth year and age|١٩٥٢}} |party ={{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی نیشتمانی کوردستان]] |office=|succeeded1=[[بافڵ تاڵەبانی]]<br>[[لاھور تاڵەبانی]]|birth_place=[[شیواشۆکی سەرێ]]}} '''عەبدوڵڵا''' ناسراو بە '''کۆسرەت ڕەسوڵ عەلی''' لە ساڵی ١٩٥٢ لە گوندی [[شیواشۆکی سەرێ]] لە سنووری قەزای [[کۆیە]] لەدایک بووە، لە تیرەی مەرزانیە لە هۆزی ( سورچی ) .جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان بووە و لەھەمان کاتیشدا جێگری یەکەمی سکرتێری گشتی (یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان) بووە. == ژیان == ھەر لە سەرەتای لاوێتی کۆسرەت قۆناغەکانی خوێندن تێکەڵ بە کاری سیاسی و خەباتی ڕزگاریخوازی گەلی کوردستان دەکات و سەرەتای کاری سیاسیشی دەچێتە ڕیزی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و لە [[شۆڕشی ئەیلوول]]ی ساڵی ١٩٧٤ دا بەشداری بەرچاوی دەبێت. لە کۆتایی ساڵی ١٩٧٥ دا پەیوەندیی بە ڕیزەکانی [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان]]ەوە دەکات و دەبێت بە سەرپەرشتکاری ڕێکخستن و کاروچالاکییەکانی خوێندکاران. لە ساڵی ١٩٧٦ دا کۆسرەت ڕەسووڵ یەکێک بووە لەو ھەڤاڵانەی کۆمەڵەی خوێندکارانی کوردستانیان لە شاری [[کەرکووک]] دامەزراندووە. جمووجۆڵ و چالاکییەکانی لەو کاتەدا بووەتە ھۆی ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٧ دا لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ەوە زیندانی بکرێت، پاش ماوەیەکی زۆریش لە زیندانی و [[ئەشکەنجەدان]] یەکێک بووە لەو پێنج خۆڕاگرە ئازایەی کە ھیچ جۆرە ئیعترافێکی نەکردووە و سەربەرزانە لە زیندان ھاتووەتە دەرەوە. لە ساڵی ١٩٨١ بووەتە ئەندامی سەرکردایەتی ڕێکخستنەکانی ناوخۆی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان و لە ھەمان کاتدا لێپرسراوی ڕێکخستنە نھێنییەکانی ناوشاری [[ھەولێر]] بووە، کە چالاکی و جموجۆڵێکی سیاسی گەورە و بەرفراوانیان لەو شارەدا ئەنجامداوە. لە کۆنفرانسی ٣ی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان لە ساڵی ١٩٨٣دا بە ئەندامی سەرکردایەتی ھەڵبژێردرا و دواتر بوو بە ئەندامی سەرکردایەتی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]، لە ساڵی ١٩٨٨ەوە تاکو ساڵی ١٩٩١ ئەندامی ناوەندی کۆمەڵە بووە لێپرسراوی ڕێکخستنەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان بووە. لە ساڵی ١٩٨٤ بووە بە لێپرسراوی مەڵبەندی ٤ی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، لە ساڵی ١٩٨٥ بە سەختی برینداربووە، دواتر لە ساڵی ١٩٨٦دا کە مەڵبەندەکانی ٣ و ٤ دەکرێن بە یەک مەڵبەند کۆسرەت دەبێتە لێپرسراوی مەڵبەندەکە تاکو ساڵی ١٩٨٨، کە یەکێک بووە لە چالاکترین مەڵبەندەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. لە ساڵی ١٩٩١ کە نەخشەی ڕاپەڕین داڕێژرا لەلایەن بەرەی کوردستانی کە پێکھاتبوون لە ھەموو ھێزە سیاسییەکانی ئەو کاتی کوردستان، کۆسرەت ڕەسووڵ وەک ئەندامێکی مەکتەبی سیاسی سەرپەرشتیکردنی ئازادکردنی شاری ھەولێری پێ سپێردرا. لە ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١دا کۆسرەت یەکێک بوو لە دیارترین ئەو سەرکردانەی کە ڕۆڵی بەرچاویان گێڕاوە لە ئازادکردنی شاری کەرکووکدا. لە ساڵی ١٩٩١ دا بووە بەلێپرسراوی بەرەی کوردستانیی سنوری [[پارێزگای ھەولێر]]، ساڵی ١٩٩٢ بووە بە ئەندامی [[پەرلەمانی کوردستان]] و لە ساڵی ١٩٩٣ تاکو ساڵی ١٩٩٦ دەبێتە سەرۆکی دووەم کابینەی ئەنجومەنی وەزیرانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، دواتریش بووە بە سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان-ئیدارەی [[سلێمانی]] تاکوو ساڵی ٢٠٠١. لە ساڵی ٢٠٠١ بووە بە لێپرسراوی دەستەی کارگێڕی مەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٦ کۆسرەت وەک جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان دەستنیشان دەکرێت، ھاوکات کۆسرەت جێگری سکرتێری گشتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە. لە ماوەی دەست بەکار بوونیشی وەک جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان و جێگری سکرتێری گشتی یەکێتی نیشتمانی کوردستان، چەندین سەردانی ڕەسمی وڵاتانیشی کردووە کە دواھەمینیان سەردانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و دیداری لەگەڵ [[جۆرج دەبلیوو بوش|بوش]]. کۆسرەت ڕەسووڵ لە ساڵی ١٩٧٧ ھاوسەری گرتووە و دەبێتە خاوەنی شەش کوڕ و یەک کچ، کە دواتر سێ کوڕی شەھید دەبێت. کۆسرەت ڕەسوول زمانەکانی [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] بە باشی دەزانێت و شارەزایی لە زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] ھەیە. == باری تەندروستی == ڕۆژی ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ نووسینگەی [[ڕۆژنامەوانی]] کۆسرەت ڕەسووڵ ڕایگەیاند کە باری تەندروستی تێکچووە و گەیەندراوەتە نەخۆشخانە و چارەسەری پێویستی بۆ ئەنجام دەدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆسرەت ڕەسووڵ باری تەندروستی تێکچووە و لەژێر چاودێری پزیشکیدایە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/Details.aspx?Jimare=89269|وێبگە=ئێن ئاڕ تی|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171114062153/http://www.nrttv.com/Details.aspx?Jimare=89269|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://www.krp.org/kurd/krp/default.aspx?gid=2&sm=53 پرۆفایلی جێگری سەرۆک - ماڵپەڕی سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101125011228/http://krp.org/kurd/krp/default.aspx?gid=2&sm=53 |date=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }} {{سەرۆک وەزیرەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:خەڵکی کۆیە]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] mu3jkfl5m3udiilx7ix0qn9pbcg4ncj 0 409 1573889 1573674 2026-04-09T12:02:31Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573889 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=پاشا دیاکۆ|title=پاشای [[شانشینی ماد]]|image=[[پەڕگە:The story of the greatest nations; a comprehensive history, extending from the earliest times to the present, founded on the most modern authorities, and including chronological summaries and (14780857854).jpg|دیاکو فەرمان بە مادەکان دەکات کە بە رێڕەوی فەتحکردنیاندا بڕۆن. تابلۆیەکی [[لویس بوولانژەر]] (١٨٠٦–١٨٦٧)|وێنۆک|230x230پیکسڵ]]|caption=|succession=سەرۆک ھۆزێکی ماد|reign=۷۲٨-۷۰۰ پ.ز|predecessor=فرەڤەرتیشی یەکەم|successor= [[فرەڤەرتیش]]|succession1=پاشای [[شانشینی ماد]]|reign1=۷۰۰-٦۷٥ پ.ز|reg-type1=|regent1=|coronation1=۷۰۰ پ.ز<br />[[ھەگمەتانە]]|predecessor1=شەش ھۆزەکەی مادی یەکخستەوە و [[شانشینی ماد]]ی دامەزراند|successor1= [[فرەڤەرتیش]]|spouse=|issue=شازادە ئیخ تۆیکۆ [[فرەڤەرتیش]] شازادە ئاشتی ھاک|royal house=|father=فرەڤەرتیشی یەکەم|mother=|birth_date=سەدەی ھەشتەمی پێش زایین|birth_place=[[ھەگمەتانە]] سەرزەمینی نیشتمانی ڕەسەنی [[ماد]]ەکان|death_date=٦۷٥ پ.ز|death_place=[[ھەگمەتانە]]، [[شانشینی ماد]]|place of burial=حەسەن ئاوای شاری [[سنە]]|dynasty=بنەماڵەی شاھانەی [[ماد]]|religion=[[ئایینی کۆنی ئێرانی]]|burial_place=حەسەن ئاوای شاری [[سنە]]{{ژێدەر}}}} '''دیاکۆ''' (بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Δηιόκης) کە یەکێک لە سەرکردەکانی [[کورد]] و دامەزرێنەری [[شانشینی ماد]] لە ساڵی ٧٠۰ی پێش زایین بووە و یەکەمین پاشای [[مادەکان]] بوو و لە نێوان ساڵەکانی ٧۲٨ تا ٦۷٥ی [[پێش زایین]] ٥۳ ساڵ فەرمانڕەوایەتیی کردووە. دیاکۆ پێشتر دادوەری گوندێک بوو و لەبەر دادپەروری لە لایەن شەش ھۆزی [[ماد]] کرا بە ڕابەر ئەم ھۆزانە و دوای حەوت ساڵ ڕابەری، ھۆزەکانی [[ماد]] ھەڵیانبژارد بۆ پادشایەتی ماد. دیاکۆ لە [[ھەگمە‌تانە]]^{([[ھەمەدان]])}، پایتەختە بە ناوبانگەکەی ماد، کۆشکێکی بێ وێنەی ساز کرد خاوەن حەوت نھۆم کە ھەر کامی بە ڕەنگێک ڕازابوونەوە. لە پەرتووکی مێژوویی [[ھێرۆدۆت]]دا باسی دیاکۆ و [[ماد]] زۆر کراوە. == واتای ناو == ناوی دیاکۆ بە شێوەی جۆراوجۆر لە سەرچاوەی جیاوازدا ھاتووە.  مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت]]س ناوی ئەو بە Δηϊόκης) Dēiokēs) ڕاگەیاندووە. لە دەقە ئاشوورییەکاندا بە ناوی دا-ئە-ئوک-کو باسی لێوە کراوە، و لە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلامییەکان]]دا، وەک دا-ئە-(ھی-)(و-)وک-کا و دا-ئە-یا-و(ک)-کا. ناوی دیاکۆ لە داھیۆ-کای ئێرانی وەرگیراوە، و ناوی بچووکی وشەی داھیو-یە کە بە واتای «زەوی» دێت. ناوی کۆنی ئێرانی دیاکۆ تەنانەت لە سەردەمی دواتریشدا شتێکی نامۆ نەبوو. لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]]یەکاندا، لە چەندین نووسراوی ئیلامیدا لەسەر پلێتە قوڕەکانی [[پەرسپۆلیس]] باس لە شێوەی کۆنی فارسی دییۆسێ کراوە. ئەو باسانە وادیارە ئاماژەیان بە کەسانی جیاواز کردووە لە ناوچە جیاوازەکانی [[حکوومەت]]یدا،  و یەکێکیان تاکێک بوو کە بۆ بەشەخۆراکی ئەسپەکان دەستنیشانکرابوو. [[فریدریش ڤۆن شپیگل]] پێی وایە کە دیاکۆ بە واتای «دانیشتوو و سەرۆکی گوندەکە» دێت و لە ڕاستیدا فۆڕمی کۆنتری وشەی دێھغان «جوتیار»ە.  ھەروەھا بە گریمانەی شپیگڵ، (فێردیناند جەستی) پێی وایە ناوی دیاکۆ ناونیشانەکەیەتی و فۆڕمێکی کورتکراوەی داھیاوپاتی لە [[فارسی کۆن]] و دانھوپایتی لە [[ئاڤێستا]]ندا کە پاشگری -kaی بەدەستھێناوە. == دیاریکردنی مێژوو == سەردەمی فەرمانڕەواییی دیاکۆ جێگەی مشتومڕە. [[ھێرۆدۆت]] دەڵێت کە دیاکۆ بۆ ماوەی ٥٣ ساڵ فەرمانڕەواییی کردووە، و بەم شێوەیە ھەندێک گریمانە دەربارەی سەردەمی فەرمانڕەوایییەکەی کراون؛ بەڵام وا دەردەکەوێت کە ڕاپۆرتەکەی ھێرۆدۆت لەسەر گێڕانەوەیەکی زارەکی بێت. لەسەر بنەمای ڕاپۆرتەکەی ھێرۆدۆت، توێژەران گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە دیاکۆ دامەزرێنەری [[شانشینی ماد]] و ھەروەھا یەکەم پاشای ماد بووە، کە سەربەخۆییی لە [[ئاشوورییەکان]] وەرگرتووە. بەڵام ڕاپۆرتەکەی ھێرۆدۆت تێکەڵەیەکە لە ئەفسانە یۆنانییەکان و [[ڕۆژھەڵاتییەکان]] و لە ڕووی مێژووییەوە جێگەی متمانە نییە. ھەروەھا، وای بۆ دەچن کە ئەو پاشا مادەی کە ڕاپۆرتەکانی ھێرۆدۆت دەربارەین ھەمان دیاکۆ، باوکی [[فرەڤەرتیش]] بێت؛ کەواتە، ناتوانرێت مێژووی وردی ماوەی فەرمانڕەوایییەکەی ڕوون بکرێتەوە؛ بەڵام دەتوانرێت بگوترێت کە پێدەچێت زۆربەی نیوەی یەکەمی سەدەی حەوتەمی پێش زایینی گرتبێتەوە. [[ئیگۆر م. دیاکۆنۆف|ئیگۆر دیاکۆنۆف]] دەڵێت: «بارودۆخی سەردەمی فەرمانڕەواییی دیاکۆ لە نووسینەکانی ھێرۆدۆتدا ئەوەندە جیاوازە لە وێنەی ئەو کاتە (٧٤٥–٦٧٥ پێش زایین) کە لەلایەن سەرچاوە ئاشوورییەکانەوە وەسف کراوە، کە ھەندێک مێژوونووس لێدوانەکەی ھێرۆدۆتیان ڕەت کردووەتەوە.»<ref name=":03">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Median History|دوایین=Diakonoff}}</ref> لە سەرچاوە ئاشوورییەکاندا، ساڵی ٦٧٤ی پێش زایین، ئاماژە بە کردەوەکانی کەسێک بە ناوی [[کاشتاریتی|کاشتھریتا]] کراوە، کە ھەندێک توێژەر پێیان وایە ھەمان فرەڤەرتیشە. بۆیە ساڵی ٦٧٤ی پێش زایین دەتوانرێت بە کۆتاییی فەرمانڕەواییی دیاکۆ ھەژمار بکرێت؛ و بە ئەژمارکردنی فەرمانڕەوایییە پەنجا و سێ ساڵەکەی، دەبێت سەرەتای سەردەمی فەرمانڕەواییی دیاکۆ لە دەوروبەری ٧٢٨ی پێش زایین بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of the Iranians|دوایین=Zarrinkoob}}</ref> لە خوارەوە [[پێڕست]]ێکی سەردەمی فەرمانڕەواییی دیاکۆ لەسەر بنەمای بۆچوونی مێژوونووسان دراوە:<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ="MEDIA". In Encyclopædia Iranica.|دوایین=Dandamayev and Medvedskaya}}</ref> {| class="wikitable" !مێژوونووس |[[ھێرۆدۆت]] |[[جۆرج کامێرۆن]] |[[ئێدڤین گرانتۆڤسکی]] |[[ئیگۆر م. دیاکۆنۆف|ئیگۆر دیاکۆنۆف]] |- !سەردەم |٧٠٠–٦٤٧ پێش زایین |٧٢٨–٦٧٥ پێش زایین<ref name="Cameron">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Persia in the Dawn of History|دوایین=Cameron}}</ref> |٦٧٢-٦٤٠ پێش زایین |٧٠٠-٦٧٨ پێش زایین<ref name=":03"/> |} == مێژوو == === مێژووییبوون === دیاکۆی [[ھێرۆدۆت]] ھەندێک جار بەستراوەتەوە بە پارێزگارێکی ھەرێمی («شەکنوو») بە ناوی دایوکوو، کە چەندین جار لە دەقە نوێ-ئاشوورییەکانی سەردەمی سارگۆنی دووەمدا ئاماژەی پێکراوە. دایوکوو تا ڕادەیەک بە سەربەخۆیی فەرمانڕەواییی ناوچەیەکی سەر سنووری نێوان [[مانناکان]] و شانشینە ئاشوورییەکانی دەکرد. ئەو لەگەڵ پاشای [[ئورارتوو]] دژی فەرمانڕەوای ماننایی ھاوپەیمانی بەست، بەڵام لەلایەن سارگۆنی دووەمەوە دیل کرا، کە ئەو و خێزانەکەی لە ساڵی ٧١٥ی پێش زایین بۆ سووریا دوور خستەوە، کە پێدەچێت لەوێ کۆچی دواییی کردبێت. بەڵام، ئەم پەیوەندییە زۆر دوورە، چونکە ئەو ڕووداوانەی باس کراون لە دەوروبەری دەریاچەی ورمێ دەبن و نەک لە ناوچەی مادەکان. پێدەچێت ھەمان ناوی ئەو یەکێک بووبێت لە زۆرێک لە سەرۆکەکانی ناوچە میدییە ئازادەکانی دەرەوەی کۆنترۆڵی ئاشوورییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dandamayev|یەکەم١=M.|دوایین٢=Medvedskaya|یەکەم٢=I.|سەردێڕ=Media|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/media|ساڵ=٢٠٠٦|وێبگە=Iranicaonline.org}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/deioces |سەردێڕ=DEIOCES – Encyclopaedia Iranica |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=iranicaonline.org}}</ref> بەپێی ھێرۆدۆت، دیاکۆ لە کۆتاییی سەدەی ھەشتەمی پێش زایین ژیاوە، نزیکەی لە ھەمان کاتدا لەگەڵ دایکووی سەرۆکی میدیی سەپاردا. بەڵام، ناسینەوەکە زیاتر جێگەی پاساو دەبوو ئەگەر دایکوو سەرۆکی ھاگابتا بوایە، نەک سەپاردا. [[ئەکباتانا|ھەگباتا]] تاکە نیشتەجێبوونی میدییە کە لە سەرچاوە ئاشوورییەکاندا ئاماژەی پێکراوە و ناوەکەی لە ھیی ئەکباتانا دەچێت، ئەو شوێنەی کە لەلایەن دیاکۆی ھێرۆدۆتەوە ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە پایتەختی [[شانشینی ماد]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Radner |یەکەم١=Karen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jTOxEAAAQBAJ&pg=PA723 |سەردێڕ=The Oxford History of the Ancient Near East |دوایین٢=Moeller |یەکەم٢=Nadine |دوایین٣=Potts |یەکەم٣=Daniel T. |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٦٨٧٦٣-٢|زمان=en}}</ref> === دامەزراندنی شانشینی ماد === [[پەڕگە:Hegmataneh.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی [[ئەکباتانا]].]] ئەوەی لە دەقە ئاشوورییەکانەوە زانراوە ئەوەیە کە لە سەدەی نۆیەم تا حەوتەمی پێش زایین، مادەکان نەیانتوانیبوو ئەوەندە گەشە بکەن تا ببنە ھۆی کۆبوونەوە و ھاوپەیمانی و ڕێکخستنی ھۆز و عەشیرەتە پەرشوبڵاوەکانی ماد لە دەوری سەرکردە و گەورەیەکی باڵا و تاقانە کە بتوانرێت پێی بگوترێت پاشای ھەموو خاکەکانی ماد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of the Achaemenid Empire|دوایین=Bryan}}</ref> لە کاتی چەندین ھێرشیان بۆ سەر ناوچە نیشتەجێبووەکانی ماد، پاشاکانی ئاشوور ھەمیشە ڕووبەڕووی ژمارەیەکی زۆر لە «شا ناوخۆیییەکان» دەبوونەوە و نەک یەک پاشا کە حوکمی ھەموو خاکەکانی ماد بکات.<ref name="Cameron"/> دوای مردنی [[سارگۆنی دووەم]] لە ساڵی ٧٠٥ی پێش زایین، [[ئاشوورییەکان]] سەرنجیان بۆ شوێنێکی تری دوور لە ئێران گۆڕی. ئەم دەرفەتە، لەگەڵ ترسی ھەمیشەیی لە ھێرشی ئاشوورییەکان، بووە ھۆی پێکھێنانی یەکێتییەک لە [[میر]] و پاشاکانی ماد.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Heritage of Persia|ساڵ=١٩٦٢|ناونیشان=https://archive.org/details/in.gov.ignca.18587|دوایین=Frye}}</ref> بەپێی [[ھێرۆدۆت]]، مادەکان یەکەم گەل بوون کە لە ژێر دەسەڵاتی ئاشوورییەکان ڕزگاریان بوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Radner |یەکەم١=Karen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jTOxEAAAQBAJ&pg=PA674 |سەردێڕ=The Oxford History of the Ancient Near East |دوایین٢=Moeller |یەکەم٢=Nadine |دوایین٣=Potts |یەکەم٣=Daniel T. |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٦٨٧٦٣-٢|زمان=en}}</ref> مادەکان لە گوندە بچووکەکاندا لەگەڵ فەرمانڕەوا سەربەخۆکاندا دەژیان، کاتێک دیاکۆیەکی دیاریکراو دەستی بە پلانێکی ورد کرد بۆ ئەوەی خۆی بکاتە پاشا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=The Median Confederacy |ناونیشان=https://www.academia.edu/34285360 |journal=King of the Seven Climes |پەڕەکان=٣٩}}</ref> لە سەردەمی بێسەروبەریی مادەکاندا، دیاکۆ ھەوڵیدا دادپەروەری لە گوندەکەی خۆیدا بچەسپێنێت و وەک دادوەرێکی بێلایەن ناوبانگ و متمانەی بەدەستھێنا. بەم شێوەیە، سنووری چالاکییەکانی فراوانتر بوو، و خەڵکی گوندەکانی تریش پەنایان بۆ دەبرد تا دواجار ڕایگەیاند کە داواکارییەکانی خەڵک زۆرن، ئەم پۆستە بۆ ئەو پڕ لە کێشە و قورسە، و ئامادە نییە بەردەوام بێت لە کارەکە. بەدوای دەستلەکارکێشانەوەکەدا، دزی و ئاژاوە زیادی کرد، و مادەکان کۆبوونەوە و ئەویان وەک پاشا ھەڵبژارد بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان.<ref name=":1"/> بەم شێوەیە دیاکۆ لە کەسێکی ئاسایییەوە بوو بە دەسەڵاتدارێک کە ھۆزەکانی مادی یەکخست. لە ژێر فەرمانڕەواییی ئەودا، پاسەوانێکی ڕمھەڵگری دامەزراند و پایتەختێکی نوێی بە ناوی ئەکباتانا دروست کرد، بە قەڵای بەھێز و کۆشکێکی پاشایەتییەوە.<ref name=":0" /> دیاکۆ بۆ یەکەمجار ڕێوڕەسمێکی ئەنجامدا؛ ھێرۆدۆت دەڵێت کە دیاکۆ لە کۆشکەکەیدا ماوەتەوە؛ و پەیوەندییەکەی لە ڕێگەی ناردن و وەرگرتنی نامە بووە لە دەرەوە؛ و کەس نەیدەتوانی ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە پاشاوە بکات؛ و داواکاری و نامەکان تەنھا لەلایەن نێردراوەکانەوە ئەنجام دەدران؛ ئەم سنووردارکردنە بۆ دروستکردنی ھەستی ترس و ڕێز بوو لە نێو خەڵکدا.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Iran and the Iranian Civilization|دوایین=Huart}}</ref> جگە لەوەش، پێکەنین یان تفکردن لەبەردەم پاشادا قەدەغە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Iranshenasi|دوایین=Khaleghi Motlag}}</ref> لە کارەکانی تری دروستکردنی گرووپێک بوو بە ناوی «چاو و گوێی پاشا»، کە پێکھاتبوو لەو کەسانەی بۆ سیخوڕیکردن بۆ خودی پاشا دەستنیشان کرابوون؛ ئەم ڕێکخراو و گرووپە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنیشییەکان]]دا بوونی ھەبوو.<ref name=":1" /><ref name=":12">{{Cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/156129/Deioces|title=Encyclopædia Britannica Online |encyclopedia=Encyclopedia Britannica }}</ref> [[دیاکۆنۆف]] پێی وایە دیاکۆ نەیتوانیوە پاشای ھەموو مادەکان بێت، و تەنانەت فەرمانڕەوای ناوچەیەکی گەورەش نەبووە، و تەنھا یەکێک بووە لە گەورە میدییە بچووک و بێشومارەکان؛ بەڵام مێژووی درەوشاوەی جێنشینەکانی لەسەر ڕوخساری درەوشایەوە و لە مێژوودا ناوبانگی پێبەخشی.<ref name=":03" /> دوای دیاکۆ، کوڕەکەی، [[فرەڤەرتیش]]، شوێنی گرتەوە و بۆ ماوەی ٢٢ ساڵ فەرمانڕەواییی کرد؛ ھەرچەندە ھەندێک توێژەر پێیان وایە کە ئەو بۆ ماوەی پەنجا و سێ ساڵ (٦٧٨–٦٢٥ پێش زایین) حوکمی کردووە.<ref name=":6"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ="PHRAORTES". In Encyclopædia Iranica.|دوایین=Medvedskaya}}</ref> === ئەکباتانا === {{سەرەکی|ئەکباتانا}} دوای تاجدانان، یەکەم کاری دیاکۆ دەستنیشانکردنی پاسەوان بوو بۆ خۆی و ھەروەھا دروستکردنی پایتەختێک. ئەو شارەی کە دیاکۆ بۆی ھەڵبژارد بە [[فارسیی کۆن]] پێی دەگوترا ھەگماتانە و بە زمانی [[یۆنانی]] [[ئەکباتانا]]، کە پێدەچێت ھەمەدانی ئەمڕۆ بێت.<ref name=":3" /> ئەکباتانا بە واتای «شوێنی کۆبوونەوە» یان «شارێک بۆ ھەمووان» دێت و ئاماژەیە بۆ کۆبوونەوەی ھۆزە مادەکان، کە پێشتر لێک جیابوونەوە. لە کۆتاییی سەدەی ھەشتەمی پێش زایین، قەڵایەکی بەھێزی لەسەر گردێک لە شارەکەدا دروست کرد بۆ بەڕێوەبردنی ھەموو کاروباری سەربازی، حکوومی و خەزێنە لە ناویدا. [[ھێرۆدۆت]] وەسفی کردووە کە کۆمەڵگەی پاشایەتی لە حەوت دیواری بازنەیی ھاوچەق پێکھاتبوو، کە ھەر دانەیەکی ناوەوەیان لە دانەی دەرەوە بەرزتر بوو. ھەر یەک لە حەوت دیوارەکە بە ڕەنگێکی دیاریکراو ڕازێنرابوونەوە: دیواری یەکەم (دەرەوە) [[سپی]] بوو، دیواری دووەم [[ڕەش]]، سێیەم [[سووری تۆخ]]، چوارەم [[شین]]، پێنجەم سووری [[کاڵ]]، دیواری شەشەم [[مس]]ی، و حەوتەم و ناوەکیترین دیوار [[زێڕ|زێڕین]] بوو. ئەم جۆرە ڕەنگکردنە ھێمای حەوت ھەسارەکە بوو لە [[بابل]]، بەڵام چاولێکەریی بابل بوو لە ئەکباتانا.<ref name=":6">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of Ancient Iran|دوایین=Pirnia}}</ref> کۆشکی پاشا لە نێو دوا دیواردا لەگەڵ خەزێنەکانیدا ھەڵکەوتبوو.<ref name=":4" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ="ECBATANA". In Encyclopædia Iranica.|دوایین=Brown}}</ref> بەڵام ئەم گێڕانەوەیەی ھێرۆدۆت لەلایەن ئەوەی لە سەرچاوە ئاشوورییەکاندا نووسراوە پشتڕاست نەکراوەتەوە، کە ئاماژە بە ھەبوونی گەورەی جۆراوجۆر دەکەن لە نێو مادەکاندا تا ساڵانێک دوای دیاکۆ،<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of the Iranian People|دوایین=Zarrinkub}}</ref> و دامەزراندنی دەزگایەکی پاشایەتیی سەربەخۆ و دروستکردنی چەندین کۆمەڵگەی گەورەی پاشایەتی شتێک نەبوو کە ئاشوورییەکان بتوانن بە ئاسانی بەرامبەری بێدەنگ بن؛ بۆیە ئەم وشانەی ھێرۆدۆت زیادەڕۆیییان پێوە دیارە، یان وێنەیەکی گونجێنراو و دەستکاریکراوی سەردەمەکانی دوای فەرمانڕەواییی دیاکۆ نیشان دەدەن.<ref name=":5" /> لەگەڵ ئەوەشدا، پۆلیبیوس، مێژوونووسی بەناوبانگی یۆنانی، لە پەرتووکەکەیدا باسی ئەم کۆشکەی کردووە و وەسفی [[ھەمەدان]]، بە ئاماژەکردن بە تەمەنی درێژی ئەم کۆشکە.<ref name=":4" /> بەپێی ھەندێک مێژوونووس و شوێنەوارناس، ئەو گردەی کە ئێستا لە شارەکەدا ھەڵکەوتووە و بە گردی ئەکباتانا ناسراوە، شوێنی ڕاستەقینەی شاری کۆنی ئەکباتانا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Median History|دوایین=Mohajerinezhad}}</ref> ھەندێک لە مێژوونووسان، لەوانەش ھێنری ڕاوڵینسن، پێیان وایە ئەو ئەکباتانایەی لە نووسینەکانی [[ھێرۆدۆت]]دا ئاماژەی پێکراوە ھەمەدانی ئێستا نییە؛ و پایتەختی کۆنی ماد دەبێت لە [[تەختی سلێمان|تەختی سولەیمان]] و لە دەوروبەری [[دەریاچەی ورمێ]] بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات بگەڕدرێت. بەڵام ھەندێک [[توێژەر]]، وەک [[ژاک دی مۆرگان]]، پێیان وایە ئەکباتانای ھێرۆدۆت ھەمان ھەمەدانی ئەمڕۆیە، و شوێنی حەوت قەڵاکەی [[ئەکباتانا]] دەتوانرێت بەھۆی دەرپەڕیوەکانی سەر زەوی و گردەکانەوە بناسرێتەوە.<ref name=":6" /> == داستانی دیاکۆ لای ھێرۆدۆت == [[ھێرۆدۆت]] لە [[پەرتووک]]ی «مێژوو» دا داستانی دیاکۆی دامەزرێنەری [[ماد]] بەم جۆرە دەنووسێتەوە:<ref>Herodotos. Herodotos historia. Översättning av Claes Lindskog. Reviderad av Gerhard Bendz och Axel Lindskog. Inledning och kommentarer av Sture Linnér. Norstedts (2000): 60.</ref> <blockquote style="color:#999; background:white; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> «لە نێو مادەکاندا پیاوێکی ژیر ھەبوو بە ناوی دیاکۆ، کوڕی فرۆرتیش. ئەم دیاکۆیە پیاوێک بوو توانا و دەسەڵاتدار. دیاکۆ، ھەر لەبەر ئەوەی لەمێژ بوو لە گوندەکەی خۆیدا - ئاخر مادەکان گوندنشین بوون - ناوبانگی باشی ھەبوو، بە ویست و ڕژدەوە پەرۆشی ڕەوایەتی بوو. ئەمەش، وێرای ئەوەی بێدەستووری گشت وەڵاتی مادی گرتبۆوە و ئەمیش باشی دەزانی کە ناڕەوایەتی دوژمنی ڕەوایەتییە. مادەکانی گوندەکەی، ئەو ھەڵوێستەیان لێ بینی و دیاکۆیان بە دادوەری خۆیان ھەڵبژارد. ئەویش چونکە سەروەریی ڕەچاو گرتبوو، بەردەوام بێلایەن و دادپەروەرانە ھەڵوێستی دەگرت. بەم جۆرەش لە نێو ھاوزێدانی خۆیدا ناوبانگێکی ئەوندە مەزنی پەیدا کرد، خەڵکی گوندەکانی دیکە، کە زووتر تووشی بێدادی بووبوون و دەیان بیست کە دیاکۆ تەنھا کەسە بڕیاری دادپەروەرانەیە، بە شادییەوە بۆ دادپرسی ڕوویان لێ دەنا. لە ئەنجامدا ڕوویان لە کەسی دیکە نەدەنا. ھەتا دەھات ژمارەی ئەو کەسانە زیاد بوو کە پەنایان بۆ دەھێنا لەبەر ئەوەی دەیانزانی بڕیاری ئەم دادپەروەرانەیە». </blockquote> ھێرۆدۆت ھەر لەوێدا بەردەوام دەبێت و ڕوونی دەکاتەوە کە پاش ئەوەی دیاکۆ بۆ ماوەیەک دەست لە دادوەری ھەڵدەگرێ، دیسان بێدادی و ستەمکاری وەڵات دەگرێتەوە، مادەکان کۆ دەبنەوە و پاش ڕاوێژ دەڵێن: <blockquote style="color:#999; background:white; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> «... ((گەر بەم جۆرە بەردەوام بین ئەوا ھیچ دەرفەتێکی ژیانمان لەم وەڵاتەدا نامێنێت. جا وەرن شاھێک بۆ خۆمان دیاری بکەین بۆ ئەوەی شیرازەی ئەم وەڵاتە دابین بێت. ئەوا ئێمەش دەتوانین بچینەوە سەر کاروباری خۆمان نەک لە تاو بێدەستووری ناچاری کۆچ بین)). بە گوتەی وەھا بە یەکتری دەسەلمێنن کە شانشینی دامەزرێنن. ئەوجا کاتێک پرسیار سەری ھەڵدا، ئەوان کێ بە شاھی خۆیان ھەڵدەبژێرن، گشتیان دیاکۆیان پێشنیاز کرد و ڕژدانە پەسنیان کرد». </blockquote> [[ھێرۆدۆت]] لەم مێژوونامەیەدا، دیاکۆ وەک ڕێبەرێکی ژیر، توانا و دادپەروەر پێشان دەدات و جەختیش دەکات لەسەر ئەوەی مادەکان ڕێک لەبەر ئەو خەسڵەتانە دیاکۆ بە شاھی شکۆمەندی خۆیان دەناسن. دیاکۆی مەزن وەڵاتی ماد دادەمەزرێنێت و مادەکان [[ئەکباتانا]] ([[ھەمەدان]]ی ئەمڕۆ) ی بە پایتەخت بۆ ساز دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{s-start}} {{succession box|title=پاشای [[شانشینی ماد]]|before=[[نییە]]|after=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|years=۷۲۷-٦۷٥ پ.ز}} {{s-end}} * [https://web.archive.org/web/20070717200147/http://irantarikh.com/tarikh/iran03.pdf تاریخ ماد١ PDF] * [https://web.archive.org/web/20070930190129/http://irantarikh.com/tarikh/iran04.pdf تاریخ ماد٢ PDF] * [https://web.archive.org/web/20070812144925/http://irantarikh.com/tarikh/iran05.pdf تاریخ ماد٣ PDF] (Herodotos. Herodotos historia. Översättning av Claes Lindskog. Reviderad av Gerhard Bendz och Axel Lindskog. Inledning och kommentarer av Sture Linnér. Norstedts (2000 [https://web.archive.org/web/20160306010609/http://komak.nu/Kurdi/Kteebkhane/KteebiKOMAK_PDF/Sazmangeri_20111215.pdf «سازمانگەری»] {{ماد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئاسیا|ئێران|کوردستان|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Deioces}} [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٥٠ی پ.ز]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی٧٠٠ی پ.ز]] [[پۆل:پاشاکانی ماد]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:ھەگمەتانە]] fc96bug4nb7rlptlgxecszrmkfi3zrv 0 1514 1573883 1573880 2026-04-09T12:00:31Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573883 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=پاشا کەیخوسرەوی گەورە|title=|image=18. Detail. The facade of the rock-cut tombs of Qizqapan, Sulaymaniyah Governorate, Iraqi Kurdistan. Probably Achaemenid (6th-5th century BCE) rather than Median.jpg|image_size=|alt=|caption=گۆڕی ئەگەریی کەیخوسرەوی مەزن لە [[قزقاپان]] لە [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]|succession=پاشای [[شانشینی ماد]]|reign=٦۲٥ – ٥٨٥ پ. ز (بەپێی [[ھێرۆدۆت]])|coronation=|predecessor=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|successor=[[ئیشتوویگوو]] پاشا ئەژدەھاک|birth_date=٦٥۳ پ.ز|birth_place=[[ھەگمەتانە]] [[ماد|شانشینی ماد]]|death_date=٥٨٥ پ.ز|death_place=[[ھەگمەتانە]] ئیمپڕاتۆرییەتی [[ماد]]|burial_place=سیرۆمیدیا ئەشکەوتی زەرزی ([[قزقاپان]]) [[سلێمانی]]|spouse=ھاوسەری یەکەم{{ھن}}کچ یان نەوەی پاشا نەبووپلاسەری بابل|issue=شازادە ئەمیتیس{{ھن}}[[ئیشتوویگوو]] پاشا ئەژدەھاک|full name=|dynasty=بنەماڵەی شاھانەی [[ماد]]|father=[[فرەڤەرتیش]]|mother=|religion=[[ئایینی کۆنی ئێران]]}} '''کەیخوسرەو''' یان '''ھەڤەخشترە''' (بە [[زمانی مادی|مادی]]: ''Ḫavaxštra''، بە [[یۆنانی]]: ''Κυαξάρης'' ''(کەیخەسرەو)''، بە [[فەڕەنسی]]: ''Cyaxare'') بەھێزترین پاشای [[ماد|مادەکان]] بوو و دەورانی پاشایەتیەکەی ساڵانی ٥٨٥ ھەتا ٦۲٥ی [[پێش زایین]] بووە و یەکەمین کەسێک بوو وڵاتانی [[ڕۆژاوای ئاسیا]]ی بردە ژێر ئاڵایەک و بووە زلھێزی سەردەمی خۆی. وا ھاتووە لە مێژوودا کچی ھەڤەخشترە ئەبێتە ژنی کوڕی پاشای [[بابل]] کە [[باخە ھەڵواسراوەکانی بابل|باخە ‌ھەڵواسراوەکانی بابل]] وا زۆر بەناوبانگە بۆ بۆ ئەو کچە ساز دەکرێت. ھەڤەخشترە بۆ یەکەمین جار سوپای پەروەردەکراوی ڕاھێنا بۆ [[ماد]]ەکان و کەلوپەلی شەڕی ساز کرد. ھەڤەخشترە ئەو پاشای [[ماد]] بوو وا توانی [[سەکاکان]] بە تەواوی لە وڵاتەکانی [[ماد]] وەدەرنێت. ==ناو== ناوی ھەڤەخشترە شێوە [[لاتینی]]کراوی کواکسارێس (Κυαξάρης)ی [[یۆنانی]]یە، کە خۆی یۆنانیکراوی ناوی [[زمانی مادی|مادیی]] ھۆوەخشەترە (𐎢𐎺𐎧𐏁𐎫𐎼) بوو، بە واتای «فەرمانڕەوای باش» دێت.<ref>Diakonoff 1993</ref><ref>Schmitt 2011, pp. 216–218.</ref><ref>Olbrycht, Marek Jan (2021). Early Arsakid Parthia (ca. 250–165 B.C.): At the Crossroads of Iranian, Hellenistic, and Central Asian History. Leiden, Netherlands; Boston, United States: Brill. pp. 17–18. ISBN 978-9-004-46076-8.</ref> نووسەری یۆنانی دیۆدۆرووس سیکولۆوس ھەڤەخشترە بە ئەستیباراس (Αστιβαρας) ناو بردووە، کە شێوە یۆنانیکراوی ناوی مادیی ڕیشتیبارایە، بە واتای «ھەڵگری ڕم» دێت. ئەم ناوە ھاوشێوەی شێوە مادەکەی ناوی کوڕەکەی، [[ئیشتوویگوو]]، ئەژدەھاک، بە واتای «ڕمھاوێژ» دێت.<ref>Hinz 1975, p. 207.</ref><ref>Schmitt 2011, pp. 139–140.</ref><ref>https://iranicaonline.org/articles/astyages-the-last-median-king</ref><ref>Hinz 1975, p. 208.</ref> ==ژیان و فەرمانڕەوایی== ===فەرمانڕەواییی سەکاکان=== بە گوێرەی [[ھێرۆدۆت]]، کەیخەسرەو کوڕی پاشای مادی [[فرەڤەرتیش]] بوو. لە ناوەڕاستی سەدەی ٧ی [[پێش زایین]]، فرەڤەرتیش سەرکردایەتیی مادەەکانی کرد لە ڕاپەڕینێکدا دژی ئاشوور و لە شەڕدا کوژرا، یان دژی [[ئاشوورییەکان]] لە ژێر دەسەڵاتی پاشاکەیان [[ئاشووربانیپاڵ]]، یان دژی ھاوپەیمانە [[سەکاکان|سەکاکانی]] ئاشوورییەکان، کە پاشاکەیان [[مادیێس]] ھێرشی کردە سەر مادەکان و باڵادەستیی سەکاکانی بەسەریاندا سەپاند بۆ ماوەی نزیکەی سێ دەیەی ساڵان لە بری ئاشوورییەکان، بەمەش ماوەیەک دەستی پێکرد کە ھێرۆدۆت بە «فەرمانڕەواییی سەکاکان بەسەر [[ئاسیا]]دا» ناوی بردووە.<ref>https://www.jstor.org/stable/123971</ref><ref>Sulimirski & Taylor 1991, p. 565.</ref> بەدوای داگیرکاریی سەکاکاندا، کەیخەسرەو لە شوێنی فرەڤەرتیشی باوکی وەک پاشای [[مادەکان]] لە ژێر دەسەڵاتی سەکاکاندا دەستبەکار بوو.<ref>https://www.jstor.org/stable/40000130</ref> تا ساڵانی ٦٢٠ی پێش زایین، [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]ی دوای مردنی [[ئاشووربانیپاڵ]] دەستی بە لاوازبوون کرد: جگە لە ناسەقامگیریی ناوخۆیی لەناو خودی [[ئاشوور]]دا، [[بابل]] لە ساڵی ٦٢٦ی پێش زایین دژی ئاشوورییەکان ڕاپەڕی. ساڵی دواتر، لە ٦٢٥ی پێش زایین، کەیخەسرەو نیری سەکاکانی لەسەر مادەکان لادا بە بانگھێشتکردنی فەرمانڕەوا سەکاکان بۆ [[بێرمێک]]، مەستکردنیان، و پاشان کوشتنی ھەموویان، لەوانەشە ئەگەری ھەبێت خودی مادیێس خۆی.<ref>Dandamayev, M.; Medvedskaya, I. (2006). "MEDIA". Encyclopædia Iranica. Retrieved 11 August 2022.</ref> دوای ڕزگارکردنی مادەەکان لە نیری سەکاکان، کەیخەسرەو ھێزە چەکدارەکانی مادی ڕێکخستەوە بۆ ئامادەکاری بۆ شەڕ لەگەڵ ئاشوور: لە کاتێکدا پێشتر مادەکان وەک میلیشیای خێڵەکیی دابەشکراو بۆ سەر گرووپە خزمایەتییەکان دەجەنگان و ھەر جەنگاوەرێک ھەر چەکێکی بەکار دەھێنا کە زۆرترین شارەزایی تێیدا ھەبوو، کەیخەسرەو سوپایەکی ڕێکی دامەزراند کە چاوی لە سوپاکانی [[ئاشوور]] و [[ئورارتوو]] دەکرد، بە تەواوی لەلایەن دەوڵەتەوە پڕچەک کرابوون و دابەشکرابوون بۆ یەکە ستراتیژی و تاکتیکییەکان. کەیخەسرەو لەوانەیە سەکاکانیشی ناچار کردبێت بچنە ناو ھاوپەیمانییەک لەگەڵ مادەکان دوای ڕووخاندنی فەرمانڕەواییەکەیان، چونکە لە ساڵی ٦١٥ی پێش زایین بەدواوە تۆمارە بابلییەکان باس لە [[سەکاکان]] دەکەن وەک ھاوپەیمانی مادەکان.<ref>Diakonoff 1985, p. 119.</ref><ref>Diakonoff 1985, pp. 121–122.</ref><ref>Sulimirski & Taylor 1991, p. 567.</ref> ===شەڕ لە پارتیا=== لە کاتێکی فەرمانڕەواییەکەیدا، کەیخەسرەو وڵاتانی [[وەرکان]] و پارتیای داگیر کرد، کە کەوتبوونە دەستبەجێ ڕۆژھەڵاتی ماد.<ref>Dandamayev, M. A. (1994). "Media and Achaemenid Iran". In Dani, Ahmad Hasan; Harmatta, János; Puri, Baij Nath; Etemadi, G. F.; Bosworth, Clifford Edmund (eds.). History of Civilizations of Central Asia. Paris, France: UNESCO. pp. 35–64. ISBN 978-9-231-02846-5. Judging by later indirect evidence, Cyaxares also succeeded in taking Parthia, Hyrcania to the east of the Caspian Sea, and Armenia.</ref> بە گوێرەی [[دیۆدۆرووس سیکولۆوس]]، لە کاتێکدا پارتییەکان دژی کەیخەسرەو ڕاپەڕین و وڵات و پایتەختەکەیان بە سەکاکان یان داھایەکان سپارد، دوای ئەوە شەڕ لە نێوان مادەکان و [[سەکاکان]] دروست بوو، بە سەرکردایەتیی شاژنەکەیان زارینایا، کە چەندین شاری دامەزراند. بە گوێرەی دیۆدۆرووس، زارینایا خوشکی پاشای سەکا سیدرایووس بوو و سەرەتا ھاوسەری بوو، بەڵام دوای مردنی لەگەڵ پاشای پارتییەکان مەرمارێس ھاوسەرگیریی کرد. لە کاتی شەڕی دژی مادەکان، زارینایا لە شەڕدا بریندار بوو و لەلایەن ستریانگایووسی زاوای کەیخەسرەو بە دیل گیرا، کە گوێی لە پاڕانەوەکانی گرت و ژیانی بەخشی؛ کاتێک مەرمارێس دواتر ستریانگایووسی گرت، زارینایا مەرمارێسی کوشت و ستریانگایووسی ڕزگار کرد. لە کۆتاییی ئەم شەڕەدا، پارتییەکان فەرمانڕەواییی مادییان قبووڵ کرد، و ئاشتی لە نێوان مادەکان و سەکاکاندا کرا.<ref>Diakonoff 1985, p. 132.</ref><ref>https://www.iranicaonline.org/articles/zarinaia</ref> گێڕانەوەکەی دیۆدۆرووس پێشنیاری ئەوە دەکات کە ناوچەی پارتیا لە ژێر کاریگەریی ھەردوو مادەکان لە ڕۆژاوایان، و لە ژێر کاریگەریی کۆچەرییە سەکاکانی ناوچەی [[دەریای قەزوین]] و [[دەریای ئاراڵ|ئاراڵ]] بووە.<ref>Mayor, Adrienne (2014). The Amazons: Lives and Legends of Warrior Women across the Ancient World. Princeton: Princeton University Press. pp. 379–381. ISBN 978-0-691-14720-8.</ref> ===شەڕ دژی ئاشوور=== بەدوای شکستی ھێزێکی ھاوبەشی ئاشووری-مانایی لە [[گابلینۆ]] لەلایەن پاشای یاخیبووی نوێی بابل و دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتیی بابل-نوێ، نابۆپۆلاسار، ساڵی دواتر کەیخەسرەو [[مانناکان|مەننا]]ی داگیر کرد، کە سوپای مادی گەیاندە سنوورەکانی ئاشوور. لە تشرینی دووەمی ٦١٥ی پێش زایین، شەش مانگ دوای ئەوەی نابۆپۆلاسار نەیتوانی ناوەندی گرنگی ئاشوورییەکان [[ئەشۆر]] بگرێت، کەیخەسرەو بە چیاکانی [[زاگرۆس]]دا تێپەڕی و شاری ئاراپای داگیر کرد. ساڵی دواتر، لە تەممووز و ئابی ٦١٤ی پێش زایین، سوپای مادی مانۆڕێکی سەرقاڵکەریان ئەنجامدا بە ڕێپێوانێکی ڕواڵەتی بەرەو نەینەوای پایتەختی ئاشوور، کە وای لە سینشاریشکونی پاشای ئاشوور کرد بچێت بۆ بەرگریکردن لە شارەکە، دوای ئەوە مادەکان بە درێژاییی [[دیجلە]] بەرەو باکوور ڕۆیشتن و [[تەربیسوو]]یان گرت، پاش ئەوە لە ڕووبارەکە پەڕینەوە و بە کەناری ڕاستیدا بەرەو ئەشۆر ڕۆیشتن، و بەوەش ناوەندە ئاشوورییەکانی نەینەوا و [[کاڵھوو]]یان لە یارمەتیی دەرەکی بڕی. پاشان ھێزەکانی مادی ھێرشیان کردە سەر ئەشۆر و داگیریان کرد، کە لەو ماوەیەدا ھێزەکانی مادی دانیشتووانی شارەکەیان کۆمەڵکوژ کرد، پەرستگاکانیان وێران کرد، و گەنجینەکانیان برد.<ref>Diakonoff 1985, pp. 122–123.</ref> ماوەیەکی کورت دوای ڕووخانی ئەشۆر، [[نەبوپلاسەر|نابۆپۆلاساری]] پاشای بابل لەسەر وێرانەکانی شارەکە چاوی بە کەیخەسرەو کەوت، و پەیمانی ھاوپەیمانییان دژی ئاشوور بەست کە بە ھاوسەرگیریی دیپلۆماسی مۆر کرا، بە جۆرێک نەبوخودنەزەری دووەمی کوڕی نابۆپۆلاسار لەگەڵ ئەمیتیسی کچی کەیخەسرەو ھاوسەرگیریی کرد، و کەیخەسرەویش لەگەڵ کچێک یان نەوەیەکی نابۆپۆلاسار ھاوسەرگیریی کرد.<ref>Diakonoff 1985, p. 123.</ref> کاتێک ھاوپەیمانیی نێوان کەیخەسرەو و [[نەبوپلاسەر|نابۆپۆلاسار]] بەسترا، ھێزەکانی مادی و بابلی بە ھەماھەنگی لەگەڵ یەکتر لە شەڕی دژی ئاشووردا کاریان دەکرد. لە ساڵی ٦١٢ی پێش زایین، سوپای مادی و بابلی پێکەوە لە دەمەوانەی [[ڕووباری عەزێم]] پەڕینەوە و بەرەو شاری پایتەختی ئاشوور، [[نەینەوا]]، ڕۆیشتن، کە دوای سێ مانگ لە گەمارۆدان لەلایەن ھێزە ھاوبەشەکانی مادی-بابلییەوە گیرا و تاڵان کرا. پاشای ئاشوور سینشاریشکون پێدەچێت لە کاتی ڕووخانی نەینەوادا مردبێت.<ref>Diakonoff 1985, p. 124.</ref> دوای مردنی سینشاریشکون، سەرکردەیەکی ئاشووری کە لەوانەیە کوڕی بووبێت، [[ئاشوور ئوبالیتی دووەم]]، خۆی وەک پاشای نوێی ئاشوور لە [[حەڕان]] ڕاگەیاند، کە لەوێ بە پاڵپشتیی پاشماوەی سوپای ئاشوور حوکمی دەکرد. لە ساڵی ٦١٠ی پێش زایین، فیرعەونی میسریی لایەنگری ئاشوور نێخۆی دووەم لە شام دەستوەردانی کرد بۆ پشتگیریکردن لە ئاشوورییەکان، و چوو بۆ حەڕان بۆ پشتگیریکردنی ئاشوور-ئوبالیت. لە ساڵی ٦١٠ی پێش زایین، کەیخەسرەو و نابۆپۆلاسار حەڕانیان لە ھێزە ئاشووری-میسرییەکان سەندەوە، کە کشانەوە بۆ [[کارکەمیش]] لە کەناری ڕۆژاوای [[فورات]].<ref>Diakonoff 1985, pp. 124–125.</ref> بە گوێرەی لێکدانەوە کۆنەکانی تێکشکان و لەناوچوونی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، خاکەکەی لە نێوان بابلییەکان و مادەکاندا دابەش کرا، کە ئەمانەی دوایییان خاکێکیان بەدەستھێنا کە خودی ئاشووری دەگرتەوە و سنوورێکی باشووری ھەبوو کە لە کارکەمیشەوە دەستی پێ دەکرد و بە باشووری حەڕاندا تێپەڕ دەبوو و بە درێژاییی [[چیای شنگال]] تا دیجلە لە باشووری ئەشۆر، و پاشان بە درێژاییی [[زنجیرەچیای حەمرین|چیای حەمرین]] و بە دەشتاییی [[ڕووباری دیالە]]دا تا سنوورە باکوورییەکانی [[ئیلام]] دەڕۆیشت. بەڵام بە گوێرەی توێژینەوە نوێیەکان، [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] ھەموو خاکەکانی پێشووی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری بەدەستھێنا جگە لەوانەی سەر چیاکانی [[زاگرۆس]] کە ئاشوورییەکان پێشتر بە مادەکانیان دۆڕاندبوو، و ڕۆڵی مادەکان لە شەڕی دژی [[ئاشوورییەکان]]دا زیاتر وەک ھێزی شەڕکەری سەرەکی بووە کە خاکەکەیان ڕادەستی بابلییەکان کردووە و دوای تەواوبوونی ئەم چالاکییە سەربازییانە گەڕاونەتەوە بۆ [[شانشینی ماد|ماد]].<ref>Liverani, Mario (2003). "The Rise and Fall of Media" (PDF). In Lanfranchi, Giovanni B.; Roaf, Michael; Rollinger, Robert (eds.). Continuity of Empire (?) Assyria, Media, Persia. Padua: S.a.r.g.o.n. Editrice e Libreria. pp. 1–12. ISBN 978-9-990-93968-2.</ref> === داگیرکردنی ئورارتوو === لە ٦٠٩ی پێش زایین، مادەکان ھێرشیان کردە سەر پایتەختی شانشینی [[ئورارتوو]] لە [[بەرزایییەکانی ئەرمەنستان]]. لەوانەیە ھێرشەکە بۆ سەر ئورارتوو بە ھاوپەیمانی لەگەڵ بابلییەکان ئەنجام درابێت، چونکە تۆمارە بابلییەکان ئاماژە بە ھێرشێکی ھاوبەشی ماد-بابلی دەکەن بۆ سەر «بیت حانوونیا» لە ئورارتوو لە ٦٠٨ی پێش زایین، و پێدەچێت گرووپێکی جیابووەوەی [[سەکاکان]] پەیوەندییان بە مادەکانەوە کردبێت و بەشدارییان لە داگیرکردنی ئورارتوودا کردبێت. ئەم داگیرکارییە نەبووە ھۆی لەناوبردنی ئورارتوو، بەڵکوو بووە ھۆی ئەوەی ببێتە شانشینێکی ژێردەستەی دەوڵەتی نوێی [[شانشینی ماد|ماد]]. ڕەنگە ھێزە مادەکان یارمەتیی سەرکەوتنی کۆتاییی بابلییەکانیان دابێت دژی ھێزە ھاوبەشەکانی ئاشووری-میسری لە «کارکەمیش» لە ٦٠٥ی پێش زایین، کە لەو کاتەدا ھاوکاریی سەربازیی مادەکان لەگەڵ ھەڵمەتەکانی بابل کۆتایی ھات، و ھێزە مادەکان بەشدارییان لە ھیچ کام لە ھەڵمەتەکانی دواتری [[بابل]] لە [[سووریا]] و [[فەلەستین]] نەکرد.<ref>Sulimirski & Taylor 1991, p. 568.</ref><ref>"Douay-Rheims Bible, Judith Chapter 1"</ref> === جەنگ دژی لیدییەکان === دوای لەناوچوونی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]، زۆربەی [[سەکاکان]]ی لە ڕۆژاوای ئاسیاوە بۆ ناو دەشتاییی پۆنتیک لە ماوەی ٦٠٠ەکانی پێش زایین دەرکران، و پەیوەندییەکانی نێوان مادەکان و بابلییەکان زوو لە ٥٩٠ەکاندا بە شێوەیەکی کاتی تێکچوو. پەرتووکی دیوتێرۆکانۆنیکاڵیی «یوودیت» باس لە شەڕێک لە ٥٩٣ی پێش زایین دەکات لە نێوان پاشا «نەبووخەدەنەزەری دووەم» و «ئارفاکساد» (کە پێدەچێت ناوێکی تری کەیخەسرەو بێت).<ref>Diakonoff 1985, pp. 125–126.</ref> ئەم جەنگە پێنج ساڵی خایاند، تاوەکوو [[ڕۆژگیران|خۆرگیران]]ێک کە بە «[[ڕۆژگیرانی تالیس|خۆرگیرانی تالیس]]» ناسراوە لە ٥٨٥ی پێش زایین ڕوویدا، کە لەو ماوەیەدا جەنگێک لە نێوان سوپاکانی [[لیدیا]] و ماد ڕوویدا. لەبەر ئەوە، ئەم جەنگە بە «جەنگی خۆرگیران» ناسرا. ھەردوولا خۆرگیرانەکەیان وەک نیشانەیەک بۆ کۆتاییھێنان بە جەنگەکە لێکدایەوە. پاشاکانی بابل و [[کیلیکیە]] وەک نێوەندگیر لە پەیماننامەی ئاشتیی دواتردا کاریان کرد، کە بە ھاوسەرگیریی «[[ئیشتوویگوو]]»ی کوڕی کەیخەسرەو لەگەڵ «ئاریێنیس»ی کچی «ئالیاتیس» مۆر کرا.<ref>https://orbi.uliege.be/handle/2268/207259</ref> سنووری نێوان [[لیدیا]] و [[ماد]] لە شوێنێکی دیارینەکراو لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] جێگیر کرا؛ گێڕانەوەی نەریتیی مێژوونووسانی یۆنانی-ڕۆمانی سەبارەت بە «[[ڕووباری قزل ئیرماق|ڕووباری ھالیس]]» کە وەک سنووری نێوان ھەردوو شانشینەکە دیاری کرابوو، وەک دروستکردنێکی گێڕانەوەی ڕابردوو دەردەکەوێت کە لەسەر بنەمای ئەو ڕۆڵە سیمبولییە بووە کە یۆنانییەکان بۆ ھالیس وەک جیاکەرەوەی نێوان ئاسیای خواروو و ئاسیای سەروو داویانەتە پاڵ، ھەروەھا لەسەر بنەمای ئەوەی ھالیس دواتر بووەتە سنوورێکی ویلایەتی لە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]دا.<ref>https://www.academia.edu/13842356</ref><ref>Leloux, Kevin (2018). La Lydie d'Alyatte et Crésus: Un royaume à la croisée des cités grecques et des monarchies orientales. Recherches sur son organisation interne et sa politique extérieure (PDF) (PhD). Vol. 2. University of Liège</ref> === مردن === [[پەڕگە:Zoroastrianism_Tomb_Sulaymaniyah_province_28.JPG|وێنۆک|گۆڕی ئەگەریی کەیخەسرەو، [[قزقاپان]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]]] کەیخەسرەو ماوەیەکی کورت دوای [[جەنگی خۆرگیران]] لە ٥٨٥ی پێش زایین کۆچی دوایی کرد و «[[ئیشتوویگوو]]»ی کوڕی جێگەی گرتەوە. مێژوونووسی ڕووسی «[[ئیگۆر دیاکۆنۆف]]» بە شێوەیەکی تاقیکاری پێشنیاری کردووە کە ڕەنگە گۆڕی کەیخەسرەو لەو شوێنە بێت کە ئێستا پێی دەوترێت «[[قزقاپان]]»، لە چیاکانی [[باشووری کوردستان]] ئێستا لە [[سلێمانی]]. === ھێرش بۆ سەر ئورارتوو === {{سەرەکی|داگیرکاریی ماد بۆ سەر ئورارتوو}} لە ساڵی ٦٠٩ پێش زایین، مادەکان ھێرشیان کردە سەر پایتەختی [[ئورارتوو|شانشینی ئورارتوو]] لە [[بەرزایییەکانی ئەرمەنستان]]. ڕەنگە ھێرش بۆ سەر ئورارتوو بە ھاوپەیمانی لەگەڵ بابلییەکان ئەنجامدرابێت، چوونکە تۆمارەکانی بابلی باس لە ھێرشێکی ھاوبەشی ماد و بابلی دەکەن بۆ سەر بیت ھانوونیا لە ئورارتوو لە ساڵی ٦٠٨ پێش زایین،{{sfn|Diakonoff|1985|pages=124–125}} پێدەچێت گرووپێکی دابەشکراوی سەکاکانیش پەیوەندییان بە مادەکانەوە کردبێت و بەشدارییان لە داگیرکردنی ئورارتوودا کردبێت.{{sfn|Sulimirski|Taylor|1991|p=568}} ئەم لەشکرکێشییە نەبووە ھۆی لەناوچوونی ئورارتوو، بەڵکوو ئورارتوو بووە شانشینێکی ژێردەستەی دەوڵەتی نوێی ماد.{{sfn|Diakonoff|1985|page=124}} ڕەنگە بەشەکانی میدیا یارمەتیی [[شەڕی کەرکەمیش|سەرکەوتنی کۆتاییی بابلیان]] دابێت بەرامبەر بە ھێزی ھاوبەشی ئاشووری و میسری لە کەرکەمیش لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین، لەو کاتەدا ھاوکاریی سەربازیی مادەکان لەگەڵ ھەڵمەتەکانی بابل کۆتاییی ھات و ھێزەکانی ماد بەشدارییان لە ھیچ کام لە هەڵمەتەکانی بابلی دواتر لە [[شام]] و [[کەنعان]] نەکرد.{{sfn|Diakonoff|1985|pages=124–125}} === شەڕ لە دژی لیدیا === {{سەرەکی|شەڕی ماد و لیدیا|شەڕی ڕووباری ھالیس}} [[File:Median_empire_map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Median_empire_map.png|وێنۆک|200x200پیکسڵ|شانشینی میدیای کەیخوسرەو لە لووتکەی دەسەڵاتیدا]] دوابەدوای لەناوچوونی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور، زۆرینەی سەکاکان دەرکران لە ئاسیای ڕۆژاوا بۆ ناو دەشتی پۆنتیک لە ساڵانی ٦٠٠ پێش زایین،{{sfn|Sulimirski|Taylor|1991|p=567}} و پەیوەندییەکانی نێوان مادەکان و بابلییەکان زۆری نەخایاند لە ساڵانی ٥٩٠دا بۆ ماوەیەکی کاتی تێکچوو.{{sfn|Diakonoff|1985|pages=124–125}} کتێبی دیوترۆکانۆنیکی یودیت باس لە شەڕێک دەکات لە ساڵی ٥٩٣ پێش زایین. لە نێوان پاشا نەبوخودنەسری دووەم و ئەرپەخساد (پێدەچێت ناوێکی دیکەی کەیخوسرەو بێت).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.drbo.org/chapter/18001.htm |سەردێڕ=Douay-Rheims Bible, Judith Chapter 1}}</ref> دواتر شەڕێک لە نێوان میدیا و کۆمەڵێکی دیکەی سەکاکان سەریھەڵدا، کە ڕەنگە ئەندامانی گرووپێکی دابەشبوو بن کە شانشینییەکیان لە ناوچەیەکی ئێستای ئازەربایجان پێکھێنابوو. ئەم سەکایانە قەوقازی ژێر دەسەڵاتی مادەکانیان بەجێھێشت و ھەڵاتن بۆ شانشینی [[لیدیا]] کە ھاوپەیمانی سەکاکان بوو. وە دوای ئەوەشی پاشای لیدی [[ئەلیاتیس]] ڕەتیکردەوە پابەند بێت بە داواکارییەکانی کەیخوسرەوەوە کە ئەم پەنابەرە سەکایانە ڕادەستی ئەو بکرێن، شەڕێک لە نێوان ماد و ئیمپراتۆریەتیی لیدیا لە ساڵی ٥٩٠ پێش زایین سەریھەڵدا. [[File:Median_Empire.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Median_Empire.png|وێنۆک|320x320پیکسڵ|نەخشەیەک کە ئیمپراتۆریەتیی مادی دێرین نیشاندەدا لە دەوروبەری ٥٥٠ پێش زایین لە لووتکەی فراوانیدا.]] ئەم شەڕە پێنج ساڵی خایاند، تا ئەو کاتەی خۆرگیرانێک کە بە [[ڕۆژگیرانی تالیس|خۆرگیرانی تالیس]] ناسراوە لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایین ڕوویدا، لەو ماوەیەدا شەڕێک لە نێوان سوپای لیدیا و ماددا ڕوویدا. لێرەوە ئەم شەڕە بە [[شەڕی ڕووباری ھالیس|شەڕی مانگگیران]] ناسرا. ھەردوولا مانگگیرانەکەیان وەک نیشانەیەک بۆ کۆتاییھێنان بە شەڕ لێکداوە. پادشاکانی بابل و کیلیکیا وەک ناوبژیوان ڕۆڵیان گێڕا لە پەیماننامەی ئاشتی، کە بە ھاوسەرگیریی [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگی]] کوڕی کەیخوسرەو لەگەڵ [[ئاریەنیس|ئاریەنیسی]] کچەکەی ئەلیاتیس مۆرکرا. سنووری نێوان لیدیا و میدیا لە شوێنێکی ھێشتا دیارینەکراو لە ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆڵ جێگیرکرابوو؛ گێڕانەوەی نەریتیی مێژوونووسانی یۆنانی-ڕۆمانی لەبارەی [[ڕووباری قزل ئیرماق|ڕووباری ھالیسەوە]] تێیاندا باس دەکرێت کە ئەم ڕووبارە وەک سنووری نێوان ھەردوو شانشینییەکە دانراوە.{{sfn|Diakonoff|1985|pages=125–126}}<ref name="The Battle of the Eclipse">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Leloux |یەکەم١=Kevin |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=The Battle of the Eclipse |ناونیشان=https://orbi.uliege.be/handle/2268/207259 |journal=Polemos: Journal of Interdisciplinary Research on War and Peace |بڵاوکەرەوە=Polemos |بەرگ=١٩|issue=2 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩|hdl=2268/207259}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rollinger|یەکەم=Robert|سەردێڕ=Continuity of Empire (?) Assyria, Media, Persia|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=S.a.r.g.o.n. Editrice e Libreria|ژپنک=٩٧٨-٩-٩٩٠-٩٣٩٦٨-٢|editor1-last=Lanfranchi|editor1-first=Giovanni B.|شوێن=[[Padua]]|پەڕەکان=١–١٢|chapter=The Western Expansion of the Median ‘Empire’: A Re-Examination|بەستەری نووسەر=Robert Rollinger|editor2-last=Roaf|editor2-first=Michael|editor-link2=Michael Roaf|editor3-last=Rollinger|editor3-first=Robert|editor-link3=Robert Rollinger|chapter-url=https://www.academia.edu/13842356}}</ref><ref name="Leloux-2">{{cite thesis|last=Leloux|first=Kevin|date=2018|title=La Lydie d'Alyatte et Crésus: Un royaume à la croisée des cités grecques et des monarchies orientales. Recherches sur son organisation interne et sa politique extérieure|type=PhD|volume=2|publisher=[[University of Liège]]|docket=|oclc=|url=https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/220928/2/The%cc%80se%20entie%cc%80re%20vol%20II.pdf|access-date=1 May 2022|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/220928/2/The%cc%80se%20entie%cc%80re%20vol%20II.pdf|url-status=dead}}</ref> === مردن === کەیخوسرەو دوای ماوەیەکی کورت لە شەڕی مانگگیران لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایین کۆچی دواییی کرد، لە دوای ئەویش [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگی]] کوڕی جێگای گرتەوە. مێژوونووسی ڕووسی ئیگۆر دیاکۆنۆف بە شێوەیەکی تاقیکاری پێشنیاری کردووە کە ڕەنگە گۆڕی کەیخوسرەو لەو شوێنەدا بێت کە ئێستا پێی دەوترێت [[ئەشکەوتی قزقاپان|قزقاپان]]، لە چیاکانی [[باشووری کوردستان]] لە [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]. == میرات و کاریگەرییەکانی == دوای ئەوەی داریووشی یەکەم ھاتە سەر دەسەڵات لە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیدا]]، یاخیبوونەکان سەریان ھەڵدا و ئیدیعای میراتی کەیخوسرەویان دەکرد. دوای ئەوەی ئەم یاخیبوونانە شکستیان ھێنا، داریووش لە [[وێنەبەردینەی بێستوون|نووسراویی بێستووندا]] دوو کەسی ئاماژە پێکردووە، یەکێکیان فراورتیشی مادی بوو؛<ref>(Struve, 1948, pp. 5–34)</ref><blockquote>درۆی کرد و وتی: '«من خشتاتریتاییم (کەیخوسرەو)، لە بنەماڵەی کەیخوسرەوم.» ئەمەش مادییەکانی وا لێکرد کە یاخی ببن دژی فارسەکان. یەکێکی تریشیان تریتانتاچمێس بوو، ئەو ساگارتییە کە درۆی کرد و وتی: «من پاشام لە ساگارتیا، لە بنەماڵەی کەیخوسرەوم.» ساگارتیای وا لێکرد ڕاپەڕین بکات.<ref>(Struve, 1948, pp. 5–34)</ref></blockquote>کەیخوسرەو لە [[سروودی کوردی|سروودی نەتەوەییی کوردیی]] [[ئەی ڕەقیب]] کە لە ساڵی ١٩٣٨ لە لایەن شاعیر [[دڵدار|دڵدارەوە]] نووسراوە، ئاماژەی پێکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=KRG Poland |ناونیشان=http://poland.gov.krd/about-kurdistan/basic-facts/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan Regional Government-Representation in Poland |زمان=en |سەردێڕ=Basic facts}}</ref> وەک ھێمای دەسەڵات و بەرخۆدانی دێرینی [[کورد]]؛<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunter|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Out of Nowhere: The Kurds of Syria in Peace and War|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨١٨٤٩٠٤٥٣٢٢|پەڕەکان=٤٤–٤٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Körlings|یەکەم=Helmut|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dmrPBAAAQBAJ&q=ey+raqib|سەردێڕ=Ey Raquib: Kurdisches Zwischenspiel|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=BookRix|ژپنک=٩٧٨-٣-٧٣٦٨-٤٦٨٨-٣|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩٣٨|ناونیشان=https://www.kurdishlobbyaustralia.com/wp-content/uploads/2016/11/Kurdish-national-anthem.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdish Lobby Australia |زمان=ku |سەردێڕ=Ey Reqîb – Kurdish National Anthem}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Younis |یەکەم=Rauf |ڕێکەوت=١٩٣٨|ناونیشان=https://books.vejin.net/text/4278 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=VejinBooks |زمان=ku |بەستەری نووسەر=Dildar (poet) |سەردێڕ=ئەی ڕەقیب}}</ref><blockquote><big>{{Script/Arabic|ئێمە ڕۆڵەی میدیا و {{font color|blue|کەیخوسرەو}}ین}}</big></blockquote> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{s-start}} {{succession box|title=پاشای [[شانشینی ماد]]|before=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|after=پاشا ئەژدەھاک [[ئیشتوویگوو]]|years=٦۲٥–٥٨٥ پ.ز}} {{s-end}} {{ماد}}{{تووڵی دەروازە|کوردستان|ژیاننامە|ئێران|ئاسیا|بەستەرە دەرەکییەکان=وویوویا}} == پەرتووکنامە == * تاریخ ماد. ایگور میخائیلوویچ دیاکونوف (بە [[فارسی]]) [[پۆل:مردووانی ٥٨٥ی پ.ز]] [[پۆل:پاشاکانی ماد]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] cgcgcih53fa6o8wq8e5zg6ghnwyukph 1574195 1573883 2026-04-10T11:25:45Z 1silent scientist 51740 /* ژیان و فەرمانڕەوایی */ 1574195 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=پاشا کەیخوسرەوی گەورە|title=|image=18. Detail. The facade of the rock-cut tombs of Qizqapan, Sulaymaniyah Governorate, Iraqi Kurdistan. Probably Achaemenid (6th-5th century BCE) rather than Median.jpg|image_size=|alt=|caption=گۆڕی ئەگەریی کەیخوسرەوی مەزن لە [[قزقاپان]] لە [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]|succession=پاشای [[شانشینی ماد]]|reign=٦۲٥ – ٥٨٥ پ. ز (بەپێی [[ھێرۆدۆت]])|coronation=|predecessor=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|successor=[[ئیشتوویگوو]] پاشا ئەژدەھاک|birth_date=٦٥۳ پ.ز|birth_place=[[ھەگمەتانە]] [[ماد|شانشینی ماد]]|death_date=٥٨٥ پ.ز|death_place=[[ھەگمەتانە]] ئیمپڕاتۆرییەتی [[ماد]]|burial_place=سیرۆمیدیا ئەشکەوتی زەرزی ([[قزقاپان]]) [[سلێمانی]]|spouse=ھاوسەری یەکەم{{ھن}}کچ یان نەوەی پاشا نەبووپلاسەری بابل|issue=شازادە ئەمیتیس{{ھن}}[[ئیشتوویگوو]] پاشا ئەژدەھاک|full name=|dynasty=بنەماڵەی شاھانەی [[ماد]]|father=[[فرەڤەرتیش]]|mother=|religion=[[ئایینی کۆنی ئێران]]}} '''کەیخوسرەو''' یان '''ھەڤەخشترە''' (بە [[زمانی مادی|مادی]]: ''Ḫavaxštra''، بە [[یۆنانی]]: ''Κυαξάρης'' ''(کەیخەسرەو)''، بە [[فەڕەنسی]]: ''Cyaxare'') بەھێزترین پاشای [[ماد|مادەکان]] بوو و دەورانی پاشایەتیەکەی ساڵانی ٥٨٥ ھەتا ٦۲٥ی [[پێش زایین]] بووە و یەکەمین کەسێک بوو وڵاتانی [[ڕۆژاوای ئاسیا]]ی بردە ژێر ئاڵایەک و بووە زلھێزی سەردەمی خۆی. وا ھاتووە لە مێژوودا کچی ھەڤەخشترە ئەبێتە ژنی کوڕی پاشای [[بابل]] کە [[باخە ھەڵواسراوەکانی بابل|باخە ‌ھەڵواسراوەکانی بابل]] وا زۆر بەناوبانگە بۆ بۆ ئەو کچە ساز دەکرێت. ھەڤەخشترە بۆ یەکەمین جار سوپای پەروەردەکراوی ڕاھێنا بۆ [[ماد]]ەکان و کەلوپەلی شەڕی ساز کرد. ھەڤەخشترە ئەو پاشای [[ماد]] بوو وا توانی [[سەکاکان]] بە تەواوی لە وڵاتەکانی [[ماد]] وەدەرنێت. ==ناو== ناوی ھەڤەخشترە شێوە [[لاتینی]]کراوی کواکسارێس (Κυαξάρης)ی [[یۆنانی]]یە، کە خۆی یۆنانیکراوی ناوی [[زمانی مادی|مادیی]] ھۆوەخشەترە (𐎢𐎺𐎧𐏁𐎫𐎼) بوو، بە واتای «فەرمانڕەوای باش» دێت.<ref>Diakonoff 1993</ref><ref>Schmitt 2011, pp. 216–218.</ref><ref>Olbrycht, Marek Jan (2021). Early Arsakid Parthia (ca. 250–165 B.C.): At the Crossroads of Iranian, Hellenistic, and Central Asian History. Leiden, Netherlands; Boston, United States: Brill. pp. 17–18. ISBN 978-9-004-46076-8.</ref> نووسەری یۆنانی دیۆدۆرووس سیکولۆوس ھەڤەخشترە بە ئەستیباراس (Αστιβαρας) ناو بردووە، کە شێوە یۆنانیکراوی ناوی مادیی ڕیشتیبارایە، بە واتای «ھەڵگری ڕم» دێت. ئەم ناوە ھاوشێوەی شێوە مادەکەی ناوی کوڕەکەی، [[ئیشتوویگوو]]، ئەژدەھاک، بە واتای «ڕمھاوێژ» دێت.<ref>Hinz 1975, p. 207.</ref><ref>Schmitt 2011, pp. 139–140.</ref><ref>https://iranicaonline.org/articles/astyages-the-last-median-king</ref><ref>Hinz 1975, p. 208.</ref> ==ژیان و فەرمانڕەوایی== ===فەرمانڕەواییی سەکاکان=== بە گوێرەی [[ھێرۆدۆت]]، کەیخەسرەو کوڕی پاشای مادی [[فرەڤەرتیش]] بوو. لە ناوەڕاستی سەدەی ٧ی [[پێش زایین]]، فرەڤەرتیش سەرکردایەتیی مادەەکانی کرد لە ڕاپەڕینێکدا دژی ئاشوور و لە شەڕدا کوژرا، یان دژی [[ئاشوورییەکان]] لە ژێر دەسەڵاتی پاشاکەیان [[ئاشووربانیپاڵ]]، یان دژی ھاوپەیمانە [[سەکاکان|سەکاکانی]] ئاشوورییەکان، کە پاشاکەیان [[مادیێس]] ھێرشی کردە سەر مادەکان و باڵادەستیی سەکاکانی بەسەریاندا سەپاند بۆ ماوەی نزیکەی سێ دەیەی ساڵان لە بری ئاشوورییەکان، بەمەش ماوەیەک دەستی پێکرد کە ھێرۆدۆت بە «فەرمانڕەواییی سەکاکان بەسەر [[ئاسیا]]دا» ناوی بردووە.<ref>https://www.jstor.org/stable/123971</ref><ref>Sulimirski & Taylor 1991, p. 565.</ref> بەدوای داگیرکاریی سەکاکاندا، کەیخەسرەو لە شوێنی فرەڤەرتیشی باوکی وەک پاشای [[مادەکان]] لە ژێر دەسەڵاتی سەکاکاندا دەستبەکار بوو.<ref>https://www.jstor.org/stable/40000130</ref> تا ساڵانی ٦٢٠ی پێش زایین، [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]ی دوای مردنی [[ئاشووربانیپاڵ]] دەستی بە لاوازبوون کرد: جگە لە ناسەقامگیریی ناوخۆیی لەناو خودی [[ئاشوور]]دا، [[بابل]] لە ساڵی ٦٢٦ی پێش زایین دژی ئاشوورییەکان ڕاپەڕی. ساڵی دواتر، لە ٦٢٥ی پێش زایین، کەیخەسرەو نیری سەکاکانی لەسەر مادەکان لادا بە بانگھێشتکردنی فەرمانڕەوا سەکاکان بۆ [[بێرمێک]]، مەستکردنیان، و پاشان کوشتنی ھەموویان، لەوانەشە ئەگەری ھەبێت خودی مادیێس خۆی.<ref>Dandamayev, M.; Medvedskaya, I. (2006). "MEDIA". Encyclopædia Iranica. Retrieved 11 August 2022.</ref> دوای ڕزگارکردنی مادەەکان لە نیری سەکاکان، کەیخەسرەو ھێزە چەکدارەکانی مادی ڕێکخستەوە بۆ ئامادەکاری بۆ شەڕ لەگەڵ ئاشوور: لە کاتێکدا پێشتر مادەکان وەک میلیشیای خێڵەکیی دابەشکراو بۆ سەر گرووپە خزمایەتییەکان دەجەنگان و ھەر جەنگاوەرێک ھەر چەکێکی بەکار دەھێنا کە زۆرترین شارەزایی تێیدا ھەبوو، کەیخەسرەو سوپایەکی ڕێکی دامەزراند کە چاوی لە سوپاکانی [[ئاشوور]] و [[ئورارتوو]] دەکرد، بە تەواوی لەلایەن دەوڵەتەوە پڕچەک کرابوون و دابەشکرابوون بۆ یەکە ستراتیژی و تاکتیکییەکان. کەیخەسرەو لەوانەیە سەکاکانیشی ناچار کردبێت بچنە ناو ھاوپەیمانییەک لەگەڵ مادەکان دوای ڕووخاندنی فەرمانڕەواییەکەیان، چونکە لە ساڵی ٦١٥ی پێش زایین بەدواوە تۆمارە بابلییەکان باس لە [[سەکاکان]] دەکەن وەک ھاوپەیمانی مادەکان.<ref>Diakonoff 1985, p. 119.</ref><ref>Diakonoff 1985, pp. 121–122.</ref><ref>Sulimirski & Taylor 1991, p. 567.</ref> ===شەڕ لە پارتیا=== لە کاتێکی فەرمانڕەواییەکەیدا، کەیخەسرەو وڵاتانی [[وەرکان]] و پارتیای داگیر کرد، کە کەوتبوونە دەستبەجێ ڕۆژھەڵاتی ماد.<ref>Dandamayev, M. A. (1994). "Media and Achaemenid Iran". In Dani, Ahmad Hasan; Harmatta, János; Puri, Baij Nath; Etemadi, G. F.; Bosworth, Clifford Edmund (eds.). History of Civilizations of Central Asia. Paris, France: UNESCO. pp. 35–64. ISBN 978-9-231-02846-5. Judging by later indirect evidence, Cyaxares also succeeded in taking Parthia, Hyrcania to the east of the Caspian Sea, and Armenia.</ref> بە گوێرەی [[دیۆدۆرووس سیکولۆوس]]، لە کاتێکدا پارتییەکان دژی کەیخەسرەو ڕاپەڕین و وڵات و پایتەختەکەیان بە سەکاکان یان داھایەکان سپارد، دوای ئەوە شەڕ لە نێوان مادەکان و [[سەکاکان]] دروست بوو، بە سەرکردایەتیی شاژنەکەیان زارینایا، کە چەندین شاری دامەزراند. بە گوێرەی دیۆدۆرووس، زارینایا خوشکی پاشای سەکا سیدرایووس بوو و سەرەتا ھاوسەری بوو، بەڵام دوای مردنی لەگەڵ پاشای پارتییەکان مەرمارێس ھاوسەرگیریی کرد. لە کاتی شەڕی دژی مادەکان، زارینایا لە شەڕدا بریندار بوو و لەلایەن ستریانگایووسی زاوای کەیخەسرەو بە دیل گیرا، کە گوێی لە پاڕانەوەکانی گرت و ژیانی بەخشی؛ کاتێک مەرمارێس دواتر ستریانگایووسی گرت، زارینایا مەرمارێسی کوشت و ستریانگایووسی ڕزگار کرد. لە کۆتاییی ئەم شەڕەدا، پارتییەکان فەرمانڕەواییی مادییان قبووڵ کرد، و ئاشتی لە نێوان مادەکان و سەکاکاندا کرا.<ref>Diakonoff 1985, p. 132.</ref><ref>https://www.iranicaonline.org/articles/zarinaia</ref> گێڕانەوەکەی دیۆدۆرووس پێشنیاری ئەوە دەکات کە ناوچەی پارتیا لە ژێر کاریگەریی ھەردوو مادەکان لە ڕۆژاوایان، و لە ژێر کاریگەریی کۆچەرییە سەکاکانی ناوچەی [[دەریای قەزوین]] و [[دەریای ئاراڵ|ئاراڵ]] بووە.<ref>Mayor, Adrienne (2014). The Amazons: Lives and Legends of Warrior Women across the Ancient World. Princeton: Princeton University Press. pp. 379–381. ISBN 978-0-691-14720-8.</ref> ===شەڕ دژی ئاشوور=== بەدوای شکستی ھێزێکی ھاوبەشی ئاشووری-مانایی لە [[گابلینۆ]] لەلایەن پاشای یاخیبووی نوێی بابل و دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتیی بابل-نوێ، نابۆپۆلاسار، ساڵی دواتر کەیخەسرەو [[مانناکان|مەننا]]ی داگیر کرد، کە سوپای مادی گەیاندە سنوورەکانی ئاشوور. لە تشرینی دووەمی ٦١٥ی پێش زایین، شەش مانگ دوای ئەوەی نابۆپۆلاسار نەیتوانی ناوەندی گرنگی ئاشوورییەکان [[ئەشۆر]] بگرێت، کەیخەسرەو بە چیاکانی [[زاگرۆس]]دا تێپەڕی و شاری ئاراپای داگیر کرد. ساڵی دواتر، لە تەممووز و ئابی ٦١٤ی پێش زایین، سوپای مادی مانۆڕێکی سەرقاڵکەریان ئەنجامدا بە ڕێپێوانێکی ڕواڵەتی بەرەو نەینەوای پایتەختی ئاشوور، کە وای لە سینشاریشکونی پاشای ئاشوور کرد بچێت بۆ بەرگریکردن لە شارەکە، دوای ئەوە مادەکان بە درێژاییی [[دیجلە]] بەرەو باکوور ڕۆیشتن و [[تەربیسوو]]یان گرت، پاش ئەوە لە ڕووبارەکە پەڕینەوە و بە کەناری ڕاستیدا بەرەو ئەشۆر ڕۆیشتن، و بەوەش ناوەندە ئاشوورییەکانی نەینەوا و [[کاڵھوو]]یان لە یارمەتیی دەرەکی بڕی. پاشان ھێزەکانی مادی ھێرشیان کردە سەر ئەشۆر و داگیریان کرد، کە لەو ماوەیەدا ھێزەکانی مادی دانیشتووانی شارەکەیان کۆمەڵکوژ کرد، پەرستگاکانیان وێران کرد، و گەنجینەکانیان برد.<ref>Diakonoff 1985, pp. 122–123.</ref> ماوەیەکی کورت دوای ڕووخانی ئەشۆر، [[نەبوپلاسەر|نابۆپۆلاساری]] پاشای بابل لەسەر وێرانەکانی شارەکە چاوی بە کەیخەسرەو کەوت، و پەیمانی ھاوپەیمانییان دژی ئاشوور بەست کە بە ھاوسەرگیریی دیپلۆماسی مۆر کرا، بە جۆرێک نەبوخودنەزەری دووەمی کوڕی نابۆپۆلاسار لەگەڵ ئەمیتیسی کچی کەیخەسرەو ھاوسەرگیریی کرد، و کەیخەسرەویش لەگەڵ کچێک یان نەوەیەکی نابۆپۆلاسار ھاوسەرگیریی کرد.<ref>Diakonoff 1985, p. 123.</ref> کاتێک ھاوپەیمانیی نێوان کەیخەسرەو و [[نەبوپلاسەر|نابۆپۆلاسار]] بەسترا، ھێزەکانی مادی و بابلی بە ھەماھەنگی لەگەڵ یەکتر لە شەڕی دژی ئاشووردا کاریان دەکرد. لە ساڵی ٦١٢ی پێش زایین، سوپای مادی و بابلی پێکەوە لە دەمەوانەی [[ڕووباری عەزێم]] پەڕینەوە و بەرەو شاری پایتەختی ئاشوور، [[نەینەوا]]، ڕۆیشتن، کە دوای سێ مانگ لە گەمارۆدان لەلایەن ھێزە ھاوبەشەکانی مادی-بابلییەوە گیرا و تاڵان کرا. پاشای ئاشوور سینشاریشکون پێدەچێت لە کاتی ڕووخانی نەینەوادا مردبێت.<ref>Diakonoff 1985, p. 124.</ref> دوای مردنی سینشاریشکون، سەرکردەیەکی ئاشووری کە لەوانەیە کوڕی بووبێت، [[ئاشوور ئوبالیتی دووەم]]، خۆی وەک پاشای نوێی ئاشوور لە [[حەڕان]] ڕاگەیاند، کە لەوێ بە پاڵپشتیی پاشماوەی سوپای ئاشوور حوکمی دەکرد. لە ساڵی ٦١٠ی پێش زایین، فیرعەونی میسریی لایەنگری ئاشوور نێخۆی دووەم لە شام دەستوەردانی کرد بۆ پشتگیریکردن لە ئاشوورییەکان، و چوو بۆ حەڕان بۆ پشتگیریکردنی ئاشوور-ئوبالیت. لە ساڵی ٦١٠ی پێش زایین، کەیخەسرەو و نابۆپۆلاسار حەڕانیان لە ھێزە ئاشووری-میسرییەکان سەندەوە، کە کشانەوە بۆ [[کارکەمیش]] لە کەناری ڕۆژاوای [[فورات]].<ref>Diakonoff 1985, pp. 124–125.</ref> بە گوێرەی لێکدانەوە کۆنەکانی تێکشکان و لەناوچوونی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، خاکەکەی لە نێوان بابلییەکان و مادەکاندا دابەش کرا، کە ئەمانەی دوایییان خاکێکیان بەدەستھێنا کە خودی ئاشووری دەگرتەوە و سنوورێکی باشووری ھەبوو کە لە کارکەمیشەوە دەستی پێ دەکرد و بە باشووری حەڕاندا تێپەڕ دەبوو و بە درێژاییی [[چیای شنگال]] تا دیجلە لە باشووری ئەشۆر، و پاشان بە درێژاییی [[زنجیرەچیای حەمرین|چیای حەمرین]] و بە دەشتاییی [[ڕووباری دیالە]]دا تا سنوورە باکوورییەکانی [[ئیلام]] دەڕۆیشت. بەڵام بە گوێرەی توێژینەوە نوێیەکان، [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] ھەموو خاکەکانی پێشووی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری بەدەستھێنا جگە لەوانەی سەر چیاکانی [[زاگرۆس]] کە ئاشوورییەکان پێشتر بە مادەکانیان دۆڕاندبوو، و ڕۆڵی مادەکان لە شەڕی دژی [[ئاشوورییەکان]]دا زیاتر وەک ھێزی شەڕکەری سەرەکی بووە کە خاکەکەیان ڕادەستی بابلییەکان کردووە و دوای تەواوبوونی ئەم چالاکییە سەربازییانە گەڕاونەتەوە بۆ [[شانشینی ماد|ماد]].<ref>Liverani, Mario (2003). "The Rise and Fall of Media" (PDF). In Lanfranchi, Giovanni B.; Roaf, Michael; Rollinger, Robert (eds.). Continuity of Empire (?) Assyria, Media, Persia. Padua: S.a.r.g.o.n. Editrice e Libreria. pp. 1–12. ISBN 978-9-990-93968-2.</ref> === ھێرش بۆ سەر ئورارتوو === {{سەرەکی|داگیرکاریی ماد بۆ سەر ئورارتوو}} لە ساڵی ٦٠٩ پێش زایین، مادەکان ھێرشیان کردە سەر پایتەختی [[ئورارتوو|شانشینی ئورارتوو]] لە [[بەرزایییەکانی ئەرمەنستان]]. ڕەنگە ھێرش بۆ سەر ئورارتوو بە ھاوپەیمانی لەگەڵ بابلییەکان ئەنجامدرابێت، چوونکە تۆمارەکانی بابلی باس لە ھێرشێکی ھاوبەشی ماد و بابلی دەکەن بۆ سەر بیت ھانوونیا لە ئورارتوو لە ساڵی ٦٠٨ پێش زایین،{{sfn|Diakonoff|1985|pages=124–125}} پێدەچێت گرووپێکی دابەشکراوی سەکاکانیش پەیوەندییان بە مادەکانەوە کردبێت و بەشدارییان لە داگیرکردنی ئورارتوودا کردبێت.{{sfn|Sulimirski|Taylor|1991|p=568}} ئەم لەشکرکێشییە نەبووە ھۆی لەناوچوونی ئورارتوو، بەڵکوو ئورارتوو بووە شانشینێکی ژێردەستەی دەوڵەتی نوێی ماد.{{sfn|Diakonoff|1985|page=124}} ڕەنگە بەشەکانی میدیا یارمەتیی [[شەڕی کەرکەمیش|سەرکەوتنی کۆتاییی بابلیان]] دابێت بەرامبەر بە ھێزی ھاوبەشی ئاشووری و میسری لە کەرکەمیش لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین، لەو کاتەدا ھاوکاریی سەربازیی مادەکان لەگەڵ ھەڵمەتەکانی بابل کۆتاییی ھات و ھێزەکانی ماد بەشدارییان لە ھیچ کام لە هەڵمەتەکانی بابلی دواتر لە [[شام]] و [[کەنعان]] نەکرد.{{sfn|Diakonoff|1985|pages=124–125}} === شەڕ لە دژی لیدیا === {{سەرەکی|شەڕی ماد و لیدیا|شەڕی ڕووباری ھالیس}} [[File:Median_empire_map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Median_empire_map.png|وێنۆک|200x200پیکسڵ|شانشینی میدیای کەیخوسرەو لە لووتکەی دەسەڵاتیدا]] دوابەدوای لەناوچوونی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور، زۆرینەی سەکاکان دەرکران لە ئاسیای ڕۆژاوا بۆ ناو دەشتی پۆنتیک لە ساڵانی ٦٠٠ پێش زایین،{{sfn|Sulimirski|Taylor|1991|p=567}} و پەیوەندییەکانی نێوان مادەکان و بابلییەکان زۆری نەخایاند لە ساڵانی ٥٩٠دا بۆ ماوەیەکی کاتی تێکچوو.{{sfn|Diakonoff|1985|pages=124–125}} کتێبی دیوترۆکانۆنیکی یودیت باس لە شەڕێک دەکات لە ساڵی ٥٩٣ پێش زایین. لە نێوان پاشا نەبوخودنەسری دووەم و ئەرپەخساد (پێدەچێت ناوێکی دیکەی کەیخوسرەو بێت).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.drbo.org/chapter/18001.htm |سەردێڕ=Douay-Rheims Bible, Judith Chapter 1}}</ref> دواتر شەڕێک لە نێوان میدیا و کۆمەڵێکی دیکەی سەکاکان سەریھەڵدا، کە ڕەنگە ئەندامانی گرووپێکی دابەشبوو بن کە شانشینییەکیان لە ناوچەیەکی ئێستای ئازەربایجان پێکھێنابوو. ئەم سەکایانە قەوقازی ژێر دەسەڵاتی مادەکانیان بەجێھێشت و ھەڵاتن بۆ شانشینی [[لیدیا]] کە ھاوپەیمانی سەکاکان بوو. وە دوای ئەوەشی پاشای لیدی [[ئەلیاتیس]] ڕەتیکردەوە پابەند بێت بە داواکارییەکانی کەیخوسرەوەوە کە ئەم پەنابەرە سەکایانە ڕادەستی ئەو بکرێن، شەڕێک لە نێوان ماد و ئیمپراتۆریەتیی لیدیا لە ساڵی ٥٩٠ پێش زایین سەریھەڵدا. [[File:Median_Empire.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Median_Empire.png|وێنۆک|320x320پیکسڵ|نەخشەیەک کە ئیمپراتۆریەتیی مادی دێرین نیشاندەدا لە دەوروبەری ٥٥٠ پێش زایین لە لووتکەی فراوانیدا.]] ئەم شەڕە پێنج ساڵی خایاند، تا ئەو کاتەی خۆرگیرانێک کە بە [[ڕۆژگیرانی تالیس|خۆرگیرانی تالیس]] ناسراوە لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایین ڕوویدا، لەو ماوەیەدا شەڕێک لە نێوان سوپای لیدیا و ماددا ڕوویدا. لێرەوە ئەم شەڕە بە [[شەڕی ڕووباری ھالیس|شەڕی مانگگیران]] ناسرا. ھەردوولا مانگگیرانەکەیان وەک نیشانەیەک بۆ کۆتاییھێنان بە شەڕ لێکداوە. پادشاکانی بابل و کیلیکیا وەک ناوبژیوان ڕۆڵیان گێڕا لە پەیماننامەی ئاشتی، کە بە ھاوسەرگیریی [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگی]] کوڕی کەیخوسرەو لەگەڵ [[ئاریەنیس|ئاریەنیسی]] کچەکەی ئەلیاتیس مۆرکرا. سنووری نێوان لیدیا و میدیا لە شوێنێکی ھێشتا دیارینەکراو لە ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆڵ جێگیرکرابوو؛ گێڕانەوەی نەریتیی مێژوونووسانی یۆنانی-ڕۆمانی لەبارەی [[ڕووباری قزل ئیرماق|ڕووباری ھالیسەوە]] تێیاندا باس دەکرێت کە ئەم ڕووبارە وەک سنووری نێوان ھەردوو شانشینییەکە دانراوە.{{sfn|Diakonoff|1985|pages=125–126}}<ref name="The Battle of the Eclipse">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Leloux |یەکەم١=Kevin |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=The Battle of the Eclipse |ناونیشان=https://orbi.uliege.be/handle/2268/207259 |journal=Polemos: Journal of Interdisciplinary Research on War and Peace |بڵاوکەرەوە=Polemos |بەرگ=١٩|issue=2 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩|hdl=2268/207259}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rollinger|یەکەم=Robert|سەردێڕ=Continuity of Empire (?) Assyria, Media, Persia|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=S.a.r.g.o.n. Editrice e Libreria|ژپنک=٩٧٨-٩-٩٩٠-٩٣٩٦٨-٢|editor1-last=Lanfranchi|editor1-first=Giovanni B.|شوێن=[[Padua]]|پەڕەکان=١–١٢|chapter=The Western Expansion of the Median ‘Empire’: A Re-Examination|بەستەری نووسەر=Robert Rollinger|editor2-last=Roaf|editor2-first=Michael|editor-link2=Michael Roaf|editor3-last=Rollinger|editor3-first=Robert|editor-link3=Robert Rollinger|chapter-url=https://www.academia.edu/13842356}}</ref><ref name="Leloux-2">{{cite thesis|last=Leloux|first=Kevin|date=2018|title=La Lydie d'Alyatte et Crésus: Un royaume à la croisée des cités grecques et des monarchies orientales. Recherches sur son organisation interne et sa politique extérieure|type=PhD|volume=2|publisher=[[University of Liège]]|docket=|oclc=|url=https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/220928/2/The%cc%80se%20entie%cc%80re%20vol%20II.pdf|access-date=1 May 2022|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/220928/2/The%cc%80se%20entie%cc%80re%20vol%20II.pdf|url-status=dead}}</ref> === مردن === [[پەڕگە:Zoroastrianism_Tomb_Sulaymaniyah_province_28.JPG|وێنۆک|گۆڕی ئەگەریی کەیخەسرەو، [[قزقاپان]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]]] کەیخوسرەو دوای ماوەیەکی کورت لە شەڕی مانگگیران لە ساڵی ٥٨٥ پێش زایین کۆچی دواییی کرد، لە دوای ئەویش [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگی]] کوڕی جێگای گرتەوە. مێژوونووسی ڕووسی ئیگۆر دیاکۆنۆف بە شێوەیەکی تاقیکاری پێشنیاری کردووە کە ڕەنگە گۆڕی کەیخوسرەو لەو شوێنەدا بێت کە ئێستا پێی دەوترێت [[ئەشکەوتی قزقاپان|قزقاپان]]، لە چیاکانی [[باشووری کوردستان]] لە [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]. == میرات و کاریگەرییەکانی == دوای ئەوەی داریووشی یەکەم ھاتە سەر دەسەڵات لە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشیدا]]، یاخیبوونەکان سەریان ھەڵدا و ئیدیعای میراتی کەیخوسرەویان دەکرد. دوای ئەوەی ئەم یاخیبوونانە شکستیان ھێنا، داریووش لە [[وێنەبەردینەی بێستوون|نووسراویی بێستووندا]] دوو کەسی ئاماژە پێکردووە، یەکێکیان فراورتیشی مادی بوو؛<ref>(Struve, 1948, pp. 5–34)</ref><blockquote>درۆی کرد و وتی: '«من خشتاتریتاییم (کەیخوسرەو)، لە بنەماڵەی کەیخوسرەوم.» ئەمەش مادییەکانی وا لێکرد کە یاخی ببن دژی فارسەکان. یەکێکی تریشیان تریتانتاچمێس بوو، ئەو ساگارتییە کە درۆی کرد و وتی: «من پاشام لە ساگارتیا، لە بنەماڵەی کەیخوسرەوم.» ساگارتیای وا لێکرد ڕاپەڕین بکات.<ref>(Struve, 1948, pp. 5–34)</ref></blockquote>کەیخوسرەو لە [[سروودی کوردی|سروودی نەتەوەییی کوردیی]] [[ئەی ڕەقیب]] کە لە ساڵی ١٩٣٨ لە لایەن شاعیر [[دڵدار|دڵدارەوە]] نووسراوە، ئاماژەی پێکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=KRG Poland |ناونیشان=http://poland.gov.krd/about-kurdistan/basic-facts/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan Regional Government-Representation in Poland |زمان=en |سەردێڕ=Basic facts}}</ref> وەک ھێمای دەسەڵات و بەرخۆدانی دێرینی [[کورد]]؛<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunter|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Out of Nowhere: The Kurds of Syria in Peace and War|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨١٨٤٩٠٤٥٣٢٢|پەڕەکان=٤٤–٤٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Körlings|یەکەم=Helmut|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dmrPBAAAQBAJ&q=ey+raqib|سەردێڕ=Ey Raquib: Kurdisches Zwischenspiel|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=BookRix|ژپنک=٩٧٨-٣-٧٣٦٨-٤٦٨٨-٣|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩٣٨|ناونیشان=https://www.kurdishlobbyaustralia.com/wp-content/uploads/2016/11/Kurdish-national-anthem.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdish Lobby Australia |زمان=ku |سەردێڕ=Ey Reqîb – Kurdish National Anthem}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Younis |یەکەم=Rauf |ڕێکەوت=١٩٣٨|ناونیشان=https://books.vejin.net/text/4278 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=VejinBooks |زمان=ku |بەستەری نووسەر=Dildar (poet) |سەردێڕ=ئەی ڕەقیب}}</ref><blockquote><big>{{Script/Arabic|ئێمە ڕۆڵەی میدیا و {{font color|blue|کەیخوسرەو}}ین}}</big></blockquote> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{s-start}} {{succession box|title=پاشای [[شانشینی ماد]]|before=پاشا [[فرەڤەرتیش]]|after=پاشا ئەژدەھاک [[ئیشتوویگوو]]|years=٦۲٥–٥٨٥ پ.ز}} {{s-end}} {{ماد}}{{تووڵی دەروازە|کوردستان|ژیاننامە|ئێران|ئاسیا|بەستەرە دەرەکییەکان=وویوویا}} == پەرتووکنامە == * تاریخ ماد. ایگور میخائیلوویچ دیاکونوف (بە [[فارسی]]) [[پۆل:مردووانی ٥٨٥ی پ.ز]] [[پۆل:پاشاکانی ماد]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] futijdb1eyxij2j2jawalvbmeaxbvsk 0 4208 1574161 1504475 2026-04-10T07:21:36Z 1silent scientist 51740 1574161 wikitext text/x-wiki {{Databox}}{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|ڕیزەچیاکانی زاگرۆس|زاگرۆس (ڕوونکردنەوە)}} [[پەڕگە:Zagros 1992.jpg|وێنۆک|240px|ڕیزەچیاکانی زاگرۆس لە ساڵی ١٩٩٢دا]] '''زاگرۆس''' گەورەترین [[زنجیرەچیا]]یە بەدرێژایی خاکی [[کوردستان]] ھەڵکەوتووە لە ناوچەی [[وان]] لە [[باکووری کوردستان]]ەوە دەست پێ دەکات تا ناوچەی [[کرمان]] لە [[ئێران]]، ١٦٠٠ کیلۆمەتر درێژەی ھەیە. بەرزترین شوێن لە زنجیرە چیاکانی زاگرۆس [[زەردکێو]]ە (٤٥٤٦ مەتر) لە ناوچەی [[لوڕستان]]دا. == مێژوو و ناونان == وشەی زاگڕۆژ وشەیەکی لێکدراوی کۆنی کوردییە لە (زاگ+ڕۆژ) پێکھاتووە بەواتای زێد یان شوێنی لەدایکبوونی ڕۆژ دێت، خێڵە کوردییە کۆنەکان لەو بڕوایەدا بوون کە خۆر (ڕۆژ) لەدامێنی ئەم زنجیرە شاخەوە لەدایک دەبێت، (زاگ=شوێنی لەدایکبوون)(ڕۆژ=خۆر) لە سەردەمی شانشینی فارس (زاگڕۆژ) گۆڕدرا بۆ (زاگروز) و لە کاتی ھاتنی ئینگلیزەکان بۆ کەنداو ھەڵسان بەتۆمارکردنی سەرجەم ناوی گوند و شاخ و ڕووبار و شارەکان بە [[زمانی ئینگلیزی]] کە ناوەکانیان لەسەر زاری خەڵکەوە وەردەگرت کاتێک ناوی (زاگروز)یان بە ئینگلیزی نووسی بوو بە (زاگرۆس)(zagros)ئەمیش لەبەر ئەوەی(s) بە (z) دەخوێندرێتەوە، بەم شێوەیە (زاگڕۆژ) بوو بە (زاگروز) پاشان بوو بە (زاگرۆس).{{ژێدەر}} لەسەردەمی چاخی بەردینەوە مرۆڤ دەستی بەسەر ئەم ناوچەیە داگرتووە، بە کۆنترین ھەواری مرۆڤایەتی دادەنرێت لە جیھاندا، کۆنترین پاشماوەی مرۆڤایەتی دۆزرابێتەوە لە زاگرۆس بووە، [[دەشکەوتی شانەدەر]] و دەشکەوتی بێستون و دەشکەوتی وێزمە سێ لە کۆنترین دەشکەوتی جیھانن کەوتوونەتە زاگرۆس، ئەو پاشماوانەی لە شانەدەر دۆزراونەتەوە بۆ ٦٥٠٠٠–٣٥٠٠٠ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە، ھەروەھا دوو گۆڕی تێدا دۆزراوەتەوە کە ھی سەردەمی چاخی بەردینن، بەجۆرێک گۆڕی یەکەم سی و پێنج کەسی تێدابووە، پاشماوەی مرۆڤی نیاندەرتاڵ لە شانەدەر دۆزرایەوە ھەروەھا لە دەشکەوتی بێستون چەندین شوێنەواری گرنگ دۆزراونەتەوە کە پاشماوەی مرۆڤی ھۆمینینی تێدا دۆزراوەتەوە.{{ژێدەر}} == زەویناسی == پێکھاتەی زەوییەکەی لە ئەنجامی پێکگەیشتن و پێکەوەبەستانی توندی ھەردوو پلێتی عەرەبی و پلێتی ئۆراسیایی دروست بووە، ئەم بەریەککەوتنە لە چەرخی مەیۆسینی ڕوویداوە کەبووەتە ھۆی دروستبوونی تاوێری بەھێز لەئەنجامی داماڵینی چینی خەلوزەکاربۆنییەکەی و مانەوەی مەیۆسینەکان بەرامبەر پلێتی ئێرانی بۆیە کەوتووەتە سەرھێلی جووڵەی پلێتەکان بەجۆرێک ئەم بەریەککەوتن و پاڵنانەی پلێتەکان دژبەیەک تا ڕۆژگاری ئەمڕۆمان بەردەوامە، پلێتی عەرەبی بەتوندی پاڵ بە پلێتی ئۆراسیایی دەنێت بۆیە بەردەوام چیاکانی زاگرۆس لەبەرزبونەوەی بەردەوامدان، بەپێی پێوەرەکانی GPS چالاکی بەریەککەوتنی پلێتەکان بەردەوامە بۆیە زەوییەکانی ئێران لە گۆڕانی نارێکی ھەرەمیانەی بەردەوامدایە کە کاری خستووەتە سەر چیاکانی ئەلبورزیش، تۆڕی GPS ی ئێرانی تێبینی ئەوەیان کردووە کە چینەکانی ناخی زاگرۆس بە ڕێژەیەکی زۆڕ زیادیان کردوە کە ھەرساڵێک بەبڕی (٠٬٣٩) زیاد دەکات، زەوییەکانی باشووری خۆڕھەڵاتی زاگرۆس بەبڕی ١٠ملم داتەپیون ھەروەھا زەوییەکانی باکووری خۆڕئاوای زاگرۆسیش بە بڕی ٥ملم داتەپیون بەم جۆرە باڵای چیایەکانی لەبەرزبوونی بەردەوامدان. === جۆر و تەمەنی تاوێرەکان === سەرجەم چیایەکانی لەبنەڕەتدا لە لایمستۆن پێکھاتووە لەبەرزایییەکانی زاگڕۆژ دەتوانی تاوێری پالیۆزی بەدی بکەیت، ھەروەھا لە کەمەری چیایەکانی تاوێری ناوەندی ھەن لە قەبارەدا کە لەسەردەمی توریاسی و جۆراسی دروستبوونە بەڵام لە بنارەکەی تاوێر گەلێک ھەن کە ھی سەردەمی گەچدارین، زاگڕۆژ لەگەڵ ئەلپ ھاوتەمەنن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Zagros_Mountains|سەردێڕ = Zagros Mountains|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Zagros Mountains}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چیاکان|کوردستان|ئێران|عێراق|تورکیا}} [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی ئێران]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی عێراق]] [[پۆل:جوگرافیای باکووری کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:چیاکان]] [[پۆل:چیاکانی کوردستان]] [[پۆل:بەرزاییە ئیرانییەکان]] [[پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو]] [[پۆل:پارێزگاکانی فیزیۆگرافیا]] [[پۆل:بانووی ئێرانی]] 2w5f7fst3ovspzw043f1j4h647811oy 0 4768 1574168 862858 2026-04-10T07:40:30Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زمانی فارسیی کۆن]] 1574168 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زمانی فارسیی کۆن]] 5pwen8rajplsmyku4lq9lyctr4erghi 0 10521 1573918 1559469 2026-04-09T15:49:12Z Markuss86 45005 1573918 wikitext text/x-wiki {{نوێکردنەوە}}{{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ | ناوی یانە = ئەتلەتیکۆ مەدرید | وێنە = | ناونیشانی وێنە = | ناوی تەواو = Club Atlético de Madrid, S.A.D. | نازناو =Los Rojiblancos {{هن}}(سوور و سپی){{ھن}} Los Indios (سوورپێستەکان){{ھن}} El Glorioso (پایەبەرز) | ناوی کورتکراوە =ATM | دامەزراندن =٢٦ی نیسانی ١٩٠٣؛ (١١٨ ساڵ) | ھەڵوەشاندن = | زەوی =[[واندا میترۆپۆلیتانۆ]]،[[مەدرید]]، ئیسپانیا(پانتایی:٦٨،٤٥٧)<ref name="Capacity">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://stadiumdb.com/constructions/esp/estadio_la_peineta|سەردێڕ=Wanda Metropolitano (Estadio Olimpico de la Peineta)|وێبگە=Stadium DB.com}}</ref> | ناوی پیشەیی خاوەن یانە =خاوەن یانە | خاوەن یانە =Atlético HoldCo (65,98%)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.atleticodemadrid.com/noticias/club-atletico-de-madrid-general-meeting-agrees-181-8-million-euro-capital-increase|سەردێڕ=Majority shareholder Atlético HoldCo to provide 120 million euros.|بڵاوکەرەوە=Atlético de Madrid|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref><br /> [[Idan Ofer]] (33%)<ref name="Haaretz:Israeli Billionaire Idan Ofer Makes Progress in Bid to Buy Stake in Atletico Madrid Soccer Club">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli Billionaire Idan Ofer Makes Progress in Bid to Buy Stake in Atletico Madrid Soccer Club|ناونیشان=https://www.haaretz.com/world-news/europe/israeli-billionaire-makes-progress-in-bid-to-buy-stake-in-atletico-madrid-1.5466112|newspaper=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref name="Buyer">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Welch|یەکەم١=Ben|سەردێڕ=Israeli billionaire Idan Ofer buys share of Spanish football giants Atlético Madrid|ناونیشان=https://www.thejc.com/news/world/israeli-billionaire-idan-ofer-buys-share-of-spanish-football-giants-atl%C3%A9tico-madrid-1.448264|بڵاوکەرەوە=The JC|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref name="CTECH: Palestinian Business Magnate Buys a 15% Stake in Atlético Madrid">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hazani|یەکەم١=Golan|سەردێڕ=Israeli Business Magnate Buys a 15% Stake in Atlético Madrid|ناونیشان=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3725293,00.html|بڵاوکەرەوە=CTECH|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180712223955/https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3725293,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ناوی پیشەیی سەرۆک یانە = سەرۆک | سەرۆک = [[ئێنریکێ سێرێزۆ]] | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = ڕاهێنەر | بەڕێوەبەر ={{ flagicon| ARG}} [[دیێگۆ سیمیۆنی]] | خول = [[لالیگا]] | وەرز =2020-2021 | ڕیزبەند =یەکەم | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | گۆڵکەر = | کۆمەڵەی ھاندەران = | میدالیاکان = | American = | ڕاھێنەر = |ماڵپەڕی فەرمی = http://www.clubatleticodemadrid.com/ |وەرزی ئەمساڵ = ٢٠٢٠-٢٠٢١ | pattern_la1 = _atleticomadrid2526h | pattern_b1 = _atleticomadrid2526h | pattern_ra1 = _atleticomadrid2526h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_la2 = _atleticomadrid2526a | pattern_b2 = _atleticomadrid2526a | pattern_ra2 = _atleticomadrid2526a | pattern_sh2 = _atleticomadrid2526a | pattern_so2 = _atleticomadrid2526al | leftarm2 = 3B3C62 | body2 = 3B3C62 | rightarm2 = 3B3C62 | shorts2 = 3B3C62 | socks2 = 3B3C62 | pattern_la3 = _atleticomadrid2526t | pattern_b3 = _atleticomadrid2526t | pattern_ra3 = _atleticomadrid2526t | pattern_sh3 = _atleticomadrid2526t | pattern_so3 = | leftarm3 = 0088FF | body3 = 0088FF | rightarm3 = 0088FF | shorts3 =0088FF | socks3 = 0088FF }} '''ئەتلەتیکۆ مەدرید'''({{IPA-es|ˈkluβ aˈtletiko ðe maˈðɾið}}) یەکێک لە یانەکانی پیشەگەری [[تۆپی پێ]]ی [[ئیسپانیا]]یە، بنکە و شوێنی یاریگای یانەکە دەکەوێتە شاری [[مەدرید]]، ئەم یانەیە بەشدارە لە [[خولی تۆپی پێی ئیسپانیا]] ناسراو بە لالیگا. یانەکە لە ڕۆژی ٢٦ نیسانی ١٩٠٣ لەلایەن سێ خوێندکاری [[ھەرێمی باسک|باسکی]] کە لە [[مەدرید]] دەژیان دامەزرا.<ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Classic club|ناونیشان=https://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31070/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110906093039/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club%3D31070/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[FIFA]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906093039/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club%3D31070/index.html |date= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١١ }}</ref> یاریگای مێترۆپۆلیتانۆ یاریگای تایبەتی یانەکەیە کە شوێنی ٦٨،٤٥٦ هاندەر دەبێتەوە.<ref name="Capacity">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://stadiumdb.com/constructions/esp/estadio_la_peineta|سەردێڕ=Wanda Metropolitano (Estadio Olimpico de la Peineta)|وێبگە=Stadium DB.com}}</ref> لە ڕوانگەی بەدەستهێنانی نازناوەکانی لالیگا، ئەتلەنتیکۆ ناوی لە سێیەم یانە دێت لە دوای یانەکانی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] و [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]. یانەکە بووەتە براوەی دە جار خوولی یانەکانی ئیسپانیا. لە ساڵی ١٩٩٦، یانەکە خوول و [[جامی شای ئیسپانیا]]<nowiki/>ی بەیەکەوە بردەوە. یانەکە دە جار بۆتە پاڵەوانی جامی شای ئیسپانیا و دوو جاریش جامی سووپەری ئیسپانیای بەدەستهێناوە. لە ساڵانی، ١٩٧٤، ٢٠١٤ و ٢٠١٦ یانەکە پلەی دووەمی لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|چامپیۆنز لیگ]] بەدەستهێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1973/74: Müller ends Bayern wait|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1973/index.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101011155417/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season%3D1973/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[UEFA]]}}</ref> لە ساڵانی ٢٠١٠، ٢٠١٢ و ٢٠١٨ یانەکە بووەتە پاڵەوانی [[خولی ئەورووپا]] هەروەها لەساڵانی ٢٠١٠، ٢٠١٢ و ٢٠١٨ بووەتە پاڵەوانی [[جامی سووپەری ئەورووپا]]. درێسی یانەکە لە سوور و سپی هێڵدار پێکدێت هەروەها بە شۆرتێکی شینەوە، لەگەڵ گۆرەوییەکی شین و سوور، ئەم ڕەنگی درێسە لەوەتەی ساڵی ١٩١١ بەم شێوەیە ماوەتەوە. لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٣، [[فلیپی شەشەمی ئیسپانیا]] بەشێوەی فەخری/شانازی کراوەتە سەرۆکی یانەکە. ئەتلەنتیکۆ مەدرید پێشتر خاوەندارییەتی هاوبەشی لە یانەی ئەتلەنتیکۆ دی کالکەتای دەکرد لە [[ھیندستان|هیندستان]]، ئەو یانەیە لە خوولی سووپەری هیندی یارییان دەکرد و دووجار بوونە پاڵەوانی خوولەکە. دواتر لە ساڵی ٢٠١٧، ئەتلەنتیکۆ مەدریدی ئیسپانی لە پشتگیریکردن و خاوەندارییەتی هاوبەشی یانەکە کشایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Atletico de Madrid are ditching their ISL franchise partnership with Atletico de Kolkata|ناونیشان=https://thefangarage.com/articles/11450-why-atletico-de-madrid-are-ditching-their-isl-franchise-partnership-with-atletico-de-kolkata|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=TFG team}}</ref> == مێژوو == ە ڕۆژی ٢٦ نیسانی ١٩٠٣ لەلایەن سێ خوێندکاری [[ھەرێمی باسک|باسکی]] کە لە [[مەدرید]] دەژیان دامەزرا.<ref name="autogenerated1" /> بیرۆکەی دامەزراندنی یانەکە لەوە سەری هەڵدا، کە ئەو سێ خوێندکارە ئەو یانە نوێییان بە جێگرەوەی یانەی منداڵییان [[ئەتلەتیکۆ بیلباو|ئەتلەنتیکۆ بیلباو]] دەهاتە پێش چاو.<ref name="autogenerated12">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Classic club|ناونیشان=https://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31070/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110906093039/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club%3D31070/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[FIFA]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906093039/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club%3D31070/index.html |date= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١١ }}</ref> پێشتر دامەزرێنەرەکان یانەکە، تەنیا یاری کۆتایی [[جامی شای ئیسپانیای ١٩٠٣]] بەچاوی خۆیان بینی بوو. == دەستکەوتەکان == === جامە ناوخۆییەکان === * جامی ئیسپانیا دە جار: ١٩٣٩–٤٠, ١٩٤٠–٤١, ١٩٤٩–٥٠, ١٩٥٠–٥١, ١٩٦٥–٦٦, ١٩٦٩–٧٠, ١٩٧٢–٧٣, ١٩٧٦–٧٧, ١٩٩٥–٩٦, ٢٠١٣–١٤ * جامی ئیسپانیا پلە دوو یەک جار: ٢٠٠١–٠٢ * جامی شای ئیسپانیا دە جار: ١٩٥٩–٦٠, ١٩٦٠–٦١, ١٩٦٤–٦٥, ١٩٧١–٧٢, ١٩٧٥–٧٦, ١٩٨٤–٨٥, ١٩٩٠–٩١, ١٩٩١–٩٢, ١٩٩٥–٩٦, ٢٠١٢–١٣ * جامی سووپەری ئیسپانی دوو جار: ١٩٨٥, ٢٠١٤ * جامی پاڵەوانەکانی ئیسپانیا (یاری نێوان ئەتلەتیکۆ مەدرید و ئیسپانیۆل) یەک جار: ١٩٤٠–٤١ * جامی سەرۆک یەک جار: ١٩٤٧ * جامی ئێڤا دوارت یەک جار: ١٩٥١ * جامی کۆپا دی لا لیگا دوو جار: ١٩٨٤, ١٩٨٥ === جامە ئەوڕووپییەکان === جامی پاڵەوانەکانی یوفا یەک جار: ١٩٦١–٦٢ جامی یۆرۆپا لیگ سێ جار: ٢٠٠٩–١٠, ٢٠١١–١٢, ٢٠١٧–١٨ جامی سووپەری یوفا سێ جار: ٢٠١٠, ٢٠١٢, ٢٠١٨ [[جامی کیشوەرەکان]] یەک جار: ١٩٧٤ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{خولی ئیسپانی}} {{خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا ٢٠١٣–١٤}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ئیسپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Atlético de Madrid}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٣ لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٣]] [[پۆل:ئەتلەتیکۆ مەدرید]] [[پۆل:یانەکانی لا لیگا]] ncsq5czchd6485uk1fpo3e6i67c7cgy 0 11608 1574166 862859 2026-04-10T07:40:10Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زمانی فارسیی کۆن]] 1574166 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زمانی فارسیی کۆن]] 5pwen8rajplsmyku4lq9lyctr4erghi 0 12926 1574055 1569091 2026-04-09T17:24:01Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Hakkari|Hakkari]] بۆ [[:Commons:Category:Hakkâri|Hakkâri]] 1574055 wikitext text/x-wiki {{Coord|37|35|N|43|44|E|type:city|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = جۆلەمێرگ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = | وێنە = Mountain Hyacinth - panoramio.jpg | قەبارەی_وێنە = 250px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری جۆلەمێرگ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەکاری|ھەکاری]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨٬٤٧٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٣]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٣٨(٩٠+) | وێبگە = }} '''جۆلەمێرگ''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Colemêrg) [[شار]]ێکە و ناوەندی [[قەزای جۆلەمێرگ]]ە لە [[پارێزگای جۆلەمێرگ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. شارەکە کوردنشینە و ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٥٨٬٤٧٠ کەس بووە. نزیکەی ٤٠ کم لە سنووری [[عێراق]]–تورکیاوە دوورە، بەڵام مەودای نزیکترین دەروازەی سنووریی عێراق (دەروازەی سنووریی [[دەروازەی ئیبراھیم خەلیل|ئیبراھیم خەلیل]]) بە ڕێگای ئۆتۆمبێل نزیکەی ٢٧٠ کم دەبێت.<ref>https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>Peter Alfred, Andrews; Benninghaus, Rüdiger, eds. (1989). Ethnic Groups in the Republic of Turkey. p. 214.</ref> == ڕەگناسی == بەپێی وتەی زانایانی [[سەدەکانی ناوەڕاست]] و زۆربەی زانایانی مۆدێرن، [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|ھەکاری]] ناوی خۆی لە ھۆزێکی کوردی ناوخۆیی بە ناوی «[[ھەکاری (خێڵ)|ھەکاری]]» وەرگرتووە.<ref>https://books.google.com/books/about/Ibn_Khallikan_s_Biographical_Dictionary.html?hl=ar&id=xPnqvmzhsMcC</ref><ref>https://www.academia.edu/106229964/Geography_Demographics_and_the_Value_of_Medieval_Syriac_Historical_Texts_A_Case_Study_of_the_Vita_of_Rabbān_Joseph_Busnāyā_III_Final_</ref><ref>https://shs.hal.science/halshs-02059445v1</ref> == مێژوو == پێش [[کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]] لە ساڵی ١٩١٥، جۆلەمێرگ بۆ چەندین سەدە نیشتمانی ئاشوورییەکان بوو. دوای ئەو کۆمەڵکوژییەی کە لەلایەن [[حکوومەتی عوسمانی]] و ھۆزە [[کوردەکان]]ەوە ئەنجامدرا، دانیشتووانە ئاشوورییەکە بەھۆی کوشتنی بەکۆمەڵی سەدان ھەزار مەسیحیی ئاشووری لە کاتی کۆمەڵکوژییەکەدا، بە نزیکەیی بە تەواوی سڕایەوە. ئەو تاکە ئاشوورییانەی کە توانییان ڕابکەن نەگەڕانەوە، چونکە ناوچەکە و بە گشتی وڵاتەکە، بە دووژمنکارانە بەرامبەر بە ھەر گەلێکی ڕەسەن کە ھەوڵی گەڕانەوە بۆ نیشتمانی خۆیان بدەن ماوەتەوە. ئەو کەمە کەسانەی کە ماونەتەوە و ئەو دەستە کەمەی ھەوڵی گەڕانەوە بۆ زێدی ڕەسەنی خۆیان دەدەن، کە تەنھا چەند نەوەیەک لەمەوبەر ئاشوورییەکان تێدا نیشتەجێ بوون.<ref>https://bianet.org/haber/launch-a-serious-investigation-about-hurmuz-diril-s-fate-238346</ref><ref>https://t24.com.tr/yazarlar/gokcer-tahincioglu-yuzlesme/92-yasindaki-suryani-evinde-basindan-4-kursunla-vurularak-nasil-olduruldu-supheli-birkac-ayda-nasil-tahliye-edildi,44762</ref> == کەشوھەوا == جۆلەمێرگ خاوەنی کەشوھەوایەکی کیشوەریی شێدارە کە ھاوینێکی گەرمی ھەیە و لەژێر کاریگەریی [[دەریای ناوەڕاست]]دایە (پۆلێنکردنی ئاووھەوای کۆپن: Dsa، پۆلێنکردنی ئاووھەوای تریوارسا: Dca). شاری جۆلەمێرگ لە بەرزایی نزیکەی ١٧٢٠ مەتر (٥٦٤٠ پێ) دایە و لەلایەن ناوچە بەرزەکانی دەوروبەرییەوە دەورەدراوە. زستانەکانی سارد و بەفراوین و تێکڕای پلەی گەرمییان -٤ پلەی سەدییە. ھاوینەکانیشی گەرم و وشکن و تێکڕای پلەی گەرمییان ٢٥ پلەی سەدییە. بەرزترین پلەی گەرمیی تۆمارکراو: ٣٨٫٨ پلەی سەدی لە ٢٧ی تەممووزی ١٩٦٦. نزمترین پلەی گەرمیی تۆمارکراو: -٢٣٫٤ پلەی سەدی لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩.<ref>https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&m=HAKKARI</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Hakkâri|جۆلەمێرگ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:جۆلەمێرگ]] [[پۆل:ئاشوورییەکان]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای حەکاری]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] bva9lajxkwyd3xv1kjsjf9aiqo7530l 0 24047 1574171 1536622 2026-04-10T07:47:18Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1574171 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|کەریم زەند}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''کەریم خانی زەند''' یەکێک بووە لە حاکمەکانی [[ئێران]]. کەریم خان لە ھۆزی زەند، لە [[لەک]] بوو و دایکیشی لە [[زەنگنە]] بووە. [[پەڕگە:Karim Khan by Charles Heath.jpg|وێنۆک|230px]] == ژیان == کەریم‌خان لە عەشیرەتی زەند لە لەک بوو. بابی ئیناق‌خانی ناو بووە و ڕەئیسی ئێلی زەند لە لەک بوو و دایکی [[بەیگوم ئاغا زەنگنە]] لە زەنگنە بوو. کەریم‌خان لە دێی «پەری» (پیرۆز) لە ساڵی ١١١٩ی ھ. ق چاوی بە دنیا ھەڵێناوە. کەریم‌خان لە نەتەوەی لەک ناوچەی مەلایر بووە. کەریم‌خان لە ساڵی ١١٩٣ – ١١٧٩ حاکمی وڵاتی [[ئێران]] بووە و پایتەختی کەریم‌خان شاری [[شیراز]] و لەقەبیشی وەکیلولڕەعایا بووە، پیاوێکی عادڵ، زۆر لە خزمەتی خەڵک‌دا بووە و زۆر تێکۆشاوە بۆ خۆش‌گوزەرانی خەڵک و ئاوەدانیی وڵات. == کارەکان == یەکێک لە بەرچاوترین باڵەخانەکانی دەورەی زەندییە، «[[ئەرگی کەریم‌خان]]ە» کە بە ڕووبەری ١٢٨٠٠ میتری چوارگۆشەیە و ژێرخانی ئەو بەنایە ٤٠٠٠ میتری چوارگۆشەیە و لە ناوەندی شاری [[شیراز]] ھەڵکەوتووە. دوای ئەوەی کەریم‌خان شاری [[شیراز]]ی بە عینوانی پایەتەخت ھەڵبژاردووە ئەو ئەرگەی بۆ شوێنی ژیانی خاووخێزانی دیاری کرد. ئەرگی کەریم‌خان سێ شانشینی ھەبووە، لە باکوور، ڕۆژاوا و باشوور. شانشینی باکووری، تایبەتمەندی زستان بووە، شانشینی ڕۆژاوا، تایبەت بە بەھاران بووە و شانشینی باشوور، تایبەت با ھاوین بووە. لە کەنار و پشتی ھەر شانشینەوە وەتاغ و داڵانی لێ دروست کراوە لە لای ڕۆژاوای حەسار. تالاری ئەسڵی ئەرگ، مەنزڵی ڕەسمی و جێگای ژیان و حەسانەوەی کەریم‌خانی زەند بووە. == شەڕەکان == شەرەکانی کەریم خان بریتی لە دوو بەشن: * شەڕی ناوخۆ واتە لە ناوئێراندا (زۆربەیان دژ بە لوڕەکان) * شەڕی دەرەکی کە تەنیا یەک دانە بوو ئەویش لەگەڵ [[عوسمانی]]یەکاندا بوو، کە بوو بەھۆی داگیرکردنی [[بەسرە]] لە لایێن کەریم خانەوە. == مردن == لە ئاخری عومری‌دا نەخۆشی [[دەردەباریکە|ئازارەباریکەی]] (سل) گرتووە، بەھۆی پیری کە نزیک بە ٨٠ ساڵ لە عومری تێپەڕیوە ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ بێ ھێزتر بووە. کەریم‌خان دوای ٣٠ ساڵ و ٨ مانگ و ١٢ ڕۆژ حکوومەت کردن لە ١٣ی مانگی سەفەری ١١٩٣ی ھ. ق فەوتی کردووە و دوای فەوتەکەی لە گۆشەی باشووری حەساری ھونەرستانی سەنعەتی نمازی دەینێژن. دوای دەسەڵاتی [[ئاغا محەممەدخانی قاجار]] بە سەر شاری [[شیراز]] بە دەلیلی کینە و ناخۆشەویستی قەبرەکەی دەداتەوە و ئێسکەکانی دەردێنێ و لە توورەکەی دەکا و دەیبا بۆ تاران و لە [[کاخی گوڵستان]] لەژێر پلیکانی ئەو کاخە دەینێژێ ھەتا ھەموو ڕۆژێ بە سەری‌دا ڕابرێ و پێی لێ بنێ. دەڵێن لە زەمانی [[ڕەزاخان]]دا دەریانھێناوەتەوە و بردوویانە بۆ گۆڕستانی [[تاران]] و لە وێ ناشتوویانە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=}} * [[گۆڤاری مەھاباد]]، ژمارە ١٦٠، ساڵی ١٣٩٣، گەشتێک بۆ شیراز، [[مەلا مستەفا ڕەشیدی]] (زاواکێو) {{پۆلی کۆمنز|Karim Khan}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|کوردستان|پاشایەتی}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٧٠٠]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:مردووانی ١٧٧٩]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٠٥]] [[پۆل:لوڕ]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی زەند]] 5tpjmoqieq4k9lj9kl0x2mym1aayfd8 0 37737 1574149 1559517 2026-04-09T21:32:10Z ~2026-21935-74 75667 کۆمەڵێ ناوم زیاد کرد 1574149 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|بنشێوەزاری جافی|جاف (ڕوونکردنەوە)}} '''جافی''' یەکێک لە بنشێوەزارەکانی [[کوردیی ناوەندی]]یە کە لە [[کوردستانی باشوور]] و [[کوردستانی ڕۆژھەڵات]] ئاخێوەری ھەیە. == زمانناسی == بنشێوەزاری جافی لە ڕووی زمانناسییەوە یەکێکە لە بنشێوەزارە سەرەکییەکانی شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی]] و بە ھەڵەوە ھەندێک جار وەک سۆرانی ناوی لێ دەبرێت. جافی خۆی دابەش دەبێتە سەر چەند لەھجەی جیاوازەوە و ھەندێک جیاوازی لە نێوان لەھجەکانیدا ھەیە بەڵام بنچینەی ھەموویان یەکێکە. == جوگرافیای ئاخێوەران == '''[[کوردستانی ڕۆژھەڵات]]''' * [[جوانڕۆ]] وەکوو زێدی [[جاف]] و بنشێوەزاری جافی ناس دەکرێت و زیاترین ئاخێوەری جافیی لە کوردستانی ڕۆژهەڵاتی هەیە، لەدوای [[جوانڕۆ]]؛ [[ڕوانسەر]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ماڵپەڕی فەرمیی پارێزگای کرماشان|ناونیشان=http://www.ostan-ks.ir/ravansar/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/|وێبگە=.ostan-ks.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200212095913/http://www.ostan-ks.ir/ravansar/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھۆز و تیرەکانی جاف|ناونیشان=http://jafftribe.com/KU/jaff-faction-clans-2.php|وێبگە=عێلی جاف|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161211050403/http://jafftribe.com/KU/jaff-faction-clans-2.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەربارەی عەشیرەتی جاف|ناونیشان=http://jafftribe.com/KU/single-jaff-areas.php|وێبگە=Jaff Tribe|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317170340/http://jafftribe.com/KU/single-jaff-areas.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پوشش ایل جاف|ناونیشان=https://dictionary.abadis.ir/fatofa/پوشش-ایل-جاف/|وێبگە=ئەبادیس|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=https://dictionary.abadis.ir/fatofa/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%D9%81/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استان کرماشان|ناونیشان=http://www.iranslal.com/old/slal_old/state/kermanshah.htm|وێبگە=www.iranslal.com|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200130211316/http://www.iranslal.com/old/slal_old/state/kermanshah.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ، [[سەلاس و باوەجانی (شارستان)|سەلاسی باوەجانی]]، بەشێک لە [[پاوە]]، بەشێک لە [[شارستانی سەرپێڵی زەھاو]] و بەشێک لە شاری [[کرماشان]] و حەشیمەتێکی کەم لە [[سەقز]] و پارێزگای [[سنە]] زیاترین ئاخێوەرانی جافی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەخۆ دەگرن.<ref>https://baneh.com/blog/زبان-کردی/{{بەستەری مردوو|url=https://baneh.com/blog/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jafftribe.com/KU/single-jaff-areas.php |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317170340/http://jafftribe.com/KU/single-jaff-areas.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> '''[[کوردستانی باشوور]]''' * [[ھەڵەبجە]]، [[شارەزوور]]، [[کەلار]]، [[کفری]]، [[کەرکووک]]<ref>https://baneh.com/blog/زبان-کردی/{{بەستەری مردوو|url=https://baneh.com/blog/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jafftribe.com/KU/single-jaff-areas.php |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317170340/http://jafftribe.com/KU/single-jaff-areas.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کەسایەتییە ناودارەکان == '''دەسەڵاتدار و سیاسەتوان:'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jafftribe.com/KU/single-jaff-leader.php |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190721223419/http://jafftribe.com/KU/single-jaff-leader.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[زاھیر بەگی جاف]] * [[محەممەد پاشای جاف]] * [[مەحموو پاشای جاف]] * [[وەکیلی جوانڕۆ]] * [[حسێن بەگی وەکیل]] * [[فەرەیدوون جوانڕۆیی]] *[[کەریم بەگی جاف]] * [[داوود بەگی فەتاح بەگی جاف]] * [[سەردار بەگی جاف]] * [[داوود بەگی سەردار بەگی جاف]] * [[حەبیبوڵلا خانی باوەجانی]] * [[مستەفاخانی باوەجانی]] * [[حەمە ئەمین جاف]] * [[سالار جاف]] * [[عادیلە خانم]] * [[مستەفا بەگی جاف]] * [[هانا جاف]] * عارف باوەجانی * حامی حاجی غالی * عەتاسەراوی * موحەمەدی حاجی محمود گوڵەخانە * محمود سەنگاوی * عەدنانی حەمەی مینا * موراد کانی کوردەیی * شەوکەتی حاجی موشیر * وەهاب هەڵەبجەیی '''شاعیر و گۆرانیبێژ:''' * [[مەولەوی]] * [[خانای قوبادی]] * [[نالی]] * [[میرزای جوانڕۆیی]] * [[میرزا ئەحمەد داواشی]] * [[تارا جاف]] * [[ئەحمەد موختار جاف]] * [[تایەر بەگی جاف]] * [[ئێل بەگی جاف]] * [[فانی خانەشووری]] * [[ناسیح ڕەحیمی]] * [[عەزیز وەیسی]] * پەیوەند جاف '''کەسایەتیی ئایینی:''' * [[مەلا مەجید موەحید]] * [[مەولانا خالیدی نەقشبەندی]] * [[عوسمان شارەزووری]] * [[محەممەد مەلا فایەق|مەلا محەممەد شارەزووری]] '''زانایان:''' * [[شارەزووری|شەمسەدینی شارەزووری]] * [[ئیبن سەلاحی شارەزووری]] == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} {{لقوپۆپی زمانی کوردی}} {{کورت}} fj1b7vogedyiju35jb9xlqze3t01krp 0 37768 1574188 1507862 2026-04-10T10:32:08Z 1silent scientist 51740 1574188 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Underlinked|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} }} {{Databox}} [[پەڕگە:Collier de Penne.jpg|وێنۆک|ملوانکەیەک لە [[بڕۆنز]]، [[مۆزەخانەی توولووز]]، [[فەڕەنسا]]]] '''سەردەمی بڕۆنز''' ٢٠٠٠ تا ٨٠٠ی پ.ز، دەگەڕێتەوە بۆ دەستپێکی مێژوو، سەردەمێک کە [[مرۆڤ]] ئەم ئالیاژە دەدۆزێتەوە و سەردەمی بەکارھێنانی کانزای [[بڕۆنز]]. برۆنز ئالیاژێکە لە کەلناس و مێس پێکھاتووە. ئەم ئالیاژە بە پێی [[جوگرافیا]] جۆراوجۆرەکان ڕێکەوتەکەی جیاوازە و ئەم ڕێکەوتە دیاری کراوانە تایبەتن بە سەردەمی برۆنز لە [[ئەورووپا]]. سەردەمی پێش برۆنز بە سەردەمانی بەرد و سەردەمی پاش برۆنز بە [[سەردەمی ئاسن]] ناسراوە. سەردەمی بڕۆنز لەگەڵ کۆتایی سەردەمی نیۆلیتیک ٦٠٠٠-٢٠٠٠ی پ.ز، دەست پێ دەکات. سەردەمی برۆنز بە سەر چەند سەردمێکدا دابەش دەبێت: * سەردەمی برۆنزی دێرین ١٨٠٠ ھەتا ١٤٠٠ی پێش زایین: لەم سەردەمەدایە کە دراوی مسین، [[قەڵای|ژریژ]] و برۆنز خویا دەبن. لێرەدا گەشەیەکی بەرچاو دێتە ئاراوە کە مرۆڤ دەست دەکات بە ئاڵوگۆڕ و بازرگانی برۆنز. * سەردەمی برۆنزی ناوەندی ١٥٠٠ ھەتا ١١٠٠ی پێش زایین * سەردەمی برۆنزی کۆتایی ١٢٠٠ ھەتا ٧٠٠ی پێش زایین == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|تەکنۆلۆژیا|زانستی ماددە}} {{پۆلی کۆمنز|Bronze Age}} [[پۆل:سەردەمی برۆنز| ]] [[پۆل:سەردەمە مێژووییەکان]] fescy6jiqvpt7ijdnuxxae0kvdebuhr 1574189 1574188 2026-04-10T10:33:07Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[سەردەمی برۆنز]]ی گواستەوە بۆ [[سەردەمی بڕۆنز]]: ناوی شیاوتر 1574188 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Underlinked|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} }} {{Databox}} [[پەڕگە:Collier de Penne.jpg|وێنۆک|ملوانکەیەک لە [[بڕۆنز]]، [[مۆزەخانەی توولووز]]، [[فەڕەنسا]]]] '''سەردەمی بڕۆنز''' ٢٠٠٠ تا ٨٠٠ی پ.ز، دەگەڕێتەوە بۆ دەستپێکی مێژوو، سەردەمێک کە [[مرۆڤ]] ئەم ئالیاژە دەدۆزێتەوە و سەردەمی بەکارھێنانی کانزای [[بڕۆنز]]. برۆنز ئالیاژێکە لە کەلناس و مێس پێکھاتووە. ئەم ئالیاژە بە پێی [[جوگرافیا]] جۆراوجۆرەکان ڕێکەوتەکەی جیاوازە و ئەم ڕێکەوتە دیاری کراوانە تایبەتن بە سەردەمی برۆنز لە [[ئەورووپا]]. سەردەمی پێش برۆنز بە سەردەمانی بەرد و سەردەمی پاش برۆنز بە [[سەردەمی ئاسن]] ناسراوە. سەردەمی بڕۆنز لەگەڵ کۆتایی سەردەمی نیۆلیتیک ٦٠٠٠-٢٠٠٠ی پ.ز، دەست پێ دەکات. سەردەمی برۆنز بە سەر چەند سەردمێکدا دابەش دەبێت: * سەردەمی برۆنزی دێرین ١٨٠٠ ھەتا ١٤٠٠ی پێش زایین: لەم سەردەمەدایە کە دراوی مسین، [[قەڵای|ژریژ]] و برۆنز خویا دەبن. لێرەدا گەشەیەکی بەرچاو دێتە ئاراوە کە مرۆڤ دەست دەکات بە ئاڵوگۆڕ و بازرگانی برۆنز. * سەردەمی برۆنزی ناوەندی ١٥٠٠ ھەتا ١١٠٠ی پێش زایین * سەردەمی برۆنزی کۆتایی ١٢٠٠ ھەتا ٧٠٠ی پێش زایین == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|تەکنۆلۆژیا|زانستی ماددە}} {{پۆلی کۆمنز|Bronze Age}} [[پۆل:سەردەمی برۆنز| ]] [[پۆل:سەردەمە مێژووییەکان]] fescy6jiqvpt7ijdnuxxae0kvdebuhr 0 38292 1573959 1569799 2026-04-09T16:45:55Z ~2026-21877-20 75662 چاکسازی (بچووک) چاکسازی 1573959 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = جۆرج ئۆروێڵ | وێنە = George Orwell press photo.jpg | قەبارەی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = ئێریک ئارتور بلێر | ناوی نوسین = جۆرج ئۆروێڵ | شوێنی لەدایکبوون = [[ھیندستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٠٣ | ڕێکەوتی مردن = ٢١ی کانونی دووەمی ١٩٥٠ | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[بەریتانی]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = [[بەریتانی]] | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[ڕۆژنامەنووس]]، [[ڕۆماننووس]]، [[نووسەری سیاسی]] | ساڵانی چالاکی = | ناسراو بەھۆی = ''[[کێڵگەی ئاژەڵان]]'' (١٩٤٥)، ''[[ھەزارونۆسەد و ھەشتاوچوار]]'' (١٩٤٩) | ئایین = | ھاوسەر = [[ئایلین ئۆشاغنێسی]] (١٩٣٥–١٩٤٥، مردنی ئەو){{ھن}}[[سۆنیا براونەڵ]] (١٩٤٩–١٩٥٠تا مردنی ئەم) | منداڵەکان = ڕیچارد ھێراتۆ بلێر | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = Orwell-Signature.svg|380px | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''ئێریک ئارتور بلێر'''، ناوە خوازراو: '''جۆرج ئۆروێڵ''' (لەدایکبووی ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٠٣-٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠) ڕۆماننووس، وتارنووس، ڕۆژنامەنووس و ڕەخنەگر بوو. کارەکانی نیشان دەکرێن بە پەخشانی ڕوون و ئاشکرا، ھۆشیاری لەڕووی نادادپەروەریی کۆمەڵایەتی، دژایەتی کردنی تۆتالیتاریانیزم و، ھەروەھا پشتیگیریکردنێکی ئاشکرایانەی [[سۆسیالیزمی دیموکراتی]]. ئۆڕوێڵ ڕەخنەی ئەدەبی و شیعر و چیرۆکی خەیاڵی و ھەروەھا (ڕۆژنامەوانیی وتووێژی- -[[polemic]]al journalism)ی نووسیوە. ڕۆمانی ''١٩٨٤'' یەکێکە لە شاکارەکانی ئۆروێڵ کە لە ناو لیستی ١٠٠ کتێبی گەورەی سەدەی بیستەمدایە بەپێی ڕاپرسییەکی بی بی سی لە ساڵی ٢٠٠٣دا لەنێو ئەوانەی وەڵامی ڕاپرسییەکەی بی بی سییان دابووەوە.<ref>[http://www.bbc.co.uk/arts/bigread/top100.shtml لیستی ۱٠٠ کتێبی سەدەی بیستەمی بی بی سی]، دوا سەردان ۲٠. ۱۱. ۲٠۱۳</ref> دێڕی یەکەمی ئەم ڕۆمانە دەڵێت: «ڕۆژێکی ساردی ڕوناکی مانگی ٤ بوو کە کاتژمێرەکان ١٣یان نیشان دەدا». لەم شاکارەیدا ئۆروێڵ ھەندێ دەستەواژەی گرنگی ھێنایە ناو زمانی ئینگلیزی و ھزری گشتییەوە. وشەی ''[[ئۆروێڵی]]'' بەکار دێت بۆ سیستمێکی داپڵۆسێنەری ڕەھا و، ھەروەھا دەستەواژەکانی ''[[برا گەورە]]'' بۆ چاودێری دەوڵەت بەسەر خەڵکەوە، ''[[تاوانی بیر]]'' وەک چەوساندنەوەی خەڵک لەسەر ئازادیی بیروڕا، ''[[جووتبیر]]'' و ''[[پۆلیسی بیر]]''<ref>[http://www.guardian.co.uk/books/2009/may/10/1984-george-orwell ئەو شاکارەی ئۆروێڵی لە ناوبرد]، [[گاردیان]]، ۱٠/۵/۲٠۱۳. دواسەردان ۲٠/۱۱/۲٠۱۳</ref> == ژیان == === سەرەتاکانی ژیان === ئێریک ئارسەر بلەیر لە ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٠٣ لە مۆتیھاریی [[بیھار]] لە دایک بوو کە ناوچەیەک بوو لە‌و بەشەی ھیندستان کە بەریتانیا دەسەڵاتدار بوو تێیدا. باپیرە گەورەی، چارڵز بلەیر، پیاوێکی خانەدانی دەشتەکیی ناوچەی دۆرسێت بوو کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ خاتوو ماری فەینی کچی ئێرلی ناوچەی وێستمۆرلاند کرد و، داھاتی بەروبوومی ھەبوو وەک خاوەنزەوی لە جامایکا. باپیری بە ناوی تۆماس ڕیچارد ئارسەر بلەیر قەشە بوو. ئێریک بلەیر وەسفی خێزانەکەی وەک «چینی خواروو - مامناوەندی – سەروو» کردووە.<ref name="ODNB">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Crick|یەکەم=Bernard|سەردێڕ=Oxford Dictionary of National Biography|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ساڵ=٢٠٠٤|شوێن=Oxford, England, United Kingdom|chapter=Eric Arthur Blair [''pseud.'' George Orwell] (1903–1950)|authorlink=Bernard Crick}}</ref> باوکی، ڕیچارد وۆلمێسلی بلەیر، لە بەشی ئۆپیەم لە خزمەتگوزاریی مەدەنیی ھیندی کاری دەکرد. دایکی، ئیدا مابێل بلەیر (کچی لیمۆوزین)، لە مۆلمێن لە بۆرما گەورە بووە کە باوکە فەڕەنسییەکەی خەریکی کاری وەبەرھێنانی نامسۆگەر بوو. ئێریک دوو خوشکی ھەبوو: مارجۆری کە پێنج ساڵ لە خۆی گەورەتر بوو لەگەڵ ئاڤریل کە پێنج ساڵ لەخۆی بچووکتر بوو. کاتێک ئێریک تەمەنی ساڵێک بوو دایکی ئەوو ئاڤریلی برد بۆ ئینگلتەرا. خانووی بابوباپیرانی و ئەو خانووەش کە تێیدا لە دایک بوو لە مۆتیھاری وەک مۆنیومنێتێکی پارێزراو ڕاگەیەندرا کە سەنگی مێژوویی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Orwell|یەکەم=George|سەردێڕ=The Road to Wigan Pier|ڕێکەوت=شوباتی ١٩٣٧|بڵاوکەرەوە=[[Left Book Club]]|پەڕە=١|chapter=8}}</ref> ساڵی ١٩٠٤ ئیدا بلەیر لەگەڵ منداڵەکانی لە ھێنلی-ئۆن-تەیمس لە ئۆکسفۆردشایەر دەژیا. ئێریک بە یاوەریی دایک و خوشکەکانی پەروەردە کرا و، ئەم خێزانە جگە لە سەردانێکی کورت لە ناوەڕاستی ١٩٠٧ باوکی خۆیان نەبینیبوو تا ساڵی ١٩١٢. بیرەوەریی ڕۆژانەی دایکی لە ساڵی ١٩٠٥ وەسفی چالاکییە کۆمەڵایەتییەکان و حەز و ئارەزووی ھونەریی دەکرد. ئێریک لە تەمەنی پێنج ساڵی نێردرایە قوتابخانەی دێر لە ھێنلی-ئۆن-تەیمس کە بە ھەمان شێوە مارجۆری خوشکیشی دەچووە ئەو قوتابخانەیە. قوتابخانەیەکی دێری کاتۆلیکی ڕۆمان بوو لەلایەن دێری ئورسولاینی فەڕەنسییەوە بەڕێوە دەبرا کە لە فەڕەنسا دوور خرابووە‌وە دوای ئەوەی خوێندنی کاسۆلیکی لە فەڕەنسا قەدەغە کرا لە ساڵی ١٩٠٣ بە ھۆکاری پەیوەندییەکانی درێیفوس. دایکی دەیویست بچێتە قوتابخانەی گشتی، بەڵام خێزانەکەی نەیاندەتوانی تێچووی خوێندنی بۆ دابین بکەن و، ئەویش پێویستی بە کورسی خوێندنی خۆڕایی بوو. برای ئیدا بلەیر، چارڵز لیمۆوزین، پێشنیاری قوتابخانەی سەینت سیپریانی بۆ کردن لە ئیستبۆرن لە سەسێکس. لیمۆوزین کە یاریزانێکی پیشەگەری گۆلف بوو شارەزای قوتابخانەکە و بەڕێوەبەرەکەی بوو لە ڕێگەی یانەی گۆلفی ئیستبۆرنی شاھانەوە کە چەندین خەڵاتی لە ساڵانی ١٩٠٣ و ١٩٠٤ بەدەست ھێنابوو. بەڕێوەبەرەکە ئامادەیی دەربڕیبوو کە یارمەتی بلەیر بدات تا کورسیی خوێندنی خۆڕایی بەدەست بھێنێت و ڕێگەیەکی دارایی تایبەتی ڕێک خستبوو کە ڕێگەی بە دایک و باوکی دەدا نیوەی کرێی خوێندنی بۆ بدەن. لە ئەیلولی ١٩١١ ئێریک چووە سەینت سیپریان. بۆ ماوەی پێنج ساڵی داھاتوو لە بەشەناوخۆیی قوتابخانەکەدا مایەوە و، تەنیا لە کاتی پشوودا دەگەڕایەوە ماڵەوە. لەو ماوەیەدا و لە کاتی کارکردنی بۆ بەشی خانەنیشینی، دایکی لە شەقامی ٢٣ی کرۆموێل کرێسێنت لە ئێرل کۆرت دەژیا. بلەیر ھیچ شتێکی دەربارەی کەمکردنەوەی تێچووی خوێندنەکەی نەدەزانی ھەرچەندە دواتر «ھەر زوو ئەوەی زانی کە لە ماڵێکی ھەژارترەوە ھاتووە». بلەیر ڕقی لە قوتابخانەکە بوو و، دوای چەندین ساڵ وتارێکی نووسی لەژێر ناوی «ئاوا، ئاوا بوو خۆشییەکان» کە دوای مردنیشی بڵاو کرایەوە، لەبارەی ئەو کاتەوەیە کە لەوێ بووە. لە سەینت سیپریان بلەیر بۆ یەکەمجار سیریل کۆنۆلی بینی کە بووە نووسەر. دوای چەندین ساڵ کۆنۆلی وەک سەرنووسەری ھۆریزۆن چەندین وتاری ئۆروێلی بڵاو کردەوە.<ref name="BBC News">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-28739420|سەردێڕ=The Indian Animal Farm where Orwell was born|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٤|دوایین١=Haleem|یەکەم١=Suhail}}</ref> پێش جەنگی جیھانیی یەکەم، خێزانەکەی چوونە شیپلەیک لە ئۆکسفۆردشایر کە لەوێ ئێریک بووە ھاوڕێ لەگەڵ خێزانی بودیکۆن و بەتایبەتی لەگەڵ کچەکەیان بە ناوی جاسینسە. ئەو کاتەی کە یەکەمجار یەکتریان بینی، ئێریک لەسەر سەری وەستابوو لە نێو مەیداندا. کە لێیان پرسیبوو بۆ، گووتبووی: «زیاتر بەرچاو دەبی ئەگەر لەسەر سەر ڕابوەستی نەک لەسەر پێیەکانت». جاسینتە و ئێریک ھۆنراوەیان خوێندووەتەوە‌ و نووسیووە، ھەروەھا خەونیان بەوەوە بینیوە کە ببن بە نووسەری بەناوبانگ. ئێریک گووتبووی کە دەکرێ کتێبێک لەسەر شێوازی (جیھانی خەیاڵاوی نوێ)ی ە.ج. وێلس بنووسێت. لەم ماوەیەدا خۆشیی لە تەقەکردن، ڕاوەماسی و سەیرکردنی باڵندەدا دەبینی لەگەڵ برا و خوشکی جاسینا. لەو کاتەی بلەیر لە سیپریان بوو دوو ھۆنراوەی نووسی کە لە ھێنلی و ستانداردی باشوری ئۆکسفۆرد بڵاو کرانەوە. پلەی دووەمی بەدەستھێنا لە خەڵاتی مێژوویی ھارۆو، کارەکانی لەلایەن لیژنەی تاقیکردنەوەی دەرەکیی قوتابخانەکە ستایش کرابوون. ھەروەھا کورسی خوێندنی خۆڕایی لە وێلینگتۆن و ئێتۆن بەدەست ھێنا، بەڵام دانانی ناوی لە لیستی خوێندنی خۆڕایی ئێتۆن گەرەنتیی شوێنێکی نەدەدا و ڕاستەوخۆش بۆ بلەیر بەردەست نەبوو. بۆیە بڕیاری دا لە سەینت سیپریان بمێنێتەوە تا کانوونی یەکەمی ١٩١٦ تا ئەو کاتەی شوێنێک لە ئێتۆن بەردەست دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Renovation of British Author George Orwell's house in Motihari begins|ناونیشان=http://news.biharprabha.com/2014/06/renovation-of-british-author-george-orwells-house-in-motihari-begins/|ئیش=IANS|بڵاوکەرەوە=news.biharprabha.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140629044724/http://news.biharprabha.com/2014/06/renovation-of-british-author-george-orwells-house-in-motihari-begins/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە مانگی کانوونی دووەم شوێنێکی لە وێلینگتۆن بۆ دابینکرا کە بۆ تێرمی بەھارە لەوێ مایەوە. لە مایسی ١٩١٧ شوێنێکی بۆ دابین کرا وەک توێژەری کینگ لە ئێتۆن. لەم ماوەیەدا خێزانەکەی لە چامەرس مۆل لە گەیت ھیل نۆتینگ دەژیان. بلەیر تا کانوونی یەکەمی ١٩٢١ لە ئێتۆن مایەوە لەو کاتەی کە لەنێوان تەمەنی ١٨ و ١٩ ساڵیدا بوو. ئۆروێل بە جاسینتای ھاوڕێی منداڵیی گووتبوو: «وێلینگتۆن دڕندانە بوو» بەڵام گووتبووشی کە ئەو «ئارەزووی لێیە و دڵی خۆشە» لە ئیتۆن. مامۆستا تایبەتەکەی ئا.س. ف گۆ بوو کە مامۆستای کۆلێژی ترینیتی بوو لە کامبریج کە دواتریش لەسەر پیشەکەی ئامۆژگاریی پێ دەبەخشی. بلەیر بۆ ماوەیەکی کورت زمانی فەڕەنسیی لەلایەن [[ئالدۆس ھەکسلی]]ەوە خوێند. ستیڤن ڕونسیمان کە لە ئیتۆن لەگەڵ بلەیردا بوو تێبینیی کردبوو کە توانای زمانەوانیی ھەکسلییان بەرز نرخاندووە. سیریل کۆنۆلی بە دوای بلەیردا چوو بۆ ئیتۆن، بەڵام لەبەر ئەوەی لە قۆناغی جیاوازدا دەیانخوێند، پەیوەندییان بەیەکەوە نەبوو. بلەیر بەگوێرەی ئەنجامی تاقیکردنەوەکانی وا دەردەکەوێت کە گوێی بە خوێندن نەدابێت، بەڵام لەو کاتەی کە لە ئیتۆن بوو لەگەڵ ڕۆجەر میرۆنس کاری کردووە و، گۆڤاری کۆلێژیان بە ناوی «کاتەکانی دەنگدان» دەرکردووە. هەروەها، بەشداریی کردووە لە دەرکردنی بەرھەمی تر—ڕۆژەکانی کۆلێژو بەبڵ و سکویک—ھەروەھا بەشداریی کردووە لە گەیم وۆل ئیتۆن. ماڵەوە نەیانتوانی بۆ کۆلێژێکی تر بینێرن بەبێ ئەوەی کورسی خوێندنی خۆڕایی ھەبێت و بەھۆی ئەنجامە خراپەکانیشی گەیشتنە ئەو بڕوایەی کە ناتوانێت کورسییەکی تری خوێندن بباتەوە. ڕونسیمان تێبینیی ئەوەی کردبوو کە خۆشەویستیی بۆ ڕۆژھەڵات ھەیە و، خێزانەکەشی بڕیاریان دا کە پەیوەندی بە پۆلیسی ئیمپڕاتۆرییەوە بکات لە بەشی خزمەتگوزاریی پۆلیسی ھیندی. بۆ ئەم مەبەستە دەبوایە لە تاقیکردنەوەیەک دەربچێت. لە کانوونی یەکەمی ١٩٢١ ئیتۆنی جێ ھێشت و چووە لای باوکە خانەنشینکراوەکەی و دایکی و خوشکە بچووکەکەی، ئاڤریل، کە لە ھەمان ئەو مانگەدا ماڵیان گواستبووەوە بۆ شەقامی سترادبرۆک ٤٠ لە ساوسوۆلد لە شارۆچکەی سەفۆک کە ئەمە یەکەم خانوویان بوو و، دواتر سێ خانووی تریشیان ھەر لەم شارۆچکەیە گۆڕی. لەوێ بلەیر چووە ناوەندی ئامادەکاریی کرایگھێرت بۆ تاقیکردنەوە و لەوێ دەربارەی ئەدەبی کۆن، ئینگلیزی و، مێژوو پەرەی بە زانیارییەکانی دا . لە تاقیکردنەوەی داخڵبوون سەرکەوتوو بوو بە جۆرێک لە نێوان ٢٦ کەسدا، بە حەوتەم دەرچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Gordon|دوایین=Bowker|سەردێڕ=George Orwell|پەڕە=٢١}}</ref> == بەرھەمەکان == ڕۆمانەکان و یادەوەرییەکان: * ١٩٨٤ * [[کێلگەی ئاژەڵەکان (ڕۆمان)|کێلگەی ئاژەڵەکان]] * لات و لووتەکانی پاریس و لەندەن * سۆزێک بۆ کەتەلۆنیا == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * [https://web.archive.org/web/20090227083521/http://www.ucl.ac.uk/Library/special-coll/orwell.shtml ئەرشیڤی ئۆرێڵ لە زانکۆی UCL]، دواسەردان ٢٠/١١/٢٠١٣ * Orwell, George (1968) [1958]. Bott, George. ed. Selected Writings. London: Heinemann. p.&nbsp;103. ISBN 0-435-13675-5 {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|فەڕەنسا|وێژە|سۆشیالیزم|ھیندستان|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|George Orwell}} [[پۆل:جۆرج ئۆروێڵ| ]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئینگلیز]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئینگلیز]] [[پۆل:شاعیرانی ئینگلیز]] [[پۆل:نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:مێژووناسانی فاشیزم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣]] [[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق]] [[پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور]] [[پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە]] [[پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی]] [[پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان]] [[پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:فەیلەسووفانی زمان]] 5m3dpqanzu97eznle873epam1eetywm 0 43309 1574158 1551906 2026-04-10T07:14:00Z 1silent scientist 51740 1574158 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی بینا | ناو = مۆزەخانەی نیشتمانیی عێراق | ناوی خۆماڵی = المتحف العراقي | زمانی ناوی خۆماڵی = عەرەبی | ناوەکانی پێشوو = | ناوەکانی تر = مۆزەخانەی عێراق | دۆخ = | وێنە = | لێدوان = | قەبارەی وێنە = | سەردێڕ = | دەرزی نەخشە = | لێدوانی نەخشە = | سەردێڕی نەخشە = | بەرزی لە ئاستی دەریا= | جۆری بینا = | تێچوون = | کڕیار = | خاوەن = | شوێن = | ناونیشان = | شارۆچکە = | شار = [[بەغدا]] | وڵات = [[عێراق]] | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | قەبارە = | بەرزی = | ژمارەی نھۆم = | ڕووبەری نھۆم = | تەلارساز = | ماڵپەڕ = http://www.theiraqmuseum.com/ | تێبینییەکان = }} '''مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق''' ({{بە عەرەبی| المتحف العراقي}}) مۆزەخانەیەکە لە شاری [[بەغدا]] کە بە مۆزەخانەی بەغداش ناسراوە. لەم مۆزەخانەدا شتە بەنرخەکانی [[شارستانیەت]]ەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] وەکوو [[ئەکەد|ئەکەدییەکان]] و [[سوومەر|سوومەرییەکان]] ھەڵدەگیرێن. ئەم مۆزەخانە لە ساڵی ١٩٢٦ەوە کراوەتەوە.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405113/National-Museum-of-Iraq مۆزەخانەی عێراق لە ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا]</ref> == دامەزراندن == دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسان]] لە [[ئەورووپا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] چەندین ھەڵکۆڵینیان لە سەرانسەری عێراق دەستپێکرد. لە ھەوڵێکدا بۆ ڕێگریکردن لە چوونە دەرەوەی ئەو دۆزراوانە لە عێراق، [[گەرتڕوود بێڵ]] (گەشتیار، کارمەندی ھەواڵگری، شوێنەوارناس و نووسەری بەریتانی) لە ساڵی ١٩٢٢دا دەستیکرد بە کۆکردنەوەی شوێنەوارەکان لە باڵەخانەیەکی حکوومەت لە [[بەغدا]]. لە ١٤ی حوزەیرانی ١٩٢٦، [[حکوومەتی عێراق کۆمەڵەکەی]] بۆ باڵەخانەیەکی نوێ گواستەوە و مۆزەخانەی شوێنەوارەکانی بەغدای دامەزراند، کە بێڵ وەک بەڕێوەبەری دەستنیشانکرا.<ref name = "Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405113/National-Museum-of-Iraq "National Museum of Iraq"] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150402104530/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405113/National-Museum-of-Iraq |date=April 2, 2015 }}. [[Encyclopædia Britannica]], Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Retrieved February 6, 2012</ref> بێڵ دواتر لەو ساڵەدا کۆچی دوایی کرد؛ بەڕێوەبەری نوێ [[سیدنی سمیت (ئاشووریناس)|سیدنی سمیت]] بوو.<ref name = "World History">https://www.worldhistory.org/article/1355/the-iraq-museum-a-brightness-in-the-darkness/</ref> لە ساڵی ١٩٦٦دا، کۆمەڵەکە دووبارە گوازرایەوە بۆ باڵەخانەیەکی دوو نھۆمی بە ڕووبەری {{convert|45000|m2|sqft|abbr=off|adj=on|sp=us}} لە گەڕەکی ساڵحییە لە ناوچەی [[کەرخ]] لە لای ڕۆژھەڵاتی [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]]. لەگەڵ ئەم گواستنەوەیەدا ناوی مۆزەخانەکە گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی عێراق. پێشتر بە مۆزەخانەی شوێنەواریی بەغدا دەناسرا. [[بەھیجە خەلیل]] لە ساڵی ١٩٨٣ بوو بە بەڕێوەبەری مۆزەخانەی عێراق. ئەو یەکەم ژنە بەڕێوەبەر بوو<ref>{{Cite web |url=https://www.thenationalnews.com/world/mena/iraqi-treasure-lamia-al-gailani-werr-dies-in-amman-1.815408 |title=Iraqi 'treasure' Lamia Al Gailani Werr dies in Amman |website=The National |date=January 19, 2019 |language=en |access-date=December 6, 2019 |archive-date=July 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200730065322/https://www.thenational.ae/world/mena/iraqi-treasure-lamia-al-gailani-werr-dies-in-amman-1.815408 |url-status=live }}</ref> و تا ساڵی ١٩٨٩ لەو پۆستەدا مایەوە. == کۆمەڵەکان == [[File:Hrs KAP 0054.jpg|thumb|right|پێشانگاکە لە کاتی نۆژەنکردنەوەکان لە ساڵی ٢٠٠٧]] بەھۆی دەوڵەمەندیی شوێنەواریی [[مێزۆپۆتامیا]]، کۆمەڵەکانی مۆزەخانەکە بە یەکێک لە گرینگترینەکان لە جیھاندا دادەنرێن، و خاوەنی مێژوویەکی باشە لە لێکۆڵینەوە و نمایشکردن. پەیوەندیی بەریتانیا لەگەڵ مۆزەخانەکە — و لەگەڵ عێراق — بووەتە ھۆی ئەوەی پێشانگاکان ھەمیشە بە دوو زمان نمایش بکرێن، بە ھەردوو زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]. مۆزەخانەکە شوێنەواری گرینگ لە مێژووی زیاتر لە ٥٠٠٠ ساڵەی مێزۆپۆتامیا لە ٢٨ ھۆڵ و ژووری پارێزراودا لەخۆدەگرێت. کۆمەڵەکانی مۆزەخانەی عێراق ھونەر و شوێنەواری شارستانییەتە دێرینەکانی [[سۆمەری]]، [[ئاشوور]]ی و [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|بابلی]] لەخۆدەگرێت. مۆزەخانەکە ھەروەھا ھۆڵی تایبەتی ھەیە بۆ کۆمەڵە ھونەری و شوێنەوارییە عەرەبییەکانی پێش ئیسلام و سەردەمی ئیسلامی. لە نێوان زۆرێک لە کۆمەڵە دیارەکانیدا، کۆمەڵەی زێڕی [[نەمروود]] — کە [[زێڕ]] و [[خشڵ]] و پەیکەری بەردی بەنرخی تێدایە و مێژووەکەیان بۆ سەدەی نۆیەم پێش زایین دەگەڕێتەوە — و کۆمەڵەی نەخشێنراوە بەردینەکان و تابلێتە بزمارییەکانی ئورووک بێھاوتاکن. گەنجینەکانی ئورووک مێژووەکەیان بۆ نێوان ٣٥٠٠ و ٣٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="Britannica"/> == گەڕاندنەوە == لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠، ئەسۆشییەتد پرێس ڕای گەیاند کە ٥٤٠ گەنجینەی تاڵانکراو بۆ [[عێراق]] گەڕێندرانەوە.<ref>{{cite web |url=http://wvgazette.com/ap/ApInternational/201009071106?page=2&build=cache |title=Looted treasures are returned to Iraq - AP World News - the Charleston Gazette - West Virginia News and Sports - |access-date=April 11, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406094018/http://wvgazette.com/ap/ApInternational/201009071106?page=2&build=cache |archive-date=April 6, 2012 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mcclatchydc.com/2010/09/07/100218/looted-treasures-returned-to-iraq.html |title=Looted treasures back in Iraq, but don't plan on seeing them &#124; McClatchy |access-date=April 11, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100921052043/http://www.mcclatchydc.com/2010/09/07/100218/looted-treasures-returned-to-iraq.html |archive-date=September 21, 2010 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theworld.org/2010/09/prized-treasures-return-to-iraq/ |title=Prized treasures return to Baghdad &#124; PRI's the World |access-date=April 11, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110401163435/http://www.theworld.org/2010/09/prized-treasures-return-to-iraq/ |archive-date=April 1, 2011 }}</ref> ٦٣٨ شوێنەواری دزراو بۆ مۆزەخانەی عێراق گەڕێندرانەوە دوای ئەوەی لە نووسینگەی سەرۆک وەزیران [[نووری مالیکی]] دۆزرانەوە.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11372473 |work=BBC News |title=Missing Iraqi antiquities located in PM Maliki's office |date=September 20, 2010 |access-date=June 20, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181029171622/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11372473 |archive-date=October 29, 2018 |url-status=live }}</ref> لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢، گۆزەیەکی زێڕی سۆمەریی ٦٥٠٠ ساڵە، سەری تەورێکی جەنگیی سۆمەری و بەردێکی کۆشکێکی ئاشووری لە نێوان ئەو ٤٥ شوێنەوارەدا بوون کە لەلایەن [[ئەڵمانیا]]وە بۆ عێراق گەڕێندرانەوە. [[ئەمیرە عەیدان]]، بەڕێوەبەری گشتیی مۆزەخانەکە لە کاتی گەڕاندنەوەکەدا ڕای گەیاند کە تا ئێستاش ١٠٠٠٠ پارچەی مۆزەخانەی عێراق بێسەروشوێنن.<ref>Kami, Aseel (January 30, 2012) [https://www.reuters.com/article/us-iraq-artefacts-idUSTRE80T12J20120130 "Sumerian gold jar, other relics returned to Iraq"] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151017081739/http://www.reuters.com/article/2012/01/30/us-iraq-artefacts-idUSTRE80T12J20120130 |date=October 17, 2015 }} Reuters Retrieved February 6, 2012</ref> لە ٣ی ئابی ٢٠٢١، چەندین ماڵپەڕی ھەواڵیی جیھانی ڕایان گەیاند کە [[ئەمریکا]] ١٧٠٠٠ شوێنەواری دێرینی تاڵانکراوی بۆ عێراق گەڕاندووەتەوە، کە پێشتر بەشێک بوون لە کۆمەڵەی [[مۆزەخانەی پەرتووکی پیرۆز]].<ref>{{Cite web |last=Baghdad |first=Reuters in |date=August 3, 2021 |title=US to return 17,000 looted ancient artifacts to Iraq |url=http://www.theguardian.com/world/2021/aug/03/us-to-return-17000-looted-ancient-artefacts-to-iraq |access-date=August 5, 2021 |website=the Guardian |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |last=Arraf |first=Jane |date=August 3, 2021 |title=Iraq Reclaims 17,000 Looted Artefacts, Its Biggest-Ever Repatriation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/08/03/world/middleeast/iraq-looted-artifacts-return.html |access-date=August 5, 2021 |issn=0362-4331 |archive-date=June 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620102643/https://www.nytimes.com/2021/08/03/world/middleeast/iraq-looted-artifacts-return.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Al-Heeti |first=Abrar |title=Iraq reclaims 17,000 looted ancient artifacts held in the US |url=https://www.cnet.com/news/iraq-reclaims-17000-looted-ancient-artifacts-held-in-the-us/ |access-date=August 5, 2021 |website=CNET |date=August 4, 2021 |language=en }}</ref> لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٣، [[نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] پارچە مۆبایلێکی عاج و گەڵای زێڕی گەڕاندەوە کە مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. پێشتر لە [[مۆزەخانەی مایکل سی. کارلۆس]] نمایشکرابوو. مۆزەخانەکە شوێنەوارەکەی لە ساڵی ٢٠٠٦ کڕیبوو؛ تۆمارەکانی بنەچەی ئیدیعایان دەکرد کە پێشتر لە ساڵی ١٩٦٩ بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان ھێنراوە. دوای ئەوەی بریکارەکانی ئێف بی ئای دیارییان کرد کە تۆمارەکان ساختەکراون، مۆزەخانەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ شوێنەوارەکەی ڕادەستی ئێف بی ئای کرد. [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] ڕای گەیاندووە کە ئەمە یەکەمجارە شوێنەوارێکی تاڵانکراوی مۆزەخانەی عێراق لە ژێر دەستی مۆزەخانەیەکی ئەمریکیدا بدۆزرێتەوە.<ref>{{cite news |title=Stolen Art Returned to Iraq |url=https://www.fbi.gov/news/stories/stolen-art-returned-to-iraq |access-date=September 13, 2024 |publisher=Federal Bureau of Investigation |date=March 9, 2023 }}</ref><ref>{{cite news |title=Stolen 2,700-year-old artifact returned to Iraq with help from FBI Boston |url=https://www.cbsnews.com/boston/news/iraq-museum-stolen-art-returned-baghdad-fbi/ |access-date=September 13, 2024 |work=CBS News |date=March 9, 2023 |location=Boston }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|National Museum of Iraq|مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|بەغدا}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی بەغدا]] jr5e7b2n9obwp9q5s8zg2uklbatntai 1574159 1574158 2026-04-10T07:14:22Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1574159 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی بینا | ناو = مۆزەخانەی نیشتمانیی عێراق | ناوی خۆماڵی = المتحف العراقي | زمانی ناوی خۆماڵی = عەرەبی | ناوەکانی پێشوو = | ناوەکانی تر = مۆزەخانەی عێراق | دۆخ = | وێنە = | لێدوان = | قەبارەی وێنە = | سەردێڕ = | دەرزی نەخشە = | لێدوانی نەخشە = | سەردێڕی نەخشە = | بەرزی لە ئاستی دەریا= | جۆری بینا = | تێچوون = | کڕیار = | خاوەن = | شوێن = | ناونیشان = | شارۆچکە = | شار = [[بەغدا]] | وڵات = [[عێراق]] | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | قەبارە = | بەرزی = | ژمارەی نھۆم = | ڕووبەری نھۆم = | تەلارساز = | ماڵپەڕ = http://www.theiraqmuseum.com/ | تێبینییەکان = }} '''مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق''' ({{بە عەرەبی| المتحف العراقي}}) مۆزەخانەیەکە لە شاری [[بەغدا]] کە بە مۆزەخانەی بەغداش ناسراوە. لەم مۆزەخانەدا شتە بەنرخەکانی [[شارستانیەت]]ەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] وەکوو [[ئەکەد|ئەکەدییەکان]] و [[سوومەر|سوومەرییەکان]] ھەڵدەگیرێن. ئەم مۆزەخانە لە ساڵی ١٩٢٦ەوە کراوەتەوە.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405113/National-Museum-of-Iraq مۆزەخانەی عێراق لە ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا]</ref> == دامەزراندن == دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسان]] لە [[ئەورووپا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] چەندین ھەڵکۆڵینیان لە سەرانسەری عێراق دەستپێکرد. لە ھەوڵێکدا بۆ ڕێگریکردن لە چوونە دەرەوەی ئەو دۆزراوانە لە عێراق، [[گەرتڕوود بێڵ]] (گەشتیار، کارمەندی ھەواڵگری، شوێنەوارناس و نووسەری بەریتانی) لە ساڵی ١٩٢٢دا دەستیکرد بە کۆکردنەوەی شوێنەوارەکان لە باڵەخانەیەکی حکوومەت لە [[بەغدا]]. لە ١٤ی حوزەیرانی ١٩٢٦، [[حکوومەتی عێراق کۆمەڵەکەی]] بۆ باڵەخانەیەکی نوێ گواستەوە و مۆزەخانەی شوێنەوارەکانی بەغدای دامەزراند، کە بێڵ وەک بەڕێوەبەری دەستنیشانکرا.<ref name = "Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405113/National-Museum-of-Iraq "National Museum of Iraq"] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150402104530/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405113/National-Museum-of-Iraq |date=April 2, 2015 }}. [[Encyclopædia Britannica]], Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Retrieved February 6, 2012</ref> بێڵ دواتر لەو ساڵەدا کۆچی دوایی کرد؛ بەڕێوەبەری نوێ [[سیدنی سمیت (ئاشووریناس)|سیدنی سمیت]] بوو.<ref name = "World History">https://www.worldhistory.org/article/1355/the-iraq-museum-a-brightness-in-the-darkness/</ref> لە ساڵی ١٩٦٦دا، کۆمەڵەکە دووبارە گوازرایەوە بۆ باڵەخانەیەکی دوو نھۆمی بە ڕووبەری {{convert|45000|m2|sqft|abbr=off|adj=on|sp=us}} لە گەڕەکی ساڵحییە لە ناوچەی [[کەرخ]] لە لای ڕۆژھەڵاتی [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]]. لەگەڵ ئەم گواستنەوەیەدا ناوی مۆزەخانەکە گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی عێراق. پێشتر بە مۆزەخانەی شوێنەواریی بەغدا دەناسرا. [[بەھیجە خەلیل]] لە ساڵی ١٩٨٣ بوو بە بەڕێوەبەری مۆزەخانەی عێراق. ئەو یەکەم ژنە بەڕێوەبەر بوو<ref>{{Cite web |url=https://www.thenationalnews.com/world/mena/iraqi-treasure-lamia-al-gailani-werr-dies-in-amman-1.815408 |title=Iraqi 'treasure' Lamia Al Gailani Werr dies in Amman |website=The National |date=January 19, 2019 |language=en |access-date=December 6, 2019 |archive-date=July 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200730065322/https://www.thenational.ae/world/mena/iraqi-treasure-lamia-al-gailani-werr-dies-in-amman-1.815408 |url-status=live }}</ref> و تا ساڵی ١٩٨٩ لەو پۆستەدا مایەوە. == کۆمەڵەکان == [[File:Hrs KAP 0054.jpg|thumb|right|پێشانگاکە لە کاتی نۆژەنکردنەوەکان لە ساڵی ٢٠٠٧]] بەھۆی دەوڵەمەندیی شوێنەواریی [[مێزۆپۆتامیا]]، کۆمەڵەکانی مۆزەخانەکە بە یەکێک لە گرینگترینەکان لە جیھاندا دادەنرێن، و خاوەنی مێژوویەکی باشە لە لێکۆڵینەوە و نمایشکردن. پەیوەندیی بەریتانیا لەگەڵ مۆزەخانەکە — و لەگەڵ عێراق — بووەتە ھۆی ئەوەی پێشانگاکان ھەمیشە بە دوو زمان نمایش بکرێن، بە ھەردوو زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]. مۆزەخانەکە شوێنەواری گرینگ لە مێژووی زیاتر لە ٥٠٠٠ ساڵەی مێزۆپۆتامیا لە ٢٨ ھۆڵ و ژووری پارێزراودا لەخۆدەگرێت. کۆمەڵەکانی مۆزەخانەی عێراق ھونەر و شوێنەواری شارستانییەتە دێرینەکانی [[سۆمەری]]، [[ئاشوور]]ی و [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|بابلی]] لەخۆدەگرێت. مۆزەخانەکە ھەروەھا ھۆڵی تایبەتی ھەیە بۆ کۆمەڵە ھونەری و شوێنەوارییە عەرەبییەکانی پێش ئیسلام و سەردەمی ئیسلامی. لە نێوان زۆرێک لە کۆمەڵە دیارەکانیدا، کۆمەڵەی زێڕی [[نەمروود]] — کە [[زێڕ]] و [[خشڵ]] و پەیکەری بەردی بەنرخی تێدایە و مێژووەکەیان بۆ سەدەی نۆیەم پێش زایین دەگەڕێتەوە — و کۆمەڵەی نەخشێنراوە بەردینەکان و تابلێتە بزمارییەکانی ئورووک بێھاوتاکن. گەنجینەکانی ئورووک مێژووەکەیان بۆ نێوان ٣٥٠٠ و ٣٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="Britannica"/> == گەڕاندنەوە == لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠، ئەسۆشییەتد پرێس ڕای گەیاند کە ٥٤٠ گەنجینەی تاڵانکراو بۆ [[عێراق]] گەڕێندرانەوە.<ref>{{cite web |url=http://wvgazette.com/ap/ApInternational/201009071106?page=2&build=cache |title=Looted treasures are returned to Iraq - AP World News - the Charleston Gazette - West Virginia News and Sports - |access-date=April 11, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406094018/http://wvgazette.com/ap/ApInternational/201009071106?page=2&build=cache |archive-date=April 6, 2012 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mcclatchydc.com/2010/09/07/100218/looted-treasures-returned-to-iraq.html |title=Looted treasures back in Iraq, but don't plan on seeing them &#124; McClatchy |access-date=April 11, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100921052043/http://www.mcclatchydc.com/2010/09/07/100218/looted-treasures-returned-to-iraq.html |archive-date=September 21, 2010 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theworld.org/2010/09/prized-treasures-return-to-iraq/ |title=Prized treasures return to Baghdad &#124; PRI's the World |access-date=April 11, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110401163435/http://www.theworld.org/2010/09/prized-treasures-return-to-iraq/ |archive-date=April 1, 2011 }}</ref> ٦٣٨ شوێنەواری دزراو بۆ مۆزەخانەی عێراق گەڕێندرانەوە دوای ئەوەی لە نووسینگەی سەرۆک وەزیران [[نووری مالیکی]] دۆزرانەوە.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11372473 |work=BBC News |title=Missing Iraqi antiquities located in PM Maliki's office |date=September 20, 2010 |access-date=June 20, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181029171622/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11372473 |archive-date=October 29, 2018 |url-status=live }}</ref> لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢، گۆزەیەکی زێڕی سۆمەریی ٦٥٠٠ ساڵە، سەری تەورێکی جەنگیی سۆمەری و بەردێکی کۆشکێکی ئاشووری لە نێوان ئەو ٤٥ شوێنەوارەدا بوون کە لەلایەن [[ئەڵمانیا]]وە بۆ عێراق گەڕێندرانەوە. [[ئەمیرە عەیدان]]، بەڕێوەبەری گشتیی مۆزەخانەکە لە کاتی گەڕاندنەوەکەدا ڕای گەیاند کە تا ئێستاش ١٠٠٠٠ پارچەی مۆزەخانەی عێراق بێسەروشوێنن.<ref>Kami, Aseel (January 30, 2012) [https://www.reuters.com/article/us-iraq-artefacts-idUSTRE80T12J20120130 "Sumerian gold jar, other relics returned to Iraq"] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151017081739/http://www.reuters.com/article/2012/01/30/us-iraq-artefacts-idUSTRE80T12J20120130 |date=October 17, 2015 }} Reuters Retrieved February 6, 2012</ref> لە ٣ی ئابی ٢٠٢١، چەندین ماڵپەڕی ھەواڵیی جیھانی ڕایان گەیاند کە [[ئەمریکا]] ١٧٠٠٠ شوێنەواری دێرینی تاڵانکراوی بۆ عێراق گەڕاندووەتەوە، کە پێشتر بەشێک بوون لە کۆمەڵەی [[مۆزەخانەی پەرتووکی پیرۆز]].<ref>{{Cite web |last=Baghdad |first=Reuters in |date=August 3, 2021 |title=US to return 17,000 looted ancient artifacts to Iraq |url=http://www.theguardian.com/world/2021/aug/03/us-to-return-17000-looted-ancient-artefacts-to-iraq |access-date=August 5, 2021 |website=the Guardian |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |last=Arraf |first=Jane |date=August 3, 2021 |title=Iraq Reclaims 17,000 Looted Artefacts, Its Biggest-Ever Repatriation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/08/03/world/middleeast/iraq-looted-artifacts-return.html |access-date=August 5, 2021 |issn=0362-4331 |archive-date=June 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620102643/https://www.nytimes.com/2021/08/03/world/middleeast/iraq-looted-artifacts-return.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Al-Heeti |first=Abrar |title=Iraq reclaims 17,000 looted ancient artifacts held in the US |url=https://www.cnet.com/news/iraq-reclaims-17000-looted-ancient-artifacts-held-in-the-us/ |access-date=August 5, 2021 |website=CNET |date=August 4, 2021 |language=en }}</ref> لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٣، [[نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] پارچە مۆبایلێکی عاج و گەڵای زێڕی گەڕاندەوە کە مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. پێشتر لە [[مۆزەخانەی مایکل سی. کارلۆس]] نمایشکرابوو. مۆزەخانەکە شوێنەوارەکەی لە ساڵی ٢٠٠٦ کڕیبوو؛ تۆمارەکانی بنەچەی ئیدیعایان دەکرد کە پێشتر لە ساڵی ١٩٦٩ بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان ھێنراوە. دوای ئەوەی بریکارەکانی ئێف بی ئای دیارییان کرد کە تۆمارەکان ساختەکراون، مۆزەخانەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ شوێنەوارەکەی ڕادەستی ئێف بی ئای کرد. [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] ڕای گەیاندووە کە ئەمە یەکەمجارە شوێنەوارێکی تاڵانکراوی مۆزەخانەی عێراق لە ژێر دەستی مۆزەخانەیەکی ئەمریکیدا بدۆزرێتەوە.<ref>{{cite news |title=Stolen Art Returned to Iraq |url=https://www.fbi.gov/news/stories/stolen-art-returned-to-iraq |access-date=September 13, 2024 |publisher=Federal Bureau of Investigation |date=March 9, 2023 }}</ref><ref>{{cite news |title=Stolen 2,700-year-old artifact returned to Iraq with help from FBI Boston |url=https://www.cbsnews.com/boston/news/iraq-museum-stolen-art-returned-baghdad-fbi/ |access-date=September 13, 2024 |work=CBS News |date=March 9, 2023 |location=Boston }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|National Museum of Iraq|مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|بەغدا}} [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی بەغدا]] nb7w30p19wjwukg7vc1vhkcejdb823m 1574160 1574159 2026-04-10T07:15:15Z 1silent scientist 51740 /* کۆمەڵەکان */ 1574160 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی بینا | ناو = مۆزەخانەی نیشتمانیی عێراق | ناوی خۆماڵی = المتحف العراقي | زمانی ناوی خۆماڵی = عەرەبی | ناوەکانی پێشوو = | ناوەکانی تر = مۆزەخانەی عێراق | دۆخ = | وێنە = | لێدوان = | قەبارەی وێنە = | سەردێڕ = | دەرزی نەخشە = | لێدوانی نەخشە = | سەردێڕی نەخشە = | بەرزی لە ئاستی دەریا= | جۆری بینا = | تێچوون = | کڕیار = | خاوەن = | شوێن = | ناونیشان = | شارۆچکە = | شار = [[بەغدا]] | وڵات = [[عێراق]] | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | قەبارە = | بەرزی = | ژمارەی نھۆم = | ڕووبەری نھۆم = | تەلارساز = | ماڵپەڕ = http://www.theiraqmuseum.com/ | تێبینییەکان = }} '''مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق''' ({{بە عەرەبی| المتحف العراقي}}) مۆزەخانەیەکە لە شاری [[بەغدا]] کە بە مۆزەخانەی بەغداش ناسراوە. لەم مۆزەخانەدا شتە بەنرخەکانی [[شارستانیەت]]ەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] وەکوو [[ئەکەد|ئەکەدییەکان]] و [[سوومەر|سوومەرییەکان]] ھەڵدەگیرێن. ئەم مۆزەخانە لە ساڵی ١٩٢٦ەوە کراوەتەوە.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405113/National-Museum-of-Iraq مۆزەخانەی عێراق لە ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا]</ref> == دامەزراندن == دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسان]] لە [[ئەورووپا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] چەندین ھەڵکۆڵینیان لە سەرانسەری عێراق دەستپێکرد. لە ھەوڵێکدا بۆ ڕێگریکردن لە چوونە دەرەوەی ئەو دۆزراوانە لە عێراق، [[گەرتڕوود بێڵ]] (گەشتیار، کارمەندی ھەواڵگری، شوێنەوارناس و نووسەری بەریتانی) لە ساڵی ١٩٢٢دا دەستیکرد بە کۆکردنەوەی شوێنەوارەکان لە باڵەخانەیەکی حکوومەت لە [[بەغدا]]. لە ١٤ی حوزەیرانی ١٩٢٦، [[حکوومەتی عێراق کۆمەڵەکەی]] بۆ باڵەخانەیەکی نوێ گواستەوە و مۆزەخانەی شوێنەوارەکانی بەغدای دامەزراند، کە بێڵ وەک بەڕێوەبەری دەستنیشانکرا.<ref name = "Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405113/National-Museum-of-Iraq "National Museum of Iraq"] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150402104530/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405113/National-Museum-of-Iraq |date=April 2, 2015 }}. [[Encyclopædia Britannica]], Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Retrieved February 6, 2012</ref> بێڵ دواتر لەو ساڵەدا کۆچی دوایی کرد؛ بەڕێوەبەری نوێ [[سیدنی سمیت (ئاشووریناس)|سیدنی سمیت]] بوو.<ref name = "World History">https://www.worldhistory.org/article/1355/the-iraq-museum-a-brightness-in-the-darkness/</ref> لە ساڵی ١٩٦٦دا، کۆمەڵەکە دووبارە گوازرایەوە بۆ باڵەخانەیەکی دوو نھۆمی بە ڕووبەری {{convert|45000|m2|sqft|abbr=off|adj=on|sp=us}} لە گەڕەکی ساڵحییە لە ناوچەی [[کەرخ]] لە لای ڕۆژھەڵاتی [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]]. لەگەڵ ئەم گواستنەوەیەدا ناوی مۆزەخانەکە گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی عێراق. پێشتر بە مۆزەخانەی شوێنەواریی بەغدا دەناسرا. [[بەھیجە خەلیل]] لە ساڵی ١٩٨٣ بوو بە بەڕێوەبەری مۆزەخانەی عێراق. ئەو یەکەم ژنە بەڕێوەبەر بوو<ref>{{Cite web |url=https://www.thenationalnews.com/world/mena/iraqi-treasure-lamia-al-gailani-werr-dies-in-amman-1.815408 |title=Iraqi 'treasure' Lamia Al Gailani Werr dies in Amman |website=The National |date=January 19, 2019 |language=en |access-date=December 6, 2019 |archive-date=July 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200730065322/https://www.thenational.ae/world/mena/iraqi-treasure-lamia-al-gailani-werr-dies-in-amman-1.815408 |url-status=live }}</ref> و تا ساڵی ١٩٨٩ لەو پۆستەدا مایەوە. == کۆمەڵەکان == [[File:Hrs KAP 0054.jpg|thumb|right|پێشانگاکە لە کاتی نۆژەنکردنەوەکان لە ساڵی ٢٠٠٧]] بەھۆی دەوڵەمەندیی شوێنەواریی [[مێزۆپۆتامیا]]، کۆمەڵەکانی مۆزەخانەکە بە یەکێک لە گرینگترینەکان لە جیھاندا دادەنرێن، و خاوەنی مێژوویەکی باشە لە لێکۆڵینەوە و نمایشکردن. پەیوەندیی بەریتانیا لەگەڵ مۆزەخانەکە — و لەگەڵ عێراق — بووەتە ھۆی ئەوەی پێشانگاکان ھەمیشە بە دوو زمان نمایش بکرێن، بە ھەردوو زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]. مۆزەخانەکە شوێنەواری گرینگ لە مێژووی زیاتر لە ٥٠٠٠ ساڵەی مێزۆپۆتامیا لە ٢٨ ھۆڵ و ژووری پارێزراودا لەخۆدەگرێت. کۆمەڵەکانی مۆزەخانەی عێراق ھونەر و شوێنەواری شارستانییەتە دێرینەکانی [[سۆمەری]]، [[ئاشوور]]ی و [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|بابلی]] لەخۆدەگرێت. مۆزەخانەکە ھەروەھا ھۆڵی تایبەتی ھەیە بۆ کۆمەڵە ھونەری و شوێنەوارییە عەرەبییەکانی پێش [[ئیسلام]] و سەردەمی ئیسلامی. لە نێوان زۆرێک لە کۆمەڵە دیارەکانیدا، کۆمەڵەی زێڕی [[نەمروود]] — کە [[زێڕ]] و [[خشڵ]] و پەیکەری بەردی بەنرخی تێدایە و مێژووەکەیان بۆ سەدەی نۆیەم پێش زایین دەگەڕێتەوە — و کۆمەڵەی نەخشێنراوە بەردینەکان و تابلێتە بزمارییەکانی [[ئورووک]] بێھاوتاکن. گەنجینەکانی ئورووک مێژووەکەیان بۆ نێوان ٣٥٠٠ و ٣٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="Britannica"/> == گەڕاندنەوە == لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠، ئەسۆشییەتد پرێس ڕای گەیاند کە ٥٤٠ گەنجینەی تاڵانکراو بۆ [[عێراق]] گەڕێندرانەوە.<ref>{{cite web |url=http://wvgazette.com/ap/ApInternational/201009071106?page=2&build=cache |title=Looted treasures are returned to Iraq - AP World News - the Charleston Gazette - West Virginia News and Sports - |access-date=April 11, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406094018/http://wvgazette.com/ap/ApInternational/201009071106?page=2&build=cache |archive-date=April 6, 2012 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mcclatchydc.com/2010/09/07/100218/looted-treasures-returned-to-iraq.html |title=Looted treasures back in Iraq, but don't plan on seeing them &#124; McClatchy |access-date=April 11, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100921052043/http://www.mcclatchydc.com/2010/09/07/100218/looted-treasures-returned-to-iraq.html |archive-date=September 21, 2010 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theworld.org/2010/09/prized-treasures-return-to-iraq/ |title=Prized treasures return to Baghdad &#124; PRI's the World |access-date=April 11, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110401163435/http://www.theworld.org/2010/09/prized-treasures-return-to-iraq/ |archive-date=April 1, 2011 }}</ref> ٦٣٨ شوێنەواری دزراو بۆ مۆزەخانەی عێراق گەڕێندرانەوە دوای ئەوەی لە نووسینگەی سەرۆک وەزیران [[نووری مالیکی]] دۆزرانەوە.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11372473 |work=BBC News |title=Missing Iraqi antiquities located in PM Maliki's office |date=September 20, 2010 |access-date=June 20, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181029171622/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11372473 |archive-date=October 29, 2018 |url-status=live }}</ref> لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢، گۆزەیەکی زێڕی سۆمەریی ٦٥٠٠ ساڵە، سەری تەورێکی جەنگیی سۆمەری و بەردێکی کۆشکێکی ئاشووری لە نێوان ئەو ٤٥ شوێنەوارەدا بوون کە لەلایەن [[ئەڵمانیا]]وە بۆ عێراق گەڕێندرانەوە. [[ئەمیرە عەیدان]]، بەڕێوەبەری گشتیی مۆزەخانەکە لە کاتی گەڕاندنەوەکەدا ڕای گەیاند کە تا ئێستاش ١٠٠٠٠ پارچەی مۆزەخانەی عێراق بێسەروشوێنن.<ref>Kami, Aseel (January 30, 2012) [https://www.reuters.com/article/us-iraq-artefacts-idUSTRE80T12J20120130 "Sumerian gold jar, other relics returned to Iraq"] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151017081739/http://www.reuters.com/article/2012/01/30/us-iraq-artefacts-idUSTRE80T12J20120130 |date=October 17, 2015 }} Reuters Retrieved February 6, 2012</ref> لە ٣ی ئابی ٢٠٢١، چەندین ماڵپەڕی ھەواڵیی جیھانی ڕایان گەیاند کە [[ئەمریکا]] ١٧٠٠٠ شوێنەواری دێرینی تاڵانکراوی بۆ عێراق گەڕاندووەتەوە، کە پێشتر بەشێک بوون لە کۆمەڵەی [[مۆزەخانەی پەرتووکی پیرۆز]].<ref>{{Cite web |last=Baghdad |first=Reuters in |date=August 3, 2021 |title=US to return 17,000 looted ancient artifacts to Iraq |url=http://www.theguardian.com/world/2021/aug/03/us-to-return-17000-looted-ancient-artefacts-to-iraq |access-date=August 5, 2021 |website=the Guardian |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |last=Arraf |first=Jane |date=August 3, 2021 |title=Iraq Reclaims 17,000 Looted Artefacts, Its Biggest-Ever Repatriation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/08/03/world/middleeast/iraq-looted-artifacts-return.html |access-date=August 5, 2021 |issn=0362-4331 |archive-date=June 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620102643/https://www.nytimes.com/2021/08/03/world/middleeast/iraq-looted-artifacts-return.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Al-Heeti |first=Abrar |title=Iraq reclaims 17,000 looted ancient artifacts held in the US |url=https://www.cnet.com/news/iraq-reclaims-17000-looted-ancient-artifacts-held-in-the-us/ |access-date=August 5, 2021 |website=CNET |date=August 4, 2021 |language=en }}</ref> لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٣، [[نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] پارچە مۆبایلێکی عاج و گەڵای زێڕی گەڕاندەوە کە مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. پێشتر لە [[مۆزەخانەی مایکل سی. کارلۆس]] نمایشکرابوو. مۆزەخانەکە شوێنەوارەکەی لە ساڵی ٢٠٠٦ کڕیبوو؛ تۆمارەکانی بنەچەی ئیدیعایان دەکرد کە پێشتر لە ساڵی ١٩٦٩ بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان ھێنراوە. دوای ئەوەی بریکارەکانی ئێف بی ئای دیارییان کرد کە تۆمارەکان ساختەکراون، مۆزەخانەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ شوێنەوارەکەی ڕادەستی ئێف بی ئای کرد. [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] ڕای گەیاندووە کە ئەمە یەکەمجارە شوێنەوارێکی تاڵانکراوی مۆزەخانەی عێراق لە ژێر دەستی مۆزەخانەیەکی ئەمریکیدا بدۆزرێتەوە.<ref>{{cite news |title=Stolen Art Returned to Iraq |url=https://www.fbi.gov/news/stories/stolen-art-returned-to-iraq |access-date=September 13, 2024 |publisher=Federal Bureau of Investigation |date=March 9, 2023 }}</ref><ref>{{cite news |title=Stolen 2,700-year-old artifact returned to Iraq with help from FBI Boston |url=https://www.cbsnews.com/boston/news/iraq-museum-stolen-art-returned-baghdad-fbi/ |access-date=September 13, 2024 |work=CBS News |date=March 9, 2023 |location=Boston }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|National Museum of Iraq|مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|بەغدا}} [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی بەغدا]] hkm492t9kot4rnxgcbi03wz5umd4th1 0 73815 1574151 1532135 2026-04-09T22:47:23Z Vysotsky 26817 + image 1574151 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox writer | name = ژان سیفرا موری<br />Jean-Sifrein Maury | image = Abbé JS Maury.jpg | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ١٧٤٦ | death_date = ١٨١٧ | death_place = | resting_place = | occupation = [[کاردینال]] و [[شاعیر]] | language = | nationality = [[فەڕانسە|فەڕەنسی]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = | portaldisp = }} '''ژان سیفرا موری''' ({{بە فەڕەنسی|Jean-Sifrein Maury }}) [[کاردینال]] و [[شاعیر]]ی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە. == سەرچاوەکان == {{Ltr}} * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}} {{Ltr/end}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی ھەژدەیەمی فەڕەنسا}} {{نووسەر-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی}} {{پۆلی کۆمنز|Jean-Sifrein Maury}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤٦]] [[پۆل:مردووانی ١٨١٧]] [[پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم]] [[پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٩یەم]] mjj2du8wslg5faf676qn0hdwuod8gsf 14 76320 1573968 913226 2026-04-09T16:55:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Populated places established in 1565}} 1573968 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Populated places established in 1565}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٥٦٠]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٥٦٥]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان بەپێی ساڵی دامەزران]] cbzyrr29f1t2h2mk45dcphrhh9whbjr 0 101484 1574164 1513112 2026-04-10T07:39:51Z 1silent scientist 51740 1574164 wikitext text/x-wiki '''لۆلۆبی''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒇻𒇻𒉈𒆠، وڵاتی لۆلۆبییەکان)، کە زیاتر بە «لۆلۆ» دەناسرێن،<ref>{{Cite book|last1=Eidem|first1=Jesper|url=https://books.google.com/books?id=uQcUAQAAMAAJ&q=lullu|title=The Shemshāra Archives 2: The Administrative Texts|last2=Læssøe|first2=Jørgen|date=1992|publisher=Kongelige Danske Videnskabernes Selskab|isbn=978-87-7304-227-4|pages=22, 51–54|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Speiser|first=Ephraim Avigdor|url=https://books.google.com/books?id=rUwrEAAAQBAJ&dq=lullu&pg=PA196|title=Mesopotamian Origins: The Basic Population of the Near East|date=2017-01-30|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-1-5128-1881-9|pages=90|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Campbell|first=Lyle|url=https://books.google.com/books?id=vGxQDwAAQBAJ&dq=lullu+guti&pg=PA37|title=Language Isolates|date=2017-10-03|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-61091-5|pages=37|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Potts|first=Daniel T.|url=https://books.google.com/books?id=8c3QAgAAQBAJ&dq=lullu+guti&pg=PA36|title=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|date=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-933079-9|pages=36|language=en}}</ref> کۆمەڵە ھۆزێکی [[سەردەمی بڕۆنز]] بوون کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زاییندا ھەبوون و نەمان. ئەوان خەڵکی ناوچەیەک بوون کە بە «لۆلۆبۆم» دەناسرا، کە ئێستا دەشتایی [[شارەزوور]]ە لە [[چیاکانی زاگرۆس]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە مۆدێرنەی [[ھەرێمی کوردستان]]. لۆلۆبی دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی [[حووری|حوورییەکانی]] [[شانشینی سیمۆڕۆم]] بوون و کەوتنە ململانێ لەگەڵ [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]] سامی و [[ئاشوور]].<ref>{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC |date=2006 |publisher=Routledge |pages=115–116 |isbn=9781134520626 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT115}}</ref> فڕاین (١٩٩٠) شاری «لۆلۆبۆنا» یان «لۆلۆبان»ی ئەوانی بە شارۆچکەی مۆدێرنی [[ھەڵەبجە]] لە ناوچەکەدا ناساندووە. == وێناکردنەکان == {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header = لۆلۆبییە شکستخواردووەکان لە وێناکردنە ئەکەدییەکاندا | total_width = 350 | image1 = Prisoner of the Akkadian Empire period possibly Warka ancient Uruk LOUVRE AO 5683.jpg | caption1 = زیندانییەکی بەربەریی سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]، ڕووت، زنجیرکراو، بە ئەڵقەی لووت ڕادەکێشرێت، بە ڕیشێکی تیژ، قژی درێژ و پرچی ستوونی. ٢٣٥٠–٢٠٠٠ پ.ز، [[لووڤر|مۆزەخانەی لووڤەر]].<ref>{{cite web |title=Louvre Museum Official Website |url=http://cartelen.louvre.fr/cartelen/visite?srv=car_not&idNotice=12137 |website=cartelen.louvre.fr}}</ref> | image2 = Lullubi victim with pointed beard and long braided hair (detail).jpg | caption2 = قوربانییەکی لۆلۆبی بە ڕیشی تیژ و قژی درێژی پرچکراو. نەخشی سەر بەرد لە [[دەربەندی گاور]]. وێناکردنی لۆلۆبییە بەزێنراوەکان ھەروەھا لە [[نەرام سین|ستوونی سەرکەوتنی نارام-سین]]دا ھاوشێوەیە.<ref name="ZB"/> | footer = | alt1 = }} لە وێناکردنیاندا، لۆلۆبییەکان وەک گەلێکی شاخنشینی جەنگاوەر وێنا کراون.<ref name="CAH">{{cite book |last1=Bury |first1=John Bagnell |last2=Cook |first2=Stanley Arthur |last3=Adcock |first3=Frank Ezra |title=The Cambridge Ancient History: The Egyptian and Hittite empires to c. 1000 B.C |date=1975 |publisher=University Press |page=505 |isbn=9780521086912 |url=https://books.google.com/books?id=SLkQAQAAMAAJ}}</ref> لۆلۆبییەکان زۆرجار بە سنگی ڕووت و بە پۆشینی پێستی [[ئاژەڵ]] نیشان دەدرێن. ڕیشیان کورت بووە و قژیان درێژ بووە و بە پرچێکی ئەستوور بەستراوە، وەک لە ستوونی سەرکەوتنی نارام-سیندا دەبینرێت.<ref name="ZB">"The hair of the Lullubi is long and worn in a thick braid. They wear animal skins, while the Akkadian soldiers wear the proper attire for battle, helmets and military tunics." in {{cite book |last1=Bahrani |first1=Zainab |author-link=Zainab Bahrani |title=Rituals of War: The Body and Violence in Mesopotamia |date=2008 |publisher=Zone Books |isbn=9781890951849 |page=109 |url=https://books.google.com/books?id=8FvfAAAAMAAJ}}</ref> == فەرمانڕەواکان == ئەمەی خوارەوە [[پێڕست]]ی فەرمانڕەوا ناسراوەکانی شانشینی لۆلۆبییە.<ref name="Qashqai">Qashqai, 2011.</ref><ref name="legrain">Legrain, 1922; Cameron, 1936; D’yakonov, 1956; The Cambridge History of Iran; Hinz, 1972; The Cambridge Ancient History; Majidzadeh, 1991; Majidzadeh, 1997.</ref> ١. ئیماشکۆش (نزیکەی ٢٤٠٠ پ.ز)<ref>{{cite book |last1=Cameron |first1=George G. |title=History of Early Iran |date=1936 |publisher=The University of Chicago Press |page=35 |url=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/history_early_iran.pdf}}</ref> ٢. [[ئەنوبانینی]] (نزیکەی ٢٣٥٠ پ.ز) ئەو فەرمانی کرد بە دروستکردنی نووسراوێک لەسەر تاشەبەرد لە نزیک [https://www.livius.org/sao-sd/sar-e_pol-e_zahab/sar-e_pol-e_zahab.html سەرپێڵی زەھاو].<ref name="GGC41"/> ٣. [[ساتوونی]] (نزیکەی ٢٢٧٠ پ.ز ھاوچەرخی [[نەرام سین|نارام-سین]] پاشای [[ئەکەد]] و [[خیتا]] پاشای [[شانشینی ئەوان|ئەوان]]) ٤. ئایریب (نزیکەی ٢٠٣٧ پ.ز) ٥. داریانام (نزیکەی ٢٠٠٠ پ.ز) ٦. [[تاردوونی|ئیلکی]] (بەرواری ورد دیار نییە)<ref name="GGC41"/> ٧. [[تاردوونی]] (بەرواری ورد دیار نییە) کوڕی ئیلکی. نووسراوەکەی لە شوێنێکی نە زۆر دوور لە نووسراوەکەی ئەنوبانینی دۆزراوەتەوە.<ref name="GGC41">{{cite book |last1=Cameron |first1=George G. |title=History of Early Iran |date=1936 |publisher=The University of Chicago Press |page=41 |url=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/history_early_iran.pdf}}</ref> ٨. نوور-ئاداد (نزیکەی ٨٨١ – ٨٨٠ پ.ز) ٩. زەبینی (نزیکەی ٨٨١ پ.ز) ١٠. ھوبایا (نزیکەی ٨٣٠ پ.ز) پاشکۆی ئاشوورییەکان ١١. دادا (نزیکەی ٧١٥ پ.ز) ١٢. لەرکوتلا (نزیکەی ٦٧٥ پ.ز) == نەخشە بەردینەکانی لۆلۆبی == نەخشە جیاوازەکانی لۆلۆبی لە ناوچەی [[سەرپێڵی زەھاو]] دەبینرێن، کە باشترینیان پارێزراوە [[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]]یە. ھەموویان فەرمانڕەوایەک نیشان دەدەن کە پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، و زۆربەشیان خوداوەندێک نیشان دەدەن کە ڕووی لە فەرمانڕەواکەیە. نەخشێکی تر نزیکەی ٢٠٠ مەتر دوورتر دەدۆزرێتەوە، بە شێوازێکی ھاوشێوەی نەخشی ئەنوبانینی، بەڵام ئەمجارەیان بە فەرمانڕەوایەکی بێ ڕیش.<ref name="JFO">{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |page=123 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123}}</ref> گەڕاندنەوەی بۆ فەرمانڕەوایەکی دیاریکراو بە نادیاری دەمێنێتەوە.<ref name="JFO"/><ref>{{cite book |last1=Vanden Berghe |first1=Louis |title=Relief Sculptures de Iran Ancien |pages=[https://archive.org/details/ReliefSculpturesDeIranAncien/page/n9 19]–21 |url=https://archive.org/details/ReliefSculpturesDeIranAncien}}</ref> === نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی === {{سەرەکی|نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی}} <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Anubanini Rock Relief 2.jpg|نەخشەکە لەسەر لوتکەی تاشەبەردێکە کە بەسەر گوندی [[سەرپێڵی زەھاو]]دا دەڕوانێت. نەخشێکی دووەم لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] لە خوارەوە دەردەکەوێت. File:Anubanini_Rock_Relief_1.jpg|[[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]] لە [[سەرپێڵی زەھاو]].<ref name="JFO123"/> Anubanini relief constituents King Anubanini.jpg|پاشا [[ئەنوبانینی]].<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents Ishtar.jpg|خوداوەند [[عەشتار]].<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents prisoners.jpg|زیندانییەکانی لۆلۆبی.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents group of prisoners and king.jpg|زیندانییەکانی لۆلۆبی و پاشاکەیان.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents prisoner king.jpg|پاشای زیندانیکراو. پێدەچێت تاجێکی لەسەر بێت.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents Akkadian inscription.jpg|نووسراوێکی ئەکەدی.<ref name="JFO"/> </gallery> === نەخشەکانی تری لۆلۆبی === <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief IV.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی یەکەم. جەنگاوەری بێ ڕیش بە تەورەوە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. پەپکەی خۆر لە سەرەوەیە. ناوێکی «زەبا(زونا)، کوڕی...» دەخوێندرێتەوە.<ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123–124 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA124 |language=en}}</ref><ref name="JFO123">{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123–124 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123 |language=en}}</ref> ئەمە ئەگەری ھەیە کوڕی [[ئیدین-سین]] بێت، فەرمانڕەوای شانشینی [[سیمۆڕۆم]].<ref name="DF">{{cite book |last1=Frayne |first1=Douglas |title=Old Babylonian Period (2003-1595 BC) |date=1990 |publisher=University of Toronto Press |isbn=9780802058737 |pages=707 ff |url=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA697}}</ref> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief II.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی سێیەم. جەنگاوەری بێ ڕیش پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە خوداوەندێکە.<ref name="JFO123"/> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief III.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی چوارەم. جەنگاوەری بێ ڕیش پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە خوداوەندێکە.<ref name="JFO123"/> File:Belula_Pass_Rock_Relief.jpg|نەخشی [[تاردوونی]]، فەرمانڕەوایەکی ئەگەریی لۆلۆبی، ھەروەھا چەکی بەدەستەوەیە و پێ دەنێت بەسەر دووژمنەکاندا، لەگەڵ نووسراوێک بە [[زمانی ئەکەدی|زمانی ئەکەدی]]. File:Detail, a dead or dying Lullubian warrior. Darband-i Gawr rock-relief, Mt. Qaradagh, Sulaymaniyah, Iraq, 2200-2000 BCE.jpg|وردەکاری، جەنگاوەرێکی لۆلۆبی مردوو یان لە لێواری مەرگدا. نەخشی سەر بەردی [[دەربەندی گاور]]، چیای [[قەرەداغ]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، ٢٢٠٠-٢٠٠٠ پ.ز File:Detail, a dead or dying Lullubian warrior, Darband-i Gawr rock-relief, Mt. Qaradagh, Sulaymaniyah, Iraq, 2200-2000 BCE.jpg|وردەکاری، جەنگاوەرێکی لۆلۆبی مردوو یان لە لێواری مەرگدا، نەخشی سەر بەردی [[دەربەندی گاور]]، چیای [[قەرەداغ]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، ٢٢٠٠-٢٠٠٠ پ.ز </gallery> == سەرچاوەکان == <references/> {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئاسیا|ئێران}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Lullubi}} [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:ئەکەد]] [[پۆل:زمانە کۆنەکان]] nn5ogm6rd6p6qbuths90dzcvt7f2pt5 1574169 1574164 2026-04-10T07:40:33Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1574169 wikitext text/x-wiki '''لۆلۆبی''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒇻𒇻𒉈𒆠، وڵاتی لۆلۆبییەکان)، کە زیاتر بە «لۆلۆ» دەناسرێن،<ref>{{Cite book|last1=Eidem|first1=Jesper|url=https://books.google.com/books?id=uQcUAQAAMAAJ&q=lullu|title=The Shemshāra Archives 2: The Administrative Texts|last2=Læssøe|first2=Jørgen|date=1992|publisher=Kongelige Danske Videnskabernes Selskab|isbn=978-87-7304-227-4|pages=22, 51–54|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Speiser|first=Ephraim Avigdor|url=https://books.google.com/books?id=rUwrEAAAQBAJ&dq=lullu&pg=PA196|title=Mesopotamian Origins: The Basic Population of the Near East|date=2017-01-30|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-1-5128-1881-9|pages=90|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Campbell|first=Lyle|url=https://books.google.com/books?id=vGxQDwAAQBAJ&dq=lullu+guti&pg=PA37|title=Language Isolates|date=2017-10-03|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-61091-5|pages=37|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Potts|first=Daniel T.|url=https://books.google.com/books?id=8c3QAgAAQBAJ&dq=lullu+guti&pg=PA36|title=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|date=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-933079-9|pages=36|language=en}}</ref> کۆمەڵە ھۆزێکی [[سەردەمی بڕۆنز]] بوون کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زاییندا ھەبوون و نەمان. ئەوان خەڵکی ناوچەیەک بوون کە بە «لۆلۆبۆم» دەناسرا، کە ئێستا دەشتایی [[شارەزوور]]ە لە [[چیاکانی زاگرۆس]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە مۆدێرنەی [[ھەرێمی کوردستان]]. لۆلۆبی دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی [[حووری|حوورییەکانی]] [[شانشینی سیمۆڕۆم]] بوون و کەوتنە ململانێ لەگەڵ [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]] سامی و [[ئاشوور]].<ref>{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC |date=2006 |publisher=Routledge |pages=115–116 |isbn=9781134520626 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT115}}</ref> فڕاین (١٩٩٠) شاری «لۆلۆبۆنا» یان «لۆلۆبان»ی ئەوانی بە شارۆچکەی مۆدێرنی [[ھەڵەبجە]] لە ناوچەکەدا ناساندووە. == وێناکردنەکان == {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header = لۆلۆبییە شکستخواردووەکان لە وێناکردنە ئەکەدییەکاندا | total_width = 350 | image1 = Prisoner of the Akkadian Empire period possibly Warka ancient Uruk LOUVRE AO 5683.jpg | caption1 = زیندانییەکی بەربەریی سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]، ڕووت، زنجیرکراو، بە ئەڵقەی لووت ڕادەکێشرێت، بە ڕیشێکی تیژ، قژی درێژ و پرچی ستوونی. ٢٣٥٠–٢٠٠٠ پ.ز، [[لووڤر|مۆزەخانەی لووڤەر]].<ref>{{cite web |title=Louvre Museum Official Website |url=http://cartelen.louvre.fr/cartelen/visite?srv=car_not&idNotice=12137 |website=cartelen.louvre.fr}}</ref> | image2 = Lullubi victim with pointed beard and long braided hair (detail).jpg | caption2 = قوربانییەکی لۆلۆبی بە ڕیشی تیژ و قژی درێژی پرچکراو. نەخشی سەر بەرد لە [[دەربەندی گاور]]. وێناکردنی لۆلۆبییە بەزێنراوەکان ھەروەھا لە [[نەرام سین|ستوونی سەرکەوتنی نارام-سین]]دا ھاوشێوەیە.<ref name="ZB"/> | footer = | alt1 = }} لە وێناکردنیاندا، لۆلۆبییەکان وەک گەلێکی شاخنشینی جەنگاوەر وێنا کراون.<ref name="CAH">{{cite book |last1=Bury |first1=John Bagnell |last2=Cook |first2=Stanley Arthur |last3=Adcock |first3=Frank Ezra |title=The Cambridge Ancient History: The Egyptian and Hittite empires to c. 1000 B.C |date=1975 |publisher=University Press |page=505 |isbn=9780521086912 |url=https://books.google.com/books?id=SLkQAQAAMAAJ}}</ref> لۆلۆبییەکان زۆرجار بە سنگی ڕووت و بە پۆشینی پێستی [[ئاژەڵ]] نیشان دەدرێن. ڕیشیان کورت بووە و قژیان درێژ بووە و بە پرچێکی ئەستوور بەستراوە، وەک لە ستوونی سەرکەوتنی نارام-سیندا دەبینرێت.<ref name="ZB">"The hair of the Lullubi is long and worn in a thick braid. They wear animal skins, while the Akkadian soldiers wear the proper attire for battle, helmets and military tunics." in {{cite book |last1=Bahrani |first1=Zainab |author-link=Zainab Bahrani |title=Rituals of War: The Body and Violence in Mesopotamia |date=2008 |publisher=Zone Books |isbn=9781890951849 |page=109 |url=https://books.google.com/books?id=8FvfAAAAMAAJ}}</ref> == فەرمانڕەواکان == ئەمەی خوارەوە [[پێڕست]]ی فەرمانڕەوا ناسراوەکانی شانشینی لۆلۆبییە.<ref name="Qashqai">Qashqai, 2011.</ref><ref name="legrain">Legrain, 1922; Cameron, 1936; D’yakonov, 1956; The Cambridge History of Iran; Hinz, 1972; The Cambridge Ancient History; Majidzadeh, 1991; Majidzadeh, 1997.</ref> ١. ئیماشکۆش (نزیکەی ٢٤٠٠ پ.ز)<ref>{{cite book |last1=Cameron |first1=George G. |title=History of Early Iran |date=1936 |publisher=The University of Chicago Press |page=35 |url=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/history_early_iran.pdf}}</ref> ٢. [[ئەنوبانینی]] (نزیکەی ٢٣٥٠ پ.ز) ئەو فەرمانی کرد بە دروستکردنی نووسراوێک لەسەر تاشەبەرد لە نزیک [https://www.livius.org/sao-sd/sar-e_pol-e_zahab/sar-e_pol-e_zahab.html سەرپێڵی زەھاو].<ref name="GGC41"/> ٣. [[ساتوونی]] (نزیکەی ٢٢٧٠ پ.ز ھاوچەرخی [[نەرام سین|نارام-سین]] پاشای [[ئەکەد]] و [[خیتا]] پاشای [[شانشینی ئەوان|ئەوان]]) ٤. ئایریب (نزیکەی ٢٠٣٧ پ.ز) ٥. داریانام (نزیکەی ٢٠٠٠ پ.ز) ٦. [[تاردوونی|ئیلکی]] (بەرواری ورد دیار نییە)<ref name="GGC41"/> ٧. [[تاردوونی]] (بەرواری ورد دیار نییە) کوڕی ئیلکی. نووسراوەکەی لە شوێنێکی نە زۆر دوور لە نووسراوەکەی ئەنوبانینی دۆزراوەتەوە.<ref name="GGC41">{{cite book |last1=Cameron |first1=George G. |title=History of Early Iran |date=1936 |publisher=The University of Chicago Press |page=41 |url=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/history_early_iran.pdf}}</ref> ٨. نوور-ئاداد (نزیکەی ٨٨١ – ٨٨٠ پ.ز) ٩. زەبینی (نزیکەی ٨٨١ پ.ز) ١٠. ھوبایا (نزیکەی ٨٣٠ پ.ز) پاشکۆی ئاشوورییەکان ١١. دادا (نزیکەی ٧١٥ پ.ز) ١٢. لەرکوتلا (نزیکەی ٦٧٥ پ.ز) == نەخشە بەردینەکانی لۆلۆبی == نەخشە جیاوازەکانی لۆلۆبی لە ناوچەی [[سەرپێڵی زەھاو]] دەبینرێن، کە باشترینیان پارێزراوە [[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]]یە. ھەموویان فەرمانڕەوایەک نیشان دەدەن کە پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، و زۆربەشیان خوداوەندێک نیشان دەدەن کە ڕووی لە فەرمانڕەواکەیە. نەخشێکی تر نزیکەی ٢٠٠ مەتر دوورتر دەدۆزرێتەوە، بە شێوازێکی ھاوشێوەی نەخشی ئەنوبانینی، بەڵام ئەمجارەیان بە فەرمانڕەوایەکی بێ ڕیش.<ref name="JFO">{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |page=123 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123}}</ref> گەڕاندنەوەی بۆ فەرمانڕەوایەکی دیاریکراو بە نادیاری دەمێنێتەوە.<ref name="JFO"/><ref>{{cite book |last1=Vanden Berghe |first1=Louis |title=Relief Sculptures de Iran Ancien |pages=[https://archive.org/details/ReliefSculpturesDeIranAncien/page/n9 19]–21 |url=https://archive.org/details/ReliefSculpturesDeIranAncien}}</ref> === نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی === {{سەرەکی|نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی}} <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Anubanini Rock Relief 2.jpg|نەخشەکە لەسەر لوتکەی تاشەبەردێکە کە بەسەر گوندی [[سەرپێڵی زەھاو]]دا دەڕوانێت. نەخشێکی دووەم لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] لە خوارەوە دەردەکەوێت. File:Anubanini_Rock_Relief_1.jpg|[[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]] لە [[سەرپێڵی زەھاو]].<ref name="JFO123"/> Anubanini relief constituents King Anubanini.jpg|پاشا [[ئەنوبانینی]].<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents Ishtar.jpg|خوداوەند [[عەشتار]].<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents prisoners.jpg|زیندانییەکانی لۆلۆبی.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents group of prisoners and king.jpg|زیندانییەکانی لۆلۆبی و پاشاکەیان.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents prisoner king.jpg|پاشای زیندانیکراو. پێدەچێت تاجێکی لەسەر بێت.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents Akkadian inscription.jpg|نووسراوێکی ئەکەدی.<ref name="JFO"/> </gallery> === نەخشەکانی تری لۆلۆبی === <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief IV.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی یەکەم. جەنگاوەری بێ ڕیش بە تەورەوە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. پەپکەی خۆر لە سەرەوەیە. ناوێکی «زەبا(زونا)، کوڕی...» دەخوێندرێتەوە.<ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123–124 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA124 |language=en}}</ref><ref name="JFO123">{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123–124 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123 |language=en}}</ref> ئەمە ئەگەری ھەیە کوڕی [[ئیدین-سین]] بێت، فەرمانڕەوای شانشینی [[سیمۆڕۆم]].<ref name="DF">{{cite book |last1=Frayne |first1=Douglas |title=Old Babylonian Period (2003-1595 BC) |date=1990 |publisher=University of Toronto Press |isbn=9780802058737 |pages=707 ff |url=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA697}}</ref> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief II.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی سێیەم. جەنگاوەری بێ ڕیش پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە خوداوەندێکە.<ref name="JFO123"/> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief III.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی چوارەم. جەنگاوەری بێ ڕیش پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە خوداوەندێکە.<ref name="JFO123"/> File:Belula_Pass_Rock_Relief.jpg|نەخشی [[تاردوونی]]، فەرمانڕەوایەکی ئەگەریی لۆلۆبی، ھەروەھا چەکی بەدەستەوەیە و پێ دەنێت بەسەر دووژمنەکاندا، لەگەڵ نووسراوێک بە [[زمانی ئەکەدی|زمانی ئەکەدی]]. File:Detail, a dead or dying Lullubian warrior. Darband-i Gawr rock-relief, Mt. Qaradagh, Sulaymaniyah, Iraq, 2200-2000 BCE.jpg|وردەکاری، جەنگاوەرێکی لۆلۆبی مردوو یان لە لێواری مەرگدا. نەخشی سەر بەردی [[دەربەندی گاور]]، چیای [[قەرەداغ]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، ٢٢٠٠-٢٠٠٠ پ.ز File:Detail, a dead or dying Lullubian warrior, Darband-i Gawr rock-relief, Mt. Qaradagh, Sulaymaniyah, Iraq, 2200-2000 BCE.jpg|وردەکاری، جەنگاوەرێکی لۆلۆبی مردوو یان لە لێواری مەرگدا، نەخشی سەر بەردی [[دەربەندی گاور]]، چیای [[قەرەداغ]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، ٢٢٠٠-٢٠٠٠ پ.ز </gallery> == سەرچاوەکان == <references/> {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئاسیا|ئێران|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Lullubi}} [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:ئەکەد]] [[پۆل:زمانە کۆنەکان]] oknnq91u2n4hl2qp56ig5udzc5mg2pg 1574183 1574169 2026-04-10T10:17:11Z 1silent scientist 51740 1574183 wikitext text/x-wiki '''لۆلۆبی''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒇻𒇻𒉈𒆠، وڵاتی لۆلۆبییەکان)، کە زیاتر بە '''لۆلۆ''' دەناسرێن،<ref>{{Cite book|last1=Eidem|first1=Jesper|url=https://books.google.com/books?id=uQcUAQAAMAAJ&q=lullu|title=The Shemshāra Archives 2: The Administrative Texts|last2=Læssøe|first2=Jørgen|date=1992|publisher=Kongelige Danske Videnskabernes Selskab|isbn=978-87-7304-227-4|pages=22, 51–54|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Speiser|first=Ephraim Avigdor|url=https://books.google.com/books?id=rUwrEAAAQBAJ&dq=lullu&pg=PA196|title=Mesopotamian Origins: The Basic Population of the Near East|date=2017-01-30|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-1-5128-1881-9|pages=90|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Campbell|first=Lyle|url=https://books.google.com/books?id=vGxQDwAAQBAJ&dq=lullu+guti&pg=PA37|title=Language Isolates|date=2017-10-03|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-61091-5|pages=37|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Potts|first=Daniel T.|url=https://books.google.com/books?id=8c3QAgAAQBAJ&dq=lullu+guti&pg=PA36|title=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|date=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-933079-9|pages=36|language=en}}</ref> کۆمەڵە ھۆزێکی [[سەردەمی برۆنز|سەردەمی بڕۆنز]] بوون کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زاییندا ھەبوون و نەمان. ئەوان خەڵکی ناوچەیەک بوون کە بە «لۆلۆبۆم» دەناسرا، کە ئێستا دەشتایی [[شارەزوور]]ە لە [[چیاکانی زاگرۆس]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە مۆدێرنەی [[ھەرێمی کوردستان]]. لۆلۆبی دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی [[حووری|حوورییەکانی]] [[سیمورووم|شانشینی سیمورووم]] بوون و کەوتنە ململانێ لەگەڵ [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]] سامی و [[ئاشوور]].<ref>{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC |date=2006 |publisher=Routledge |pages=115–116 |isbn=9781134520626 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT115}}</ref> فڕاین (١٩٩٠) شاری «لۆلۆبۆنا» یان «لۆلۆبان»ی ئەوانی بە شارۆچکەی مۆدێرنی [[ھەڵەبجە]] لە ناوچەکەدا ناساندووە. == وێناکردنەکان == {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header = لۆلۆبییە شکستخواردووەکان لە وێناکردنە ئەکەدییەکاندا | total_width = 350 | image1 = Prisoner of the Akkadian Empire period possibly Warka ancient Uruk LOUVRE AO 5683.jpg | caption1 = زیندانییەکی بەربەریی سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]، ڕووت، زنجیرکراو، بە ئەڵقەی لووت ڕادەکێشرێت، بە ڕیشێکی تیژ، قژی درێژ و پرچی ستوونی. ٢٣٥٠–٢٠٠٠ پ.ز، [[لووڤر|مۆزەخانەی لووڤەر]].<ref>{{cite web |title=Louvre Museum Official Website |url=http://cartelen.louvre.fr/cartelen/visite?srv=car_not&idNotice=12137 |website=cartelen.louvre.fr}}</ref> | image2 = Lullubi victim with pointed beard and long braided hair (detail).jpg | caption2 = قوربانییەکی لۆلۆبی بە ڕیشی تیژ و قژی درێژی پرچکراو. نەخشی سەر بەرد لە [[دەربەندی گاور]]. وێناکردنی لۆلۆبییە بەزێنراوەکان ھەروەھا لە [[نەرام سین|ستوونی سەرکەوتنی نارام-سین]]دا ھاوشێوەیە.<ref name="ZB"/> | footer = | alt1 = }} لە وێناکردنیاندا، لۆلۆبییەکان وەک گەلێکی شاخنشینی جەنگاوەر وێنا کراون.<ref name="CAH">{{cite book |last1=Bury |first1=John Bagnell |last2=Cook |first2=Stanley Arthur |last3=Adcock |first3=Frank Ezra |title=The Cambridge Ancient History: The Egyptian and Hittite empires to c. 1000 B.C |date=1975 |publisher=University Press |page=505 |isbn=9780521086912 |url=https://books.google.com/books?id=SLkQAQAAMAAJ}}</ref> لۆلۆبییەکان زۆرجار بە سنگی ڕووت و بە پۆشینی پێستی [[ئاژەڵ]] نیشان دەدرێن. ڕیشیان کورت بووە و قژیان درێژ بووە و بە پرچێکی ئەستوور بەستراوە، وەک لە ستوونی سەرکەوتنی نارام-سیندا دەبینرێت.<ref name="ZB">"The hair of the Lullubi is long and worn in a thick braid. They wear animal skins, while the Akkadian soldiers wear the proper attire for battle, helmets and military tunics." in {{cite book |last1=Bahrani |first1=Zainab |author-link=Zainab Bahrani |title=Rituals of War: The Body and Violence in Mesopotamia |date=2008 |publisher=Zone Books |isbn=9781890951849 |page=109 |url=https://books.google.com/books?id=8FvfAAAAMAAJ}}</ref> == فەرمانڕەواکان == ئەمەی خوارەوە [[پێڕست]]ی فەرمانڕەوا ناسراوەکانی شانشینی لۆلۆبییە.<ref name="Qashqai">Qashqai, 2011.</ref><ref name="legrain">Legrain, 1922; Cameron, 1936; D’yakonov, 1956; The Cambridge History of Iran; Hinz, 1972; The Cambridge Ancient History; Majidzadeh, 1991; Majidzadeh, 1997.</ref> ١. ئیماشکۆش (نزیکەی ٢٤٠٠ پ.ز)<ref>{{cite book |last1=Cameron |first1=George G. |title=History of Early Iran |date=1936 |publisher=The University of Chicago Press |page=35 |url=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/history_early_iran.pdf}}</ref> ٢. [[ئەنوبانینی]] (نزیکەی ٢٣٥٠ پ.ز) ئەو فەرمانی کرد بە دروستکردنی نووسراوێک لەسەر تاشەبەرد لە نزیک [https://www.livius.org/sao-sd/sar-e_pol-e_zahab/sar-e_pol-e_zahab.html سەرپێڵی زەھاو].<ref name="GGC41"/> ٣. [[ساتوونی]] (نزیکەی ٢٢٧٠ پ.ز ھاوچەرخی [[نەرام سین|نارام-سین]] پاشای [[ئەکەد]] و [[خیتا]] پاشای [[شانشینی ئەوان|ئەوان]]) ٤. ئایریب (نزیکەی ٢٠٣٧ پ.ز) ٥. داریانام (نزیکەی ٢٠٠٠ پ.ز) ٦. [[تاردوونی|ئیلکی]] (بەرواری ورد دیار نییە)<ref name="GGC41"/> ٧. [[تاردوونی]] (بەرواری ورد دیار نییە) کوڕی ئیلکی. نووسراوەکەی لە شوێنێکی نە زۆر دوور لە نووسراوەکەی ئەنوبانینی دۆزراوەتەوە.<ref name="GGC41">{{cite book |last1=Cameron |first1=George G. |title=History of Early Iran |date=1936 |publisher=The University of Chicago Press |page=41 |url=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/history_early_iran.pdf}}</ref> ٨. نوور-ئاداد (نزیکەی ٨٨١ – ٨٨٠ پ.ز) ٩. زەبینی (نزیکەی ٨٨١ پ.ز) ١٠. ھوبایا (نزیکەی ٨٣٠ پ.ز) پاشکۆی ئاشوورییەکان ١١. دادا (نزیکەی ٧١٥ پ.ز) ١٢. لەرکوتلا (نزیکەی ٦٧٥ پ.ز) == نەخشە بەردینەکانی لۆلۆبی == نەخشە جیاوازەکانی لۆلۆبی لە ناوچەی [[سەرپێڵی زەھاو]] دەبینرێن، کە باشترینیان پارێزراوە [[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]]یە. ھەموویان فەرمانڕەوایەک نیشان دەدەن کە پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، و زۆربەشیان خوداوەندێک نیشان دەدەن کە ڕووی لە فەرمانڕەواکەیە. نەخشێکی تر نزیکەی ٢٠٠ مەتر دوورتر دەدۆزرێتەوە، بە شێوازێکی ھاوشێوەی نەخشی ئەنوبانینی، بەڵام ئەمجارەیان بە فەرمانڕەوایەکی بێ ڕیش.<ref name="JFO">{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |page=123 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123}}</ref> گەڕاندنەوەی بۆ فەرمانڕەوایەکی دیاریکراو بە نادیاری دەمێنێتەوە.<ref name="JFO"/><ref>{{cite book |last1=Vanden Berghe |first1=Louis |title=Relief Sculptures de Iran Ancien |pages=[https://archive.org/details/ReliefSculpturesDeIranAncien/page/n9 19]–21 |url=https://archive.org/details/ReliefSculpturesDeIranAncien}}</ref> === نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی === {{سەرەکی|نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی}} <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Anubanini Rock Relief 2.jpg|نەخشەکە لەسەر لوتکەی تاشەبەردێکە کە بەسەر گوندی [[سەرپێڵی زەھاو]]دا دەڕوانێت. نەخشێکی دووەم لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] لە خوارەوە دەردەکەوێت. File:Anubanini_Rock_Relief_1.jpg|[[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]] لە [[سەرپێڵی زەھاو]].<ref name="JFO123"/> Anubanini relief constituents King Anubanini.jpg|پاشا [[ئەنوبانینی]].<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents Ishtar.jpg|خوداوەند [[عەشتار]].<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents prisoners.jpg|زیندانییەکانی لۆلۆبی.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents group of prisoners and king.jpg|زیندانییەکانی لۆلۆبی و پاشاکەیان.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents prisoner king.jpg|پاشای زیندانیکراو. پێدەچێت تاجێکی لەسەر بێت.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents Akkadian inscription.jpg|نووسراوێکی ئەکەدی.<ref name="JFO"/> </gallery> === نەخشەکانی تری لۆلۆبی === <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief IV.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی یەکەم. جەنگاوەری بێ ڕیش بە تەورەوە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. پەپکەی خۆر لە سەرەوەیە. ناوێکی «زەبا(زونا)، کوڕی...» دەخوێندرێتەوە.<ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123–124 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA124 |language=en}}</ref><ref name="JFO123">{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123–124 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123 |language=en}}</ref> ئەمە ئەگەری ھەیە کوڕی [[ئیدین-سین]] بێت، فەرمانڕەوای شانشینی [[سیمۆڕۆم]].<ref name="DF">{{cite book |last1=Frayne |first1=Douglas |title=Old Babylonian Period (2003-1595 BC) |date=1990 |publisher=University of Toronto Press |isbn=9780802058737 |pages=707 ff |url=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA697}}</ref> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief II.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی سێیەم. جەنگاوەری بێ ڕیش پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە خوداوەندێکە.<ref name="JFO123"/> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief III.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی چوارەم. جەنگاوەری بێ ڕیش پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە خوداوەندێکە.<ref name="JFO123"/> File:Belula_Pass_Rock_Relief.jpg|نەخشی [[تاردوونی]]، فەرمانڕەوایەکی ئەگەریی لۆلۆبی، ھەروەھا چەکی بەدەستەوەیە و پێ دەنێت بەسەر دووژمنەکاندا، لەگەڵ نووسراوێک بە [[زمانی ئەکەدی|زمانی ئەکەدی]]. File:Detail, a dead or dying Lullubian warrior. Darband-i Gawr rock-relief, Mt. Qaradagh, Sulaymaniyah, Iraq, 2200-2000 BCE.jpg|وردەکاری، جەنگاوەرێکی لۆلۆبی مردوو یان لە لێواری مەرگدا. نەخشی سەر بەردی [[دەربەندی گاور]]، چیای [[قەرەداغ]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، ٢٢٠٠-٢٠٠٠ پ.ز File:Detail, a dead or dying Lullubian warrior, Darband-i Gawr rock-relief, Mt. Qaradagh, Sulaymaniyah, Iraq, 2200-2000 BCE.jpg|وردەکاری، جەنگاوەرێکی لۆلۆبی مردوو یان لە لێواری مەرگدا، نەخشی سەر بەردی [[دەربەندی گاور]]، چیای [[قەرەداغ]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، ٢٢٠٠-٢٠٠٠ پ.ز </gallery> == سەرچاوەکان == <references/> {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئاسیا|ئێران|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Lullubi}} [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:ئەکەد]] [[پۆل:زمانە کۆنەکان]] jdnch5f2txegib02zybmszci5k3r9mf 1574184 1574183 2026-04-10T10:18:20Z 1silent scientist 51740 /* وێناکردنەکان */ 1574184 wikitext text/x-wiki '''لۆلۆبی''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒇻𒇻𒉈𒆠، وڵاتی لۆلۆبییەکان)، کە زیاتر بە '''لۆلۆ''' دەناسرێن،<ref>{{Cite book|last1=Eidem|first1=Jesper|url=https://books.google.com/books?id=uQcUAQAAMAAJ&q=lullu|title=The Shemshāra Archives 2: The Administrative Texts|last2=Læssøe|first2=Jørgen|date=1992|publisher=Kongelige Danske Videnskabernes Selskab|isbn=978-87-7304-227-4|pages=22, 51–54|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Speiser|first=Ephraim Avigdor|url=https://books.google.com/books?id=rUwrEAAAQBAJ&dq=lullu&pg=PA196|title=Mesopotamian Origins: The Basic Population of the Near East|date=2017-01-30|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-1-5128-1881-9|pages=90|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Campbell|first=Lyle|url=https://books.google.com/books?id=vGxQDwAAQBAJ&dq=lullu+guti&pg=PA37|title=Language Isolates|date=2017-10-03|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-61091-5|pages=37|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Potts|first=Daniel T.|url=https://books.google.com/books?id=8c3QAgAAQBAJ&dq=lullu+guti&pg=PA36|title=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|date=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-933079-9|pages=36|language=en}}</ref> کۆمەڵە ھۆزێکی [[سەردەمی برۆنز|سەردەمی بڕۆنز]] بوون کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زاییندا ھەبوون و نەمان. ئەوان خەڵکی ناوچەیەک بوون کە بە «لۆلۆبۆم» دەناسرا، کە ئێستا دەشتایی [[شارەزوور]]ە لە [[چیاکانی زاگرۆس]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە مۆدێرنەی [[ھەرێمی کوردستان]]. لۆلۆبی دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی [[حووری|حوورییەکانی]] [[سیمورووم|شانشینی سیمورووم]] بوون و کەوتنە ململانێ لەگەڵ [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]] سامی و [[ئاشوور]].<ref>{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC |date=2006 |publisher=Routledge |pages=115–116 |isbn=9781134520626 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT115}}</ref> فڕاین (١٩٩٠) شاری «لۆلۆبۆنا» یان «لۆلۆبان»ی ئەوانی بە شارۆچکەی مۆدێرنی [[ھەڵەبجە]] لە ناوچەکەدا ناساندووە. == وێناکردنەکان == {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header = لۆلۆبییە شکستخواردووەکان لە وێناکردنە ئەکەدییەکاندا | total_width = 350 | image1 = Prisoner of the Akkadian Empire period possibly Warka ancient Uruk LOUVRE AO 5683.jpg | caption1 = زیندانییەکی بەربەریی سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]، ڕووت، زنجیرکراو، بە ئەڵقەی لووت ڕادەکێشرێت، بە ڕیشێکی تیژ، قژی درێژ و پرچی ستوونی. ٢٣٥٠–٢٠٠٠ پ.ز، [[لووڤر|مۆزەخانەی لووڤەر]].<ref>{{cite web |title=Louvre Museum Official Website |url=http://cartelen.louvre.fr/cartelen/visite?srv=car_not&idNotice=12137 |website=cartelen.louvre.fr}}</ref> | image2 = Lullubi victim with pointed beard and long braided hair (detail).jpg | caption2 = قوربانییەکی لۆلۆبی بە ڕیشی تیژ و قژی درێژی پرچکراو. نەخشی سەر بەرد لە [[دەربەندی گاور]]. وێناکردنی لۆلۆبییە بەزێنراوەکان ھەروەھا لە [[کێلی سەرکەوتنی نەرام سین]]دا ھاوشێوەیە.<ref name="ZB"/> | footer = | alt1 = }} لە وێناکردنیاندا، لۆلۆبییەکان وەک گەلێکی شاخنشینی جەنگاوەر وێنا کراون.<ref name="CAH">{{cite book |last1=Bury |first1=John Bagnell |last2=Cook |first2=Stanley Arthur |last3=Adcock |first3=Frank Ezra |title=The Cambridge Ancient History: The Egyptian and Hittite empires to c. 1000 B.C |date=1975 |publisher=University Press |page=505 |isbn=9780521086912 |url=https://books.google.com/books?id=SLkQAQAAMAAJ}}</ref> لۆلۆبییەکان زۆرجار بە سنگی ڕووت و بە پۆشینی پێستی [[ئاژەڵ]] نیشان دەدرێن. ڕیشیان کورت بووە و قژیان درێژ بووە و بە پرچێکی ئەستوور بەستراوە، وەک لە ستوونی سەرکەوتنی نەرام سیندا دەبینرێت.<ref name="ZB">"The hair of the Lullubi is long and worn in a thick braid. They wear animal skins, while the Akkadian soldiers wear the proper attire for battle, helmets and military tunics." in {{cite book |last1=Bahrani |first1=Zainab |author-link=Zainab Bahrani |title=Rituals of War: The Body and Violence in Mesopotamia |date=2008 |publisher=Zone Books |isbn=9781890951849 |page=109 |url=https://books.google.com/books?id=8FvfAAAAMAAJ}}</ref> == فەرمانڕەواکان == ئەمەی خوارەوە [[پێڕست]]ی فەرمانڕەوا ناسراوەکانی شانشینی لۆلۆبییە.<ref name="Qashqai">Qashqai, 2011.</ref><ref name="legrain">Legrain, 1922; Cameron, 1936; D’yakonov, 1956; The Cambridge History of Iran; Hinz, 1972; The Cambridge Ancient History; Majidzadeh, 1991; Majidzadeh, 1997.</ref> ١. ئیماشکۆش (نزیکەی ٢٤٠٠ پ.ز)<ref>{{cite book |last1=Cameron |first1=George G. |title=History of Early Iran |date=1936 |publisher=The University of Chicago Press |page=35 |url=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/history_early_iran.pdf}}</ref> ٢. [[ئەنوبانینی]] (نزیکەی ٢٣٥٠ پ.ز) ئەو فەرمانی کرد بە دروستکردنی نووسراوێک لەسەر تاشەبەرد لە نزیک [https://www.livius.org/sao-sd/sar-e_pol-e_zahab/sar-e_pol-e_zahab.html سەرپێڵی زەھاو].<ref name="GGC41"/> ٣. [[ساتوونی]] (نزیکەی ٢٢٧٠ پ.ز ھاوچەرخی [[نەرام سین|نارام-سین]] پاشای [[ئەکەد]] و [[خیتا]] پاشای [[شانشینی ئەوان|ئەوان]]) ٤. ئایریب (نزیکەی ٢٠٣٧ پ.ز) ٥. داریانام (نزیکەی ٢٠٠٠ پ.ز) ٦. [[تاردوونی|ئیلکی]] (بەرواری ورد دیار نییە)<ref name="GGC41"/> ٧. [[تاردوونی]] (بەرواری ورد دیار نییە) کوڕی ئیلکی. نووسراوەکەی لە شوێنێکی نە زۆر دوور لە نووسراوەکەی ئەنوبانینی دۆزراوەتەوە.<ref name="GGC41">{{cite book |last1=Cameron |first1=George G. |title=History of Early Iran |date=1936 |publisher=The University of Chicago Press |page=41 |url=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/history_early_iran.pdf}}</ref> ٨. نوور-ئاداد (نزیکەی ٨٨١ – ٨٨٠ پ.ز) ٩. زەبینی (نزیکەی ٨٨١ پ.ز) ١٠. ھوبایا (نزیکەی ٨٣٠ پ.ز) پاشکۆی ئاشوورییەکان ١١. دادا (نزیکەی ٧١٥ پ.ز) ١٢. لەرکوتلا (نزیکەی ٦٧٥ پ.ز) == نەخشە بەردینەکانی لۆلۆبی == نەخشە جیاوازەکانی لۆلۆبی لە ناوچەی [[سەرپێڵی زەھاو]] دەبینرێن، کە باشترینیان پارێزراوە [[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]]یە. ھەموویان فەرمانڕەوایەک نیشان دەدەن کە پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، و زۆربەشیان خوداوەندێک نیشان دەدەن کە ڕووی لە فەرمانڕەواکەیە. نەخشێکی تر نزیکەی ٢٠٠ مەتر دوورتر دەدۆزرێتەوە، بە شێوازێکی ھاوشێوەی نەخشی ئەنوبانینی، بەڵام ئەمجارەیان بە فەرمانڕەوایەکی بێ ڕیش.<ref name="JFO">{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |page=123 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123}}</ref> گەڕاندنەوەی بۆ فەرمانڕەوایەکی دیاریکراو بە نادیاری دەمێنێتەوە.<ref name="JFO"/><ref>{{cite book |last1=Vanden Berghe |first1=Louis |title=Relief Sculptures de Iran Ancien |pages=[https://archive.org/details/ReliefSculpturesDeIranAncien/page/n9 19]–21 |url=https://archive.org/details/ReliefSculpturesDeIranAncien}}</ref> === نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی === {{سەرەکی|نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی}} <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Anubanini Rock Relief 2.jpg|نەخشەکە لەسەر لوتکەی تاشەبەردێکە کە بەسەر گوندی [[سەرپێڵی زەھاو]]دا دەڕوانێت. نەخشێکی دووەم لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] لە خوارەوە دەردەکەوێت. File:Anubanini_Rock_Relief_1.jpg|[[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]] لە [[سەرپێڵی زەھاو]].<ref name="JFO123"/> Anubanini relief constituents King Anubanini.jpg|پاشا [[ئەنوبانینی]].<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents Ishtar.jpg|خوداوەند [[عەشتار]].<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents prisoners.jpg|زیندانییەکانی لۆلۆبی.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents group of prisoners and king.jpg|زیندانییەکانی لۆلۆبی و پاشاکەیان.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents prisoner king.jpg|پاشای زیندانیکراو. پێدەچێت تاجێکی لەسەر بێت.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents Akkadian inscription.jpg|نووسراوێکی ئەکەدی.<ref name="JFO"/> </gallery> === نەخشەکانی تری لۆلۆبی === <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief IV.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی یەکەم. جەنگاوەری بێ ڕیش بە تەورەوە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. پەپکەی خۆر لە سەرەوەیە. ناوێکی «زەبا(زونا)، کوڕی...» دەخوێندرێتەوە.<ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123–124 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA124 |language=en}}</ref><ref name="JFO123">{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123–124 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123 |language=en}}</ref> ئەمە ئەگەری ھەیە کوڕی [[ئیدین-سین]] بێت، فەرمانڕەوای شانشینی [[سیمۆڕۆم]].<ref name="DF">{{cite book |last1=Frayne |first1=Douglas |title=Old Babylonian Period (2003-1595 BC) |date=1990 |publisher=University of Toronto Press |isbn=9780802058737 |pages=707 ff |url=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA697}}</ref> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief II.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی سێیەم. جەنگاوەری بێ ڕیش پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە خوداوەندێکە.<ref name="JFO123"/> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief III.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی چوارەم. جەنگاوەری بێ ڕیش پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە خوداوەندێکە.<ref name="JFO123"/> File:Belula_Pass_Rock_Relief.jpg|نەخشی [[تاردوونی]]، فەرمانڕەوایەکی ئەگەریی لۆلۆبی، ھەروەھا چەکی بەدەستەوەیە و پێ دەنێت بەسەر دووژمنەکاندا، لەگەڵ نووسراوێک بە [[زمانی ئەکەدی|زمانی ئەکەدی]]. File:Detail, a dead or dying Lullubian warrior. Darband-i Gawr rock-relief, Mt. Qaradagh, Sulaymaniyah, Iraq, 2200-2000 BCE.jpg|وردەکاری، جەنگاوەرێکی لۆلۆبی مردوو یان لە لێواری مەرگدا. نەخشی سەر بەردی [[دەربەندی گاور]]، چیای [[قەرەداغ]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، ٢٢٠٠-٢٠٠٠ پ.ز File:Detail, a dead or dying Lullubian warrior, Darband-i Gawr rock-relief, Mt. Qaradagh, Sulaymaniyah, Iraq, 2200-2000 BCE.jpg|وردەکاری، جەنگاوەرێکی لۆلۆبی مردوو یان لە لێواری مەرگدا، نەخشی سەر بەردی [[دەربەندی گاور]]، چیای [[قەرەداغ]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، ٢٢٠٠-٢٠٠٠ پ.ز </gallery> == سەرچاوەکان == <references/> {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئاسیا|ئێران|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Lullubi}} [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:ئەکەد]] [[پۆل:زمانە کۆنەکان]] 7bamamvojumlf5ulpnag95fmko1un72 1574185 1574184 2026-04-10T10:21:03Z 1silent scientist 51740 /* نەخشە بەردینەکانی لۆلۆبی */ 1574185 wikitext text/x-wiki '''لۆلۆبی''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒇻𒇻𒉈𒆠، وڵاتی لۆلۆبییەکان)، کە زیاتر بە '''لۆلۆ''' دەناسرێن،<ref>{{Cite book|last1=Eidem|first1=Jesper|url=https://books.google.com/books?id=uQcUAQAAMAAJ&q=lullu|title=The Shemshāra Archives 2: The Administrative Texts|last2=Læssøe|first2=Jørgen|date=1992|publisher=Kongelige Danske Videnskabernes Selskab|isbn=978-87-7304-227-4|pages=22, 51–54|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Speiser|first=Ephraim Avigdor|url=https://books.google.com/books?id=rUwrEAAAQBAJ&dq=lullu&pg=PA196|title=Mesopotamian Origins: The Basic Population of the Near East|date=2017-01-30|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-1-5128-1881-9|pages=90|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Campbell|first=Lyle|url=https://books.google.com/books?id=vGxQDwAAQBAJ&dq=lullu+guti&pg=PA37|title=Language Isolates|date=2017-10-03|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-61091-5|pages=37|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Potts|first=Daniel T.|url=https://books.google.com/books?id=8c3QAgAAQBAJ&dq=lullu+guti&pg=PA36|title=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|date=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-933079-9|pages=36|language=en}}</ref> کۆمەڵە ھۆزێکی [[سەردەمی برۆنز|سەردەمی بڕۆنز]] بوون کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زاییندا ھەبوون و نەمان. ئەوان خەڵکی ناوچەیەک بوون کە بە «لۆلۆبۆم» دەناسرا، کە ئێستا دەشتایی [[شارەزوور]]ە لە [[چیاکانی زاگرۆس]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە مۆدێرنەی [[ھەرێمی کوردستان]]. لۆلۆبی دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی [[حووری|حوورییەکانی]] [[سیمورووم|شانشینی سیمورووم]] بوون و کەوتنە ململانێ لەگەڵ [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]] سامی و [[ئاشوور]].<ref>{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC |date=2006 |publisher=Routledge |pages=115–116 |isbn=9781134520626 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT115}}</ref> فڕاین (١٩٩٠) شاری «لۆلۆبۆنا» یان «لۆلۆبان»ی ئەوانی بە شارۆچکەی مۆدێرنی [[ھەڵەبجە]] لە ناوچەکەدا ناساندووە. == وێناکردنەکان == {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header = لۆلۆبییە شکستخواردووەکان لە وێناکردنە ئەکەدییەکاندا | total_width = 350 | image1 = Prisoner of the Akkadian Empire period possibly Warka ancient Uruk LOUVRE AO 5683.jpg | caption1 = زیندانییەکی بەربەریی سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]، ڕووت، زنجیرکراو، بە ئەڵقەی لووت ڕادەکێشرێت، بە ڕیشێکی تیژ، قژی درێژ و پرچی ستوونی. ٢٣٥٠–٢٠٠٠ پ.ز، [[لووڤر|مۆزەخانەی لووڤەر]].<ref>{{cite web |title=Louvre Museum Official Website |url=http://cartelen.louvre.fr/cartelen/visite?srv=car_not&idNotice=12137 |website=cartelen.louvre.fr}}</ref> | image2 = Lullubi victim with pointed beard and long braided hair (detail).jpg | caption2 = قوربانییەکی لۆلۆبی بە ڕیشی تیژ و قژی درێژی پرچکراو. نەخشی سەر بەرد لە [[دەربەندی گاور]]. وێناکردنی لۆلۆبییە بەزێنراوەکان ھەروەھا لە [[کێلی سەرکەوتنی نەرام سین]]دا ھاوشێوەیە.<ref name="ZB"/> | footer = | alt1 = }} لە وێناکردنیاندا، لۆلۆبییەکان وەک گەلێکی شاخنشینی جەنگاوەر وێنا کراون.<ref name="CAH">{{cite book |last1=Bury |first1=John Bagnell |last2=Cook |first2=Stanley Arthur |last3=Adcock |first3=Frank Ezra |title=The Cambridge Ancient History: The Egyptian and Hittite empires to c. 1000 B.C |date=1975 |publisher=University Press |page=505 |isbn=9780521086912 |url=https://books.google.com/books?id=SLkQAQAAMAAJ}}</ref> لۆلۆبییەکان زۆرجار بە سنگی ڕووت و بە پۆشینی پێستی [[ئاژەڵ]] نیشان دەدرێن. ڕیشیان کورت بووە و قژیان درێژ بووە و بە پرچێکی ئەستوور بەستراوە، وەک لە ستوونی سەرکەوتنی نەرام سیندا دەبینرێت.<ref name="ZB">"The hair of the Lullubi is long and worn in a thick braid. They wear animal skins, while the Akkadian soldiers wear the proper attire for battle, helmets and military tunics." in {{cite book |last1=Bahrani |first1=Zainab |author-link=Zainab Bahrani |title=Rituals of War: The Body and Violence in Mesopotamia |date=2008 |publisher=Zone Books |isbn=9781890951849 |page=109 |url=https://books.google.com/books?id=8FvfAAAAMAAJ}}</ref> == فەرمانڕەواکان == ئەمەی خوارەوە [[پێڕست]]ی فەرمانڕەوا ناسراوەکانی شانشینی لۆلۆبییە.<ref name="Qashqai">Qashqai, 2011.</ref><ref name="legrain">Legrain, 1922; Cameron, 1936; D’yakonov, 1956; The Cambridge History of Iran; Hinz, 1972; The Cambridge Ancient History; Majidzadeh, 1991; Majidzadeh, 1997.</ref> ١. ئیماشکۆش (نزیکەی ٢٤٠٠ پ.ز)<ref>{{cite book |last1=Cameron |first1=George G. |title=History of Early Iran |date=1936 |publisher=The University of Chicago Press |page=35 |url=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/history_early_iran.pdf}}</ref> ٢. [[ئەنوبانینی]] (نزیکەی ٢٣٥٠ پ.ز) ئەو فەرمانی کرد بە دروستکردنی نووسراوێک لەسەر تاشەبەرد لە نزیک [https://www.livius.org/sao-sd/sar-e_pol-e_zahab/sar-e_pol-e_zahab.html سەرپێڵی زەھاو].<ref name="GGC41"/> ٣. [[ساتوونی]] (نزیکەی ٢٢٧٠ پ.ز ھاوچەرخی [[نەرام سین|نارام-سین]] پاشای [[ئەکەد]] و [[خیتا]] پاشای [[شانشینی ئەوان|ئەوان]]) ٤. ئایریب (نزیکەی ٢٠٣٧ پ.ز) ٥. داریانام (نزیکەی ٢٠٠٠ پ.ز) ٦. [[تاردوونی|ئیلکی]] (بەرواری ورد دیار نییە)<ref name="GGC41"/> ٧. [[تاردوونی]] (بەرواری ورد دیار نییە) کوڕی ئیلکی. نووسراوەکەی لە شوێنێکی نە زۆر دوور لە نووسراوەکەی ئەنوبانینی دۆزراوەتەوە.<ref name="GGC41">{{cite book |last1=Cameron |first1=George G. |title=History of Early Iran |date=1936 |publisher=The University of Chicago Press |page=41 |url=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/history_early_iran.pdf}}</ref> ٨. نوور-ئاداد (نزیکەی ٨٨١ – ٨٨٠ پ.ز) ٩. زەبینی (نزیکەی ٨٨١ پ.ز) ١٠. ھوبایا (نزیکەی ٨٣٠ پ.ز) پاشکۆی ئاشوورییەکان ١١. دادا (نزیکەی ٧١٥ پ.ز) ١٢. لەرکوتلا (نزیکەی ٦٧٥ پ.ز) == نەخشە بەردینەکانی لۆلۆبی == نەخشە جیاوازەکانی لۆلۆبی لە ناوچەی [[سەرپێڵی زەھاو]] دەبینرێن، کە باشترینیان پارێزراوە [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]]یە. ھەموویان فەرمانڕەوایەک نیشان دەدەن کە پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، و زۆربەشیان خوداوەندێک نیشان دەدەن کە ڕووی لە فەرمانڕەواکەیە. نەخشێکی تر نزیکەی ٢٠٠ مەتر دوورتر دەدۆزرێتەوە، بە شێوازێکی ھاوشێوەی نەخشی ئانوبانینی، بەڵام ئەمجارەیان بە فەرمانڕەوایەکی بێ ڕیش.<ref name="JFO">{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |page=123 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123}}</ref> گەڕاندنەوەی بۆ فەرمانڕەوایەکی دیاریکراو بە نادیاری دەمێنێتەوە.<ref name="JFO"/><ref>{{cite book |last1=Vanden Berghe |first1=Louis |title=Relief Sculptures de Iran Ancien |pages=[https://archive.org/details/ReliefSculpturesDeIranAncien/page/n9 19]–21 |url=https://archive.org/details/ReliefSculpturesDeIranAncien}}</ref> === نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی === {{سەرەکی|نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی}} <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Anubanini Rock Relief 2.jpg|نەخشەکە لەسەر لوتکەی تاشەبەردێکە کە بەسەر گوندی [[سەرپێڵی زەھاو]]دا دەڕوانێت. نەخشێکی دووەم لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] لە خوارەوە دەردەکەوێت. File:Anubanini_Rock_Relief_1.jpg|[[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]] لە [[سەرپێڵی زەھاو]].<ref name="JFO123"/> Anubanini relief constituents King Anubanini.jpg|پاشا [[ئانوبانینی]].<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents Ishtar.jpg|خوداوەند [[عەشتار]].<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents prisoners.jpg|زیندانییەکانی لۆلۆبی.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents group of prisoners and king.jpg|زیندانییەکانی لۆلۆبی و پاشاکەیان.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents prisoner king.jpg|پاشای زیندانیکراو. پێدەچێت تاجێکی لەسەر بێت.<ref name="JFO"/> Anubanini relief constituents Akkadian inscription.jpg|نووسراوێکی ئەکەدی.<ref name="JFO"/> </gallery> === نەخشەکانی تری لۆلۆبی === <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief IV.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی یەکەم. جەنگاوەری بێ ڕیش بە تەورەوە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. پەپکەی خۆر لە سەرەوەیە. ناوێکی «زەبا(زونا)، کوڕی...» دەخوێندرێتەوە.<ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123–124 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA124 |language=en}}</ref><ref name="JFO123">{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123–124 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123 |language=en}}</ref> ئەمە ئەگەری ھەیە کوڕی [[ئیدین سین]] بێت، فەرمانڕەوای شانشینی [[سیمورووم]].<ref name="DF">{{cite book |last1=Frayne |first1=Douglas |title=Old Babylonian Period (2003-1595 BC) |date=1990 |publisher=University of Toronto Press |isbn=9780802058737 |pages=707 ff |url=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA697}}</ref> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief II.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی سێیەم. جەنگاوەری بێ ڕیش پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە خوداوەندێکە.<ref name="JFO123"/> File:Sar-e Pol-e Zahab, relief III.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی چوارەم. جەنگاوەری بێ ڕیش پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە خوداوەندێکە.<ref name="JFO123"/> File:Belula_Pass_Rock_Relief.jpg|نەخشی [[تاردوونی]]، فەرمانڕەوایەکی ئەگەریی لۆلۆبی، ھەروەھا چەکی بەدەستەوەیە و پێ دەنێت بەسەر دووژمنەکاندا، لەگەڵ نووسراوێک بە [[زمانی ئەکەدی|زمانی ئەکەدی]]. File:Detail, a dead or dying Lullubian warrior. Darband-i Gawr rock-relief, Mt. Qaradagh, Sulaymaniyah, Iraq, 2200-2000 BCE.jpg|وردەکاری، جەنگاوەرێکی لۆلۆبی مردوو یان لە لێواری مەرگدا. نەخشی سەر بەردی [[دەربەندی گاور]]، چیای [[قەرەداغ]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، ٢٢٠٠-٢٠٠٠ پ.ز File:Detail, a dead or dying Lullubian warrior, Darband-i Gawr rock-relief, Mt. Qaradagh, Sulaymaniyah, Iraq, 2200-2000 BCE.jpg|وردەکاری، جەنگاوەرێکی لۆلۆبی مردوو یان لە لێواری مەرگدا، نەخشی سەر بەردی [[دەربەندی گاور]]، چیای [[قەرەداغ]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، ٢٢٠٠-٢٠٠٠ پ.ز </gallery> == سەرچاوەکان == <references/> {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئاسیا|ئێران|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Lullubi}} [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:ئەکەد]] [[پۆل:زمانە کۆنەکان]] 5jvqoh0itscvh6zblonb3fryc5u7jop 0 103432 1574147 1567364 2026-04-09T21:15:11Z Shkar khaleed 70535 1574147 wikitext text/x-wiki {{coord|36|32|28|N|44|59|46|E|region:IQ_type:mountain_source:kolossus-dewiki|display=title}} {{Infobox mountain | name = قەندیل | other_name = کوێستانی قەندیل | photo = Ghandil1.jpg | photo_size = 300PX | photo_alt = | photo_caption = | elevation = ٣٥٨٧ مەتر ([[کێوی حاجی ئیبراھیم]])<ref name=":0"/> | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | prominence = | prominence_m = | prominence_ft = | prominence_ref = | listing = | range = | parent_peak = | location = * [[پارێزگای ورمێ]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[پارێزگای ھەولێر-پارێزگای سلێمانی]] و لە [[باشووری کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=توركیا چی لە یەكێتی و سلێمانی دەوێت؟ – Knwe.org|ناونیشان=https://knwe.org/?p=81754&fbclid=IwAR1vSfFBrhIDeZWdVr7tCDALGTWkouLlm4zi2JlAqLNlr2hx1d39hfEGDh8|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=knwe.org}}{{بەستەری مردوو|url=https://knwe.org/?p=81754&fbclid=IwAR1vSfFBrhIDeZWdVr7tCDALGTWkouLlm4zi2JlAqLNlr2hx1d39hfEGDh8 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> * [[پارێزگای حەکاری]] لە [[باکووری کوردستان]] | map = | map_alt = | map_caption = | map_relief = | map_size = | label = | label_position = | lat_d = | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = | long_m = | long_s = | long_EW = | x = | y = | region = | coordinates = | coordinates_ref = | grid_ref_UK = | grid_ref_Ireland = | topo = | type = | volcanic_arc/belt = | age = | last_eruption = | first_ascent = | easiest_route = | child = | embedded = }} '''قەندیل''' یەکێک لە کوێستانەکانی [[زاگرۆس|زنجیرەچیاکانی زاگرۆس]]ە کە لە نێوان سنوورەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]] ھەڵکەوتووە. بەشی سەرەکیی ئەم چیایە لە [[شارستانی پیرانشار]]ە و ساڵانه ژمارەیەکی زۆر شاخەوان لە شارەکانی کوردستان و ئێران ڕووی تێ دەکەن. بەرزترین لوتکەکەی [[کێوی حاجی ئیبراھیم]]ە کە بەرزایییەکەی ٣٥٨٧ مەتر لە ئاستی دەریایە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=peakbagger.com|ناونیشان=https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=13203|سەردێڕ=Haji Ebrahim, Iran/Iraq}}</ref> قەندیل یەکێک لە پڕ بەفرترین چیاکانی کوردستانە کە بە درێژاییی ساڵ بەفری لێ دەبارێت. == بنکەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان . == کوێستانی قەندیل لە کۆنەوە لە [[سنووری ئێران و عێراق]] وەکوو پەناگەیەک بۆ هێزی پێشمەرگە و شەرڤانان بووە. [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لە مێژوودا لە قەندیل بوون و [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] و [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] لە ئێستادا لەم کوێستانە بوونیان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=jamestown.org|ناونیشان=https://jamestown.org/program/mount-qandil-a-safe-haven-for-kurdish-militants-part-1/|سەردێڕ=Mount Qandil: A Safe Haven for Kurdish Militants – Part 1}}</ref> بەم ھۆیەوە قەندیل زۆر جاران لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی ئێران|ھێزە داگیرکەرەکانی ئێران]] و [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|ھێزە داگیرکەرەکانی تورکیا]]وە ھێرشی کراوەتە سەر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DoNSXwb8D9EC|سەردێڕ=Historical Dictionary of the Kurds|دوایین=Gunter|یەکەم=Michael M.|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ژپنک=٩٧٨٠٨١٠٨٧٥٠٧٤|زمان=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ھەرێمەکانی پاراستنی میدیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چیاکان|کوردستان|ئێران|عێراق}} [[پۆل:چیاکانی کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:کێوەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای باکوری کوردستان]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی عێراق]] a7u921hvbnpidqofxyojvwb1lhh6qf1 1574148 1574147 2026-04-09T21:18:19Z Shkar khaleed 70535 1574148 wikitext text/x-wiki {{coord|36|32|28|N|44|59|46|E|region:IQ_type:mountain_source:kolossus-dewiki|display=title}} {{Infobox mountain | name = قەندیل | other_name = کوێستانی قەندیل | photo = Ghandil1.jpg | photo_size = 300PX | photo_alt = | photo_caption = | elevation = ٣٥٨٧ مەتر ([[کێوی حاجی ئیبراھیم]])<ref name=":0"/> | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | prominence = | prominence_m = | prominence_ft = | prominence_ref = | listing = | range = | parent_peak = | location = * [[پارێزگای ورمێ]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[پارێزگای ھەولێر-پارێزگای سلێمانی]] لە [[باشووری کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=توركیا چی لە یەكێتی و سلێمانی دەوێت؟ – Knwe.org|ناونیشان=https://knwe.org/?p=81754&fbclid=IwAR1vSfFBrhIDeZWdVr7tCDALGTWkouLlm4zi2JlAqLNlr2hx1d39hfEGDh8|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=knwe.org}}{{بەستەری مردوو|url=https://knwe.org/?p=81754&fbclid=IwAR1vSfFBrhIDeZWdVr7tCDALGTWkouLlm4zi2JlAqLNlr2hx1d39hfEGDh8 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> * [[پارێزگای حەکاری]] لە [[باکووری کوردستان]] | map = | map_alt = | map_caption = | map_relief = | map_size = | label = | label_position = | lat_d = | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = | long_m = | long_s = | long_EW = | x = | y = | region = | coordinates = | coordinates_ref = | grid_ref_UK = | grid_ref_Ireland = | topo = | type = | volcanic_arc/belt = | age = | last_eruption = | first_ascent = | easiest_route = | child = | embedded = }} '''قەندیل''' یەکێک لە کوێستانەکانی [[زاگرۆس|زنجیرەچیاکانی زاگرۆس]]ە کە لە نێوان سنوورەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]] ھەڵکەوتووە. بەشی سەرەکیی ئەم چیایە لە [[شارستانی پیرانشار]]ە و ساڵانه ژمارەیەکی زۆر شاخەوان لە شارەکانی کوردستان و ئێران ڕووی تێ دەکەن. بەرزترین لوتکەکەی [[کێوی حاجی ئیبراھیم]]ە کە بەرزایییەکەی ٣٥٨٧ مەتر لە ئاستی دەریایە. بەرزترین لوتکەی چیاکە لە باشووری کوردستان کەوکەزی قەندیلە لە قەزای پشدەر سەر بە پارێزگای سلێمانی بە بەرزیی ٣٤٠٠ مەتر <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=peakbagger.com|ناونیشان=https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=13203|سەردێڕ=Haji Ebrahim, Iran/Iraq}}</ref> قەندیل یەکێک لە پڕ بەفرترین چیاکانی کوردستانە کە بە درێژاییی ساڵ بەفری لێ دەبارێت. == بنکەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان . == کوێستانی قەندیل لە کۆنەوە لە [[سنووری ئێران و عێراق]] وەکوو پەناگەیەک بۆ هێزی پێشمەرگە و شەرڤانان بووە. [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لە مێژوودا لە قەندیل بوون و [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] و [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] لە ئێستادا لەم کوێستانە بوونیان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=jamestown.org|ناونیشان=https://jamestown.org/program/mount-qandil-a-safe-haven-for-kurdish-militants-part-1/|سەردێڕ=Mount Qandil: A Safe Haven for Kurdish Militants – Part 1}}</ref> بەم ھۆیەوە قەندیل زۆر جاران لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی ئێران|ھێزە داگیرکەرەکانی ئێران]] و [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|ھێزە داگیرکەرەکانی تورکیا]]وە ھێرشی کراوەتە سەر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DoNSXwb8D9EC|سەردێڕ=Historical Dictionary of the Kurds|دوایین=Gunter|یەکەم=Michael M.|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ژپنک=٩٧٨٠٨١٠٨٧٥٠٧٤|زمان=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ھەرێمەکانی پاراستنی میدیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چیاکان|کوردستان|ئێران|عێراق}} [[پۆل:چیاکانی کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:کێوەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای باکوری کوردستان]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی عێراق]] hl27ulfhzxe7pyp5ttb3yqt32cmfrwz 0 103900 1574000 1571191 2026-04-09T17:01:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|The Old Man and the Sea}} 1574000 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = '''پیرەمێرد و زەریا''' | image = Oldmansea.jpg | caption = | author = [[ئێرنست ھێمینگوەی]] | cover_artist = | country = ویلایەتە یەگرتووەکانی ئەمریکا | language = ئینگلیزی | genre = | published = ١٩٥٢ | media_type = چاپکراو (hardback & paperback) | pages = ١٢٧ | awards =[[خەڵاتی پولیتزەر]] (١٩٥٣){{ھن}}[[خەڵاتی نۆبڵ|خەڵاتی نۆبڵی وێژە]] (١٩٥٤) | isbn = 0-684-80122-1 | oclc = | dewey =٨١٣٫٥٢ | congress = PS3515.E37 | preceded_by = }} '''پیرەمێرد و زەریا''' ({{بە ئینگلیزی|The Old Man and the Sea}}) ناوی ڕۆمانێکی کورتی نووسراوەی [[ئێرنست ھێمینگوەی]]ە. ھێمینگوەی ئەم چیرۆکەی لە [[کووبا]]دا لە ساڵی ١٩٥١ نووسیوە. ئەم کتێبەی ھێمینگوەی یەکێ لە کارە ھەرە ناسراوەکانییەتی کە [[خەڵاتی پولیتزەر]]ی بردووەتەوە. ئەم داستانە ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی لەوەدا ھەبوو کە ھێمینگوەی بتوانێ لە ساڵی ١٩٥٤دا [[خەڵاتی نۆبڵ|خەڵاتی وێژەی نۆبڵ]] بباتەوە. == چیرۆک == سانتیاگۆ ماسیگرێکی بەتەمەنە کە بۆ ماوەی ھەشتا و چوار ڕۆژە ھیچ [[ماسی]]یەکی نەگرتووە و بە «سالاو» (زۆر بێبەخت) دادەنرێت. مانۆلین، کوڕێک کە لەلایەن سانتیاگۆوە ڕاھێنراوە، لەلایەن دایک و باوکییەوە ناچار کراوە لە بەلەمێکی جیاواز و بەبەختتردا کار بکات؛ مانۆلین ھێشتا ھەموو بەیانی و ئێوارەیەک یارمەتی سانتیاگۆ دەدات لە ئامادەکردنی کەلوپەلەکانی و خواردنی بۆ دەھێنێت. ئەوان باسی [[بەیسبۆڵ]] و [[جۆ دایماجیۆ]] دەکەن، پێش ئەوەی کوڕەکە بڕوات و سانتیاگۆ بخەوێت. ئەو خەون بە دیمەن و ئەزموونەکانی گەنجێتییەوە دەبینێت. لە ھەشتا و پێنجەمین ڕۆژی بێ ماسییەکەیدا، سانتیاگۆ زوو بەلەمەکەی دەباتە دەرەوە، بەو نیازەی بەرەو قووڵایی «گەلف ستریم» بڕوات. بەیانییەکە جگە لە ئەلباکۆرێکی بچووک ھیچ ناگرێت پێش ئەوەی مارلینێکی{{تێبینی|مارلین جۆرە ماسییەکی گەورەی ناو [[ئۆقیانووس]]ەکانە کە بە لووتە درێژ و تیژەکەی دەناسرێتەوە. لەم چیرۆکەدا، مارلینەکە ئەو نێچیرە گەورە و دەگمەنەیە کە سانتیاگۆ دوای ٨٤ ڕۆژ بێبەختی دەیتوانی ڕاوی بکات و ململانێیەکی زۆری لەگەڵ دەکات.}} زەبەلاح بگرێت. ماسییەکە زۆر قورسە بۆ ئەوەی ڕابکێشرێتە ناوەوە و دەست دەکات بە ڕاکێشانی بەلەمەکە بەرەو قووڵایی دەریا. سانتیاگۆ بەدرێژایی شەو خۆی دەگرێت، دوای ھەڵاتنی [[خۆر]] ئەلباکۆرەکە دەخوات. بۆ یەکەمجار مارلینەکە دەبینێت—درێژترە لە بەلەمەکە. سانتیاگۆ تا دێت زیاتر ڕێز لە ماسییەکە دەگرێت، ڕێز و بەزەیی بەرامبەر بە نەیارەکەی نیشان دەدات. خۆرئاوابوون بۆ جاری دووەم دێت و ماسیگرەکە دەتوانێت کەمێک بخەوێت؛ بەھۆی شڵەژانی ماسییەکە بەخەبەر دێت بەڵام دەتوانێت ھاوسەنگییەکەی بپارێزێت. لە بەیانی سێیەمدا مارلینەکە دەست دەکات بە سووڕانەوە. سانتیاگۆ کە خەریکە ھۆشی لەدەست دەدات، مارلینەکە ڕادەکێشێتە ناوەوە و بە [[ڕم]] دەیکوژێت. ماسییەکە بە بەلەمەکەیەوە دەبەستێتەوە. کوسەیەک{{تێبینی| ماسییەکی دڕندەی گۆشتخۆرە. لە دەقەکەدا، کوسەکان (وەک جۆری ماکۆ) ئەو ماسییانەن کە بەھۆی بۆنی [[خوێن]]ەوە دێن و ھێرش دەکەنە سەر ماسییە گەورەکە (مارلینەکە) و گۆشتەکەی دەخۆن.}} بۆنی خوێن لە ناو ئاوەکەدا دەکات و چل پاوەند لە مارلینەکە دەخوات. سانتیاگۆ کوسەکە دەکوژێت بەڵام ڕمەکەی لەدەست دەدات، چەقۆکەی بە پاروویەکەوە دەبەستێت وەک ڕمێکی کاتی و سێ کوسەی دیکە دەکوژێت پێش ئەوەی دەمی چەقۆکە بشکێت. نەفرەت لە خۆی دەکات بۆ ئەوەی زۆر چووەتە ناو دەریا، داوای لێبوردن لە تەرمە شێوێنراوەکەی مارلینەکە دەکات. لە کاتی خۆرئاوابووندا بە دار لە دوو کوسەی تریش دەدات، بەڵام ئێستا نیوەی مارلینەکە خوراوە. لە شەوی سێیەمدا، کوسەکان بە کۆمەڵ دێن و تەنھا [[ئێسقان]] لە دوای خۆیان جێدەھێڵن. سانتیاگۆ دەگاتە کەنار دەریا و لە کوختەکەیدا دەخەوێت، کەرەستەی [[ئێسکەپەیکەر]]ەکە بە [[بەلەم]]ەکەیەوە بەستراوەتەوە. بەیانییەکەی مانۆلین بە بینینی حاڵی سانتیاگۆ دەگریەت. [[قاوە]] دەھێنێت و لای سانتیاگۆ دادەنیشێت تا بەخەبەر دێت. ئەو پێداگری دەکات لەوەی لە داھاتوودا لەگەڵ سانتیاگۆ بێت. ماسیگرێک درێژی مارلینەکە بە ھەژدە پێ دەپێوێت، و جووتێک گەشتیار بە ھەڵە وادەزانن ئێسکەپەیکەرەکە ھی کوسەیە. سانتیاگۆ دەگەڕێتەوە بۆ خەوتن و خەون بە شێرەکانی سەر کەناراوەکانی [[ئەفریقا]]وە دەبینێت. == وەرگێڕان بە کوردی == [[شێرکۆ بێکەس]] ئەم ڕۆمانەی لە زمانی عەرەبییەوە وەرگێڕاندووە سەر زمانی کوردیی سۆرانی کە لە ساڵی ١٩٨٢ لە شاری بەغدادا لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن-دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی لە ١٣٦ لاپەڕە بە چاپ گەیشتووەتەوە.<ref name="بوار نورەدین ۱">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٣٣.</ref> ئەم وەرگێڕانە ھەروەھا بە پێداچوونەوەی [[شوکور مستەفا]] لە شاری سلێمانیدا لەلایەن [[دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم]] لە ساڵی ٢٠٠٢ لە ١٥٣ لاپەڕە بۆ دووەم کەڕەت<ref name="بوار نورەدین ٢">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٧٤.</ref> و لە ساڵی ٢٠٠٩ لە ١٥٨ لاپەڕە بۆ سێھەم کەڕەت چاپ کرا.<ref name="بوار نورەدین ٣">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ١٠٠.</ref> == تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20140605223854/http://classicliterature.net/ernest-hemingway/the-old-man-and-the-sea/ پیرەمێرد و زەریا] * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/ خەڵاتی وێژەی نۆبڵ، ١٩٥٤] == کتێبناسی == * [https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 ''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، ئامادەکردن: بوار نورەدین، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم: ٢٠١٣.] {{شێرکۆ بێکەس}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|The Old Man and the Sea}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٥٢]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ئێرنست ھێمینگوەی]] [[پۆل:ڕۆمانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کتێبەکانی ئێرنست ھێمینگوەی]] [[پۆل:کتێبەکانی چارڵز سکریبنەرز سەنز]] gsg7gbz01qyttbdzgwen41yits057ot 0 110002 1574163 862861 2026-04-10T07:39:50Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زمانی فارسیی کۆن]] 1574163 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زمانی فارسیی کۆن]] 5pwen8rajplsmyku4lq9lyctr4erghi 0 111379 1574165 862862 2026-04-10T07:40:00Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زمانی فارسیی کۆن]] 1574165 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زمانی فارسیی کۆن]] 5pwen8rajplsmyku4lq9lyctr4erghi 0 111380 1574167 862863 2026-04-10T07:40:20Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زمانی فارسیی کۆن]] 1574167 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زمانی فارسیی کۆن]] 5pwen8rajplsmyku4lq9lyctr4erghi 14 123749 1574044 1142337 2026-04-09T17:20:21Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:People from Goldman Sachs|People from Goldman Sachs]] بۆ [[:Commons:Category:Goldman Sachs people|Goldman Sachs people]] 1574044 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Goldman Sachs people}} eq63iswtxruczypwqd89iuf5uacuhz5 3 134072 1574154 1572883 2026-04-10T01:48:27Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٣١ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی ١٤]] 1574154 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(31d) |counter = 14 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 }} {{سەرقاڵ}} ---- {{تۆخ|{{ناوەڕاست|{{دوایین جار دەستکاری کراوە لەلایەن}}}}}} <!--{{پەیامەکان بۆ کۆمەڵگە}}--> {{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} {{ھن|٥}} <!-- تکایە دەستکاریی بەشی سەرەوە مەکە --> == چاکردنی ساڵە کۆچییەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٧١٨١٩٨٩}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەڕێز ئارام، سپاس بۆ بەسەرداچوونەوەی وتارەکان، پێشنیارێکم ھەیوو، پێم وابێت ھەڵەیەک ھەبوو لە گۆڕینی ساڵە کۆچیەکان بۆ زاینی، کە بۆ نموونە ١٣٧٤کۆچی کرابوو لە ١٩٩٢ لەجیاتی ١٩٥٤. حەزم کرد ئاگادارتان بکەمەوە نەک کێشەیەک لە سیستەمەکە ھەبێت. زۆر سپاس[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش {{وب|Daniel abdullah}} ساڵی زایینی = ساڵی کۆچی + ٦٢١. وا نییە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٣٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: سڵاو، نا منیش جاران وام ئەزانی وایە، بەڵام ئەوە ھەڵەیە،<br> ::بەشێوەیەکی گشتی ئاوا ئەکرێت، بۆ کۆچی مانگی کە سوننەکان بەکاری ئەھێنن(جیاوازە لە کۆچی خۆریی کە شیعەکان بەکاری ئەبەن) بە ھەرحاڵ ئەمە یاساکەیە <br> ::زاینی= ((کۆچی*0.97)+622)، <br> ::کۆچی=((ساڵی زاینی-622)*1.03)<br> ::بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [https://jostrans.org/issue17/art_darani.php ئێرە]، ھەڵبەت مانگەکانیش کێشە دروست ئەکەن، بۆ ئەوەی وردتر گۆڕانکاریەکان بکەن بەتایبەت ئەگەر مانگ و ڕۆژی لەگەڵ بوو [https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/# ئەمە] بەکار ببەن زۆر بێ کێشەیە.<br> ::ڕێز و سڵاو[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::{{وب|Daniel abdullah}} زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکانت! حەز دەکەم ڕای {{وب|Calak|Serchia}} وەرگرین و قسەیەک لەم بارەوە بکەن. من کەمێک سەرم لێ تێک چووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٤٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::: شایەنی نییە براکەم، منیش تازە فێری ئەوە بووم، دەستی بەڕێزتان خۆش بێت ھۆکارەکەی ئێوە بوون، لەشتان ساخ بێت.[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::نازانم ئێستا بەدیاریکراوی کێشەکە لەکوێ دروست بووە. بۆ گۆڕینی ساڵی کۆچی بە زایینی، ئەوەی بزانم حسابێکی ئاسانی نییە و کێشە لە ئاڵوگۆڕ دروست دەبێت. ھەرچۆن بێت، باشترە ویکیی عەرەبی یان ئینگلیزی بکرێتە سەرچاوە لەم بابەتە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٨:٢٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::: ئەرێ مام {{وب|Calak}} تۆ سەر لەم باسە دەردەکەی؟ زۆر دەمێکە ئەم بەشەم لە چوونە نێو ئەرشیڤەکان ڕاگرتووە. گەر ئێوەش نایزانن یان ناتانەوێت قسەی لێوە بکەن، بێزەحمەت قورنچکێ لە یەکێکی شارەزا بگرە و سپاسیش! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٨:١٧، ١٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::نەکنیکیەن ساڵنامەی کۆچی ١٠ ڕۆژی کەمترە لە زایینی بۆیەش ناتوانی بەو ڕێگایە ھەژماری بکەیت ,ئەشتوانی ئەم [[Https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/|وێبسایت]]ە بەکار بێنی بۆ ھەژمارکردنی دروست . [[بەکارھێنەر:KOJIN VIO|KOJIN VIO]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:KOJIN VIO|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٠، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::::::: {{وب|KOJIN VIO}} سپاس بۆ لێدوانەکەت، بەڵام لێرەدا باسەکە بەتایبەت لەسەر ساڵەکە بوو نەک ڕۆژ و مانگیش. دوگمەیەکی بچووکمان بۆ ئەوە دروست کردبوو تا ساڵی کۆچی بکاتە زایینی چونکە بەشێک لە بەکارھێنەرانمان لە ویکیپیدیای فارسییەوە وەرگێڕان دەکەن و لەوێش کار بە ساڵنامەی کۆچی دەکەن؛ وتمان با کاری گۆڕینی ساڵەکان ئاسانتر بکەین و ئیتر ئەم باسەی لێوە دروست بوو کە جارێ ئەوسەری دیار نییە. لەگەڵ سپاسی دووبارەی بەندە، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٥٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == فۆنتی سەربەشەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٣٢، ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٨٨٠٧٥٢٢}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک ئارام، تێبینیم کردووە فۆنتی سەردێڕی بەشەکان گۆڕاوە (کرۆمی دیسکتۆپ). ویستم بزانم لای ئێوەش وایە، تا ئەگەر وا بێت چارە بکرێت. ([https://ibb.co/gyJq60L وێنە]) [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٥:١٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو کاک {{وب|Serchia}} من و کاک {{وب|Kushared}} ئاگادارین. منیش چاوەڕێی وەڵامێکم لە کاک محەممەدەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٠٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == ساڵی ھەڵە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٠٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٣٤ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٣٧٢١١٦٦١}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک {{وب|Aram}} بڕوانە ئەم [[داڕێژە:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥|داڕێژەیە]] زۆربەی ساڵەکان ھەڵەیە ناوەڕۆک و ساڵەکان یەکناگرنەوە. پێشتر لە ڕێگای بۆتەوە درووست کراون، بۆئەوەی کاتێکی زیاترمان بۆ بگەڕێتەوە لە ڕێگای بۆتەوە چارەسەری بکە. بۆ نموونە؛ ئەم [[بڕیارنامەی ١٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|وتارە]] گەر سێرێکی وتارە ئینگلیزییەکە بکەی لە ناوەڕۆکەوە جیاوازی ھەیە. یاخود ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏١٧:٥٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو {{وب|Arya sarhan}} ئەگەر مەبەستت ڕێکەوتی دەرچوونی بڕیارنامەکانە، بەڵێ، تێبینیی ڕێکەوتی نادروستم کرد، بەڵام ھەمووشیان ھەڵە نین. لەسەر ئەوەی وتتان «ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون.» دەتوانی نموونەم بۆ دانێیت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٠٦، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئەم وتارانە بە ھەڵە گرێدراون؛ ([[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٩٨٥]]، [[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٦]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٧]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٨]]) چەندانی تریش. وە [[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٣]]ش گرێنەدراوە، گەر سێری ناوی وتارەکە و سەردیڕی داڕێژەکەش بکەی جیاوازن. زۆربەیان وان ناوی وتار و سەردێڕی داڕێژەکە ساڵێکیان جیاوازە. چەند دانەیەکم چاک کرد و چەند وتارێکم گرێدا بەڵام زۆرن باشترە بە بۆت بکرێت. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢٢:٤٧، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Arya sarhan}} زۆر سپاس بۆ وردبوونەوەت لێیان! ئەمانە ئەوانەن کە لێرە و لەوێ جیاوازن: :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 70]]|[[بڕیارنامەی ٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 570]]|[[بڕیارنامەی ٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1574]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1575]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1583]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1584]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1585]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1586]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1587]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1588]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1590]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1589]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::ئەمانەش ئەوانەن کە زمانەکانی تریان پێوە گرێ نەدراوە و بە لێکدانیان لەگەڵ بەندی ئینگلیزییەکە چارە دەبن نەک بە گواستنەوە کە ئیشەکە دەکاتە دوو ئیش: :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٤٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::لەسەر چاکسازیی ڕێکەوتەکانیش، کاتی دەوێ و ماوەیەک لێرە نابم. ئیشەڵڵا کە ھاتمەوە، خەریکیان دەبین. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٢٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == بۆت == سەلام کاک ئارام. هیوادارم لە هەر جێیەکی و لە هەر کاتێک دا باش و تەندرووست بی. کاک ئارام هیوادارم هەژمارەکەت بکەیەوە و ئەو پەیامم ببینی. چۆنێتی چاککردنی بۆتم دەویست، بەس ئەو بەشەی کە تاگ لە وتارەکان دەدا، بۆ ویکیپیدیای فارسیمە لەسەر [[user:KordBot]]، ئەگەر پێم بڵێی چ کۆدێک لە کوێ دەبێ بەکاربێنم تا کارا بێ زۆر باش دەبێ و یارمەتیەکی زۆرت پێ داوم. یاحەق [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١١:٢٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> 899gjoama4teikamqniotglmc0g264a 0 155494 1573884 1573875 2026-04-09T12:00:51Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573884 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''قەڵای ئامەد''' یان '''قەڵای دیاربەکر''' ({{بە کورمانجی|Sûra Amedê}}، {{بە تورکی|Diyarbakır Kalesi}}) قەڵایەکی مێژوویییە، کە دەکەوێتە ناوچەی [[سوور، ئامەد|سوور]] لە [[ئامەد]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]].<ref name="kulturvarliklari2">[http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,44403/diyarbakir-kalesi-ve-surlari-diyarbakir.html "Diyarbakır Kalesi ve Surları (Diyarbakır)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150901190254/http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,44403/diyarbakir-kalesi-ve-surlari-diyarbakir.html |date= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}. &#x20;</ref> ساڵی ٢٠٠٠، [[یوونێسکۆ]] قەڵاکەی لەلیستێکی نافەرمی دانا.<ref name="kulturvarliklari3">[http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,44403/diyarbakir-kalesi-ve-surlari-diyarbakir.html "Diyarbakır Kalesi ve Surları (Diyarbakır)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150901190254/http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,44403/diyarbakir-kalesi-ve-surlari-diyarbakir.html |date= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}. &#x20;</ref> لە ساڵی ٢٠٠٥، بەفەرمی بووە یەکێک لەشوێنەوارەکانی [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]] لەپاڵ باخچەکانی ھەوسەل، بەپێی سەرچاوەکانی یوونێسکۆ مێژووی قەڵاکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٤٨٨، لەسەردەمی دەوڵەتی ڕۆمی کۆن و فەرمانڕەوای کۆسەنتینی دووەم دروستکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://whc.unesco.org/en/list/1488|سەردێڕ=Diyarbakır Fortress and Hevsel Gardens Cultural Landscape|وێبگە=یوونێسکۆ|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190621161204/https://whc.unesco.org/en/list/1488|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دیوارەکانی قەڵاکە، لەدوای [[دیواری چین]] بەرزترین و درێژترین دیواری بەدوای یەکەوەن لەئاستی جیھان.<ref>[http://www.zaman.com.tr/sehir_diyarbakir-surlari_562160.html "Diyarbakır Surları"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150523061446/http://www.zaman.com.tr/sehir_diyarbakir-surlari_562160.html|date=2015-05-23}}. &#x20;</ref><ref>[http://www.diyarbakirkulturturizm.gov.tr/TR,56899/surlar.html "Surlar"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902160347/http://www.diyarbakirkulturturizm.gov.tr/TR,56899/surlar.html |date= ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}. &#x20;</ref> قەڵاکە چەند دەروازەیەکی ھەیە، سەرەکییەکەیان ناوی چیا (Dağ)، دەروازەی ئورفە، دەروازەی [[مێردین]] و دەروازەی نوێ (Yeni).<ref name="kulturvarliklari">[http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,44403/diyarbakir-kalesi-ve-surlari-diyarbakir.html "Diyarbakır Kalesi ve Surları (Diyarbakır)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150901190254/http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,44403/diyarbakir-kalesi-ve-surlari-diyarbakir.html |date= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}. &#x20;</ref> == مێژوو == دیوارەکانی ئامەد بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٩٧ی زایینیدا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ڕۆمەکانەوە]] دروست کران، کە لە ساڵی ٢٣٠ی زایینیدا شارەکەیان داگیر کردبوو.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Huebner |یەکەم=Jeff W. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=74JI2UlcU8AC&dq=diyarbakir+walls&pg=PA190 |سەردێڕ=International Dictionary of Historic Places: Southern Europe |بڵاوکەرەوە=Fitzroy & Dearborn Publishers |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-١-٨٨٤٩٦٤-٠٢-٢|editor-last=Ring |editor-first=Trudy |پەڕەکان=١٩٠–١٩٣|زمان=en |chapter=Diyarbakır (Diyarbakır, Turkey) |editor-last2=Salkin |editor-first2=Robert M. |editor-last3=La Boda |editor-first3=Sharon}}</ref><ref name="thekurdishproject.org" /> لە ساڵی ٣٤٩ی زایینیدا دیوارەکان بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان کران یان لەسەر فەرمانی ئیمپراتۆر [[کۆنستانتیۆسی دووەم]] بنیاد نراونەتەوە.<ref name="thekurdishproject.org" /><ref name=":4" /><ref name=":3" /> لە ماوەی پتر لە ١٥٠٠ ساڵی دواتردا، ئەم دیوارانە بە بەکارھێنانی بەردی گڕکانی ناوچەکانی دەوروبەری فراوان کران و بنیاد نراونەتەوە.<ref name="thekurdishproject.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Diyarbakir City Walls - The Kurdish Project |ناونیشان=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-history/historical-sites-in-kurdistan/diyarbakir-city-walls/}}</ref> شوێنەکە پاشماوەی [[حوورییەکان]]، ڕۆمەکان، [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|سەلجووقییەکان]]، [[ئارتوقییەکان|ئارتووقییەکان]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]]ی تێدایە.<ref name=":3" /> شارەکە بەوە دادەنرێت کە خاوەن «کەسایەتییەکی فرەکەلتوور، فرەزمان و فرەفەرھەنگ» بێت.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Diyarbakır Castle and Fortress |ناونیشان=http://www.kultur.gov.tr/EN,113758/diyarbakir-castle-and-fortress.html |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=www.kultur.gov.tr |زمان=tr}}</ref> [[File:Dag Kapi Diyarbakir DSCF7976.jpg|left|thumb|دەروازەی ھارپووت (یان «داغ کاپی»)، دەروازەی باکووری شارەکە. دەروازەکە دیزاینێکی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]] دەپارێزێت بەڵام لە ساڵی ٩٠٩دا لە سەردەمی [[خەلافەتی عەباسی|عەباسی]]دا بنیاد نراوەتەوە.<ref name=":22">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sinclair |یەکەم=Thomas Alan |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5CMnEAAAQBAJ&dq=Hasan+Han+diyarbakir&pg=PA190 |سەردێڕ=Eastern Turkey: an architectural and archaeological survey |بڵاوکەرەوە=The Pindar Press |ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٠٩٠٧١٣٢٣٤٠|بەرگ=III |پەڕەکان=١٦٤–١٧٦|chapter=Diyarbakır}}</ref>]] دیوارەکان لە سەردەمی بیزەنتیدا فراوان کران و نۆژەن کرانەوە، بەتایبەتی لە سەردەمی [[جەستێنیانی یەکەم]] (سەدەی شەشەم).<ref name=":4" /> دوای فەتحی ناوچەکە لەلایەن موسڵمانانەوە لە سەدەی حەوتەمدا، لەلایەن خانەوادە جیاوازەکانی موسڵمانانەوە نۆژەنکردنەوە و بنیادنانەوەی زیاتریان بۆ کراوە.<ref name=":4" /> زۆربەی دیوارەکان بە شێوەی ئێستایان مێژووەکەیان بۆ ئەم بیناسازییە ئیسلامییانەی سەدەکانی ناوەڕاست دەگەڕێتەوە.<ref name=":22" /> لە ساڵی ٨٩٩دا، دوای ڕاپەڕینی والیی شارەکە، خەلیفەی عەباسی [[ئەلموعتەدید]] فەرمانی دا ھەندێک بەشی دیوارەکان بڕووخێنرێن، لەوانە دەروازەکانی ھارپووت و مێردین (دەروازەکانی باکوور و باشوور)، و ئەگەری ھەیە دەروازە سەرەکییەکانی تری ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا.<ref name=":22" /> ئەو نووسراوانەی کە ماونەتەوە دەیسەلمێنن کە دەروازەکانی ھارپووت و [[مێردین]] لە ساڵی ٩٠٩دا لەسەر فەرمانی خەلیفەی عەباسی [[ئەلموقتەدیر]] بنیاد نراونەتەوە، و ئەگەری ھەیە بەشەکانی تری دیوارەکان کە لە ساڵی ٨٩٩دا ڕووخێنرابوون لەم کاتەدا چاک کرابێتنەوە.<ref name=":22" /> لە دەوروبەری ئەم قۆناغەدا، وەستاکان دەستیان کرد بە ھەڵکۆڵینی وێنەی ئاژەڵ لەسەر بەشە نوێیەکانی دیوارەکان، جگە لەو نووسینە عەرەبییانەی کە کارەکانیان تۆمار دەکرد.<ref name=":22" /> لە سەردەمی [[مەروانییەکان]]دا، کار کرا بۆ قایمکردنی بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی دیوارەکان بەتایبەتی.<ref name=":22" /> لە ماوەی کورتخایەنی کۆنترۆڵی سەلجووقە گەورەکان بەسەر شارەکەدا دوای ساڵی ١٠٨٨، دیوار و تاوەرەکان بە تەواوی لەلایەن [[مەلیکشای یەکەم]]ەوە بنیاد نراونەتەوە،<ref name=":4" /> ھەرچەندە کارەکان لەسەر دیوارەکانی ڕۆژاوا چڕ ببووەوە.<ref name=":22" /> لە سەردەمی خانەوادەی ئیناڵید (سەدەی ١٢)، کارەکان لەسەر دیوارەکانی ڕۆژھەڵات بەردەوام بوو، لە نێوان دەروازەی نوێ («یەنی کاپی») و قەڵاکەدا. تا ئەم ماوەیە، نۆژەنکردنەوەکان بەگشتی چاویان لە دیزاین و بیناسازی ڕۆمەکان دەکرد، بە بەکارھێنانی بلۆکی گەورە کە بە ڕیزبەندی ڕێک دانرابوون.<ref name=":22" /> [[File:Diyarbakir_city_walls_DSCF9385.jpg|thumb|[[تاوەری ئولو بەدەن]] لە دیوارەکانی باشووری شارەکەدا. لە ساڵی ١٢٠٨دا لە سەردەمی [[ئارتوقییەکان|ئارتووقییەکاندا]] دروست کراوە و نووسراوی عەرەبی ھەڵکۆڵراو، نەخشی [[ئاژەڵ]] و «[[موقەرنەس]]»ی تێدایە.<ref name=":22" />]] ئیناڵییەکان لە کۆتایی سەدەی ١٢دا لەلایەن فەرمانڕەوای [[ئەییووبییەکان|ئەییووبی]] [[سەڵاحەدینی ئەییووبی|سەڵاحەددین]]ەوە دەرکران و ئارتووقییەکان جێگەیان گرتنەوە، کە تا سەدەی ١٥ فەرمانڕەوایی شارەکەیان کرد.<ref name=":22" /> کارەکانی ئارتووقییەکان لەسەر دیوارەکان ھونەرییەکی زۆر وردتریان تێدابوو و بەراورد بە بیناسازیی ڕۆمی یان چاولێکەری ڕۆمی، بەردی بڕدراوی زۆر بچووکتریان بەکارھێناوە.<ref name=":22" /> ئارتووقییەکان لە ساڵانی ١٢٠٦–١٢٠٧ قەڵاکەیان بنیاد نایەوە. لە ساڵانی ١٢٠٨–١٢٠٩، دوو تاوەرە دیارەکەیان بەدرێژایی دیواری باشوور دروست کرد، کە بە [[تاوەری یەدی کاردەش]] و ئەڤلی بەدەن یان تاوەری ئولو بەدەن ناسراون.<ref name=":22" /> ئەم تاوەرانە بە دیکۆری بەردی ھەڵکۆڵراوی نووسینی [[خۆشنووسی ئیسلامی]] و وێنەی ئاژەڵ و بوونەوەرە ئەفسانەییەکان جیادەکرێنەوە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Islam: Art and Architecture |بڵاوکەرەوە=h.f.ullmann |ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨٣٨٤٨٠٠٣٨٠٨|editor-last=Hattstein |editor-first=Markus |پەڕەکان=٣٨١|زمان=en |editor-last2=Delius |editor-first2=Peter}}</ref> [[File:Matrakci Diyarbekir.jpg|thumb|نەخشەی سەدەی ١٦ی ئامەد لەلایەن [[مەتراکچی نەسووح]]]] لە کاتی شکستی [[ئێرانی سەفەوی|سەفەوییەکان]] و داگیرکردنی ئامەد لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]]ەوە لە ساڵی ١٥١٥دا،<ref name=":4" /> عوسمانییەکان بە بەکارھێنانی تۆپ دیوارەکانیان ڕووخاند و بۆیە ناچار بوون دووبارە بنیاد بنرێنەوە.<ref name="thekurdishproject.org" /> لە سەرەتای سەردەمی عوسمانییەکانی شارەکەدا، قەڵاکە بە گواستنەوەی ئەو دیوارەی کە لە شارەکەی جیا دەکردەوە بەرەو دەرەوە فراوان کرا.<ref name=":22" /> چاککردنەوەی عوسمانییەکان بۆ دیوارەکان بە تەواوی پراکتیکی بوو و کەمتر دیکۆری بوو بە بەراورد بە کارەکانی قۆناغەکانی پێشوو.<ref name=":22" /> لە ساڵی ١٩٣٠دا، بەشێک لە دیوارەکە ڕووخێنرا. دوو کردنەوە لە دیوارەکانی ڕۆژاوای دەروازەی ھارپووت و ڕۆژھەڵاتی دەروازەی مێردین دروست کران بۆ ئەوەی ھاتوچۆیەکی باشتر ھەبێت.<ref name=":22" /> جگە لەم درزانە، دیوارەکانی شارەکە ئەمڕۆ زۆربەیان سەلامەتن، ھەرچەندە ھەندێک بەشیان لە بارودۆخێکی باشتردایە بە بەراورد بەوانی تر.<ref name=":22" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، شەڕی نێوان سوپای [[تورکیا]] و [[گەریلا]] کوردەکان بووە ھۆی زیان گەیاندن بە گەڕەکی کۆن (سوور) و شوێنەوارەکانی، ئەمەش پلانەکانی حکوومەتی بۆ پاراستنی شاری مێژوویی تێکدا بەو ھیوایەی گەشتیاران بۆ ناوچە کولتوورییەکەی ئامەد ڕابکێشێت. نزیکەی سێیەکی گەڕەکی کۆن لەلایەن [[حکوومەتی تورکیا]]وە دوای کۆتایی ھاتنی پێکدادانەکان وێران کرا، کە زیانێکی قەرەبوونەکراوەی بە شارە دێرینەکە گەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Duvar |یەکەم=Gazete |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Sur'da neler yaşandı?.. |ناونیشان=https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2017/11/29/surda-neler-yasandi |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gazeteduvar.com.tr |زمان=tr-TR}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ لە کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|تورکیا|کوردستان|چاند}} {{پۆلی کۆمنز|City walls in Diyarbakır}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە باکووری کوردستان]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی تورکیا]] [[پۆل:قەڵاکانی کوردستان]] [[پۆل:قەڵاکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنەکانی ئامەد]] [[پۆل:مێزۆپۆتامیا]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ئامەد]] 9pmxlvu9crjcj2mfedibbvlk0hykllh 0 156516 1573955 1534612 2026-04-09T16:27:30Z ~2026-22004-32 75661 1573955 wikitext text/x-wiki گوندی کۆرەی خواروو ناوی پێشوتری کۆرەی دووماڵەیە و لە نەوەی وەسمانن لە بنەماڵەی حەمەجانی ڕۆغزایی ، لەنەوەی دوو بران بەناوەکانی فەتاح وەسمان و سابیر وەسمان ئێستاکە بیست ماڵێکی تێدایە و سەرچاوەیەکی گرنگی کشتوکاڵیه لە شارەزووردا خاوەنی نزیکەی دە ئەنفال و بیست زیندانی سیاسیە لە ڕژێمی بەعسی فاشی r4c278fke8h08fuqvknbzqwdjgrb7kz 1574090 1573955 2026-04-09T20:03:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574090 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} گوندی کۆرەی خواروو ناوی پێشوتری کۆرەی دووماڵەیە و لە نەوەی وەسمانن لە بنەماڵەی حەمەجانی ڕۆغزایی ، لەنەوەی دوو بران بەناوەکانی فەتاح وەسمان و سابیر وەسمان ئێستاکە بیست ماڵێکی تێدایە و سەرچاوەیەکی گرنگی کشتوکاڵیه لە شارەزووردا خاوەنی نزیکەی دە ئەنفال و بیست زیندانی سیاسیە لە ڕژێمی بەعسی فاشی {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} qur29eautuna7fqvnlqf50atlfavrfk 3 167083 1574144 1572884 2026-04-09T20:44:07Z Eihel 33590 Prologue of ھالەی سەرچاوە 1574144 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[ڕووناککردنەوە]] *[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]] *[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%84%DB%86%DA%AF?type=&user=Tessla&page=%DA%BE%D8%A7%D9%84%DB%95%DB%8C+%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%86%D8%A7%D9%88%DB%95&excludetempacct=1&wpdate=&tagfilter=&wpfilters%5B%5D=newusers&wpFormIdentifier=logeventslist|2] Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version on this page >>>'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> 2pkd8qs8skk0qj78prjffyuewp00fcx 1574150 1574144 2026-04-09T21:36:34Z Eihel 33590 /* Prologue */ corr. 1574150 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[ڕووناککردنەوە]] *[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]] *[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and <span class="plainlinks nourlexpansion noarchive">[{{fullurl:Special:Log|type=protect&user={{urlencode:Tessla}}&page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&wpdate=2026-04-05&wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]</span> Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version on this page >>>'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> im9fpo24ekbvrmu5yfbnok1squst5sm 1574152 1574150 2026-04-09T23:05:08Z Eihel 33590 /* Prologue */ corr. 1574152 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[ڕووناککردنەوە]] *[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]] *[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and <span class="plainlinks nourlexpansion noarchive">[{{fullurl:Special:Log|type=protect&user={{urlencode:Tessla}}&page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&wpdate=2026-04-05&wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]</span> Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version >>>[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> 4kot6p514v8orh6mb7mtzhjcy25jrbt 0 170747 1573885 1573872 2026-04-09T12:01:11Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573885 wikitext text/x-wiki {{Infobox television |name = تاج |image = The Crown Title Card.jpg |genre = درامای مێژوویی |creator = [[پیتەر مۆرگان]] |starring = {{Plainlist| <!--Order of the cast is determined by the order that is given during the opening credits of the first episodes, per the MOS! New cast additions will be made based on when first credited. --> '''وەرزی ٢–١''' * [[کلێر فۆی]] * [[مات سمیس]] * [[ڤەنێسە کیربی]] * [[ئیلین ئاتکینز]] * [[جێرمی نۆرسام]] * [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]] * [[بێن دانیاڵز]] * [[گرێگ وایز]] * [[جارێد ھاریس]] * [[جۆن لیسگۆ]] * [[ئەلێکس جێنینگز]] * [[لیا ویلیامز]] * [[ئانتۆن لێسەر]] * [[ماتیوو گود]] '''وەرزی ٤–٣''' * [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] * [[تۆبیاس مێنزیس]] * [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]] * [[بێن دانیاڵز]] * [[جاسۆن واتکینز]] * [[ماریۆن بەیلی]] * [[ئێرین دۆھێرتی]] * [[جەین لاپۆتایر]] * [[چارڵز دانس]] * [[جۆش ئۆکۆنەر]] * [[جیڕاڵدین چاپلین]] * [[مایکڵ مالۆنی]] * [[ئیمڕاڵد فێنێل]] * [[ئەندرو بوچان]] * [[ستیڤن بۆکسەر]] * [[ئێما کۆرین]] * [[ھانس زیمەر]] ; وەرزی ٦–٥ * [[ئیمێلدا ستاونتۆن]] * جۆناسان پرایس * لێسلی مانڤیل * دۆمینیک وێست * [[ئەلیزابێس دێبیکی]] * جۆنی لی میلەر * ئۆلیڤیا ویلیامز * کلۆدیا ھاریسۆن * ناتاشا مەکئێلھۆن * مارشیا وارن * سەلیم داو * خالید عەبدوڵڵا * بێرتی کارڤێڵ * ئێد مەکڤی * لۆسەر فۆرد * مێگ بێلامی }} |theme_music_composer = [[ھانس زیمەر]] |composer = {{Plainlist| * ڕوبێرت گریگسۆن ویلیامز ({{Abbr|s.|seasons}} 1–2) * لۆرن بالفی ({{Abbr|s.|season}} 2) * مارتین فیپس ({{Abbr|s.|season}} 3) }} |country = {{Plainlist|شانشینی یەکگرتوو<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27539739 |سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤ |ئیش=BBC News}}</ref> * ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/10/15/the-crown-claire-foy-and-matt-smith-on-the-making-of-the-100m-ne/ |سەردێڕ=The Crown: Claire Foy and Matt Smith on the making of the £100m Netflix series |یەکەم=Mick |دوایین=Brown |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> }} |language = ئینگلیزی |num_seasons = ٣ |num_episodes = ٣٠ |list_episodes = #Episodes |executive_producer = {{Plainlist| * [[پیتەر مۆرگان]] * ستێفن داڵدری * ئاندی ھاریس * فلیپ مارتین (دەرھێنەر) * سوزان ماکی * ماسیو بیام-شاو * ڕۆبێرت فۆکس * تانیا سێچھاتیان * نینا وۆڵارسکی * ئالی گۆس }} |producer = ئاندریو ئیتۆن |location = شانشینی یەکگرتوو |runtime = ٤٧–٦١ خولەک |company = {{Plainlist| * لێفت بانک * سۆنی تەلەڤیزیۆن }} |distributor = خزمەتگوزاری تەوژمکردنی نێتفلیکس |network = [[نێتفلیکس]] |picture_format = [[4K resolution|4K (Ultra-high-definition television|Ultra HD]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown |ناونیشان=http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |وێبگە=Real or Fake 4K |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170402081116/http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |first_aired = {{Start date|٢٠١٦|١١|٤}} |last_aired = {{End date|ئێستا}} }} '''تاج''' ({{بە ئینگلیزی |The Crown}}) زنجیرەیەکی دراماتیکی و مێژوویی و ژیاننامەیی تەلەڤیزیۆنییە سەبارەت بە سەردەمی شاژن [[ئێلیزابێتی دووەم]] و لە نووسین و ئامادەکردنی پیتەر مۆرگانەوە و لەلایەن Left Bank Pictures دروست کراوە لە پەخشکردنی [[نێتفلیکس]] یەکەم ئەڵقەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ [[شانشینی یەکگرتوو]] بەرھەم ھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=www.Netflix.com|ناونیشان=https://www.netflix.com/title/80025678|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216123411/https://www.netflix.com/title/80025678|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> مۆرگان لەو فیلم و درامایەیی پێشکەشی کردووە: ''شاژن (٢٠٠٦ فیلم)'' و بەتایبەتی شانۆگەرییەکەی بە ناوی ''The Audience (٢٠١٣)''. زنجیرەکە لە شەش وەرز پێکھاتووە کە نزیکەی شەش دەیە دەخایەنێت، کەمێک پێش ھاوسەرگیری شازادە ئەلیزابێت و فیلیپ ماونتباتن لە ساڵی ١٩٤٧ دەستی پێ دەکات و بە ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆتایی دێت، کاستی سەرەکیی زنجیرەکە ھەر دوو وەرز جارێک دەگۆڕێت. ڕۆڵی ئەلیزابێت لە وەرزی یەکەم و دووەم لەلایەن [[کلێر فۆی]] و لە وەرزی سێیەم و چوارەم لەلایەن ئۆلیڤیا کۆڵمان و [[ئیمێلدا ستاونتۆن]] لە وەرزی پێنج و شەشەمدا ڕۆڵی گێڕاوە. وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی ئێڵستری لە شاری بۆرھێموود لە ویلایەتی ھێرتفۆردشایر کراوە، وێنەگرتنی شوێنەکان لە سەرانسەری بەریتانیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەنجامدرا. نێتفلێکس وەرزی یەکەمی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە، ئەڵقەی شەشەم لە دوو بەشدا بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیش لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣. فیلمی تاج بەھۆی نواندن و دەرھێنان و نووسین و سینەماکاری و بەھای بەرھەمھێنانییەوە ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا؛ بەڵام نادروستییە مێژوویییەکانی ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە، بەتایبەتی لە نیوەی دووەمی زنجیرەکەدا. زنجیرەکە چەندین خەڵاتی وەرگرتووە، لەوانە خەڵاتی پرایم تایم ئیمی بۆ زنجیرە درامای نایاب و دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما. == پێشەکی == زنجیرەکە باس لە ژیانی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] دەکات، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[شازادە فیلیپ]] دەکات.<ref name="telegraph">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Singh |یەکەم=Anita |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=£100m Netflix Series Recreates Royal Wedding |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160322133559/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەردەوام دەبێت بۆ سەرەتای سەدەی ٢١.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Taylor|یەکەم=Derrick Bryson|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Netflix Renews 'The Crown' for a Sixth Season After All|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/07/09/arts/television/the-crown-season-6.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|issn=0362-4331}}</ref> * وەرزی یەکەمی زنجیرەکە ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٥٥ وێنا دەکات، کە ''وینستۆن چەرچڵ'' دەستی لەکار کێشایەوە وەک سەرۆک وەزیران و ''شازادە مارگرێتی'' خوشکی شاژن بڕیاریدا ھاوسەرگیریی لەگەڵ ''پیتەر تاونسێند'' نەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|سەردێڕ=The Crown: What year did Series 1 finish? What will be in season 2?|دوایین=Smith|یەکەم=Russ|وێبگە=Daily Express|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180126070641/https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * وەرزی دووەمی زنجیرەکە قەیرانی سوێزی ساڵی ١٩٥٦ دەگرێتەوە، کە بووە ھۆی [[خانەنشینی]] ''ئەنتۆنی ئێدنی'' سەرۆک وەزیران؛ [[خانەنشینی]] سەرۆک وەزیران ''ھاڕۆڵد ماکمیلان''، لە ساڵی ١٩٦٣، دوای [[ئابڕوو]]چوونەکەی پرۆفۆماو و لەدایکبوونی ''شازادە ئێدوارد''، لە ساڵی ١٩٦٤.<ref name="KennedysCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |سەردێڕ='The Crown' Adds Michael C Hall & Jodi Balfour As Jack & Jackie Kennedy |دوایین=Tartaglione |یەکەم=Nancy |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525121555/https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * وەرزی سێیەمی زنجیرەکە لە ساڵی ١٩٦٤ تا ١٩٧٧ دەگرێتەوە، لەگەڵ ھەڵبژاردنی ''ھاڕۆڵد ویلسۆن'' وەک سەرۆک وەزیران و بە ''سیلڤەر جوبیڵی'' کۆتایی دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان= https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|سەردێڕ='The Crown' Season 3: TV Review|دوایین=Fienberg|یەکەم=Daniel| magazine= [[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191105130150/https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ماوەی بوون بە سەرۆک وەزیرانی ''ئێدوارد ھیت'' دەگرێتەوە.<ref name="meet-the-cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2019-11-17/meet-the-cast-of-the-crown-season-3/2/|سەردێڕ=Meet the cast of The Crown season 3|وێبگە=[[RadioTimes]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040504/https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2020-11-12/the-crown-season-four-cast-netflix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ''کامیلا شند'' دەردەکەوێت.<ref name="meet-the-cast"/> * وەرزی چوارەمی زنجیرەکە ماوەی سەرۆک وەزیرانی ''مارگرێت تاچەر'' لەنێوان ١٩٧٩ تا ١٩٩٠ دەگرێتەوە؛ و ھەروەھا تیشک دەخاتە سەر [[شازادە دایانا]]. * وەرزی پێنجەم ساڵانی ١٩٩١ تا ١٩٩٧ دەگرێتەوە، سەرنج دەخاتە سەر «جەنگی وێڵز» و جیابوونەوەی چارڵز و دیانا لە ئەنجامدا، ھەروەھا سەرھەڵدانی بنەماڵەی ئەلفەید و annus horribilis (ساڵێکی ترسناک)ی شاژن لە ساڵی ١٩٩٢. * وەرزی شەشەم و کۆتا وەرز، ماوەی ساڵانی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٥ لە سەردەمی سەرۆک وەزیرانی تۆنی بلێر دەگرێتەوە. چوار ئەڵقەی یەکەم باس لە مردنی دیانا شازادەی وێڵز دەکات و شەش ئەڵقەی کۆتاییش باس لە یۆبیلی زێڕینی ئەلیزابێتی دووەم و مردنی شازادە مارگرێت و شاژنە ئێلیزابێتی شاژنی دایک و پەیوەندی سەرەتایی شازادە ولیام و کەیت میدڵتۆن و ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز دەکات. == کاست و کارەکتەرەکان == {{سەرەکی|پێڕستی کەساتییەکانی تاج}} * [[کلێر فۆی]] (وەرزی ١–٢، دیاریکراو بۆ بۆ وەرزی ٤) و [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[ئێلیزابێتی دووەم]]<ref name="telegraph"/> * [[مات سمیس]] (وەرزی ١–٢) و [[تۆبیاس مێنزیس]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[شازادە فیلیپ]]<ref name="telegraph"/> * [[ڤەنێسە کیربی]] (وەرزی ١–٢) و [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شازادە مارگرێت<ref name="telegraph"/> * [[ئیلین ئاتکینز]] بە ڕۆڵی شاژن ماری (وەرزی ١)<ref name="geeksofdoom">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geeksofdoom.com/2016/01/06/trailers-netflix-the-crown-the-get-down |سەردێڕ=Trailers for Netflix series 'The Crown,' and 'The Get Down' |وێبگە=Geeks of Doom |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> * [[جێرمی نۆرسام]] بە ڕۆڵی ئەنتۆنی ئێدن (وەرزی ١–٢)<ref name="finalreel">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix/ |سەردێڕ=The Crown trailer: First look at Peter Morgan's Netflix drama |وێبگە=Final Reel |دوایین=Lloyd |یەکەم=Kenji |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022148/http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]] (وەرزی ١–٢) و [[ماریۆن بەیلی]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێت شاژنی دایک<ref name="telegraph"/> * [[بێن دانیاڵز]] بە ڕۆڵی گرووپی کاپتن پیتەر تاونسێند (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |سەردێڕ=Why Britain's psyche is gripped by a different kind of royal fever |ئیش=[[The Guardian]] |یەکەم=Vanessa |دوایین=Thorpe |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161127231646/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[گرێگ وایز]] (وەرزی ١–٢) و [[چارڵز دانس]] (وەرزی ٣، دیاریکراو بۆ وەرزی ٤) بە ڕۆڵی لویس، ئێرل ماونتباتنی بۆرما * [[جارێد ھاریس]] بە ڕۆڵی جۆرجی شەشەم (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)<ref name="telegraph"/> * [[جۆن لیسگۆ]] بە ڕۆڵی وینستۆن چەرچڵ (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢–٣)<ref name="telegraph"/> * [[ئەلێکس جێنینگز]] (وەرزی ١–٢) و دێریک جاکوبی (دیاریکراو بۆ وەرزی ٣) بە ڕۆڵی شازادە ئێدوارد، دوک ویندسۆر * [[لیا ویلیامز]] (وەرزی ١–٢) و [[جیڕاڵدین چاپلین]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی والیس، دوشسی ویندسۆر * [[ئانتۆن لێسەر]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ماکمیلان (وەرزی ٢)<ref name="LesserCast">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |یەکەم=Sarah |دوایین=Lee |سەردێڕ=Filming The Crown: on the set of the lavish Netflix series – in pictures |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170130175420/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[ماتیوو گود]] (وەرزی ٢) و [[بێن دانیاڵز]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی ئانتۆنی ئارمسترانگ-جۆنز، ئێرل سنودۆن<ref name="GoodeCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |سەردێڕ=Downton Abbey's Matthew Goode is joining the cast of Netflix's The Crown |وێبگە=Digital Spy |یەکەم=Ian |دوایین=Sandwell |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923053856/http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[جاسۆن واتکینز]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ویلسۆن (وەرزی ٣) * [[ئێرین دۆھێرتی]] بە ڕۆڵی شازادە ئان (وەرزی ٣–٤) * [[جەین لاپۆتایر]] بە ڕۆڵی شازادە ئالیس بەتنبێرگ (وەرزی ٣)<!-- ١٠١ ١٠٥ ٢٠٢ ٢٠٩ --> * [[جۆش ئۆکۆنەر]] بە ڕۆڵی چارڵز، شازادەی وێڵز (وەرزی ٣–٤) * [[مایکڵ مالۆنی]] بە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣) * [[ئیمڕاڵد فێنێل]] بە ڕۆڵی کامیلا پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣–٤) * [[ئەندرو بوچان]] بە ڕۆڵی ئەندرو پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣، دووبارەکردنەوە لە وەرزی ٤) * [[ئێما کۆرین]] بە ڕۆڵی [[شازادە دایانا|شازادە دیانا]] (وەرزی ٤) * [[ستیڤن بۆکسەر]] بە ڕۆڵی دەنیس تاچەر (وەرزی ٤) * ئیمراڵد فێنێڵ (وەرزی ٤، وەک میوان لە وەرزی ٣) * ئۆلیڤیا ویلیامز (وەرزی ٥–٦) لە ڕۆڵی کامێلا پارکەر بۆڵز * جۆنی لی میڵەر (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی جۆن مەیجەر * ناتاشا مەک ئێڵھۆن (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی پێنیلۆپی کناچبوڵ، کونتێس ماونتباتن لە بێرمە * بێرتی کارڤێڵ (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی تۆنی بڵێر * سەلیم داو (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی محەممەد ئەلفاید * خالید عەبدوڵڵا (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی دۆدی فاید * ئێد مەکڤای (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ویلیام لە وێڵز * لویسەر فۆرد (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ھاری لە وێڵز * میگ بێلامی (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی کاترین میدڵتۆن === ئەکتەرە دیارەکان (میوان) === ئەم ئەکتەرانە لە تایتڵی سەرەتای یەک یان دوو ئەڵقەی وەرزەکاندا ناویان ھاتووە: * ستیفن دیلان: لە ڕۆڵی گراھام سادەرلاند، ئەو وێنەکێشە بەناوبانگەی وێنەی چەرچڵ دەکێشێت (وەرزی ١). * جێما وێلان: لە ڕۆڵی پاتریشیا کامپبێڵ، سکرتێرەی لۆرد ئالترینچام (وەرزی ٢). * جۆن ھێفێرنان: لە ڕۆڵی لۆرد ئالترینچام، ئەو نووسەرەی ڕەخنەی توندی لە شاژن ئەلیزابێسی دووەم گرت (وەرزی ٢). * پاوڵ سپارکس: لە ڕۆڵی بیڵی گراھام، قەشەیەکی ئەمریکیی دیار کە ئەلیزابێس ڕاوێژی پێ دەکات (وەرزی ٢). * مایکل سی ھۆڵ: لە ڕۆڵی جۆن ئێف کەنەدی، سەرۆکی ئەمریکا کە سەردانی ئەلیزابێس دەکات (وەرزی ٢). * جۆدی بالفۆر: لە ڕۆڵی جاکلین کەنەدی، خانمی یەکەمی ئەمریکا (وەرزی ٢). * بێرگھارت کلاوسنەر: لە ڕۆڵی دکتۆر کورت ھان، دامەزرێنەری قوتابخانەی گۆردۆنستۆن (وەرزی ٢). * فین ئیلیۆت: لە ڕۆڵی شازادە فلیپ لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢ و ٣). * جوولیان بارینگ: لە ڕۆڵی شازادە چارڵز لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢). * کلانسی بڕاون: لە ڕۆڵی لیندۆن بی جۆنسن، سەرۆکی ئەمریکا دوای کەنەدی (وەرزی ٣). * جەین لاپۆتێر، ڕۆزالیند نایت و سۆفی لی ستۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیس، دایکی شازادە فلیپ (وەرزەکانی ١، ٢، ٣). * مارک لویس جۆنز: لە ڕۆڵی ئێدوارد میڵوارد، مامۆستای زمانی وێڵزیی شازادە چارڵز (وەرزی ٣). * تیم مەکمولان: لە ڕۆڵی ڕۆبن ودز، ڕاگری کڵێسای ویندسۆر (وەرزی ٣). * مایکل مالۆنی: لە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣). * ئاندرو بووکان و دانیال فلین: لە ڕۆڵی ئەندرۆ پارکەر بۆڵز، ھاوسەری یەکەمی کامێلا (وەرزی ٣، ٤، ٥). * ھاری ترێداوەی: لە ڕۆڵی ڕۆدی لێوێلین، خۆشەویستەکەی شازادە مارگرێت (وەرزی ٣ و ٤). * تۆم بروک: لە ڕۆڵی مایکڵ فایگان، ئەو پیاوەی لە ساڵی ١٩٨٢ چووە ناو ژووری نوستنی شاژن (وەرزی ٤). * ڕیچارد ڕۆکسبۆرگ: لە ڕۆڵی بۆب ھۆک، سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا (وەرزی ٤). * تۆم بێرک: لە ڕۆڵی دێریک «دازڵ» جێنینگز، فەرمانبەر و ھاوڕێی شازادە مارگرێت (وەرزی ٤). * نیکۆڵاس فارێڵ: لە ڕۆڵی مایکڵ شیا، سکرتێری ڕۆژنامەوانیی ئەلیزابێس (وەرزی ٤). * پراسانا پواناراجا: لە ڕۆڵی مارتن بەشیر، ئەو ڕۆژنامەنووسەی چاوپێکەوتنە بەناوبانگەکەی لەگەڵ شازادە دیانا ئەنجام دا (وەرزی ٥). * ئیڤ بێست: لە ڕۆڵی کارۆڵ میدڵتۆن، دایکی کاترین میدڵتۆن (وەرزی ٦). * ڤیۆلا پرێتێجۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیزابێس لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ٦). * بۆ گادزدۆن: لە ڕۆڵی شازادە مارگرێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ١، ٣، ٦). == ئەڵقەکان == {{سەرەکی|پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}} {{:پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}} == بەرھەمھێنان == لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا، [[نێتفلیکس]] ڕای گەیاند لە ساڵی ٢٠١٣دا قۆناغی ڕۆڵگێڕانی ''The Audience'' دەگونجێت بۆ زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|بڵاوکەرەوە=BBC|وێبگە=www.bbc.co.uk|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Netflix to adapt Queen Elizabeth II play The Audience|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103141125/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پیتەر مۆرگان کە فیلمی شاژن و شانۆگەری ساڵی ٢٠٠٦ی نووسیوە، نووسەری سەرەکیی تاجە<ref name="PeterMorgan">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ئیش=[[BBC News]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925164442/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەرھێنەرانی وەرزی یەکەم بریتین لە ''ستیڤن دالدری،'' ''فیلیپ مارتین،'' ''جوولیان جارۆڵد،'' و ''بنیامین کارۆن''.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104210312/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دە ئەڵقەی وەرزی یەکەم گرانترین بەشی دراماکە بوو لەلایەن نێتفلیکس و لێفت بانک پیکچەرز بەرھەم ھێنراوە و بەلایەنی کەمەوە ١٠٠ ملیۆن پاوەن تێچووی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Made in the UK:The Crown |ناونیشان=http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161120010308/http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |وێبگە=British Film Commission |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |سەردێڕ=The Crown: the Royal family are 'nervous' about Netflix's new £100 million series |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160801081526/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uk.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |سەردێڕ=Matt Smith starring in Netflix series, The Crown |وێبگە=IGN |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|یەکەم=Anthony |دوایین=Couto |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040438/https://www.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزێکی دووەم ڕا سپێردرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix's glittering Crown could leave BBC looking a little dull |ناونیشان=https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ئیش=[[The Guardian]] |نووسەر=Martinson, Jane |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101152930/https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="TelegraphOct2016">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161022045723/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ ئەو زنجیرەیەی کە بەنیاز بوون شەست ئەڵقە بخایەنێت لەماوەی زیاتر لە شەش وەرزدا.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fascism Was Finished, Socialism Had Begun|ڕێکەوت=٢٠١٤|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.5040/9780755619078.ch-005|ئیش=In The Name of The People|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، «بەرھەمھێنانی پێشوەختە» دەستی پێ کرد لە وەرزی سێیەم و چوارەمی پێشبینیکراودا<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&lt;xref ref-type="fn" rid="fn1"&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;/xref&gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}</ref> و لە مانگی کانوونی دووەمدا، نێتفلیکس جەختی کردەوە کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم نوێ کراوەتەوە<ref name="THRSeason3&4">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|سەردێڕ='The Crown' Season 3: All the Details (So Far)|دوایین=Bentley|یەکەم=Jean|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6wj076dsM?url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، مۆرگان ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی پێنجەم و کۆتاییی نوێکراوەتەوە مۆرگان دەربارەی کۆتاییی ھاتنی زنجیرەکە بە پێنج وەرز کە بڕیار بوو بۆ ماوەی شەش وەرز بەردەوام بێت، لە کاتی دروستکردنی چیرۆک بۆ وەرزی پێنجەم وتی «بۆ من ڕوون بوو کە ئەمە کاتێکی گونجاو و شوێنی وەستانە.» نێتفلیکس و سۆنی پشتگیریی بڕیارەکەی مۆرگانیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&lt;xref ref-type="fn" rid="fn1"&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;/xref&gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}</ref> ھەرچۆنێک بێت لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٠، نێتفلیکس ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە وەرزی شەشەمی دەبێت وەک ئەوەی کە لە بنەڕەتەوە بەنیاز بوون. مۆرگان وتی «کاتێک باس لە چیرۆکەکان دەکرێت بۆ وەرزی پێنجەم کە لە گفتوگۆدا بووین، بەم زووانە دەردەکەوێت کە بۆ ئەوەی دادپەروەری بۆ دەوڵەمەندی و ئاڵۆزی چیرۆکەکە بھێنین، دەبێت بگەڕێینەوە سەر پلانی سەرەکی و شەش وەرز دروست بکەین» ئەو ئەوەشی وت «کە دوو وەرزی ڕابردوو توانایان پێ دەدا کە بەھەمان ماوە وردەکاریی زیاتر لەخۆبگرێت»<ref name="SeasonSixConfirmed">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|سەردێڕ='The Crown' Will Run For Six Seasons After Peter Morgan Changes Mind On Fifth Series Finale|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200711084310/https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەتا ساڵی ٢٠٢٠، تێچووی خەمڵێنراوی بەرھەمھێنانی زنجیرەی «تاج» بە ٢٦٠ ملیۆن دۆلار خەمڵێنراوە، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە گرانترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی مێژوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/nov/16/from-the-crown-to-game-of-thrones-whats-the-most-expensive-tv-show-ever|سەردێڕ=From The Crown to Game of Thrones: what's the most expensive TV show ever?|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|newspaper=The Guardian|یەکەم=Jack |دوایین=Seale|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> === کاستینگ === === وێنەگرتن === == بڵاوکردنەوە == دوو ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026170236/http://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |سەردێڕ=''The Crown'' [Season 1, Episodes 1 & 2] (15) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکەم وەرزی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە سەرانسەری جیھاندا بڵاوکرایەوە.<ref name="PremiereDate">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Matt Smith's Netflix drama The Crown gets premiere date|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|magazine=Entertainment Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|یەکەم=Dylan|دوایین=Kickham|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414121555/http://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927214700/http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Radio Times |سەردێڕ=Claire Foy and Matt Smith face the challenges of royal life in new extended trailer for Netflix drama The Crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی دووەم لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.<ref name="Season2Release">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170810162238/http://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ='The Crown' Season 2 Sets Premiere Date, Releases First Trailer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی سێیەم لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.<ref name="Season3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Iannucci |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031050545/https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[TVLine]] |سەردێڕ='The Crown Season 3 (Finally!) Gets November Premiere Date at Netflix |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی چوارەم لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.<ref name="S4Premiere">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanter |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820153937/https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='The Crown': Netflix Sets Premiere Date, Drops First Trailer For Season 4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی پێنجەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە.<ref name="Season5Premiere">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bamigboye |یەکەم=Baz |بەستەری نووسەر=Baz Bamigboye|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ='The Crown' Gets November Premiere Date After Sensitive Behind-The-Scenes Discussions Following Death Of Queen |ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-season-5-premiere-date-netflix-queen-elizabeth-death-1235125467/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}</ref> وەرزی شەشەم و کۆتایی بە دوو بەش بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیان لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://deadline.com/2023/10/the-crown-final-season-premiere-dates-two-parts-trailer-1235567735/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline |سەردێڕ='The Crown' Final Season To Launch In 2 Parts; Premiere Dates Set; Watch Trailer}}</ref> وەرزی یەکەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200900/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 1 [DVD] [2017] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لە سەرانسەری جیھان لە ٧ی تشرینی دووەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی دووەم لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200821/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 2 [DVD] [2018] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لە سەرانسەری جیھان لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی سێیەم بەشێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-03-DVD/dp/B088RXJF8Q |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 3 [DVD] [2020]}}</ref> و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-03-Olivia-Colman/dp/B08F6JZBRK/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown – Season 03}}</ref> وەرزی چوارەم لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-Amazon-Excl-DVD/dp/B094P1TYRZ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 4 (Amazon Excl.) [DVD] [2021]}}</ref> و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-4-DVD/dp/B096TQ6BL6/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 4 [DVD]}}</ref> وەرزی پێنجەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-05-DVD/dp/B0C59YP8PN/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 05 [DVD]}}</ref> و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-5-DVD/dp/B0C3WV89CB |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 05 [DVD]}}</ref> وەرزی شەشەم بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-6-DVD/dp/B0DDPL9TYK/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 6 [DVD]}}</ref> و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-06-Imelda-Staunton/dp/B0DBQ577MG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 06 [DVD]}}</ref> == پێشوازیکردن == === وەڵامی ڕەخنەگرانە === [[پەڕگە:John Lithgow 8 by David Shankbone.jpg|وێنۆک|125px|ڕاست|جۆن لیسگۆ چەندین خەڵاتی بردەوە بە ڕۆڵی وینستۆن چەرچڵ.]] تاج وەک درامایەک ستایشی کراوە، لەلایەن ڕۆژنامەی تەلەگرافەوە بە «باشترین ئۆپێرای تەلەڤیزیۆن» وەسف کراوە و ڕیزبەندی ٥/٥ی پێدراوە؛ بەڵام ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران، وەک لە ڕۆژنامەی تایمزدا، نیگەرانی خۆیان دەربڕی کە ھەندێک ئەڵقە لەسەر بنەمای ساختەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|سەردێڕ=The Crown, season 3 Netflix review|وێبگە=The Telegraph|یەکەم=Anita|دوایین= Singh|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200528151402/https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="fact-from-fiction">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vickers |یەکەم=Hugo |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=How accurate is The Crown? We sort fact from fiction in the royal drama |ئیش=[[The Times]] |ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191204151714/https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> زنجیرەکە نمرەی گشتی ٨١٪ی لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] و ٧٨٪ لە مێتاکریتیک ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown|سەردێڕ=The Crown|بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown|سەردێڕ= The Crown|بڵاوکەرەوە=Metacritc}}</ref> وەرزی یەکەم ٨٨٪ ڕەخنەی ڕەخنەگرانەی ھەیە لەسەر کۆکەرەوەی پێداچوونەوەکانی ڕاتن تۆمەیتۆز، بە پشتبەستن بە ٧٤ پێداچوونەوە بە تێکڕای ڕیزبەندی ٨٫٦/١٠. کۆدەنگی ڕەخنەگرانەکەی دەڵێت «نمایشکردنی بەھێز و سینەماتۆگرافییەکی گەورە، تاج دەکاتە بەرھەمێکی ئاست بەرز کە شایەنی گەورەیی خۆی بێت.»<ref name="rts1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |سەردێڕ=The Crown: Season 1 (2016) |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190410030239/https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>مێتاکریتیک نمرەی ٨١ لە کۆی ١٠٠ دەداتە وەرزی یەکەم، ئەمەش بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر.<ref name="mcs1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|سەردێڕ=The Crown: Season 1|بڵاوکەرەوە=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191116085221/https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی دووەم و سێیەم و چوارەمیش بە ھەمان شێوە پێداچوونەوەی ئەرێنییان بەدەست ھێنا. کاردانەوە بۆ وەرزی پێنجەم، لەکاتێکدا ھێشتا ئەرێنی بوو، بەڵام لەچاو وەرزەکانی تر کەمتر بوو؛ لە ١٠٣ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٧١٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە، بە تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫٧٥/١٠، و کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت، «لە وەرزی پێنجەمدا، ئەستەمە چاوپۆشی لەو ھەستە بکرێت کە ئەم زنجیرەیە درەوشانەوەی لەدەست دواوە، بەڵام درامایەکی سەرنجڕاکێش و کاستێکی نایاب وەک گەوھەرەکانی تاج دەمێنێتەوە.»<ref name="rts5">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 5 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s05 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> وەرزی پێنجەم نمرەی ٦٥ لە کۆی ١٠٠ لە کەناڵی مێتاکریتیک بەدەستھێناوە، لەسەر بنەمای ٣٧ ڕەخنەگر.<ref name="mcs5">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-5 |سەردێڕ=The Crown: Season 5 |بڵاوکەرەوە=[[Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> وەرزی شەشەم لە ٨٥ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٥٤٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە و تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫١/١٠؛ کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت «نواندنی چڕ و پڕی ئەلیزابێت دیبیکی وەک شازادەی وێڵز سەرنجڕاکێشە. سەرەڕای ئەوەش، وەرزی کۆتاییی زنجیرەی تاج زۆرجار وا نیشان دەدات کە حوکمڕانییەکەی لەو پەڕی لووتکەیەدایە.»<ref name="rts6">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}</ref> لە کەناڵی مێتاکریتیک، وەرزەی شەشەم نمرەی ٦١ لە کۆی ١٠٠ بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر ھەیە.<ref name="rts6">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}</ref> === خەڵاتەکان و پاڵەوتنەکان === {{سەرەکی|لیستی خەڵاتەکان و پاڵاوتنەکان کە لەلایەن تاج وەرگیراون}} زنجیرەکە بیست و چوار [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بەدەست ھێناوە، لەنێویاندا زنجیرە درامای نایاب بۆ وەرزی چوارەم و حەوت خەڵاتی بۆ کاستەکان.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/shows/crown|سەردێڕ=The Crown|وێبگە=Television Academy|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807133409/https://www.emmys.com/shows/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا دوو جار خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما بەدەست ھێناوە، لە ئاھەنگەکانی ٧٤ و ٧٨، لەگەڵ بردنەوە زیاترەکانی نواندن بۆ کلێر فۆی، کۆڵمان، کۆرین، ئۆکۆنۆر، ئەندەرسۆن و دیبیکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|سەردێڕ=Crown, The|وێبگە=www.goldenglobes.com|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200402103745/https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == پێشانگای جلوبەرگ == جلوبەرگەکانی ھەردوو زنجیرەی ''تاج'' و ''گامبیتی شاژن'' لەلایەن مۆزەخانەی بروکلن نمایشکرا وەک بەشێک لە پێشانگای خەیاڵی شاژن و تاج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hk.asiatatler.com/life/queens-gambit-the-crown-virtual-exhibition |سەردێڕ=Costumes From Netflix's 'The Queen's Gambit' And 'The Crown' Featured At The Brooklyn Museum |وێبگە=Tatler Hong Kong |یەکەم=Jianne |دوایین=Soriano |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/queen_and_crown |سەردێڕ=The Queen and The Crown: A Virtual Exhibition of Costumes from 'The Queen's Gambit' and 'The Crown' |وێبگە=Brooklyn Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> جلوبەرگ و کەلوپەلی زنجیرەی تاج لەلایەن ھەڕاجگەران لە بۆنھامز (خانوویەکی تایبەتە بۆ مەزاتکردنی نێودەوڵەتی) لە شاری مایفەیر لە مانگی یەک تا ٤ی شوباتی ٢٠٢٤ نمایشکرابوون، پێش فرۆشتنی لە ٧ی شوبات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bonhams.com/stories/37329/ |سەردێڕ=The Crown at Bonhams &#124; Exhibition, Auction Highlights, News & More}}</ref> == زنجیرەی پێشوەختەی پێشبینیکراو == لە مانگی نیسانی ٢٠٢٢دا بڵاوکرایەوە کە نێتفلێکس و لێفت بانک وتووێژی سەرەتایییان کردووە سەبارەت بە زنجیرەیەکی پێشوەختە (چیرۆکەکەی باسی پێش چیرۆکی زنجیرەی بەرھەم ھاتوو دەکات)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='The Crown' Prequel: Netflix And Left Bank In Early-Stage Conversations|ناونیشان=https://deadline.com/2022/04/the-crown-prequel-netflix-and-left-bank-in-early-stage-conversations-1234997110/|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|دوایین=Goldbart|یەکەم=Max|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> پێدەچێت زنجیرەکە باس لە نزیکەی ٥٠ ساڵ پێشتر بکات، بە مردنی شاژنە ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١ دەستی پێکردووە و لە دەوروبەری ھاوسەرگیریی شازادە ئەلیزابێت لە ساڵی ١٩٤٧ کۆتایی دێت. ھەروەھا بەپێی زانیارییەکان زنجیرەکە سەردەمی ئەو چوار پاشایە دەگرێتەوە کە لەو ماوەیەدا حوکمڕانییان کردووە: ئێدواردی حەوتەم، جۆرجی پێنجەم، ئێدواردی ھەشتەم و جۆرجی شەشەم.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A Sumptuous Prequel to The Crown May Be On the Horizon|ناونیشان=https://www.vogue.com/article/prequel-to-the-crown-may-be-on-the-horizon|ئیش=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|دوایین=Maitland|یەکەم=Hayley|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|The Crown (TV series)|تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}} * {{Netflix title|80025678}} * {{IMDb title|id=٤٧٨٦٨٢٤}} {{تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|لەندەن}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتان لە دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]] [[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] 8khrm6m3nffwryesl48zhzgahg2ffd1 1573893 1573885 2026-04-09T12:20:38Z -Haryad 40333 پەرەپێیان 1573893 wikitext text/x-wiki {{Infobox television |name = تاج |image = The Crown Title Card.jpg |genre = درامای مێژوویی |creator = [[پیتەر مۆرگان]] |starring = {{Plainlist| <!--Order of the cast is determined by the order that is given during the opening credits of the first episodes, per the MOS! New cast additions will be made based on when first credited. --> '''وەرزی ٢–١''' * [[کلێر فۆی]] * [[مات سمیس]] * [[ڤەنێسە کیربی]] * [[ئیلین ئاتکینز]] * [[جێرمی نۆرسام]] * [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]] * [[بێن دانیاڵز]] * [[گرێگ وایز]] * [[جارێد ھاریس]] * [[جۆن لیسگۆ]] * [[ئەلێکس جێنینگز]] * [[لیا ویلیامز]] * [[ئانتۆن لێسەر]] * [[ماتیوو گود]] '''وەرزی ٤–٣''' * [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] * [[تۆبیاس مێنزیس]] * [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]] * [[بێن دانیاڵز]] * [[جاسۆن واتکینز]] * [[ماریۆن بەیلی]] * [[ئێرین دۆھێرتی]] * [[جەین لاپۆتایر]] * [[چارڵز دانس]] * [[جۆش ئۆکۆنەر]] * [[جیڕاڵدین چاپلین]] * [[مایکڵ مالۆنی]] * [[ئیمڕاڵد فێنێل]] * [[ئەندرو بوچان]] * [[ستیڤن بۆکسەر]] * [[ئێما کۆرین]] * [[ھانس زیمەر]] ; وەرزی ٦–٥ * [[ئیمێلدا ستاونتۆن]] * جۆناسان پرایس * لێسلی مانڤیل * دۆمینیک وێست * [[ئەلیزابێس دێبیکی]] * جۆنی لی میلەر * ئۆلیڤیا ویلیامز * کلۆدیا ھاریسۆن * ناتاشا مەکئێلھۆن * مارشیا وارن * سەلیم داو * خالید عەبدوڵڵا * بێرتی کارڤێڵ * ئێد مەکڤی * لۆسەر فۆرد * مێگ بێلامی }} |theme_music_composer = [[ھانس زیمەر]] |composer = {{Plainlist| * ڕوبێرت گریگسۆن ویلیامز ({{Abbr|s.|seasons}} 1–2) * لۆرن بالفی ({{Abbr|s.|season}} 2) * مارتین فیپس ({{Abbr|s.|season}} 3) }} |country = {{Plainlist|شانشینی یەکگرتوو<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27539739 |سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤ |ئیش=BBC News}}</ref> * ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/10/15/the-crown-claire-foy-and-matt-smith-on-the-making-of-the-100m-ne/ |سەردێڕ=The Crown: Claire Foy and Matt Smith on the making of the £100m Netflix series |یەکەم=Mick |دوایین=Brown |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> }} |language = ئینگلیزی |num_seasons = ٣ |num_episodes = ٣٠ |list_episodes = #Episodes |executive_producer = {{Plainlist| * [[پیتەر مۆرگان]] * ستێفن داڵدری * ئاندی ھاریس * فلیپ مارتین (دەرھێنەر) * سوزان ماکی * ماسیو بیام-شاو * ڕۆبێرت فۆکس * تانیا سێچھاتیان * نینا وۆڵارسکی * ئالی گۆس }} |producer = ئاندریو ئیتۆن |location = شانشینی یەکگرتوو |runtime = ٤٧–٦١ خولەک |company = {{Plainlist| * لێفت بانک * سۆنی تەلەڤیزیۆن }} |distributor = خزمەتگوزاری تەوژمکردنی نێتفلیکس |network = [[نێتفلیکس]] |picture_format = [[4K resolution|4K (Ultra-high-definition television|Ultra HD]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown |ناونیشان=http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |وێبگە=Real or Fake 4K |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170402081116/http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |first_aired = {{Start date|٢٠١٦|١١|٤}} |last_aired = {{End date|ئێستا}} }} '''تاج''' ({{بە ئینگلیزی |The Crown}}) زنجیرەیەکی دراماتیکی و مێژوویی و ژیاننامەیی تەلەڤیزیۆنییە سەبارەت بە سەردەمی شاژن [[ئێلیزابێتی دووەم]] و لە نووسین و ئامادەکردنی پیتەر مۆرگانەوە و لەلایەن Left Bank Pictures دروست کراوە لە پەخشکردنی [[نێتفلیکس]] یەکەم ئەڵقەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ [[شانشینی یەکگرتوو]] بەرھەم ھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=www.Netflix.com|ناونیشان=https://www.netflix.com/title/80025678|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216123411/https://www.netflix.com/title/80025678|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> مۆرگان لەو فیلم و درامایەیی پێشکەشی کردووە: ''شاژن (٢٠٠٦ فیلم)'' و بەتایبەتی شانۆگەرییەکەی بە ناوی ''The Audience (٢٠١٣)''. زنجیرەکە لە شەش وەرز پێکھاتووە کە نزیکەی شەش دەیە دەخایەنێت، کەمێک پێش ھاوسەرگیری شازادە ئەلیزابێت و فیلیپ ماونتباتن لە ساڵی ١٩٤٧ دەستی پێ دەکات و بە ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆتایی دێت، کاستی سەرەکیی زنجیرەکە ھەر دوو وەرز جارێک دەگۆڕێت. ڕۆڵی ئەلیزابێت لە وەرزی یەکەم و دووەم لەلایەن [[کلێر فۆی]] و لە وەرزی سێیەم و چوارەم لەلایەن ئۆلیڤیا کۆڵمان و [[ئیمێلدا ستاونتۆن]] لە وەرزی پێنج و شەشەمدا ڕۆڵی گێڕاوە. وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی ئێڵستری لە شاری بۆرھێموود لە ویلایەتی ھێرتفۆردشایر کراوە، وێنەگرتنی شوێنەکان لە سەرانسەری بەریتانیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەنجامدرا. نێتفلێکس وەرزی یەکەمی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە، ئەڵقەی شەشەم لە دوو بەشدا بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیش لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣. فیلمی تاج بەھۆی نواندن و دەرھێنان و نووسین و سینەماکاری و بەھای بەرھەمھێنانییەوە ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا؛ بەڵام نادروستییە مێژوویییەکانی ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە، بەتایبەتی لە نیوەی دووەمی زنجیرەکەدا. زنجیرەکە چەندین خەڵاتی وەرگرتووە، لەوانە خەڵاتی پرایم تایم ئیمی بۆ زنجیرە درامای نایاب و دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما. == پێشەکی == زنجیرەکە باس لە ژیانی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] دەکات، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[شازادە فیلیپ]] دەکات.<ref name="telegraph">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Singh |یەکەم=Anita |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=£100m Netflix Series Recreates Royal Wedding |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160322133559/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەردەوام دەبێت بۆ سەرەتای سەدەی ٢١.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Taylor|یەکەم=Derrick Bryson|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Netflix Renews 'The Crown' for a Sixth Season After All|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/07/09/arts/television/the-crown-season-6.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|issn=0362-4331}}</ref> * وەرزی یەکەمی زنجیرەکە ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٥٥ وێنا دەکات، کە ''وینستۆن چەرچڵ'' دەستی لەکار کێشایەوە وەک سەرۆک وەزیران و ''شازادە مارگرێتی'' خوشکی شاژن بڕیاریدا ھاوسەرگیریی لەگەڵ ''پیتەر تاونسێند'' نەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|سەردێڕ=The Crown: What year did Series 1 finish? What will be in season 2?|دوایین=Smith|یەکەم=Russ|وێبگە=Daily Express|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180126070641/https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * وەرزی دووەمی زنجیرەکە قەیرانی سوێزی ساڵی ١٩٥٦ دەگرێتەوە، کە بووە ھۆی [[خانەنشینی]] ''ئەنتۆنی ئێدنی'' سەرۆک وەزیران؛ [[خانەنشینی]] سەرۆک وەزیران ''ھاڕۆڵد ماکمیلان''، لە ساڵی ١٩٦٣، دوای [[ئابڕوو]]چوونەکەی پرۆفۆماو و لەدایکبوونی ''شازادە ئێدوارد''، لە ساڵی ١٩٦٤.<ref name="KennedysCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |سەردێڕ='The Crown' Adds Michael C Hall & Jodi Balfour As Jack & Jackie Kennedy |دوایین=Tartaglione |یەکەم=Nancy |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525121555/https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * وەرزی سێیەمی زنجیرەکە لە ساڵی ١٩٦٤ تا ١٩٧٧ دەگرێتەوە، لەگەڵ ھەڵبژاردنی ''ھاڕۆڵد ویلسۆن'' وەک سەرۆک وەزیران و بە ''سیلڤەر جوبیڵی'' کۆتایی دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان= https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|سەردێڕ='The Crown' Season 3: TV Review|دوایین=Fienberg|یەکەم=Daniel| magazine= [[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191105130150/https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ماوەی بوون بە سەرۆک وەزیرانی ''ئێدوارد ھیت'' دەگرێتەوە.<ref name="meet-the-cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2019-11-17/meet-the-cast-of-the-crown-season-3/2/|سەردێڕ=Meet the cast of The Crown season 3|وێبگە=[[RadioTimes]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040504/https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2020-11-12/the-crown-season-four-cast-netflix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ''کامیلا شند'' دەردەکەوێت.<ref name="meet-the-cast"/> * وەرزی چوارەمی زنجیرەکە ماوەی سەرۆک وەزیرانی ''مارگرێت تاچەر'' لەنێوان ١٩٧٩ تا ١٩٩٠ دەگرێتەوە؛ و ھەروەھا تیشک دەخاتە سەر [[شازادە دایانا]]. * وەرزی پێنجەم ساڵانی ١٩٩١ تا ١٩٩٧ دەگرێتەوە، سەرنج دەخاتە سەر «جەنگی وێڵز» و جیابوونەوەی چارڵز و دیانا لە ئەنجامدا، ھەروەھا سەرھەڵدانی بنەماڵەی ئەلفەید و annus horribilis (ساڵێکی ترسناک)ی شاژن لە ساڵی ١٩٩٢. * وەرزی شەشەم و کۆتا وەرز، ماوەی ساڵانی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٥ لە سەردەمی سەرۆک وەزیرانی تۆنی بلێر دەگرێتەوە. چوار ئەڵقەی یەکەم باس لە مردنی دیانا شازادەی وێڵز دەکات و شەش ئەڵقەی کۆتاییش باس لە یۆبیلی زێڕینی ئەلیزابێتی دووەم و مردنی شازادە مارگرێت و شاژنە ئێلیزابێتی شاژنی دایک و پەیوەندی سەرەتایی شازادە ولیام و کەیت میدڵتۆن و ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز دەکات. == کاست و کارەکتەرەکان == {{سەرەکی|پێڕستی کەساتییەکانی تاج}} * [[کلێر فۆی]] (وەرزی ١–٢، دیاریکراو بۆ بۆ وەرزی ٤) و [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[ئێلیزابێتی دووەم]]<ref name="telegraph"/> * [[مات سمیس]] (وەرزی ١–٢) و [[تۆبیاس مێنزیس]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[شازادە فیلیپ]]<ref name="telegraph"/> * [[ڤەنێسە کیربی]] (وەرزی ١–٢) و [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شازادە مارگرێت<ref name="telegraph"/> * [[ئیلین ئاتکینز]] بە ڕۆڵی شاژن ماری (وەرزی ١)<ref name="geeksofdoom">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geeksofdoom.com/2016/01/06/trailers-netflix-the-crown-the-get-down |سەردێڕ=Trailers for Netflix series 'The Crown,' and 'The Get Down' |وێبگە=Geeks of Doom |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> * [[جێرمی نۆرسام]] بە ڕۆڵی ئەنتۆنی ئێدن (وەرزی ١–٢)<ref name="finalreel">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix/ |سەردێڕ=The Crown trailer: First look at Peter Morgan's Netflix drama |وێبگە=Final Reel |دوایین=Lloyd |یەکەم=Kenji |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022148/http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]] (وەرزی ١–٢) و [[ماریۆن بەیلی]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێت شاژنی دایک<ref name="telegraph"/> * [[بێن دانیاڵز]] بە ڕۆڵی گرووپی کاپتن پیتەر تاونسێند (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |سەردێڕ=Why Britain's psyche is gripped by a different kind of royal fever |ئیش=[[The Guardian]] |یەکەم=Vanessa |دوایین=Thorpe |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161127231646/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[گرێگ وایز]] (وەرزی ١–٢) و [[چارڵز دانس]] (وەرزی ٣، دیاریکراو بۆ وەرزی ٤) بە ڕۆڵی لویس، ئێرل ماونتباتنی بۆرما * [[جارێد ھاریس]] بە ڕۆڵی جۆرجی شەشەم (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)<ref name="telegraph"/> * [[جۆن لیسگۆ]] بە ڕۆڵی وینستۆن چەرچڵ (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢–٣)<ref name="telegraph"/> * [[ئەلێکس جێنینگز]] (وەرزی ١–٢) و دێریک جاکوبی (دیاریکراو بۆ وەرزی ٣) بە ڕۆڵی شازادە ئێدوارد، دوک ویندسۆر * [[لیا ویلیامز]] (وەرزی ١–٢) و [[جیڕاڵدین چاپلین]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی والیس، دوشسی ویندسۆر * [[ئانتۆن لێسەر]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ماکمیلان (وەرزی ٢)<ref name="LesserCast">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |یەکەم=Sarah |دوایین=Lee |سەردێڕ=Filming The Crown: on the set of the lavish Netflix series – in pictures |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170130175420/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[ماتیوو گود]] (وەرزی ٢) و [[بێن دانیاڵز]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی ئانتۆنی ئارمسترانگ-جۆنز، ئێرل سنودۆن<ref name="GoodeCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |سەردێڕ=Downton Abbey's Matthew Goode is joining the cast of Netflix's The Crown |وێبگە=Digital Spy |یەکەم=Ian |دوایین=Sandwell |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923053856/http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[جاسۆن واتکینز]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ویلسۆن (وەرزی ٣) * [[ئێرین دۆھێرتی]] بە ڕۆڵی شازادە ئان (وەرزی ٣–٤) * [[جەین لاپۆتایر]] بە ڕۆڵی شازادە ئالیس بەتنبێرگ (وەرزی ٣)<!-- ١٠١ ١٠٥ ٢٠٢ ٢٠٩ --> * [[جۆش ئۆکۆنەر]] بە ڕۆڵی چارڵز، شازادەی وێڵز (وەرزی ٣–٤) * [[مایکڵ مالۆنی]] بە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣) * [[ئیمڕاڵد فێنێل]] بە ڕۆڵی کامیلا پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣–٤) * [[ئەندرو بوچان]] بە ڕۆڵی ئەندرو پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣، دووبارەکردنەوە لە وەرزی ٤) * [[ئێما کۆرین]] بە ڕۆڵی [[شازادە دایانا|شازادە دیانا]] (وەرزی ٤) * [[ستیڤن بۆکسەر]] بە ڕۆڵی دەنیس تاچەر (وەرزی ٤) * ئیمراڵد فێنێڵ (وەرزی ٤، وەک میوان لە وەرزی ٣) * ئۆلیڤیا ویلیامز (وەرزی ٥–٦) لە ڕۆڵی کامێلا پارکەر بۆڵز * جۆنی لی میڵەر (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی جۆن مەیجەر * ناتاشا مەک ئێڵھۆن (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی پێنیلۆپی کناچبوڵ، کونتێس ماونتباتن لە بێرمە * بێرتی کارڤێڵ (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی تۆنی بڵێر * سەلیم داو (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی محەممەد ئەلفاید * خالید عەبدوڵڵا (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی دۆدی فاید * ئێد مەکڤای (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ویلیام لە وێڵز * لویسەر فۆرد (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ھاری لە وێڵز * میگ بێلامی (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی کاترین میدڵتۆن === ئەکتەرە دیارەکان (میوان) === ئەم ئەکتەرانە لە تایتڵی سەرەتای یەک یان دوو ئەڵقەی وەرزەکاندا ناویان ھاتووە: * ستیفن دیلان: لە ڕۆڵی گراھام سادەرلاند، ئەو وێنەکێشە بەناوبانگەی وێنەی چەرچڵ دەکێشێت (وەرزی ١). * جێما وێلان: لە ڕۆڵی پاتریشیا کامپبێڵ، سکرتێرەی لۆرد ئالترینچام (وەرزی ٢). * جۆن ھێفێرنان: لە ڕۆڵی لۆرد ئالترینچام، ئەو نووسەرەی ڕەخنەی توندی لە شاژن ئەلیزابێسی دووەم گرت (وەرزی ٢). * پاوڵ سپارکس: لە ڕۆڵی بیڵی گراھام، قەشەیەکی ئەمریکیی دیار کە ئەلیزابێس ڕاوێژی پێ دەکات (وەرزی ٢). * مایکل سی ھۆڵ: لە ڕۆڵی جۆن ئێف کەنەدی، سەرۆکی ئەمریکا کە سەردانی ئەلیزابێس دەکات (وەرزی ٢). * جۆدی بالفۆر: لە ڕۆڵی جاکلین کەنەدی، خانمی یەکەمی ئەمریکا (وەرزی ٢). * بێرگھارت کلاوسنەر: لە ڕۆڵی دکتۆر کورت ھان، دامەزرێنەری قوتابخانەی گۆردۆنستۆن (وەرزی ٢). * فین ئیلیۆت: لە ڕۆڵی شازادە فلیپ لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢ و ٣). * جوولیان بارینگ: لە ڕۆڵی شازادە چارڵز لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢). * کلانسی بڕاون: لە ڕۆڵی لیندۆن بی جۆنسن، سەرۆکی ئەمریکا دوای کەنەدی (وەرزی ٣). * جەین لاپۆتێر، ڕۆزالیند نایت و سۆفی لی ستۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیس، دایکی شازادە فلیپ (وەرزەکانی ١، ٢، ٣). * مارک لویس جۆنز: لە ڕۆڵی ئێدوارد میڵوارد، مامۆستای زمانی وێڵزیی شازادە چارڵز (وەرزی ٣). * تیم مەکمولان: لە ڕۆڵی ڕۆبن ودز، ڕاگری کڵێسای ویندسۆر (وەرزی ٣). * مایکل مالۆنی: لە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣). * ئاندرو بووکان و دانیال فلین: لە ڕۆڵی ئەندرۆ پارکەر بۆڵز، ھاوسەری یەکەمی کامێلا (وەرزی ٣، ٤، ٥). * ھاری ترێداوەی: لە ڕۆڵی ڕۆدی لێوێلین، خۆشەویستەکەی شازادە مارگرێت (وەرزی ٣ و ٤). * تۆم بروک: لە ڕۆڵی مایکڵ فایگان، ئەو پیاوەی لە ساڵی ١٩٨٢ چووە ناو ژووری نوستنی شاژن (وەرزی ٤). * ڕیچارد ڕۆکسبۆرگ: لە ڕۆڵی بۆب ھۆک، سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا (وەرزی ٤). * تۆم بێرک: لە ڕۆڵی دێریک «دازڵ» جێنینگز، فەرمانبەر و ھاوڕێی شازادە مارگرێت (وەرزی ٤). * نیکۆڵاس فارێڵ: لە ڕۆڵی مایکڵ شیا، سکرتێری ڕۆژنامەوانیی ئەلیزابێس (وەرزی ٤). * پراسانا پواناراجا: لە ڕۆڵی مارتن بەشیر، ئەو ڕۆژنامەنووسەی چاوپێکەوتنە بەناوبانگەکەی لەگەڵ شازادە دیانا ئەنجام دا (وەرزی ٥). * ئیڤ بێست: لە ڕۆڵی کارۆڵ میدڵتۆن، دایکی کاترین میدڵتۆن (وەرزی ٦). * ڤیۆلا پرێتێجۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیزابێس لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ٦). * بۆ گادزدۆن: لە ڕۆڵی شازادە مارگرێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ١، ٣، ٦). == ئەڵقەکان == {{سەرەکی|پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}} {{:پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}} == بەرھەمھێنان == لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا، [[نێتفلیکس]] ڕای گەیاند لە ساڵی ٢٠١٣دا قۆناغی ڕۆڵگێڕانی ''The Audience'' دەگونجێت بۆ زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|بڵاوکەرەوە=BBC|وێبگە=www.bbc.co.uk|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Netflix to adapt Queen Elizabeth II play The Audience|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103141125/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پیتەر مۆرگان کە فیلمی شاژن و شانۆگەری ساڵی ٢٠٠٦ی نووسیوە، نووسەری سەرەکیی تاجە<ref name="PeterMorgan">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ئیش=[[BBC News]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925164442/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەرھێنەرانی وەرزی یەکەم بریتین لە ''ستیڤن دالدری،'' ''فیلیپ مارتین،'' ''جوولیان جارۆڵد،'' و ''بنیامین کارۆن''.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104210312/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دە ئەڵقەی وەرزی یەکەم گرانترین بەشی دراماکە بوو لەلایەن نێتفلیکس و لێفت بانک پیکچەرز بەرھەم ھێنراوە و بەلایەنی کەمەوە ١٠٠ ملیۆن پاوەن تێچووی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Made in the UK:The Crown |ناونیشان=http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161120010308/http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |وێبگە=British Film Commission |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |سەردێڕ=The Crown: the Royal family are 'nervous' about Netflix's new £100 million series |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160801081526/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uk.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |سەردێڕ=Matt Smith starring in Netflix series, The Crown |وێبگە=IGN |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|یەکەم=Anthony |دوایین=Couto |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040438/https://www.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزێکی دووەم ڕا سپێردرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix's glittering Crown could leave BBC looking a little dull |ناونیشان=https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ئیش=[[The Guardian]] |نووسەر=Martinson, Jane |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101152930/https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="TelegraphOct2016">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161022045723/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ ئەو زنجیرەیەی کە بەنیاز بوون شەست ئەڵقە بخایەنێت لەماوەی زیاتر لە شەش وەرزدا.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fascism Was Finished, Socialism Had Begun|ڕێکەوت=٢٠١٤|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.5040/9780755619078.ch-005|ئیش=In The Name of The People|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، «بەرھەمھێنانی پێشوەختە» دەستی پێ کرد لە وەرزی سێیەم و چوارەمی پێشبینیکراودا<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&lt;xref ref-type="fn" rid="fn1"&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;/xref&gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}</ref> و لە مانگی کانوونی دووەمدا، نێتفلیکس جەختی کردەوە کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم نوێ کراوەتەوە<ref name="THRSeason3&4">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|سەردێڕ='The Crown' Season 3: All the Details (So Far)|دوایین=Bentley|یەکەم=Jean|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6wj076dsM?url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، مۆرگان ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی پێنجەم و کۆتاییی نوێکراوەتەوە مۆرگان دەربارەی کۆتاییی ھاتنی زنجیرەکە بە پێنج وەرز کە بڕیار بوو بۆ ماوەی شەش وەرز بەردەوام بێت، لە کاتی دروستکردنی چیرۆک بۆ وەرزی پێنجەم وتی «بۆ من ڕوون بوو کە ئەمە کاتێکی گونجاو و شوێنی وەستانە.» نێتفلیکس و سۆنی پشتگیریی بڕیارەکەی مۆرگانیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&lt;xref ref-type="fn" rid="fn1"&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;/xref&gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}</ref> ھەرچۆنێک بێت لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٠، نێتفلیکس ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە وەرزی شەشەمی دەبێت وەک ئەوەی کە لە بنەڕەتەوە بەنیاز بوون. مۆرگان وتی «کاتێک باس لە چیرۆکەکان دەکرێت بۆ وەرزی پێنجەم کە لە گفتوگۆدا بووین، بەم زووانە دەردەکەوێت کە بۆ ئەوەی دادپەروەری بۆ دەوڵەمەندی و ئاڵۆزی چیرۆکەکە بھێنین، دەبێت بگەڕێینەوە سەر پلانی سەرەکی و شەش وەرز دروست بکەین» ئەو ئەوەشی وت «کە دوو وەرزی ڕابردوو توانایان پێ دەدا کە بەھەمان ماوە وردەکاریی زیاتر لەخۆبگرێت»<ref name="SeasonSixConfirmed">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|سەردێڕ='The Crown' Will Run For Six Seasons After Peter Morgan Changes Mind On Fifth Series Finale|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200711084310/https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەتا ساڵی ٢٠٢٠، تێچووی خەمڵێنراوی بەرھەمھێنانی زنجیرەی «تاج» بە ٢٦٠ ملیۆن دۆلار خەمڵێنراوە، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە گرانترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی مێژوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/nov/16/from-the-crown-to-game-of-thrones-whats-the-most-expensive-tv-show-ever|سەردێڕ=From The Crown to Game of Thrones: what's the most expensive TV show ever?|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|newspaper=The Guardian|یەکەم=Jack |دوایین=Seale|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> === کاستینگ === تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤، کلێر فۆی چووە ناو گفتوگۆکانەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێتی دووەم.<ref name="FoyCast">{{cite web|url=https://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|title=Netflix's 'The Crown' Finds Its Queen In Claire Foy|last=Jaafar|first=Ali|website=[[Deadline Hollywood]]|date=11 November 2014|access-date=23 January 2018|archive-date=24 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124070915/http://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|url-status=live}}</ref> تا ئایاری ٢٠١٥، ڤەنێسە کیربی لە گفتوگۆدا بوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت.<ref>{{cite web |last=Andreeva |first=Nellie |date=15 May 2015 |title=Vanessa Kirby To Play Princess Margaret In Netflix's 'The Crown' |url=https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616103414/https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |archive-date=16 June 2018 |access-date=23 January 2018 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠١٥، جۆن لیتگۆ وەک وینستن چێرچل و مات سمیس وەک شازادە فیلیپ دەستنیشانکران، فۆی وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم پشتڕاستکرایەوە.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|title='Doctor Who' Alum Matt Smith Cast in Netflix's 'The Crown' with John Lithgow, Claire Foy|last=Wagmeister|first=Elizabeth|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=18 June 2015|access-date=23 January 2018|archive-date=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324223726/https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|url-status=live}}</ref> ڤیکتۆریا ھاملتۆن، جارێد ھاریس و ئایلین ئەتکینز ھەروەھا لە وەرزی یەکەمدا ڕۆڵیان دەگێڕا.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|title='The Crown' Trailer: First Look At Netflix's Queen Elizabeth Drama Series|last=N'Duka|first=Amanda|website=[[Deadline Hollywood]]|date=27 September 2016|access-date=23 January 2018|archive-date=24 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124071052/http://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|url-status=live}}</ref> فۆی ڕۆڵی خۆی وەک شاژنی گەنج لە چەند دیمەنێکی کورتدا (کامیۆ) لە وەرزەکانی ٤، ٥ و ٦دا دووبارە کردەوە. بۆ دەرکەوتنی لە ئەڵقەی «٤٨:١» کە ئەڵقەی ھەشتەمی وەرزی چوارەم بوو، فۆی خەڵاتێکی ئێمی (Emmy) بردەوە.<ref>{{cite web|url=https://hollywoodlife.com/2022/11/09/claire-foy-the-crown-season-5-cameo-appearance/|title='The Crown' Season 5: Claire Foy Reprises Queen Elizabeth II Role In Surprise Cameo Appearance|work=Hollywood Life|first=Avery|last=Thompson|date=9 November 2022|accessdate=11 November 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vulture.com/article/the-crown-recap-season-4-episode-8-48-1.html|title=The Crown Recap: Queen of Denial|work=Vulture|first=Sarene|last=Leeds|date=15 November 2020|accessdate=11 November 2022}}</ref> بەرھەمھێنەران لەگەڵ چوونە پێشەوەی ھێڵی کاتیی چیرۆکەکە، ھەر دوو وەرز جارێک ئەکتەری بەتەمەنتریان بۆ ڕۆڵە بەردەوامەکان دادەنا.<ref name="RecastActors"/> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، ئۆلیڤیا کۆڵمان وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.<ref name="ColmanCast">{{cite magazine|url=https://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|title=Olivia Colman Joins 'The Crown' as Queen Elizabeth for Seasons 3 and 4|last=Birnbaum|first=Olivia|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=26 October 2017|access-date=27 October 2017|archive-date=27 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027001128/http://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|url-status=live}}</ref> تا کانوونی دووەمی ٢٠١٨، ھێلێنا بۆنھام کارتەر و پاوڵ بێتانی لە گفتوگۆدا بوون بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت و شازادە فیلیپ بۆ ئەو وەرزانە.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|title='The Crown': Helena Bonham Carter Poised To Play Princess Margaret|last=Petski|first=Denise|website=[[Deadline Hollywood]]|date=5 January 2018|access-date=5 January 2018|archive-date=6 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063749/http://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|url-status=live}}</ref><ref name="BettanyTalks">{{cite magazine|url=https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|title=The Crown: Paul Bettany in talks to play Prince Philip|last=Maslow|first=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=20 January 2018|access-date=21 January 2018|archive-date=21 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121011838/https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|url-status=live}}</ref> بەڵام لە کۆتایی مانگدا، بێتانی ناچار بوو پاشەکشە بکات بەھۆی پابەندبوونی بە کاتەوە.<ref name="BettanyOut">{{cite magazine|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|title=The Crown's Third Season Is Minus a Prince Philip as Paul Bettany Bows Out|last=Miller|first=Julie|magazine=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|date=25 January 2018|access-date=5 March 2018|archive-date=14 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114040439/https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|url-status=live}}</ref> لە کۆتایی ئازاری ٢٠١٨، تۆبایاس مێنزیس وەک شازادە فیلیپ بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|title='The Crown' Sets 'Outlander's Tobias Menzies As New Prince Philip|last=Fleming|first=Mike Jr.|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=28 March 2018|date=28 March 2018|archive-date=29 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180329054323/http://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|url-status=live}}</ref> لە سەرەتای ئایاری ٢٠١٨، پشتڕاستکرایەوە کە بۆنھام کارتەر لەگەڵ جەیسن واتکینز (وەک سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسن) دەستنیشانکراون.<ref name="CarterConfirm">{{cite web|url=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|title='The Crown' Officially Casts Helena Bonham Carter, Adds Jason Watkins for Season 3|last=Otterson|first=Joe|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=3 May 2018|access-date=3 May 2018|archive-date=3 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503183250/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|url-status=live}}</ref> مانگی دواتر، بێن دانیێڵز وەک تۆنی ئارمسترۆنگ-جۆنز بۆ وەرزی سێیەم دەستنیشانکرا،<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|title='The Crown': 'The Exorcist' Star Ben Daniels To Play Antony Armstrong-Jones In Season 3 Of Netflix's Royal Drama|last=White|first=Peter|website=[[Deadline Hollywood]]|date=20 June 2018|access-date=20 June 2018|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231914/https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|url-status=live}}</ref> لەگەڵ پەیوەندیکردنی ئیرین دۆھێرتی بە زنجیرەکەوە وەک شازادە ئان.<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|title='The Crown' Casts Its Princess Anne (Exclusive)|last=Sandberg|first=Bryn Elise|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=22 June 2018|access-date=23 June 2018|archive-date=22 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622223544/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|url-status=live}}</ref> مانگێک دواتر، جۆش ئۆکۆنۆر و ماریۆن بەیڵی وەک شازادە چارڵز و شاژنی دایک بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکران.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|title='The Crown': Josh O'Connor to Play Prince Charles, Marion Bailey the Queen Mother|last=Clarke|first=Stewart|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=26 July 2018|access-date=26 July 2018|archive-date=27 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727111524/https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|url-status=live}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، ئیمێراڵد فێنێڵ وەک کامیلا شاند دەستنیشانکرا.<ref>{{cite magazine|url=https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|title=The Crown casts Call the Midwife actress Emerald Fennell as Camilla Parker Bowles|last=Kinane|first=Ruth|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=23 October 2018|access-date=24 October 2018|archive-date=23 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023220350/https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|url-status=live}}</ref> لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨، چارڵز دانس وەک لویس ماونتباتن دەستنیشانکرا.<ref>{{cite web|url=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|title=The Crown season 3 adds Charles Dance to cast – and here's who he's playing|last=Edwards|first=Chris|work=[[Digital Spy]]|date=17 December 2018|access-date=22 October 2019|archive-date=23 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023110714/https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|url-status=live}}</ref> لە نیسانی ٢٠١٩، ئێما کۆرین وەک لیدی دیانا سپێنسەر بۆ وەرزی چوارەم دەستنیشانکرا.<ref>{{cite web|url=https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|title='The Crown' Just Cast Its Princess Diana|last=Hall|first=Ellie|work=[[BuzzFeed]]|date=9 April 2019|access-date=10 April 2019|archive-date=9 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409215337/https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|url-status=live}}</ref> گیلیان ئەندەرسۆن، کە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩وە دەنگۆی گفتوگۆی ھەبوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی مارگرێت تاتچەر لە وەرزی چوارەمدا، لە ئەیلوولی ٢٠١٩ بە فەرمی بۆ ڕۆڵەکە پشتڕاستکرایەوە.<ref>{{cite magazine |url=https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |title=Gillian Anderson Joins 'The Crown' as Margaret Thatcher |last=Nickolai |first=Nate |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=7 September 2019 |access-date=20 September 2019 |archive-date=20 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920160130/https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |title=Gillian Anderson Will Be Playing Margaret Thatcher In 'The Crown' |last=Dahir |first=Ikran |work=[[BuzzFeed News]] |date=7 September 2019 |access-date=20 September 2019 |archive-date=20 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |title='The Crown' Officially Confirms Gillian Anderson As Margaret Thatcher For Season Four |last=Haring |first=Bruce |work=[[Deadline Hollywood]] |date=7 September 2019 |access-date=20 September 2019 |archive-date=20 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |url-status=live}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ئیمێلدا ستۆنتۆن وەک جێگرەوەی کۆڵمان بۆ ڕۆڵی شاژن لە وەرزی پێنجەمدا ڕاگەیەندرا، ڕۆڵەکەشی لە وەرزی کۆتاییدا لە تەممووزدا بڵاوکرایەوە.<ref name="FinalSeasonAnnounce">{{cite web|url=https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|title='The Crown' Will End After Season 5 With Imelda Staunton as Queen Elizabeth|last=Ravindran|first=Manori|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=31 January 2020|access-date=31 January 2020|archive-date=31 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131153801/https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|url-status=live}}</ref><ref name="SeasonSixConfirmed"/> ھەروەھا لە تەممووزی ٢٠٢٠دا، لێسلی مانڤێڵ وەک بەرجەستەکاری شازادە مارگرێت ڕاگەیەندرا،<ref name="SeasonSixConfirmed"/><ref>{{cite magazine|url=https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|title=The Crown season 5 dubs Lesley Manville the new Princess Margaret|last=Romano|first=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=2 July 2020|access-date=2 July 2020|archive-date=3 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703031838/https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|url-status=live}}</ref> مانگی دواتر، جۆناسان پڕایس و ئێلیزابێت دێبیکی وەک شازادە فیلیپ و دیانا (شازادەی وێڵز) دەستنیشانکران.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|title=Oscar-Nominated 'Game Of Thrones' Star Jonathan Pryce Cast As Prince Philip In 'The Crown'|last=Kanter|first=Jake|date=12 August 2020|access-date=12 August 2020|work=Deadline Hollywood|archive-date=12 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812221407/https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|title='The Crown' Adds Elizabeth Debicki As Princess Diana For Final Two Seasons|last=Haring|first=Bruce|work=Deadline Hollywood|date=16 August 2020|access-date=16 August 2020|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816210502/https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|url-status=live}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، دۆمینیک وێست لە گفتوگۆدا بوو بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە چارڵز.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2020/10/the-crown-dominic-west-in-talks-prince-charles-1234600198/|title='The Crown': Dominic West In Talks To Play Prince Charles|last=Kanter|first=Jake|work=Deadline Hollywood|date=20 October 2020|access-date=24 October 2020}}</ref> دەستنیشانکردنی ئەو لە نیسانی ٢٠٢١دا پشتڕاستکرایەوە، کاتێک ڕێکەوتی دەستپێکردنی بەرھەمھێنانی وەرزی پێنجەم ڕاگەیەندرا.<ref>{{cite web|url=https://people.com/royals/the-crown-season-5-start-filming-july-new-cast/|title=The Crown Season 5 to Begin Filming in July with All-New Cast|last=Hill|first=Erin|work=People Magazine|date=7 April 2021|access-date=7 April 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2021/tv/global/the-crown-season-5-filming-1234945760/|title='The Crown' Season 5 to Start Filming in July (EXCLUSIVE)|work=Variety|first=Manori|last=Ravindran|date=7 April 2021|accessdate=16 January 2023}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٢١، جۆنی لی میڵەر وەک جۆن مەیجەر دەستنیشانکرا.<ref>{{cite web|url=https://www.msn.com/en-us/tv/news/e2-80-98the-crown-e2-80-99-jonny-lee-miller-to-play-prime-minister-john-major-in-season-5/ar-AALrn8v/|title='The Crown': Jonny Lee Miller To Play Prime Minister John Major In Season 5|last=Kanter|first=Jake|work=Deadline|date=25 June 2021}}</ref> لە ھەمان مانگدا، ئۆلیڤیا ویلیامز لە چاوپێکەوتنێکدا پشتڕاستی کردەوە کە وەک کامیلا پارکەر بۆوڵز بۆ وەرزەکانی پێنجەم و شەشەم پەیوەندی بە کاستەکەوە کردووە.<ref>{{cite web|url=https://www.thetimes.com/article/olivia-williams-my-big-royal-comeback-now-im-playing-camilla-in-the-crown-9prhg3n09|title=Olivia Williams: My big royal comeback — now I'm playing Camilla in The Crown|last=Smith|first=Julia Llewellyn|work=The Times|date=12 June 2021}}</ref> لە تەممووزی ٢٠٢١، خانمەکتەر مارسیا وارن لە کاتی وێنەگرتندا وەک شاژنە ئێلیزابێتی دایک پەیوەندی بە کاستەکەوە کرد.<ref>{{Cite web|author=Wilkes, Neil|date=31 July 2021|title=Veteran actress Marcia Warren 'cast as The Queen Mother in The Crown' – Media Mole|url=https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|access-date=7 September 2024|website=amp.mediamole.co.uk|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804071137/https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|url-status=dead}}</ref> لە ھەمان مانگدا، دەستنیشانکردنی کڵۆدیا ھاریسۆن وەک شازادە ئان پشتڕاستکرایەوە.<ref>{{Cite web|last=Gordon|first=Naomi|date=4 August 2021|title=The Crown season 5: Claudia Harrison cast as Princess Anne|url=https://www.goodhousekeeping.com/uk/lifestyle/a37220677/the-crown-princess-anne-claudia-harrison/|access-date=16 September 2021|website=Good Housekeeping|language=en-GB}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠٢١، خالید عەبدوڵڵا و سەلیم داو بۆ گێڕانی ڕۆڵی دۆدی فایەد و محەممەد ئەلفایەد ڕاگەیەندران.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2021/tv/news/the-crown-khalid-abdalla-dodi-al-fayed-salim-daw-mohammed-1235072176/|title='The Crown' Casts Khalid Abdalla as Dodi Fayed, Princess Diana's Tragic Boyfriend; Salim Daw to Play His Father (EXCLUSIVE)|last=Yossman|first=K.J.|work=Variety|date=23 September 2021}}</ref> دواتر لەو مانگەدا، پشتڕاستکرایەوە کە تیمۆسی داڵتن وەک پیتەر تاونسێند دەستنیشانکراوە.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/09/25/timothy-daltons-licence-thrill-crown-audiences-princess-margarets/|title=Timothy Dalton's licence to thrill Crown audiences as Princess Margaret's former lover|last=Singh|first=Anita|work=The Telegraph|date=25 September 2021}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ھومایۆن سەعید وەک دکتۆر حەسەنەت خان دەستنیشانکرا.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2022/streaming/news/the-crown-humayun-saeed-hasnat-khan-princess-diana-1235149744/|title='The Crown': Pakistani Star Humayun Saeed Cast as Princess Diana's Companion Dr Hasnat Khan in Hit Netflix Series (EXCLUSIVE)|last=Ramachadran|first=Naman|work=Variety|date=9 January 2022}}</ref> گەڕان بەدوای ئەکتەردا بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە ویلیام و شازادە ھاری لە تەمەنی ھەرزەکاریدا بۆ وەرزی شەشەم، لە ئازاری ٢٠٢٢ دەستی پێکرد. ئەکتەرە نوێیەکەی شازادە ویلیام جێگەی سینان وێست دەگرێتەوە، کە وەک شازادە ویلیامی گەنج بۆ وەرزی پێنجەم دەستنیشانکرابوو، لەکاتێکدا پێشبینی دەکرا کاستە نوێیەکانی تری وەرزی پێنجەم بۆ وەرزی شەشەمیش بمێننەوە.<ref name="WilliamHarryCastingSearch">{{Cite web |last=Yossman |first=K.J. |date=17 March 2022 |title=Netflix Set to Shoot 'The Crown' Season 6 This Summer, Looks to Cast Teenage Prince William and Harry |url=https://variety.com/2022/tv/global/prince-william-harry-the-crown-season-6-1235207823/ |access-date=18 March 2022 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠٢٢دا، ڕاگەیەندرا کە ڕوفوس کامپا و ئێد مەکڤی ڕۆڵی شازادە ویلیام دەگێڕن، مێگ بێلامی ڕۆڵی کاترین میدڵتن دەگێڕێت.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2022/09/the-crown-netflix-prince-william-kate-middleton-casting-1235106198/|title=Netflix Drama 'The Crown' Finds Its William And Kate: Two Actors To Play Prince & Newcomer Cast As Kate Middleton In Season 6|work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] | last = Bamigboye|first= Baz | date= 2 September 2022 | access-date= 2 September 2022}}</ref> ==== مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان ==== بەرھەمھێنەرانی Left Bank ڕایان گەیاند کە لە دوو وەرزی یەکەمدا مووچەی سمیت لە فۆی زیاتر بووە، بەشێکی بەھۆی ناوبانگی ئەو لە زنجیرەی Doctor Who.<ref name="FoySmithPay">{{cite web|url=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|title=Claire Foy Was Paid Less Than Matt Smith on 'The Crown'|last=Birnbaum|first=Debra|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=13 March 2018|access-date=26 March 2018|archive-date=25 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325213447/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|url-status=live}}</ref> ئەمە بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان، لەوانە دروستکردنی داواکارییەکی واژووکراو (petition) کە داوای لە سمیت دەکرد جیاوازیی نێوان مووچەکەی خۆی و فۆی ببەخشێتە سندووقی بەرگریی یاسایی.<ref>{{cite magazine|url=https://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|title=Petition Calls on Matt Smith to Donate Part of His Salary From 'The Crown' to Time's Up|last=Clarke|first=Stewart|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=19 March 2018|access-date=26 March 2018|archive-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326200859/http://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|url-status=live}}</ref> Time's up دواتر Left Bank داوای لێبووردنیان لە فۆی و سمیت کرد و وتیان کە ئەوان لە ناوەندی گەردەلوولێکی میدیاییدا بوون «بەبێ ئەوەی ھەڵەی خۆیان بێت»، ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەوان «بەرپرسن لە بوودجە و مووچەکان؛ ئەکتەرەکان ئاگاداری ئەوە نین کێ چەند وەردەگرێت و نابێت بە شەخسی بەرپرسیار بکرێن لە مووچەی ھاوکارەکانیان». ئەوان زیادیان کرد کە پشتگیریی «ھەوڵەکان بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لە فیلم و تەلەڤیزیۆندا دەکەن و پەرۆشن بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ کەمپەینی Time's Upی بەریتانی و پێشتریش لەگەڵ Era 50:50 قسەیان کردووە، کە گرووپێکن کەمپەین بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لەسەر شاشە و شانۆ دەکەن».<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|title='The Crown' Producers Apologize to Claire Foy, Matt Smith Over Gender Pay Scandal|last=Clarke|first=Stewart|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=20 March 2018|access-date=26 March 2018|archive-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326200857/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|url-status=live}}</ref> سوزان ماکی، بەڕێوەبەری داھێنەری Left Bank، ئاماژەی بەوە کرد کە لە داھاتوودا ھیچ ئەکتەرێک مووچەکەی لەو خانمەکتەرە زیاتر نابێت کە ڕۆڵی شاژن دەگێڕێت.the Queen.<ref name="FoySmithPay"/> سەبارەت بە مشتومڕەکە، فۆی «سەرسام نەبوو» بەوەی کە بووە چیرۆکێکی گەورە، «لەو ڕووەوە کە درامایەکی ژن-تەوەر بوو».<ref>{{cite magazine|url=https://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|title=Claire Foy talks The Crown pay controversy: 'I'm not surprised people went, "That's a bit odd{{"'}}|last=Collis|first=Clark|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=24 March 2018|access-date=26 March 2018|archive-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326005935/http://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|url-status=live}}</ref> سمیت ئاماژەی بەوە کرد کە پشتگیریی فۆی دەکات و «خۆشحاڵە کە چارەسەر کرا و (بەرھەمھێنەران) قەرەبوویان کردەوە چونکە ئەوە پێویست بوو ڕووبدات». گۆڤاری The Hollywood Reporter ئاماژەی بەوە کردووە کە ڕوون نییە مەبەستی سمیت لە «چارەسەر بوو» چییە، چونکە نێتفلیکس و Left Bank لێدوانی زیاتریان نەدابوو.<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|title='The Crown' Star Matt Smith Breaks Silence on Claire Foy Pay-Disparity Controversy|last=Lewis|first=Hilary|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=22 April 2018|access-date=24 April 2018|archive-date=23 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423224430/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|url-status=live}}</ref> فۆی دواتر ئەو ھەواڵانەی کە دەیانوت مووچەی پاشەکەوتووی وەرگرتووە بۆ ئەوەی مووچەکەی لەگەڵ ئەو یەکسان بێت، بەوە وەسف کرد کە «تەواو ڕاست نین».<ref>{{Cite magazine|url=https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|title=Claire Foy won't receive back pay for her role in 'The Crown' after gender pay gap dispute|last=Fowler|first=Danielle|date=29 July 2018|magazine=Harper's BAZAAR|access-date=25 February 2019|archive-date=25 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225163017/https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|url-status=live}}</ref> === وێنەگرتن === == بڵاوکردنەوە == دوو ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026170236/http://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |سەردێڕ=''The Crown'' [Season 1, Episodes 1 & 2] (15) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکەم وەرزی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە سەرانسەری جیھاندا بڵاوکرایەوە.<ref name="PremiereDate">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Matt Smith's Netflix drama The Crown gets premiere date|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|magazine=Entertainment Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|یەکەم=Dylan|دوایین=Kickham|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414121555/http://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927214700/http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Radio Times |سەردێڕ=Claire Foy and Matt Smith face the challenges of royal life in new extended trailer for Netflix drama The Crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی دووەم لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.<ref name="Season2Release">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170810162238/http://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ='The Crown' Season 2 Sets Premiere Date, Releases First Trailer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی سێیەم لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.<ref name="Season3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Iannucci |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031050545/https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[TVLine]] |سەردێڕ='The Crown Season 3 (Finally!) Gets November Premiere Date at Netflix |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی چوارەم لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.<ref name="S4Premiere">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanter |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820153937/https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='The Crown': Netflix Sets Premiere Date, Drops First Trailer For Season 4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی پێنجەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە.<ref name="Season5Premiere">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bamigboye |یەکەم=Baz |بەستەری نووسەر=Baz Bamigboye|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ='The Crown' Gets November Premiere Date After Sensitive Behind-The-Scenes Discussions Following Death Of Queen |ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-season-5-premiere-date-netflix-queen-elizabeth-death-1235125467/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}</ref> وەرزی شەشەم و کۆتایی بە دوو بەش بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیان لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://deadline.com/2023/10/the-crown-final-season-premiere-dates-two-parts-trailer-1235567735/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline |سەردێڕ='The Crown' Final Season To Launch In 2 Parts; Premiere Dates Set; Watch Trailer}}</ref> وەرزی یەکەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200900/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 1 [DVD] [2017] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لە سەرانسەری جیھان لە ٧ی تشرینی دووەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی دووەم لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200821/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 2 [DVD] [2018] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لە سەرانسەری جیھان لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی سێیەم بەشێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-03-DVD/dp/B088RXJF8Q |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 3 [DVD] [2020]}}</ref> و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-03-Olivia-Colman/dp/B08F6JZBRK/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown – Season 03}}</ref> وەرزی چوارەم لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-Amazon-Excl-DVD/dp/B094P1TYRZ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 4 (Amazon Excl.) [DVD] [2021]}}</ref> و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-4-DVD/dp/B096TQ6BL6/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 4 [DVD]}}</ref> وەرزی پێنجەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-05-DVD/dp/B0C59YP8PN/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 05 [DVD]}}</ref> و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-5-DVD/dp/B0C3WV89CB |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 05 [DVD]}}</ref> وەرزی شەشەم بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-6-DVD/dp/B0DDPL9TYK/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 6 [DVD]}}</ref> و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-06-Imelda-Staunton/dp/B0DBQ577MG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 06 [DVD]}}</ref> == پێشوازیکردن == === وەڵامی ڕەخنەگرانە === [[پەڕگە:John Lithgow 8 by David Shankbone.jpg|وێنۆک|125px|ڕاست|جۆن لیسگۆ چەندین خەڵاتی بردەوە بە ڕۆڵی وینستۆن چەرچڵ.]] تاج وەک درامایەک ستایشی کراوە، لەلایەن ڕۆژنامەی تەلەگرافەوە بە «باشترین ئۆپێرای تەلەڤیزیۆن» وەسف کراوە و ڕیزبەندی ٥/٥ی پێدراوە؛ بەڵام ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران، وەک لە ڕۆژنامەی تایمزدا، نیگەرانی خۆیان دەربڕی کە ھەندێک ئەڵقە لەسەر بنەمای ساختەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|سەردێڕ=The Crown, season 3 Netflix review|وێبگە=The Telegraph|یەکەم=Anita|دوایین= Singh|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200528151402/https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="fact-from-fiction">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vickers |یەکەم=Hugo |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=How accurate is The Crown? We sort fact from fiction in the royal drama |ئیش=[[The Times]] |ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191204151714/https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> زنجیرەکە نمرەی گشتی ٨١٪ی لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] و ٧٨٪ لە مێتاکریتیک ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown|سەردێڕ=The Crown|بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown|سەردێڕ= The Crown|بڵاوکەرەوە=Metacritc}}</ref> وەرزی یەکەم ٨٨٪ ڕەخنەی ڕەخنەگرانەی ھەیە لەسەر کۆکەرەوەی پێداچوونەوەکانی ڕاتن تۆمەیتۆز، بە پشتبەستن بە ٧٤ پێداچوونەوە بە تێکڕای ڕیزبەندی ٨٫٦/١٠. کۆدەنگی ڕەخنەگرانەکەی دەڵێت «نمایشکردنی بەھێز و سینەماتۆگرافییەکی گەورە، تاج دەکاتە بەرھەمێکی ئاست بەرز کە شایەنی گەورەیی خۆی بێت.»<ref name="rts1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |سەردێڕ=The Crown: Season 1 (2016) |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190410030239/https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>مێتاکریتیک نمرەی ٨١ لە کۆی ١٠٠ دەداتە وەرزی یەکەم، ئەمەش بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر.<ref name="mcs1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|سەردێڕ=The Crown: Season 1|بڵاوکەرەوە=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191116085221/https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی دووەم و سێیەم و چوارەمیش بە ھەمان شێوە پێداچوونەوەی ئەرێنییان بەدەست ھێنا. کاردانەوە بۆ وەرزی پێنجەم، لەکاتێکدا ھێشتا ئەرێنی بوو، بەڵام لەچاو وەرزەکانی تر کەمتر بوو؛ لە ١٠٣ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٧١٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە، بە تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫٧٥/١٠، و کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت، «لە وەرزی پێنجەمدا، ئەستەمە چاوپۆشی لەو ھەستە بکرێت کە ئەم زنجیرەیە درەوشانەوەی لەدەست دواوە، بەڵام درامایەکی سەرنجڕاکێش و کاستێکی نایاب وەک گەوھەرەکانی تاج دەمێنێتەوە.»<ref name="rts5">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 5 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s05 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> وەرزی پێنجەم نمرەی ٦٥ لە کۆی ١٠٠ لە کەناڵی مێتاکریتیک بەدەستھێناوە، لەسەر بنەمای ٣٧ ڕەخنەگر.<ref name="mcs5">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-5 |سەردێڕ=The Crown: Season 5 |بڵاوکەرەوە=[[Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> وەرزی شەشەم لە ٨٥ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٥٤٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە و تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫١/١٠؛ کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت «نواندنی چڕ و پڕی ئەلیزابێت دیبیکی وەک شازادەی وێڵز سەرنجڕاکێشە. سەرەڕای ئەوەش، وەرزی کۆتاییی زنجیرەی تاج زۆرجار وا نیشان دەدات کە حوکمڕانییەکەی لەو پەڕی لووتکەیەدایە.»<ref name="rts6">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}</ref> لە کەناڵی مێتاکریتیک، وەرزەی شەشەم نمرەی ٦١ لە کۆی ١٠٠ بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر ھەیە.<ref name="rts6">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}</ref> === خەڵاتەکان و پاڵەوتنەکان === {{سەرەکی|لیستی خەڵاتەکان و پاڵاوتنەکان کە لەلایەن تاج وەرگیراون}} زنجیرەکە بیست و چوار [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بەدەست ھێناوە، لەنێویاندا زنجیرە درامای نایاب بۆ وەرزی چوارەم و حەوت خەڵاتی بۆ کاستەکان.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/shows/crown|سەردێڕ=The Crown|وێبگە=Television Academy|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807133409/https://www.emmys.com/shows/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا دوو جار خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما بەدەست ھێناوە، لە ئاھەنگەکانی ٧٤ و ٧٨، لەگەڵ بردنەوە زیاترەکانی نواندن بۆ کلێر فۆی، کۆڵمان، کۆرین، ئۆکۆنۆر، ئەندەرسۆن و دیبیکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|سەردێڕ=Crown, The|وێبگە=www.goldenglobes.com|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200402103745/https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == پێشانگای جلوبەرگ == جلوبەرگەکانی ھەردوو زنجیرەی ''تاج'' و ''گامبیتی شاژن'' لەلایەن مۆزەخانەی بروکلن نمایشکرا وەک بەشێک لە پێشانگای خەیاڵی شاژن و تاج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hk.asiatatler.com/life/queens-gambit-the-crown-virtual-exhibition |سەردێڕ=Costumes From Netflix's 'The Queen's Gambit' And 'The Crown' Featured At The Brooklyn Museum |وێبگە=Tatler Hong Kong |یەکەم=Jianne |دوایین=Soriano |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/queen_and_crown |سەردێڕ=The Queen and The Crown: A Virtual Exhibition of Costumes from 'The Queen's Gambit' and 'The Crown' |وێبگە=Brooklyn Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> جلوبەرگ و کەلوپەلی زنجیرەی تاج لەلایەن ھەڕاجگەران لە بۆنھامز (خانوویەکی تایبەتە بۆ مەزاتکردنی نێودەوڵەتی) لە شاری مایفەیر لە مانگی یەک تا ٤ی شوباتی ٢٠٢٤ نمایشکرابوون، پێش فرۆشتنی لە ٧ی شوبات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bonhams.com/stories/37329/ |سەردێڕ=The Crown at Bonhams &#124; Exhibition, Auction Highlights, News & More}}</ref> == زنجیرەی پێشوەختەی پێشبینیکراو == لە مانگی نیسانی ٢٠٢٢دا بڵاوکرایەوە کە نێتفلێکس و لێفت بانک وتووێژی سەرەتایییان کردووە سەبارەت بە زنجیرەیەکی پێشوەختە (چیرۆکەکەی باسی پێش چیرۆکی زنجیرەی بەرھەم ھاتوو دەکات)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='The Crown' Prequel: Netflix And Left Bank In Early-Stage Conversations|ناونیشان=https://deadline.com/2022/04/the-crown-prequel-netflix-and-left-bank-in-early-stage-conversations-1234997110/|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|دوایین=Goldbart|یەکەم=Max|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> پێدەچێت زنجیرەکە باس لە نزیکەی ٥٠ ساڵ پێشتر بکات، بە مردنی شاژنە ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١ دەستی پێکردووە و لە دەوروبەری ھاوسەرگیریی شازادە ئەلیزابێت لە ساڵی ١٩٤٧ کۆتایی دێت. ھەروەھا بەپێی زانیارییەکان زنجیرەکە سەردەمی ئەو چوار پاشایە دەگرێتەوە کە لەو ماوەیەدا حوکمڕانییان کردووە: ئێدواردی حەوتەم، جۆرجی پێنجەم، ئێدواردی ھەشتەم و جۆرجی شەشەم.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A Sumptuous Prequel to The Crown May Be On the Horizon|ناونیشان=https://www.vogue.com/article/prequel-to-the-crown-may-be-on-the-horizon|ئیش=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|دوایین=Maitland|یەکەم=Hayley|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|The Crown (TV series)|تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}} * {{Netflix title|80025678}} * {{IMDb title|id=٤٧٨٦٨٢٤}} {{تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|لەندەن}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتان لە دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]] [[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] qe4jbn8pl9cd71lp9bwedtuy7q1384q 1574193 1573893 2026-04-10T11:02:02Z -Haryad 40333 باشترکردنی دەستپێک 1574193 wikitext text/x-wiki {{Infobox television |name = تاج |image = The Crown Title Card.jpg |genre = درامای مێژوویی |creator = [[پیتەر مۆرگان]] |starring = {{Plainlist| <!--Order of the cast is determined by the order that is given during the opening credits of the first episodes, per the MOS! New cast additions will be made based on when first credited. --> '''وەرزی ٢–١''' * [[کلێر فۆی]] * [[مات سمیس]] * [[ڤەنێسە کیربی]] * [[ئیلین ئاتکینز]] * [[جێرمی نۆرسام]] * [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]] * [[بێن دانیاڵز]] * [[گرێگ وایز]] * [[جارێد ھاریس]] * [[جۆن لیسگۆ]] * [[ئەلێکس جێنینگز]] * [[لیا ویلیامز]] * [[ئانتۆن لێسەر]] * [[ماتیوو گود]] '''وەرزی ٤–٣''' * [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] * [[تۆبیاس مێنزیس]] * [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]] * [[بێن دانیاڵز]] * [[جاسۆن واتکینز]] * [[ماریۆن بەیلی]] * [[ئێرین دۆھێرتی]] * [[جەین لاپۆتایر]] * [[چارڵز دانس]] * [[جۆش ئۆکۆنەر]] * [[جیڕاڵدین چاپلین]] * [[مایکڵ مالۆنی]] * [[ئیمڕاڵد فێنێل]] * [[ئەندرو بوچان]] * [[ستیڤن بۆکسەر]] * [[ئێما کۆرین]] * [[ھانس زیمەر]] ; وەرزی ٦–٥ * [[ئیمێلدا ستاونتۆن]] * جۆناسان پرایس * لێسلی مانڤیل * دۆمینیک وێست * [[ئەلیزابێس دێبیکی]] * جۆنی لی میلەر * ئۆلیڤیا ویلیامز * کلۆدیا ھاریسۆن * ناتاشا مەکئێلھۆن * مارشیا وارن * سەلیم داو * خالید عەبدوڵڵا * بێرتی کارڤێڵ * ئێد مەکڤی * لۆسەر فۆرد * مێگ بێلامی }} |theme_music_composer = [[ھانس زیمەر]] |composer = {{Plainlist| * ڕوبێرت گریگسۆن ویلیامز ({{Abbr|s.|seasons}} 1–2) * لۆرن بالفی ({{Abbr|s.|season}} 2) * مارتین فیپس ({{Abbr|s.|season}} 3) }} |country = {{Plainlist|شانشینی یەکگرتوو<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27539739 |سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤ |ئیش=BBC News}}</ref> * ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/10/15/the-crown-claire-foy-and-matt-smith-on-the-making-of-the-100m-ne/ |سەردێڕ=The Crown: Claire Foy and Matt Smith on the making of the £100m Netflix series |یەکەم=Mick |دوایین=Brown |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> }} |language = ئینگلیزی |num_seasons = ٣ |num_episodes = ٣٠ |list_episodes = #Episodes |executive_producer = {{Plainlist| * [[پیتەر مۆرگان]] * ستێفن داڵدری * ئاندی ھاریس * فلیپ مارتین (دەرھێنەر) * سوزان ماکی * ماسیو بیام-شاو * ڕۆبێرت فۆکس * تانیا سێچھاتیان * نینا وۆڵارسکی * ئالی گۆس }} |producer = ئاندریو ئیتۆن |location = شانشینی یەکگرتوو |runtime = ٤٧–٦١ خولەک |company = {{Plainlist| * لێفت بانک * سۆنی تەلەڤیزیۆن }} |distributor = خزمەتگوزاری تەوژمکردنی نێتفلیکس |network = [[نێتفلیکس]] |picture_format = [[4K resolution|4K (Ultra-high-definition television|Ultra HD]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown |ناونیشان=http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |وێبگە=Real or Fake 4K |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170402081116/http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |first_aired = {{Start date|٢٠١٦|١١|٤}} |last_aired = {{End date|ئێستا}} }} '''تاج''' ({{بە ئینگلیزی |The Crown}}) زنجیرەیەکی دراماتیکی و مێژوویی و ژیاننامەییی تەلەڤیزیۆنییە کە باس لە سەردەمی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] ئەکات. لە نووسین و ئامادەکردنی پیتەر مۆرگانە و لەلایەن لێفت بانک پیکچەر دروست کراوە. یەکەم ئەڵقەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە [[نێتفلیکس]] پەخشکرا و لە [[شانشینی یەکگرتوو]] بەرھەم ھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=www.Netflix.com|ناونیشان=https://www.netflix.com/title/80025678|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216123411/https://www.netflix.com/title/80025678|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> مۆرگان لەو فیلم و درامایەیی پێشکەشی کردووە: ''شاژن (٢٠٠٦ فیلم)'' و بەتایبەتی شانۆگەرییەکەی بە ناوی ''The Audience (٢٠١٣)''. زنجیرەکە لە شەش وەرز پێکھاتووە کە نزیکەی شەش دەیە دەخایەنێت، کەمێک پێش ھاوسەرگیری شازادە ئەلیزابێت و فیلیپ ماونتباتن لە ساڵی ١٩٤٧ دەستی پێ دەکات و بە ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆتایی دێت، کاستی سەرەکیی زنجیرەکە ھەر دوو وەرز جارێک دەگۆڕێت. ڕۆڵی ئەلیزابێت لە وەرزی یەکەم و دووەم لەلایەن [[کلێر فۆی]] و لە وەرزی سێیەم و چوارەم لەلایەن ئۆلیڤیا کۆڵمان و [[ئیمێلدا ستاونتۆن]] لە وەرزی پێنج و شەشەمدا ڕۆڵی گێڕاوە. وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی ئێڵستری لە شاری بۆرھێموود لە ویلایەتی ھێرتفۆردشایر کراوە، وێنەگرتنی شوێنەکان لە سەرانسەری بەریتانیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەنجامدرا. نێتفلێکس وەرزی یەکەمی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە، ئەڵقەی شەشەم لە دوو بەشدا بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیش لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣. فیلمی تاج بەھۆی نواندن و دەرھێنان و نووسین و سینەماکاری و بەھای بەرھەمھێنانییەوە ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا؛ بەڵام نادروستییە مێژوویییەکانی ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە، بەتایبەتی لە نیوەی دووەمی زنجیرەکەدا. زنجیرەکە چەندین خەڵاتی وەرگرتووە، لەوانە خەڵاتی پرایم تایم ئیمی بۆ زنجیرە درامای نایاب و دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما. == پێشەکی == زنجیرەکە باس لە ژیانی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] دەکات، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[شازادە فیلیپ]] دەکات.<ref name="telegraph">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Singh |یەکەم=Anita |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=£100m Netflix Series Recreates Royal Wedding |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160322133559/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەردەوام دەبێت بۆ سەرەتای سەدەی ٢١.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Taylor|یەکەم=Derrick Bryson|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Netflix Renews 'The Crown' for a Sixth Season After All|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/07/09/arts/television/the-crown-season-6.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|issn=0362-4331}}</ref> * وەرزی یەکەمی زنجیرەکە ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٥٥ وێنا دەکات، کە ''وینستۆن چەرچڵ'' دەستی لەکار کێشایەوە وەک سەرۆک وەزیران و ''شازادە مارگرێتی'' خوشکی شاژن بڕیاریدا ھاوسەرگیریی لەگەڵ ''پیتەر تاونسێند'' نەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|سەردێڕ=The Crown: What year did Series 1 finish? What will be in season 2?|دوایین=Smith|یەکەم=Russ|وێبگە=Daily Express|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180126070641/https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * وەرزی دووەمی زنجیرەکە قەیرانی سوێزی ساڵی ١٩٥٦ دەگرێتەوە، کە بووە ھۆی [[خانەنشینی]] ''ئەنتۆنی ئێدنی'' سەرۆک وەزیران؛ [[خانەنشینی]] سەرۆک وەزیران ''ھاڕۆڵد ماکمیلان''، لە ساڵی ١٩٦٣، دوای [[ئابڕوو]]چوونەکەی پرۆفۆماو و لەدایکبوونی ''شازادە ئێدوارد''، لە ساڵی ١٩٦٤.<ref name="KennedysCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |سەردێڕ='The Crown' Adds Michael C Hall & Jodi Balfour As Jack & Jackie Kennedy |دوایین=Tartaglione |یەکەم=Nancy |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525121555/https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * وەرزی سێیەمی زنجیرەکە لە ساڵی ١٩٦٤ تا ١٩٧٧ دەگرێتەوە، لەگەڵ ھەڵبژاردنی ''ھاڕۆڵد ویلسۆن'' وەک سەرۆک وەزیران و بە ''سیلڤەر جوبیڵی'' کۆتایی دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان= https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|سەردێڕ='The Crown' Season 3: TV Review|دوایین=Fienberg|یەکەم=Daniel| magazine= [[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191105130150/https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ماوەی بوون بە سەرۆک وەزیرانی ''ئێدوارد ھیت'' دەگرێتەوە.<ref name="meet-the-cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2019-11-17/meet-the-cast-of-the-crown-season-3/2/|سەردێڕ=Meet the cast of The Crown season 3|وێبگە=[[RadioTimes]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040504/https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2020-11-12/the-crown-season-four-cast-netflix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ''کامیلا شند'' دەردەکەوێت.<ref name="meet-the-cast"/> * وەرزی چوارەمی زنجیرەکە ماوەی سەرۆک وەزیرانی ''مارگرێت تاچەر'' لەنێوان ١٩٧٩ تا ١٩٩٠ دەگرێتەوە؛ و ھەروەھا تیشک دەخاتە سەر [[شازادە دایانا]]. * وەرزی پێنجەم ساڵانی ١٩٩١ تا ١٩٩٧ دەگرێتەوە، سەرنج دەخاتە سەر «جەنگی وێڵز» و جیابوونەوەی چارڵز و دیانا لە ئەنجامدا، ھەروەھا سەرھەڵدانی بنەماڵەی ئەلفەید و annus horribilis (ساڵێکی ترسناک)ی شاژن لە ساڵی ١٩٩٢. * وەرزی شەشەم و کۆتا وەرز، ماوەی ساڵانی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٥ لە سەردەمی سەرۆک وەزیرانی تۆنی بلێر دەگرێتەوە. چوار ئەڵقەی یەکەم باس لە مردنی دیانا شازادەی وێڵز دەکات و شەش ئەڵقەی کۆتاییش باس لە یۆبیلی زێڕینی ئەلیزابێتی دووەم و مردنی شازادە مارگرێت و شاژنە ئێلیزابێتی شاژنی دایک و پەیوەندی سەرەتایی شازادە ولیام و کەیت میدڵتۆن و ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز دەکات. == کاست و کارەکتەرەکان == {{سەرەکی|پێڕستی کەساتییەکانی تاج}} * [[کلێر فۆی]] (وەرزی ١–٢، دیاریکراو بۆ بۆ وەرزی ٤) و [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[ئێلیزابێتی دووەم]]<ref name="telegraph"/> * [[مات سمیس]] (وەرزی ١–٢) و [[تۆبیاس مێنزیس]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[شازادە فیلیپ]]<ref name="telegraph"/> * [[ڤەنێسە کیربی]] (وەرزی ١–٢) و [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شازادە مارگرێت<ref name="telegraph"/> * [[ئیلین ئاتکینز]] بە ڕۆڵی شاژن ماری (وەرزی ١)<ref name="geeksofdoom">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geeksofdoom.com/2016/01/06/trailers-netflix-the-crown-the-get-down |سەردێڕ=Trailers for Netflix series 'The Crown,' and 'The Get Down' |وێبگە=Geeks of Doom |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> * [[جێرمی نۆرسام]] بە ڕۆڵی ئەنتۆنی ئێدن (وەرزی ١–٢)<ref name="finalreel">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix/ |سەردێڕ=The Crown trailer: First look at Peter Morgan's Netflix drama |وێبگە=Final Reel |دوایین=Lloyd |یەکەم=Kenji |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022148/http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]] (وەرزی ١–٢) و [[ماریۆن بەیلی]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێت شاژنی دایک<ref name="telegraph"/> * [[بێن دانیاڵز]] بە ڕۆڵی گرووپی کاپتن پیتەر تاونسێند (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |سەردێڕ=Why Britain's psyche is gripped by a different kind of royal fever |ئیش=[[The Guardian]] |یەکەم=Vanessa |دوایین=Thorpe |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161127231646/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[گرێگ وایز]] (وەرزی ١–٢) و [[چارڵز دانس]] (وەرزی ٣، دیاریکراو بۆ وەرزی ٤) بە ڕۆڵی لویس، ئێرل ماونتباتنی بۆرما * [[جارێد ھاریس]] بە ڕۆڵی جۆرجی شەشەم (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)<ref name="telegraph"/> * [[جۆن لیسگۆ]] بە ڕۆڵی وینستۆن چەرچڵ (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢–٣)<ref name="telegraph"/> * [[ئەلێکس جێنینگز]] (وەرزی ١–٢) و دێریک جاکوبی (دیاریکراو بۆ وەرزی ٣) بە ڕۆڵی شازادە ئێدوارد، دوک ویندسۆر * [[لیا ویلیامز]] (وەرزی ١–٢) و [[جیڕاڵدین چاپلین]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی والیس، دوشسی ویندسۆر * [[ئانتۆن لێسەر]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ماکمیلان (وەرزی ٢)<ref name="LesserCast">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |یەکەم=Sarah |دوایین=Lee |سەردێڕ=Filming The Crown: on the set of the lavish Netflix series – in pictures |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170130175420/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[ماتیوو گود]] (وەرزی ٢) و [[بێن دانیاڵز]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی ئانتۆنی ئارمسترانگ-جۆنز، ئێرل سنودۆن<ref name="GoodeCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |سەردێڕ=Downton Abbey's Matthew Goode is joining the cast of Netflix's The Crown |وێبگە=Digital Spy |یەکەم=Ian |دوایین=Sandwell |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923053856/http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[جاسۆن واتکینز]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ویلسۆن (وەرزی ٣) * [[ئێرین دۆھێرتی]] بە ڕۆڵی شازادە ئان (وەرزی ٣–٤) * [[جەین لاپۆتایر]] بە ڕۆڵی شازادە ئالیس بەتنبێرگ (وەرزی ٣)<!-- ١٠١ ١٠٥ ٢٠٢ ٢٠٩ --> * [[جۆش ئۆکۆنەر]] بە ڕۆڵی چارڵز، شازادەی وێڵز (وەرزی ٣–٤) * [[مایکڵ مالۆنی]] بە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣) * [[ئیمڕاڵد فێنێل]] بە ڕۆڵی کامیلا پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣–٤) * [[ئەندرو بوچان]] بە ڕۆڵی ئەندرو پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣، دووبارەکردنەوە لە وەرزی ٤) * [[ئێما کۆرین]] بە ڕۆڵی [[شازادە دایانا|شازادە دیانا]] (وەرزی ٤) * [[ستیڤن بۆکسەر]] بە ڕۆڵی دەنیس تاچەر (وەرزی ٤) * ئیمراڵد فێنێڵ (وەرزی ٤، وەک میوان لە وەرزی ٣) * ئۆلیڤیا ویلیامز (وەرزی ٥–٦) لە ڕۆڵی کامێلا پارکەر بۆڵز * جۆنی لی میڵەر (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی جۆن مەیجەر * ناتاشا مەک ئێڵھۆن (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی پێنیلۆپی کناچبوڵ، کونتێس ماونتباتن لە بێرمە * بێرتی کارڤێڵ (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی تۆنی بڵێر * سەلیم داو (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی محەممەد ئەلفاید * خالید عەبدوڵڵا (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی دۆدی فاید * ئێد مەکڤای (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ویلیام لە وێڵز * لویسەر فۆرد (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ھاری لە وێڵز * میگ بێلامی (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی کاترین میدڵتۆن === ئەکتەرە دیارەکان (میوان) === ئەم ئەکتەرانە لە تایتڵی سەرەتای یەک یان دوو ئەڵقەی وەرزەکاندا ناویان ھاتووە: * ستیفن دیلان: لە ڕۆڵی گراھام سادەرلاند، ئەو وێنەکێشە بەناوبانگەی وێنەی چەرچڵ دەکێشێت (وەرزی ١). * جێما وێلان: لە ڕۆڵی پاتریشیا کامپبێڵ، سکرتێرەی لۆرد ئالترینچام (وەرزی ٢). * جۆن ھێفێرنان: لە ڕۆڵی لۆرد ئالترینچام، ئەو نووسەرەی ڕەخنەی توندی لە شاژن ئەلیزابێسی دووەم گرت (وەرزی ٢). * پاوڵ سپارکس: لە ڕۆڵی بیڵی گراھام، قەشەیەکی ئەمریکیی دیار کە ئەلیزابێس ڕاوێژی پێ دەکات (وەرزی ٢). * مایکل سی ھۆڵ: لە ڕۆڵی جۆن ئێف کەنەدی، سەرۆکی ئەمریکا کە سەردانی ئەلیزابێس دەکات (وەرزی ٢). * جۆدی بالفۆر: لە ڕۆڵی جاکلین کەنەدی، خانمی یەکەمی ئەمریکا (وەرزی ٢). * بێرگھارت کلاوسنەر: لە ڕۆڵی دکتۆر کورت ھان، دامەزرێنەری قوتابخانەی گۆردۆنستۆن (وەرزی ٢). * فین ئیلیۆت: لە ڕۆڵی شازادە فلیپ لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢ و ٣). * جوولیان بارینگ: لە ڕۆڵی شازادە چارڵز لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢). * کلانسی بڕاون: لە ڕۆڵی لیندۆن بی جۆنسن، سەرۆکی ئەمریکا دوای کەنەدی (وەرزی ٣). * جەین لاپۆتێر، ڕۆزالیند نایت و سۆفی لی ستۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیس، دایکی شازادە فلیپ (وەرزەکانی ١، ٢، ٣). * مارک لویس جۆنز: لە ڕۆڵی ئێدوارد میڵوارد، مامۆستای زمانی وێڵزیی شازادە چارڵز (وەرزی ٣). * تیم مەکمولان: لە ڕۆڵی ڕۆبن ودز، ڕاگری کڵێسای ویندسۆر (وەرزی ٣). * مایکل مالۆنی: لە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣). * ئاندرو بووکان و دانیال فلین: لە ڕۆڵی ئەندرۆ پارکەر بۆڵز، ھاوسەری یەکەمی کامێلا (وەرزی ٣، ٤، ٥). * ھاری ترێداوەی: لە ڕۆڵی ڕۆدی لێوێلین، خۆشەویستەکەی شازادە مارگرێت (وەرزی ٣ و ٤). * تۆم بروک: لە ڕۆڵی مایکڵ فایگان، ئەو پیاوەی لە ساڵی ١٩٨٢ چووە ناو ژووری نوستنی شاژن (وەرزی ٤). * ڕیچارد ڕۆکسبۆرگ: لە ڕۆڵی بۆب ھۆک، سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا (وەرزی ٤). * تۆم بێرک: لە ڕۆڵی دێریک «دازڵ» جێنینگز، فەرمانبەر و ھاوڕێی شازادە مارگرێت (وەرزی ٤). * نیکۆڵاس فارێڵ: لە ڕۆڵی مایکڵ شیا، سکرتێری ڕۆژنامەوانیی ئەلیزابێس (وەرزی ٤). * پراسانا پواناراجا: لە ڕۆڵی مارتن بەشیر، ئەو ڕۆژنامەنووسەی چاوپێکەوتنە بەناوبانگەکەی لەگەڵ شازادە دیانا ئەنجام دا (وەرزی ٥). * ئیڤ بێست: لە ڕۆڵی کارۆڵ میدڵتۆن، دایکی کاترین میدڵتۆن (وەرزی ٦). * ڤیۆلا پرێتێجۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیزابێس لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ٦). * بۆ گادزدۆن: لە ڕۆڵی شازادە مارگرێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ١، ٣، ٦). == ئەڵقەکان == {{سەرەکی|پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}} {{:پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}} == بەرھەمھێنان == لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا، [[نێتفلیکس]] ڕای گەیاند لە ساڵی ٢٠١٣دا قۆناغی ڕۆڵگێڕانی ''The Audience'' دەگونجێت بۆ زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|بڵاوکەرەوە=BBC|وێبگە=www.bbc.co.uk|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Netflix to adapt Queen Elizabeth II play The Audience|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103141125/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پیتەر مۆرگان کە فیلمی شاژن و شانۆگەری ساڵی ٢٠٠٦ی نووسیوە، نووسەری سەرەکیی تاجە<ref name="PeterMorgan">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ئیش=[[BBC News]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925164442/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەرھێنەرانی وەرزی یەکەم بریتین لە ''ستیڤن دالدری،'' ''فیلیپ مارتین،'' ''جوولیان جارۆڵد،'' و ''بنیامین کارۆن''.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104210312/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دە ئەڵقەی وەرزی یەکەم گرانترین بەشی دراماکە بوو لەلایەن نێتفلیکس و لێفت بانک پیکچەرز بەرھەم ھێنراوە و بەلایەنی کەمەوە ١٠٠ ملیۆن پاوەن تێچووی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Made in the UK:The Crown |ناونیشان=http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161120010308/http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |وێبگە=British Film Commission |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |سەردێڕ=The Crown: the Royal family are 'nervous' about Netflix's new £100 million series |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160801081526/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uk.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |سەردێڕ=Matt Smith starring in Netflix series, The Crown |وێبگە=IGN |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|یەکەم=Anthony |دوایین=Couto |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040438/https://www.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزێکی دووەم ڕا سپێردرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix's glittering Crown could leave BBC looking a little dull |ناونیشان=https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ئیش=[[The Guardian]] |نووسەر=Martinson, Jane |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101152930/https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="TelegraphOct2016">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161022045723/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ ئەو زنجیرەیەی کە بەنیاز بوون شەست ئەڵقە بخایەنێت لەماوەی زیاتر لە شەش وەرزدا.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fascism Was Finished, Socialism Had Begun|ڕێکەوت=٢٠١٤|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.5040/9780755619078.ch-005|ئیش=In The Name of The People|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، «بەرھەمھێنانی پێشوەختە» دەستی پێ کرد لە وەرزی سێیەم و چوارەمی پێشبینیکراودا<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&lt;xref ref-type="fn" rid="fn1"&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;/xref&gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}</ref> و لە مانگی کانوونی دووەمدا، نێتفلیکس جەختی کردەوە کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم نوێ کراوەتەوە<ref name="THRSeason3&4">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|سەردێڕ='The Crown' Season 3: All the Details (So Far)|دوایین=Bentley|یەکەم=Jean|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6wj076dsM?url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، مۆرگان ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی پێنجەم و کۆتاییی نوێکراوەتەوە مۆرگان دەربارەی کۆتاییی ھاتنی زنجیرەکە بە پێنج وەرز کە بڕیار بوو بۆ ماوەی شەش وەرز بەردەوام بێت، لە کاتی دروستکردنی چیرۆک بۆ وەرزی پێنجەم وتی «بۆ من ڕوون بوو کە ئەمە کاتێکی گونجاو و شوێنی وەستانە.» نێتفلیکس و سۆنی پشتگیریی بڕیارەکەی مۆرگانیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&lt;xref ref-type="fn" rid="fn1"&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;/xref&gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}</ref> ھەرچۆنێک بێت لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٠، نێتفلیکس ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە وەرزی شەشەمی دەبێت وەک ئەوەی کە لە بنەڕەتەوە بەنیاز بوون. مۆرگان وتی «کاتێک باس لە چیرۆکەکان دەکرێت بۆ وەرزی پێنجەم کە لە گفتوگۆدا بووین، بەم زووانە دەردەکەوێت کە بۆ ئەوەی دادپەروەری بۆ دەوڵەمەندی و ئاڵۆزی چیرۆکەکە بھێنین، دەبێت بگەڕێینەوە سەر پلانی سەرەکی و شەش وەرز دروست بکەین» ئەو ئەوەشی وت «کە دوو وەرزی ڕابردوو توانایان پێ دەدا کە بەھەمان ماوە وردەکاریی زیاتر لەخۆبگرێت»<ref name="SeasonSixConfirmed">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|سەردێڕ='The Crown' Will Run For Six Seasons After Peter Morgan Changes Mind On Fifth Series Finale|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200711084310/https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەتا ساڵی ٢٠٢٠، تێچووی خەمڵێنراوی بەرھەمھێنانی زنجیرەی «تاج» بە ٢٦٠ ملیۆن دۆلار خەمڵێنراوە، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە گرانترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی مێژوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/nov/16/from-the-crown-to-game-of-thrones-whats-the-most-expensive-tv-show-ever|سەردێڕ=From The Crown to Game of Thrones: what's the most expensive TV show ever?|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|newspaper=The Guardian|یەکەم=Jack |دوایین=Seale|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> === کاستینگ === تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤، کلێر فۆی چووە ناو گفتوگۆکانەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێتی دووەم.<ref name="FoyCast">{{cite web|url=https://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|title=Netflix's 'The Crown' Finds Its Queen In Claire Foy|last=Jaafar|first=Ali|website=[[Deadline Hollywood]]|date=11 November 2014|access-date=23 January 2018|archive-date=24 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124070915/http://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|url-status=live}}</ref> تا ئایاری ٢٠١٥، ڤەنێسە کیربی لە گفتوگۆدا بوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت.<ref>{{cite web |last=Andreeva |first=Nellie |date=15 May 2015 |title=Vanessa Kirby To Play Princess Margaret In Netflix's 'The Crown' |url=https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616103414/https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |archive-date=16 June 2018 |access-date=23 January 2018 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠١٥، جۆن لیتگۆ وەک وینستن چێرچل و مات سمیس وەک شازادە فیلیپ دەستنیشانکران، فۆی وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم پشتڕاستکرایەوە.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|title='Doctor Who' Alum Matt Smith Cast in Netflix's 'The Crown' with John Lithgow, Claire Foy|last=Wagmeister|first=Elizabeth|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=18 June 2015|access-date=23 January 2018|archive-date=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324223726/https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|url-status=live}}</ref> ڤیکتۆریا ھاملتۆن، جارێد ھاریس و ئایلین ئەتکینز ھەروەھا لە وەرزی یەکەمدا ڕۆڵیان دەگێڕا.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|title='The Crown' Trailer: First Look At Netflix's Queen Elizabeth Drama Series|last=N'Duka|first=Amanda|website=[[Deadline Hollywood]]|date=27 September 2016|access-date=23 January 2018|archive-date=24 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124071052/http://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|url-status=live}}</ref> فۆی ڕۆڵی خۆی وەک شاژنی گەنج لە چەند دیمەنێکی کورتدا (کامیۆ) لە وەرزەکانی ٤، ٥ و ٦دا دووبارە کردەوە. بۆ دەرکەوتنی لە ئەڵقەی «٤٨:١» کە ئەڵقەی ھەشتەمی وەرزی چوارەم بوو، فۆی خەڵاتێکی ئێمی (Emmy) بردەوە.<ref>{{cite web|url=https://hollywoodlife.com/2022/11/09/claire-foy-the-crown-season-5-cameo-appearance/|title='The Crown' Season 5: Claire Foy Reprises Queen Elizabeth II Role In Surprise Cameo Appearance|work=Hollywood Life|first=Avery|last=Thompson|date=9 November 2022|accessdate=11 November 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vulture.com/article/the-crown-recap-season-4-episode-8-48-1.html|title=The Crown Recap: Queen of Denial|work=Vulture|first=Sarene|last=Leeds|date=15 November 2020|accessdate=11 November 2022}}</ref> بەرھەمھێنەران لەگەڵ چوونە پێشەوەی ھێڵی کاتیی چیرۆکەکە، ھەر دوو وەرز جارێک ئەکتەری بەتەمەنتریان بۆ ڕۆڵە بەردەوامەکان دادەنا.<ref name="RecastActors"/> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، ئۆلیڤیا کۆڵمان وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.<ref name="ColmanCast">{{cite magazine|url=https://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|title=Olivia Colman Joins 'The Crown' as Queen Elizabeth for Seasons 3 and 4|last=Birnbaum|first=Olivia|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=26 October 2017|access-date=27 October 2017|archive-date=27 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027001128/http://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|url-status=live}}</ref> تا کانوونی دووەمی ٢٠١٨، ھێلێنا بۆنھام کارتەر و پاوڵ بێتانی لە گفتوگۆدا بوون بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت و شازادە فیلیپ بۆ ئەو وەرزانە.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|title='The Crown': Helena Bonham Carter Poised To Play Princess Margaret|last=Petski|first=Denise|website=[[Deadline Hollywood]]|date=5 January 2018|access-date=5 January 2018|archive-date=6 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063749/http://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|url-status=live}}</ref><ref name="BettanyTalks">{{cite magazine|url=https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|title=The Crown: Paul Bettany in talks to play Prince Philip|last=Maslow|first=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=20 January 2018|access-date=21 January 2018|archive-date=21 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121011838/https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|url-status=live}}</ref> بەڵام لە کۆتایی مانگدا، بێتانی ناچار بوو پاشەکشە بکات بەھۆی پابەندبوونی بە کاتەوە.<ref name="BettanyOut">{{cite magazine|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|title=The Crown's Third Season Is Minus a Prince Philip as Paul Bettany Bows Out|last=Miller|first=Julie|magazine=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|date=25 January 2018|access-date=5 March 2018|archive-date=14 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114040439/https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|url-status=live}}</ref> لە کۆتایی ئازاری ٢٠١٨، تۆبایاس مێنزیس وەک شازادە فیلیپ بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|title='The Crown' Sets 'Outlander's Tobias Menzies As New Prince Philip|last=Fleming|first=Mike Jr.|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=28 March 2018|date=28 March 2018|archive-date=29 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180329054323/http://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|url-status=live}}</ref> لە سەرەتای ئایاری ٢٠١٨، پشتڕاستکرایەوە کە بۆنھام کارتەر لەگەڵ جەیسن واتکینز (وەک سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسن) دەستنیشانکراون.<ref name="CarterConfirm">{{cite web|url=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|title='The Crown' Officially Casts Helena Bonham Carter, Adds Jason Watkins for Season 3|last=Otterson|first=Joe|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=3 May 2018|access-date=3 May 2018|archive-date=3 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503183250/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|url-status=live}}</ref> مانگی دواتر، بێن دانیێڵز وەک تۆنی ئارمسترۆنگ-جۆنز بۆ وەرزی سێیەم دەستنیشانکرا،<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|title='The Crown': 'The Exorcist' Star Ben Daniels To Play Antony Armstrong-Jones In Season 3 Of Netflix's Royal Drama|last=White|first=Peter|website=[[Deadline Hollywood]]|date=20 June 2018|access-date=20 June 2018|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231914/https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|url-status=live}}</ref> لەگەڵ پەیوەندیکردنی ئیرین دۆھێرتی بە زنجیرەکەوە وەک شازادە ئان.<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|title='The Crown' Casts Its Princess Anne (Exclusive)|last=Sandberg|first=Bryn Elise|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=22 June 2018|access-date=23 June 2018|archive-date=22 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622223544/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|url-status=live}}</ref> مانگێک دواتر، جۆش ئۆکۆنۆر و ماریۆن بەیڵی وەک شازادە چارڵز و شاژنی دایک بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکران.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|title='The Crown': Josh O'Connor to Play Prince Charles, Marion Bailey the Queen Mother|last=Clarke|first=Stewart|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=26 July 2018|access-date=26 July 2018|archive-date=27 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727111524/https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|url-status=live}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، ئیمێراڵد فێنێڵ وەک کامیلا شاند دەستنیشانکرا.<ref>{{cite magazine|url=https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|title=The Crown casts Call the Midwife actress Emerald Fennell as Camilla Parker Bowles|last=Kinane|first=Ruth|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=23 October 2018|access-date=24 October 2018|archive-date=23 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023220350/https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|url-status=live}}</ref> لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨، چارڵز دانس وەک لویس ماونتباتن دەستنیشانکرا.<ref>{{cite web|url=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|title=The Crown season 3 adds Charles Dance to cast – and here's who he's playing|last=Edwards|first=Chris|work=[[Digital Spy]]|date=17 December 2018|access-date=22 October 2019|archive-date=23 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023110714/https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|url-status=live}}</ref> لە نیسانی ٢٠١٩، ئێما کۆرین وەک لیدی دیانا سپێنسەر بۆ وەرزی چوارەم دەستنیشانکرا.<ref>{{cite web|url=https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|title='The Crown' Just Cast Its Princess Diana|last=Hall|first=Ellie|work=[[BuzzFeed]]|date=9 April 2019|access-date=10 April 2019|archive-date=9 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409215337/https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|url-status=live}}</ref> گیلیان ئەندەرسۆن، کە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩وە دەنگۆی گفتوگۆی ھەبوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی مارگرێت تاتچەر لە وەرزی چوارەمدا، لە ئەیلوولی ٢٠١٩ بە فەرمی بۆ ڕۆڵەکە پشتڕاستکرایەوە.<ref>{{cite magazine |url=https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |title=Gillian Anderson Joins 'The Crown' as Margaret Thatcher |last=Nickolai |first=Nate |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=7 September 2019 |access-date=20 September 2019 |archive-date=20 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920160130/https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |title=Gillian Anderson Will Be Playing Margaret Thatcher In 'The Crown' |last=Dahir |first=Ikran |work=[[BuzzFeed News]] |date=7 September 2019 |access-date=20 September 2019 |archive-date=20 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |title='The Crown' Officially Confirms Gillian Anderson As Margaret Thatcher For Season Four |last=Haring |first=Bruce |work=[[Deadline Hollywood]] |date=7 September 2019 |access-date=20 September 2019 |archive-date=20 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |url-status=live}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ئیمێلدا ستۆنتۆن وەک جێگرەوەی کۆڵمان بۆ ڕۆڵی شاژن لە وەرزی پێنجەمدا ڕاگەیەندرا، ڕۆڵەکەشی لە وەرزی کۆتاییدا لە تەممووزدا بڵاوکرایەوە.<ref name="FinalSeasonAnnounce">{{cite web|url=https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|title='The Crown' Will End After Season 5 With Imelda Staunton as Queen Elizabeth|last=Ravindran|first=Manori|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=31 January 2020|access-date=31 January 2020|archive-date=31 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131153801/https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|url-status=live}}</ref><ref name="SeasonSixConfirmed"/> ھەروەھا لە تەممووزی ٢٠٢٠دا، لێسلی مانڤێڵ وەک بەرجەستەکاری شازادە مارگرێت ڕاگەیەندرا،<ref name="SeasonSixConfirmed"/><ref>{{cite magazine|url=https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|title=The Crown season 5 dubs Lesley Manville the new Princess Margaret|last=Romano|first=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=2 July 2020|access-date=2 July 2020|archive-date=3 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703031838/https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|url-status=live}}</ref> مانگی دواتر، جۆناسان پڕایس و ئێلیزابێت دێبیکی وەک شازادە فیلیپ و دیانا (شازادەی وێڵز) دەستنیشانکران.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|title=Oscar-Nominated 'Game Of Thrones' Star Jonathan Pryce Cast As Prince Philip In 'The Crown'|last=Kanter|first=Jake|date=12 August 2020|access-date=12 August 2020|work=Deadline Hollywood|archive-date=12 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812221407/https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|title='The Crown' Adds Elizabeth Debicki As Princess Diana For Final Two Seasons|last=Haring|first=Bruce|work=Deadline Hollywood|date=16 August 2020|access-date=16 August 2020|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816210502/https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|url-status=live}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، دۆمینیک وێست لە گفتوگۆدا بوو بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە چارڵز.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2020/10/the-crown-dominic-west-in-talks-prince-charles-1234600198/|title='The Crown': Dominic West In Talks To Play Prince Charles|last=Kanter|first=Jake|work=Deadline Hollywood|date=20 October 2020|access-date=24 October 2020}}</ref> دەستنیشانکردنی ئەو لە نیسانی ٢٠٢١دا پشتڕاستکرایەوە، کاتێک ڕێکەوتی دەستپێکردنی بەرھەمھێنانی وەرزی پێنجەم ڕاگەیەندرا.<ref>{{cite web|url=https://people.com/royals/the-crown-season-5-start-filming-july-new-cast/|title=The Crown Season 5 to Begin Filming in July with All-New Cast|last=Hill|first=Erin|work=People Magazine|date=7 April 2021|access-date=7 April 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2021/tv/global/the-crown-season-5-filming-1234945760/|title='The Crown' Season 5 to Start Filming in July (EXCLUSIVE)|work=Variety|first=Manori|last=Ravindran|date=7 April 2021|accessdate=16 January 2023}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٢١، جۆنی لی میڵەر وەک جۆن مەیجەر دەستنیشانکرا.<ref>{{cite web|url=https://www.msn.com/en-us/tv/news/e2-80-98the-crown-e2-80-99-jonny-lee-miller-to-play-prime-minister-john-major-in-season-5/ar-AALrn8v/|title='The Crown': Jonny Lee Miller To Play Prime Minister John Major In Season 5|last=Kanter|first=Jake|work=Deadline|date=25 June 2021}}</ref> لە ھەمان مانگدا، ئۆلیڤیا ویلیامز لە چاوپێکەوتنێکدا پشتڕاستی کردەوە کە وەک کامیلا پارکەر بۆوڵز بۆ وەرزەکانی پێنجەم و شەشەم پەیوەندی بە کاستەکەوە کردووە.<ref>{{cite web|url=https://www.thetimes.com/article/olivia-williams-my-big-royal-comeback-now-im-playing-camilla-in-the-crown-9prhg3n09|title=Olivia Williams: My big royal comeback — now I'm playing Camilla in The Crown|last=Smith|first=Julia Llewellyn|work=The Times|date=12 June 2021}}</ref> لە تەممووزی ٢٠٢١، خانمەکتەر مارسیا وارن لە کاتی وێنەگرتندا وەک شاژنە ئێلیزابێتی دایک پەیوەندی بە کاستەکەوە کرد.<ref>{{Cite web|author=Wilkes, Neil|date=31 July 2021|title=Veteran actress Marcia Warren 'cast as The Queen Mother in The Crown' – Media Mole|url=https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|access-date=7 September 2024|website=amp.mediamole.co.uk|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804071137/https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|url-status=dead}}</ref> لە ھەمان مانگدا، دەستنیشانکردنی کڵۆدیا ھاریسۆن وەک شازادە ئان پشتڕاستکرایەوە.<ref>{{Cite web|last=Gordon|first=Naomi|date=4 August 2021|title=The Crown season 5: Claudia Harrison cast as Princess Anne|url=https://www.goodhousekeeping.com/uk/lifestyle/a37220677/the-crown-princess-anne-claudia-harrison/|access-date=16 September 2021|website=Good Housekeeping|language=en-GB}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠٢١، خالید عەبدوڵڵا و سەلیم داو بۆ گێڕانی ڕۆڵی دۆدی فایەد و محەممەد ئەلفایەد ڕاگەیەندران.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2021/tv/news/the-crown-khalid-abdalla-dodi-al-fayed-salim-daw-mohammed-1235072176/|title='The Crown' Casts Khalid Abdalla as Dodi Fayed, Princess Diana's Tragic Boyfriend; Salim Daw to Play His Father (EXCLUSIVE)|last=Yossman|first=K.J.|work=Variety|date=23 September 2021}}</ref> دواتر لەو مانگەدا، پشتڕاستکرایەوە کە تیمۆسی داڵتن وەک پیتەر تاونسێند دەستنیشانکراوە.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/09/25/timothy-daltons-licence-thrill-crown-audiences-princess-margarets/|title=Timothy Dalton's licence to thrill Crown audiences as Princess Margaret's former lover|last=Singh|first=Anita|work=The Telegraph|date=25 September 2021}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ھومایۆن سەعید وەک دکتۆر حەسەنەت خان دەستنیشانکرا.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2022/streaming/news/the-crown-humayun-saeed-hasnat-khan-princess-diana-1235149744/|title='The Crown': Pakistani Star Humayun Saeed Cast as Princess Diana's Companion Dr Hasnat Khan in Hit Netflix Series (EXCLUSIVE)|last=Ramachadran|first=Naman|work=Variety|date=9 January 2022}}</ref> گەڕان بەدوای ئەکتەردا بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە ویلیام و شازادە ھاری لە تەمەنی ھەرزەکاریدا بۆ وەرزی شەشەم، لە ئازاری ٢٠٢٢ دەستی پێکرد. ئەکتەرە نوێیەکەی شازادە ویلیام جێگەی سینان وێست دەگرێتەوە، کە وەک شازادە ویلیامی گەنج بۆ وەرزی پێنجەم دەستنیشانکرابوو، لەکاتێکدا پێشبینی دەکرا کاستە نوێیەکانی تری وەرزی پێنجەم بۆ وەرزی شەشەمیش بمێننەوە.<ref name="WilliamHarryCastingSearch">{{Cite web |last=Yossman |first=K.J. |date=17 March 2022 |title=Netflix Set to Shoot 'The Crown' Season 6 This Summer, Looks to Cast Teenage Prince William and Harry |url=https://variety.com/2022/tv/global/prince-william-harry-the-crown-season-6-1235207823/ |access-date=18 March 2022 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠٢٢دا، ڕاگەیەندرا کە ڕوفوس کامپا و ئێد مەکڤی ڕۆڵی شازادە ویلیام دەگێڕن، مێگ بێلامی ڕۆڵی کاترین میدڵتن دەگێڕێت.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2022/09/the-crown-netflix-prince-william-kate-middleton-casting-1235106198/|title=Netflix Drama 'The Crown' Finds Its William And Kate: Two Actors To Play Prince & Newcomer Cast As Kate Middleton In Season 6|work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] | last = Bamigboye|first= Baz | date= 2 September 2022 | access-date= 2 September 2022}}</ref> ==== مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان ==== بەرھەمھێنەرانی Left Bank ڕایان گەیاند کە لە دوو وەرزی یەکەمدا مووچەی سمیت لە فۆی زیاتر بووە، بەشێکی بەھۆی ناوبانگی ئەو لە زنجیرەی Doctor Who.<ref name="FoySmithPay">{{cite web|url=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|title=Claire Foy Was Paid Less Than Matt Smith on 'The Crown'|last=Birnbaum|first=Debra|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=13 March 2018|access-date=26 March 2018|archive-date=25 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325213447/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|url-status=live}}</ref> ئەمە بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان، لەوانە دروستکردنی داواکارییەکی واژووکراو (petition) کە داوای لە سمیت دەکرد جیاوازیی نێوان مووچەکەی خۆی و فۆی ببەخشێتە سندووقی بەرگریی یاسایی.<ref>{{cite magazine|url=https://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|title=Petition Calls on Matt Smith to Donate Part of His Salary From 'The Crown' to Time's Up|last=Clarke|first=Stewart|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=19 March 2018|access-date=26 March 2018|archive-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326200859/http://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|url-status=live}}</ref> Time's up دواتر Left Bank داوای لێبووردنیان لە فۆی و سمیت کرد و وتیان کە ئەوان لە ناوەندی گەردەلوولێکی میدیاییدا بوون «بەبێ ئەوەی ھەڵەی خۆیان بێت»، ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەوان «بەرپرسن لە بوودجە و مووچەکان؛ ئەکتەرەکان ئاگاداری ئەوە نین کێ چەند وەردەگرێت و نابێت بە شەخسی بەرپرسیار بکرێن لە مووچەی ھاوکارەکانیان». ئەوان زیادیان کرد کە پشتگیریی «ھەوڵەکان بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لە فیلم و تەلەڤیزیۆندا دەکەن و پەرۆشن بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ کەمپەینی Time's Upی بەریتانی و پێشتریش لەگەڵ Era 50:50 قسەیان کردووە، کە گرووپێکن کەمپەین بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لەسەر شاشە و شانۆ دەکەن».<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|title='The Crown' Producers Apologize to Claire Foy, Matt Smith Over Gender Pay Scandal|last=Clarke|first=Stewart|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=20 March 2018|access-date=26 March 2018|archive-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326200857/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|url-status=live}}</ref> سوزان ماکی، بەڕێوەبەری داھێنەری Left Bank، ئاماژەی بەوە کرد کە لە داھاتوودا ھیچ ئەکتەرێک مووچەکەی لەو خانمەکتەرە زیاتر نابێت کە ڕۆڵی شاژن دەگێڕێت.the Queen.<ref name="FoySmithPay"/> سەبارەت بە مشتومڕەکە، فۆی «سەرسام نەبوو» بەوەی کە بووە چیرۆکێکی گەورە، «لەو ڕووەوە کە درامایەکی ژن-تەوەر بوو».<ref>{{cite magazine|url=https://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|title=Claire Foy talks The Crown pay controversy: 'I'm not surprised people went, "That's a bit odd{{"'}}|last=Collis|first=Clark|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=24 March 2018|access-date=26 March 2018|archive-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326005935/http://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|url-status=live}}</ref> سمیت ئاماژەی بەوە کرد کە پشتگیریی فۆی دەکات و «خۆشحاڵە کە چارەسەر کرا و (بەرھەمھێنەران) قەرەبوویان کردەوە چونکە ئەوە پێویست بوو ڕووبدات». گۆڤاری The Hollywood Reporter ئاماژەی بەوە کردووە کە ڕوون نییە مەبەستی سمیت لە «چارەسەر بوو» چییە، چونکە نێتفلیکس و Left Bank لێدوانی زیاتریان نەدابوو.<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|title='The Crown' Star Matt Smith Breaks Silence on Claire Foy Pay-Disparity Controversy|last=Lewis|first=Hilary|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=22 April 2018|access-date=24 April 2018|archive-date=23 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423224430/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|url-status=live}}</ref> فۆی دواتر ئەو ھەواڵانەی کە دەیانوت مووچەی پاشەکەوتووی وەرگرتووە بۆ ئەوەی مووچەکەی لەگەڵ ئەو یەکسان بێت، بەوە وەسف کرد کە «تەواو ڕاست نین».<ref>{{Cite magazine|url=https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|title=Claire Foy won't receive back pay for her role in 'The Crown' after gender pay gap dispute|last=Fowler|first=Danielle|date=29 July 2018|magazine=Harper's BAZAAR|access-date=25 February 2019|archive-date=25 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225163017/https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|url-status=live}}</ref> === وێنەگرتن === == بڵاوکردنەوە == دوو ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026170236/http://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |سەردێڕ=''The Crown'' [Season 1, Episodes 1 & 2] (15) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکەم وەرزی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە سەرانسەری جیھاندا بڵاوکرایەوە.<ref name="PremiereDate">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Matt Smith's Netflix drama The Crown gets premiere date|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|magazine=Entertainment Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|یەکەم=Dylan|دوایین=Kickham|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414121555/http://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927214700/http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Radio Times |سەردێڕ=Claire Foy and Matt Smith face the challenges of royal life in new extended trailer for Netflix drama The Crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی دووەم لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.<ref name="Season2Release">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170810162238/http://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ='The Crown' Season 2 Sets Premiere Date, Releases First Trailer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی سێیەم لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.<ref name="Season3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Iannucci |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031050545/https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[TVLine]] |سەردێڕ='The Crown Season 3 (Finally!) Gets November Premiere Date at Netflix |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی چوارەم لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.<ref name="S4Premiere">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanter |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820153937/https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='The Crown': Netflix Sets Premiere Date, Drops First Trailer For Season 4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی پێنجەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە.<ref name="Season5Premiere">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bamigboye |یەکەم=Baz |بەستەری نووسەر=Baz Bamigboye|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ='The Crown' Gets November Premiere Date After Sensitive Behind-The-Scenes Discussions Following Death Of Queen |ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-season-5-premiere-date-netflix-queen-elizabeth-death-1235125467/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}</ref> وەرزی شەشەم و کۆتایی بە دوو بەش بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیان لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://deadline.com/2023/10/the-crown-final-season-premiere-dates-two-parts-trailer-1235567735/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline |سەردێڕ='The Crown' Final Season To Launch In 2 Parts; Premiere Dates Set; Watch Trailer}}</ref> وەرزی یەکەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200900/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 1 [DVD] [2017] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لە سەرانسەری جیھان لە ٧ی تشرینی دووەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی دووەم لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200821/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 2 [DVD] [2018] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لە سەرانسەری جیھان لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی سێیەم بەشێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-03-DVD/dp/B088RXJF8Q |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 3 [DVD] [2020]}}</ref> و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-03-Olivia-Colman/dp/B08F6JZBRK/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown – Season 03}}</ref> وەرزی چوارەم لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-Amazon-Excl-DVD/dp/B094P1TYRZ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 4 (Amazon Excl.) [DVD] [2021]}}</ref> و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-4-DVD/dp/B096TQ6BL6/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 4 [DVD]}}</ref> وەرزی پێنجەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-05-DVD/dp/B0C59YP8PN/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 05 [DVD]}}</ref> و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-5-DVD/dp/B0C3WV89CB |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 05 [DVD]}}</ref> وەرزی شەشەم بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-6-DVD/dp/B0DDPL9TYK/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 6 [DVD]}}</ref> و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-06-Imelda-Staunton/dp/B0DBQ577MG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 06 [DVD]}}</ref> == پێشوازیکردن == === وەڵامی ڕەخنەگرانە === [[پەڕگە:John Lithgow 8 by David Shankbone.jpg|وێنۆک|125px|ڕاست|جۆن لیسگۆ چەندین خەڵاتی بردەوە بە ڕۆڵی وینستۆن چەرچڵ.]] تاج وەک درامایەک ستایشی کراوە، لەلایەن ڕۆژنامەی تەلەگرافەوە بە «باشترین ئۆپێرای تەلەڤیزیۆن» وەسف کراوە و ڕیزبەندی ٥/٥ی پێدراوە؛ بەڵام ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران، وەک لە ڕۆژنامەی تایمزدا، نیگەرانی خۆیان دەربڕی کە ھەندێک ئەڵقە لەسەر بنەمای ساختەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|سەردێڕ=The Crown, season 3 Netflix review|وێبگە=The Telegraph|یەکەم=Anita|دوایین= Singh|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200528151402/https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="fact-from-fiction">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vickers |یەکەم=Hugo |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=How accurate is The Crown? We sort fact from fiction in the royal drama |ئیش=[[The Times]] |ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191204151714/https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> زنجیرەکە نمرەی گشتی ٨١٪ی لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] و ٧٨٪ لە مێتاکریتیک ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown|سەردێڕ=The Crown|بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown|سەردێڕ= The Crown|بڵاوکەرەوە=Metacritc}}</ref> وەرزی یەکەم ٨٨٪ ڕەخنەی ڕەخنەگرانەی ھەیە لەسەر کۆکەرەوەی پێداچوونەوەکانی ڕاتن تۆمەیتۆز، بە پشتبەستن بە ٧٤ پێداچوونەوە بە تێکڕای ڕیزبەندی ٨٫٦/١٠. کۆدەنگی ڕەخنەگرانەکەی دەڵێت «نمایشکردنی بەھێز و سینەماتۆگرافییەکی گەورە، تاج دەکاتە بەرھەمێکی ئاست بەرز کە شایەنی گەورەیی خۆی بێت.»<ref name="rts1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |سەردێڕ=The Crown: Season 1 (2016) |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190410030239/https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>مێتاکریتیک نمرەی ٨١ لە کۆی ١٠٠ دەداتە وەرزی یەکەم، ئەمەش بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر.<ref name="mcs1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|سەردێڕ=The Crown: Season 1|بڵاوکەرەوە=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191116085221/https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی دووەم و سێیەم و چوارەمیش بە ھەمان شێوە پێداچوونەوەی ئەرێنییان بەدەست ھێنا. کاردانەوە بۆ وەرزی پێنجەم، لەکاتێکدا ھێشتا ئەرێنی بوو، بەڵام لەچاو وەرزەکانی تر کەمتر بوو؛ لە ١٠٣ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٧١٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە، بە تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫٧٥/١٠، و کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت، «لە وەرزی پێنجەمدا، ئەستەمە چاوپۆشی لەو ھەستە بکرێت کە ئەم زنجیرەیە درەوشانەوەی لەدەست دواوە، بەڵام درامایەکی سەرنجڕاکێش و کاستێکی نایاب وەک گەوھەرەکانی تاج دەمێنێتەوە.»<ref name="rts5">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 5 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s05 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> وەرزی پێنجەم نمرەی ٦٥ لە کۆی ١٠٠ لە کەناڵی مێتاکریتیک بەدەستھێناوە، لەسەر بنەمای ٣٧ ڕەخنەگر.<ref name="mcs5">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-5 |سەردێڕ=The Crown: Season 5 |بڵاوکەرەوە=[[Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> وەرزی شەشەم لە ٨٥ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٥٤٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە و تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫١/١٠؛ کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت «نواندنی چڕ و پڕی ئەلیزابێت دیبیکی وەک شازادەی وێڵز سەرنجڕاکێشە. سەرەڕای ئەوەش، وەرزی کۆتاییی زنجیرەی تاج زۆرجار وا نیشان دەدات کە حوکمڕانییەکەی لەو پەڕی لووتکەیەدایە.»<ref name="rts6">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}</ref> لە کەناڵی مێتاکریتیک، وەرزەی شەشەم نمرەی ٦١ لە کۆی ١٠٠ بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر ھەیە.<ref name="rts6">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}</ref> === خەڵاتەکان و پاڵەوتنەکان === {{سەرەکی|لیستی خەڵاتەکان و پاڵاوتنەکان کە لەلایەن تاج وەرگیراون}} زنجیرەکە بیست و چوار [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بەدەست ھێناوە، لەنێویاندا زنجیرە درامای نایاب بۆ وەرزی چوارەم و حەوت خەڵاتی بۆ کاستەکان.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/shows/crown|سەردێڕ=The Crown|وێبگە=Television Academy|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807133409/https://www.emmys.com/shows/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا دوو جار خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما بەدەست ھێناوە، لە ئاھەنگەکانی ٧٤ و ٧٨، لەگەڵ بردنەوە زیاترەکانی نواندن بۆ کلێر فۆی، کۆڵمان، کۆرین، ئۆکۆنۆر، ئەندەرسۆن و دیبیکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|سەردێڕ=Crown, The|وێبگە=www.goldenglobes.com|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200402103745/https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == پێشانگای جلوبەرگ == جلوبەرگەکانی ھەردوو زنجیرەی ''تاج'' و ''گامبیتی شاژن'' لەلایەن مۆزەخانەی بروکلن نمایشکرا وەک بەشێک لە پێشانگای خەیاڵی شاژن و تاج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hk.asiatatler.com/life/queens-gambit-the-crown-virtual-exhibition |سەردێڕ=Costumes From Netflix's 'The Queen's Gambit' And 'The Crown' Featured At The Brooklyn Museum |وێبگە=Tatler Hong Kong |یەکەم=Jianne |دوایین=Soriano |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/queen_and_crown |سەردێڕ=The Queen and The Crown: A Virtual Exhibition of Costumes from 'The Queen's Gambit' and 'The Crown' |وێبگە=Brooklyn Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> جلوبەرگ و کەلوپەلی زنجیرەی تاج لەلایەن ھەڕاجگەران لە بۆنھامز (خانوویەکی تایبەتە بۆ مەزاتکردنی نێودەوڵەتی) لە شاری مایفەیر لە مانگی یەک تا ٤ی شوباتی ٢٠٢٤ نمایشکرابوون، پێش فرۆشتنی لە ٧ی شوبات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bonhams.com/stories/37329/ |سەردێڕ=The Crown at Bonhams &#124; Exhibition, Auction Highlights, News & More}}</ref> == زنجیرەی پێشوەختەی پێشبینیکراو == لە مانگی نیسانی ٢٠٢٢دا بڵاوکرایەوە کە نێتفلێکس و لێفت بانک وتووێژی سەرەتایییان کردووە سەبارەت بە زنجیرەیەکی پێشوەختە (چیرۆکەکەی باسی پێش چیرۆکی زنجیرەی بەرھەم ھاتوو دەکات)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='The Crown' Prequel: Netflix And Left Bank In Early-Stage Conversations|ناونیشان=https://deadline.com/2022/04/the-crown-prequel-netflix-and-left-bank-in-early-stage-conversations-1234997110/|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|دوایین=Goldbart|یەکەم=Max|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> پێدەچێت زنجیرەکە باس لە نزیکەی ٥٠ ساڵ پێشتر بکات، بە مردنی شاژنە ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١ دەستی پێکردووە و لە دەوروبەری ھاوسەرگیریی شازادە ئەلیزابێت لە ساڵی ١٩٤٧ کۆتایی دێت. ھەروەھا بەپێی زانیارییەکان زنجیرەکە سەردەمی ئەو چوار پاشایە دەگرێتەوە کە لەو ماوەیەدا حوکمڕانییان کردووە: ئێدواردی حەوتەم، جۆرجی پێنجەم، ئێدواردی ھەشتەم و جۆرجی شەشەم.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A Sumptuous Prequel to The Crown May Be On the Horizon|ناونیشان=https://www.vogue.com/article/prequel-to-the-crown-may-be-on-the-horizon|ئیش=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|دوایین=Maitland|یەکەم=Hayley|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|The Crown (TV series)|تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}} * {{Netflix title|80025678}} * {{IMDb title|id=٤٧٨٦٨٢٤}} {{تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|لەندەن}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتان لە دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]] [[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] rxcw8phv6cg3st9i6flerlkxn02q3rl 0 219412 1574156 1348452 2026-04-10T06:59:19Z 1silent scientist 51740 1574156 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = بابەک خوڕەمدین | image = Papak Xorramdin.jpg | alt = | caption = پەیکەری بابەک خوڕەمدین لە شاری [[بابەک]]، [[کۆماری خۆسەری نەخچیڤان]]، [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] | native_name = {{lang-fa|{{nq|بابک خرمدین}}}} | native_name_lang = | birth_date = ٧٩٥ یان ٧٩٨ | birth_place = [[ئەردەوێڵ]]، [[خەلافەتی عەباسی]]{{ھن}}{{small|([[ئێران]]ی ھەنووکە)}} | spouse = بانوو<ref name="AncientEU">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین= Mark|یەکەم= Joshua J|ڕێکەوت= ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Twelve Great Women of Ancient Persia|ناونیشان=https://www.worldhistory.org/article/1493/twelve-great-women-of-ancient-persia/|بڵاوکەرەوە=World History Encyclopedia|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> | death_date = لەوانەیە ٧ی کانوونی دووەمی ٨٣٨ (٤٠ یان ٤٣ ساڵ ژیاوە){{sfn|Yusofi|2011|pp=299–306}} | death_place = [[سامەڕا]]، [[خەلافەتی عەباسی]]{{ھن}}{{small|([[عێراق]]ی ھەنووکە)}} | years_active = ٢٣ ساڵ | known_for = سەرکردەی خوڕەمدییەکان | opponents = [[خەلافەتی عەباسی]] }} '''بابەک خوڕەمدین''' یان '''بابەک ئەلحەسەن''' ({{بە فارسی|بابک خرمدین}}) سەرکردەیەکی بەناوبانگی ئێرانی{{sfn|Bosworth|1987|pp=224-231}}{{sfn|Bahramian|Hirtenstein|Gholami|2013}} و لە سەرکردە شۆڕشگێڕەکانی ئێران بوو،<ref>Bernard Lewis (1991), "The Political Language of Islam", University of Chicago Press, pp 314. "The last and most nearly successful of the Iranian movements, however was that of Babak, who established his independence in ''Adharbayjan'' early in al-Mamun's reign."</ref> کە ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەیەکی ئازادیخوازی لە دژی [[خەلافەتی عەباسی]] دەکرد. شۆڕشی ئێرانیکردنی بابەک لە بنکەکەی لە [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجانی ئێران]] لە باکووری ڕۆژاوای ئێران،<ref>F. Daftary (1999) Sectarian and National Movements in Iran, Khurasan and Transoxania During Umayyad and Early 'Abbasid Times In History of Civilizations of Central Asia, vol. IV, part One, ed. M. S. Asimov and C. E. Bosworth. Paris: UNESCO Publishing, pp. 41–60. excerpt from pg 50: "The activities of the Khurammiya reached their peak in the movement of Babak al-Khurrami, whose protracted rebellion based in north-western Iran seriously threatened the stability of the Abbassid caliphate.... This revolt lasting for more than twenty years, soon spread from Azerbaijan (North/West Iran) to western and central parts of Iran.</ref> خوازیاری گەڕانەوەی شکۆمەندییە سیاسییەکانی ئێرانییەکان بوو.<ref>Kathryn Babayan, "Mystics, monarchs, and messiahs ", Harvard CMES, 2002. pg 138: "Babak revolted in Azerbaijan (816–838), evoking Abu Muslim as a heroic symbol..and called for a return to the Iranian past"</ref> شۆڕشی بابەک خوڕەمدین ھەتا ناوچەکانی رۆژاوا و ناوەڕاستی [[ئێران]]ی گرتەوە و زیاتر لە بیست ساڵی خایاند، ھەتا ئەوکاتەی بابەک خیانەتی لێکرا و شکستی ھێنا. ڕاپەڕینی بابەک نیشاندەری ھێزی بەردەوامی ئازەربایجانی ئێران و ھەستی باوباپیرانی [[گەلانی ئێرانی|ئێرانییەکان]] بووە.{{sfn|Bosworth|1987|pp=224-231}} == ڕەگناسی == «بابەک» ({{lang|fa|بابک}}) ناوێکی [[فارسیی نوێ]]یە بە واتای «باوک» دێت، کە لە «پاپەک/پابەگ»ی [[پاڵەوی|فارسیی ناوەڕاست]] ({{Lang|pal|𐭯𐭠𐭯𐭪𐭩}}) وەرگیراوە، ناوێکی باو لە ئێرانی پێش [[ئیسلام]] و ھەروەھا ناوی یەکێک لە باوانەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|شانشینی ساسانی]]، کە دامەزرێنەرەکەی [[ئەردەشێر بابەکان|ئەردەشێری یەکەم]] (٢٢٤–٢٤٢) کوڕی شازادەیەک بوو بە ناوی [[پابەگ]].{{sfn|Bahramian|Hirtenstein|Gholami|2013}}{{sfn|Frye|1988|pp=298–299}} ناوی ڕەسەنی بابەک ئەلحەسەن بوو و پێدەچێت لە سەرەتای ڕاپەڕینەکەیدا ناوی بابەکی بۆ خۆی ھەڵبژاردبێت.{{sfn|Bahramian|Hirtenstein|Gholami|2013}} == ژیانی سەرەتایی == لە کاتی گەنجێتیی بابەکدا، باوکی کە گەڕۆک بوو لە نزیک [[سەبەلان]] کوژرا.{{sfn|Crone|2012|p=48}} تا تەمەنی دوازدە ساڵی، بابەک وەک مانگاوان کاری دەکرد، و دوای ئەوە چووە خزمەت سەرکردەیەکی جەنگیی عەرەب بە ناوی شیبل ئیبنولموسەننا ئەلئەزدی لە [[سەراب (شار)|سەراب]]، لەوێ وەک تەویلەوان و خزمەتکار کاری دەکرد. «غیلمان»ەکان («کۆیلەکان»)ی شیبل فێری بابەکیان کرد چۆن [[عوود]] بژەنێت. بابەک ھەروەھا فێری خوێندنەوەی شیعر بوو، پێدەچێت بە دیالێکتی [[زمانی ئازەری|ئازەریی]] خۆجێیی بووبێت.{{sfn|Crone|2012|p=48}} بەپێی نووسەری سەدەی یازدەھەم ئەبولمەعالی، بابەک عوودی دەژەند و گۆرانیی بۆ خەڵکە خۆجێیییەکە دەگوت لەکاتێکدا وەک [[میوەفرۆش]] لە گوندەکەدا کاری دەکرد.{{sfn|Yusofi|1988|pp=299–306}} بابەک دواتر لە شاری [[تەورێز]] جێگیر بوو. لەوێ لەژێر دەستی سەرکردەیەکی تری جەنگیی عەرەب، [[محەممەد ئیبن ڕەواد ئەزدی]] بۆ ماوەی دوو ساڵ کاری کرد، تا گەیشتە تەمەنی پێگەیشتن و گەڕایەوە بۆ گوندەکەی خۆی، [[بیلالاوا]]. لەوێ بابەک ڕووبەڕووی خاوەن زەوییەکی دەوڵەمەند و بەدەسەڵات بووەوە بە ناوی [[جاودان]]، کە دەوترێت سەرسام بووە بە بلیمەتییەکەی و لە ئەنجامدا بردییە ناو خزمەتی خۆیەوە. بە پێچەوانەی ئەو پیاوانەی پێشوو کە بابەک خزمەتی کردبوون، جاودان ئێرانییەکی خۆجێیی بوو، و ڕێبەری یەکێک لە دوو بزووتنەوە [[خورەمدییەکان|خورەمدییەکە]] بوو لە [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]].{{sfn|Crone|2012|p=49}}{{sfn|Yusofi|1988|pp=299–306}} ڕێبەری بزووتنەوە خورەمدییەکەی تر کەسێک بوو بە ناوی ئەبوو عیمران، کە زۆر کات لەگەڵ ھێزەکانی جاودان بەریەککەوتنیان ھەبوو. لە یەکێک لە بەریەککەوتنەکاندا، ئەبوو عیمران شکستی ھێنا و کوژرا، لەکاتێکدا جاودان بە سەختی بریندار بوو و دوای سێ ڕۆژ گیانی سپارد. بابەک بوو بە جێگرەوەی جاودان، کە پێشتر لە کاتی خزمەتکردنیدا ببووە خورەمدی. بە ئەگەرێکی زۆرەوە ھەر لەم ماوەیەدا بووە کە بابەک ناوی خۆی لە ئەلحەسەنەوە گۆڕیوە بۆ بابەک.{{sfn|Crone|2012|pp=49–50}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Babak Khorramdin}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|ئێران|ئازەربایجان}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٧٩٠]] [[پۆل:مردووانی ٨٣٨]] [[پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ٩یەم]] 0h7nvl17731nib783ahf9g6a12z37pm 1574157 1574156 2026-04-10T06:59:51Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1574157 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = بابەک خوڕەمدین | image = Papak Xorramdin.jpg | alt = | caption = پەیکەری بابەک خوڕەمدین لە شاری [[بابەک]]، [[کۆماری خۆسەری نەخچیڤان]]، [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] | native_name = {{lang-fa|{{nq|بابک خرمدین}}}} | native_name_lang = | birth_date = ٧٩٥ یان ٧٩٨ | birth_place = [[ئەردەوێڵ]]، [[خەلافەتی عەباسی]]{{ھن}}{{small|([[ئێران]]ی ھەنووکە)}} | spouse = بانوو<ref name="AncientEU">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین= Mark|یەکەم= Joshua J|ڕێکەوت= ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Twelve Great Women of Ancient Persia|ناونیشان=https://www.worldhistory.org/article/1493/twelve-great-women-of-ancient-persia/|بڵاوکەرەوە=World History Encyclopedia|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> | death_date = لەوانەیە ٧ی کانوونی دووەمی ٨٣٨ (٤٠ یان ٤٣ ساڵ ژیاوە){{sfn|Yusofi|2011|pp=299–306}} | death_place = [[سامەڕا]]، [[خەلافەتی عەباسی]]{{ھن}}{{small|([[عێراق]]ی ھەنووکە)}} | years_active = ٢٣ ساڵ | known_for = سەرکردەی خوڕەمدییەکان | opponents = [[خەلافەتی عەباسی]] }} '''بابەک خوڕەمدین''' یان '''بابەک ئەلحەسەن''' ({{بە فارسی|بابک خرمدین}}) سەرکردەیەکی بەناوبانگی ئێرانی{{sfn|Bosworth|1987|pp=224-231}}{{sfn|Bahramian|Hirtenstein|Gholami|2013}} و لە سەرکردە شۆڕشگێڕەکانی ئێران بوو،<ref>Bernard Lewis (1991), "The Political Language of Islam", University of Chicago Press, pp 314. "The last and most nearly successful of the Iranian movements, however was that of Babak, who established his independence in ''Adharbayjan'' early in al-Mamun's reign."</ref> کە ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەیەکی ئازادیخوازی لە دژی [[خەلافەتی عەباسی]] دەکرد. شۆڕشی ئێرانیکردنی بابەک لە بنکەکەی لە [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجانی ئێران]] لە باکووری ڕۆژاوای ئێران،<ref>F. Daftary (1999) Sectarian and National Movements in Iran, Khurasan and Transoxania During Umayyad and Early 'Abbasid Times In History of Civilizations of Central Asia, vol. IV, part One, ed. M. S. Asimov and C. E. Bosworth. Paris: UNESCO Publishing, pp. 41–60. excerpt from pg 50: "The activities of the Khurammiya reached their peak in the movement of Babak al-Khurrami, whose protracted rebellion based in north-western Iran seriously threatened the stability of the Abbassid caliphate.... This revolt lasting for more than twenty years, soon spread from Azerbaijan (North/West Iran) to western and central parts of Iran.</ref> خوازیاری گەڕانەوەی شکۆمەندییە سیاسییەکانی ئێرانییەکان بوو.<ref>Kathryn Babayan, "Mystics, monarchs, and messiahs ", Harvard CMES, 2002. pg 138: "Babak revolted in Azerbaijan (816–838), evoking Abu Muslim as a heroic symbol..and called for a return to the Iranian past"</ref> شۆڕشی بابەک خوڕەمدین ھەتا ناوچەکانی رۆژاوا و ناوەڕاستی [[ئێران]]ی گرتەوە و زیاتر لە بیست ساڵی خایاند، ھەتا ئەوکاتەی بابەک خیانەتی لێکرا و شکستی ھێنا. ڕاپەڕینی بابەک نیشاندەری ھێزی بەردەوامی ئازەربایجانی ئێران و ھەستی باوباپیرانی [[گەلانی ئێرانی|ئێرانییەکان]] بووە.{{sfn|Bosworth|1987|pp=224-231}} == ڕەگناسی == «بابەک» ({{lang|fa|بابک}}) ناوێکی [[فارسیی نوێ]]یە بە واتای «باوک» دێت، کە لە «پاپەک/پابەگ»ی [[پاڵەوی|فارسیی ناوەڕاست]] ({{Lang|pal|𐭯𐭠𐭯𐭪𐭩}}) وەرگیراوە، ناوێکی باو لە ئێرانی پێش [[ئیسلام]] و ھەروەھا ناوی یەکێک لە باوانەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|شانشینی ساسانی]]، کە دامەزرێنەرەکەی [[ئەردەشێر بابەکان|ئەردەشێری یەکەم]] (٢٢٤–٢٤٢) کوڕی شازادەیەک بوو بە ناوی [[پابەگ]].{{sfn|Bahramian|Hirtenstein|Gholami|2013}}{{sfn|Frye|1988|pp=298–299}} ناوی ڕەسەنی بابەک ئەلحەسەن بوو و پێدەچێت لە سەرەتای ڕاپەڕینەکەیدا ناوی بابەکی بۆ خۆی ھەڵبژاردبێت.{{sfn|Bahramian|Hirtenstein|Gholami|2013}} == ژیانی سەرەتایی == لە کاتی گەنجێتیی بابەکدا، باوکی کە گەڕۆک بوو لە نزیک [[سەبەلان]] کوژرا.{{sfn|Crone|2012|p=48}} تا تەمەنی دوازدە ساڵی، بابەک وەک مانگاوان کاری دەکرد، و دوای ئەوە چووە خزمەت سەرکردەیەکی جەنگیی عەرەب بە ناوی شیبل ئیبنولموسەننا ئەلئەزدی لە [[سەراب (شار)|سەراب]]، لەوێ وەک تەویلەوان و خزمەتکار کاری دەکرد. «غیلمان»ەکان («کۆیلەکان»)ی شیبل فێری بابەکیان کرد چۆن [[عوود]] بژەنێت. بابەک ھەروەھا فێری خوێندنەوەی شیعر بوو، پێدەچێت بە دیالێکتی [[زمانی ئازەری|ئازەریی]] خۆجێیی بووبێت.{{sfn|Crone|2012|p=48}} بەپێی نووسەری سەدەی یازدەھەم ئەبولمەعالی، بابەک عوودی دەژەند و گۆرانیی بۆ خەڵکە خۆجێیییەکە دەگوت لەکاتێکدا وەک [[میوەفرۆش]] لە گوندەکەدا کاری دەکرد.{{sfn|Yusofi|1988|pp=299–306}} بابەک دواتر لە شاری [[تەورێز]] جێگیر بوو. لەوێ لەژێر دەستی سەرکردەیەکی تری جەنگیی عەرەب، [[محەممەد ئیبن ڕەواد ئەزدی]] بۆ ماوەی دوو ساڵ کاری کرد، تا گەیشتە تەمەنی پێگەیشتن و گەڕایەوە بۆ گوندەکەی خۆی، [[بیلالاوا]]. لەوێ بابەک ڕووبەڕووی خاوەن زەوییەکی دەوڵەمەند و بەدەسەڵات بووەوە بە ناوی [[جاودان]]، کە دەوترێت سەرسام بووە بە بلیمەتییەکەی و لە ئەنجامدا بردییە ناو خزمەتی خۆیەوە. بە پێچەوانەی ئەو پیاوانەی پێشوو کە بابەک خزمەتی کردبوون، جاودان ئێرانییەکی خۆجێیی بوو، و ڕێبەری یەکێک لە دوو بزووتنەوە [[خورەمدییەکان|خورەمدییەکە]] بوو لە [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]].{{sfn|Crone|2012|p=49}}{{sfn|Yusofi|1988|pp=299–306}} ڕێبەری بزووتنەوە خورەمدییەکەی تر کەسێک بوو بە ناوی ئەبوو عیمران، کە زۆر کات لەگەڵ ھێزەکانی جاودان بەریەککەوتنیان ھەبوو. لە یەکێک لە بەریەککەوتنەکاندا، ئەبوو عیمران شکستی ھێنا و کوژرا، لەکاتێکدا جاودان بە سەختی بریندار بوو و دوای سێ ڕۆژ گیانی سپارد. بابەک بوو بە جێگرەوەی جاودان، کە پێشتر لە کاتی خزمەتکردنیدا ببووە خورەمدی. بە ئەگەرێکی زۆرەوە ھەر لەم ماوەیەدا بووە کە بابەک ناوی خۆی لە ئەلحەسەنەوە گۆڕیوە بۆ بابەک.{{sfn|Crone|2012|pp=49–50}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Babak Khorramdin}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|ئێران|ئازەربایجان}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٧٩٠]] [[پۆل:مردووانی ٨٣٨]] [[پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ٩یەم]] 4j6o86lwv5bdullpspuh9o9vtkgsu7z 14 228862 1573949 1046047 2026-04-09T16:19:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2010s American satirical television series}} 1573949 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|2010s American satirical television series}} r3wnkwmaeakbszoiow1248t3zfriw55 14 228864 1573950 1046042 2026-04-09T16:20:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2010s American black comedy television series}} 1573950 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|2010s American black comedy television series}} trdf6et6sc3i3vkkojdpzrmbtfhq0st 14 228886 1573948 1045994 2026-04-09T16:19:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2020s American satirical television series}} 1573948 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|2020s American satirical television series}} 2tem064pbz9u5m55ijtpw0vwjpg5467 0 230080 1574042 1569554 2026-04-09T17:19:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Politics of the United States}} 1574042 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[سیاسەت]] لە چوارچێوەی [[کۆمار|کۆمارێکی]] [[کۆماری فیدڕاڵ|فیدراڵی]] [[دەستوور|دەستووریدا]] کاردەکات کە [[سیستمی سەرۆکایەتی|سیستمێکی سەرۆکایەتی]] ھەیە. سێ لقە جیاوازەکە دەسەڵاتەکان دابەش دەکەن: [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرێس]]، کە لقی یاسادانان پێکدەھێنێت، دەستەیەکی یاسادانانی دوو ئەنجومەنییە و پێکدێت لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەران]] و [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیران]]؛ [[دەسەڵاتی جێبەجێکار|لقی جێبەجێکار]]، کە لەلایەن [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە]] سەرۆکایەتی دەکرێت، کە وەک [[سەرۆکی دەوڵەت]] و [[سەرۆکی حکوومەت]]ی وڵات خزمەت دەکات؛ و [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|لقی دادوەری]]، کە پێکدێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵا]] و دادگا فیدراڵییە نزمترەکان، و دەسەڵاتی دادوەری پەیڕەو دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Politics of the United States}} [[پۆل:سیاسەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 1kn887x0nxdvv5wssh4coj1xtagpkn9 0 234436 1574155 1513925 2026-04-10T06:29:49Z 1silent scientist 51740 1574155 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:An_ode_from_the_Quran_written_out_by_Bechran_Wellcome_L0040183.jpg|وێنۆک|ئایەتی نۆیەمی [[حیجر|سوورەتی حیجر]] : بەڕاستی ھەر ئێمە [[قورئان]]مان دابەزاندووە و ھەر ئێمە پارێزەری ئەوین.]] '''لەوحی مەحفووز''' زاراوەیەکە لە باوەڕی [[ئیسلام|ئیسلامیدا]] کە بە گشتی ئاماژەیە بۆ ئامرازێک کە [[خوا لە ئیسلامدا|خودا]] بەھۆیەوە چارەنووسی دروستکراوەکانی پاراستووە پێش ئەوەی دروستیان بکات. ڕاستەوخۆ لە [[قورئان|قورئانی]] پیرۆزدا لە [[بورووج|سوورەتی بورووج]]<ref>{٢٢ فِي لَوْحٍ مَّحْفُوظٍ} لە تابلۆیەکى پارێزراو دایە، واتە: پارێزراوە لە دەست تێبردنى شەیتانەکان.</ref> دەرکەوتووە، کە بە خوودی قورئانی پیرۆزەوە گرێداوە. ھەروەھا لە ئایەتەکانی تردا بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بە دەربڕینی وەک «پەرتووک»، «الامام المبین» و «دایکی پەرتووک - ام الکتاب» دەرکەوتووە.واتای ڕاستەقینەی تابلۆی پارێزراو لە فەرموودەکانی پێغەمبەر و لەلایەن ڕاڤەکارانی [[قورئان]] و [[سوننەت|سوننەتەوە]] لێکدراوەتەوە. و کۆمەڵەی تریش ھەن کە بە پێی بیروباوەڕیان شیانکردووەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|قورئان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 11n57n0ok3paxdrqvfzkeuvu22n9zje 1574194 1574155 2026-04-10T11:22:43Z مامۆستا 39489 + [[پۆل:فەلسەفەی ئیسلامی]]، − {{بێپۆل}} ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1574194 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:An_ode_from_the_Quran_written_out_by_Bechran_Wellcome_L0040183.jpg|وێنۆک|ئایەتی نۆیەمی [[حیجر|سوورەتی حیجر]] : بەڕاستی ھەر ئێمە [[قورئان]]مان دابەزاندووە و ھەر ئێمە پارێزەری ئەوین.]] '''لەوحی مەحفووز''' زاراوەیەکە لە باوەڕی [[ئیسلام|ئیسلامیدا]] کە بە گشتی ئاماژەیە بۆ ئامرازێک کە [[خوا لە ئیسلامدا|خودا]] بەھۆیەوە چارەنووسی دروستکراوەکانی پاراستووە پێش ئەوەی دروستیان بکات. ڕاستەوخۆ لە [[قورئان|قورئانی]] پیرۆزدا لە [[بورووج|سوورەتی بورووج]]<ref>{٢٢ فِي لَوْحٍ مَّحْفُوظٍ} لە تابلۆیەکى پارێزراو دایە، واتە: پارێزراوە لە دەست تێبردنى شەیتانەکان.</ref> دەرکەوتووە، کە بە خوودی قورئانی پیرۆزەوە گرێداوە. ھەروەھا لە ئایەتەکانی تردا بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بە دەربڕینی وەک «پەرتووک»، «الامام المبین» و «دایکی پەرتووک - ام الکتاب» دەرکەوتووە.واتای ڕاستەقینەی تابلۆی پارێزراو لە فەرموودەکانی پێغەمبەر و لەلایەن ڕاڤەکارانی [[قورئان]] و [[سوننەت|سوننەتەوە]] لێکدراوەتەوە. و کۆمەڵەی تریش ھەن کە بە پێی بیروباوەڕیان شیانکردووەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|قورئان}} [[پۆل:فەلسەفەی ئیسلامی]] qjzxbj41pljy50jhebgez7cvdzvgj7j 4 241625 1574145 1573826 2026-04-09T21:00:51Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1574145 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٩ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٥٢٦٤٨ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٧ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٢١١٦٩ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٦ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٤٣٥ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٤ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٣٨٣ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٣ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٤٤٤٨ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 9e5kvdpzjpkd1pymftdd0egptq68uql 0 243864 1574070 1502461 2026-04-09T18:24:58Z حوسێن 42516 حوسێن پەڕەی [[دژە سامییەت]]ی گواستەوە بۆ [[دژەسامیەتی]]: بەکوردیکردن 1502461 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Descreationofhost.gif|وێنۆک|253x253پیکسڵ|نەخشێکی دارین کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٤٧٨ نیشانی دەدات کە چۆن [[جوو|جووەکان]] دەسووتێندرێن دوای ئەوەی تاوانبار کرابوون بە پیسکردنی قوربانی پیرۆز.]] '''دژە سامییەت''' یان '''دژە جوو''' (بە [[ئینگلیزی]]: Anti-Semitism) زاراوەیەکە بە دژە [[جوولەکایەتی]] دەدرێت وەک گرووپێکی ڕەگەزی و ئایینی و نەتەوەیی. واتای وشەیی یان زمانەوانیی دەستەواژەکە بریتییە لە «دژی سامییەت» و ھەندێکجاریش بە «نا سامییەت» وەرگێڕدراوە. ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار لەلایەن زانای ئەڵمانی ویلھێلم مارەوە بەکارھێنرا بۆ وەسفکردنی شەپۆلی دووژمنایەتی [[جوو|جووەکان]] لە [[ئەورووپای ناوین]] لە ناوەڕاستی [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا. ھەرچەندە [[عەرەب]] و [[ئاشووری]] و ئەوانی دیکە سەر بە سامییەکانن، بەڵام دووژمنایەتییان بە دژە جوو پۆلێن ئەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئایین|مێژوو|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Antisemitism}} [[پۆل:ڕۆژھەڵاتناسی]] [[پۆل:ڕەگەزپەرستی]] d797hkqt98wefx7d66xxdajqxo9rzzr 1 244114 1574072 1182080 2026-04-09T18:24:58Z حوسێن 42516 حوسێن پەڕەی [[وتووێژ:دژە سامییەت]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:دژەسامیەتی]]: بەکوردیکردن 1131722 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == سڵاو @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]، دژەجوولەکایەتی (یان دژەجوویەتی) یانی [[:en:anti-judaism|anti-judaism]]. ئەمە ئەبێتە دژەسامیەتی. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٦:١١، ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) 7y2upm5bmiq9gsog9xpthk8zz0awy4r 0 246622 1574162 1182079 2026-04-10T07:39:40Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[دژەسامیەتی]] 1574162 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دژەسامیەتی]] 3kd58j7pu1967lwxyn5ffn2il97imio 1 246623 1574170 1182081 2026-04-10T07:40:40Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[وتووێژ:دژەسامیەتی]] 1574170 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:دژەسامیەتی]] bragunbj4cchwk17l8vgbhmhz7hwaja 0 252446 1574045 1569191 2026-04-09T17:20:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|State Lieutenant Governors of the United States by state}} 1574045 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{حکوومەتی ویلایەتی ئەمریکا}} '''جێگری فەرماندار''' بەرپرسێکە لە [[حکوومەتەکانی ویلایەتەکانی ئەمریکا|حکوومەتەکانی ویلایەتەکانی]] ٤٥ لە کۆی ٥٠ ویلایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، جێگری فەرماندار بەرزترین بەرپرسی ویلایەتە لە دوای [[فەرماندار (ئەمریکا)|فەرماندار]]، و شوێنی ئەو بەرپرسە دەگرێتەوە کاتێک لە ویلایەتەکە ئامادە نییە یان بۆ ماوەیەکی کاتی بێتوانا دەبێت. لە ئەگەری مردن، دەستلەکارکێشانەوە یان دوورخستنەوەی فەرماندارێک لە پۆستەکەی، جێگری فەرماندار بە شێوەیەکی گشتی دەبێتە فەرماندار.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|State Lieutenant Governors of the United States by state}} eim05i0cs6i3pdgkcsn1y8pvk97gh8h 0 252466 1574040 1569556 2026-04-09T17:19:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Speakers of the United States House of Representatives}} 1574040 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''وتەبێژی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا'''، کە بە شێوەیەکی باو بە '''وتەبێژی ئەنجومەن''' ناسراوە، ئەفسەری سەرۆکایەتیی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]]، کە ژووری خوارووی [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]]. پۆستەکە لە ساڵی ١٧٨٩ بەپێی [[ماددەی یەکەمی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ماددەی یەکەم، بەشی دووەم]]ی [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Speakers of the United States House of Representatives}} [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٧٨٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] d6mqeeqnbb3r6bsy6c8gbssjdrhuju9 0 252471 1574039 1569557 2026-04-09T17:18:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Presidents pro tempore of the United States Senate}} 1574039 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا''' (زۆرجار کورت دەکرێتەوە بۆ '''سەرۆکی کاتی''') دووەم باڵاترین بەرپرسی [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]]، لە دوای [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|جێگری سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. بەپێی [[ماددەی یەکەمی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ماددەی یەکەم]]، بەشی سێیەمی [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، جێگری سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان سەرۆکی ئەنجومەنی پیرانە (سەرەڕای ئەوەی سیناتۆر نییە)، و ئەنجومەنی پیران دەبێت سەرۆکێکی ''کاتی'' ھەڵبژێرێت بۆ ئەوەی لە کاتی ئامادەنەبوونی جێگری سەرۆکدا کار بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents pro tempore of the United States Senate}} [[پۆل:ئەنجوومەنی پیرانی ئەمریکا]] [[پۆل:جێگرانی سەرۆکی یاسادانان]] 916dorl8y5sfdrbut9bqwlgrlbjzbhe 0 252477 1574038 1569561 2026-04-09T17:18:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Merrick Garland}} 1574038 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''مێریک برایان گارلاند''' (لەدایکبووی ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک ٨٦ەمین [[داواکاری گشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|داواکاری گشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ٢٠٢١ تا ٢٠٢٥ خزمەتی کردووە. ئەو پێشتر وەک دادوەری تێھەڵچوونەوەی دادگای تێھەڵچوونەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ بازنەی ناوچەی کۆڵۆمبیا لە ١٩٩٧ تا ٢٠٢١ خزمەتی کردووە. لە ٢٠١٦دا، سەرۆک [[باراک ئۆباما]] گارلاندی بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]] کاندید کرد؛ بەڵام، [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی یو ئێس]] ڕەتیکردەوە دانیشتنی چەسپاندن ئەنجام بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Merrick Garland}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] m76tiw9dgtf97j13ehz1a5xx3ejc8c6 0 252479 1574037 1569562 2026-04-09T17:18:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|United States Cabinets}} 1574037 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کابینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دەستەی ڕاوێژکاری فەرمیی سەرەکییە بۆ [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. کابینەکە بە گشتی لەگەڵ سەرۆککۆمار لە ژووری کابینە لە تەنیشت [[نووسینگەی ھێلکەیی]] لە باڵی ڕۆژاوای کۆشکی سپی کۆدەبێتەوە. سەرۆککۆمار سەرۆکایەتی کۆبوونەوەکان دەکات بەڵام بە فەرمی ئەندامی کابینەکە نییە. [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەپێی یاسا لە کابینەکەدا خزمەت دەکات. سەرۆکی [[وەزارەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتەکان]]، کە لەلایەن سەرۆککۆمارەوە دادەمەزرێن و لەلایەن [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیران]]ەوە پەسەند دەکرێن، ئەندامی کابینەکەن، و سەرۆک وەزارەتە بەوەکالەتەکانیش بەشداری لە کۆبوونەوەکانی کابینەدا دەکەن جا بە فەرمی بۆ پەسەندکردنی ئەنجومەنی پیران کاندید کرابن یان نا. ئەندامانی کابینەکە کەسانی دامەزرێنراوی سیاسین و بە شێوەیەکی کارگێڕی وەزارەتەکانیان بەڕێوە دەبەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|United States Cabinets}} i1mw477wnntt1rvak9zq2uwlz83qcy5 0 252484 1574036 1569564 2026-04-09T17:17:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Clarence Thomas}} 1574036 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کڵارێنس تۆماس''' (لەدایکبووی ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٤٨) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩١ەوە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. سەرۆک [[جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش]] کاندیدی کرد بۆ ئەوەی جێگەی [[تورگود مارشال]] بگرێتەوە. دوای مارشاڵ، تۆماس دووەم [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ئەمریکیی ئەفریقی]]یە کە لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]]دا خزمەت بکات و لە کاتی خانەنشینبوونی ئەنتۆنی کێنەدی لە ساڵی ٢٠١٨ەوە، درێژترین ماوەی خزمەتکردنی وەک دادوەر تێدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Clarence Thomas}} [[پۆل:کاتۆلیکەکانی ئەفریقایی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] h4in1en9nt704m3kcqct0uawrfod7ho 0 252485 1574035 1569565 2026-04-09T17:17:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Samuel Alito}} 1574035 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ساموێل ئەنتۆنی ئەلیتۆ جونیۆر''' یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش]] لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ بۆ دادگای باڵا کاندید کرا، و لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ەوە تێیدا خزمەت دەکات. دوای ئەنتۆنین سکالیا، ئەلیتۆ دووەم دادوەری ئیتالی-ئەمریکییە کە لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]]دا خزمەت بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Samuel Alito}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pytkju2o0yk3eo5uh5l12htl18piejv 0 252490 1574034 1569566 2026-04-09T17:17:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Elena Kagan}} 1574034 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئەلینا کایگن''' (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٦٠) پارێزەرێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] خزمەت دەکات. ئەو لە ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن سەرۆک [[باراک ئۆباما]]وە دامەزرا و چوارەم ژنە کە لەو دادگایەدا خزمەت بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Elena Kagan}} [[پۆل:خەڵکانی گۆڵدمەن ساکس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:پارێزەرانی ئەمریکی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] juqkgjwbm958l251mx7utwyu32rlkef 0 252491 1574033 1569567 2026-04-09T17:16:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Neil Gorsuch}} 1574033 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''نیڵ مەکگیڵ گۆرسەچ''' (لەدایکبووی ٢٩ی ئابی ١٩٦٧) یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]] لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ کاندید کرا، و لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٧وە خزمەت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Neil Gorsuch}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 13neqqfl2fayva8kx6qrb6r2p6nexlj 0 252492 1574032 1569568 2026-04-09T17:16:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Brett Michael Kavanaugh}} 1574032 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''برێت مایکڵ کاڤانۆ''' (لەدایکبووی ١٢ی شوباتی ١٩٦٥) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]] لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٨ کاندید کرا، و لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨وە خزمەت دەکات. ئەو پێشتر دادوەری بازنەیی یو ئێس بوو لە دادگای تێھەڵچوونەوەی یو ئێس بۆ بازنەی ناوچەی کۆڵۆمبیا لە ٢٠٠٦ تا ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Brett Michael Kavanaugh}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] g4joaiwbmtto180lpngwonnm6q5n667 0 252495 1574122 1573799 2026-04-09T20:08:45Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574122 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگا پێداچوونەوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگا ناوەندییەکانی پێداچوونەوەن بۆ [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەوان گوێ لە تانەکانی کەیسەکان لە [[دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ھەندێک لە ئاژانسە کارگێڕییەکانی یوو ئێس دەگرن، و بڕیارەکانیان دەکرێت تانەیان لێ بدرێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. دادگاکانی پێداچوونەوە دابەشکراون بۆ ١٣ «سێرکیت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brian Duignan, Gloria Lotha |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ١٩٩٨|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/United-States-Court-of-Appeals|سەردێڕ=United States Court of Appeals {{!}} Definition, Number, & Facts {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=[[United States Department of Justice|U.S. Department of Justice]] |ناونیشان=https://www.justice.gov/usao/justice-101/federal-courts|سەردێڕ=U.S. Attorneys {{!}} Introduction To The Federal Court System {{!}} United States Department of Justice |وێبگە=Executive Office for United States Attorneys}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uscourts.gov/about-federal-courts/court-role-and-structure|سەردێڕ=Court Role and Structure |وێبگە=[[Administrative Office of the United States Courts|Administrative Office of the U.S. Courts]] on behalf of the [[Federal judiciary of the United States|Federal Judiciary]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States courts of appeals}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} cwujgxn7vn4mdony1qyhkpjn3kimjhs 0 252500 1573928 1573772 2026-04-09T16:08:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|United States Court of International Trade}} 1573928 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگای بازرگانیی نێونەتەوەییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' (ئاماژەکانی کەیس: '''سی تی. ئینتڵ ترەید'''؛ ھەروەھا بە کورتکراوەی '''سی ئای تی''')<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/court-international-trade-federal-trump-tariffs/|سەردێڕ=What is the Court of International Trade? Learn more about the judges who blocked Trump's tariffs. - CBS News |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.cbsnews.com |زمان=en-US}}</ref> [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دادگایەکی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ە کە بڕیار لەسەر [[سکاڵا|کارە شارستانییەکان]] دەدات کە لە یاساکانی گومرگ و بازرگانیی نێودەوڵەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سەرچاوە دەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cit.uscourts.gov/about-court|سەردێڕ=About the Court {{!}} Court of International Trade {{!}} United States |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Court of International Trade}}</ref> دادگاکە کە بنکەکەی لە لۆوەر مانھاتن لە [[نیوویۆرک|نیوویۆرک سیتی]]یە، دەسەڵاتێکی دادوەریی بەرفراوانی بەسەر زۆربەی بابەتە پەیوەندیدارەکان بە [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی]]یەوە ھەیە و ڕێگەی پێدراوە گوێ لەو کەیسانە بگرێت و بڕیاریان لەسەر بدات کە لە ھەر شوێنێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ھەروەھا لە ئاستی نێودەوڵەتیشەوە سەرچاوە دەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cit.uscourts.gov/about-court#JURISDICTION%20OF%20THE%20COURT|سەردێڕ=About the Court {{!}} Court of International Trade {{!}} United States |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Court of International Trade |لە=Jurisdiction of the Court}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States Court of International Trade}} [[پۆل:Articles with hCards]] a1z7mvw8santo0yqjh8nxnhf5qfh4z2 1574098 1573928 2026-04-09T20:04:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574098 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگای بازرگانیی نێونەتەوەییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' (ئاماژەکانی کەیس: '''سی تی. ئینتڵ ترەید'''؛ ھەروەھا بە کورتکراوەی '''سی ئای تی''')<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/court-international-trade-federal-trump-tariffs/|سەردێڕ=What is the Court of International Trade? Learn more about the judges who blocked Trump's tariffs. - CBS News |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.cbsnews.com |زمان=en-US}}</ref> [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دادگایەکی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ە کە بڕیار لەسەر [[سکاڵا|کارە شارستانییەکان]] دەدات کە لە یاساکانی گومرگ و بازرگانیی نێودەوڵەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سەرچاوە دەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cit.uscourts.gov/about-court|سەردێڕ=About the Court {{!}} Court of International Trade {{!}} United States |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Court of International Trade}}</ref> دادگاکە کە بنکەکەی لە لۆوەر مانھاتن لە [[نیوویۆرک|نیوویۆرک سیتی]]یە، دەسەڵاتێکی دادوەریی بەرفراوانی بەسەر زۆربەی بابەتە پەیوەندیدارەکان بە [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی]]یەوە ھەیە و ڕێگەی پێدراوە گوێ لەو کەیسانە بگرێت و بڕیاریان لەسەر بدات کە لە ھەر شوێنێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ھەروەھا لە ئاستی نێودەوڵەتیشەوە سەرچاوە دەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cit.uscourts.gov/about-court#JURISDICTION%20OF%20THE%20COURT|سەردێڕ=About the Court {{!}} Court of International Trade {{!}} United States |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Court of International Trade |لە=Jurisdiction of the Court}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States Court of International Trade}} [[پۆل:Articles with hCards]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} qrv6s86xzs51mfw10rqe4faiyno8ye3 0 252598 1574041 1569555 2026-04-09T17:19:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Political ideologies in the United States}} 1574041 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان لە ئەمریکا''' بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ [[شەبەنگی سیاسیی چەپ-ڕاست|سپێکتری سیاسیی چەپ-ڕاست]]دا ھاوتەریبن، و زۆربەی ئەمریکییەکان خۆیان وەک [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|کۆنەپارێز]]، [[لیبرالیزمی مۆدێرن لە ئەمریکا|لیبراڵ]]، یان میانڕەو دەناسێنن. [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|کۆنەپارێزیی ھاوچەرخی ئەمریکی]] [[شۆپپارێزیی کۆمەڵایەتی لە ئەمریکا|کۆنەپارێزیی کۆمەڵایەتی]] و کۆنەپارێزیی دارایی لەخۆدەگرێت. ئایدیۆلۆجیی یەکەمیان وەک وەڵامێک بۆ [[کۆمۆنیزم]] و پاشان بزووتنەوەی مافە مەدەنییەکان پەرەی سەند، لە کاتێکدا دووەمیان وەک وەڵامێک بۆ "نیو دیڵ" پەرەی سەند. [[لیبرالیزمی مۆدێرن لە ئەمریکا|لیبرالیزمی مۆدێرنی ئەمریکی]] لیبرالیزمی کولتووری، لیبرالیزمی کۆمەڵایەتی و [[پێشکەوتنخوازی لە ئەمریکا|پێشکەوتنخوازی]] لەخۆدەگرێت، کە لە سەردەمی پێشکەوتنخوازی و [[بێبازاڕیی مەزن|بێبازاڕیی مەزندا]] پەرەی سەند. جگە لە کۆنەپارێزی و لیبرالیزم، ویلایەتە یەکگرتووەکان [[ئازادیخوازی لە ئەمریکا|بزووتنەوەیەکی ئازادیخوازیی]] بەرچاوی ھەیە، کە لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا وەک بوژانەوەیەکی [[لیبرالیزم لە ئەمریکا|لیبرالیزمی کلاسیک]] پەرەی سەند. بزووتنەوە سیاسییە مێژووییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا لەلایەن ئایدیۆلۆژیای جۆراوجۆرەوە شێوەیان گرتووە وەک [[کۆماریخوازی]]، [[پۆپیولیزم]]، [[جیاخوازی]]، [[فاشیزم]]، [[سۆسیالیزم]]، پاشایەتیخوازی، و [[ناسیۆنالیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Political ideologies in the United States}} [[پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان]] qkovltrjqs3n7catz7kddz5jx3jz8y8 0 286519 1573901 1509357 2026-04-09T12:37:38Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1573901 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox deity|type=ھووری (خووری)|name=شیمیگێ|image=Yazılıkaya room A Šimige 3479.jpg|caption=نەقشی ٣٤ لە پەرستگای بەردینی نزیک شاری دێرینی خاتووشا (نزیک شاری چوروم) کە گۆیا وێنای شیم گێ دەکات. Relief 34 from the [[Yazılıkaya]] sanctuary, assumed to be a depiction of Šimige{{sfn|Taracha|2009|p=٩٥}}|god_of=خواوەندی خۆر لای گەلی ھووری|consort=ئایو ئیکالتی|children=مناڵ: حەفت کچ|equivalent1_type=میزۆپۆتامیا|equivalent1=شەمەش|equivalent2_type=ئۆگاریت|equivalent2=شەپەشی|equivalent3_type=خیتی|equivalent3=کوڕەخواوەندی ئاسمان|equivalent4_type=لووی (گەل)|equivalent4=تیواز (خواوەندی گەلی لۆوی)}} '''شیمیگێ''' خواوەندی خۆر بوو لە لای گەلی کۆنی ھووری (خووری) . وەک لە سەرچاوەکانەوە دەزانرێت کە ئەو خولوەندە ناگاتەوە ھیچ ناوچەیێکی دیاریکراوە، بەڵام لە بەڵگە مێژوویەکانی ڕۆژگاری دەسەڵاتی [[حووری|ھورییەکان]]، شیمیگی خواوەندی شارەکانی [[کیزۆواتنا]] ([[تورکیا]]ی ئێستا) و ئوگاریت، ئالالاخ و ماری (لە سووریا)، تا نوزی لە شانشینی [[ئەرەپخا|ئاراپخا]] ([[کەرکووک|کەرکووکی]] ئێستا) لە گەرمیانی باشووری [[کوردستان]] بووە، کاراکتەر و کەسایەتییەکەی تا ڕادەیەکی زۆر بەند بووە بە ھاوتا میزۆپۆتامیایەکەی شەمەش؛ بەڵام شیمیگێ کاریگەری ھەبووە لەسەر خوداوەندی خیتی (کوڕی خۆری ئاسمان) و تیوازی لوڤێ. لە ئەفسانە ھورییەکاندا، شیمیگێ وەک یەکێک لە ھاوپەیمانەکانی [[تێشوب]] وێنا دەکرێت. ڕۆڵێکی چالاک دەگێڕێت لە ''سروودی ئولوکومی Ullikummi'', کە یەکەم کەسە ئەو ئەھریمەنە بە ناوی خۆیەوە ببینێت، و لە ئەنجامدا ھەواڵی بوونی خۆی دەگەیەنێتە خوداوەندی کەشوھەوا. == ناو و کەسایەتی == شیمیگێ خودای خۆر بووە. {{Sfn|Archi|2013}} پێیان وابوو بە گالیسکەیەکدا بە ئاسماندا دەسوڕێتەوە کە چوار ئەسپ ڕایدەیکێشێت و خزمەتکارەکانی لەگەڵیدا بوون. {{Sfn|Taracha|2009}} ھەروەھا پەیوەندی بە سرووش بەخشەکانەوە ھەبووە. {{Sfn|Taracha|2009}} دیارە کە ناوی شیمیگێ بە واتای "خۆر" دێت لە زمانی ھورییدا، بەڵام ھێشتا ناتوانرێت شیکاری وردتری [[وشەڕەتناسی|ئیتیمۆلۆژی]] و [[مۆرفۆلۆجی (زمانەوانی)|مۆرفۆلۆژی]] بۆ بکرێت. {{Sfn|Giorgieri|2011}} ڕێنووسی ناوەکە. نموونەی نووسینە [[نووسینی بزماری|میخییەکانی]] بریتین لە ''ši-mi-i-ge'' لە ئەوەی پێی دەوترێت " پیتی میتانی "، ''ši-mi-ge-e'' لە نووشتەکانی ماری، و ''ši-mi-ga'' یان ''ši-mi-ka'' لە ناوە تیۆفۆریەکاندا، لە ئالالاخ لە ڕۆژاوا تا [[ئەرەپخا]]پخا لە ڕۆژھەڵات. {{Sfn|Giorgieri|2011}} گێرنۆت ویلھێلم پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئەو فۆرمانەی کە بە ێ ''-e'' کۆتایی دێت لەوانەیە ڕۆژاوایی بن، لەکاتێکدا ئەمانە بە ا''-a'' - ڕۆژھەڵات کۆتایی دێن. {{Sfn|Wilhelm|1989}} لە ڕێنووسی ئەلفوبێی ئۆگاریتیکدا ناوەکە بە شێوەی ''ṯmg'' وەرگێڕدرابوو. {{Sfn|Válek|2021}} == پەیوەندی لەگەڵ خوداوەندەکانی تر == ناوی خوداوەند شیوینی کە لە [[ئورارتوو|زمانی ئورارتو]] دەپەرسترێت، ڕەنگە ھاوشێوەی خوداوەندی شیمیگێ بێت. {{Sfn|Giorgieri|2011}} ئەم تیۆرییە بە جێی متمانەتر دادەنرێت لە پێشنیاری جێگرەوە کە لە ڕووی ئیتیمۆلۆژییەوە پەیوەندی بە ''šiu(na)'' ی خیتی، «خودا»، یان ''šiwatt''، «ڕۆژ» و بە درێژایی کەمتر ڕاستەوخۆ لەگەڵ ڕەگی [[زمانی بنەڕەتی-ھیندوئەورووپی|پرۆتۆ-ھیندۆ-ئەورووپی]] ''*diēu-''. {{Sfn|Hazenbos|2011}} بەڵام گێرنۆت ویلھێلم ئاماژە بەوە دەکات کە ھیچ ئاماژەیەک نییە کە ئایینەکانی ھوری و ئۆرارتی ھاوشێوە بوون و پێدەچێت پەیوەندییەکانی نێوانیان بە تەواوی زمانەوانی بن. {{Sfn|Wilhelm|1989}} ڕەنگە شیوینی پەیوەندی بە شاری ئورارتی تووشپا ([[قەڵای وان|ڤان کالێسی]])ەوە ھەبووبێت، وەک لە ناوی ھاوسەرەکەیدا، خوداوەندی تووشپویا، ئاماژەی پێکراوە. {{Sfn|Hazenbos|2011}} == پەرستن == شیمیگێ بە یەکێک لە خوداوەندەکانی "پان-ھوریی" دادەنرێت، ھاوشێوەی [[تێشوب]]، شاوشکا، کوشو، کوماربی یان نوپاتیک. {{Sfn|Taracha|2009}} {{Sfn|Archi|2013}} لە سەرچاوەکاندا ھیچ ئاماژەیەک نییە کە ھیچ شوێنێکی دیاریکراو پەیوەندییەکی بەھێزی بەوەوە ھەبووبێت، {{Sfn|Wilhelm|1989}} بەڵام لە بەڵگەنامەکانی زۆرێک لە شارەکانی حوریدا، لەوانە ئورکێش، تیگونانی، عەلاخ، نوزی، [[ئەرەپخا|عەرافا]]، تەل ئەلریمە و چاگار بازاڕ، بۆ نموونە بە چەندین ناوی تیۆفۆریکدا ئیسپاتی کراوە. {{Sfn|Giorgieri|2011}} نموونە لەوانە ئیلیپ-شیمیکا ("شیمیگ ڕزگار دەکات") {{Sfn|Richter|2010}} و ئاریپ-شیمیکا ("شیمیگ [منداڵێکی] بەخشی"). {{Sfn|Richter|2010}} [[پەڕگە:Yazilikaya_Sonnengott_des_Himmels.jpg|وێنۆک| شیمی گە و کوشوح لە خاتووشا .]] == ئەفسانە == لە ئەفسانەدا زۆرجار شیمیگێ وەک یەکێک لە ھاوپەیمانەکانی تێشوب دەردەکەوێت. {{Sfn|Wilhelm|1989}} بەڵام لەم جۆرە دەقانەدا تاڕادەیەک کەم ئیسپاتی کراوە و تا ئێستاش کارەکتەری تاکەکەسی بە خراپی ناسراوە. {{Sfn|Wilhelm|1989}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خوداوەندەکانی خۆر]] b6v3sm4546lhbeth71autjst2go6ie9 1574103 1573901 2026-04-09T20:05:35Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1574103 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox deity|type=ھووری (خووری)|name=شیمیگێ|image=Yazılıkaya room A Šimige 3479.jpg|caption=نەقشی ٣٤ لە پەرستگای بەردینی نزیک شاری دێرینی خاتووشا (نزیک شاری چوروم) کە گۆیا وێنای شیم گێ دەکات. Relief 34 from the [[Yazılıkaya]] sanctuary, assumed to be a depiction of Šimige{{sfn|Taracha|2009|p=٩٥}}|god_of=خواوەندی خۆر لای گەلی ھووری|consort=ئایو ئیکالتی|children=مناڵ: حەفت کچ|equivalent1_type=میزۆپۆتامیا|equivalent1=شەمەش|equivalent2_type=ئۆگاریت|equivalent2=شەپەشی|equivalent3_type=خیتی|equivalent3=کوڕەخواوەندی ئاسمان|equivalent4_type=لووی (گەل)|equivalent4=تیواز (خواوەندی گەلی لۆوی)}} '''شیمیگێ''' خواوەندی خۆر بوو لە لای گەلی کۆنی ھووری (خووری) . وەک لە سەرچاوەکانەوە دەزانرێت کە ئەو خولوەندە ناگاتەوە ھیچ ناوچەیێکی دیاریکراوە، بەڵام لە بەڵگە مێژوویەکانی ڕۆژگاری دەسەڵاتی [[حووری|ھورییەکان]]، شیمیگی خواوەندی شارەکانی [[کیزۆواتنا]] ([[تورکیا]]ی ئێستا) و ئوگاریت، ئالالاخ و ماری (لە سووریا)، تا نوزی لە شانشینی [[ئەرەپخا|ئاراپخا]] ([[کەرکووک|کەرکووکی]] ئێستا) لە گەرمیانی باشووری [[کوردستان]] بووە، کاراکتەر و کەسایەتییەکەی تا ڕادەیەکی زۆر بەند بووە بە ھاوتا میزۆپۆتامیایەکەی شەمەش؛ بەڵام شیمیگێ کاریگەری ھەبووە لەسەر خوداوەندی خیتی (کوڕی خۆری ئاسمان) و تیوازی لوڤێ. لە ئەفسانە ھورییەکاندا، شیمیگێ وەک یەکێک لە ھاوپەیمانەکانی [[تێشوب]] وێنا دەکرێت. ڕۆڵێکی چالاک دەگێڕێت لە ''سروودی ئولوکومی Ullikummi'', کە یەکەم کەسە ئەو ئەھریمەنە بە ناوی خۆیەوە ببینێت، و لە ئەنجامدا ھەواڵی بوونی خۆی دەگەیەنێتە خوداوەندی کەشوھەوا. == ناو و کەسایەتی == شیمیگێ خودای خۆر بووە. {{Sfn|Archi|2013}} پێیان وابوو بە گالیسکەیەکدا بە ئاسماندا دەسوڕێتەوە کە چوار ئەسپ ڕایدەیکێشێت و خزمەتکارەکانی لەگەڵیدا بوون. {{Sfn|Taracha|2009}} ھەروەھا پەیوەندی بە سرووش بەخشەکانەوە ھەبووە. {{Sfn|Taracha|2009}} دیارە کە ناوی شیمیگێ بە واتای "خۆر" دێت لە زمانی ھورییدا، بەڵام ھێشتا ناتوانرێت شیکاری وردتری [[وشەڕەتناسی|ئیتیمۆلۆژی]] و [[مۆرفۆلۆجی (زمانەوانی)|مۆرفۆلۆژی]] بۆ بکرێت. {{Sfn|Giorgieri|2011}} ڕێنووسی ناوەکە. نموونەی نووسینە [[نووسینی بزماری|میخییەکانی]] بریتین لە ''ši-mi-i-ge'' لە ئەوەی پێی دەوترێت " پیتی میتانی "، ''ši-mi-ge-e'' لە نووشتەکانی ماری، و ''ši-mi-ga'' یان ''ši-mi-ka'' لە ناوە تیۆفۆریەکاندا، لە ئالالاخ لە ڕۆژاوا تا [[ئەرەپخا]]پخا لە ڕۆژھەڵات. {{Sfn|Giorgieri|2011}} گێرنۆت ویلھێلم پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئەو فۆرمانەی کە بە ێ ''-e'' کۆتایی دێت لەوانەیە ڕۆژاوایی بن، لەکاتێکدا ئەمانە بە ا''-a'' - ڕۆژھەڵات کۆتایی دێن. {{Sfn|Wilhelm|1989}} لە ڕێنووسی ئەلفوبێی ئۆگاریتیکدا ناوەکە بە شێوەی ''ṯmg'' وەرگێڕدرابوو. {{Sfn|Válek|2021}} == پەیوەندی لەگەڵ خوداوەندەکانی تر == ناوی خوداوەند شیوینی کە لە [[ئورارتوو|زمانی ئورارتو]] دەپەرسترێت، ڕەنگە ھاوشێوەی خوداوەندی شیمیگێ بێت. {{Sfn|Giorgieri|2011}} ئەم تیۆرییە بە جێی متمانەتر دادەنرێت لە پێشنیاری جێگرەوە کە لە ڕووی ئیتیمۆلۆژییەوە پەیوەندی بە ''šiu(na)'' ی خیتی، «خودا»، یان ''šiwatt''، «ڕۆژ» و بە درێژایی کەمتر ڕاستەوخۆ لەگەڵ ڕەگی [[زمانی بنەڕەتی-ھیندوئەورووپی|پرۆتۆ-ھیندۆ-ئەورووپی]] ''*diēu-''. {{Sfn|Hazenbos|2011}} بەڵام گێرنۆت ویلھێلم ئاماژە بەوە دەکات کە ھیچ ئاماژەیەک نییە کە ئایینەکانی ھوری و ئۆرارتی ھاوشێوە بوون و پێدەچێت پەیوەندییەکانی نێوانیان بە تەواوی زمانەوانی بن. {{Sfn|Wilhelm|1989}} ڕەنگە شیوینی پەیوەندی بە شاری ئورارتی تووشپا ([[قەڵای وان|ڤان کالێسی]])ەوە ھەبووبێت، وەک لە ناوی ھاوسەرەکەیدا، خوداوەندی تووشپویا، ئاماژەی پێکراوە. {{Sfn|Hazenbos|2011}} == پەرستن == شیمیگێ بە یەکێک لە خوداوەندەکانی "پان-ھوریی" دادەنرێت، ھاوشێوەی [[تێشوب]]، شاوشکا، کوشو، کوماربی یان نوپاتیک. {{Sfn|Taracha|2009}} {{Sfn|Archi|2013}} لە سەرچاوەکاندا ھیچ ئاماژەیەک نییە کە ھیچ شوێنێکی دیاریکراو پەیوەندییەکی بەھێزی بەوەوە ھەبووبێت، {{Sfn|Wilhelm|1989}} بەڵام لە بەڵگەنامەکانی زۆرێک لە شارەکانی حوریدا، لەوانە ئورکێش، تیگونانی، عەلاخ، نوزی، [[ئەرەپخا|عەرافا]]، تەل ئەلریمە و چاگار بازاڕ، بۆ نموونە بە چەندین ناوی تیۆفۆریکدا ئیسپاتی کراوە. {{Sfn|Giorgieri|2011}} نموونە لەوانە ئیلیپ-شیمیکا ("شیمیگ ڕزگار دەکات") {{Sfn|Richter|2010}} و ئاریپ-شیمیکا ("شیمیگ [منداڵێکی] بەخشی"). {{Sfn|Richter|2010}} [[پەڕگە:Yazilikaya_Sonnengott_des_Himmels.jpg|وێنۆک| شیمی گە و کوشوح لە خاتووشا .]] == ئەفسانە == لە ئەفسانەدا زۆرجار شیمیگێ وەک یەکێک لە ھاوپەیمانەکانی تێشوب دەردەکەوێت. {{Sfn|Wilhelm|1989}} بەڵام لەم جۆرە دەقانەدا تاڕادەیەک کەم ئیسپاتی کراوە و تا ئێستاش کارەکتەری تاکەکەسی بە خراپی ناسراوە. {{Sfn|Wilhelm|1989}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خوداوەندەکانی خۆر]] 2ohau4eedv10h8ymv5q1033k1vp9n68 0 287150 1574066 1495877 2026-04-09T17:55:58Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1574066 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''تۆماس جەی. بێرێک''' ({{بە ئینگلیزی|Thomas J. Barrack}}) (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٤٧) بازرگانێکی ملیاردێری [[ئەمریکییەکان|ئەمریکییە]]، وەبەرھێنەرێکی تایبەتی خانووبەرەیە لە ئەمریکا و دامەزرێنەر و سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای کۆڵۆنی نۆرس ستار. دۆستێکی نزیک و ھاوپەیمانی سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]]ە، کە لە ھەواڵە تەلەڤیزیۆنییەکاندا نوێنەرایەتی ترامپی کردووە. ھەروەھا وەک سەرۆکی لیژنەی دەستبەکاربوونی ترامپ کاری کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.alquds.co.uk/%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b5%d9%8a%d9%84-%d9%85%d8%ab%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%b9%d9%86-%d8%b5%d8%af%d9%8a%d9%82-%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d9%85%d8%a8-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%8a%d8%a7%d8%b1%d8%af%d9%8a%d8%b1/|سەردێڕ=تفاصيل مثيرة عن صديق ترامب الملياردير العربي الأصل و”جسره” نحو أمراء الخليج|ئیش=القدس العربي Alquds Newspaper|زمان=en-us|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|دوایین=jamaledinetaleb|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180701023924/http://www.alquds.co.uk/?p=954229|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> == ژیانی کەسی == بێرێک لە خێزانێکەوە ھاتووە کە باپیر و باپیریان لە [[لوبنان]]ەوە کۆچیان کردووە بۆ [[ئەمریکا]]. لە ساڵی ١٩٦٩ بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[زانکۆی باشووری کالیفۆرنیا]] (USC) تەواو کردووە، لەوێ ئەستێرەی تیپی ڕەگبی پاڵەوانێتی نیشتمانیی بووە. لە ساڵی ١٩٧٢ لە قوتابخانەی یاسای زانکۆی یوو سی ئێڵ ئەی و یوو ئێس سی خوێندوویەتی، لەوێ وەک سەرنووسەری ڕۆژنامەی پێداچوونەوەی یاسا کاری کردووە.<ref>https://web.archive.org/web/20180615140603/https://www.forbes.com/profile/thomas-barrack/</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == باپیر و باپیری بێرێک مەسیحی لوبنانی بوون کە لە ساڵی ١٩٠٠ لە شاری زەحلەی لوبنانەوە کۆچیان کرد بۆ ئەمریکا. بێرێک لە شاری کالڤەر سیتی لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] گەورە بووە، باوکی کارمەندی دووکانی خواردن بووە و دایکی سکرتێر بووە. لە ساڵی ١٩٦٩ بێرێک بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئاداب لە زانکۆی باشووری کالیفۆرنیا (USC) بەدەستھێناوە، لەوێ لە تیپی ڕەگبی زانکۆ یاری کردووە. پاشان لە قوتابخانەی یاسای گۆڵد لە زانکۆی باشووری کالیفۆرنیا خوێندوویەتی، لەوێ سەرنووسەری ڕۆژنامەی پێداچوونەوەی یاسای باشووری کالیفۆرنیا بووە، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٢ بڕوانامەی [[دکتۆرا]]ی لە زانکۆی سان دیێگۆ بۆ یاسا بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/politics/hes-better-than-this-says-thomas-barrack-trumps-loyal-whisperer/2017/10/10/067fc776-a215-11e7-8cfe-d5b912fabc99_story.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118124446/https://www.washingtonpost.com/politics/hes-better-than-this-says-thomas-barrack-trumps-loyal-whisperer/2017/10/10/067fc776-a215-11e7-8cfe-d5b912fabc99_story.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.forbes.com/profile/thomas-barrack/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250604142303/https://www.forbes.com/profile/thomas-barrack/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/06/13/world/middleeast/trump-tom-barrack-saudi.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250507085606/https://www.nytimes.com/2018/06/13/world/middleeast/trump-tom-barrack-saudi.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.colonyinc.com/management.php |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160605044333/http://www.colonyinc.com/management.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Tom Barrack}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن]] [[پۆل:زیندووان]] 4phvizf5u1thm7xbw2ivgweus5phdrf 1574077 1574066 2026-04-09T20:01:10Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1574077 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''تۆماس جەی. بێرێک''' ({{بە ئینگلیزی|Thomas J. Barrack}}) (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٤٧) بازرگانێکی ملیاردێری [[ئەمریکییەکان|ئەمریکییە]]، وەبەرھێنەرێکی تایبەتی خانووبەرەیە لە ئەمریکا و دامەزرێنەر و سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای کۆڵۆنی نۆرس ستار. دۆستێکی نزیک و ھاوپەیمانی سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]]ە، کە لە ھەواڵە تەلەڤیزیۆنییەکاندا نوێنەرایەتی ترامپی کردووە. ھەروەھا وەک سەرۆکی لیژنەی دەستبەکاربوونی ترامپ کاری کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.alquds.co.uk/%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b5%d9%8a%d9%84-%d9%85%d8%ab%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%b9%d9%86-%d8%b5%d8%af%d9%8a%d9%82-%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d9%85%d8%a8-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%8a%d8%a7%d8%b1%d8%af%d9%8a%d8%b1/|سەردێڕ=تفاصيل مثيرة عن صديق ترامب الملياردير العربي الأصل و”جسره” نحو أمراء الخليج|ئیش=القدس العربي Alquds Newspaper|زمان=en-us|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|دوایین=jamaledinetaleb|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180701023924/http://www.alquds.co.uk/?p=954229|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> == ژیانی کەسی == بێرێک لە خێزانێکەوە ھاتووە کە باپیر و باپیریان لە [[لوبنان]]ەوە کۆچیان کردووە بۆ [[ئەمریکا]]. لە ساڵی ١٩٦٩ بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[زانکۆی باشووری کالیفۆرنیا]] (USC) تەواو کردووە، لەوێ ئەستێرەی تیپی ڕەگبی پاڵەوانێتی نیشتمانیی بووە. لە ساڵی ١٩٧٢ لە قوتابخانەی یاسای زانکۆی یوو سی ئێڵ ئەی و یوو ئێس سی خوێندوویەتی، لەوێ وەک سەرنووسەری ڕۆژنامەی پێداچوونەوەی یاسا کاری کردووە.<ref>https://web.archive.org/web/20180615140603/https://www.forbes.com/profile/thomas-barrack/</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == باپیر و باپیری بێرێک مەسیحی لوبنانی بوون کە لە ساڵی ١٩٠٠ لە شاری زەحلەی لوبنانەوە کۆچیان کرد بۆ ئەمریکا. بێرێک لە شاری کالڤەر سیتی لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] گەورە بووە، باوکی کارمەندی دووکانی خواردن بووە و دایکی سکرتێر بووە. لە ساڵی ١٩٦٩ بێرێک بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئاداب لە زانکۆی باشووری کالیفۆرنیا (USC) بەدەستھێناوە، لەوێ لە تیپی ڕەگبی زانکۆ یاری کردووە. پاشان لە قوتابخانەی یاسای گۆڵد لە زانکۆی باشووری کالیفۆرنیا خوێندوویەتی، لەوێ سەرنووسەری ڕۆژنامەی پێداچوونەوەی یاسای باشووری کالیفۆرنیا بووە، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٢ بڕوانامەی [[دکتۆرا]]ی لە زانکۆی سان دیێگۆ بۆ یاسا بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/politics/hes-better-than-this-says-thomas-barrack-trumps-loyal-whisperer/2017/10/10/067fc776-a215-11e7-8cfe-d5b912fabc99_story.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118124446/https://www.washingtonpost.com/politics/hes-better-than-this-says-thomas-barrack-trumps-loyal-whisperer/2017/10/10/067fc776-a215-11e7-8cfe-d5b912fabc99_story.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.forbes.com/profile/thomas-barrack/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250604142303/https://www.forbes.com/profile/thomas-barrack/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/06/13/world/middleeast/trump-tom-barrack-saudi.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250507085606/https://www.nytimes.com/2018/06/13/world/middleeast/trump-tom-barrack-saudi.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.colonyinc.com/management.php |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160605044333/http://www.colonyinc.com/management.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Tom Barrack}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن]] [[پۆل:زیندووان]] 1couwdebfaz21zd7yjwnl3dpti3sj6n 0 288497 1573882 1570959 2026-04-09T11:59:46Z Ari Qasm 57423 1573882 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ھارپاگوس''' یان '''ھارپاگ''' یان '''ھارپاک''' کە بە '''ھارپاگۆس''' ناسراوە ([[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]] Ἅρπαγος؛ [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: {{Script/Arabic|ئارباکو}})، ژەنەڕاڵێکی [[ماد]] بووە لە سەدەی شەشەمی [[پێش زایین]]، لەلایەن [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆتەوە]]، شانازیی بەوە کردووە کە [[کورووشی مەزن|کورووشی مەزنی]] خستووەتە سەر تەختی پادشایەتی لە ڕێگەی لادانەکەی لە [[شەڕی سنووری فارس|شەڕی]] [[پارساگاد|پاسارگادا]].{{تێبینی|لە پاسارگاد سوپای کوورووش ڕووبەڕووی سوپای مادی باپیری ([[ئیشتوویگوو|ئەژدەھاک]]) بووەوە و ​ھارپاگ لەم شەڕەدا ناپاکیی لە ئەژدەھاک کرد و لەگەڵ بەشێکی زۆری سوپای ماد چوونە پاڵ کوورووش. ​بەھۆی ئەم سەرکەوتنە لە پاسارگاد، دەسەڵاتی [[مادەکان]] کۆتاییی ھات و [[کورووشی مەزن|کوورووش]] بڕیاری دا ھەر لەو شوێنەدا پایتەختەکەی بنیات بنێت.}} == ژیاننامە == [[پەڕگە:Sebastiano_Ricci_018.jpg|وێنۆک|ھارپاگ کۆرشی کۆرپە دەھێنێتە لای شوانەکە.]] بەپێی ''[[مێژوو (ھیرۆدۆت)|مێژووەکانی]]'' [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆتس]] ھارپاگ ئەندامی ماڵی پادشایەتیی [[ماد]] بووە کە خزمەتی بە پادشا [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] دەکرد کە دوا پادشای [[شانشینی ماد|میدیا]] بووە. کاتێک ھەواڵ گەیشتە ئاستیاگ کە کورووش ھێزەکانی کۆدەکاتەوە، فەرمانی بە ھارپاگ کرد، وەک ژەنەراڵی سەرەکیی خۆی، سەرکردایەتیی سوپاکە بکات دژی کورووش. دوای شەڕێکی سێ ڕۆژە لە دەشتی [[پاسارگاد|پاسارگاددا]]، ھارپاگ تۆڵەی مردنی کوڕەکەی بە دەستی ئاستیاگ کردەوە کاتێک بەیعەتەکەی لە بەرەکانی شەڕدا گۆڕی لە بەرژەوەندیی کورووش، لە ئەنجامدا ئاستیاگ شکستی ھێنا و [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی فارسی]] پێکھێنرا. == ئەفسانە == ھیرۆدۆت ھۆکاری گۆڕینی پشتگیریی ھارپاگ بۆ وەشانێکی جەژنی مرۆڤخۆری [[تیێستس]] دەگەڕێنێتەوە.<ref>The detailed parallels are presented by [[Walter Burkert]], ''Homo Necans'' (1983:103-09.</ref> باس دەکات کە ئاستیاگ دوای ئەوەی خەونێکی بینی کە کچەکەی، [[ماندانا]]، پادشایەکی لەدایک دەبێت کە دژی یاخی دەبێت دەیڕووخێنێت، فەرمانی بە ھارپاگ دا کە منداڵەکە لە کاتی لەدایکبووندا ئاشکرا بکات و بیکوژێت. ھارپاگ کە ئامادە نەبوو خوێنی شاھانە بڕێژێت، منداڵەکە (کورووش)ی دا بە شوانێک بە ناوی میتراداتس،<ref>Mitradeates: the Hellenistic form of an [[Iranian languages|Iranian]] [[theophoric name]] meaning "given by [[Mithra]]".</ref> کە وەک کوڕی خۆی پەروەردەی کرد.[[پەڕگە:King_Astyages_places_Harpagos_in_command_of_his_army,_by_Jan_Moy_(1535-1550).jpg|وێنۆک|پادشا ئاستیاگ ھارپاگ دەخاتە سەر فەرماندەییی سوپاکەی]]دوای دە ساڵ، کاتێک کورووش بە زیندوویی دۆزرایەوە، ئاستیاگ بە شێوەیەکی دڕندانە سزای ھارپاگی دا و تاکە کوڕی ھارپاگی کوشت و لە کاتی ئاھەنگێکدا گۆشتەکەی دەرخواردی ھارپاگ دا. دەگوترا ھارپاگ لە کاتی ئاھەنگەکەدا کاردانەوەی نەبووە، جگە لەوەی پارچەکانی کوڕەکەی کۆکردووتەوە و بۆ ناشتنی. پاشان ئاستیاگ داوای ئامۆژگاریی لە [[موخ]] (قەشە)کەی کرد سەبارەت بە چارەنووسی کورووش. پێی گوت ئەو کوڕەی کە لە کاتی یاریکردنی [[پادشای گردەکە (یاری)|پادشای شاخەکە]] لەگەڵ ھاوڕێکانیدا دۆزرایەوە، ئەگەرچی لە یاریدا بوو، پێشبینیی بوون بە پادشایەکی جێبەجێ کردووە و چیتر مەترسیی نییە و ھەڕەشە نییە بۆ تەختی ئاستیاگ. ئاستیاگ لەسەر ئامۆژگاریی ئەوان کورووشی نارد بۆ لای دایک و باوکی [[قەمبیزی یەکەم]] و ماندانا لە [[ئەنشان (فارس)|ئەنشان]] (باشووری ڕۆژئاوای [[ئێران]] لە نزیک [[شیراز]]). ھارپاگ چاوەڕێی کاتی دەکرد و ئارامی دەگرت، دیاریی بۆ کورووش دەنارد بۆ ئەوەی پەیوەندیی لەگەڵیدا بمێنێتەوە، لەکاتێکدا کاریدەکرد بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی گەورەکانی میدیا دژی ئاستیاگ. کاتێک ئامادە بوون، پەیامێکی بۆ کورووش نارد کە پەیامەکەی لەناو سکی کەروێشکێک یان ئاژەڵێکدا شاردبووەوە و بۆی نارد، ئاگاداری کردەوە کە مادەکان لە مەیدانی جەنگدا یاخی دەبن و خیانەت لە ئاستیاگ دەکەن، ئەگەر دژی باپیرت چەک ھەڵبگریت و شەڕ بکەیت. == ھارپاگ لە دەقە مێژوویییەکاندا == [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]]، ''[[مێژوو (ھیرۆدۆت)|مێژوو]]'':<blockquote>"ئاستیاگ ھەر کە کورووش لەدایک بوو، ھارپاگی نارد، کە پیاوێکی خۆی و دڵسۆزترینی مادەکان بوو...." "کاتێک کورووش بینی لیدییەکان خۆیان بە ڕێکوپێکی بۆ شەڕ لە دەشتەکەدا ڕێکدەخەن، لە ترسی ھێزە سوارەکانیان، پێشنیارێکی گرتەبەر کە ھارپاگ، کە یەکێک لە مادەکان بوو پێشنیاری بۆی کرد. ھەموو ئەو وشترانەی کۆکردەوە کە لەگەڵ سوپاکەی ھاتبوون بۆ ھەڵگرتنی خۆراک و پێداویستی و جانتاکان، و بارەکانیان دابەزاند، سەربازەکانی سواری سەریان کرد کە وەک سوارچاکە ئاسایییەکان کۆکرابوونەوە." پاشان فەرمانی پێکردن لەبەردەم سەربازەکانی تردا پێشڕەوی بکەن دژی ئەسپسوارەکانی لیدی..." "لەم نێوەندەدا ئاستیاگ کوڕی ھارپاگی برد و کوشتی، دوای ئەوە پارچە پارچەی کرد و ھەندێک لە بەشەکانی لەبەردەم ئاگرەکەدا برژاند و بەشێکی دیکەی کوڵاند..." "کاتێک کورووش گەورە بوو و گەیشتە پیاوەتی، و وەک ئازاترین و بەناوبانگترین کەس لە ھەموو ڕکابەرەکانی ناسرا، ھارپاگ کە خیانەتی کرد بۆ تۆڵەسەندنەوە لە [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]]، دەستی کرد بە پێدانی دیاری و پەیام..." "لەکاتی مردنی [[مازارێس|مازارێسدا]]، ھارپاگ ڕەوانەی کەناراوەکان کرا بۆ ئەوەی سەرکەوتوو بێت لە فەرماندەیییەکەی. ھەروەھا ئەو لە ڕەگەزی مادەکان بوو، ئەو پیاوە بوو کە پادشای ماد، ئاستیاگ، لە ئاھەنگە ناپیرۆز و دڕندانەکە مامەڵەی لەگەڵ کرد، دواتر ھارپاگ یارمەتیی کورووشی دا بۆ ئەوەی ببێتە پاشا بە پشتیوانیکردن و ھاوکاریکردنی...." "دوای داگیرکردنی ئایۆنییەکان، ھارپاگ دەستی کرد بە ھێرشکردنە سەر کاریانەکان و کاونییەکان و لیکییەکان. ئایۆنیەکان و ئایۆلییەکان ناچار بوون لە بێنە ناو سوپاکەی و خزمەت بکەن..."</blockquote>[[پەڕگە:Jean_Charles_Nicaise_Perrin_-_Cyrus_and_Astyages_-_WGA17209.jpg|وێنۆک|''تابلۆی پادشا [[ئیشتوویگوو|ئاستیاگ]] کە ھارپاگ دەنێرێت بۆ کوشتنی [[کورووشی مەزن|کورووش]]'']]''مێژووی نەبو نید'':<blockquote>"پادشا ئاستیاگ سەربازەکانی بانگ کرد و دژی کورووش، پادشای [[ئەنشان (فارس)|ئەنشان]] (باشووری ڕۆژئاوای [[ئێران]]) ڕێپێوانێکی کرد، بۆ ئەوەی لە شەڕدا چاوی پێ بکەوێت. سوپای ئاستیاگ دژی ئاستیاگ ڕاپەڕین و بە پەت ڕادەستی کورووشیان کرد. کورووش دژی وڵاتی [[ئەکباتانا]] ڕێپێوانی کرد؛ شوێنی نیشتەجێبوونی شاھانەی دەست بەسەردا گرت؛ زیو، زێڕ، شتە بەنرخەکانی دیکەی وڵاتی ئەکباتانا وەک غەنیمەت وەرگرت." و ھێنرایە ئانشان."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/babylon02.html|سەردێڕ=Cyrus takes Babylon (539 BCE) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161208034752/http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/babylon02.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref></blockquote> == خزمەتی سەربازی == بە گوێرەی ھیرۆدۆت دوای شکستی ئاستیاگ (٥٥٠ پێش زایین)، ھارپاگ لە سەردەمی فەرمانڕەوای نوێ کورووشی دووەمدا درێژەی بە ژیانی سەربازیی خۆی دا: * ھارپاگ پێشنیاری بەکارھێنانی [[وشتر|وشترەکانی]] کرد وەک ھێڵی پێشەوە دژی [[لیدیا|لیدییەکان]] لە شەڕی [[کورووشی مەزن|کورووشی دووەم]] دژی [[کرۆسۆس]]، بەمەش سوارەی لیدییەکان پەرش و بڵاو بوون. * دوای ڕاپەڕینێکی لیدییەکان و مردنی فەرماندەی پیادەی کورووش، ژەنەڕاڵ [[مازارێس]]، کورووشی دووەم بەرپرسیارێتیی داگیرکردنی [[ئاناتۆلیا|ئەناتۆڵیای]] خستە ئەستۆی ھارپاگ، کە دواتر وەک سەرکەوتووترین ژەنەراڵی کورووش کاری کرد. * ژەنەراڵەکەی ماد دوای سەرکەوتنەکەی لە [[لیدیا]] بە داگیرکردنی [[یۆنیا]] و [[فینیقیا|فینقیا]] و [[کاریا]] و [[لیکیا]] و زۆر ناوچەی تری [[ئاناتۆلیا|ئەناتۆڵیا]] (جگە لە [[میلیتۆس]] کە لە ڕێگەی ئامۆژگاریی حەکیمە گەورەکەیان [[تالیس|تالیسەوە]] ڕەزامەندی کورووشی بەدەستھێنابوو بۆ ئەوەی لە شەڕی لیدیادا بێلایەن بمێنێتەوە). * ھارپاگ بە داھێنانەکانی تەکنیکە [[ئەندازیاری|ئەندازیارییەکانیش]] ناسرابوو؛ بە تایبەتی، بەکارھێنانی ڕێڕەوی زەوی و تەپۆڵکە لە کاتی گەمارۆدان (رێگایەک کە دواتر [[ئەسکەندەری مەزن|ئەسکەندەری مەکدۆنی]] لە کاتی گەمارۆدانی [[سور|سوردا]] بەکاری ھێنا) و بەکارھێنانی شاخەوانان بۆ پێوانەکردنی دیواری دووژمنەکانیان: <blockquote>کاتێک ھاتە یۆنیا، بە دروستکردنی تەپۆڵکە شارەکانی گرت؛ پیاوەکانی لەناو دیوارەکانیاندا دەبرد و دواتر تەپۆڵکەی بە دیوارەکاندا دروست دەکرد و بەم شێوەیە شارەکانی دەگرت. —ھیرۆدۆت ١.١٦٢<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Herodotus/1C*.html|سەردێڕ=LacusCurtius • Herodotus — Book I: Chapters 141‑177}}</ref></blockquote> * سەرەڕای ناوبانگی ھارپاگ بە میھرەبانی و ڕەحم، دانیشتووانی [[زانتۆس|شاری زانتۆس]] لە [[لیکیا]] خۆیان کوشت نەک خۆیان ڕادەستی ئەو بکەن و دەیانگوت ھەرگیز داگیر نەکراون. == ژیانی دواتری == دوای تەواوبوونی فتوحات و شەڕەکانی، ھارپاگ وەک [[ساتراپ|ساتراپی]] ئاسیای بچووک دەستنیشانکرا. نەوەکانی بوون بە بنەماڵەی شاھانەی [[لیکیا]] لە ناوچەیەکی ئێستا باشووری ڕۆژئاوای [[تورکیا]]. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.livius.org/ha-hd/harpagus/harpagus.html Livius on Harpagus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731001440/http://www.livius.org/ha-hd/harpagus/harpagus.html |date=٣١ی تەممووزی ٢٠١٣ }} Archived 2013-07-31 at the Wayback Machine * [https://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/babylon02.html The Chronicle of Nabonidus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161208034752/http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/babylon02.html |date= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ }} Archived 2016-12-08 at the Wayback Machine * [http://www.piney.com/Heredotus1.html The Histories of Herodotus] Archived 2009-06-03 at the Wayback Machine {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|کوردستان|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Harpagos}} [[پۆل:شانشینی ماد]] [[پۆل:ماد]] [[پۆل:سەرکردە سەربازییەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] bdda18louy51bpi8ppk9pdag66aarfh 0 289187 1574003 1571178 2026-04-09T17:01:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Biscuits}} 1574003 wikitext text/x-wiki '''پسکیت''' خواردنێکی برژاوی بنچینە-[[ئارد|ئاردە]]. پسکیتەکان بە شێوەیەکی گشتی ڕەق، تەخت، و بێ ھەویرترشن. بە شێوەیەکی گشتی شیرینن و لەوانەیە بە [[شەکر]]، [[چۆکلێت|شوکولاتە]]، ئایسینگ، مرەبا، [[زەنجەفیل]]، یان [[دارچین]] دروست بکرێن. پسکیتە سوێرەکان پێیان دەوترێت کراکەر. جۆرەکانی پسکیت بریتین لە بیسکۆتی، پسکیتی ساندویچ (وەک کستەرد کرێم)، پسکیتی دایجێستیڤ، پسکیتی زەنجەفیلی، پسکیتی شۆرتبرێد، کووکیی پارچە شوکولاتە، پسکیتی ئانزاک، و سپێکیولاس. زاراوەی «پسکیت» لە زۆرێک لە وڵاتە ئینگلیزی-زمانەکاندا بەکاردێت. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و بەشێک لە کەنەدادا، پسکیتە شیرینەکان نزیکەی ھەمیشە پێیان دەوترێت «کووکی» و پسکیتە سوێرەکان پێیان دەوترێت «کراکەر». == ناو == [[پەڕگە:BiscuitsAmerican&British.png|وێنۆک|پسکیتی ئەمریکای باکوور (چەپ) و پسکیتی بەریتانی لە جۆری بۆربۆن (ڕاست). پسکیتی ئەمریکای باکوور نەرم و توێک توێکە وەک سکۆن، لەکاتێکدا پسکیتە بەریتانییەکان بچووکتر، وشکتر، شیرینتر، و قرپترن وەک کووکی.]] بەرھەمە برژاوە بچووک و ڕەقەکانی بنچینە-ئارد لە زۆرێک لە وڵاتە ئینگلیزی-زمانەکاندا بە پسکیت ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=14 Foods You Didn't Know Were Called by Different Names in the U.K.|ناونیشان=https://www.rd.com/list/british-food-names|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=Reader's Digest}}</ref> لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ھەندێک جار لە کەنەدادا، ئەم وشەیە ئاماژەیە بۆ نانێکی خێرا کە وەک سکۆن وایە، بەڵام پێکھاتەیەکی فووتر و نەرمتری ھەیە (بڕوانە پسکیت (نان))، و ئەوەی کە لە زۆرێک لە وڵاتە ئینگلیزی-زمانەکاندا ناسراوە، یان پێی دەوترێت کووکی یان کراکەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allrecipes.com/article/scone-vs-biscuit/|سەردێڕ=What's the Difference Between Scones and Biscuits? |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Allrecipes |زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.allrecipes.com/article/scone-vs-biscuit/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> کەنەدییەکان ھەندێک جار نانە خێراکە بە ناوی «پسکیتی چا» جیا دەکەنەوە.<ref>Jet McCullough (2020) {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.queensu.ca/strathy/great-canadian-baking-show-and-biscuitcookie-question#:~:text=We%20have%20a%20clear%20picture,to%20the%20North%20American%20biscuit.|سەردێڕ=The Great Canadian Baking Show and the 'Biscuit/Cookie' Question {{!}} Strathy Language Unit}} Retrieved 2022-04-29. ''Queen's University''</ref> لە شانشینی یەکگرتوو، دوورگەی مان و ئیرلەنددا، ''کووکی'' ئاماژەیە بۆ یەک جۆری دیاریکراوی پسکیت: ئەو ھەویرە شیرینترە برژاوەی کە بە شێوەیەکی گشتی پارچەی شوکولاتە یان کشمیشی تێدایە. لە سکۆتلەندا، ''کووکی'' ھەروەھا بۆ ئاماژەدان بە ھەندێک جۆری دیاریکراوی پسکیت یان نان بەکاردێت. لە مێژوودا لە شانشینی یەکگرتوودا، نانە خێراکان بە پسکیت ناسرابوون. ئەم کارە لە ئینگلتەرا کۆتاییی ھاتووە، ھەرچەندە لە سکۆتلەندا و گێرنزیدا ماوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=David|یەکەم=Elizabeth|سەردێڕ=English Bread and Yeast Cookery|title-link=English Bread and Yeast Cookery|بڵاوکەرەوە=[[Penguin Books]]|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٠-٧١٣٩-١٠٢٦-٧|شوێن=London|chapter=Yeast Buns and Small Tea Cakes}}</ref> [[پەڕگە:Biscuits_in_Ghana.jpg|وێنۆک|ھەڵبژاردەیەک لە پسکیت، وەک چۆن لە [[گانا]] پێشکەش دەکرێت]] [[پەڕگە:Spekulatius_four_pieces_of.jpg|وێنۆک|200x200پیکسڵ|پسکیتی ھۆڵەندیی {{Lang|nl|speculaas}} بە شێوەی جۆراوجۆر: کەشتی، کێڵگە، فیل، ئەسپ]] وشەی پسکیت لە وشەی [[فەڕەنسیی کۆن]]ی {{Lang|fro|bescuit}}ەوە ھاتووە، کە لە وشە [[زمانی لاتینی|لاتینییەکان]]ی {{Lang|la|bis}} ('دوو جار') و {{Lang|la|coquere, coctus}} ('برژاندن'، 'برژاو') وەرگیراوە، و بەم شێوەیە، واتای 'دوو-جار-برژاو' دەگەیەنێت.<ref group="n">بڕوانە، بۆ نموونە، بەکارهێنانی [[ویلیام شێکسپیر|شێکسپیر]] بۆ "سادەیی دوو-جار-کوڵاو! ''Bis coctus!''" لە ''[[Love's Labour's Lost]]''دا. ({{بیرخستنەوەی وێب|editor2-last=Ben Crystal |ناونیشان=http://www.shakespeareswords.com/Plays.aspx?Ac=4&SC=2&IdPlay=28#213776|سەردێڕ=ShakespearesWords.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170315041715/http://www.shakespeareswords.com/Plays.aspx?Ac=4&SC=2&IdPlay=28#213776 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=Shakespeare's Words}})</ref> ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە پسکیتەکان لە بنەڕەتدا بە پرۆسەیەکی دوو قۆناغی دەبرژێنران: سەرەتا دەبرژێنران، و پاشان لەناو فڕنێکی ھێواشدا وشک دەکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.askoxford.com/concise_oed/biscuit?view=uk|سەردێڕ=Oxford Languages |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041229112333/http://www.askoxford.com/concise_oed/biscuit?view=uk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> == تێبینییەکان == <references group="n"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Biscuits}} [[پۆل:جۆرەکانی خۆراک]] sq4kt4zn1q27etd5lriie0qgt06ck6w 0 289968 1574030 1569616 2026-04-09T17:14:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ṣubḥy albadry alsāmarrāʼy}} 1574030 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''سوبحی کوڕی جاسم کوڕی حومەید ئەلبەدری سامەڕایی''' (١٩٣٦–٢٠١٣) زانای [[فەرموودەناس]]ی پێشەنگی [[عێراق]] بوو و یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[سەلەفی|بزووتنەوەی سەلەفی]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Landis |یەکەم=Joshua |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.joshualandis.com/blog/meet-the-badris|سەردێڕ=Meet the Badris |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> == ژیان == لە [[ڕەسافە]] [[بەغدا|لە بەغدا]] لەدایکبووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٥١ و خانەنشینبوونی لە ساڵی ١٩٧٧ پۆلیس بووە، لە سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا ڕووی لە [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] کردووە. لە [[مزگەوتی حەرام]] لە [[مەککە]] وانەبێژ بووە. ھەروەھا لە زانکۆی ئیسلامی ئیمام محەممەد کوڕی سعود و [[زانکۆی شا عەبدولعەزیز]] وانەبێژ بووە. لەم سەردەمەدا مامۆستای عەبدوڕەحمان موعەلیمی یەمانی بووە. ھەروەھا ئەندامی فەخری زانکۆی ئەھلی حەدیس بووە لە [[ڤاراناسی|شاری ڤاراناسی]] لە ھیندستان. ھەروەھا لە ماوەی مانەوەی لە [[مەککە]] پۆستێکی لە لیژنەی ھەمیشەیی بۆ لێکۆڵینەوەی ئیسلامی و دەرکردنی فەتوا وەرگرتووە. لەکاتێکدا لە فاکەڵتی زانستی شوێنەوار لە شاری گێھالم لە پاکستان وتارێکی پێشکەش کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dr. Akram Abdul Razzaq Al Mashhadani |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.albasrah.net/pages/mod.php?mod=art&lapage=../ar_articles_2013/0613/akram_290613.htm|سەردێڕ=شبكة البصرة منبر العراق الحر الثائر |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sheikh Abdulmalek Saadi Iraqi |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.alukah.net/culture/0/56786/|سەردێڕ=شيخ السنة في العراق صبحي بن جاسم البدري السامرائي الحسيني |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گەڕایەوە [[عێراق]] و لە مزگەوتێکی [[بەغدا]] وەک ئیمام کاری کردووە. ئیمامەتیەکەی بەکارھێنا بۆ وەڵامدانەوەی گومانەکان سەبارەت بە [[شیعە|شیعەکان]] و بە [[ڕافیزی]] ناوزەندی کردن. لەوکاتەی لەبەغدا بوو خزمەتی مزگەوتە جۆراوجۆرەکانی کردووە، تێیان دا خوێندویەتی و وانەی گوتۆتەوە، لەوانە مزگەوتی ئەلراوی مورادیە لە ڕەسافە، مزگەوتی حاج مەحموود، مزگەوتی بورھانەدین مەلا حەمادی لە [[کەرخ]]، مزگەوتی ئەلحەقیقی، مزگەوتی ئەلمورادیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Abdul Aziz bin Saleh al-Mahmoud |دوایین٢=Abdullah bin Abdul Latif al-Karkhi |ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشان=http://alrased.net/main/articles.aspx?selected_article_no=6297|سەردێڕ=جهود الشيخ المحدّث صبحي السامرائي رحمه الله في مقاومة التشيع في العراق |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشان=http://islamsyria.com/site/show_cvs/430|سەردێڕ=الشيخ صبحي بن جاسم السامرائي|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}{{بەستەری مردوو|url=http://islamsyria.com/site/show_cvs/430 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> ئەندامی دەستەی زانایانی موسڵمانی عێراق و ھاوڕێی [[محەممەد ناسرەددین ئەلبانی]] بووە کە لە ساڵی ١٩٩١ەوە لەگەڵیدا سەفەری کردووە لە [[ئوردن]]، ھەروەھا [[عەبدولعەزیز کوڕی باز]] ناسیوە، کە لەبارەیەوە دەڵێت «ئەم پیاوە (سبحی)یەکێکە لە پاشماوەکانی ئەھلی فەرموودە لە عێراق». ئەو کۆکەرەوەیەکی ناوداری دەستنووسە ئیسلامییەکان بووە و تا [[بەرلین]] و [[دبلن]] و [[پرینستۆن، نیو جێرزی|پرینستۆن]] گەشت دەکات بۆ گەڕان بەدوایاندا. لە ماوەی ژیانیدا زیاتر لە ٥٤ کتێبی لەسەر زانستە ئیسلامییەکان نووسیوە. لە ساڵی ١٩٨٩ لە زانکۆی زانستە ئیسلامییەکان لە [[بەغدا]] دەستی بە وانەوتنەوە کردووە. دواتر سەرپەرشتی لێکۆڵینەوەی [[ئەبووبەکر بەغدادی]] کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Whiteside |یەکەم=Craig |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشان=http://www.css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/7f1aa031-cc9f-4db9-9f67-da5b7d9d5d79 |سەردێڕ=News Article |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107023039/http://www.css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/7f1aa031-cc9f-4db9-9f67-da5b7d9d5d79 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Janine di Giovanni |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2014/12/19/who-isis-leader-abu-bakr-al-baghdadi-290081.html|سەردێڕ=Who Is ISIS Leader Abu Bakr al-Baghdadi? |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Whiteside |یەکەم=Craig |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ناونیشان=https://icct.nl/wp-content/uploads/2016/11/ICCT-Whiteside-Lighting-the-Path-the-Evolution-of-the-Islamic-State-Media-Enterprise-2003-2016-Nov2016.pdf |سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170615053653/https://icct.nl/wp-content/uploads/2016/11/ICCT-Whiteside-Lighting-the-Path-the-Evolution-of-the-Islamic-State-Media-Enterprise-2003-2016-Nov2016.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠ و ٢٠٠٣دا شوێنکەوتوویەکی زۆرتری بەدەستھێنا، چونکە حکوومەت لاواز بوو و فێرکارییە ئایینییەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان دەستیان کرد بە بڵاوبوونەوە. دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکاوە]] لەگەڵ خێزانەکەی عێراقیان بەجێھێشت. لە ساڵی ٢٠٠٩ ڕووی لە [[لوبنان]] کردووە و لە ساڵی ٢٠١٣ لە سەنتەری پزیشکی [[زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت|زانکۆی ئەمریکی لە بەیروت]] کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.mustaqila.com/2013/06/ھیئة-علماء-المسلمین-تنعی-الشیخ-المحدث/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.mustaqila.com/2013/06/%DA%BE%DB%8C%D8%A6%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D9%86%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%AF%D8%AB/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.iraq-amsi.net/ar//news.php?action=view&id=68140|سەردێڕ=iraq-amsi.net |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sheikh Ali Al-Sahabi |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.alukah.net/culture/0/56782|سەردێڕ=رحمك الله شيخنا صبحي السامرائي، وتبقى في الذاكرة |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://assalamu-alayka.tv/ar/detail/425|سەردێڕ=السلام عليك أيها النبي - العلامة المحدث الشيخ صبحي بن السيد جاسم السامرائي|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107023609/http://assalamu-alayka.tv/ar/detail/425|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://alkindi.ideo-cairo.org/manifestation/138019|سەردێڕ=مجموعة رسائل في علوم الحديث للإمام النسائي وللخطيب البغدادي|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107055354/https://alkindi.ideo-cairo.org/manifestation/138019|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dar-alsalam.com/ar/Persons/PersonDetails?pid=5494&j=4 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.dar-alsalam.com/ar/Persons/PersonDetails?pid=5494&j=4 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == کتێبەکان == {{عەرەبی| * ما لا یسع المحدث جھلە لأبی حفص عمر المیانشی. * الخلاصة فی أصول الحدیث للطیبی. * علل الترمذی الکبیر بترتیب أبی طالب القاضی (بالمشارکة) مع أبی المعاطی النوری ومحمود محمد الصعیدی. * شرح علل الترمذی لابن رجب الحنبلی. * مجموعة رسائل فی الحدیث: (تسمیة فقھاء الأمصار من الصحابة فمن بعدھم للنسائی والطبقات للنسائی وتسمیة من لم یروَ عنە غیر راو واحد للنسائی مختصر نصیحة أھل الحدیث للخطیب البغدادی وکتاب الرحلة فی طلب الحدیث للخطیب البغدادی والإجازة للمعدوم والمجھول للخطیب البغدادی). * مراسیل ابن أبی حاتم الرازی، پێشەکی و خزمەتکرن. * المدرج إلی المدرج للسیوطی. * تذکرة المؤتسی فیمن حدّث ونسی للسیوطی. * روایة الأکابر عن الأصاغر للباغندی. * روایة الأقران لابن حیویە. * تصحیفات المحدثین للعسکری. * تاریخ التصحیف للعسکری. * الکمال فی تاریخ علم الرجال. }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|بەغدا|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Ṣubḥy albadry alsāmarrāʼy}} [[پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] sdsl12sm7fmhdwgvjy3mfgafmafa6ra 3 291546 1574153 1571887 2026-04-10T01:48:26Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram]] 1574153 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} == پرسیار لە [[User:Balabarz|Balabarz]]ەوە (٢٣:١٦، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) == سڵاو لێبێ مامۆسا ئەوە کەسێک هەیە ئەمەوێت لەسەر ڕەزامەندی خۆی لە ویکد پیدا کورتەیەکی ژیان نامەی دابنێم ئەتوانیت ڕێگاکانم پێ بڵێت ئەگەر ڕوقسەت هەبێ --[[بەکارھێنەر:Balabarz|Balabarz]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Balabarz|لێدوان]]) ٢٣:١٦، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Balabarz|Balabarz]]، سەرەتا بڕواننە [[وپ:وچن]]. بۆ فێرکاری، [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia کەناڵی یووتیووب بگەڕێ]. ویکیپیدیا لەسەر [[وپ:ژکز]] توندە و دەبێ [[وپ:دسب|سەرچاوەی باوەڕپێکراو]] دانێیت ئەگەر نا دەسڕدرێتەوە. دوای بڵاوکردنەوەی وتارەکە، ڕەنگە بەکارھێنەرانی تر بەسەرداچوونەوەی بۆ بکەن و ئەگەر بەر [[وپ:پسخ]] یان [[وپ:پس]] بکەوێت، ڕەنگە بۆ سڕینەوە بیپاڵێون. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٢٦، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٣٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٢٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٥٤، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == خراپبوونی بەشی کوردی ویکیپدیا == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیرم چوو لەو پەیامەی پێشتردا پێت بڵێم کە ماوەیەکی زۆۆرە ویکیپدیای کوردی کێشەو گرفتی زۆری تیا دروستبووە پێویستی بە چاکسازی گشتی و نوێکاری گەورە ھەیە جا نازانم لەلایەن ئێوە ئەکرێت یان نا ئەوە خۆتان ئەزانن. کێشەکان: ١- لەکاتی دەستکاریکردن یان وەرگێڕانێکی نوێ بۆ ووتارەکان سایتەکە لەکار ئەکەوێ وەک شێوازێک لە گلیچ یان وەستانی سێرڤەر کە بەھۆییەوە ناتوانرێت ئەو شتانەی چاکت کردووە یان وەرتگێڕاوە پاشەکەوت(Save) ببێت و ھەرچی کردووتە بەزیادە ئەڕوا کە لەکاتی ئەم دوو بابەتە [[وەن یو ئای]] و [[سانتیاگۆ بێرنابیۆ (یاریزان)]] تووشم بوو کە دوای ماندوونێکی زۆۆر لە وەرگێڕان کە دوو کاتژمێر یان زیاتری خایاند ھەرچی کرا لەدەست چوو خەزن نەبوو نەبوو ناچار لە سەرەتاوە دەستم پێکردەوە وە ھەر ئەوەش ھۆکارە بۆ ئەوەی ھەندێ بەشی ئینگلیزییە و وەرنەگێڕدراوە بە کۆپی پەیست لە ویکی ئینگلیزی ھێناومە، گەر ئەمە بەردەوام بێت ناتوانرێ بەشداری بکرێت و ووتاری نوێ دابنرێت جا من بم یان ھەر کەسێکی تر. ٢- کاتێ ئەتەوێ زمانی ووتارێک بگۆڕیت بۆ نمونە لە ئینگلیزی بۆ کوردی لیستی زمانەکان بەشێوەیەک سەقەت پیشان ئەدرێن و ھەر زمانێک سێجار پیشان ئەدات و سێبارە ئەبنەوە بۆچی و کێشە چیە نازانم (ئەمەیان تەنیا لە کوردیەکە وایە) بۆ زمانەکانی تر کێشەیان نیە. ٣- زۆرێک لە داڕێژەکان کۆن بوون و لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەتی نوێ کار ناکەن و بەنوسینێکی سووری تۆخ ئاماژەی پی ئەدا کە دارێژە بەردەست نیە، ھەروەھا کاتی بەکوردیکردنی دارێژەیەک لە ئینگلیزی بۆ کوردی سەیرەکەیت جیاوازیان زۆر زۆرە و ھیچ لەیەک ناچن لەکوردیا وەک ئینگلیزیەکە پڕ داتاو زانیاری نیە کە ئەمیش بۆ خۆی کێشەت بۆ دروستەکا لەکاتی وەرگێڕانی نوێدا. ٤- لەکاتی وەرگێڕانی بابەتێک کە لە کوردییا نییە بەتایبەت بۆ ووتارێک کە دورودرێژەو پێویستی بەکاتی زۆرە رەنگە نەتوانیت بەیەکجار سەرجەم بەشەکان بکەیتەوە کوردی چونکە وەرگێڕە سەقەتەکەی گۆگڵ بەھیچ جۆرێ جێگای ئەوە نیە پشتی پێ ببەسترێت و پێویستە دێڕ بەدێڕ بەکارھێنەر خۆی ڕاستان بکاتەوە و کاتی باشی ئەوێت، کاتێ بەشێک وەرەگێڕیت و وازی لێ ئەھێنیت بۆ کاتێکی تر بیکەیت، لەکاتی دووبارە ھاتنەوە ناو ھەمان بابەت بۆ تەواوکردنی وەرگێڕانەکە سەیرەکەی ئەوەی کردوتە قبوڵی ناکات و ئەڵێ ئەمە بە وەشانی کۆنتر کراوە یان داتاو سەرچاوەکان گۆڕاون پێویستە سەرلەنوێ دەست بکەیتەوە بە وەرگێڕان ئەوەی کردوتە بەھەدەر ئەڕوا و ئەسڕێتەوە کە ئەمە گەورەترین کێشەی وەرگێڕەکە. زۆرێکی تر ماون بەڵام لەئێستادا ئەوەندەم لە خەیاڵدا بوو گرنگیش بوو ئەوانی تر زۆر جێی بایەخ نەبوون.. [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ٢٣:١٣، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو {{وب|GoRaN909}} شتێکی خۆشە بەکارھێنەران کێشە و چارەسەر بخەنە ڕوو تا ویکیپیدیای پێ باشتر بکرێت. ھەندێ شت لێرە چاک دەکرێت و ھەندێ شتی تریش لە دەرەوەی ئێرە. :# ئەوەی تۆ کەڵکی لێ وەردەگری پێی دەڵێن [[mw:Special:MyLanguage/Content translation]] و [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/V2]] کە من کەڵکیان لێ وەرناگرم و شێوازە کۆنەکە بە کار دێنم. شتێکی ناخۆشە ئەوەت بەسەر ھاتووە، بەڵام من لێرەدا ناتوانم ھاوکاریت بکەم و تەنیا دەتوانم پێت بڵێم مادام شتەکە بەسەر خۆت ھاتووە و باشتر دەزانیت چۆن ڕوونی بکەیتەوە، بڕۆ بۆ https://phabricator.wikimedia.org و لەوێ بە ئینگلیزی ڕاپۆڕتێک بنووسە کە چی ڕووی داوە و دواتر خۆبەخشان کە زانییان شتەکە وایە و کێشەی تەکنیکی ھەیە، کاری لەسەر دەکەن. :# سەیرە! من شتی وام نەبینیوە. دەتوانیت ڤیدیۆیەکی کورتم لە دیسکۆرد بۆ بنێریت تا بزانم باسەکە چییە؟ :# دەزانم بەشێکی باشی داڕێژەکان کۆن بوونە، بەڵام ئێمە ژمارەمان کەمە و دەرەقەتی نوێکردنەوەی ھەزاران داڕێژە نایەین بۆیە بەپێی پێویست و بینینی کێشە تێیاندا نوێیان دەکەینەوە. ھەستیش دەکەم باسی ئەو داڕێژانە دەکەیت کە لەم چەند وتارەی دواییت دروست کردبوون، دەرکەوتبوون. ئەو ڕەنگە سوورە دەڵێ تۆ بانگی داڕێژەیەکت کردووە کە دروست نەکراوە بۆیە ئەگەر بە پێویستت زانی، دەتوانیت دروستی بکەیت و ئەگەریش لەم کاتەدا سوودێکی وای بۆ ئێمە نەبوو، باشترە ھەر بانگی داڕێژەکەش نەکەیت. کاتێک داڕێژەیەک لە ویکییەکی ترەوە ھاوردە دەکەیت، بێگومان وەک ئەوەی ئەوان دەردەچێت، بەڵام دەبێت پەیامەکانی بکەیتە کوردی ئەگینا نزیکەی ٩٩٪ی داڕێژەکان لە ھەموو ویکییەکان ھەمان شتن و وەک یەک دەردەچن. ڕەنگە ئەو داڕێژەی دروستی دەکەیت پشت بە داڕێژەیەک یان زیاتری تر ببەستێت و پێویست بێت ئەوانە نوێ بکرێنەوە. :# سەیری وەڵامی خاڵی یەک بکە. : ھەر شتێکی تریش ھەیە، فەرموو. ببوورە درەنگیش وەڵامم دایەوە؛ عادەتەن ئەم شتانە دەخەمە کۆتا ئیشەکانم تا بە ئیسراحەت وەڵامیان بدەمەوە. سپاس بۆ چاوەڕوانیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٤، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::سەرەتا ببورە درەنگ وەڵامم دایەوە بەھۆی کەمی مەجالەوە @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] .. وەڵا من دیسکۆرد بەکارناھێنم گەر فەیسبووک یان تیلیگرام خۆت یان تایبەت بە ویکی کوردی ھەیە ناونیشانەکەی چیە تا وێنەکەیت بۆ بنێرم، بۆ وەرگێڕانەکەش بەڵێ ئەو ئامرازە بەکارەھێنم چونکە ئاسانکاری باشی تیایە بۆ وەرگێڕان و باشتر تێگەیشتنی ناوەڕۆکەکان چونکە راستەوخۆ بابەتەکەت لەبەرچاوە ڕووکەشی دیارە شێوازە کۆنەکەم بەلاوە پەسەند نیە من، بۆ دارێژەکانیش بڵێم چی نازانم ئەوەی چالاکی ھەیەو بەشداری ھەیە لە بەرەوپێشچوونی ویکییا فەرامۆشکراوە و کۆمەڵێکیش کە ساڵ و دوو ساڵ یان زیاترە ھەر نەھاتونەتە خەت پلەو پۆست و توانای دەسکاریی سەرچاوەیان دراوەتێ ھتد... دووبارە نازانم بلێم چی بەڕاستی لێرە شتەکان ئاسانن و تێگەشتن لێی قورس نیە بەڵام قورسکراوە لەسەر بەکارھێنەران و دەسکاریکەران بۆ ئەوەی ویکی ئینگلیزیش من ئەکاونتێکی کۆنم ھەیە کاتی خۆی دروسمکرد بەڵام ناتوانم نە بچمە ناو نە بیگەڕێنمەوە لە بەشی ئینگلیزی تا قسەیان لەگەڵکەم و تێیان گەیەنم... [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ١٩:٠٨، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] ئاسایییە و منیش درەنگ وەڵام دەدەمەوە، بەڵام بیرت بێت بەشە کۆنەکانی پەڕەی لێدوانەکەم دوای ٣١ ڕۆژ ئەرشیڤ دەکرێن مەگەر ئەوەی خۆم بە شێوەیەکی کاتی ڕای بگرم. بێمە سەر باسەکە، ڕاستییەکەی من لەم کاتەدا و لە دەرەوەی ویکیپیدیا، تەنیا لە [[ویکیپیدیا:دیسکۆرد]] دەتوانم قسە لەگەڵ بەکارھێنەران بکەم. بۆ ئەوەی https://phabricator.wikimedia.or، پێویستت بە ھەژماری تر نییە و ھەر دەتوانیت بەم ھەژمارەت بچیتە ژوورەوە و بەشداری بکەیت. بۆ قسەکانی تریشتان، بە خوا ئیتر بڵێین چی! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٣٤، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::کێشە نیە کاکە ئاساییە بۆمن درەنگ وەڵامدانەوە باشترە لەوەی ھەرگیز وەڵامت دەسنەکەوێ، وێنەو کورتە ڤیدیۆم کردووە ئەتوانن لەڕێی گۆگڵ درایڤەوە سەیری کەن @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ::::کێشەی وەرگێڕەکە: https://drive.google.com/file/d/1h4Oz4lKHYOkMVUwI_sr6sdpsOdFdWPgq/view?usp=sharing ::::کێشەی دەستکاریکردن: ::::https://drive.google.com/file/d/1MMI1Ae6v9CaP1_e40hehibQVN_GdK2sa/view?usp=sharing [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ٢١:٤٥، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] بۆ وێنەکە، ئەوە تەنیا ئاگادارییەکە و پێت دەڵێت دوای ئەوەی دەستت بە وەرگێران کردووە، لە ویکیی سەرچاوەوە دەستکاری کراوە. جا لێرەدا تۆ ئەگەر وەرگێڕانێکی وات نەکردبوو و ئەگەر ویستت، دەتوانیت لە سەرەتاوە دەست پێ بکەیتەوە، بەڵام خوا قبوڵ ناکات بۆ نموونە ٨٠٪ وەرگێڕانت کردبێت و لەبەر دەستکارییەک یان زیاتری ویکیی سەرچاوە، بێیت لە سفڕەوە دەست پێ بکەیتەوە. بە کورتی، شتەکە لە دەستی خۆتە کە درێژە بە وەرگێڕان بدەیت یانیش لە سفڕەوە دەست پێ بکەیتەوە. ئەگەر ئیشی زۆرت لەسەری کردبوو، دەتوانیت ئەم ئاگادارییە بخەیتە پشتی گوێ و تەواو. بەستەری دووەم داوای مۆڵەتی دەکرد. ناتوانیت وەک وێنەکە بیخەیتە بەرچاوی گشتی؟ لایەنی کەم تا بزانم مەسەلە چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:٢٩، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::بەڵێ ئەزانم منیش بەردەوام فەرامۆشی ئەکەم خۆ ناچم بەقسەی ئەو لەبەر پیتێک یان دارێژەیەک ووشە بە ووشە لە سفرەوە بنوسمەوە، ئەوەی دووەمیش ئێستا کراوە بە گشتی سەیری بکە تا تێبگەیت لە بابەتەکە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ١٨:١٠، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] وای لێ بکە. بۆ ڤیدیۆکەش، وا بزانم پەیوەندیی بە خاڵی دووەمتەوە نەبوو و کێشەیەکی ترت پیشان داوە کە ھەڵە نەبم لەو کاتەدا ھێڵی ئینتەرنێتەکەت لاواز بووە یان پچڕاوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:١٩، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٢، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == New update request == {{Ltr}} Hello, Aram. Can you rename [[ئەندروو ماونتبەتن وینز]] back to [[ئەندروو ماونتبەتن-وینز]], by readding the hyphen in Andrew Mountbatten-Windsor's surname? Andrew Mountbatten-Windsor's surname has been hyphenated again, as decreed by late Queen Elizabeth II, after the hyphen was briefly omitted from his surname, after he was stripped of all his royal and military titles. https://www.theguardian.com/uk-news/2025/nov/12/andrew-mountbatten-windsor-hyphenated-decreed-queen-elizabeth Yours sincerely, [[بەکارھێنەر:Kurcke|Kurcke]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurcke|لێدوان]]) ١٥:٢٦، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :Hi {{وب|Kurcke}}. {{Done|Done}} Although in my language there isn’t a clear consensus on when or how hyphens should be used. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٠، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::Thank you very much. [[بەکارھێنەر:Kurcke|Kurcke]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurcke|لێدوان]]) ٠٦:٢٣، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) {{Ltr/end}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠٠، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == لوڕی باکووری == @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کۆدی [[ئایزۆ ٦٣٩]]ی [[لوڕیی باکووری|لوڕی باکووری]] (lrc) لە کاتی بەکارھێنان بە زمانی ئینگلیزی دەنووسرێ کە لە پەڕەی [[لوڕی]] دیارە [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٢٠:٤٦، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٢٦، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == وتار == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ماوەیەکە چەند وتارێکم نووسیووە، بۆتەکەت نیشانەی وتاری ھەتیووی دەخاتە سەر، نازانم بۆ وا دەنوسێت، بۆ نمونە وتاری [[مێرکێ]]. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١٠:٢٥، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] وتاری هەتیو واتا ئەو وتارە لە وتارێکی تر بەستەری نییە. ئەگەر تۆ لە شوێنێکی تر مێرکێت بەکار هێنا و بەستەرت بۆی کرد ئەوا دەتوانی تاگی هەتیو لابەری. هیوادارم سوود لەم نامەیەدا ببینی [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٢٠:٢٨، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ھەرچەندە ئەو بەکارھێنەرەش وەڵامی دایەوە، ویستم خۆیشم شتێک زیاد بکەم. وتارەکەت ھەتیوە چونکە ھیچ وتارێکی تر بەستەری پێ نەداوە. دەتوانن دوای ئەوەی وتارتان دروست کرد، بە [[ویکیپیدیا:بەستەردەری خێرا]] بەستەری پێ بدەیت، بەڵام تکایە بە وریایییەوە ئامڕازەکە بەکاربێنن؛ بۆی ھەیە بە ھەڵە بەستەر بە وتاری ناپەیوەندیدار بدەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٨، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٤٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == بۆتەکەد == سڵاو. گەلێ وتار ھەن سەرچاوەیان ھەیە کەچی ئارام بۆت تاکی بێسەرچاوەیان لێ دەدا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٢٥، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سڵاو، لە ئێستادا مەرجی بۆتەکە تا بزانێت چی سەرچاوەیە ئەوەیە کە سەرچاوەکە لە <code><nowiki><ref></ref></nowiki></code> بئاڵێنیت. جگە لە سەرچاوەکانی کتێب و چەند دانەیەکی تر کە زۆر جار بە [[داڕێژە:Sfn]] دادەنرێن و دواتر لە خوارەوە لە بەشی بیبیلۆگڕافی بە جیا و لە دەرەوەی <code><nowiki><ref></ref></nowiki></code> بانگ دەکرێن. ئەگەر ئەو نموونانەی تۆ بینیوتن جیان لە مەرجەکان، تکایە بەستەری دەستکاری یان وتارەکانم بۆ دانێ تا بزانم مەسەلە چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٢٠، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەو مەرجە ناتەواوە. وتار ھەن <code><nowiki><ref></ref></nowiki></code> تیا نییە، بەڵام سەرچاوەیان ھەیە. وەک وتاری [[تێوەپێچراوی]]. جیا لەوە، وتارێ سەروبنی یەک دوو پاراگرافە زیاتر لە یەک سەرچاوەی ناوێ. لێدانێ تاگی ھەر تەنیا سەرچاوە بۆ ئەم وتارانەش کارێکی هەڵەیە کە بۆتەکەت دەیکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٣٠، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::: {{وب|Aza}} قسەکانت ماقوڵن، بەڵام ئەوەی ئەو وتارەش بە سەرچاوە ھەژمار ناکرێت. دیار نییە ئەو بەستەرە بۆ چی دەقێکی وتارەکە سەرچاوەیە و چی پشتڕاست دەکاتەوە. دەبێت بە سایتەیشن سەرچاوەکان دانرێن کە دەستکاریکەری دیداری کردوویەتی بە ھێلکەی پاککراو. ڕەنگە بڵێی جا خۆ ئەم وتارە تەنیا دوو سێ دێڕە و ئەوەی بۆ چییە؛ بەکارھێنەرانی تر چاو لە من و تۆ دەکەن و وەک دەڵێن ئێمە ئاو دەڕێژین و ئەوانیش پێی تێ دەخەن. بەکارھێنەر ھەیە بە قەد ڕۆژنامەیەک دەنووسێ و لە کۆتایی بەستەرێکی سادە یان دەقێکی ڕووت دادەنێ و دەڵێ گووگڵ یان فڵان سەرچاوەیە. ئەمە دەبێ؟! لەسەر قسەکەی دواترت، کە پێت باش نییە تاگی بێسەرچاوە و یەک سەرچاوە لە ھەندێک وتار بدرێن، لە ئێستادا لای بۆتەکە وتاری کورت و ھەڵبژێردراویش وەک یەکن. ئەگەر دەڵێن با ئیتر ئەو دوو تاگە لەو جۆرە وتارانە نەدرێن، دەتوانن مەرجێکم پێ بڵێن؟ بۆ نموونە پێت باشە بڵێین ئەگەر وتارەکە ئەندامی [[:پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] بوو، ئەو دوو داڕێژەی لێ مەدە یان چۆن؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٢٦، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٢٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:١٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == پرسیار لە [[User:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]]ەوە (١٨:٠٤، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) == سلاو --[[بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|لێدوان]]) ١٨:٠٤، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٠:٣٧، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == زاری بەختیاری == @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە وتاری «[[زاری بەختیاری]]» وە لە پەڕەی «[[ڕەشنووس:عەلی مەردان خان بەختیاری]]» کاتێک کۆدی زمانی بەختیاری بەکاردەهێنرێت بە ئینگلیزی دەنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٠:٤٩، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار == سڵاو کاک ئارام. پرسیارێکم هەبوو، [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86_(%D8%AC%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%AC%DB%86%D8%B1)#%D8%A6%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5%DB%86%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7_%D9%88%D8%B4%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C_%D9%86%DB%8C%D9%87! ئێرە] چی لێهاتەوە؟! [[بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٠:٠١، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش کاک @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]، وەڵا حیچ. یەکدەنگی لەسەر گۆڕینی نەبوو. گۆڕینی ئەم وشەیە ئاسان نییە و تا ١٠٠٪ دڵنیا نەبین دوای گۆڕینی پەشیمان نابینەوە یان نایکەینە وشەیەکی تر باشترە دەستی لێ نەدرێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٠:٥٦، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئا، تکایە ناوەکەشتان لە بەشی واژوو لە Cizr بکەنە SiNa. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٠:٥٧، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :::زۆر سپاس گۆڕیم. بەو وەڵامەتان پرسیارێکی دیشم بۆ دروست بوو، ئەویش ئەوەیە کێشەکەی چێ کە بگۆڕدرێ؟ پێم جالب نێ کە زۆر لە ویکەکان بە زمانی خۆیان ئەو وشەیان نوسیوە بەڵام کوردی بە ئینگلیسی، شتێکی دیش ئەوەیە کێ دێ بڵێ ئەمن دژی ئەوەم کە ئەو نێوەتان بە کوردی نوسیوە کە پەشیمان ببینەوە لەو شتەی؟ پێموانێ هیچکێها لە بەکارهێنەران دوای گۆڕین دژی بە کوردی نوسین بن. بە سپاسەوە [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٣:٢٠، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] قسەکان لە دیوەخان کراون و دیارە کە بۆچی من وەک خۆم لە گۆڕینی ڕاڕام. وشەکە لە چەندین شوێن نووسراوە و ئێستا بکرێتە شتێک و دوای دوو ڕۆژی تر بڵێن بیکەنەوە ئەوەی پێشوو یان وشەیەکی تر، ئیشەکە دەبێتە دوو ئیش و من وەک خۆم ناتوانم ئەوە بکەم تا کۆمەڵگە ١٠٠٪ لەسەر یەک وشە یەکلایی نەبووبێتەوە. وشەکە پێشی ئەوەی من بێمە ویکی دانراوە و ناشتوانم بە نابەدڵی بیگۆڕم. ڕاستی من خۆم دڵم لێی ساردە و کۆمەڵگەش یەکدەنگ نییە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٤٨، ١ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٨، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٩:٣٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦) == سڵاو، ویستم بەستەرەکانی نێوانزمان زیاد بکەم بۆ وتارێک کە تازە دروستم کرد بەڵام ڕێگەی پێنەدام, هۆکاری ڕێگەنەدانەکە دەگەڕێتەوە بۆ چی؟ . وتارەکە ناوی (سینالۆوا)یە و وتارەکە بە ئینگلیزی نووسراوە Sinaloa. --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]، ڕاستییەکەی بەھۆی ئامڕازێکەوە کێشەیەک لە گرێدانی زمانەکان دروست بووە، بەڵام ئێوە دەتوانن لە دەقەی ٩:١٠ تا کۆتایی [https://www.youtube.com/watch?v=bo_ugff2g6A سەیری ئەم ڤیدیۆیە بکەن] و وتارەکەتان گرێ بدەن. ھەر نەتانتوانی، پێم بڵێن تا خۆم بۆتانی گرێ بدەم، بەڵام تکایە ھەوڵ بدەن ئەو سەرچاوانە دانێن کە لە زمانە ڕەسەنەکەوە کراونەتە سەرچاوە نەک تەنیا بنووسن سەرچاوەکە ویکیپیدیای ئینگلیزییە. سپاس و ماندوو نەبن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٢١، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::ببوورە مامۆستا ئەوەی لە ڤیدۆکەدایە هەوڵمدا بیکەم بەڵام لەوە دەچێت کێشە تەکنیکییەکە نەیەڵێت بیکەم، سپاست دەکەم ئەگەر گرێی بدەیت. [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٢١:٠٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٤٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٨:٤٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦) == سڵاو، سپاس بۆ گرێدانی وتارەکەی دوێنێ، ئایا ڕێگایەک هەیە کە خۆم فێری ببم بۆ چارەسەرکردنی کێشەی ئەو ئامرازەی بۆتە ڕێگر لە گرێدانی زمانەکان؟ --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٨:٤٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] شایەنی نییە. ھەر وەک ڤیدیۆکە بیکە، کێشەت نابێت؛ خۆشم ھەر وا گرێم دان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:٠٩، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> mg58vjv2eqrvuyc1lef83jzqrswq6yu 10 291708 1573890 1557183 2026-04-09T12:11:06Z Ari Qasm 57423 1573890 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = میرەکانی میرنشینی بابان |title = میرەکانی [[میرنشینی بابان]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |listclass = hlist |image = |list1 = * [[فەقێ ئەحمەد]] * [[بابا سلێمان بابان|بابا سلێمان]] * [[خانە پاشا بابان|خانە پاشا]] * [[خالد پاشا بابان|خالد پاشا]] * [[سالم پاشا]] * [[سلێمان پاشا بابان|سلێمان پاشا]] * [[محەممەد پاشا]] * [[عەبدوڵڵا پاشا]] * [[ئەحمەد پاشا]] * [[مەحموود پاشای یەکەمی بابان|مەحموود پاشای یەکەم]] * [[ئیبراھیم پاشای بابان|ئیبراھیم پاشا]] * [[عەبدولڕەحمان پاشای بابان|عەبدوڕڕەحمان پاشا]] * [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموود پاشای دووەم]] * [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشای چوارەم]] }} g8irw053mxga59c6hjlrgt9bvj3flb0 0 292851 1574069 1565590 2026-04-09T18:08:23Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Palestinian genocide accusation|Palestinian genocide accusation]] بۆ [[:Commons:Category:Palestinian genocide allegations|Palestinian genocide allegations]] 1574069 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''جینۆسایدی غەززە'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing |ناونیشان=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[Amnesty International]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|دوایین١=Segal |یەکەم١=Raz |بەستەری نووسەر١=Raz Segal |سەردێڕ=The genocide in Gaza is far from over |ناونیشان=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ئیش=[[The Guardian]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251128115413/https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref=none}}</ref> لەناوبردنی سیستماتیکی [[فەلەستینییەکان]] لە [[کەرتی غەززە]]یە کە لەلایەن [[ئیسرائیل|ئیسرائیلەوە]] لەکاتی [[شەڕی غەززە]]دا. کوشتنی بەکۆمەڵ و برسێتی بە مەبەست و زیانگەیاندن بە جەستە و دەروون لەخۆدەگرێت. کردەوەکانی دیکە بریتین لە گەمارۆدان، لەناوبردنی ژێرخانی مەدەنی، لەناوبردنی دامەزراوەکانی چاودێری تەندروستی، کوشتنی کارمەندانی چاودێری تەندروستی و داواکارانی یارمەتی، دەبێتە ھۆی ئاوارەبوونی زۆرەملێی بەکۆمەڵ، ئەنجامدانی توندوتیژی سێکسی و لەناوبردنی شوێنە پەروەردەیی، ئایینی و کولتوورییەکان.<ref name="UNCommissionGenocide">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |ناونیشان=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] |زمان=en |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Palestinian genocide allegations}} {{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|شەڕ|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|فەلەستین|کۆمەڵگا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٦}} teu3sdhza3mcb2i2wocrd5qtpqdtpmn 0 293555 1574056 1569069 2026-04-09T17:24:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Larsa}} 1574056 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''لارسا''' (بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒌓𒀕𒆠، خوێندنەوەی: Larsamki)، کە لەلایەن [[بێرۆسۆس]]ەوە بە لارانچا/لارانچۆن (بە [[یۆنانی]]: Λαραγχων) ئاماژەی پێکراوە و پەیوەستە بە ئەلاساری [[پەرتووکی پیرۆز]]ەوە، شارە-دەوڵەتێکی گرنگی [[سۆمەر]]ی کۆن بوو، ناوەندی پەرستنی خودای [[خۆر]] «ئۆتۆ» بوو لەگەڵ پەرستگاکەی بە ناوی «ئی-بابار». دەکەوێتە نزیکەی ٢٥ کم لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئورووک]] لە [[پارێزگای زیقار]]ی [[عێراق]]، لە نزیک کەناری ڕۆژھەڵاتی [[کەناڵی شەتوولنیل]] لە شوێنی نیشتەجێبوونی ئێستای [[تەلی سەنکەرە]] یان سانکەرە. وا بڕوا دەکرێت لارسا سەرچاوەی ژمارەیەک گڵێنە بێت کە پەیوەندییان بە [[ماتماتیک]]ی بابلییەوە ھەیە، لەوانەش گڵێنەی پلیمپتۆن ٣٢٢ کە شێوازی سیانە [[پیتاگۆرس]]ییەکانی تێدایە.<ref>Archived 2022-07-20 at the Wayback Machine Robson, Eleanor, "Words and Pictures: New Light on Plimpton 322", The American Mathematical Monthly, vol. 109, no. 2, pp. 105–20, 2002</ref> == مێژوو == لارسا (بە ناوی UD.UNUG){{تێبینی|«UD» (لە سۆمەریدا: 𒌓): واتای «خۆر»یان «ڕۆژ» دەگەیەنێت. ئەمەش پەیوەندی ھەیە بەوەی لارسا ناوەندی پەرستنی «ئۆتۆ» (خودای خۆر) بووە. «UNUG» (لە [[زمانی سۆمەری|سۆمەریدا]]: 𒀕): واتای «نشینگە»یان «شوێنی نیشتەجێبوونی پیرۆز» دەگەیەنێت. (ھەمان ھێما بۆ شاری [[ئورووک]]یش بەکاردێت). «KI» (لە سۆمەریدا: 𒆠): ئەمە نیشانەیەکە لە کۆتایی ناوەکان دادەنرێت بۆ ئەوەی بڵێت ئەم وشەیە «ناوێکی جوگرافییە»یان «ناوچەیە». کەواتە کاتێک دەنووسرێت «UD.UNUG.KI»، واتا ڕاستەوخۆکەی دەبێتە «شوێنی پیرۆزی خۆر»یان «شاری خۆر»، کە مەبەست لێی شاری «لارسا»یە. زاناکان بەم شێوەیە دەینووسن بۆ ئەوەی نیشانی بدەن کە لە دەقە ڕەسەنە بزمارییەکەدا چ ھێمایەک بەکارھاتووە.}} لەسەر [[پێڕست]]ە فەرھەنگییەکانی [[خەتی بزماری|بزماریی]] سەرەتایی لە سەردەمی [[ئورووک]] ٤ (کۆتایی [[ھەزارەی چوارەمی پێش زایین]]) دەدۆزرێتەوە. ھەروەھا چەند گڵێنەیەکی بزماریی سەرەتایی لەوێ دۆزراونەتەوە. سێ نیشانەی گڵینی سەردەمی نیۆلیتیک، کە ھی سەردەمێکی کەمێک زووترن، لە لارسا دۆزرانەوە. بۆ زۆربەی مێژووەکەی لارسا بە پلەی یەکەم شوێنێکی پەرستن بوو بۆ خودای ئۆتۆ. لە بەشی سەرەتای ھەزارەی دووەمی پێش زایین، یەکەم خانەوادەی دەسەڵاتداری [[لاگاش]] بۆ ماوەی دوو سەدە کردیانە ھێزێکی گەورە. دوایین نیشتەجێبوونی ناسراو لە [[ماوەی ھێلینیستی]]دا بووە.<ref>Charvát, Petr, "From King to God: The NAMEŠDA Title in Archaic Ur", in Organization, Representation, and Symbols of Power in the Ancient Near East: Proceedings of the 54th Rencontre Assyriologique Internationale at Würzburg 20–25 Jul, edited by Gernot Wilhelm, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 265-274, 2012</ref><ref>Schmandt-Besserat, Denise. Before writing: From counting to cuneiform, Vol. II, University of Texas Press, 1992</ref><ref>Overmann, Karenleigh A. , The Material Origin of Numbers: Insights from the Archaeology of the Ancient Near East, Piscataway, NJ, USA: Gorgias Press, Table 9.2, pp. 169-170, 2019</ref> === سەردەمی بڕۆنزی سەرەتایی === ==== سەردەمی خانەوادە سەرەتایییەکان IIIB ==== «لارسا»ی مێژوویی پێشتر ھەر لە سەردەمی فەرمانڕەوای خانەوادە سەرەتایییەکان، [[ئەیاناتوومی لاگاش]] (نزیکەی ٢٥٠٠–٢٤٠٠ [[پێش زایین]]) بوونی ھەبووە، کە لکاندی بە ئیمپراتۆرییەتەکەیەوە. لە تابلۆیەکی سەرکەوتنی گەورەدا کە لە [[گیرسۆ]] دۆزراوەتەوە، نووسیوویەتی: {{وتە١|«ئەیاناتووم بەڕاستی زۆر زیرەک بوو و چاوی دوو کۆتری بە کل{{تێبینی|کڵ یان کەحل یان Kohl}} ڕشت، و سەریانی بە (زفت)ی سێدار ڕازاندەوە. بۆ خودای ئۆتۆ، گەورەی ڕوەکەکان، لە ئی-بابار لە لارسا، وەک [[گا]] تەرخانکراو پێشکەشی کردن.»}} فەرمانڕەوایەکی دواتر، [[ئێنتمینا]]، برازای [[ئەیاناتووم]]، لەسەر قوچەکێکی بناغە کە لە نزیک باد-تیبیرا دۆزراوەتەوە تۆمار کراوە کە قەرزەکانی ھاووڵاتیانی لارسای سڕیووەتەوە: «ئەو ئەرکەکانی بۆ ھاووڵاتیانی [[ئورووک]]، لارسا و پا-تیبیرا ھەڵوەشاندەوە… ئەو (دووەم)ی بۆ ژێر دەسەڵاتی خودای ئۆتۆ لە لارسا گێڕایەوە…».<ref>Douglas Frayne, "Lagas", in Presargonic Period: Early Periods, Volume 1 (2700-2350 BC), RIM The Royal Inscriptions of Mesopotamia Volume 1, Toronto: University of Toronto Press, pp. 77-293, 2008 ISBN 978-0-8020-3586-8</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|مێژوو|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Larsa}} [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] ivwlskk5jikjn15k1xz5epb6oad1r25 0 293556 1574059 1569059 2026-04-09T17:25:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Eshnunna}} 1574059 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەشنوننا''' یان '''تەل ئەسمەری''' مۆدێرن لە [[پارێزگای دیالە]]، [[عێراق]]، شارێکی کۆن و شار-دەوڵەتێکی [[سۆمەر|سۆمەری]] (و دواتر [[ئەکەد|ئەکەدی]]) بووە لە ناوەڕاستی [[مێزۆپۆتامیا]] بە دووری ١٢.٦ میل لە باکووری ڕۆژاوای [[تەل ئەگرەب]] و ١٥ میل باکووری ڕۆژاوای [[تەل ئیشچالی]]. ھەرچەندە شارەکە لە [[ڕووباری دیالە]] لە باکووری ڕۆژاوای [[سۆمەر|سۆمەرەوە]] ھەڵکەوتووە، بەڵام سەرەڕای ئەوەش شارەکە بە شێوەیەکی پارێزراو سەر بە ژینگەی [[چاند]]ی سۆمەرییە. ھەندێک جار لە توێژینەوە شوێنەوارییە زۆر سەرەتایییەکاندا پێی دەوترێت ئەشنونناک یان تووپلیاش.<ref>Ungnad, A., "Zu den Patesis von Tupliaš", Orientalistische Literaturzeitung, vol. 12, no. 1-6, 1909, pp. 81-81, 1909</ref> خودای پارێزەری شارەکە تیشپاک بوو، ھەرچەندە خوداکانی دیکەش لەوێ دەپەرستران، لەوانە [[سین]]، [[ئەداد]]، و [[ئینانای کیتی]] (کیتیتووم). خوداوەندە مێینە تایبەتییەکانی فەرمانڕەواکان بێلێت-شوخنیر و بێلێت-تێرابان بوون.<ref>Nagel, Wolfram, "Eine Siegesstele des Narāmsîn von Ešnunak?", Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie, vol. 53, no. Jahresband, pp. 133-135, 1959</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|عێراق|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Eshnunna}} [[پۆل:پارێزگای دیالە]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچەکان کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دامەزراون]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] o9ln9f8brrq9cu1ksxpxziw252u7ewy 0 293558 1574058 1569060 2026-04-09T17:25:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Tell Agrab}} 1574058 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''تەل ئەگرەب''' [[تەپۆڵکە]]یەک یان [[گرد]]ێکی نیشتەجێبوون کە ٢٠.٣ کم لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەشنونا]] لە ناوچەی [[پارێزگای دیالە|دیالەی]] [[عێراق]]ەوە دوورە. و نزیکەی ١٥ میل لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەشنونا|تەل ئەسمەر]] دوورە. پێشنیاز کراوە کە ناوی کۆنی شوێنەکە «پا. گار» بووبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦\ ٦ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Tell Agrab}} [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] d1ahnmh8qv1mcico2sikjxmm8kbr3f5 0 293559 1574053 1569165 2026-04-09T17:23:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Shamash}} 1574053 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''شەمەش''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: šamaš)، کە ھەروەھا بە '''ئۆتۆ''' (بە نووسینی 𒀭𒌓؛ بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: dutu، کە واتا ڕاستەوخۆکەی دەبێتە «[[خۆر]]»)<ref>Krebernik 2011, pp. 599–600.</ref> دەناسرا، خودای خۆری [[مێزۆپۆتامیا]]ی کۆن بوو. وا بڕوا دەکرا کە ئەو ھەموو ئەو شتانە دەبینێت کە ڕۆژانە لە جیھاندا ڕوودەدەن، بۆیە بەرپرس بوو لە دادپەروەری و پاراستنی گەشتیاران. وەک دادوەرێکی خودایی، دەکرایە پەیوەست بکرێت بە جیھانی ژێرەوە (پاش [[مردن]]). سەرەڕای ئەوەش، وەک خودای [[غەیبزان]]ی کاری دەکرد، زۆربەی کات لەگەڵ [[ئەداد]]، خودای کەشوھەوا. لەکاتێکدا کە بە گشتی وەک یەکێک لە خوداوەندە سەرەکییەکان دادەنرا، بە تایبەتی لە [[سیپەر]] و [[لارسا]] ڕێزی لێ دەگیرا. [[سین]] (نەننا) خودای [[مانگ]] و ھاوسەرەکەی [[نینگال]] وەک دایک و باوکی ئەو دادەنران، لەکاتێکدا ئینانا ([[عەشتار]]) خوشکە دووانەکەی بوو. ھەندێک جار خوداوەندە مێینەکانی دیکەی وەک مانزات و پینیکیر وەک خوشکی ئەو دادەنران. ئایا ([[شێریدا]])، خوداوەندی بەرەبەیان، ھاوسەری بوو، و چەندین دەق باس لەوە دەکەن کە گەیشتنەوەی ڕۆژانەیان لەسەر شاخێک ڕوودەدات کە بڕوا وابوو خۆری لێ ئاوا دەبێت. لە نێوان منداڵەکانیاندا [[کیتووم]] (بەرجەستەکردنی ڕاستی)، خوداوەندەکانی خەون وەک مامو، ھەروەھا خودا [[ئیشووم]] ھەبوون. ناوی ئۆتۆ دەکرایە بۆ نووسینی ناوی چەندین خوداوەندی خۆری بیانی بە شێوەی وێنەواژە بەکاربھێنرێت. پەیوەندی نێوان ئەو و [[شیمیگی]]، خودای خۆری [[ھۆرییەکان]]، زۆر بە باشی چەسپاوە، و شیمیگی دەکرایە پەیوەست بکرێت بە ئایا-شەوە. ھەرچەندە ھیچ ئەفسانەیەک کە تەنھا لەسەر ئۆتۆ بێت نەدۆزراوەتەوە، بەڵام زۆرجار وەک ھاوپەیمانی کەسایەتییەکانی دیکە لە بەرھەمە [[سۆمەری]] و [[ئەکەد]]ییەکاندا دەردەکەوێت. بەگوێرەی گێڕانەوەکان دەربارەی مردنی [[دوومووزی]]، یارمەتی پاراستنی ئەوی دا کاتێک ئەھریمەنەکانی گالا ھەوڵیان دەدا پەلکێشی بکەن بۆ جیھانی ژێرەوە. لە وەشانە جیاوازەکانی [[داستانی گلگامێش|داستانی گەلگامێش]] و لە ئەفسانە کۆنترەکانی گەلگامێشدا، یارمەتی ئەم پاڵەوانە دەدات بۆ تێکشکاندنی ھومبابای دێو. لە ئەفسانەی «ئینانا و ئەن» دا، یارمەتی خوشکەکەی دەدات بۆ دەستکەوتنی پەرستگای ئیئاننا. لە بەرھەمی «چۆن [[دانەوێڵە]] ھاتە سۆمەر»، داوای لێ دەکرێت بۆ ئەوەی ڕێنمایی [[نینازو]] و [[نینمادا]] بکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئایین|سووریا}} {{پۆلی کۆمنز|Shamash}} [[پۆل:خوداوەندەکانی خۆر]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سومەری]] 30luj67mi5l4waenambdvzfl7qs0kaj 0 293565 1574057 1569061 2026-04-09T17:24:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ishtar}} 1574057 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەشتار''' یان '''ئەشتار''' خوداوەندی خۆشەویستی و جوانی و شەڕ و قوربانیدان لە شەڕدا لەنێو شارستانییەتەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] و ناوچەکانی دەوروبەریدا. ئەو لای [[سۆمەر|سۆمەرییەکان]] ئینانا، لای فینیقیەکان [[عەشتەرووت|ئەستارتە]]، لای [[یۆنانی کۆن|یۆنانییەکانی کۆن]] ئەفرۆدیتە و لای ڕۆمییەکان [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆسە]]. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mallory|یەکەم=J. P.|سەردێڕ=[[Encyclopedia of Indo-European Culture]]|دوایین٢=Adams|یەکەم٢=Douglas Q.|بڵاوکەرەوە=[[تايلور وفرانسيس]]|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=١-٨٨٤٩٦٤-٩٨-٢|ref=harv|بەستەری نووسەر=J. P. Mallory|بەستەری نووسەر٢=Douglas Q. Adams}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wallis|یەکەم=Faith|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yFsw-Vaup6sC&pg=PA53|سەردێڕ={{Ill-WD2|Bede: The Reckoning of Time|id=Q720948}}|بڵاوکەرەوە=Liverpool University Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠٨٥٣٢٣٦٩٣٣|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=yFsw-Vaup٦sC&pg=PA٥٣ ٥٤]|ڕێکەوتی سەردان=26 ديسمبر 2017|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161127224044/https://books.google.com/books?id=yFsw-Vaup6sC&pg=PA53|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> سۆمەرییەکان پێیان دەگوت شاژنی ئاسمان و پەرستگاکەی لە شاری [[ئورووک]] بوو. ئەو ئەستێرەی بەیانی و ئێوارەیە ([[ڤینۆس]])، ھێماکەی ئەستێرەیەکی ھەشت نووکدارە کە لەسەر پشتی [[شێر]]ێک وەستاوە، گوڵێک لەسەر نێوچاوانییەتی و دەستە گوڵێکی بەدەستەوەیە. وێناکردن و ھێماکانی زۆر بوون و لە زۆربەی ئەفسانە کۆنەکاندا دەرکەوتووە. [[شاعیر|ھۆنەران]] گۆرانییان بۆ خۆشەویستی خۆیان بۆی وتووە، و ھونەرمەندان لە وێناکردنی لە ڕێگەی وێنەکێشان و پەیکەرسازییەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Ishtar}} [[پۆل:مێژووی دێرینی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] [[پۆل:خانمەخواکانی بەبەری]] [[پۆل:خانمەخواکانی خۆشەویستی و ھەوەس]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] 74o7jww1p7vif6xixw4abjhve5unqp5 0 293618 1574052 1569167 2026-04-09T17:23:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Greenlandic language}} 1574052 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} '''زمانی گرینلاندی'''، زمانێکی ئینویتە کە سەر بە لقی ئیسکیمۆیە لە خێزانی زمانی ئیسکالیوت. بە پلەی یەکەم لەلایەن گەلی گرینلاندی ڕەسەنی [[گرینلاند]] قسەی پێ دەکرێت، کە تاوەکو ساڵی ٢٠٢٥ نزیکەی ٥٧٬٠٠٠ قسەکەرانی ڕەسەنی ھەیە، کە دەبێتە گەورەترین زمانی ئیسکالیوت بەپێی ژمارەی قسەکەران. بە [[ئەلفوبێی لاتین|ڕێنووسی لاتینی]] نووسراوە، تاکە [[زمانی فەرمی]]ی گرینلاندە، و زمانێکی کەمینەی ناسراوە لە [[دانمارک]]. لە حوزەیرانی ٢٠٠٩، حکوومەتی گرینلاند، نالاکێرسویسوت، زمانی گرینلاندی کردە تاکە زمانی فەرمیی ناوچە خۆبەڕێوەبەرەکە، بۆ بەھێزکردنی لە بەرامبەر ڕکابەریی [[ئیمپریالیزمی زمانی|زمانی داگیرکەر]]، [[زمانی دانمارکی|دانمارکی]]. زمانی گرینلاندی پەیوەندییەکی نزیکی بە زمانە ئینویتە کەنەدییەکانەوە ھەیە وەک [[ئینوکتیتوت]]. جۆرە سەرەکییەکەی کالالیسوتە، یان گرینلاندی ڕۆژاوا. جۆری دووەم بریتییە لە تونومیت ئۆراسیات، یان گرینلاندی ڕۆژھەڵات. زمانی ئینوگویت (ئینویتەکانی تولێ)ی گرینلاند، ئینوکتون یان ئینویتە جەمسەرییەکان، گەیشتنێکی نوێیە و شێوەزارێکی [[ئینوکتیتوت]]ە. زمانی گرینلاندی زمانێکی پۆلیسێنتێتیکە کە ڕێگە بە دروستکردنی وشەی درێژ دەدات بە ھێنانە سەر یەکی ڕەگەکان و [[پاشگر|پاشگرەکان]]. ڕێکخستنی مۆرفۆسینتاکتیکی زمانەکە ئێرگاتیڤە، کە ھەردوو بکەری کارێکی تێنەپەڕ و بەرکاری کارێکی تێپەڕ بە یەک شێوە مامەڵە دەکات، بەڵام بکەری کارێکی تێپەڕ بە شێوەیەکی تر. بۆ نموونە، "'''ئەو''' گیتارەکە دەژەنێت" لە دۆخی ئێرگاتیڤدا دەبێت وەک بکەرێکی تێپەڕ، لەکاتێکدا "من '''گیتار'''ێکم کڕی" و "لە کاتێکدا '''گیتار'''ەکە دەژەنێت" (ئەمەی دووەمیان وەک واتای تێنەپەڕی ھەمان کاری "ژەنین") ھەردووک لە دۆخی ئەبسۆلۆتیڤدا دەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|زمان}} {{پۆلی کۆمنز|Greenlandic language}} [[پۆل:زمانەکانی دانمارک]] [[پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان]] [[پۆل:زمانەکانی گرینلەند]] [[پۆل:زمانی گرینلەندی]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گالیسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی دانمارکی]] [[پۆل:پەڕەکان بە ئای پی ئەیی سادە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pxdhz9jeagsxe7bu5f4y9ec1270nm4w 0 293619 1574050 1569169 2026-04-09T17:22:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Kingdom of Denmark}} 1574050 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''قەڵەمڕەوی دانمارک'''، بە فەرمی '''شانشینی دانمارک''' یان بە سادەیی '''دانمارک'''، [[دەوڵەتی سەروەر|دەوڵەتێکی سەروەر]]ە کە لە کۆمەڵێک خاکی پێکھێنەر پێکدێت کە بە یاسای دەستووری یەکگرتوون، کە بەسەر تەواوی خاکەکەدا جێبەجێ دەکرێت. لە [[دانمارک]]ی میترۆپۆلیتان پێکدێت (ھەندێک جار بە «خودی دانمارک» ناودەبرێت)—خاکی شانشینەکە لە [[ئەورووپای کیشوەری]] و دوورگە نزیکەکانی—و دوو ناوچە خۆبەڕێوەبەرەکەی (بەڵام نەک [[دەوڵەتی سەروەر|سەروەر]]) قەڵەمڕەوەکە: [[دوورگەکانی فارۆ]] لە باکووری ئەتڵەسی و [[گرینلاند]] لە [[ئەمریکای باکوور]]. پەیوەندیی نێوان سێ بەشەکەی شانشینەکە بە '''ڕیگسفێڵێسخابێت''' ناسراوە (یەکێتیی قەڵەمڕەوەکە، کە ھەروەھا وەک '''کۆمۆنوێڵسی دانمارکی''' یان '''شانشینی یەکگرتووی دانمارک''' وەرگێڕدراوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> شانشینی دانیمارک وەک یەکێتییەکی فیدڕاڵی ھەژمار ناکرێت؛ ئەو، ھاوشێوەی [[شانشینی نیوزلەندا]]، پەیڕەوی چەمکێک دەکات کە سێ سیستمی یاسایی سەربەخۆی [[دانیمارک]]، [[دوورگەکانی فارۆ]] و [[گرینلاند]] دەگرێتەوە، کە لەژێر سایەی پاشایەتییەکەیدا یەکخراون. شانشینی دانیمارک دەوڵەتێکی یەکگرتووە. دوو داواکاریی ھەرێمییان لە زەریای [[بەستەڵەکی باکوور]] لە ناوچەی [[جەمسەری باکوور]]دا ھەیە: [[دوورگەی ھانز]] و چەند شوێنێکی جیاواز لە نزیک جەمسەری باکوور ([[بەرزایی لۆمۆنۆسۆف]]، [[بەرزایی جاکڵ]]، [[بەرزایی ئەلفا]] و [[میندێلیف]]، و سنووری [[چووکچی]]). لە ڕووی دەستوورییەوە، شانشینی دانیمارک شانشینەکە خۆی دەگرێتەوە، بەڵام دوورگەکانی فارۆ و گرینلاند خاوەنی ئاستێکی بەرفراوان لە سەربەخۆیین بۆ ڕێکخستنی پەیوەندییەکانیان. دوورگەکانی فارۆ و گرینلاند لە ساڵی ١٣٩٧ەوە (بە کردەیی) لەژێر سایەی تاجی دانیمارکیدا بوون، کاتێک یەکێتیی کالمار پەسەند کرا، و لە ساڵی ١٨١٤ەوە (بەپێی [[یاسا]]) بەشێک بوون لە شانشینی دانیمارک. لەگەڵ ئەوەشدا، بەھۆی ناسنامە مێژوویی و کولتوورییە جیاوازەکانیانەوە، ئەم بەشانەی شانشینەکە ئەمڕۆ خاوەنی ئاستێکی بەرفراوان لە [[خۆبەڕێوەبەری]]ین و بەرپرسیارێتیی یاسادانان و کارگێڕییان لە چەندین بواردا گرتووەتە ئەستۆ. کاروباری یاسایی لە شانشینەکەدا پەیڕەوی دەستووری شانشینی دانیمارک دەکات. مەرجی جێبەجێکردنی بەسەر ھەموو بەشەکانی شانشینی دانیمارکدا ھەیە و پێویستە دەسەڵاتەکانی یاسادانان، جێبەجێکردن و دادوەری لەژێر بەرپرسیارێتیی پەرلەمانی شانشینی دانیمارک و حکوومەتەکەی و دادگای باڵای دانیمارکدا بن. دوورگەکانی فارۆ لە ساڵی ١٩٤٨دا مافی حوکمی ناوخۆییان بەدەستھێنا و گرینلاندیش لە گشتپرسییەکدا کە لە ساڵی ١٩٧٩دا ئەنجامدرا، ھەمان ڕێچکەی گرتەبەر. لە ساڵی ٢٠٠٥دا، دوورگەکانی فارۆ ڕێککەوتنی بەڕێوەبردنی سەربەخۆیان بەدەستھێنا، و لە ساڵی ٢٠٠٩دا گرینلاند «خۆبەڕێوەبەری» بەدەستھێنا، ئەمەش وای کرد [[حکوومەتی دانیمارک]] ھەژموونێکی کەمی بەسەر کاروباری ناوخۆییەوە بمێنێت، کە گوازرانەوە بۆ حکوومەتە ناوخۆییەکانی گرینلاند و دوورگەکانی فارۆ. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|مێژوو|سیاسەت|جوگرافیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kingdom of Denmark}} [[پۆل:سیاسەتی دانمارک]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:پەڕەکان بە لەخۆگرتنی گۆکردنە تۆمارکراوەکان]] [[پۆل:ئەو وتارانەی بەئاشکرا دەقی ئینگلیزییان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارۆیی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی دانمارکی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2xc6ug9arii01ma8fuwr7jdl8ssb5jd 0 293620 1574051 1569168 2026-04-09T17:22:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Voting systems}} 1574051 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''سیستەمی ھەڵبژاردن''' کۆمەڵێک یاسا و میکانیزمە کە بۆ دیاریکردنی ئەنجامەکانی [[ھەڵبژاردن]] بەکاردێت. سیستەمەکانی ھەڵبژاردن لە سیاسەتدا بۆ ھەڵبژاردنی حکوومەتەکان و ھەروەھا لە شوێنە ناسییاسییەکانی وەک بازرگانی، [[ڕێکخراوەی سوودنەخواز|ڕێکخراوە سوودنەخوازەکان]] و ڕێکخراوە نافەرمییەکان بەکاردێن. ئەم یاسایانە حوکمی ھەموو لایەنەکانی پرۆسەی دەنگدان دەکەن: کەی ھەڵبژاردنەکان ڕوودەدەن، [[مافی دەنگدان|کێ ڕێگەی پێدراوە دەنگ بدات]]، کێ دەتوانێت وەک [[بەربژێر (کەسێتی)|کاندید]] بوەستێت، ھەر دەنگدەرێک چەند دەنگ دەدات، [[دەنگدان|چۆن دەنگەکان نیشانە دەکرێن و دەخرێنە ناو سندوقەوە]]، چۆن دەنگەکان دەژمێردرێن یان ھەڵدەسەنگێندرێن، چۆن دەنگەکان وەردەگێڕدرێن بۆ ئەنجامی ھەڵبژاردن (کورسییەکان)، سنوورەکانی خەرجییەکانی بانگەشە، و ھۆکارەکانی تر کە کار دەکەنە سەر پرۆسەکە. ھەڵبژاردنە سیاسییەکان بەپێی دەستوور یان یاساکانی ھەڵبژاردن پێناسە دەکرێن، بە شێوەیەکی ئاسایی لەلایەن کۆمسیۆنەکانی ھەڵبژاردنەوە بەڕێوەدەبرێن، و دەکرێت یەک یان چەند سیستەمێکی ھەڵبژاردن بۆ پلە و پۆستە جیاوازەکان بەکاربھێنن. ھەندێک سیستەمی ھەڵبژاردن یەک براوە بۆ پۆستێک ھەڵدەبژێرن، وەک سەرۆک وەزیران، سەرۆک یان پارێزگار، لەکاتێکدا ھەندێکی تر چەند براوەیەک ھەڵدەبژێرن، وەک ئەندامانی پەرلەمان یان دەستەی بەڕێوەبەران. لە کاتی ھەڵبژاردنی [[دەسەڵاتی یاسادانان|یاسادانانێکدا]]، ناوچەکان دەکرێت دابەش بکرێن بۆ بازنەکانی ھەڵبژاردن بە یەک یان چەند نوێنەرێک یان دەنگدەران دەتوانن نوێنەرەکان وەک یەک یەکەی تاقانە ھەڵبژێرن. دەنگدەران دەتوانن ڕاستەوخۆ دەنگ بە کاندیدێکی تاکەکەس بدەن یان بۆ لیستێکی کاندیدەکان کە لەلایەن [[حیزب|پارتێکی سیاسی]] یان ھاوپەیمانییەکەوە پێشنیار کراوە. زۆر گۆڕانکاری لە سیستەمەکانی ھەڵبژاردندا ھەیە. لێکۆڵینەوەی [[ماتماتیک|بیرکارییانە]] و نۆرماتیڤی یاساکانی دەنگدان دەکەوێتە ژێر لقەکانی [[ئابوورناسی]] کە پێی دەوترێت ھەڵبژاردنی کۆمەڵایەتی و دیزاینی میکانیزم، بەڵام پرسیارەکە ھەروەھا بەشداریی بەرچاوی لەلایەن [[زانستی سیاسی|زانایانی سیاسی]]، [[فەلسەفەی شیکارانە|فەیلەسووفە شیکارخوازەکان]]، [[زانستی کۆمپیوتەر|زانایانی کۆمپیوتەر]]، و [[ماتماتیک|بیرکاریزانان]]ەوە لێکەوتووەتەوە. ئەم بوارە چەندین ئەنجامی سەرەکیی بەرھەمھێناوە، لەوانە تیۆریی مەحاڵبوونی ئارۆ (کە نیشانی دەدات [[دەنگدانی پلەبەندی]] ناتوانێت کاریگەریی تێکدەر لابدات) و تیۆریی گیبارد (کە نیشانی دەدات مەحاڵە سیستمێکی دەنگدانی ڕاستەوخۆ دیزاین بکرێت، واتا سیستمێک کە تێیدا ھەمیشە بۆ دەنگدەرێکی ستراتیژی ڕوون بێت کە کام دەنگە بدات).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ماتماتیک|کۆمەڵگا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Voting systems}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sclu9cspcb63fwtktpimg8g0n1vsnig 0 293621 1574046 1569184 2026-04-09T17:21:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Folketingsvalg 2022}} 1574046 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە شانشینی دانمارک بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]]، کە لە ٣١ی تشرینی یەکەمدا بەڕێوەچوون بەھۆی ئەوەی ١ی تشرینی دووەم ڕۆژێکی نیشتمانیی پرسە بوو بۆ قوربانیانی دەریا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.dr.dk/nyheder/seneste/faeringerne-faar-lov-stemme-en-dag-foer|سەردێڕ=Færingerne får lov at stemme en dag før {{!}} Nyheder |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=DR |زمان=da-DK}}</ref> لە کۆی ١٧٩ ئەندامەکەی فۆڵکێتینگ، ١٧٥ دانەیان لە خودی دانمارک، دوو دانە لە فارۆ و دوو دانە لە [[گرینلاند]] ھەڵبژێردران. ھەڵبژاردنەکان لە ٥ی تشرینی یەکەمدا بانگەشەیان بۆ کرا دوای ئۆڵتیماتۆمێک بۆ حکوومەت لەلایەن سۆسیال لیبراڵەکانەوە (کە پاڵپشتیی دەرەکییان دابین دەکرد) بەھۆی دەرئەنجامی ڕاپۆرتێکی کۆمسیۆنی مینک لەسەر لەناوبردنی مینکەکانی دانمارک لە ساڵی ٢٠٢٠، کە ڕەخنەی لە حکوومەت گرتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20221005/breaking-denmark-to-hold-parliamentary-election-on-november-1st/|سەردێڕ=Denmark to hold election on November 1st |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The Local Denmark |زمان=en-US}}</ref> ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٤٪ لە دانمارک، ٤٨٪ لە گرینلاند، و ٧١٪ لە فارۆ بوو، لەگەڵ ڕێژەی بەشداریی گشتیی ٨٤٪ بۆ تەواوی قەڵەمڕەوەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Folketingsvalg 2022}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 4ov3l0d6d1lrojb5vevgyw2ef01b6px 0 293637 1574047 1569179 2026-04-09T17:21:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Folketingsvalg 2019}} 1574047 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[شانشینی دانمارک]] لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٧٩ ئەندامەکەی فۆڵکێتینگ؛ ١٧٥ دانە لە خودی دانمارک، دوو دانە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] و دوو دانە لە [[گرینلاند]]. ھەڵبژاردنەکان دە ڕۆژ دوای ھەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی ئەورووپا ڕوویان دا. ھەڵبژاردنەکان بوونە ھۆی سەرکەوتنی «بلۆکی سوور»، کە ئەو پارتانە دەگرێتەوە کە پشتگیرییان لە ڕێبەری سۆسیال دیموکراتەکان [[میتە فریدریکسن]] دەکرد وەک کاندید بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران. «بلۆکی سوور»، کە لە سۆسیال دیموکراتەکان، سۆسیال لیبراڵەکان، پارتی گەلی سۆسیالیست، ھاوپەیمانی سوور-سەوز، پارتی سۆسیال دیموکراتی [[دوورگەکانی فارۆ|فارۆیی]] و سیوموتی گرینلاندی پێکھاتبوو، ٩٣ کورسییان لە کۆی ١٧٩ کورسییەکە بردەوە و زۆرینەی پەرلەمانییان مسۆگەر کرد. لەم نێوەندەدا، ھاوپەیمانیی فەرمانڕەوای ئێستا، کە لە ڤێنسترا، ھاوپەیمانی لیبراڵ و پارتی گەلی پارێزگار پێکھاتبوو لەکاتێکدا پاڵپشتیی پەرلەمانییان لەلایەن پارتی گەلی دانمارک و نوناتا کیتۆرنایەوە وەردەگرت، کەمکرایەوە بۆ ٧٦ کورسی (بە پارتی یەکێتیی سەر بە ڤێنسترا لە [[دوورگەکانی فارۆ]]شەوە). لە ٦ی حوزەیران، سەرۆک وەزیرانی ئێستا لارس لۆکە ڕاسموسن لە پارتی [[لیبرالیزم|لیبراڵ]]ی ڤێنسترای ناوەند-ڕاست دەستلەکارکێشانەوەی پێشکەش کرد، و ئەرکی پێکھێنانی حکوومەتی نوێ بە فریدریکسن سپێردرا. لە ٢٥ی حوزەیران، فریدریکسن لەگەڵ بلۆکی سوور گەیشتە ڕێککەوتن، و لە ٢٧ی حوزەیران وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرا و حکوومەتەکەی، کە حکوومەتێکی سۆسیال دیموکراتی تاک-پارتییە، دەستبەکاربوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Folketingsvalg 2019}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ml316orqn8ocr7aubvtr5s5we73wd8n 0 293643 1574048 1569176 2026-04-09T17:21:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Folketingsvalg 2015}} 1574048 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[شانشینی دانمارک]] لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥ بۆ ھەڵبژاردنی ١٧٩ ئەندامەکەی فۆڵکێتینگ بەڕێوەچوون. ١٧٥ ئەندام لە خودی دانمارک، دوو لە دوورگەکانی فارۆ و دوو لە گرینلاند ھەڵبژێردران. ئەگەرچی سۆسیال دیموکراتە فەرمانڕەواکان بوونە گەورەترین پارت لە فۆڵکێتینگ و ژمارەی کورسییەکانیان زیاد کرد، بەڵام پارتی ئۆپۆزیسیۆنی ڤێنسترا توانی حکوومەتێکی کەمینە بە سەرۆکایەتی لارس لۆکە ڕاسموسن و بە پاڵپشتی پارتی گەلی دانمارک، ھاوپەیمانی لیبراڵ و پارتی گەلی پارێزگار پێکبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Folketingsvalg 2015}} 4252imd4clk4awrh55y6mblgh87jba2 0 293650 1574049 1569175 2026-04-09T17:22:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Folketingsvalg 2011}} 1574049 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١١ لە [[دانمارک]] بۆ ھەڵبژاردنی ١٧٩ ئەندامەکەی [[فۆڵکێتینگ]] بەڕێوەچوون. لەو ١٧٩ کورسییە، ١٧٥ ئەندامیان لە دانمارک، دوو لە [[دوورگەکانی فارۆ]] و دوو لە [[گرینلاند]] ھەڵبژێردران. ھاوپەیمانیی ئێستای ناوەند-ڕاست بە سەرۆکایەتی ڤێنسترا دەسەڵاتی بۆ ھاوپەیمانییەکی ناوەند-چەپ بە سەرۆکایەتی سۆسیال دیموکراتەکان لەدەستدا، کە [[ھیلە تۆرنینگ شمیت]]ی کردە یەکەم ژنە سەرۆک وەزیرانی وڵاتەکە. پارتی سۆسیال لیبراڵ و پارتی گەلی سۆسیالیست بوونە بەشێک لە حکوومەتە سێ-پارتییەکە. پەرلەمانە نوێیەکە لە ٤ی تشرینی یەکەم، یەکەم سێشەممەی مانگەکە، کۆبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Folketingsvalg 2011}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 506klw21fkmzbopvfo0bjwtlved6el2 0 293659 1574054 1569155 2026-04-09T17:23:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Folketingsvalg 2007}} 1574054 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون. ھەڵبژاردنەکان ڕێگەیان بە ئەندەرس فۆگ ڕاسموسنی سەرۆک وەزیران دا بۆ خولی سێیەم لە حکوومەتێکی ھاوپەیمانیدا بەردەوام بێت کە لە ڤێنسترا و پارتی گەلی پارێزگار پێکھاتبوو بە پاڵپشتیی پەرلەمانیی پارتی گەلی دانمارک. ئەوانە یەکەم ھەڵبژاردن بوون کە بە بەکارھێنانی بازنەکانی ھەڵبژاردنی ئێستا ئەنجام دران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Folketingsvalg 2007}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] edzacilt05vs71g6etc8m30olp2t1al 0 293680 1574031 1569611 2026-04-09T17:14:26Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Conservation Status|Conservation Status]] بۆ [[:Commons:Category:Conservation status|Conservation status]] 1574031 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Status iucn3.1.svg|وێنۆک|گرافیکێکی تایبەت بە هەڵسەنگاندنی دۆخی پاراستن]] '''دۆخی پاراستن''' یان '''دۆخی قڕان''' سیستەمێکی هەڵسەنگاندنی کۆمەڵێک زیندەوەرە و ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئایا گروپەکە هێشتا بوونی بەرفراوانی هەیە لە ژینگەدا یاخود ئەگەری لەناوچوونی لەسەرە لە داهاتوویەکی نزیکدا. زۆر هۆکار لە کاتی هەڵسەنگاندنی دۆخی پاراستندا لەبەرچاو دەگیرێن- وەک (ژمارەی ئەو تاکانەی بە زیندوویی ماونەتەوە، زیادبوون و کەمبوونەوەی گشتی زیندەوەرەکان لەگەڵ تێپەڕبوونی کات، و ڕێژەی سەرکەوتنی زاوزێکردن یاخود هەڕەشە دیارەکان) لەسەر ئەو گروپەی هەڵسەنگاندنی بۆ دەکرێت. ==سەرچاوەکان== ۱. https://en.wikipedia.org/wiki/Conservation_status {{تووڵی دەروازە|ژینگە|ژینناسی|}} {{پۆلی کۆمنز|Conservation status}} [[پۆل:قڕان]] [[پۆل:ژینناسیی پەرەسەندنی]] 1xthdqhzc771jgekcslyj0paugkkzgr 0 293703 1574043 1569553 2026-04-09T17:20:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|United States national baseball team}} 1574043 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردەی نیشتمانیی بەیسبۆڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان'''، کە بە '''تیمی یو ئێس ئەی''' ناسراوە، نوێنەرایەتی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دەکات لە کێبڕکێکانی نێودەوڵەتیی [[بەیسبۆڵ]]. لە ئێستادا لەلایەن فیدراسیۆنی جیھانیی بەیسبۆڵ و سۆفتبۆڵەوە پلەی سێیەمی جیھانی ھەیە، تیمەکە تۆرنۆمێنتی ئۆڵۆمپیی بەیسبۆڵی لە ٢٠٠٠ و [[کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵ]] (دەبلیو بی ئێس)ی لە ٢٠١٧ بردەوە. ھەڵبژاردەی نیشتمانیی یو ئێس بۆ یەکەمجار لە یەکەمین جامی جیھانیی بەیسبۆڵ (لە بنەڕەتدا زنجیرەی جیھانیی ناپیشەگەر) لە ١٩٣٨ دەرکەوت. ئەوان تۆرنۆمێنتەکەیان، کە لە ھەندێک ماوەی بوونیدا ئاستی باڵای بەیسبۆڵی نێودەوڵەتی بوو تا لە ٢٠١١دا وەستێنرا، چوار جار بردەوە. تیمی یو ئێس لە ھەموو تۆرنۆمێنتەکانی بەیسبۆڵ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا بەشداریی کردووە، جگە لە ساڵی ٢٠٠٤، و یەکەم مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیی لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٠ بردەوە. ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەندامێکی دامەزرێنەری دەبلیو بی ئێس بوو، کە یەکەم دەرکەوتنی لە ٢٠٠٦دا بوو. لە سێ دەرکەوتنی یەکەمیان لە دەبلیو بی ئێس، باشترین ئەنجام بۆ ئەمریکییەکان پلەی چوارەم بوو لە ٢٠٠٩. لە ٢٠١٧دا، تیمەکە بۆ یەکەمجار نازناوی دەبلیو بی ئێسی بردەوە، بە شکستپێھێنانی پۆرتۆ ڕیکۆ لە یاریی کۆتایی. ئەم وەرچەرخانە بە دەرکەوتنێکی تری یاریی کۆتایی لە ٢٠٢٣دا دوای کەوت، کە تێیدا تیمەکە بە ژاپۆن دۆڕا. یو ئێس بۆ سێیەم جار لەسەریەک لە ٢٠٢٦دا گەیشتە یاریی کۆتایی، بەڵام بە ڤێنیزوێلا دۆڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وەرزش|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|United States national baseball team}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6zixukv2dulgy96fj0ysfl6hi5i7jkf 0 293875 1574025 1570594 2026-04-09T17:04:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2024 Indian general election}} 1574025 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ھیندستان لە ١٩ی نیسان تا ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ لە حەوت قۆناغدا بەڕێوەچوون، بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٥٤٣ ئەندامەکەی لۆک سەبھا. دەنگەکان ژمێردران و ئەنجامەکە لە ٤ی حوزەیراندا ڕاگەیەندرا بۆ پێکھێنانی ١٨یەمین لۆک سەبھا. لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤، سەرۆک وەزیران [[نارێندرا مۆدی]] پاڵپشتیی ٢٩٣ ئێم پیی بۆ [[دراوپادی مورمو]]، [[سەرۆک کۆماری ھیندستان]]، پشتڕاست کردەوە.<ref name="indiatoday.in">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.indiatoday.in/india/story/president-droupadi-murmu-invites-pm-narendra-modi-form-nda-government-2550435-2024-06-07|سەردێڕ=President invites Narendra Modi to form government, oath ceremony on June 9 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609071049/https://www.indiatoday.in/india/story/president-droupadi-murmu-invites-pm-narendra-modi-form-nda-government-2550435-2024-06-07 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> ئەمە بووە نیشانەی سێیەم خولی مۆدی وەک سەرۆک وەزیران و یەکەم جاری کە سەرکردایەتی حکوومەتێکی ھاوپەیمانی بکات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msn.com/en-in/news/India/president-appoints-narendra-modi-as-pm-designate-oath-on-sunday-evening/ar-BB1nOO8x|سەردێڕ=MSN |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240610075648/https://www.msn.com/en-in/news/India/president-appoints-narendra-modi-as-pm-designate-oath-on-sunday-evening/ar-BB1nOO8x |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> کە پارتی تێلووگوو دێسام لە [[ئاندرە پرەدێش]] و جاناتا داڵ (یونایتد) لە [[بیھار]] وەک دوو ھاوپەیمانی سەرەکی دەرکەوتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Sinha |یەکەم=Shishir |ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/nda-elects-modi-as-leader-president-dissolves-lok-sabha/article68255830.ece|سەردێڕ=NDA elects Modi as leader, President dissolves Lok Sabha |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240605153429/https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/nda-elects-modi-as-leader-president-dissolves-lok-sabha/article68255830.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=BusinessLine}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ھیندستان|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|2024 Indian general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] e1cu3fkykb6odf4oiqzhsigpqvr5mk7 0 293876 1574022 1570595 2026-04-09T17:04:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2019 Indian general election}} 1574022 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە حەوت قۆناغدا لە ١١ی نیسان تا ١٩ی ئایاری ٢٠١٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٧یەمین لۆک سەبھا بەڕێوەچوون. دەنگەکان ژمێردران و ئەنجامەکە لە ٢٣ی ئایاردا ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.timesnownews.com/elections/blog/election-dates-2019-schedule-live-updates-lok-sabha-assembly-elections-arunachal-pradesh-andhra-pradesh-odisha-sikkim-jammu-and-kashmir-elections-date-india-elections-schedule-election-commission-model-code-of-conduct-2019-election-2019-dates-declared/184|سەردێڕ=Lok Sabha election 2019 dates HIGHLIGHTS: LS polls in 7 phases, simultaneous assembly elections in 4 states |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404003525/https://www.timesnownews.com/elections/blog/election-dates-2019-schedule-live-updates-lok-sabha-assembly-elections-arunachal-pradesh-andhra-pradesh-odisha-sikkim-jammu-and-kashmir-elections-date-india-elections-schedule-election-commission-model-code-of-conduct-2019-election-2019-dates-declared/184 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=timesnownews.com |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/03/10/election-commission-lok-sabha-poll-dates.html|سەردێڕ=Onmanorama |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404003701/https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/03/10/election-commission-lok-sabha-poll-dates.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=english.manoramaonline.com |زمان=en-GB}}</ref> نزیکەی ٩١٢ ملیۆن کەس مافی دەنگدانیان ھەبوو، و ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لە سەرووی ٦٧ لەسەد بوو – کە بەرزترینە تا ئێستا لە ھەر ھەڵبژاردنێکی گشتیی ھیندستان، ھەروەھا بەرزترین بەشداریی دەنگدەرانی ژن بوو تا ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢٤ی ھیندستان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ھیندستان|دەیەی ٢٠١٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|2019 Indian general election}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7uhh5xk667sj3074bt2sotsb0j1zf4w 0 293877 1574027 1570593 2026-04-09T17:05:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2014 Indian general election}} 1574027 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە نۆ قۆناغدا لە ٧ی نیسان تا ١٢ی ئایاری ٢٠١٤ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٦یەمین لۆک سەبھا بەڕێوەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mapsofindia.com/parliamentaryconstituencies/|سەردێڕ=India 18th General Elections 2024 and Parliamentary Constituencies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221093447/http://www.mapsofindia.com/parliamentaryconstituencies/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=mapsofindia.com}}</ref> بە ٨٣٤ ملیۆن دەنگدەری تۆمارکراو، گەورەترین ھەڵبژاردن بوون لە جیھاندا تا ئەو کاتەی ھەڵبژاردنی ٢٠١٩ پێشی کەوتەوە. نزیکەی ٢٣٫١ ملیۆن یان ٢٫٧١٪ی کۆی دەنگدەرانی شیاو تەمەنیان ١٨–١٩ ساڵ بوو. بە کۆی گشتی ٨٬٢٥١ کاندید کێبڕکێیان لەسەر ٥٤٣ کورسییە ھەڵبژێردراوەکەی لۆک سەبھا کرد.<ref name="Indiatoday">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.indiatoday.in/elections/highlights/story/live-lok-sabha-elections-result-2014-193048-2014-05-15|سەردێڕ=ELECTION 2014 RESULTS LIVE: MODI'S FIRST VICTORY SPEECH IN VADODARA: GOOD TIMES ARE HERE |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180109092437/http://indiatoday.intoday.in/story/live-lok-sabha-elections-result-2014/1/361949.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> تێکڕای بەشداریی ھەڵبژاردن لە ھەموو نۆ قۆناغەکەدا نزیکەی ٦٦٫٤٠٪ بوو، کە بەرزترین بوو لە مێژووی ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ھیندستان تا ھەڵبژاردنی ٢٠١٩.<ref name="Indiatoday"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|2014 Indian general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kz2qea2pofll7vow9rbtkil3g4ipc76 0 293881 1574029 1570440 2026-04-09T17:05:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Attack aircraft}} 1574029 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Fairchild_Republic_A-10_Thunderbolt_II_-_32156159151.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|فڕۆکەیەکی ھێرشبەری ئەی-١٠ سەندەربۆڵت ٢ی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یو ئێس ئەی ئێف]] لە کاتی فڕیندا]] '''فڕۆکەی ھێرشبەر'''، '''فڕۆکەی لێدەر'''، یان '''بۆمبھاوێژی ھێرشبەر''' فڕۆکەیەکی سەربازیی تاکتیکییە کە ڕۆڵی سەرەکیی جێبەجێکردنی [[ھێرشی ئاسمانی|ھێرشە ئاسمانییەکانە]] بە وردییەکی زیاتر لە [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، و ئامادەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|بەرگرییە ئاسمانییە]] ئاست-نزیکە بەھێزەکان لە کاتی ئەنجامدانی ھێرشدا. ئەم پۆلەی فڕۆکە زۆربەی جار بۆ [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]] و ئەرکە ئاسمانی-بۆ-سەر-وشکانییە دەریایییەکان دیزاین کراوە، کە تێکەڵی ئەرکی بۆمبھاوێژی تاکتیکی دەبێت. ئەو دیزاینانەی بۆ ڕۆڵە نادەریایییەکان تەرخانکراون زۆربەی جار وەک '''فڕۆکەی ھێرشبەری زەمینی''' ناسراون. [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|فڕۆکە جەنگییەکان]] زۆربەی جار ڕۆڵی ھێرشبەری جێبەجێ دەکەن، ئەگەرچی وەک خۆیان بە فڕۆکەی ھێرشبەر دانانرێن؛ گۆڕینی ئەو فڕۆکانە بۆ شەڕکەر-بۆمبھاوێژ وەک بەشێک لەم پۆلە ھەژمار دەکرێت. شەڕکەرە لێدەرەکان، کە بە شێوەیەکی کاریگەر جێگەی چەمکەکانی شەڕکەر-بۆمبھاوێژ و بۆمبھاوێژی سووکیان گرتووەتەوە، جیاوازییەکی کەمیان لەگەڵ چەمکی فراوانی فڕۆکەی ھێرشبەردا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Attack aircraft}} [[پۆل:فڕۆکەی شەڕکەر]] [[پۆل:فڕۆکەی ھێرشبەر]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pvcqb3hcqr3gz5gbt666a65xdxb3kmp 0 293882 1574028 1570441 2026-04-09T17:05:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Military aircraft}} 1574028 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەی سەربازی''' ھەر [[مەکۆی ئاسمانی|فڕۆکەیەکی]] باڵ-جێگیر یان باڵ-خوولاوەیە کە لەلایەن [[ھێزی سەربازی|سەربازییەکی]] یاسایی یان یاخیبووی ھەر جۆرێک بێت بەکاردەھێنرێت. ھەندێک فڕۆکەی سەربازی ڕاستەوخۆ بەشداری لە [[شەڕی ئاسمانی|شەڕی ئاسمانیدا]] دەکەن، لەکاتێکدا ھەندێکی تر ڕۆڵی پشتیوانی دەگرنە ئەستۆ:{{Sfn|Gunston|1986}} فڕۆکە جەنگییەکان، وەک [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|شەڕکەرەکان]] و [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، بۆ لەناوبردنی کەرەستە یان کارمەندانی دوژمن بە بەکارھێنانی تەقەمەنی خۆیان دیزاین کراون. فڕۆکە جەنگییەکان بەزۆری تەنھا لەلایەن ھێزە سەربازییەکانەوە پەرەیان پێدەدرێت و دابین دەکرێن. فڕۆکە ناجەنگییەکان، وەک گواستەرەوە و تانکەرەکان، بۆ جەنگ وەک ئەرکی سەرەکییان دیزاین نەکراون بەڵام ڕەنگە چەک بۆ بەرگری لە خۆ ھەڵبگرن. ئەمانە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕۆڵەکانی پشتیوانیدا کار دەکەن، و ڕەنگە لەلایەن ھێزە سەربازییەکان یان ڕێکخراوە مەدەنییەکانەوە پەرەیان پێبدرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|فڕین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Military aircraft}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 64mmk2n8yr2c7en0wje49uc0wbqi2ds 0 293883 1574020 1570826 2026-04-09T17:04:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Military transport aircraft}} 1574020 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:IAF-C-17.jpg|وێنۆک|سی-١٧ گڵۆبماستەر ٣ی ئای ئەی ئێف لە بنکەی ھێزی ئاسمانیی ئێدواردز، [[کالیفۆڕنیا]]]] '''فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی'''، '''فڕۆکەی بارھەڵگری سەربازی''' یان '''گوێزەرەوەی ئاسمانی''' بریتییە لە فڕۆکەیەکی گواستنەوەی [[فڕۆکەی سەربازی|خاوەندارێتی سەربازی]] کە بەکاردێت بۆ پشتگیریکردنی [[ئۆپەراسیۆنی سەربازی|ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان]] لەڕێگەی [[گوێزەرەوەی ئاسمانی|گواستنەوەی ئاسمانیی]] سەربازان و کەرەستە سەربازییەکان. فڕۆکەکانی گواستنەوە زۆر گرنگن بۆ پاراستنی [[بەڕێوەبەرایەتیی زنجیرەی دابینکردنی سەربازی|زنجیرەکانی دابینکردن]] بۆ [[بنکەی کارکردنی پێشەوە|بنکەکانی پێشەوە]] کە گەیشتن پێیان لەڕێگەی زەوی یان ئاوەوە قورسە، و دەکرێت بۆ ھەردوو ئەرکە ستراتیژی و تاکتیکییەکان بەکاربھێنرێن. ھەروەھا زۆرجار بۆ ئەرکەکانی فریاگوزاری فریاکەوتنی مەدەنی بەکاردەھێنرێن لەڕێگەی گواستنەوەی یارمەتییە مرۆیییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|فڕین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Military transport aircraft}} r73zo1rqhjjtsnrbxdlrfz8cdjkgw3g 0 293886 1574008 1571170 2026-04-09T17:02:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Aerial refueling}} 1574008 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:KC-135_refuels_an_F-16_Fighting_Falcon.jpg|وێنۆک|کەی سی-١٣٥ ستراتۆتانکەرێک سووتەمەنی بۆ [[جەنەراڵ داینامیکس ئێف ١٦ فایتینگ فالکۆن|ئێف ١٦ فایتینگ فالکۆن]] پڕ دەکاتەوە بە بەکارھێنانی فلایینگ بووم]] '''سووتەمەنی پڕکردنەوەی ئاسمانی'''، کە ھەروەھا وەک '''پڕکردنەوەی ئاسمانی'''، پڕکردنەوەی لەکاتی فڕیندا (ئای ئێف ئاڕ)، پڕکردنەوەی ئاسمان-بۆ-ئاسمان (ئەی ئەی ئاڕ)، و تانکینگ ناو دەبرێت، پڕۆسەی گواستنەوەی [[سووتەمەنیی فڕۆکە|سووتەمەنیی فڕۆکەوانییە]] لە فڕۆکەیەکەوە (تانکەرەکە) بۆ یەکێکی تر (وەرگرەکە) لەکاتێکدا ھەردوو فڕۆکەکە لە فڕیندا بن. دوو سیستەمە سەرەکییەکەی پڕکردنەوەی سووتەمەنی بریتین لە پڕۆب-ئەند-درۆگ، کە گونجاندنی بۆ فڕۆکە ھەبووەکان ئاسانترە و فلایینگ بووم، کە گواستنەوەی خێراتری سووتەمەنی دابین دەکات، بەڵام پێویستی بە وێستگەیەکی تایبەتی کارپێکەری بووم ھەیە. ئەم پڕۆسەیە ڕێگە بە فڕۆکەی وەرگر دەدات بۆ ماوەیەکی درێژتر لە ئاسماندا بمێنێتەوە، مەوداکەی یان کاتی مانەوەی درێژ بکاتەوە. زنجیرەیەک لە پڕکردنەوەی ئاسمانی دەتوانێت مەودایەک بدات کە تەنھا بە پێداویستییە فیزیۆلۆژییەکانی تاقمەکە (وەک ماندوێتی) و ھۆکارە ئەندازیارییەکانی وەک بەکاربردنی ڕۆنی بزوێنەر سنووردار بێت. لەبەر ئەوەی فڕۆکەی وەرگر لە ئاسماندا بە سووتەمەنی زیادە پڕ دەکرێتەوە، پڕکردنەوەی ئاسمانی دەتوانێت ڕێگە بدات بە [[ھەڵسان]] بە بارێکی قورسترەوە کە دەکرێت چەک، بار یان کارمەند بێت: زۆرترین کێشی ھەڵسان دەپارێزرێت بە ھەڵگرتنی سووتەمەنی کەمتر و پڕکردنەوەی کاتێک دەچێتە ئاسمان. پڕکردنەوەی سووتەمەنی ئاسمانی ھەروەھا وەک ئامرازێک بۆ کەمکردنەوەی بەکاربردنی سووتەمەنی لە گەشتە دوورومەوداکانی زیاتر لە {{Convert|3000|nmi}} ڕەچاو کراوە. پاشکەوتکردنی ئەگەریی سووتەمەنی لە مەودای ٣٥–٤٠٪ بۆ گەشتە دوورومەوداکان خەمڵێنراوە (بە ھەژمارکردنی ئەو سووتەمەنییەی لە کاتی ئەرکەکانی تانکەرەکەدا بەکارھاتووە).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nangia |یەکەم=R.K |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Operations and aircraft design towards greener civil aviation using air-to-air refuelling |ناونیشان=http://www.greenerbydesign.org.uk/_FILES/publications/3088.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=The Aeronautical Journal |بەرگ=Paper No. ٣٠٨٨.|issue=November |پەڕەکان=٧٠٥–٧٢١|doi=10.1017/S0001924000001585 |s2cid=114942345 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131021064242/http://www.greenerbydesign.org.uk/_FILES/publications/3088.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕین|شەڕ|تەکنۆلۆژیا}} {{پۆلی کۆمنز|Aerial refueling}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d30xhlaxh9t3kef6ncneq8hijsm1qai 0 293887 1574012 1571160 2026-04-09T17:02:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Military aviation}} 1574012 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Aviation_Military_aircraft_flock_aircraft_012524_.jpg|وێنۆک|سکادرانێکی گواستنەوەی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یوو ئێس ئەی ئێف]] سی-١٧ئەی لە ئۆپەراسیۆنێکی دابەزاندنی ئاسمانی]] فڕۆکەوانیی سەربازی بریتییە لە دیزاین، پەرەپێدان و بەکارھێنانی [[فڕۆکەی سەربازی]] و ئامێرە فڕیوەکانی تر بۆ مەبەستی ئەنجامدان یان توانادانی [[شەڕی ئاسمانی]]، لەوانە توانای نیشتمانیی [[گوێزەرەوەی ئاسمانی]] (باری ئاسمانی) بۆ دابینکردنی [[لەشکرگێڕیی سەربازی|دابینکردنی لۆجستی]] بۆ ئەو ھێزانەی لە [[شانۆ (شەڕ)|شانۆیەکی جەنگ]] یان بەدرێژایی بەرەیەک جێگیرکراون. [[کارەبای ئاسمانی|ھێزی ئاسمانی]] ھۆکارە نیشتمانییەکانی ئەنجامدانی ئەو جۆرە شەڕانە دەگرێتەوە، لەوانە یەکگرتنی گواستنەوە و فڕۆکەی جەنگی. فڕۆکە سەربازییەکان [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|شەڕکەرەکان]]، [[فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی|فڕۆکەکانی گواستنەوە]]، فڕۆکەی ڕاھێنان، و [[فڕۆکەی سیخوڕی]] دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Military aviation}} [[پۆل:فڕۆکەوانیی سەربازی]] 0gx2u2huqc0eddl921momcszzkn0b3q 0 293888 1574004 1571177 2026-04-09T17:01:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Surveillance}} 1574004 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Surveillance Camera At Connecticut Avenue, NW & Nebraska Avenue, NW (Washington, DC) (349115665).jpg|وێنۆک|کامێرای چاودێری بۆ پشتگیریکردنی پۆلیسی واشینگتن، دی سی]] '''چاودێری''' بریتییە لە بینین و مۆنیتەرکردنی سیستماتیکی کەسێک، دانیشتووانێک، یان شوێنێک، بە مەبەستی کۆکردنەوەی زانیاری، کاریگەریکردن، [[بەڕێوەبەری|بەڕێوەبردن]]، یان ئاڕاستەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lyon|یەکەم=David|سەردێڕ=Surveillance Society: Monitoring in Everyday Life|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Open University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٣٥-٢٠٥٤٦-٢|شوێن=Philadelphia}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Monahan|یەکەم=Torin|سەردێڕ=Surveillance Studies: A Reader|دوایین٢=Murakami Wood|یەکەم٢=David|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٢٩٧٨٢-٤|شوێن=New York}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن [[حکوومەت|حکوومەتەکانەوە]] بۆ چەندین ھۆکاری جیاواز بەکاردێت، وەک [[ھێزی یاسایی|جێبەجێکردنی یاسا]]، ئاسایشی نیشتمانی، و ئاگاداریی زانیاری. ھەروەھا دەکرێت وەک تاکتیکێک لەلایەن ئەو کەسانەی کە لەبری حکوومەت کار ناکەن بەکاربھێنرێت، وەک لەلایەن ڕێکخراوە تاوانکارییەکان بۆ پلاندانان و ئەنجامدانی تاوانەکان، و لەلایەن بازرگانییەکان بۆ کۆکردنەوەی ھەواڵگری لەسەر تاوانباران، ڕکابەرەکانیان، دابینکەران یان کڕیاران. ڕێکخراوە ئایینییەکانیش کە ئەرکی دەستنیشانکردنی لادان و جیاوازییان لەسەرە دەکرێت چاودێری ئەنجام بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Greenleaf|یەکەم=Richard E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KbnADwAAQBAJ|سەردێڕ=Cultural Encounters: The Impact of the Inquisition in Spain and the New World|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٣٠١٢٤-٥|editor-last=Perry|editor-first=Mary Elizabeth|زنجیرە=Center for Medieval and Renaissance Studies, UCLA|بەرگ=٢٤|شوێن=Berleley|پەڕە=٢٦٠|chapter=Historiography of the Mexican Inquisition: Evolution of Interpretations and Methodologies|وتەگێڕانەوە=Studies [...] are based partially on Inquisition surveillance of foreigners and Protestants.|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠|editor-last2=Cruz|editor-first2=Anne J.}}</ref> جۆرە جیاوازەکانی وردبینەکان جۆرێک لە چاودێری ئەنجام دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cardwell|یەکەم=Harvey|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fGIV4d_vLusC|سەردێڕ=Principles of Audit Surveillance|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=R.T. Edwards, Inc.|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٠٢١٧-١٣-٣|پەڕە=١٠٢|وتەگێڕانەوە="[...] accounts and inventories alike are generally within the area of surveillance of the auditor [...]."|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا}} {{پۆلی کۆمنز|Surveillance}} [[پۆل:ئاسایش]] [[پۆل:ئاسایشی نیشتیمانی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9s8vls9tr44g3wjitwn1h81fns8ni00 0 293889 1573983 1571282 2026-04-09T16:58:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|103rd United States Congress}} 1573983 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''١٠٣یەمین کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' کۆبوونەوەیەکی لقی یاسادانانی حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو، کە پێکھاتبوو لە [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. لە [[واشینگتن دی سی]] کۆبووەوە لە ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣ تا ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥، لە ماوەی ھەفتەکانی کۆتایی سەرۆکایەتیی جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش و لە دوو ساڵی یەکەمی سەرۆکایەتیی بیل کڵینتن. دابەشکردنی کورسییەکان لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لەسەر بنەمای [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٩٠)|سەرژمێریی ١٩٩٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|103rd United States Congress}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 7dji9g4a8qd024dzqocrbiyjlbqen4b 0 293894 1573998 1571228 2026-04-09T17:00:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Sarin}} 1573998 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''سارین''' (ناونیشانی ناتۆ '''GB''') پێکھاتەیەکی [[ئەندامی]] [[فۆسفۆر]]ی زۆر ژەھراوییە کە زۆرجار وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] بەکارھێنراوە بەھۆی توانای زۆریەوە وەک [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھر]]. سارین شلەیەکی ھەڵچووی بێ [[ڕەنگ]] و بێ [[بۆن]]ە. بەرکەوتنی دەکرێت [[کوشندە]] بێت تەنانەت لە چڕییەکی زۆر کەمیشدا، و [[مردن]] دەکرێت لە ماوەی یەک تا دە خولەکدا ڕووبدات دوای ھەڵمژینی ڕاستەوخۆی ژەمێکی کوشندە بەھۆی [[خنکان]] لە سستبوونی [[کۆئەندامی ھەناسە]]، مەگەر دژەژەھرەکان بە خێرایی بەکاربێن. ئەو کەسانەی ژەمێکی ناکوشندە ھەڵدەمژن و چارەسەری پزیشکی خێرا وەرناگرن، ڕەنگە ھێشتا تووشی زیانی دەماریی ھەمیشەیی ببن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/sarin.html|سەردێڕ=Sarin |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Chemical Emergencies |زمان=en-us}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|کیمیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Sarin}} [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 8dhc6417zmvirbme3tcn0x961scc7g3 0 293895 1574111 1573812 2026-04-09T20:06:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574111 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماددە دەمارییەکان''' یان '''دەمارەژەھر''' ھەندێکجار پێیان دەوترێت '''گازی دەمار'''، پۆلێکە لە [[کیمیای ئەندامی|ماددە کیمیاییە ئەندامییەکان]] کە ئەو میکانیزمانە تێکدەدەن کە دەمارەکان پەیامەکان دەگوازنەوە بۆ ئەندامەکانی لەش. تێکچوونەکە بەھۆی پەکخستنی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]] (AChE) دروست دەبێت، کە [[ئەنزیم|ئەنزیمێکە]] کە وەک کاتالیزۆر کاردەکات بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ئەسیتیلکۆلین، کە [[پەیەگوێزەرەوە|گواستەرەوەیەکی دەمارییە]]. ماددە دەمارییەکان پەکخەری گەڕانەوەنەبووی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]]ن کە وەک [[ژەھر]] بەکاردێن ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر دەبێتە ھۆی تەسکبوونەوەی بیلبیلەکان، ڕژانی زۆری [[لیک]]ی دەم، گرژبوونی [[ماسوولکە]]کان (تەشنوج)، و میزکردن و پیسایکردنی ناویست، کە یەکەمین نیشانەکانیش لە چەند چرکەیەکی کەمدا دوای بەرکەوتن دەردەکەون. مردن بەھۆی خنکان یان [[وەستانی دڵ]] ڕەنگە لە ماوەی چەند خولەکێکدا ڕووبدات بەھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی لەش بەسەر ماسوولکەکانی [[ھەناسەدان]] و ماسوولکەکانی تردا. چارەسەری ستاندارد بۆ ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر بریتییە لە تێکەڵەیەک لە دژە-کۆلینێرجیک بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان، و ئۆکسیم وەک دژەژەھر.<ref>https://www.cnn.com/2018/07/05/health/treating-patients-poisoned-with-novichok</ref> ئەو دەمارەژەھرانەی کە زۆرترین بەرھەمھێنانیان لە مێژوودا ھەبووە بریتین لە VX/VR، [[سارین]]، و [[سۆمان]]. زنجیرەی G پێکدێت لەو دەمارەژەھرە سەرەتاییانەی کە لە کۆتایی [[سی (ئەندام)|سییەکان]]ی سەدەی ڕابردوودا دۆزرانەتەوە، کە بەگشتی فڕۆک{{تێبینی|ئەم وشەیە بۆ ئەو [[ماددەی شل|ماددە شلانە]] بەکاردێت کە مەیلیان زۆرە بە خێرایی ببنە [[ھەڵم]] یان [[گاز]]، تەنانەت لە [[پلەی گەرم]]ی ئاساییشدا.}} و مەترسیدارن لە ڕێگەی ھەڵمژینەوە وەک [[ئایرۆسۆڵ]]. زنجیرەی V کە دوای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو دۆزرانەوە، زۆر کەمتر فڕۆکن و زیاتر دەمێننەوە، و لە ڕێگەی مژینی پێستەوە مەترسی دروست دەکەن، ئەمەش پێویستی بە جلی تەواوی پارێزەری لەش ھەیە. ھەردوو زنجیرەکە و ھەندێک لە ئاوێتەکانی زنجیرەی نۆڤیچۆک، ئاوێتەی ئۆرگانۆفۆسفاتن، لە کاتێکدا بریکارەکانی تری نۆڤیچۆک و ھەندێک لە دەمارەژەھرە کارباماتەکان، کیمیایەکی نائۆرگانۆفۆسفاتیان ھەیە. ھەندێکیان لە ڕێگەی تەقەمەنییە کیمیاییە دووانییەکانەوە دروست دەبن، وەک گولە تۆپی M687ی ئەمریکی کە [[سارین]] دروست دەکات لە ڕێگەی تێکەڵکردنی پێکھاتە کیمیاییە سەرەتایییەکانییەوە.<ref>https://www.opcw.org/resources/documents/annual-reports</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|شەڕ|کیمیا|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Nerve agents}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} cwn7f06osh3kneztvgywetsuq932oix 0 293896 1574119 1573804 2026-04-09T20:08:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574119 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''سۆمان''' (یان GD، EA 1210، Zoman، PFMP، A-255، ناوی سیستماتیکی: O-pinacolyl methylphosphonofluoridate)<ref>Archived 2013-09-12 at the Wayback Machine United States Senate, 103d Congress, 2d Session. (May 25, 1994). Material Safety Data Sheet -- Lethal Nerve Agents Somain (GD and Thickened GD). Retrieved Nov. 6, 2004.</ref> ماددەیەکی کیمیایی زۆر ژەھراوییە. یەکێکە لە [[ماددەی دەماری|ماددە دەمارییەکان]]، دەستێوەردان دەکات لە کارکردنی ئاسایی [[کۆئەندامی پەیی|سیستمی دەماری]] شیردەرەکان بە ڕێگریکردن لە ئەنزیمەکانی [[کۆڵین ­ئیستێراز]]. ڕێگریکەری ھەردوو [[ئەسیتیل ­ کۆڵین ئیستراز]] و [[بوتیری کۆڵین ئیستێراز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=etal |vauthors=Millard CB, Kryger G, Ordentlich A |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Crystal structures of aged phosphonylated acetylcholinesterase: nerve agent reaction products at the atomic level |journal=Biochemistry |بەرگ=٣٨|issue=22 |پەڕەکان=٧٠٣٢–٩|doi=10.1021/bi982678l |pmid=١٠٣٥٣٨١٤|s2cid=11744952}}</ref> وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]] بەپێی [[بڕیارنامەی ٦٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیاری ٦٨٧ی نەتەوە یەکگرتووەکان]] وەک [[چەکی کۆکوژ|چەکی کۆمەڵکوژ]] پۆلێن کراوە. بەرھەمھێنانی بە توندی کۆنترۆڵ دەکرێت، و کۆکردنەوە و کۆگاکردنی بەپێی ڕێکەوتننامەی چەکی کیمیایی ساڵی ١٩٩٣ لە یاسادا دەرچووە کە وەک ماددەیەکی خشتەی یەکەم پۆلێن کراوە. سۆمان سێیەمین [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھری]] ناو زنجیرەی ناسراو بە «زنجیرەی G» بوو کە دۆزرایەوە لەگەڵ GA ([[تابوون]])، GB ([[سارین]])، و GF ([[سایکلۆسارین]]).<ref>https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/soman.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Soman}} [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} k32anvj89121mwmxytn9jazevnd946p 0 293897 1573982 1571283 2026-04-09T16:58:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Italian constitutional referendum, 2026}} 1573982 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ڕیفراندۆمێکی دەستووری سەبارەت بە چاکسازیی سیستەمی دادوەری لە [[ئیتاڵیا]] لە ٢٢ و ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ بەڕێوەچوو. مەبەست لێی پێداچوونەوە بوو بە بەشی دووەم و بەشی چوارەمی تاقمی دووەمی [[دەستووری ئیتاڵیا]]. ئەمە پێنجەمین ڕیفراندۆمی دەستووری بوو لە مێژووی کۆماری ئیتاڵیادا. داوا لە دەنگدەران کرا کە ئایا یاسایەکی دەستووری پەسەند دەکەن، کە زۆرجار بە "چاکسازیی نۆردیۆ" (ڕیفۆرما نۆردیۆ) ناودەبرێت بەناوی وەزیری داد کارلۆ نۆردیۆ، کە دەستووری ئیتاڵیا لە لایەنی جیاوازدا ھەموار دەکاتەوە، دیارترینیان بە پێشنیارکردنی جیاکردنەوەی دەستووریی ڕێڕەوی کار لەنێوان [[دادوەر|دادوەران]] و داواکارانی گشتی، دابەشکردنی ئەنجومەنی باڵای دادوەری (سی ئێس ئێم) بۆ دوو دەستەی جیاواز، و ھەڵبژاردنی ئەندامان بە تیروپشک لەبری ھەڵبژاردنی تەقلیدی، ھەروەھا دامەزراندنی دادگایەکی باڵای تەمبێکاری بۆ چاودێریکردنی ڕێکارەکانی تەمبێکاری. پڕۆژەیاسای دەستووری کە لەلایەن حکوومەتەوە دەستپێشخەریی بۆ کرابوو، لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی کۆمارەوە پەسەند کرا. لەبەر ئەوەی لە کاتی پرۆسەی پەسەندکردنی پەرلەمانیدا نەگەیشتە زۆرینەی دوو لەسەر سێی پێویست لە ھەر کام لە ژوورەکانی پەرلەمانی ئیتاڵیا، بەپێی ماددەی ١٣٨ی دەستووری ئیتاڵیا، زوو واژووە پێویستەکان کۆکرانەوە بۆ داواکردنی ڕیفراندۆمێکی دەستووریی پشتڕاستکەرەوە. لە ڕێژەی بەشدارییەکی زیاتر لەوەی چاوەڕوان دەکرا و بە پێچەوانەی ڕاپرسییەکانی کۆتایی کە ھەڵبژاردنێکی نزیکیان نیشان دەدا، دوای ئەوەی ڕاپرسییەکانی پێشوو لە سەرەتادا سوودێکی بەرچاویان بۆ لایەنگران نیشان دابوو، دەنگدەران بە ڕێژەی ٥٣٫٢٪ بەرامبەر ٤٦٫٨٪ چاکسازییە دەستوورییەکەیان ڕەتکردەوە. ئەمە وەک گورزێکی گەورە بۆ حکوومەتی مێلۆنی بینرا. ڕێژەی یاسایی بۆ کارا بوونی ڕیفراندۆمەکە پێویست نەبوو، و یاسای نۆردیۆ کە خرایە ڕیفراندۆمەوە دەردەچوو ئەگەر لەلایەن زۆرینەی دەنگە دروستەکانەوە پشتڕاست بکرایەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Italian constitutional referendum, 2026}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cfdtz0pdnxfsyo57rc273hw75kqcxc4 0 293904 1573981 1571285 2026-04-09T16:58:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Phalanx LPWS}} 1573981 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''سەنتوریۆن سی-ڕام'''، کە ھەروەھا بە سیستەمی چەکی '''لاند فالانکس''' (ئێڵ پی دەبلیوو ئێس) ناودەبرێت، بریتییە لە سیستەمێکی ئەمریکیی [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|تۆپخانەی بەرگریی ئاسمانی]] بۆ بەرپەرچدانەوەی ڕاکێت، تۆپخانە و مۆرتار (سی-ڕام). لە ساڵی ٢٠٠٤ پەرەی پێدرا، کاتێک شەڕکردن لە کاتی [[شەڕی عێراق|جەنگی عێراقدا]] لاوازییەک لە [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|تۆپخانەی دژە پڕۆژێکتایلی]] سەر زەویدا دەستنیشان کرد. سیستەمەکە لەلایەن نۆرسرۆپ گروومان، ڕایتیۆن و ئۆشکۆش کۆرپۆرەیشن بەرھەم دەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Phalanx LPWS}} 2786qyq3pm2rpc2czmu31x0svmytqio 0 293905 1573994 1571232 2026-04-09T17:00:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|ARCHER Artillery System}} 1573994 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سیستەمی تۆپھاوێژی ئارچەر'''، یان '''ئارچەر – ئێف ئێچ ٧٧ بی دەبلیوو ئێڵ ٥٢'''، یان '''ئارتیلێری سیستەم ٠٨'''، سیستەمێکی [[تۆپھاوێژی خۆھەڵگر (خۆبزوێنەر)|ھاویتزەری خۆبزوێنەری]] سویدییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.baesystems.com/en/feature/archer--the-development-of-wheeled-artillery-with-a-new-purpose|سەردێڕ=https://www.baesystems.com/en/feature/archer--the-development-of-wheeled-artillery-with-a-new-purpose |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=BAE Systems {{!}} International |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.regjeringen.no/nb/dep/fd/pressesenter/pressemeldinger/2007/Norsk-svensk-samarbeid-om-fremtidens-art.html?id=468611|سەردێڕ=Norsk-svensk samarbeid om fremtidens artilleri – invitasjon til signering av avtalen |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٠|زمان=Norwegian}}</ref> بەشە سەرەکییەکەی سیستەمەکە پێکھاتووە لە تۆپێکی ١٥٥ ملم ئێڵ ٥٢ (بە درێژیی ٥٢ کالیبەر)ی تەواو ئۆتۆماتیکیی [[ھاوتزەر|ھاویتزەر]] و وێستگەیەکی چەکی کۆنترۆڵکراوی لە دوورەوەی ئێم ١٥١ پڕۆتێکتەر کە لەسەر شاسییەکی دەستکاریکراوی ٦×٦ی بارھەڵگری جومگەیی ھەموو جۆرە زەوییەکی ڤۆڵڤۆ ئەی ٣٠ دی جێگیرکراوە. بەشی تاقم و بزوێنەرەکەی زرێپۆش کراوە و کابینەکە بە پەنجەرەی بەرگریکار لە گوللە و پارچە پارچەبوونی تەقەمەنی تەیار کراوە. ھەروەھا سیستەمەکە پێکھاتووە لە ئۆتۆمبێلێکی دووبارە پڕکردنەوەی تەقەمەنی، ئۆتۆمبێلێکی پشتگیری، تەقەمەنییە لاوەکییەکانی بۆنەس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/bae_pdf_bonus.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100826121452/http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/bae_pdf_bonus.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٠|وێبگە=BAE Systems- Bofors AB}}</ref> و کەرەستە فڕێدەرە ئاڕاستەکراوەکانی ئێم ٩٨٢ ئێکسکالیبەر. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|ARCHER Artillery System}} p8r0oj73r6j9hqk2e8p2akc89q5e1rc 0 293907 1573980 1571286 2026-04-09T16:58:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Aircraft guns}} 1573980 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:AC-130U_Spooky_gunship_30_mm_cannon.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|تۆپە زنجیرییەکانی بوشماستەری ٣٠ ملم]] '''تۆپھاوێژی فڕۆکە''' بریتییە لە چەکەکانی [[تۆپھاوێژ]] بە کالیبەری ٣٠ ملم یان گەورەتر کە لەسەر فڕۆکە جێگیر دەکرێن. یەکەمجار بۆ ڕۆڵەکانی [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک|ھێرشی زەوی]] لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانیی یەکەمدا]] بەکارھێنرا، تۆپھاوێژی فڕۆکە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا بەکارھێنانی خۆی دۆزیوەتەوە، دیارترینیان لەسەر ئەی سی-١٣٠.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Aircraft guns}} 02jgtp6jg25cpzzozbeposfyr3bkfdb 0 293908 1573990 1571237 2026-04-09T16:59:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Lockheed AC-130 Spectre}} 1573990 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''لۆکھید ئەی سی-١٣٠ گەنشیپ''' جۆرێکی پڕچەککراوی قورس، خۆڕاگری درێژخایەنی [[فڕۆکەی ھێرشبەر|ھێرشی زەوی]] فڕۆکەی گواستنەوەی سی-١٣٠ ھێرکولییزە، کە فڕۆکەیەکی باڵ جێگیرە. کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە چەکەکانی ھێرشی زەوی ھەڵدەگرێت کە لەگەڵ ھەستەوەرەکان، [[ڕێنیشاندەری]]، و [[سیستمی ڕێکھێنانی ھاویژتن|سیستەمەکانی کۆنترۆڵکردنی تەقە]] یەکخراون. بە پێچەوانەی فڕۆکە سەربازییە مۆدێرنەکانی تری باڵ جێگیر، ئەی سی-١٣٠ پشت بە ئامانجگرتنی بینراو دەبەستێت. لەبەر ئەوەی قەبارە گەورەکەی و بەرزییەکانی کەمی کارکردن لە دەوروبەری ٧٬٠٠٠ پێ (٢٬١٠٠ مەتر) دەیکاتە ئامانجێکی ئاسان، ئەرکەکانی [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]] بەزۆری لە شەودا ئەنجام دەدرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Lockheed AC-130 Spectre}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gz4d6wo4cq61980onhkgr8f3tqx1y5h 0 293911 1573991 1571236 2026-04-09T16:59:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Lockheed HC-130 Hercules}} 1573991 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''لۆکھید ئێچ سی-١٣٠''' وەشانی مەودا درێژکراوەی [[گەڕان و ڕزگارکردن]] (ئێس ئەی ئاڕ)/گەڕان و ڕزگارکردنی جەنگی (سی ئێس ئەی ئاڕ)ی فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازیی سی-١٣٠ ھێرکولییزە، کە دوو وەشانی جیاوازی ھەیە و لەلایەن دوو دەزگای جیاواز لە ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان کارپێدەکرێت. وەشانی ئێچ سی-١٣٠جەی سووپەر ھێرکولییز لەلایەن پاسەوانی کەناراوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕۆڵی ئێس ئەی ئاڕ و سیخوڕیی دەریاییدا کارپێدەکرێت. وەشانەکانی ئێچ سی-١٣٠پی کۆمبات کینگ و ئێچ سی-١٣٠جەی کۆمبات کینگ ٢ لەلایەن [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ ئێس ئەی ئاڕ و سی ئێس ئەی ئاڕی مەودا درێژ کارپێدەکرێن. وەشانەکانی یوو ئێس ئەی ئێف ھەروەھا فەرماندەیی و کۆنترۆڵی سی ئێس ئەی ئاڕ لە شوێنی ڕووداوەکە، دابەزاندنی ئاسمانیی ھێزەکانی فریاگوزاریی چەتری و کەرەستەکان ئەنجام دەدەن، ھەروەھا توانای دابینکردنی [[سووتەمەنیی پڕکردنەوەی ئاسمانی|سووتەمەنی پڕکردنەوەی ئاسمانییان]] ھەیە بۆ ھەلیکۆپتەرە تەیارکراوەکانی یوو ئێس ئەی ئێف، یوو ئێس ئارمی، یوو ئێس ئێن، یوو ئێس ئێم سی، و ناتۆ/ھاوپەیمانان لە کاتی فڕیندا. لەم ڕۆڵەی دواییاندا، بە پلەی یەکەم بۆ درێژکردنەوەی مەودا و خۆڕاگریی [[ھەلیکۆپتەر|ھەلیکۆپتەرەکانی]] گەڕان و ڕزگارکردنی جەنگی بەکاردێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Lockheed HC-130 Hercules}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9mugle5onvs3ysajulj10xkcxcyx485 0 293912 1573992 1571235 2026-04-09T16:59:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Monoplanes}} 1573992 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''تاکەباڵ''' بریتییە لە شێوەکارێکی فڕۆکەی باڵ جێگیر کە خاوەنی تاکە باڵێکی سەرەکییە، بە پێچەوانەی دووباڵ یان جۆرەکانی تری چەندباڵەکان، کە چەندین باڵیان ھەیە. تاکەباڵ بە شێوەیەکی بنەڕەتی خاوەنی بەرزترین کارایی و کەمترین بەرگریی ھەوایە لە ھەر شێوەکارێکی باڵ، و دروستکردنی سادەترینە؛ بەڵام لە ساڵانی سەرەتای فڕیندا، ئەم سوودانە بەھۆی کێشی زۆرتر و توانای مانۆڕکردنی کەمترەوە ھاوسەنگ دەکران، ئەمەش وای کردبوو تا ساڵانی ١٩٣٠ بە ڕێژەیەک دەگمەن بێت. لەو کاتەوە، تاکەباڵ باوترین شێوەی فڕۆکەی باڵ جێگیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Monoplanes}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3e7hwz9vz1k0r22zdxdpecez7uaezqk 0 293913 1573993 1571234 2026-04-09T17:00:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Biplanes}} 1573993 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''دووباڵ''' فڕۆکەیەکی باڵ جێگیرە کە دوو [[باڵ]]ی سەرەکیی یەک لەسەر یەکی ھەیە. یەکەمین [[فڕۆکە]]ی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراو کە فڕیبێت، ڕایت فلایەر، ڕێکخستنی باڵی دووباڵی بەکارھێنا، وەک چۆن زۆرێک لە فڕۆکەکان لە ساڵانی سەرەتای [[فڕۆکەوانی|فڕۆکەوانیدا]] وایان کرد. لەکاتێکدا پێکھاتەی باڵی دووباڵ سوودێکی پێکھاتەییی ھەیە بەسەر تاکەباڵدا، بەڵام بەرگریی ھەوای زیاتر لە باڵی تاکەباڵ دروست دەکات. تەکنیکە پێکھاتەیییە باشترکراوەکان، کەرەستەی باشتر و خێراییی زیاتر وایان کرد شێوەکاری دووباڵ بۆ زۆربەی مەبەستەکان تا کۆتاییی ساڵانی ١٩٣٠ بەسەربچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Biplanes}} [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] 9xgm9qrkf70v6n3q7f71bcn4qcevk1s 0 293914 1574121 1573802 2026-04-09T20:08:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574121 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕایت فلایەر''' (کە ھەروەھا بە '''کیتی ھۆک'''، فلایەر ١ یان '''فلایەری ١٩٠٣''' ناسراوە)یەکەم فڕینی بەردەوامی لەلایەن فڕۆکەیەکی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراوی مرۆڤھەڵگری قورستر لە ھەوا لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣ ئەنجام دا.<ref name="NASM">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers|سەردێڕ=Wright Brothers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210929043536/https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Smithsonian National Air and Space Museum}}</ref> لەلایەن براکان [[برایانی ڕایت|ئۆرڤیل و ویلبور ڕایت]] داھێنرا و فڕێندرا، و سەرەتای سەردەمی پێشەنگی فڕۆکەوانی دیاری کرد. فڕۆکەکە دیزاینێکی دووباڵی یەک-شوێنە کە باڵەکانی دابەزیون (ئەنھیدرال)، بەرزکەرەوەی دووانی پێشەوە (کانارد) و سووکانی دووانی دواوەی ھەیە. بزوێنەرێکی بەنزینی {{Convert|12|hp|kW|0}}ی بەکارھێناوە کە ھێزی دەدا بە دوو پەروانەی پاڵنەر. بە بەکارھێنانی "پێچانی باڵ"، تا ڕادەیەک ناجێگیر بوو و فڕین پێی زۆر قورس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard S. Wolko|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dJVTAAAAMAAJ|سەردێڕ=The Wright Flyer: An Engineering Perspective|بڵاوکەرەوە=National Air and Space Museum|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤٧٤-٩٧٩-٣|پەڕەکان=١٢–١٣, ٢٣, ٣٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Wright Flyer}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} eta0n8poqifawqamq4rg2y8lksk0jpa 0 293915 1574010 1571166 2026-04-09T17:02:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|National Air and Space Museum}} 1574010 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''مۆزەخانەی نیشتمانیی فڕۆکەوانی و بۆشایی''' (ئێن ئەی ئێس ئێم)ی دامەزراوەی سمیتسۆنیان مۆزەخانەیەکە لە [[واشینگتن دی سی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تەرخان کراوە بۆ فڕینی مرۆڤ و [[توێژینەوەی بۆشایی]]. لە ساڵی ١٩٤٦ وەک مۆزەخانەی نیشتمانیی فڕۆکەوانی دامەزراوە، بینای سەرەکییەکەی لە ساڵی ١٩٧٦ لە ناشناڵ مۆڵ لە نزیک لێنفانت پڵازا کرایەوە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، مۆزەخانەکە پێشوازی لە ٣٫١ ملیۆن سەردانیکەر کردووە، ئەمەش وای لێکردووە ببێتە چوارەمین مۆزەخانە کە زۆرترین سەردانیکەری ھەبێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و یازدەھەمین لە جیھاندا. مۆزەخانەکە ناوەندێکە بۆ توێژینەوە لە مێژوو و زانستی فڕۆکەوانی و [[فڕینی بۆشایی]]، ھەروەھا زانستی [[ھەسارە|ھەسارەکان]] و جیۆلۆجی و جیۆفیزیکی زەوی. نزیکەی ھەموو ئەو کەشتییە ئاسمانی و فڕۆکانەی کە نمایش کراون کەشتیی ڕەسەنی سەرەکی یان یەدەگن (نەک کۆپی). کۆمەڵەکەی پێکھاتووە لە مۆدیۆلی فەرماندەیی [[ئەپۆلۆ ١١]] کۆڵۆمبیا، کەپسوولی فرێندشیپ ٧ کە لەلایەن [[جۆن گلێن]] فڕێندراوە، سپیریت ئۆف سانت لویسی [[چارڵز لیندبێرگ]]، مۆدێلی کەشتیی ئاسمانیی ئینتەرپڕایز کە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنیی خەیاڵیی زانستیی ستار ترێک: زنجیرە ڕەسەنەکەدا بەکارھاتووە، و فڕۆکەی *[[ڕایت فلایەر]]*ی [[برایانی ڕایت]] لە نزیک دەروازەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|National Air and Space Museum}} [[پۆل:مێژووی فڕین بە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] iet7ma5khle6g5d39pl5nu2daowrluk 0 293919 1574133 1573788 2026-04-09T20:10:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574133 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Claimed_results_of_the_2024_Pakistani_general_election_as_per_the_Pakistan_Tehreek-e-Insaf_without_alleged_rigging,_with_results_from_Form_45s.png }}ھەڵبژاردنە گشتییەکان کە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە ساڵی ٢٠٢٣ ئەنجام بدرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussain |یەکەم=Abid |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan|سەردێڕ=Pakistan parliament dissolved to hold election without ex-PM Imran Khan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214153227/https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٤ لە [[پاکستان]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٦ی ئەنجومەنی نیشتمانیی. کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی پاکستان خشتەی وردی لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024|سەردێڕ=Election Commission of Pakistan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240106074409/https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەڵبژاردنەکان دوای دوو ساڵ لە نائارامی سیاسی بەڕێوەچوو دوای ئەوەی [[عیمران خان]] سەرۆک وەزیرانی [[تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە بڕیاری لێسەندنەوەی متمانە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. دواتر خان بە تۆمەتی گەندەڵی دەستگیرکرا و سزای بەسەردا سەپێندرا و بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە سیاسەتکردن قەدەغەکرا. لە پێش ھەڵبژاردنەکاندا، بڕیارێکی دادگای باڵا ھێمای ھەڵبژاردنەکانی لە تەحریقی ئینسافی پاکستان سەندەوە بەھۆی ئەوەی ساڵانێکە ھەڵبژاردنی ناوخۆیی ئەنجام نەداوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 4d8i43iqjimclmbv5i1u19txhlifrx5 0 293920 1574006 1571173 2026-04-09T17:01:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1997 United Kingdom general election}} 1574006 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٧ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە، ١ی ئایاری ١٩٩٧ بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگارانی دەسەڵاتدار بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] جۆن مەیجەر لە سەرکەوتنێکی گەورەدا لەلایەن [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانی]] ئۆپۆزسیۆنەوە بە سەرکردایەتی [[تۆنی بلێر]] شکستی پێھێندرا، کە زۆرینەی ١٧٩ کورسی و کۆی ٤١٨ کورسیی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|1997 United Kingdom general election}} [[پۆل:تۆنی بلێر]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] dynmqvudminljn83jsbz8udk4x4w8zi 0 293922 1573996 1571230 2026-04-09T17:00:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1987 United Kingdom general election}} 1573996 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٧ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ١١ی حوزەیرانی ١٩٨٧ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ ئەندام بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکە سێیەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی گشتیی لەسەریەک بوو بۆ پارتی پارێزگاران، کە زۆرینەی ١٠٢ کورسییان بەدەستھێنا و دووەم سەرکەوتنی گەورە بوو لەژێر سەرکردایەتیی [[مارگرێت تاچر]]، کە بووە یەکەم سەرۆک وەزیران لە دوای ئێرلی لیڤەرپوول لە ساڵی ١٨٢٠ەوە کە سەرکردایەتیی پارتێک بکات بۆ سێ سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی لەسەریەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|1987 United Kingdom general election}} e7wn4a7f5w0uojpk78m0qgp0xt7csbe 0 293923 1573989 1571240 2026-04-09T16:59:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1983 United Kingdom general election}} 1573989 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٣ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٩ی حوزەیرانی ١٩٨٣ بەڕێوەچوو. ئەمە گەورەترین و یەکلاکەرەوەترین سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی بە پارتی پارێزگاران لەژێر سەرکردایەتیی [[مارگرێت تاچر]] بەخشی لە دوای سەرکەوتنی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] لە ساڵی ١٩٤٥دا، بە زۆرینەی ١٤٤ کورسی و یەکەمین لە دوو سەرکەوتنی گەورەی لەسەریەک.<ref name="The British General Election of 1979">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=David Butler and Dennis Kavanagh|سەردێڕ=The British General Election of 1979|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Publishers Limited|ژپنک=٠-٣٣٣-٢٦٩٣٤-٩|شوێن=London|پەڕە=١٩٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|1983 United Kingdom general election}} diz1i16x3tnda1rwpsyq1wifj0etqwd 0 293924 1573971 1571297 2026-04-09T16:56:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1979 United Kingdom general election}} 1573971 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٧٩ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٣ی ئایاری ١٩٧٩ بۆ ھەڵبژاردنی ٦٣٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکە دوای شکستی حکوومەتی کرێکاران لە دەنگدانێکی متمانەوەرگرتنەوە لە ٢٨ی ئازاری ١٩٧٩دا ئەنجامدرا، شەش مانگ پێش ئەوەی پەرلەمان لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٩دا ھەڵبوەشێندرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1979 United Kingdom general election}} cj6444mzxgcnii91icbm9ljfdn94lr8 0 293925 1573972 1571296 2026-04-09T16:56:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|October 1974 United Kingdom general election}} 1573972 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی تشرینی یەکەمی ١٩٧٤ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٤ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٣٥ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. ئەمە دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لەو ساڵەدا ئەنجامدرا؛ یەکەم ساڵ بوو کە دوو ھەڵبژاردنی گشتی لە ھەمان ساڵدا ئەنجامدرابێت لە دوای ساڵی ١٩١٠وە؛ و یەکەمجار بوو کە دوو ھەڵبژاردنی گشتی بە کەمتر لە ساڵێک جیاوازی لە یەکتر ئەنجامدرابێت لە دوای ھەڵبژاردنەکانی ١٩٢٣ و ١٩٢٤، کە بە ١٠ مانگ جیاوازی ئەنجامدران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|October 1974 United Kingdom general election}} b9zufhbs1wz4sg4lopg8951bnxye8uv 0 293926 1573973 1571295 2026-04-09T16:56:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|February 1974 United Kingdom general election}} 1573973 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی شوباتی ١٩٧٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٨ی شوباتی ١٩٧٤ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]، بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشوو ھارۆڵد ویڵسن، کورسییەکانی زیادی کرد و بوو بە گەورەترین پارت، بەڵام کەمتر بوو لە زۆرینەی ڕەھا. پارتی پارێزگارانی دەسەڵاتدار، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ئێدوارد ھیس، کورسییەکانی لەدەستدا، سەرەڕای ئەوەی ڕێژەی دەنگی زیاتری لە پارتی کرێکاران بەدەستھێنابوو. ئەمە بووە ھۆی یەکەمین پەرلەمانی ھەڵواسراو لە دوای ساڵی ١٩٢٩ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|February 1974 United Kingdom general election}} l3ledqvrzd9qx3ag9d72bgmio0gt7yr 0 293927 1573995 1571231 2026-04-09T17:00:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1970 United Kingdom general election}} 1573995 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٧٠ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی بوو کە لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٧٠ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ئەمە بووە ھۆی سەرکەوتنێکی کتوپڕ بۆ پارتی پارێزگاران لەژێر سەرکردایەتیی ئێدوارد ھیس، کە شکستی بە [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانی]] دەسەڵاتدار ھێنا لەژێر سەرکردایەتیی سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسن. پارتی لیبراڵ، لەژێر سەرکردایەتیی سەرکردە نوێیەکەی جێرمی سۆرپ، نیوەی کورسییەکانی لەدەستدا. پارێزگاران، بە پارتی یۆنیۆنیستی ئەڵستەر (یوو یوو پی)یشەوە، زۆرینەی ٣٠ کورسییان بەدەستھێنا. ئەم ھەڵبژاردنە گشتییە یەکەمین بوو کە خەڵک بتوانن لە تەمەنی ١٨ ساڵییەوە دەنگ بدەن، دوای تێپەڕاندنی یاسای نوێنەرایەتیکردنی گەل لە ساڵی پێشتردا، و یەکەم ھەڵبژاردنی شانشینی یەکگرتوو بوو کە تێیدا لایەنگریی حیزبیی کاندیدەکان لەسەر پسوولەکانی دەنگدان دانران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|1970 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 30gh4ik95g8o3uwuy8t6b2boyv00zwa 0 293928 1573974 1571294 2026-04-09T16:57:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1966 United Kingdom general election}} 1573974 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٦ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٣١ی ئازاری ١٩٦٦ بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] ھارۆڵد ویڵسن. ویڵسن بڕیاری دا داوای ھەڵبژاردنێکی کتوپڕ بکات چونکە حکوومەتەکەی، کە تەنھا ١٧ مانگ پێشتر لە ساڵی ١٩٦٤ ھەڵبژێردرابوو، زۆرینەیەکی بچووکی تەنھا چوار ئێم پی ھەبوو کە نەدەکرا کاری پێ بکرێت. حکوومەتی کرێکاران دوای ئەم ھەڵبژاردنە کتوپڕە بە زۆرینەیەکی زۆر گەورەتری ٩٨ کورسی گەڕایەوە. ئەمە کۆتا ھەڵبژاردنی گشتیی بەریتانیا بوو کە تێیدا تەمەنی دەنگدان ٢١ ساڵ بوو؛ حکوومەتەکەی ویڵسن لە ساڵی ١٩٦٩دا ھەموارکردنەوەیەکی بۆ یاسای نوێنەرایەتیکردنی گەل پەسەند کرد بۆ ئەوەی مافی دەنگدان لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا بگرێتەوە، کە لە ھەڵبژاردنی گشتیی داھاتوو لە ساڵی ١٩٧٠دا جێبەجێ کرا. ئەمە تەنھا ھەڵبژاردن بوو لەنێوان ساڵانی ١٩٤٥ و [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٩٧|١٩٩٧]] کە تێیدا پارتی کرێکاران زۆرینەیەکی کارای بەدەستھێنا کە بتوانێت بۆ خولێکی تەواو بەردەوام بێت. لە حەوت ھەڵبژاردنی گشتیی داھاتوودا، پارتی کرێکاران تەنھا یەکجار زۆرینەی کورسییەکانی بەدەستھێنا (تشرینی یەکەمی ١٩٧٤) و لە پێنج ھەڵبژاردندا بە پارێزگاران دۆڕا. ئەم ھەڵبژاردنە بەوەش تێبینی دەکرێت کە پارتی کرێکاران سێیەم بەرزترین ڕێژەی دەنگی (٤٨٪) و دووەم گەورەترین کۆی دەنگەکانی لە مێژووی خۆیدا بەدەستھێنا (گەورەترین ڕێژەی دەنگەکان ٤٩٫٧٪ بوو کە لە ھەڵبژاردنی ١٩٤٥دا بەدەستھاتبوو).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1966 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] p8nfpyoemljups16on826gkw3ictktf 0 293929 1573975 1571293 2026-04-09T16:57:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1964 United Kingdom general election}} 1573975 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ئەمە بووە ھۆی ئەوەی پارتی پارێزگاران بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] ئەلیک دۆگلاس-ھیۆم، بە جیاوازییەکی کەم بە [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بدۆڕێت کە لەلایەن ھارۆڵد ویڵسنەوە سەرکردایەتی دەکرا؛ پارتی کرێکاران زۆرینەی پەرلەمانیی چوار کورسی بەدەستھێنا و کۆتایی بە سێزدە ساڵ لە ئۆپۆزسیۆنبوونی خۆی ھێنا لە دوای ھەڵبژاردنی ١٩٥١ەوە. ویڵسن لە تەمەنی ٤٧ ساڵیدا، بووە گەنجترین سەرۆک وەزیران لە دوای لۆرد ڕۆزبێری لە ساڵی ١٨٩٤ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1964 United Kingdom general election}} mml03kocqfuxmte2ks9qby8c04gaw02 0 293930 1573976 1571292 2026-04-09T16:57:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1959 United Kingdom general election}} 1573976 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥٩ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە، ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٩ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگاران لەژێر سەرکردایەتیی سەرۆک وەزیرانی ئێستا [[ھارۆڵد ماکمیلان]] سەرکەوتنێکی گەورەی بە زۆرینەی ١٠٠ کورسی بەدەستھێنا. ئەمە سێیەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنیان بوو لەسەریەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1959 United Kingdom general election}} 16in8bj4z6q9o46ye4pwo1s673g9dtc 0 293931 1573977 1571291 2026-04-09T16:57:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1955 United Kingdom general election}} 1573977 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥٥ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی بوو کە لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٦ی ئایاری ١٩٥٥ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنێکی کتوپڕ بوو: ئەنتۆنی ئیدن دوای ئەوەی لە نیسانی ١٩٥٥ لە جێگەی [[وینستن چێرچڵ|چێرچڵ]] دەستبەکاربوو، داوای ھەڵبژاردنەکەی کرد بۆ بەدەستھێنانی متمانە. حکوومەت زۆرینەی ٦٠ کورسی بەدەستھێنا، کە بەرزترین ڕێژەی دەنگی پارتەکانی دوای جەنگی تۆمار کرد. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە سەردەمی شاژن [[ئێلیزابێتی دووەم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1955 United Kingdom general election}} pama0nvth9lgncglnw0vyc8jreznzkk 0 293932 1573985 1571264 2026-04-09T16:58:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1951 United Kingdom general election}} 1573985 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥١ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو، تەنھا بیست مانگ دوای ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوو لە ساڵی ١٩٥٠؛ حکوومەتی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|کرێکاران]] بە ھیوای زیادکردنی زۆرینەی پەرلەمانیی خۆی داوای ھەڵبژاردنەکەی کرد. بەھەرحاڵ، ئەمە ئەنجامێکی پێچەوانەی ھەبوو، چونکە ھەرچەندە پارتی کرێکاران زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا، بەڵام پارتی پارێزگاران بوو کە زۆرینەی بەدەستھێنا، لەگەڵ داڕمانی دەنگی لیبراڵەکان کە ڕێگەی دا بە پارێزگاران بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی کورسییەکان بەدەستبھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Jenkin |یەکەم=Thomas P. |ڕێکەوت=١٩٥٢|سەردێڕ=The British General Election of 1951 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/442551 |journal=The Western Political Quarterly |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=٥١–٦٥|doi=10.2307/442551 |issn=0043-4078 |jstor=442551 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1951 United Kingdom general election}} 897v1bfv5x0pslllsmekneu7re457yq 0 293934 1573978 1571290 2026-04-09T16:57:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1950 United Kingdom general election}} 1573978 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥٠ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی بوو کە لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٣ی شوباتی ١٩٥٠ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو دوای خولێکی تەواوی حکوومەتێکی زۆرینەی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|کرێکاران]]. ھەروەھا یەکەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو دوای ھەڵوەشاندنەوەی دەنگدانی فرەوان و بازنەکانی زانکۆ. ھەڵبژاردنە گشتییەکە گەڕانەوەی پارتی کرێکارانی بۆ دەسەڵات بەخۆیەوە بینی، بەڵام زۆرینەکەی بە شێوەیەکی بەرچاو لە ١٤٦ کورسییەوە بۆ تەنھا ٥ کورسی کەمبووەوە، لەگەڵ وەرچەرخانێکی گەورە بەرەو پارتی پارێزگاران، کە ٩٠ کورسییان بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1950 United Kingdom general election}} ddn4jin8jyb6kojmnxut6cyz971xrdt 0 293935 1573984 1571265 2026-04-09T16:58:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1945 United Kingdom general election}} 1573984 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٤٥ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٥ی تەممووزی ١٩٤٥ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. لەکاتێکدا [[جەنگی جیھانیی دووەم]]ی بەردەوام ھێشتا لە مێشکی دەنگدەراندا مابوو، [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانی]] ئۆپۆزسیۆن بە سەرکردایەتی کلیمێنت ئاتلی سەرکەوتنێکی گەورەی بە زۆرینەی ١٤٦ کورسی بەدەستھێنا، و شکستی بە حکوومەتی ئێستای ژێر دەسەڵاتی پارێزگاران بە سەرۆکایەتی سەرۆک وەزیران [[وینستن چێرچڵ]] ھێنا. ئەنجامەکە ڕەنگدانەوەی نیگەرانییەکی بەرفراوانی جەماوەری بوو سەبارەت بە ئاڕاستەی دواڕۆژی شانشینی یەکگرتوو لە قۆناغی دوای جەنگدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McCallum|یەکەم=R.B.|سەردێڕ=The British General Election of 1945|دوایین٢=Readman|یەکەم٢=Alison|ڕێکەوت=١٩٦٤|بڵاوکەرەوە=Nuffield Studies|بەستەری نووسەر=R. B. McCallum}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1945 United Kingdom general election}} iuph9u80myx2759osmuam7fob88u4rq 0 293936 1573979 1571289 2026-04-09T16:57:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1935 United Kingdom general election}} 1573979 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٣٥ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٣٥ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ئەمە بووە ھۆی دووەمین سەرکەوتنی گەورە (ھەرچەندە کەمتر بووەوە) بۆ حکوومەتی نیشتمانیی سێ-حیزبی، کە لەلایەن ستانلی باڵدوین لە پارتی پارێزگارانەوە سەرکردایەتی دەکرا دوای دەستلەکارکێشانەوەی – بەھۆی تێکچوونی باری تەندروستی – ڕامزی ماکدۆناڵد لە سەرەتای ساڵەکەدا. ئەمە نوێترین ھەڵبژاردنی گشتیی بەریتانیایە کە تێیدا ھەر پارتێک یان ھاوپەیمانییەکی پارتەکان زۆرینەی دەنگی جەماوەری بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1935 United Kingdom general election}} r91i4ckn5cd8u0m7n40y9arqxddkegm 0 293937 1574117 1573806 2026-04-09T20:07:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574117 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٣١ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی سێشەممە، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١ بەڕێوەچوو. ئەم ھەڵبژاردنە سەرکەوتنێکی گەورەی بۆ حکوومەتی نیشتمانی بەخۆیەوە بینی، کە ھاوپەیمانییەکی سێ حیزبی بوو و دوو مانگ پێشتر دوای ڕووخانی دووەم حکوومەتی کرێکاران پێکھێنرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Macmahon |یەکەم=Arthur W. |ڕێکەوت=١٩٣٢|سەردێڕ=The British General Election of 1931 |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020657/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=٣٣٣–٣٤٥|doi=10.2307/1947117 |issn=0003-0554 |jstor=1947117 |s2cid=143537799 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ڕۆژنامەنووس ئایڤۆر بوڵمەر-تۆماس ئەنجامەکەی بە «سەرسوڕھێنەرترین لە مێژووی سیستەمی حیزبیی بەریتانیا» وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Bulmer-Thomas |یەکەم=Ivor |سەردێڕ=The Growth of the British Party System Volume II 1924–1964 |پەڕە=٧٦|ساڵ=١٩٦٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1931 United Kingdom general election}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 1q17xnf4u3waa6rw36f7hzebvz7btwm 0 293939 1573997 1571229 2026-04-09T17:00:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2018 Pakistani general election}} 1573997 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=2018_Pakistani_general_election_-_Results.svg }}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٥ی ئەنجومەنی نیشتمانی و چوار ئەنجومەنی پارێزگا بەڕێوەچوو. سێ حیزبی سەرەکی بریتی بوون لە [[تەحریقی ئینسافی پاکستان]] (PTI) بە سەرۆکایەتی [[عیمران خان]] و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان بە سەرۆکایەتی [[شەھباز شەریف]] و [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[بیلاوال بوتۆ]]. تەحریقی ئینسافی پاکستان زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نیشتمانی بەدەستھێنا بەڵام لە زۆرینەی دەنگدا کەم بوو؛ دواتر حیزبەکە حکوومەتێکی ھاوپەیمانی لەگەڵ چەند حیزبێکی بچووکتر پێکھێنا. لەسەر ئاستی پارێزگاکان تەحریقی ئینسافی پاکستان وەک گەورەترین حیزب لە خەیبەر پەختوونخوا (KP) مایەوە؛ [[پارتی گەلانی پاکستان]] (PPP) باڵادەستی خۆی لە سند پاراست؛ و [[پارتی ئاوامی بەلوچستان]] (BAP) کە تازە پێکھاتبوو وەک گەورەترین حیزبی لە [[بەلۆچستان|بەلوچستان]] سەریھەڵدا. لە پەنجاب ئەنجامەکەی پەرلەمانێکی ھەڵواسراو بوو، [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (PML(N)) زۆرترین کورسی بەدەستھێنا. بەڵام دوای ئەوەی چەند پەرلەمانتارێکی [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] پەیوەندییان بە تەحریقی ئینسافی پاکستانەوە کرد، ئینساف بووە گەورەترین حیزب و توانی حکوومەت پێکبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|2018 Pakistani general election}} 6uyqpg0mgdmpf2ebpj2agjsaaa3xscx 0 293940 1574118 1573805 2026-04-09T20:08:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574118 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2013.png }}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ڕۆژی شەممە ١١ی ئایاری ٢٠١٣ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانیی ١٤ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. سێ حیزبە گەورەکە بریتی بوون لە کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N) بە سەرۆکایەتی [[نەواز شەریف]] و [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[ئاسفعەلی زەرداری]] [[سەرۆککۆماری پاکستان|سەرۆک]] و [[پارتی تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[عیمران خان]]. پێش ھەڵبژاردنەکان، پارتی دەسەڵاتدار پارتی گەلی پاکستان ھاوپەیمانی لەگەڵ [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (Q)]] و [[پارتی نیشتمانی عەوامی]] پێکھێنا، لەکاتێکدا پارتی سەرەکی ئۆپۆزسیۆن، [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N)]]، ھاوپەیمانی لەگەڵ حیزبەکانی [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (F)]] و [[بەلۆچەکان|بەلووچەکان]] کرد. پارتی تەحریقی و ئینسافی پاکستان بە سەرۆکایەتیی یاریزانی [[کریکێت]] کە بووەتە [[سیاسەتوان]] [[عیمران خان]]، ھەروەھا وەک یاریزانێکی سەرەکی دەرکەوت. ئەنجامەکە پەرلەمانێکی ھەڵپەسێردراو بوو، کە تێدا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا و زۆرترین کورسی بردەوە، بەڵام شەش کورسی کەمتر بوو لە زۆرینەی ڕەھا. سەرەڕای ئەوەش، دوای ھەڵبژاردنەکان، ١٩ پەرلەمانتاری سەربەخۆ چوونە پاڵ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز، ئەمەش دەرفەتی بۆ ڕەخساند بە تەنھا حکوومەت پێکبھێنێت و نەواز شەریف ببێتە سەرۆک وەزیرانی نوێ.<ref>https://www.itv.com/news/story/2013-05-11/pakistan-parliamentary-election/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140503005947/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-16/news/39310798_1_pml-n-constituencies-seats</ref> لە ھەڵبژاردنی پارێزگاکاندا، پارتی گەلی پاکستان توانی زۆرینەی خۆی لە «[[سیند]]» بپارێزێت. بزووتنەوەی ئینسافی پاکستان زۆرترین کورسیی لە «خەیبەر پەختوونخوا» بردەوە، کە ئەمە یەکەمجار بوو کۆنتڕۆڵی پارێزگایەک بەدەستبھێنێت. ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز وەک گەورەترین [[حیزب]] لە «[[پەنجاب]]» و «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» دەرکەوت.<ref>https://zeenews.india.com/pakistan-elections-2013/nawaz-sharifs-pml-n-emerges-as-single-largest-party-in-pak-polls_848470.html</ref><ref>http://tribune.com.pk/story/525634/elections-pti-work-out-seat-adjustment-with-ji/</ref> ئەم ھەڵبژاردنانە یەکەمین گواستنەوەی مەدەنیی دەسەڵات بوون دوای ئەوەی حکوومەتێکی ھەڵبژێردراوی [[دیموکراسی]] توانی بە سەرکەوتوویی خولێکی پێنج ساڵەی دەسەڵات تەواو بکات.<ref>https://www.dawn.com/2012/07/23/pml-n-sets-condition-for-alliance-that-pti-rules-out/</ref> == ٚسەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2013 Pakistani general election}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} p3qfgtxote8p3yav9wouajajz0zxdq4 0 293941 1574112 1573811 2026-04-09T20:07:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574112 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2008.png}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ١٨ی شوباتی ٢٠٠٨ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ١٣ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ [[سەرۆک کۆماری پاکستان|سەرۆک]] [[پەروێز موشەڕەف]] باری نائاسایی دەرکرد؛ ھەڵبژاردنەکان سەرەتا بۆ ماوەیەکی نادیار دواخران؛ بەڵام دواتر ڕاگەیەندرا کە وەکو پلانەکە بەڕێوەدەچن. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ موشەڕەف ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان تا ١٥ی شوباتی ٢٠٠٨ ئەنجام دەدرێت، پێش ئەوەی پێشنیازی وادەی ٨ی کانوونی دووەمی بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://english.people.com.cn/90001/90777/6305041.html|سەردێڕ=人民网--404页面 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨}}</ref> دوای تیرۆرکردنی [[بێنەزیر بوتۆ]] لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و ڕای گەیاند کە ٨ی کانوونی دووەمی ئیتر وادەیەکی جێبەجێکراو نییە و ھەڵبژاردنەکان لە ١٨ی شوبات بەڕێوەدەچێت. ھەڵبژاردنەکان گەواھیدەری سەرلەنوێ سەرھەڵدانەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی [[نەواز شەریف|نەواز]]) بوون، کاتێک وەک دوو گەورەترین پارتی نێو ئەنجومەنی نیشتمانی دەرکەوتن. دوای کۆچی دوایی بوتۆ، پارتی گەلی پاکستان کەوتە ژێر سەرکردایەتی بیلاوەلی کوڕی کە تەمەنی نۆزدە ساڵ بوو؛ بەڵام کەمپەینی ھەڵبژاردنی پارتەکە لەلایەن [[ئاسفعەلی زەرداری]]، ھاوسەری بێنەزیر و باوکی بیلاوەلەوە سەرپەرشتی دەکرا، وەک ھاوسەرۆکی حیزبەکە. لە ھەمان کاتدا، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لەژێر سەرکردایەتی [[چاودری نیسارعەلی خان]]دا بوو، ھەرچەندە نەواز شەریفی دامەزرێنەری پارتەکە لە دەربەدەری گەڕابووەوە و بەشداریی لە کەمپەینی ھەڵبژاردنەکاندا دەکرد. لەسەر ئاستی پارێزگاکان، پارتی گەلی پاکستان لە «[[سیند]]» سەرکەوت، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لە «[[پەنجاب]]» باڵادەست بوو، [[پارتی نیشتمانیی عەوامی]] وەک گەورەترین پارت لە «ویلایەتی سنووری باکووری ڕۆژاوا» دەرکەوت، ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی قاید ئەعزەم)ی سەر بە موشەرەف زۆرترین کورسیی لە «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» بردەوە. نزیکەی ٣٥٫٢ ملیۆن کەس دەنگیان دا، کە ڕێژەی بەشداریی تەنھا ٤٤٪ بوو.<ref>http://www.ipu.org/pdf/publications/elections08-e.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|2008 Pakistani general election}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} qwjugsgjdxaa90z94yv5inalb5pv7eu 0 293943 1574115 1573808 2026-04-09T20:07:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574115 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1929 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} knmmuhecfhrl28zdhuiupp9lw2may3l 0 293944 1574116 1573807 2026-04-09T20:07:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574116 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1924 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} btk6kdlvklelpij3rax0xfezdrb8q3e 0 293945 1573988 1571261 2026-04-09T16:59:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1923 United Kingdom general election}} 1573988 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٣ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٣ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Morgan |یەکەم=William Thomas |ڕێکەوت=١٩٢٤|سەردێڕ=The British Elections of December, 1923 |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S000305540010869X/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٨|issue=2 |پەڕەکان=٣٣١–٣٤٠|doi=10.2307/1943928 |issn=0003-0554 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پارتی پارێزگاران بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ستانلی باڵدوین زۆرترین کورسیی بەدەستھێنا، بەڵام پارتی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|کرێکاران]] بە سەرکردایەتی ڕامزی ماکدۆناڵد و پارتی لیبراڵی یەکگرتووەوەی ئێچ ئێچ ئەسکویس کورسیی پێویستیان بەدەستھێنا بۆ دروستکردنی پەرلەمانێکی ھەڵواسراو. ئەمە نوێترین ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتووە کە تێیدا پارتێکی سێیەم زیاتر لە ١٠٠ کورسیی بەدەستھێنابێت (١٥٨ کورسی بۆ لیبراڵەکان) و بچووکترین مەودا (١٠٠ کورسی) لەنێوان پارتی یەکەم و سێیەم لەو کاتەوە. ڕێژەی دەنگی لیبراڵەکان کە ٢٩٫٧٪ بوو، تەنھا بە یەک خاڵی سەدی لە دوای پارتی کرێکاران بوو و لەو کاتەوە لەلایەن ھیچ پارتێکی سێیەمەوە لە ھیچ ھەڵبژاردنێکی گشتیدا تێنەپەڕێندراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1923 United Kingdom general election}} 6rqgetw93b5w43qoeieu2rbh9lt5xy8 0 293946 1573970 1571300 2026-04-09T16:56:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1922 United Kingdom general election}} 1573970 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٢ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی چوارشەممە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٢٢ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگاران بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران بۆنار لۆ سەرکەوتنی تێدا بەدەستھێنا، کە زۆرینەی ڕەھای بەسەر [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بە سەرکردایەتی جەی ئاڕ کلاینز و پارتی لیبراڵی دابەشبوودا بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1922 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] abbo9t9wrgus510ycljfaoogdqyxo3h 0 293947 1573987 1571262 2026-04-09T16:59:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1918 United Kingdom general election}} 1573987 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩١٨ی شانشینی یەکگرتوو''' دوای ئاگربەست لەگەڵ ئەڵمانیا، کە کۆتایی بە جەنگی جیھانیی یەکەم ھێنا، ھەڵبژاردنێکی گشتی لە [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ڕۆژی شەممە، ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩١٨ بەڕێوەچوو. ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار، لەژێر سەرکردایەتیی سەرۆک وەزیران دەیڤد لۆید جۆرج، نامەی پشتگیرییان بۆ ئەو کاندیدانە نارد کە پاڵپشتیی حکوومەتی ھاوپەیمانییان دەکرد. ئەم نامانە نازناوی «کۆپۆنەکانی ھاوپەیمانی»یان لێنرا، و بووە ھۆی ئەوەی ھەڵبژاردنەکە وەک «ھەڵبژاردنی کۆپۆن» بناسرێت. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو لە بەرژەوەندیی ھاوپەیمانییەکە، کە بە پلەی یەکەم لە پارێزگاران و لیبراڵەکانی ھاوپەیمانی پێکھاتبوو، لەگەڵ زیانی گەورە بۆ ئەو لیبراڵانەی کە پشتگیری نەکرابوون.{{Sfn|McEwen|1962}} نزیکەی ھەموو ئەندام پەرلەمانە لیبراڵەکانی بێ کۆپۆن شکستیان ھێنا، لەوانەش سەرکردەی پارتەکە و سەرۆک وەزیرانی پێشوو ئێچ ئێچ ئەسکویس.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ball |یەکەم=Stuart R. |ساڵ=١٩٨٢|سەردێڕ=Asquith's Decline and the General Election of 1918 |journal=Scottish Historical Review |بەرگ=٦١|issue=171 |پەڕەکان=٤٤–٦١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1918 United Kingdom general election}} qfnbbcdodzov878rftt8rs7dia019pv 0 293950 1574114 1573809 2026-04-09T20:07:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574114 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی یەکەمی ١٩١٠ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ٣ تا ١٩ی کانوونی یەکەم بەڕێوەچوو. ئەمە دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا بەڕێوەبچێت<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=General Election Dates 1832–2005 |ئیش=parliament.uk |ناونیشان=http://www.parliament.uk/briefing-papers/SN04512.pdf}}</ref> و کۆتا ھەڵبژاردن بوو کە پێش جەنگی جیھانیی یەکەم ئەنجامدرابێت. ھەڵبژاردنەکە دوای ھەوڵەکانی حکوومەتی لیبراڵ بۆ تێپەڕاندنی «بوودجەی گەل» لە ساڵی ١٩٠٩دا ڕوویدا، کە باجی لەسەر دەوڵەمەندەکان زیاد کرد بۆ دابینکردنی داراییی بەرنامەکانی خۆشبژیویی کۆمەڵایەتی. بوودجەی ١٩٠٩ تەنھا لە نیسانی ١٩١٠دا لەلایەن ئەنجومەنی لۆردانەوە ڕەزامەندی لەسەر درا دوای ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی دووەم کە تێیدا لیبراڵەکان و پارتی پەرلەمانیی ئێرلەندی زۆرینەیان بەدەستھێنا. حکوومەت داوای ھەڵبژاردنێکی تری لە کانوونی یەکەمی ١٩١٠دا کرد بۆ بەدەستھێنانی متمانە بۆ یاسای پەرلەمانی ١٩١١، کە ڕێگری لە ئەنجومەنی لۆردان دەکرد لەوەی جارێکی تر بە ھەمیشەیی ڕێگری لەو یاسایانە بکەن کە پەیوەستن بە پڕۆژەیاسا دارایییەکانەوە، و بۆ بەدەستھێنانی ڕەزامەندیی شا [[جۆرجی پێنجەم]] بۆ ھەڕەشەکردن لە دروستکردنی لۆردی لیبراڵی پێویست بۆ تێپەڕاندنی ئەو یاسایە (لە ئەنجامدا ئەمە بە پێویست نەزانرا، چونکە لۆردەکان دەنگیان دا بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی خۆیان).<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Somervell |یەکەم=D. C. |سەردێڕ=The Reign of King George V |ساڵ=١٩٣٦|ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.176466}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|December 1910 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} mirk9spg63k0o09lfyz3avjhsirp70l 0 293952 1574130 1573791 2026-04-09T20:10:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574130 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٩٠) لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە بنەڕەتدا کێبڕکێیەک بوون لە نێوان ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل (PDA)، ھاوپەیمانییەکی چوار پارتی بە سەرۆکایەتی [[پارتی گەلی پاکستان]]ی (PPP) دەسەڵاتدار لەلایەن [[بێنەزیر بوتۆ]]) و ھاوپەیمانی سیاسی پارێزگارانی نۆ پارتی، [[ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد]] (IJI) بە سەرۆکایەتی [[نەواز شەریف]]. سەرۆککۆماری پاکستان [[غولام ئیسحاق خان]] ئەنجومەنی نیشتمانیی ھەڵوەشاندەوە و حکوومەتەکەی بوتۆی لە ئابی ١٩٩٠دا بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] و خراپیی بەڕێوەبردن دوورخستەوە.<ref>[https://www.dawn.com/news/1307953 A Leaf From History: Ghulam Ishaq invokes Article 58-2(b), sends Benazir packing] Dawn, 15 January 2017</ref> بەڵام، [[پارتی گەلی پاکستان]] ھێشتا بە ڕادەیەکی زۆر جەماوەری بوو و ترسێک لە نێوان ھێزە دژە-پارتی گەلی پاکستاندا ھەبوو کە ڕەنگە دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە. چەندین ھەنگاو لەلایەن ئیسحاقەوە بە یارمەتی دامەزراوەی سەربازی نرا بۆ گۆڕینی ئەنجامەکان لە بەرژەوەندی [[ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد]]، لەوانە دەستنیشانکردنی سەرۆکی ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد [[غولام مستەفا جاتۆی]] وەک سەرۆک وەزیرانی کاتیی [[پاکستان]].<ref>[https://www.dawn.com/news/802016/an-overview-of-1990-general-elections-the-game-gets-dirtier An overview of 1990 general elections: The game gets dirtier] Dawn, 12 April 2013</ref> سەرەڕای ھەوڵەکانیان، پارتی گەلی پاکستان لە ڕاپرسییەکانی ڕای گشتیدا لە پێشەوە مابووەوە.<ref name=D1>[https://www.dawn.com/news/757862 1990 election was rigged, rules SC] Dawn, 19 October 2012</ref> بەڵام، ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی چاوەڕواننەکراو بوو بۆ ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد، کە ١١١ کورسی لە کۆی ٢٠٧ کورسییە گشتییەکانی بەدەستھێنا (دە کورسی تریش بۆ دەنگدەرانی کەمینە تەرخانکرابوون). ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل تەنھا ٤٤ کورسی بردەوە لە ناوەڕاستی ڕێژەی بەشداری دەنگدەران کە تەنھا ٤٥٪ بوو. ڕێبەری پەرلەمانیی ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد شەریف بوو بە سەرۆک وەزیران لەکاتێکدا بوتۆ بوو بە ڕێبەری [[ئۆپۆزسیۆن]]. لە ساڵی ٢٠١٢دا دادگای باڵا بڕیاری دا کە ھەڵبژاردنەکان ساختەکارییان تێدا کراوە.<ref name=D1/> == پێشینە == [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]] زۆرینەی کورسییەکانی لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٨٨|ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان (١٩٨٨)]]دا بەدەستھێنابوو و بوتۆ ببووە سەرۆک وەزیران؛ بەڵام تا ساڵی ١٩٩٠ ناڕەزایەتی ھەبوو بەرامبەر بە زیادبوونی بێیاسایی، تۆمەتەکانی [[گەندەڵی]] و شکستی حکوومەت لە جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنانەی کە لەکاتی بانگەشەی ١٩٨٨دا دابووی.<ref name=crime>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE1D6123DF935A35756C0A966958260 |سەردێڕ= Crime Weakens Support for Bhutto, Even in Her Traditional Power Base |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٦ی ئایاری ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref> == حیزبەکان == پارتی گەلی پاکستان ھاوپەیمانییەکی لەگەڵ سێ پارتی تر پێکھێنا، تەحریکی نیفازی فیقھی جەعفەری، تەحریکی ئیستقلال و [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن)|کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (چاتا)، کە لەژێر ناوی ھاوپەیمانی دیموکراتی گەلدا بەشدارییان کرد.<ref name=father>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE0D81331F935A1575AC0A966958260 |سەردێڕ= Karachi Journal; With the Chips Down, Bhutto's Ace Is Her Father |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref><ref>[https://www.refworld.org/docid/3ae6ac634.html Pakistan: Information on an alliance between the People's Democratic Alliance (PDA) and the Pakistan People's Party (PPP)] Refworld</ref> == بانگەشە == لە سەرەتای بانگەشەکەدا ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە بوتۆ و ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل لە پێگەیەکی بەھێزتردان چونکە حکوومەتی کاتی نەیتوانی بەڵگەی پێویست بخاتە ڕوو بۆ سەلماندنی ھەر تۆمەتێک دژی ئەو.<ref name=unproved>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDF143EF932A1575AC0A966958260 |سەردێڕ= Bhutto Gaining as Charges Remain Unproved |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref> لە کۆتایی بانگەشەکەدا، بوتۆ ڕێبەرایەتی سەدان ھەزار لایەنگری کرد لە ڕێپێوانێکدا لە [[لاھور]]، لەکاتێکدا شەریف کۆبوونەوەیەکی بۆ نزیکەی دە ھەزار کەس لەو نزیکانە ئەنجامدا.<ref name=world>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://archive.seattletimes.com/archive/19901023/1100050/world |سەردێڕ= World |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠| newspaper = [[The Seattle Times]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} dq1h9g6u101zrehnkf61uvjx3i5dbjf 0 293953 1574018 1571152 2026-04-09T17:03:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Pakistan People's Party}} 1574018 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پارتی گەلی پاکستان''' ('''PPP''') {{تێبینی|{{langx|ur|{{nastaliq|پاکستان پیپلز پارٹی}}}}, {{Langx|sd|پاکستان پیپلز پارٽی}}}} پارتێکی سیاسی [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی|سۆسیال دیموکراتە]] لە [[پاکستان]]. یەکێکە لە سێ پارتە سیاسییە سەرەکییەکان شانبەشانی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N) و تەحریکی ئینسافی پاکستان. لە ئێستادا خاوەنی زۆرترین کورسییە لە ئەنجومەنی پیران، و دووەم زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نیشتمانی، شانبەشانی سەرکردایەتیکردنی حکوومەتێکی زۆرینە لە [[پارێزگای سیند|سند]] و حکوومەتێکی ھاوپەیمانی لە [[پارێزگای بەلۆچستان|بەلووچستان]]. پارتی گەلی پاکستان لە ساڵی ١٩٦٧ لە [[لاھوور]] دامەزرا، کاتێک ژمارەیەک لە [[سیاسەتوان]]انی دیاری [[چەپڕەوی|چەپڕەو]] لە وڵاتەکەدا بۆ دژایەتیکردنی سەرۆکایەتی [[ئەییووب خان]] یەکیان گرت، لەژێر سەرکردایەتی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]]. ئەندامێکی [[ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستی]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pakistan Peoples' Party, leading the democratic agenda at home, hosts Socialist International meeting in Islamabad |ناونیشان=http://www.socialistinternational.org/viewArticle.cfm?ArticleID=1932 |بڵاوکەرەوە=The Socialist International |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> بەرنامەی پارتی گەلی پاکستان [[سۆسیال دیموکرات]] و [[لیبڕالیزم|لیبڕاڵ]]-[[پێشکەوتخوازی|پێشکەوتنخوازە]]، و ئەولەوییەتە ڕاگەیەندراوەکانی بەردەوامن لە لەخۆگرتنی گۆڕینی [[پاکستان]] بۆ دەوڵەتێکی سۆسیال-دیموکرات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The social democratic model |ناونیشان=https://www.thenews.com.pk/print/628433-the-social-democratic-model |وێبگە=The News International |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> پەرەپێدانی بەھا لیبڕاڵە کۆمەڵایەتییەکان، چەسپاندنی [[دادپەروەری کۆمەڵایەتی]]، و پاراستنی سوپایەکی بەھێز.<ref name=Hassan/> لە کاتی دامەزراندنییەوە لە ١٩٦٧دا، پارتێکی [[پۆپیولیزم|پۆپۆلیستی]] سەرەکی [[چەپڕەوی|چەپی]] ناوەند بووە لە وڵاتەکەدا و سەرکردایەتی پارتەکە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی بوتۆ-زەردارییەوە «قۆرخکراوە» لەگەڵ بیلاوەل بوتۆ-زەرداری وەک سەرۆک و [[ئاسفعەلی زەرداری]] وەک [[سەرۆککۆمار]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Javed |یەکەم=Umair |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Dynasticism and its discontents |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1595670 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=DAWN.COM |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Malik |یەکەم=Anas |سەردێڕ=Political Survival in Pakistan: Beyond Ideology |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١١|پەڕە=٤٤}}</ref> ھەرچەندە ناوەندی ھێزەکەی لە [[سند]] و [[بەلۆچستان|بەلووچستان]]ە،<ref name="Anthem Press, Das"/><ref name="Anthem Press, Das"/> بەڵام پارتەکە لە پێنج بۆنەی جیاوازدا ([[١٩٧٠]]، [[١٩٧٧]]، [[١٩٨٨]]، [[١٩٩٣]] و [[٢٠٠٨]]) بۆ سەرکردایەتیکردنی دەسەڵاتی جێبەجێکردن ھەڵبژێردراوە، لەکاتێکدا لە چوار بۆنەدا ([[١٩٩٠]]، [[١٩٩٧]]، [[٢٠٠٢]] و [[٢٠١٣]]) وەک گەورەترین پارتی [[ئۆپۆزسیۆن]] دەرکەوتووە. لە [[سەدەی بیستەم]]دا، پارتەکە زاڵ بوو بەسەر سیاسەتی نیشتمانیدا و لە سیستمی دوو پارتیدا لە کێبڕکێدا بوو لەگەڵ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن)ی پارێزگار و تەحریکی ئینسافی پاکستان لەکاتێکدا دژی سیاسەتەکانی «بارودۆخی باو» بوو لە وڵاتەکەدا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، پارتەکە تێکۆشا بۆ ڕاکێشانی سەرنج بۆ گوتارە سیاسییەکەی لە وڵاتەکەدا، و بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیدا، پارتەکە نەیتوانی پێگەی خۆی بۆ بوون بە زۆرینە یان ئۆپۆزسیۆن مسۆگەر بکات لە ساڵانی ٢٠١٨ و ٢٠٢٤دا.<ref name="Dawn Newspapers, 2015">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wasim|یەکەم=Ami|سەردێڕ=Opposition names Rabbani for Senate post|ناونیشان=http://www.dawn.com/news/1168550|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|newspaper=Dawn|شوێن=Pakistan|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="Newsweek Pakistan, 2015">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Qureshi|یەکەم١=Amir|سەردێڕ=Opposition Calls for All-Party Meet on Yemen Crisis|ناونیشان=http://newsweekpakistan.com/opposition-calls-for-all-party-meet-on-yemen-crisis/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|ئیش=Newsweek Pakistan|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref><ref name="Al-Jazeera Pakistan Bureau, 2013">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=al-Jazeera Staff|سەردێڕ=Pakistan's political spectrum|ناونیشان=http://www.aljazeera.com/indepth/spotlight/pakistan-elections/2013/04/20134277479966662.html.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304092719/http://www.aljazeera.com/indepth/spotlight/pakistan-elections/2013/04/20134277479966662.html.|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە سیاسەتی دەرەوەدا، پارتەکە پاڵپشتی لە [[ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستی]] دەکات لەکاتێکدا داکۆکی لە پەیوەندی بەھێزتر لەگەڵ [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[چین]] و [[ڕووسیا]] دەکات. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|سۆشیالیزم|سیاسەت|پاکستان}} {{پۆلی کۆمنز|Pakistan People's Party}} [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سیندی]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] t8t622bemniuxmf988utc9eivpby39t 0 293956 1574132 1573789 2026-04-09T20:10:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574132 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Islami_Jamhoori_Ittehad_Flag.jpg}}'''ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد''' ('''IJI''')، بە ناوە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزییەکەی]] '''ھاوپەیمانی دیموکراتی ئیسلامیی''' ('''IDA''') ناسراوە، ھاوپەیمانییەکی سیاسی [[پاکستان]]ی بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨ و ١٩٩٣ بوونی ھەبوو، پێکھاتبوو لە نۆ پارتی کۆنەپەرستی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کە دژی پارتی دیموکراتی سۆسیالیستی و لیبراڵ [[پارتی گەلی پاکستان]] بوون بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]].<ref name="Chakma2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=B. Chakma|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8WioBAAAQBAJ&q=pakistan+recruited+chakmas&pg=PT53|سەردێڕ=South Asia in Transition: Democracy, Political Economy and Security|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٣٥٦٦٤-٢}}</ref> ھاوپەیمانییەکە پێکھاتە سەرەکییەکانی بریتی بوون لە [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (PML)، پارتی گەلی نیشتمانیی (NPP) و جەماعەتی ئیسلامیی (JI)، کە ٨٠٪ی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان کاندیدەکانی ھەڵبژاردنی ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحادیان پێکدەھێنا. [[دەزگای ھەواڵگریی پاکستان]] (ISI)، لەژیر سەرپەرشتی بەڕێوەبەری [[حەمید گوڵ]]، ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکی سیاسی ڕاستی ناوەند؛ کە ھاوپەیمانییەکە لە نۆ لایەن پێکھاتبوو ھاوشێوەی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA) کە ئەویش لە نۆ حیزبی پێکھاتبوو و لە ساڵی ١٩٧٧دا ھەڵمەتێکی دژی پارتی گەلی پاکستان سازکرد بە سەرۆکایەتی [[زولفیقار عەلی بوتۆ]]. ھاوپەیمانی ئیسلامیی دیموکراتی بە ھاوپەیمانییەکی بە بە [[زیا ئەلحەق]] دادەنرا.<ref>https://www.thenews.com.pk/</ref><ref>Pakistan: Between Mosque and Military by Husain Haqqani, Carnegie Endowment for International Peace, 2005, p 207.</ref> ==کێشە و مشتومڕەکان== ئیسلامیی جوومھووری ئیتیحاد (IJI) ھاوپەیمانییەکی سیاسی بوو کە لەلایەن دامەزراوەی سەربازی و ئەمنییەوە پشتگیری دەکرا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]]. ئەم ھاوپەیمانییە دوای دابەشکردنی پارە بەسەر سیاسەتوانەکاندا پێکھێنرا، کە بووە ھۆی شکستی پارتی گەلی پاکستان لەو ھەڵبژاردنە گشتییانەدا. لە ساڵی ١٩٩٣دا، [[ئەسغەر خان]]، فەرماندەی پێشووی ھێزی ئاسمانی، سکاڵایەکی لە دادگای باڵا دژی دەستێوەردان و فێڵکردن لە ھەڵبژاردنە گشتیییەکانی ساڵی ١٩٩٠ تۆمارکرد. ئەم دۆسیەیە بە «ئابڕووچوونی بانکی میھران» یان «میھران-گەیت» ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} sqcq8m6cdstoms21aatee600m767twz 0 293958 1574129 1573792 2026-04-09T20:09:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574129 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_election_1985.png}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٢٥ی شوباتی ١٩٨٥ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی سەربازی [[محەممەد زیاولحەق]]دا ئەنجامدرا دوای گەڕاندنەوەی دەستووری ساڵی ١٩٧٣. نزیکەی ١٬٣٠٠ کاندید کێبڕکێیان لە ھەڵبژاردنەکاندا کرد، کە لەسەر بنەمای بێ-پارتی بەڕێوەچوو.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p678 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> ھەر کاندیدێک داوای لێکرابوو کە کاغەزی کاندیدکردنەکەی لەلایەن ٥٠ دەنگدەری تۆمارکراوی ئەو بازنەیەی دەیەوێت تێدا بوەستێت، واژوو بکرێت.<ref>''Report on the General Elections, 1985'', Election Commission of Pakistan, 1986, p300</ref> لە ھەوڵێکدا بۆ دوورخستنەوەی ژمارەیەکی زۆر لە کاندیدانی [[ئۆپۆزسیۆن]] و مسۆگەرکردنی سەرکردایەتییەکی پارێزگار، زیاولحەق ھەموارکردنی لە یاسای پارتە سیاسییەکانی ساڵی ١٩٦٢دا ئەنجامدا. لە ئەنجامدا، بزووتنەوەی گەڕاندنەوەی دیموکراسی (MRD)، کە داوای کۆتاییھێنان بە ڕژێمی سەربازی دەکرد، بایکۆتی ھەڵبژاردنەکانی کرد.<ref name=":0"/> ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٥٤٪ بوو. زۆربەی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ھەڵبژێردراو لایەنگری ڕژێمی زیا بوون. حکوومەتێکی نوێ لەژێر سەرکردایەتی [[محەممەد خان جونێجۆ]] پێکھێنرا، کە کەسایەتییەکی کەمتر ناسراو بوو لە سیاسەتی نیشتمانیدا. سەرۆک وەزیران جونێجۆ و شوێنکەوتووانی دواتر کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستانی پارێزگاری لایەنگری زیایان دامەزراند. == لێکەوتەکان == دوای ھەڵبژاردنەکان، [[محەممەد خان جونێجۆ]] وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرا و دواتر پارتێکی نوێی بە ناوی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان پێکھێنا. بایکۆتکردنی ھەڵبژاردن وەک ھەڵەیەک بۆ بزووتنەوەی گەڕاندنەوەی دیموکراسی (MRD) بینرا، کە پێشبینی کردبوو جەماوەر پشتگیری لە ھەڵوێستەکەی بکەن.<ref name=":0">[https://storyofpakistan.com/general-elections-february-1985/ General Elections, February 1985] Story of Pakistan</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} lntmkhycbnxcu0wjkvzz68t19rnlveb 0 293959 1574127 1573794 2026-04-09T20:09:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574127 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_eleciton_1977_map.png}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٧ی ئازاری ١٩٧٧ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]]. دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە پاکستان بەڕێوەچوو و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە دوای [[جەنگی ڕزگاری خوازی بەنگلادیش]] ئەنجامدرا. ھەرچەندە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧ دوای تەواوبوونی خولی پەرلەمانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەبچێت، بەڵام حکوومەتی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] بڕیاری دا ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام بدات. بەو پێیەی زۆرینەی جەماوەر بۆچوونێکی باشیان لەسەر حکوومەتەکەی بوتۆ ھەبوو، پێشبینییەکی بەرفراوان دەکرا کە پارتی گەلی پاکستان دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە.<ref>[https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563623-bhutto-1977-coup Bhutto and the 1977 coup] The News, 9 July 2017</ref> لە بەرامبەردا، نۆ پارتی [[ئۆپۆزسیۆن]] یەکیان گرت بۆ پێکھێنانی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA). ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان لەسەر بەرنامەیەکی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کاری دەکرد و دژی ھەڵوێستی [[چەپڕەوی]] پارتی گەلی پاکستان بوو؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان چەند پارتێکی چەپڕەویشی تێدابوو کە دژی بوتۆ بوون، لەوانە پارتی نیشتمانی [[عەوامی خانی عەبدولوەلی خان]]، کە بە ڕێبەری ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان دادەنرا. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی گەلی پاکستان]]، کە ١٥٥ کورسی بەدەستھێنا. لە ھەمان کاتدا، [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] تەنھا ٣٦ کورسی بردەوە؛ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) تەنھا پارتی تر بوو کە کورسییەکی بردەوە. سەرکەوتنی پارتی گەلی پاکستان بەو واتایە بوو کە بوتۆ وەک [[سەرۆک وەزیرانی پاکستان]] بەردەوام دەبێت؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان پارتی گەلی پاکستانی بە ساختەکاری لە ھەڵبژاردنەکاندا تۆمەتبار کرد و ڕەتیکردەوە ئەنجامەکە قبووڵ بکات. ھەرچەندە تۆمەتەکانی ساختەکاری لەلایەن پارتی گەلی پاکستانەوە ڕەتکرانەوە، بەڵام ئەو ئیدیعایانەی کە لەلایەن ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستانەوە کران پشێوییان دروست کرد کە ئەنجامەکەی خۆپیشاندانی جەماوەری و ناڕەزایەتی توندوتیژی دژی بوتۆ بوو. بوتۆ و ھێزە ئەمنییەکان نەیانتوانی کۆنتڕۆڵی دۆخەکە بکەن. دواتر [[سوپاسالار]] [[محەممەد زیاولحەق]] داوای کۆبوونەوەیەکی نھێنی لە بەرپرسانی باڵای سەربازی کرد بۆ پلاندانان بۆ [[کوودەتا|کودەتایەک]]، کە بە سەرکەوتوویی و لەژێر ناوی «ئۆپەراسیۆنی کایەی پاک» ئەنجامدرا، و بووە ھۆی ڕووخانی حکوومەت و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی. دواتر، پاکستان چووە ناو سێیەم قۆناغی دەسەڵاتی سەربازییەوە.<ref>[https://storyofpakistan.com/general-elections-1977/ General Elections 1977] Story of Pakistan</ref> == بانگەشە == ھەڵبژاردنەکان زووتر لەوەی لە سەرەتادا پلانی بۆ داڕێژرابوو ئەنجامدران، و پێشبینی دەکرا لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧دا بەڕێوەبچن.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Story of Pakistan|سەردێڕ=General Elections 1977|ناونیشان=http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ئیش=January 1, 1977|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Story of Pakistan, 1977 elections|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120227154510/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧دا، بوتۆ لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەرکەوت و ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام دەدرێن، و ماوەیەکی کەم دوای دەرکەوتنی لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەستی بە بانگەشە سیاسییەکانی کرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> لە ١٠ی کانوونی دووەمدا، کۆمیسیاری ھەڵبژاردنەکانی پاکستان دادوەر [[سەجاد ئەحمەد جان]] خشتەی ھەڵبژاردنەکانی ڕاگەیاند و ١٩ و ٢٢ی کانوونی دووەمی وەک دوا وادە بۆ وەرگرتنی کاندیدکردنەکان بۆ [[پەرلەمان]] و ئەنجومەنە ھەرێمییەکان دیاریکرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> بوتۆ بە توندی وەڵامی دایەوە و دەستبەجێ کاندیدی پارتەکەی بۆ کارمەندانی خۆی دیاریکرد. بە پێچەوانەی ھەڵبژاردنەکانی ١٩٧٠، کاتێک پارتی گەلی پاکستان بە شێوەیەکی سەرەکی پشتی بە دروشمە [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستییەکان]] بەستبوو، ئەمجارەیان بوتۆ پشتی بە کەسایەتییە سیاسییە کاریگەرەکانیش بەست و کاندیدی پارتەکەی بۆ [[دەرەبەگ]]ەکان و کەسانی دیکەی خاوەن دەسەڵات دیاریکرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> بوتۆ خۆی کۆبوونەوەی جەماوەری لە سەرانسەری وڵاتدا ئەنجامدا، و بۆ بەدەستھێنانی پشتگیری زیاتر، لە ٤ی کانوونی دووەمدا چاکسازییەکانی کار و لە ٥ی کانوونی دووەمدا کۆمەڵەی دووەمی چاکسازییەکانی زەوی و زاری ڕاگەیاند.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> ئامادەبووان لە کۆبوونەوە جەماوەرییەکاندا لە ھەموو شوێنەکانی وڵاتدا سەرسووڕھێنەر بوون، بە تایبەتی لە ناوچەکانی ناوەوەی [[سند]] و [[پەنجاب]].<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> مەبەستی بوتۆ لە ئەنجامدانی پێشوەختەی ھەڵبژاردنەکان ئەوە بوو کە کاتی پێویست بە ئۆپۆزسیۆن نەدات بۆ بڕیاردان و ئامادەکاری بۆ ھەڵبژاردنە چاوەڕوانکراوەکان.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] ببووە کێشەیەکی گەورە بۆ پارتی گەلی پاکستان کە لە چەندین بۆنەدا پارتی گەلی دەکردە ئامانج.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> لە ماوەی ھەڵبژاردنەکاندا، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان نەیتوانی پلانەکانی بۆ وڵات ڕوون بکاتەوە بەڵکو لەبری ئەوە پارتی گەلی کردە ئامانج و جەختی لەسەر کردەوەی خراپ، گەندەڵی بانگەشەبۆکراو (ھەرچەندە ھیچ بەڵگەیەک نەبوو کە پەیوەندی بە بوتۆوە ھەبێت)، خراپیی بەڕێوەبردنی دارایی، خەرجی زۆر بۆ کارگێڕی و سیاسەتە ئابوورییە «وێرانکەرەکان» کردەوە کە نیشانەکەی ھەڵئاوسان بوو.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ky6bqfupuq4m4q2ihhus0dbtcv8t9n5 0 293960 1574113 1573810 2026-04-09T20:07:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574113 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٧٠) لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] بەڕێوەچوو. ئەوانە یەکەم ھەڵبژاردنی گشتیی ڕاستەوخۆ بوون لە دوای سەربەخۆیی پاکستان و لە کۆتاییدا تەنھا ئەو ھەڵبژاردنانە بوون کە پێش سەربەخۆیی [[بەنگلادیش]] ئەنجامدران. دەنگدان لە ٣٠٠ بازنەی گشتیدا ئەنجامدرا، کە ١٦٢یان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و ١٣٨یان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. سێزدە کورسی تریش بۆ [[ژنان]] تەرخانکرابوون (حەوتیان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و شەشیان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون)، کە دەبوو لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانییەوە ھەڵبژێردرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Craig Baxter |بەستەری نووسەر=Craig Baxter |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٧١|سەردێڕ=Pakistan Votes -- 1970 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/3024655 |journal=Asian Survey |بەرگ=١١|issue=3 |پەڕەکان=١٩٧–٢١٨|doi=10.2307/3024655 |jstor=3024655 |issn=0004-4687 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێیەکی توند بوون لە نێوان دوو پارتی [[سۆسیال دیموکرات]]، [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) کە بنکەکەی لە ڕۆژاوا بوو و سەرانسەری پاکستانی عەوامی لیگ کە بنکەکەی لە ڕۆژھەڵات بوو. عەوامی لیگ تەنھا پارتی سەرەکی بوو لە باڵی ڕۆژھەڵات، لەکاتێکدا لە باڵی ڕۆژاوا، پارتی گەلی پاکستان ڕووبەڕووی کێبڕکێیەکی توندی کوتلە پارێزگارەکانی کومەڵەی موسڵمانان بووەوە، کە گەورەترینیان کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) بوو، ھەروەھا پارتە ئیسلامییەکانی وەک [[جەماعەتی ئیسلامیی پاکستان]] (JI)، [[جەمیعەتی عولەمای ئیسلام]] (JUI)، و [[جەمیعەتی عولەمای پاکستان]] (JUP). ئەنجامەکە سەرکەوتن بوو بۆ عەوامی لیگ، کە زۆرینەی ڕەھای بەدەستھێنا و ١٦٠ کورسی لە کۆی ١٦٢ کورسییە گشتییەکان و ھەر حەوت کورسییەکەی ژنانی لە پاکستانی ڕۆژھەڵات بردەوە. پارتی گەلی پاکستان تەنھا ٨١ کورسی گشتی و پێنج کورسی ژنانی بردەوە، کە ھەموویان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. لە ھەڵبژاردنە ھەرێمییەکاندا کە دە ڕۆژ دواتر بەڕێوەچوو، عەوامی لیگ دووبارە لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا باڵادەست بوو، لەکاتێکدا [[پارتی گەلی پاکستان]] حیزبی براوە بوو لە [[پەنجاب]] و [[سند]]. پارتی نیشتمانی عەوامی (وەلی)ی [[مارکسیزم|مارکسیستی]] لە پارێزگای سنووری باکووری ڕۆژاوا و [[بەلۆچستان|بەلووچستان]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە سەرەتادا ئەنجومەنی نیشتمانی دەستبەکارنەبوو چونکە سەرۆک [[یەحیا خان]] و سەرۆکی پارتی گەلی پاکستان [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] نەیاندەویست پارتێکی پاکستانی ڕۆژھەڵات لە حکوومەتی فیدراڵیدا بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=1970 polls: When election results created a storm |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/686541/1970-polls-when-election-results-created-a-storm |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لەبری ئەوە، «یەحیا» سیاسییە دێرینەکەی بەنگالی «نوورول ئەمینی» وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرد و داوای لێکرد بگاتە سازشێک لە نێوان پارتی گەلی پاکستان و عەوامی لیگ؛ بەڵام ئەم ھەنگاوە سەرکەوتوو نەبوو چونکە دواکەوتنی دەستبەکاربوون پێشتر بووە ھۆی پشێوییەکی بەرچاو لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا. دۆخەکە زیاتر تێکچوو کاتێک «ئۆپەراسیۆنی تیشکی گەڕان» بە فەرمانی یەحیا ڕوویدا، کە بووە ھۆی شەڕێکی ناوخۆ کە سەری کێشا بۆ پێکھێنانی دەوڵەتی سەربەخۆی [[بەنگلادیش]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=History: Bhutto, Mujib and the generals |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1392750 |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ئەنجومەنەکە لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٢دا دەستبەکاربوو دوای ئەوەی یەحیا دەستی لەکارکێشایەوە و دەسەڵاتی ڕادەستی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] کرد. بوتۆ لە ساڵی ١٩٧٣دا بوو بە سەرۆک وەزیران دوای ئەوەی پۆستەکە لەلایەن دەستوورێکی نوێوە دروستکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1970 Pakistani general election}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} cdmetmtfj79dggwfl3ragpderyjus50 0 293965 1574131 1573790 2026-04-09T20:10:15Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574131 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=All_Pakistan_Muslim_League_flag_(upscaled).jpg }}'''کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان''' ({{Langx|ur|{{Nastaliq|پاکستان مسلم لیگ}}}}؛ ناسراو بە '''PML''')، ناوی چەندین پارتی سیاسی جیاوازی [[پاکستان]]ە کە زاڵ بوون بەسەر پلاتفۆرمی [[ڕاستڕەوی ناوەڕاست]] لە وڵاتەکەدا. کۆمەڵەی موسڵمانان (جێنشینی ڕەسەنی کۆمەڵەی موسڵمانانی سەرتاسەریی [[ھیندستان]]) پارتی دامەزرێنەرانی پاکستان بوو. بەڵام ھەر زوو دوای بەدەستھێنانی سەربەخۆیی [[پاکستان]] لە ساڵی ١٩٤٧دا ڕووبەڕووی چەندین شکاوی بووەوە، لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا نەما. و بووژانەوەی لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە دەستی پێکرد و ئەمڕۆ چەند حیزبێک لە پاکستان ناویان لێنراوە کۆمەڵەی موسڵمانان.<ref>http://www.dawn.com/news/1310662</ref><ref>http://www.dawn.com/news/1122395</ref><ref>https://dailytimes.com.pk/215301/the-muslim-leagues-of-pakistan/</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئیسلام|سیاسەت|پاکستان|زانستی سیاسەت}} 4fsd8b577n6u1owvgmyr01yvw14e1sa 0 293971 1574014 1571157 2026-04-09T17:03:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Fratelli d'Italia - Alleanza Nazionale}} 1574014 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = Brothers of Italy | native_name_lang = it | native_name = Fratelli d'Italia | logo = [[پەڕگە:Brothers of Italy.svg|111px|بێچوارچێوە]] | logo_size = 179 | abbreviation = FdI | leader1_title = سەرۆک | leader1_name = [[جیۆریجا میلۆنی]] | leader2_title = بەرپرسی سکرتارییەتی سیاسی | leader2_name = ئاریانا میلۆنی | leader3_title = سکرتێری ڕێکخراوەیی | leader3_name = [[Giovanni Donzelli]] | founders = {{ubl|Giorgia Meloni|[[Ignazio La Russa]]|[[Guido Crosetto]]}} | foundation = {{start date and age|2012|12|21|df=y}} | split = گەلی ئازادی | predecessor = [[National Alliance (Italy)|National Alliance]]{{cref|A}} | ideology = <!-- please dont change this without having talk page consenus, except for minor grammatical stuff and stuff like that, i guess -->[[National conservatism]]{{ھن}}[[Right-wing populism]]{{ھن}}[[Post-fascism]]{{cref|B}} | headquarters = Via della Scrofa 39, [[Rome]] | website = {{Political party data|website}} | newspaper = ''La Voce del Patriota'' | student_wing = [[Student Action (Italy)|Student Action]]{{ھن}}University Action | youth_wing = [[National Youth (Italy)|National Youth]] | membership = 130,000<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.lanotiziagiornale.it/lega-tesseramenti-salvini/|سەردێڕ=Sondaggi a picco? Adesso per la Lega anche i tesserati sono al palo. Invece Fratelli d'Italia cresce e rischia di mangiarsi Salvini a breve|ئیش=La Notizia|زمان=it|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> | membership_year = ٢٠٢١ | position = [[Right-wing]] to [[far-right]] | national = [[Centre-right coalition]] | european = [[European Conservatives and Reformists Party]] | europarl = {{Nowrap|[[EPP Group]] (2012–2014){{ھن}}[[ECR Group]] (since 2019)}} | international = [[International Democracy Union]] | flag = <!-- Values obtained from Wikidata; to edit, see https://www.wikidata.org/wiki/Q1757843 --> | seats1_title = [[Chamber of Deputies (Italy)|Chamber of Deputies]] | seats1 = {{composition bar|116|400|{{party color|Brothers of Italy}}}} | seats2_title = [[Senate of the Republic (Italy)|Senate]] | seats2 = {{composition bar|66|205|{{party color|Brothers of Italy}}}}<ref>Three senators sit within the [[Civics of Italy]]–[[Us Moderates]] group.</ref> | seats3_title = [[European Parliament]] | seats3 = {{composition bar|24|76|{{party color|Brothers of Italy}}}} | seats4_title = [[composition of Regional Councils of Italy|Regional Councils]] | seats4 = {{composition bar|170|896|{{party color|Brothers of Italy}}}} | seats5_title = [[Conference of Regions and Autonomous Provinces|Conference of Regions]] | seats5 = {{composition bar|3|21|{{party color|Brothers of Italy}}}} | colours = {{Color box|{{party color|Brothers of Italy}}|border=silver}} Blue | colorcode = {{party color|Brothers of Italy}} | country = ئیتالیا | footnotes = {{cnote|A|Not direct predecessor. FdI was established mainly by former AN members, who had been part of the PdL in 2008–2012, and is the current bearer of AN's symbol under the authorization of the National Alliance Foundation.}} {{cnote|B|Some sources classify FdI as post-fascist,<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Victoria de Grazia, The Perfect Fascist: A Story of Love, Power, and Morality in Mussolini's Italy |doi=10.1177/02656914211005956d |ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/02656914211005956d?journalCode=ehqb |دوایین١=Bosworth |یەکەم١=R. J. B. |journal=European History Quarterly |بەرگ=٥١|issue=2 |پەڕەکان=٢٧١–٢٧٣|ref=none|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vampa |یەکەم=Davide |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-26132-9_1 |سەردێڕ=Brothers of Italy, the Radical Right and Populism in Italy. In: Brothers of Italy |chapter=Brothers of Italy, the Radical Right and Populism in Italy |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٣|پەڕەکان=١–١٤|بڵاوکەرەوە=Springer |doi=10.1007/978-3-031-26132-9_1 |ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣١-٢٦١٣٢-٩}}</ref> while others consider it [[neo-fascist]].<ref name="Vampa2023"/><ref name="AFP 2022"/>}} }} '''بڕایانی ئیتالیا''' ({{langx|it|Fratelli d'Italia}} حیزبێکی نەتەوەیی-پارێزکار و پۆپیولیستی ڕاستڕەو<ref name="ZDF 2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.zdf.de/nachrichten/heute/silvio-berlusconi-dominiert-italienischen-wahlkampf-102.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=Berlusconi im Wahlkampf |trans-title=Berlusconi in the election campaign |ئیش=[[ZDF]] |زمان=de |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403010702/https://www.zdf.de/nachrichten/heute/silvio-berlusconi-dominiert-italienischen-wahlkampf-102.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="Rooduijn et al. 2019">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Rooduijn |یەکەم١=Matthijs |دوایین٢=van Kessel |یەکەم٢=Stijn |دوایین٣=Froio |یەکەم٣=Caterina |دوایین٤=Pirro |یەکەم٤=Andrea |دوایین٥=de Lange |یەکەم٥=Sarah |دوایین٦=Halikiopoulou |یەکەم٦=Daphne |دوایین٧=Lewis |یەکەم٧=Paul |دوایین٨=Mudde |یەکەم٨=Cas |دوایین٩=Taggart |یەکەم٩=Paul |سەردێڕ=The PopuList: An Overview of Populist, Far Right, Far Left and Eurosceptic Parties in Europe |ناونیشان=https://popu-list.org/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The PopuList |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221002091204/https://popu-list.org/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> /><ref name="Zulianello 2020">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zulianello |یەکەم=Mattia |سەردێڕ=Varieties of Populist Parties and Party Systems in Europe: From State-of-the-Art to the Application of a Novel Classification Scheme to 66 Parties in 33 Countries |journal=[[Government and Opposition]] |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٠|بەرگ=٥٥|issue=2 |پەڕەکان=٣٢٧–٣٤٧|doi=10.1017/gov.2019.21 |s2cid=200013354|doi-access=free|hdl=11368/3001222 |hdl-access=free}}</ref> [[nationalist]],<ref name="Johnson 2020"/><ref name="Lavanga & Smith 2022"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Baldini |یەکەم١=Gianfranco |دوایین٢=Tronconi |یەکەم٢=Filippo |دوایین٣=Angelucci |یەکەم٣=Davide |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Yet Another Populist Party? Understanding the Rise of Brothers of Italy |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/13608746.2022.2159625 |journal=South European Society and Politics |بەرگ=٢٧|issue=3 |پەڕەکان=٣٨٥–٤٠٥|doi=10.1080/13608746.2022.2159625 |s2cid=255770470 |issn=1360-8746|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |hdl=11585/938874 |hdl-access=free}}</ref> لە [[ئیتالیا]]یە، کە ئێستا حیزبی دەسەڵاتداری وڵاتەکەیە. لەدوای ئەوەی گەورەترین حیزب لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی ئیتالیای ٢٠٢٢]] بوو، لە ساڵانی ٢٠٢٠دا یەکێک لە دوو حیزبی سەرەکیی سیاسیی ئیتالیا بوو، لەگەڵ حیزبی دیموکرات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Winfield|یەکەم=Nicole|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://apnews.com/article/elections-rome-italy-6aa9fcb003071c307190a4053f199d98|سەردێڕ=How a party of neo-fascist roots won big in Italy|ئیش=AP News|بڵاوکەرەوە=Associated Press|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=D'Emilio|یەکەم١=Frances|دوایین٢=Winfield|یەکەم٢=Nicole|دوایین٣=Zampano|یەکەم٣=Giada|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=First female premier poised to take helm of Italy government|ناونیشان=https://apnews.com/article/russia-ukraine-elections-migration-economy-866fe6cb6a35cc96aaff064a832acaf6|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=AP News|بڵاوکەرەوە=Associated Press}}</ref> سەرۆکایەتیی حیزبەکە [[جیۆریجا میلۆنی]] دەکات، کە [[سەرۆکی وەزیرانی ئیتالیا|سەرۆکی وەزیرانی]] ئێستای ئیتالیایە. حکوومەتی میلۆنی وەک «ڕاستڕەوترین» حکوومەت لە ئیتالیا لەو کاتەی [[شەڕی جیھانیی دووەم]] وەتاکوو ئێستا وەسفکراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Leali |یەکەم١=Giorgio |دوایین٢=Roberts |یەکەم٢=Hannah|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Italy on track to elect most right-wing government since Mussolini|ناونیشان=https://www.politico.eu/article/italy-election-exit-poll-far-right-giorgia-meloni-brothers-of-berlusconi-salvini-mario-draghi/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Politico}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Braithwaite |یەکەم١=Sharon |دوایین٢=DiDonato |یەکەم٢=Valentina |دوایین٣=Fox |یەکەم٣=Kara |دوایین٤=Mortensen |یەکەم٤=Antonia |دوایین٥=Nadeau |یەکەم٥=Barbie Latza |دوایین٦=Ruotolo |یەکەم٦=Nicola |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Giorgia Meloni claims victory to become Italy's most far-right prime minister since Mussolini |بڵاوکەرەوە=CNN |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2022/09/25/europe/italy-election-results-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Italy election: Meloni says center-right bloc has 'clear' mandate|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle|ناونیشان=https://www.dw.com/en/italy-election-meloni-says-center-right-bloc-has-clear-mandate/a-63233616|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref> لەکاتێکدا سەردەمی حکوومەتەکەی بەجۆراوجۆر وەک گەڕانەوەیەک بەرەو ڕاستڕەوی توندڕەو لە سیاسەتی ئیتالیا وەسفدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Pietrucci |یەکەم=Pamela |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Neofascist "Thugs", Pandemic Protests, Populisms: Giorgia Meloni's Cerchiobottismo and the Rise of Fratelli D'Italia During the Pandemic |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13183222.2023.2168444 |journal=Javnost - the Public |زمان=en |بەرگ=٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٥١–٦٦|doi=10.1080/13183222.2023.2168444 |issn=1318-3222|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Indelicato |یەکەم١=Maria Elena |دوایین٢=Magalhães Lopes |یەکەم٢=Maíra |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Understanding populist far-right anti-immigration and anti-gender stances beyond the paradigm of gender as 'a symbolic glue': Giorgia Meloni's modern motherhood, neo-Catholicism, and reproductive racism |journal=European Journal of Women's Studies |زمان=en |بەرگ=٣١|issue=1 |پەڕەکان=٦–٢٠|doi=10.1177/13505068241230819 |issn=1350-5068|doi-access=free |hdl=10316/115482 |hdl-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=De Giorgi |یەکەم١=Elisabetta |دوایین٢=Cavalieri |یەکەم٢=Alice |دوایین٣=Feo |یەکەم٣=Francesca |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=From Opposition Leader to Prime Minister: Giorgia Meloni and Women's Issues in the Italian Radical Right |ناونیشان=https://www.ssoar.info/ssoar/handle/document/85383 |journal=Politics and Governance |زمان=en |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١٠٨–١١٨|doi=10.17645/pag.v11i1.6042 |doi-access=free |issn=2183-2463|hdl=11384/127845 |hdl-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nadeau |یەکەم=Barbie Latza |ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=Femme Fascista |ناونیشان=https://read.dukeupress.edu/world-policy-journal/article/35/2/14/134865/Femme-FascistaHow-Giorgia-Meloni-became-the-star |journal=World Policy Journal |زمان=en |بەرگ=٣٥|issue=2 |پەڕەکان=١٤–٢١|doi=10.1215/07402775-7085556 |issn=0740-2775|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == ئەمانەش ببینە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Fratelli d'Italia - Alleanza Nazionale}} [[پۆل:حیزبەکانی ئیتالیا]] [[پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠١٢]] 2vh1o18thjbkle2wglw7ck54gtw1l8m 0 293973 1574016 1571156 2026-04-09T17:03:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Rocky (franchise)}} 1574016 wikitext text/x-wiki '''''ڕۆکی''''' [[فیلمی وەرزشی|فیلمێکی درامای وەرزشی]] [[فیلمی سەربەخۆ|سەربەخۆی]] ئەمریکییە لە <ref name="filmsite.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.filmsite.org/70sintro.html|سەردێڕ=Film History of the 1970s |وێبگە=www.filmsite.org}}</ref> لە دەرهێنانی جۆن جی ئەڤیلدسن و لەلایەن [[سیلڤستەر ستالۆن|سیلڤێستەر ستاڵۆنەوە]] نووسراوە و ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت. یەکەم قۆناغە لە [[ڕۆکی (زنجیرەفیلم)|زنجیرەی ''ڕۆکی'']] و هەروەها تالیا شایر و [[بێرت یۆنگ]] و [[کارل وێزەرز]] و بێرگێس مێردیس ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن . لە فیلمەکەدا، ڕۆکی بالبۆا ([[سیلڤستەر ستالۆن|ستالۆن]])، پیاوێکی هەژاری یاریزانی [[مستانی]] و کۆکەرەوەی قەرزەکانی قەرزدەرێکە لە [[فیلادێلفیا|فیلادلفیا]] ، هەلێک بەدەستدۆهێنێت بۆ پاڵەوانێتی مستانی کێشگرانی دەهێنێت کە لەلایەن ئەپۆلۆ کرید ([[کارل وێزەرز|وێزەرز]])ەوە بەڕێوەدەبرێت. ڕۆکی دەستی پێکرد بە پەرە لە مانگی ئازاری ١٩٧٥، دوای ئەوەی ستاڵۆن سیناریۆوەکەی بە سێ ڕۆژ نووسی. کەوتە دۆخێکی بەرھەمھێنانی ئاڵۆز دوای ئەوەی ستاڵۆن فیلمەکەی ڕەتکردەوە ئەگەر خۆی ڕۆڵە سەرەکییەکە نەبێت؛ لە کۆتاییدا [[یوونایتد ئارتیستس|یونایتد ئارتیستس]] ڕازی بوون بۆ ھێشتنی ستاڵۆن لە ڕۆڵە سەرەکییەکە دوای ئەوەی گرێبەستێکی شەش ملیۆن دۆلاریی ڕەتکردەوە بۆ فرۆشتنی مافی فیلمەکە. [[وێنەگرییی سەرەکی|فۆتۆگرافی سەرەکی]] لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٧٦ دەستی پێکرد، تۆمارکردنی فیلمەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[فیلادێلفیا|فیلادلفیا]] بەڕێوەچوو؛ چەندین شوێن کە لە فیلمەکەدا تۆمارکران، وەکو هەنگاوی ڕۆکی, ئێستا بە شوێنەواری کولتووری دادەنرێن. <ref name="Rocky">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tcm.com/tcmdb/title/20655/rocky|سەردێڕ=Watch Turner Classic Movies on TCM.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160311113915/http://www.tcm.com/tcmdb/title/20655/Rocky/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=TCM database}}</ref> بە بودجەیەکی بەرهەمهێنانی مەزەندەکراو، کە لە خوار ١.١ ملیۆن دۆلار بوو، ''ڕۆکی'' تەوری ھەژاریی بۆ دەوڵەمەندیی و [[خەونی ئەمەریکی|خەونی ئەمریکی]] لە دراما وەرزشییەکان بەناوبانگ کرد کە پێش فیلمەکەش بوونیان ھەبوو. [[پەڕگە:Sylvester_Stallone_-_1977.jpg|وێنۆک|[[سیلڤستەر ستالۆن|سیلڤێستەر ستالۆن]] لە ساڵی ١٩٧٧]] * [[سیلڤستەر ستالۆن|سیلڤێستەر ستاڵۆن]] وەک ڕۆبەرت "ڕۆکی" بالبۆا * تالیا شایر وەک ئەدریانا "ئادریان" پێنینۆ * [[بێرت یۆنگ]] وەک پاولی پێنینۆ * [[کارل وێزەرز]] وەک ئەپۆلۆ کرید * بێرگێس مێردیس وەک مایکل "میکی" گۆڵدمیل * [[تایەر دەیڤد]] وەک جۆرج "مایڵز" جێرگنس * جۆ سپینێل وەک تۆنی گازۆ * جیمی گامبینا وەک مایک * [[تۆنی بێرتۆن]] وەک تۆنی "دوک" ئێڤەرز * پێدرۆ لۆڤێل وەک سپایدەر ڕیکۆ * [[ستان شاو]] وەک "بیگ دیپەر" براون * جۆدی لێتیزیا وەک ماری * [[فرانک ستاڵۆن]] وەک گۆرانیبێژی ستریتکۆرنەر * جۆ فرازیەر وەک خۆی === ڕۆمانسازی === لەگەڵ بڵاوبوونەوەی فیلمەکە، ڕۆمانێک ساغکرا لەبارەی فیلمەکە لەلایەن ڕۆسەلین درێکسلەر لەژێر ناوی جولیا سۆڕێڵ، و بڵاوکرا لەلایەن بالانتین بوکس. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Rocky (Book, 1976)|بڵاوکەرەوە=WorldCat.org|oclc=٢٨٥١٧٤٨}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sorel|یەکەم=Julia|ناونیشان=https://archive.org/details/rockysore00sore|سەردێڕ=Rocky|ڕێکەوت=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=[[Ballantine Books]]|ژپنک=٠-٣٤٥-٢٥٣٢١-٣|بەستەری نووسەر=Rosalyn Drexler|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> === پارۆدییەکان === ''ڕۆکی'' بەدرێژایی ساڵان زۆر پارۆدی کراوە، تەنانەت لە ساڵی ١٩٨٨دا فیلمێکی درێژی لاساییکردنی لەسەر کرا بەناوی ڕیکی ١. لە ساڵی ١٩٨٨، دەرھێنەری فینلەندی ئاکی کاوریسماکی لاساییکردنێکی ٨- خولەکی دروست کرد لەسەر فیلمی ''Rocky IV'' بەناوی ''Rocky VI.'' == سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{IMDb title|0075148}} * {{AFI film|53862}} * [https://www.espn.com/page2/s/stallone/011207.html The Making of ''Rocky''] by Sylvester Stallone * [https://www.espn.com/page2/s/webb/011207.html A Movie of Blood, Spit and Tears] by Royce Webb * [https://www.espn.com/page2/s/wiley/011212.html Six Little Known Truths about ''Rocky''] by Ralph Wiley * [https://proxy.espn.com/espn/page2/story?page=simmons/011207 Which ''Rocky'' is the real champ?] by Bill Simmons * [https://totalrocky.com/the-films/rocky-1976/production-notes Rocky: Behind the Scenes] * [https://www.thefightcity.com/rihn-curcio-calling-of-rocky-boxing-cinema/ ''Rocky,'' a critical discussion] {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Rocky (franchise)}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی سیلڤستەر ستالۆن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە پەنسێلڤانیا داندراون]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم]] [[پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی درامی]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٦]] av5184re1hqjepjml53bmqu9vzcixzv 0 293978 1573962 1571825 2026-04-09T16:47:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Peruvian general election, 2026}} 1573962 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢٦ی پێروو''' بڕیارە ھەڵبژاردنی گشتی لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ لە [[پێروو]] بەڕێوەبچێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://apnews.com/article/peru-elections-declared-2026-president-boluarte-dabea7cd70b6288542317b080b99c8aa|سەردێڕ=Deeply unpopular Peruvian president calls for general elections in April 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=AP NEWS |زمان=en}}</ref> لەگەڵ پێشنیارەکان بۆ پێشخستنیان بۆ ساڵی ٢٠٢٣ یان ٢٠٢٤ بەھۆی ناڕەزایەتییەکانی ٢٠٢٢–٢٠٢٣ی پێروو کە ڕەتکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://apnews.com/article/politics-peru-pedro-castillo-3728208344ba972f850f0de29e5b5802|سەردێڕ=Peru Congress opens door to early elections amid unrest |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=AP NEWS |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Alva |یەکەم=Diego |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://larepublica.pe/politica/congreso/2023/01/30/congreso-aprueba-reconsideracion-vuelve-al-debate-adelanto-de-elecciones-2023-25081|سەردێڕ=Congreso aprueba reconsideración y vuelve al debate adelanto de elecciones para 2023 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[La República (Peru)|لا ڕیپوبلیکا]] |زمان=es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Alva |یەکەم=Diego |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://larepublica.pe/politica/gobierno/2023/06/15/dina-boluarte-el-tema-de-adelanto-de-elecciones-esta-cerrado-trabajaremos-hasta-julio-de-2026-411465|سەردێڕ=Boluarte: "El tema de adelanto de elecciones está cerrado, trabajaremos hasta julio de 2026" |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=[[La República (Peru)|لا ڕیپوبلیکا]] |زمان=es}}</ref> ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان سەرۆک و جێگرانی سەرۆک دیاری دەکەن، لەکاتێکدا ھەڵبژاردنەکانی کۆنگرێس پێکھاتەی کۆنگرێسی پێروو دیاری دەکەن، کە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ببێتە دەزگایەکی یاسادانانی دوو-ژووری بە ئەنجومەنی پیرانی ٦٠ کورسی و ئەنجومەنی نوێنەرانی ١٣٠ کورسی. ژمارەیەکی پێوانەیی لە ٣٤ کاندیدی تۆمارکراو تا کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ چوونە ناو کێبڕکێی سەرۆکایەتییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aquino |یەکەم=Marco |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/americas/peru-record-34-candidates-are-presidential-hopefuls-amid-political-distrust-2025-12-24/}}</ref> دوا سەرۆک، خۆسێ جێری، لە شوباتی ٢٠٢٦ لە ڕێگەی سەرزەنشتکردن بە دەنگی زۆرینە لە کۆنگرێس لە پۆستەکەی دوورخرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://andina.pe/agencia/video-congreso-aprueba-censura-contra-jose-jeri-66125.aspx|سەردێڕ=Congreso aprueba censura contra José Jerí |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref> لە مانگەکانی پێش ھەڵبژاردنەکەدا، دەسەڵاتی کۆنگرێس بەسەر دەسەڵاتی جێبەجێکردن و دادوەری لەلایەن چاودێرانەوە بەڵگەدار کرا کە ئاماژەیان بە گرنگیی دەزگایەکی یاسادانانی نوێ کرد.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Polga-Hecimovich |یەکەم=John |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gisreportsonline.com/r/peru-presidency-congress/|سەردێڕ=Peru to elect president but congress in charge – GIS Reports |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=جی ئای ئێس ڕیپۆرتس |زمان=en-US}}</ref><ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cfr.org/articles/president-boluarte-impeached-perus-crisis-runs-deeper|سەردێڕ=President Boluarte Impeached, but Peru’s Crisis Runs Deeper {{!}} Council on Foreign Relations |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Council on Foreign Relations|ئەنجومەنی پەیوەندییە دەرەکییەکان]] |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Peruvian general election, 2026}} n5vi5osqvl59kw7dhqd73cma80dokkh 0 293979 1573961 1571839 2026-04-09T16:46:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Peruvian general election, 2021}} 1573961 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢١ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ١١ی نیسانی ٢٠٢١ بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی، کە سەرۆک و جێگرانی سەرۆکی دیاریکرد، پێویستی بە گەڕی دووەم لەنێوان دوو کاندیدە پێشەنگەکە ھەبوو، کە لە ٦ی حوزەیران بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکانی کۆنگرێس پێکھاتەی کۆنگرێسی پێروویان دیاریکرد، کە ھەموو ١٣٠ کورسییەکە کێبڕکێیان لەسەر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|Peruvian general election, 2021}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] 57fyl0htpj0r6mtornd7rkjmm28gulm 0 293980 1573963 1571820 2026-04-09T16:47:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Peruvian general election, 2016}} 1573963 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٦ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٦ بۆ دیاریکردنی سەرۆک، جێگرانی سەرۆک، پێکھاتەی کۆنگرێسی کۆماری پێروو و نوێنەرانی پێروو لە پەرلەمانی ئەندین بەڕێوەچوو. لە کێبڕکێی سەرۆکایەتیدا، سەرۆکی ئێستا ئۆیانتا ئومالا بەھۆی سنووردارکردنی خولی دەستوورییەوە مافی دووبارە ھەڵبژاردنەوەی نەبوو. کاندیدی ھێزی گەلی کەیکۆ فوجیمۆری، کچی سەرۆکی پێشوو [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]]، کاندیدی پێشەنگ بوو لە گەڕی یەکەمدا بە نزیکەی ٤٠ لەسەدی دەنگەکان، بەڵام نەگەیشتە زۆرینەی ٥٠ لەسەدی پێویست بۆ ئەوەی لە گەڕی دووەم دوور بکەوێتەوە. کاندیدی پێرووییەکان بۆ گۆڕانکاری پێدرۆ پابلۆ کوچینسکی بە جیاوازییەکی کەم شکستی بە کاندیدی بەرەی فراوان ڤێرۆنیکا مێندۆزا ھێنا بۆ ئەوەی لە پلەی دووەمدا بێت و شوێنێکی لە گەڕی دووەمدا بەدەستبھێنێت. گەڕی دووەم لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ بەڕێوەچوو. بە پاڵپشتیی ئەوانەی دژی فوجیمۆری بوون، کوچینسکی بە جیاوازییەکی کەم کە کەمتر بوو لە نیو خاڵی سەدی سەرکەوتنی بەدەستھێنا، ئەمەش وای کرد ببێتە یەکەم ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە دوای ساڵی ٢٠٠٠ەوە کە تێیدا کاندیدی دووەمی ھەڵبژاردنی پێشوو نەتوانێت ھەڵبژاردن بەدەستبھێنێت. ئەو لە ٢٨ی تەممووز وەک سەرۆک سوێندی یاسایی خوارد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Peruvian general election, 2016}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ndv3hph941qa1wxio7xi2yd8muh6l8u 0 293982 1573964 1571818 2026-04-09T16:47:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Peruvian general election, 2006}} 1573964 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٦ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٦ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک، دوو جێگری سەرۆک، ١٢٠ ئەندامی کۆنگرێس و پێنج ئەندامی پەرلەمانی ئەندین بۆ ماوەی ٢٠٠٦–٢٠١١ بەڕێوەچوو. لەبەر ئەوەی ھیچ کاندیدێکی سەرۆکایەتی زۆرینەی دەنگەکانی بەدەست نەھێنا، گەڕی دووەم لە ٤ی حوزەیران لەنێوان دوو کاندیدە پێشەنگەکە، ئۆیانتا ئومالا و ئالان گارسیا بەڕێوەچوو. گارسیا گەڕی دووەمی بە ڕێژەی ٥٢٫٦٣٪ بەرامبەر ٤٧٫٣٧٪ی ئومالا بردەوە. دواتر لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٦، لە ڕۆژی سەربەخۆییی پێروودا، سوێندی یاسایی خوارد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Peruvian general election, 2006}} 8f10bpvyvjt61meq3ibfux7abp9cmy0 0 294000 1574126 1573795 2026-04-09T20:09:25Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574126 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خولگەی نزیکی زەوی''' (ئێڵ ئی ئۆ) خولگەیەکی دەوری زەوییە کە خولەکەی ١٢٨ خولەک یان کەمترە (لانیکەم ١١٫٢٥ خول لە ڕۆژێکدا دەکات) و لادان لە چەقەکەی کەمترە لە ٠٫٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.space-track.org/#/recent |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626190758/https://www.space-track.org/#/recent |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=LEO: Mean Motion > 11.25 & Eccentricity < 0.25}}</ref> زۆربەی تەنە دەستکردەکان لە [[بۆشاییی دەرەکی]] لە ئێڵ ئی ئۆدان، کە ژمارەیان لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|800|km|mi}} دەگاتە لووتکە، لەکاتێکدا دوورترینیان لە ئێڵ ئی ئۆدا، پێش خولگەی ناوەندی زەوی (ئێم ئی ئۆ)، بەرزییەکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، کە نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوییە و نزیکە لە سەرەتای پشتێنی تیشکدانی ناوەوەی ڤان ئالن. [[پەڕگە:ISS-44_Milky_Way.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە، لە خولگەیەکی نزیکی زەویدا (ئێڵ ئی ئۆ) لە نزیکەی {{Cvt|400|km|mi}}، لەگەڵ ھەوایەکی درەوشاوەی زەرد-سەوز کە لە [[ئاسۆ]]ی زەوی دەبینرێت، کە لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|100|km|mi}} [[بۆشاییی دەرەکی|سنووری نێوان زەوی و بۆشاییی دەرەکی]] لێیە و خێرایییەکانی فڕین دەگەنە خێرایییەکانی خولگە]] زاراوەی ناوچەی ئێڵ ئی ئۆ بۆ ئەو ناوچەیەی بۆشایی بەکاردێت کە لە خوار بەرزیی {{Cvt|2000|km|mi}}دایە (نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوی).<ref name="UNOOSA">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717154257/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=Region A, Low Earth Orbit (or LEO) Region – spherical region that extends from the Earth's surface up to an altitude (Z) of 2,000 km}}</ref> ئەو تەنانەی لەو خولگانەدان کە بەم ناوچەیەدا تێدەپەڕن، تەنانەت ئەگەر [[نزیکترین و دوورترین|دوورترین خاڵییان]] لە دەرەوە بێت یان [[فڕینی بۆشاییی ژێرخولگەیی|ژێر-خولگەیی]] بن، بە وردی چاودێری دەکرێن چونکە مەترسیی پێکدادانیان بۆ زۆرێک لە مانگە دەستکردەکانی ئێڵ ئی ئۆ ھەیە. ھیچ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|گەشتێکی ئاسمانیی مرۆڤ]] جگە لە ئەرکە مانگییەکانی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] (١٩٦٨–١٩٧٢) و فڕینی نزیکی مانگی ئارتێمیس ٢ (٢٠٢٦) بۆ ئەو دیوی ئێڵ ئی ئۆ نەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/|سەردێڕ=Artemis II: NASA’s First Crewed Lunar Flyby in 50 Years - NASA |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=NASA |زمان=en-US}}</ref> ھەموو [[وێستگەی بۆشایی|وێستگەکانی بۆشایی]] {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦}} لە خولگەکانی دەوری زەوی لەناو ئێڵ ئی ئۆدا کاریان کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Low Earth orbit}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sinexn8r23x581bmbjj518vhi0rmwwk 0 294006 1574001 1571182 2026-04-09T17:01:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Book of Daniel}} 1574001 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پەرتووکی دانیال'''ی [[پەرتووکی پیرۆز]] مێژووەکەی بۆ سەدەی دووەمی [[پێش زایین]] دەگەڕێتەوە، بەڵام ڕووداوەکانی لە سەدەی شەشەمی پێش زاییندا جێگیر کراون. پەرتووکەکە بە ڕوواڵەت گێڕانەوەیەکە کە وردەکاریی ئەزموونەکان و بینینە پێغەمبەرانەکانی «[[دانیال]]» دەخاتە ڕوو، کە [[جوولەکە]]یەکی ئاوارە (دەربەدەر) بوو لە [[بابل]]. دەقەکە پێشبینییەک لەخۆدەگرێت کە ڕەگی لە مێژووی جوولەکەدا ھەیە، ھەروەھا وێناکردنێکی بۆ کۆتاییی زەمان تێدایە کە لە ڕووی مەوداوە گەردوونییە و لە ڕووی جەختکردنەوەوە سیاسییە. پەیامی دەقەکە کە بۆ خوێنەرانی ئەو سەردەمە مەبەست بوو، ئەوە بوو کە ھەروەک چۆن خودای ئیسرائیل دانیال لە دووژمنەکانی ڕزگار دەکات، ئاواش ئیسرائیلییەکان لە ژێر چەوسانەوەی ئێستایاندا ڕزگار دەکات.<ref>Collins 1984, pp. 34–36.</ref><ref>Brettler 2005, p. 218.</ref> [[پەیمانی کۆن|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]، دانیال وەک یەکێک لە «کێتۆڤیم» (نووسراوەکان) دادەنێت، لە کاتێکدا لە چاپە مەسیحییەکانی پەرتووکی پیرۆزدا، ئەم بەرھەمە خراوەتە ڕیزی پێغەمبەرە گەورەکانەوە. پەرتووکەکە بۆ دوو بەش دابەش دەبێت: کۆمەڵێک لە شەش چیرۆکی دەربار لە بەشەکانی ١-٦، کە زۆربەیان بە [[زمانی ئارامی]]ی پەرتووکی پیرۆز نووسراون؛ و چوار بینینی [[سرووش]] لە بەشەکانی ٧-١٢، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بە زمانی [[عیبری]]ی درەنگانی پەرتووکی پیرۆز نووسراون. ھەروەھا وەرگێڕانی «سەپتواجینت» سێ بەشی زیادە بە [[زمانی یۆنانیی کۆن]] لەخۆدەگرێت، ئەوانیش: نوێژی عەزەریا و سروودی سێ منداڵە پیرۆزەکە، سۆسەنا، و بێل و ئەژدیھاکە.<ref>Bandstra 2008, p. 445.</ref><ref>Collins 2002, p. 2.</ref> بابەتەکانی ئەم پەرتووکە لە ھەموو سەردەمەکاندا دەنگیان داوەتەوە، لەوانە لای کۆمەڵگەی تومارەکانی دەریای مردوو و نووسەرانی [[ئینجیل]]ە باوەڕپێکراوەکان و پەرتووکی ڕوویا (سەردەرخستن). لە سەدەی دووەمەوە تا سەردەمی نوێ، بزووتنەوە ئایینییەکان، لەوانە چاکسازیی ئایینی و دواتریش بزووتنەوە ھەزارەییەکان، بە قووڵی لەژێر کاریگەریی ئەم پەرتووکەدا بوون.<ref>Cross & Livingstone 2005, p. 452.</ref><ref>Towner 1984, pp. 2–3.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Book of Daniel}} [[پۆل:وێژەی کۆتاییی جیھانی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] a8frogfdpm8bis2uzddsgrcnfxoxuxx 0 294026 1573965 1571806 2026-04-09T16:47:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Sea Dragon (rocket)}} 1573965 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} سی دراگۆن دیزاینێکی چەمکیی توێژینەوەی ساڵی ١٩٦٢ بوو بۆ [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس]]ی خولگەییی دوو-قۆناغی لە دەریاوە ھەڵدراو و دووبارە بەکارھێنەرەوە. پڕۆژەکە لەلایەن ڕۆبێرت تروواکسەوە سەرکردایەتی دەکرا لەکاتی کارکردنی لە ئایرۆجێت، کە یەکێک بوو لەو ژمارە دیزاینەی کە دروستی کردبوون و بڕیار بوو بە سەرئاوخستنی مووشەکەکە لە ئۆقیانووسدا ھەڵبدرێن. ھەرچەندە ھەندێک حەز لەلایەن ھەردوو [[ناسا]] و تۆد شیپیاردز ھەبوو، بەڵام پڕۆژەکە جێبەجێ نەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sea Dragon (rocket)}} [[پۆل:ڕۆکێتسازی]] 171sn7f7b78p6j074bfesy3nbqmevau 0 294027 1573966 1571782 2026-04-09T16:47:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Robert Truax}} 1573966 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت تروواکس''' کاپتن '''ڕۆبێرت سی تروواکس''' ([[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یوو ئێس ئێن]]) (٣ی ئەیلوولی ١٩١٧ – ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠) ئەندازیارێکی مووشەکی ئەمریکی بوو لە [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، و کۆمپانیاکانی وەک ئایرۆجێت و تروواکس ئینجینیرینگ، کە خۆی دایمەزراندبوون. تروواکس لایەنگری دیزاینەکانی مەکینەی مووشەک و [[پێڕاگوێز]]ی کەم-تێچوو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=31673 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120911153710/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=31673 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Robert Truax}} [[پۆل:پارێزەرانی بۆشایی ئاسمان]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٠]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 36eiyvscy44x9t08ss7m75as6qqxvc6 0 294042 1574124 1573797 2026-04-09T20:09:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574124 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]] چوونەناو خولگە مانۆڕێکی خولگەیییە کە ڕێڕەوی [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆیەکی بۆشایی]] ڕێکدەخات، و ڕێگە بە چوونە ناو [[خولگە|خولگەیەک]] بە دەوری [[ھەسارە|ھەسارەیەک]]، [[مانگ|مانگێک]]، یان تەنی تری ئاسمانی دەدات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm|سەردێڕ=Orbital Insertion |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120322031028/http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٢|وێبگە=Thinkquest.org}}</ref> و دەبێتە [[مانگی دەستکرد|مانگێکی دەستکرد]]. [[مەکۆی بۆشایی|خولگەکەرێک]] مەکۆیەکی بۆشایییە کە بۆ چوونەناو خولگە دیزاین کراوە.<ref name="d979">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/orbiter|سەردێڕ=Definition of ORBITER |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Merriam-Webster}}</ref> مانۆڕی چوونەناو خولگە یان خاوکردنەوە لە خێرایییەک کە زیاتر بێت لە [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوونی]] ئەو تەنە، یان تاودان بۆی لە خێرایییەکی نزمترەوە دەگرێتەوە. کاتێک ئەنجامەکە خولگەیەکی گواستنەوە بێت، بۆ نموونە ''چوونەناو خولگەی دابەزین''، مانۆڕەکە بریتییە لە دەرزیلێدانی خولگەیی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} fh6qnptnnd1q387qap733hse62yevdx 0 294050 1574128 1573793 2026-04-09T20:09:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574128 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ٢٠١٧''' لە دوو قۆناغدا لە ٢٦ی تشرینی دووەم و ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پێنجەمین [[پراتینیدھی سەبھا]] ([[ئەنجومەنی نوێنەران]])، کە خانەی خوارەوەی [[پەرلەمانی فیدراڵیی نیپال]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Govt decides to hold provincial, parliamentary polls in two phases|ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/govt-decides-to-hold-provincial-parliamentary-elections-in-two-phases/|وێبگە=The Himalayan Times|بڵاوکەرەوە=International Media Network Nepal (Pvt) Ltd|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> ھەڵبژاردنەکە ھاوکات لەگەڵ یەکەمین [[ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال ٢٠١٧|ھەڵبژاردنی پارێزگاکان]] بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا. بنبەستێکی سیاسی لە نێوان حیزبی دەسەڵاتداری [[کۆنگرەی نیپال]] و ھاوپەیمانی چەپڕەوی براوە لەسەر ئەو سیستمەی بۆ ھەڵبژاردنی [[ڕاستریا سەبھا|خانەی سەرەوە]] بەکاردێت، بووە ھۆی دواکەوتن لە پێکھێنانی حکوومەتی نوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baral|یەکەم١=Biswas|سەردێڕ=Why Nepal Is Still Caught in a Political Deadlock Over the Formation of Its New Government|ناونیشان=https://thewire.in/209981/nepal-new-government-oli-prachanda-bhandari-deadlock/|وێبگە=The Wire|بڵاوکەرەوە=Foundation for Independent Journalism|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی کۆتایی لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]]، [[کەی. پی. شارما ئۆلی]] لە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیست-لینینستی یەکگرتوو)]] لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٨ لەلایەن [[سەرۆککۆماری نیپال|سەرۆک کۆمار]]ەوە بەپێی ماددەی ٧٦ (٢)ی دەستوور وەک [[سەرۆک وەزیرانی نیپال|سەرۆک وەزیران]] سوێندی یاسایی خوارد. ئەو لە ١١ی ئازاری ٢٠١٨ بە ٢٠٨ دەنگ [[متمانەدان|دەنگی متمانە]]ی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|title=प्रधानमन्त्री ओलीका पक्षमा ७५ प्रतिशत सांसद|url=https://setopati.com/politics/140412|website=Setopati|access</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} bisilip779l755yqxg7y9ws30ngioon 0 294051 1574120 1573803 2026-04-09T20:08:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574120 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠١٣''' لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24987573|سەردێڕ=Nepal voting ends for new Constituent Assembly|بڵاوکەرەوە=[[BBC News]]|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> دەنگدانەکە چەندین جار دواخرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|سەردێڕ=Channel NewsAsia|بڵاوکەرەوە=[[Channel NewsAsia]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130315083834/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە پێشتر پلانی بۆ داڕێژرابوو لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ ئەنجام بدرێت بەدوای ھەڵوەشاندنەوەی [[یەکەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٢، بەڵام لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]] دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|نووسەر=Utpal Parashar|سەردێڕ=Nepal fails to meet constitution deadline|بڵاوکەرەوە=[[Hindustan Times]]|شوێن=[[Kathmandu]]|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120528122025/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> [[کۆنگرەی نیپال]] وەک گەورەترین حیزب لە [[دووەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] دەرکەوت، بە بەدەستھێنانی ١٩٦ کورسی لە کۆی ٥٧٥ کورسییە ھەڵبژێردراوەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nepalese Constituent Assembly election, 2013}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} nyvhk7zdzt9akg88vcfl6rhfqmkzbj3 0 294052 1573967 1571498 2026-04-09T16:53:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Nepalese Constituent Assembly election, 2008}} 1573967 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠٠٨''' لە ١٠ی نیسانی ٢٠٠٨ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو،<ref name=Apr>[http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200801111721.htm "Nepal decides to hold crucial election on April 10"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316035717/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200801111721.htm |date=16 March 2008}}, Associated Press (''The Hindu''), 11 January 2008.</ref><ref name=Sets>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7182902.stm "Nepal sets new date for elections"], BBC News, 11 January 2008.</ref> دوای ئەوەی لە ڕێکەوتەکانی پێشووتری ٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٧{{citation needed|date=December 2013}} و ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ دواخرابوو.<ref>[http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200706242166.htm "Nepal Constituent Assembly polls on Nov. 22"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629033216/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200706242166.htm |date=29 June 2007}}, PTI (''The Hindu''), 24 June 2007.</ref> [[یەکەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال|ئەنجومەنی دامەزرێنەر]] وا پلانی بۆ داڕێژرابوو کە دەستوورێکی نوێ دابڕێژێت و لەبەر ئەوە، لە نێوان شتەکانی تریشدا، بڕیار لەسەر پرسی [[فیدراڵیزم]] بدات. ژمارەی دەنگدەرانی شیاو نزیکەی ١٧٫٥ ملیۆن کەس بوو.<ref>[http://english.people.com.cn/200703/28/eng20070328_361794.html "17.5 mln voters eligible for Nepali CA polls"] [[Xinhua News Agency|Xinhua]] (''[[People's Daily Online]]''), 28 March 2007.</ref> ئەنجومەنی دامەزرێنەر لە بنەڕەتدا بۆ خولێکی دوو ساڵە دیاری کرابوو.<ref>Charles Haviland, [https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7348049.stm "Electoral thunderbolt for Nepal"], [[BBC News]], 15 April 2008.</ref> [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (ناوەندی ماویست)|پارتی کۆمۆنیستی نیپال (ماویست)]] (سی-پی-ئین (ئێم))، پلەی یەکەمی لە ھەڵبژاردنەکەدا بەدەستھێنا بە ٢٢٠ [[کورسی]] لە کۆی ٥٧٥ کورسییە ھەڵبژێردراوەکە، و بوو بە گەورەترین حیزب لە ئەنجومەنی دامەزرێنەر. بەدوای ئەویشدا [[کۆنگرەی نیپال]] بە ١١٠ کورسی و [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیست-لینینستی یەکگرتوو)]] بە ١٠٣ کورسی ھاتن. دوای چەند مانگێک لە گفتوگۆ و تاووتوێکردنی دابەشکردنی دەسەڵات، سەرۆکی سی-پی-ئین (ئێم) [[پراچاندا]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی نیپال|سەرۆک وەزیران]] لە ئابی ٢٠٠٨ ھەڵبژێردرا. بەھۆی شکستھێنانی لە داڕشتنی دەستوورێکی نوێ، ئەنجومەنی دامەزرێنەر لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٢ پاش خولە ڕەسەن و درێژکراوەکەی کە کۆی گشتی ٤ ساڵ بوو ھەڵوەشایەوە.<ref>[http://ekantipur.com/2012/05/28/top-story/ca-dissolved-pm-proposes-fresh-election-for-nov-22/354644.html CA dissolved; PM proposes fresh election for Nov 22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403102035/http://www.ekantipur.com/2012/05/28/top-story/ca-dissolved-pm-proposes-fresh-election-for-nov-22/354644.html |date=3 April 2015}} 28 May 2012</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Nepalese Constituent Assembly election, 2008}} eulpvwsljkm026eaumw6srl477xk43o 0 294055 1574125 1573796 2026-04-09T20:09:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574125 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٩١ بەڕێوەچوو، بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی [[پراتینیدی سەبھا]] (ئەنجومەنی نوێنەرانی نیپال). ئەم ھەڵبژاردنە یەکەم ھەڵبژاردنی [[فرە حیزبی]] بوو لە ساڵی ١٩٥٩ەوە و لە ئەنجامی شۆڕشی ١٩٩٠ بوو کە [[شا بیرێندرا]]ی ناچار کرد سیستمی فرە حیزبی بگەڕێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ifes.org/publications/kingdom-nepal-parliamentary-elections-may-12-1991|سەردێڕ=Kingdom of Nepal: Parliamentary Elections, May 12, 1991 {{!}} IFES - The International Foundation for Electoral Systems |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.ifes.org |زمان=en}}</ref> ھەرچەندە کۆنگرەی نیپال زۆرترین کورسی بەدەستھێنا، بەڵام کریشنا پراساد بەتارای سەرکردەکەی لە بازنەی ھەڵبژاردنی خۆیدا، کاتماندۆ ١ دۆڕا. سەرۆکی [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال]]، [[مان موھان ئادیکاری]]، لە [[سونساری ١]] ھەڵبژێردرا، لەکاتێکدا [[مادان بەندەری]]، سەرکردەیەکی دیکەی دیاری حیزبەکە، لە ھەردوو شاری [[کاتماندۆ ١]] و [[کاتماندۆ ٥]] ھەڵبژێردرا و دووەمیانی چۆڵبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Election history of Nepal (नेपालको निर्वाचन इतिहास)|بڵاوکەرەوە=Election Commission Nepal|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٩٩٣٧-٠-٢١١٦-٦|شوێن=Kathmandu|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2017|پەڕەکان=٦٣٤-٦٤٠|زمان=Nepali|trans-title=Election history of Nepal}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} s24bdd6k8qm479pl0kjl4r3ry5b1cwb 14 294143 1573958 1571984 2026-04-09T16:45:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Members of Al-Qaeda}} 1573958 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Members of Al-Qaeda}} [[پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون]] [[پۆل:ئەندامانی ڕیکخراوە جیھادییەکان]] [[پۆل:موسڵمانە سوننەکان]] fbb0vqlbtlexfrmrq14e36lr7f183c0 14 294144 1573957 1571986 2026-04-09T16:44:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Religious belief and doctrine}} 1573957 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Religious belief and doctrine}} [[پۆل:باوەڕ]] [[پۆل:دین]] j5rjy7v5ioww4rhp151sam0rw18yl0u 0 294147 1574134 1573787 2026-04-09T20:10:45Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574134 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئارتێمیس ١'''، کە پێشتر بە '''ئێکپلۆرەیشن میشن-١''' ('''ئی ئێم-١''') ناسرابوو،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hambleton |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=http://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview|سەردێڕ=Artemis I Overview |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220817053946/https://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> ئەرکێکی بێ سەرنشینی [[خولگەی مانگ]] بوو کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ڕەوانە کرا. وەک یەکەم گەشتی ئاسمانی سەرەکیی [[بەرنامەی ئارتیمس]]ی [[ناسا]]، ئارتێمیس ١ نیشانەی گەڕانەوەی ئاژانسەکەیە بۆ گەڕانی مانگ دوای کۆتاییھاتنی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] نزیکەی پێنج دەیە پێشتر. ئەمە یەکەم تاقیکردنەوەی گەشتی یەکخراوی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]] و مووشەکی (Rule 10) [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئەس ئێڵ ئەس) بوو،{{Refn|An Orion capsule was [[Exploration Flight Test-1|flown]] in 2014, but not the entire Orion spacecraft.}} و ئامانجی سەرەکی تاقیکردنەوەی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بوو، بەتایبەتی قەڵغانی گەرمییەکەی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html|سەردێڕ=NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220315220245/https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}</ref> وەک ئامادەکارییەک بۆ ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس. ئەم ئەرکانە ھەوڵ دەدەن دووبارە بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ جێگیر بکەنەوە و تەکنەلۆژیا و ڕێبازە بازرگانییە پێویستەکان بۆ توێژینەوە زانستییەکانی داھاتوو نیشان بدەن، لەوانە گەڕان لە مەریخ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dunbar |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.nasa.gov/what-is-artemis|سەردێڕ=Moon to Mars {{!}} NASA's Artemis Program - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190807143015/http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/stowaways-nasa-s-massive-moon-rocket-promise-big-science-small-packages|سەردێڕ=Stowaways on NASA’s massive Moon rocket promise big science in small packages |وێبگە=Science.org}}</ref> کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بۆ ئارتێمیس ١ لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ [[موشەکی فرەقۆناغ|کۆکرایەوە]]، و لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٢، پێڕاگوێزە (Rule 10) تەواو کۆکراوەکە بۆ ھەڵدان دەرھێنرا دوای زنجیرەیەک دواکەوتن کە بەھۆی ناڕەحەتییەکانی تاقیکردنەوەی پێش گەشت دروست بووبوون. دوو ھەوڵی یەکەمی ھەڵدان ھەڵوەشێنرانەوە بەھۆی خوێندنەوەی نادروستی پلەی گەرمی بزوێنەر لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، و لێچوونی ھایدرۆجین لە کاتی سووتەمەنی تێکردن لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢.<ref name="SN-20220903">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foust |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/|سەردێڕ=Second Artemis 1 launch attempt scrubbed |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20221117061214/https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=SpaceNews}}</ref> ئارتێمیس ١ لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە کاتژمێر ١:٤٧:٤٤ی بەیانی بە کاتی ئی ئێس تی ھەڵدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A|سەردێڕ=NASA Space Science Data Coordinated Archive Status - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221219174447/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Artemis 1}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8jyg0nnt7zzgjnrpqbgsgbdj73f7z7b 0 294168 1574135 1573786 2026-04-09T20:10:55Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574135 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Artemis_I_SLS_Core_Stage_Prep_for_Lift_Mate.jpg|وێنۆک|پاڵنەرە مووشەکییە ڕەقەکانی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|ئەس ئێڵ ئەس]]]] '''پاڵنەری مووشەکیی ڕەق''' ('''ئەس ئاڕ بی''') بزوێنەرێکی سووتەمەنی ڕەقە کە بەکاردێت بۆ دابینکردنی [[پاڵ پێوەنان|پاڵنەر]] لە ھەڵدانی مەکۆ ئاسمانییەکاندا لە ھەڵدانی سەرەتایییەوە تا یەکەم سەرکەوتن. چەندین پێڕاگوێزی ھەڵدان، لەوانە [[ئەتڵەس ٥]]،<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Assets |ناونیشان=http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111217084517/http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |chapter=Data |بڵاوکەرەوە=Lockheed Martin}}</ref> [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|ئەس ئێڵ ئەس]] و [[مەکۆکی ئاسمانی]]، ئەس ئاڕ بی-یان بەکارھێناوە بۆ ئەوەی زۆربەی ئەو پاڵنەرەی کە پێویستە بۆ خستنە ناو خولگەی پێڕاگوێزەکە، بە پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان بدەن. مەکۆکی ئاسمانی دوو ئەس ئاڕ بیی مەکۆکی ئاسمانی بەکارھێنا، کە گەورەترین بزوێنەری سووتەمەنی ڕەق بوون کە تا ئێستا دروست کرابن تا دروستکردنی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] و یەکەم بوون کە بۆ گەڕاندنەوە و دووبارە بەکارھێنانەوە دیزاین کرابن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html|سەردێڕ=HSF - The Shuttle |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19990421084627/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=spaceflight.nasa.gov}}</ref> سووتەمەنی بۆ ھەر بزوێنەرێکی مووشەکیی ڕەق لەسەر مەکۆکی ئاسمانی کێشی نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ کیلۆگرام بوو.<ref name="science_ksc_nasa_gov-srb_html_srb">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120216005534/http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٠٤}}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی|وزە|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Solid rocket boosters}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2gwl6n051drd8lbzg6xeetg44g6x3v5 0 294182 1574123 1573798 2026-04-09T20:08:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574123 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەی بەیکەر'''، کە کاتی خۆی لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا بە '''نیو نانتوکێت''' ناسرابوو،<ref>Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Page 110. {{ISBN|9780824846794}}.</ref> دوورگەیەکی مەرجانیی بچووک و بێکەسە کە ڕێک لە باکووری [[ھێڵی کەمەرەیی]] لە ناوەڕاستی [[ئۆقیانووسی ئارام|ئۆقیانووسی ھێمن]] ھەڵکەوتووە، نزیکەی {{Convert|1920|mi|km}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ھۆنۆلولو]]وە دوورە. کەوتووەتە نزیکەی نیوەی ڕێگای نێوان [[ھاوایی]] و ئوسترالیا، نزیکترین دراوسێی دوورگەی ھاولاندە کە {{Convert|42|mi|km}} لە باکووری-باکووری ڕۆژاوایەوەیە. ھەردوو دوورگەی بەیکەر و ھاولاند لە ساڵی ١٨٥٧ەوە وەک [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|سەرزەوییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] داوا کراون، ئەگەرچی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە نێوان ساڵانی ١٨٩٧ و ١٩٣٦دا بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]]ی دادەنان بەڵام لە ڕاستیدا لکاندنی بۆ نەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.infoplease.com/countries/baker|سەردێڕ=Baker, Howland, and Jarvis Islands {{!}} Facts & Information {{!}} Infoplease |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.infoplease.com |زمان=en}}</ref> بەکارنەدەھێنران کاتێک ھەوڵێکی نیشتەجێکردنی ئەمریکی لە ساڵی ١٩٣٥ دەستی پێکرد، و ساڵی دواتر دووپاتکردنەوەی فەرمیی سەروەریی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەرچوو. لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمدا]] ئیمپراتۆرییەتیی ژاپۆن ھێرشی کردە سەر دوورگەکە، و چۆڵکرا و بنکەیەکی سەربازیی بچووکی تێدا دامەزرا. دوورگەکە نیشانەیەکی گرنگی ڕێدۆزی بوو لە ئاوە دوورەکانی ھێمن لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەم و دوای جەنگەکەش. لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا کرا بە پارێزگارییەکی سروشتی و تا سەدەی ٢١یش بەو شێوەیە ماوەتەوە. بە ڕووبەری {{Convert|0.81|sqmi|km2}}، لەگەڵ {{Convert|3.0|mi|km}} کەناراو،<ref name="CIAWF"/> دوورگەی بەیکەر [[ئاووھەوا|ئاووھەوایەکی]] کەمەرەیی ھەیە، کە بە تێکڕای پلەی گەرمی نزیکەی {{Convert|80|F|C}}، بارانبارینی زۆر کەم، باوەشە بەردەوامەکان، و تیشکی بەھێزی خۆر دەناسرێتەوە. زەوییەکەی تەخت و لمەڵانە، بە مەرجانێکی تەسکی کەناراو دەورە دراوە. بە پێچەوانەی زۆرێک لە دوورگە مەرجانییەکان، دوورگەی بەیکەر گۆماوێکی ناوەندیی نییە، کە بەرزترین خاڵی {{Convert|26|ft|m}} لەسەر [[ئاستی دەریا|ئاستی دەریاوەیە]].<ref name="CIAWF"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Howland-Island|سەردێڕ=Howland Island {{!}} Wildlife, Coral Reefs & Lagoons {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> ئەمڕۆ دوورگەی بەیکەر بەشێکە لە پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی دوورگەی بەیکەر، کە سەرزەوییەکی [[ناوچەی تۆمارنەکراو|تۆمارنەکراو]] و ڕێکنەخراوی ویلایەتە یەکگرتووەکانە. دوورگەکە لەلایەن خزمەتگوزاریی ماسی و ژیانی کێوی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بەڕێوە دەبرێت و ساڵانە بۆ مەبەستی پاراستن سەردانی دەکرێت. لە ڕوو ئامارییەوە، دوورگەی بەیکەر لەگەڵ [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] پۆلین کراوە و لەگەڵ دوورگەی ھاولاند، لەنێوان دواھەمین شوێنەکانی سەر زەویدان کە پێشوازی لە سەری ساڵ دەکەن، چونکە لە ناوچەی کاتیی UTC−١٢:٠٠ کار دەکەن کە ڕێک لە ڕۆژھەڵاتی ھێڵی ڕێکەوتی نێودەوڵەتییەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Richmond |یەکەم=Laurie |دوایین٢=Kotowicz |یەکەم٢=Dawn |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Equity and access in marine protected areas: The history and future of 'traditional indigenous fishing' in the Marianas Trench Marine National Monument |ناونیشان=https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2014.11.007 |journal=Applied Geography |بەرگ=٥٩|پەڕەکان=١١٧–١٢٤|bibcode=2015AppGe..59..117R |doi=10.1016/j.apgeog.2014.11.007 |issn=0143-6228 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە یەکێکە لە دوورترین موڵکەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ناوچە کەمەرەییەکانی ھێمندا.<ref>Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Pages 38 and 104. {{ISBN|9780824846794}}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Baker Island}} {{شریتی دەروازە|ئەندازیاری|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئۆقیانووسیا}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 72z9wsztolb9ltbg2xethia39rihagn 0 294269 1574109 1573818 2026-04-09T20:06:35Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574109 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سێنای کەنەدا''' یان '''ئەنجومەنی پیرانی کەنەدا''' (بە [[فەڕەنسی]]: Sénat du Canada) [[ئەنجومەنی باڵا]]ی پەرلەمانی کەنەدایە. پێکەوە لەگەڵ تاج و ئەنجومەنی نوێنەران، یاسادانانی دوو-ئەنجومەنیی کەنەدا پێکدەھێنن. سێنا لەسەر شێوەی ئەنجومەنی لۆردانی بەریتانیا مۆدێل کراوە، کە ئەندامەکانی لەلایەن فەرمانڕەوای گشتییەوە لەسەر پێشنیاری [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا|سەرۆک وەزیران]] دادەمەزرێنرێن.<ref name="Franco">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guida|یەکەم=Franco|سەردێڕ=Canadian Almanac & Directory|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Scobie & Balfour|ژپنک=١-٨٩٥٠٢١-٩٠-١|edition=159th|پەڕەکان=٣–٤٢}}</ref> دامەزراندنەکە بە پلەی سەرەکی لەلایەن چوار بەشەوە ئەنجام دەدرێت، کە ھەر دانەیەکیان بیست و چوار سێناتۆری ھەیە: بەشی ماریتایم، بەشی کیوبێک، بەشی ئۆنتاریۆ، و بەشی ڕۆژاوا. نیوفاوندلاند و لابرادۆر بەشێک نییە لە ھیچ بەشێک، و شەش سێناتۆری ھەیە. ھەر یەکێک لە سێ ھەرێمەکە یەک سێناتۆری ھەیە، کە کۆی گشتی دەگاتە ١٠٥ سێناتۆر. دامەزراندنەکانی سێنا لە بنەڕەتدا بۆ تەواوی ژیان بوون؛ لە ساڵی ١٩٦٥ەوە، تەمەنی خانەنشینیی زۆرەملێی ٧٥ ساڵیان بەسەردا دەسەپێنرێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foot |یەکەم=Richard |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/senate|سەردێڕ=Senate of Canada |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Canadian Encyclopedia}}</ref><ref name="SPaP">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Senate of Canada|ناونیشان=https://sencanada.ca/media/93509/spip-psep-full-complet-e.pdf|سەردێڕ=Senate Procedure and Practice|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٥|پەڕە=٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Senate of Canada}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|کەنەدا}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] acmxiq590rryukzhk42zfrtkax5wmkk 0 294281 1574108 1573822 2026-04-09T20:06:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574108 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئیبلا''' ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] : {{Script/Cuneiform|𒌈𒆷}}، {{Langx|ar|إبلا}}، مۆدێرن: {{Lang|ar|تل مرديخ}}) یەکێک بوو لە شانشینییە سەرەتایییەکانی [[سووریا]]. پاشماوەکانی تێڵێک پێکدەھێنن کە دەکەوێتە نزیکەی ٥٥ کم باشووری ڕۆژاوای [[حەلەب]] لە نزیک گوندی مەردیخ. ئیبلا ناوەندێکی گرنگ بووە بە درێژایی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین و لە نیوەی یەکەمی ھەزارەی دووەمی پێش زایین. دۆزینەوەکەی سەلماندی کە [[شام]] ناوەندێکی شارستانییەتی کۆن و مەرکەزیی یەکسانە بە [[میسری کۆن|میسر]] و [[مێزۆپۆتامیا]] و ئەو بۆچوونەی ڕەتکردەوە کە دووای دوایی تاکە ناوەندی گرنگ بوون لە ڕۆژھەڵاتی نزیک لە سەردەمی سەرەتای [[سەردەمی برۆنز|سەردەمی برۆنزیدا]]. وەک نیشتەجێبوونێکی بچووک لە «سەردەمی بڕۆنزی پێشوو»دا (٣٥٠٠ پ.ز) دەستی پێکرد، «ئیبلا» گەشەی کرد بۆ ئیمپراتۆرییەتییەکی بازرگانی و دواتر بۆ ھێزێکی فراوانخواز کە ھەژموونی خۆی بەسەر زۆربەی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریادا سەپاند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jr |یەکەم=William H. Stiebing |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DoyTDAAAQBAJ |سەردێڕ=Ancient Near Eastern History and Culture |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٥١١١٦-٠|پەڕەکان=٦٣|زمان=en}}</ref> «ئیبلا» لە ماوەی {{nowrap|[[سەدەی ٢٣ی پێش زایین|سەدەی ٢٣ی پ.زدا]]}} وێران کرا. پاشان دووبارە ئاوەدان کرایەوە و لە تۆمارەکانی [[سێیەمین خانەوادەی ئوور]]دا ناوی ھاتووە. «ئیبلا»ی دووەم بەردەوامیی یەکەم بوو، کە لەلایەن خانەوادەیەکی پاشایەتی نوێوە فەرمانڕەوایی دەکرا. لە کۆتایی {{nowrap|ھەزارەی سێیەمی پ.زدا}} وێران کرا، ئەمەش ڕێگەی خۆشکرد بۆ ھۆزە [[ئەمۆرییەکان]] تا لە شارەکەدا نیشتەجێ بن، و «ئیبلا»ی سێیەم پێکبھێنن. شانشینی سێیەمیش وەک ناوەندێکی بازرگانی گەشەی کرد؛ بوو بە ژێردەستە و ھاوپەیمانی [[یەمحەد]] ([[حەلەب]]ی ئەمڕۆ) تا وێرانکردنی کۆتایی لەلایەن پاشای [[ھیتییەکان|ھیتی]] {{nowrap|[[موورسیلی یەکەم]]}} لە ١٦٠٠ پ.ز. «ئیبلا» گەشەسەندنی خۆی لە ڕێگەی تۆڕێکی بازرگانی بەرفراوانەوە پاراست. شوێنەوارەکانی [[سۆمەر]]، [[قوبرس]]، [[میسر]] و تەنانەت تا [[ئەفغانستان]] لە کۆشکەکانی شارەکەدا دۆزرانەوە. شانشینەکە زمانی تایبەتی خۆی ھەبوو، [[زمانی ئیبلایی]]، و ڕێکخستنی سیاسیی «ئیبلا» تایبەتمەندی جیاوازی لە مۆدێلی سۆمەری ھەبوو. ژنان خاوەنی پێگەیەکی تایبەت بوون، و شاژن کاریگەرییەکی گەورەی لە کاروباری دەوڵەت و ئاییندا ھەبوو. پانتێۆنی خوداوەندەکان بە شێوەیەکی سەرەکی سامیی باکوور بوو و ئەو خوداوەندانەی لەخۆدەگرت کە تایبەت بوون بە «ئیبلا». شارەکە لە ساڵی ١٩٦٤ەوە کنە و پشکنینی بۆ کراوە و بە [[تەختەگڵەکانی ئیبلا]] بەناوبانگ بووە، کە ئەرشیفێکی نزیکەی ٢٠٬٠٠٠ تەختەگڵی [[نووسینی بزماری|بزماری]]یە لەوێ دۆزراونەتەوە، مێژووەکەیان بۆ ٢٥٠٠ پ.ز–٢٣٥٠ پ.ز دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Crawford |یەکەم١=Sidnie White |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g6y8CgAAQBAJ&dq=ebla+library+older&pg=PA58 |سەردێڕ=The Dead Sea Scrolls at Qumran and the Concept of a Library |دوایین٢=Wassen |یەکەم٢=Cecilia |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٦-٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chrisomalis |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ux--OWgWvBQC&dq=ebla+library+2500+bc&pg=PA245 |سەردێڕ=Numerical Notation: A Comparative History |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨١٨-٠|زمان=en}}</ref> [[ئەرشیف]]ەکە بە ھەردوو زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] و ئیبلایی و بە بەکارھێنانی [[نووسینی بزماری|ڕێنووسی بزماری]] نووسراوە، ڕێگەی داوە بە تێگەیشتنێکی باشتر لە زمانی سۆمەری و زانیاری گرنگی دەربارەی ڕێکخستنی سیاسی و دابونەریتە کۆمەڵایەتییەکانی شامی ناوەڕاستی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دابین کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ebla}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|مێژوو|ڕۆژھەڵاتی ناوین|جوگرافیا|سووریا}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 02fkvu6vprhroz2jjs1tnz1ic1lv1aq 0 294286 1574107 1573823 2026-04-09T20:06:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574107 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کانیۆن''' (لە [[ئیسپانی|ئیسپانییەوە]]: cañón؛ شێوازی نووسینی کۆنی [[ئینگلیزیی بەریتانی]]: cañon)، '''کەند''', '''گەڵی''' یان '''قەڵەشت'''، قەڵەشتێکی قووڵە لە نێوان لێژایییە توندەکان یان تاشەبەردەکان کە لە ئەنجامی کەشوھەوا و چالاکیی [[وەرینی|داخورانی]] ڕووبارێک بەدرێژایی پێوەرە کاتییە جیۆلۆجییەکان دروست دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303135847/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> ڕووبارەکان مەیلی سروشتییان ھەیە بۆ بڕینی ڕوەکانی ژێرەوەیان، لە کۆتاییدا چینە بەردینەکان دادەخورێن کاتێک [[نیشتوو|نیشتووەکان]] بۆ خوارەوەی ڕووبارەکە دەگوازرێنەوە. جێگەی ڕووبارێک وردە وردە دەگاتە بەرزییەکی بنەڕەتی، کە ھەمان بەرزیی ئەو کۆمەڵە ئاوەیە کە ڕووبارەکەی تێدا دەڕژێت. پڕۆسەکانی کەشوھەوا و داخوران کانیۆنەکان پێکدەھێنن کاتێک سەرچاوەی ڕووبارەکە و ڕێژگەکەی لە بەرزیی زۆر جیاوازدا بن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ward Cameron |ڕێکەوت=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010425195318/http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> بەتایبەتی لە ناوچەگەلێکدا کە چینە بەردە نەرمەکان لەگەڵ چینە ڕەقترەکان کە بەرگریکارترن لە بەرامبەر کەشوھەوادا تێکەڵ بوون. کانیۆنێک لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ قەڵەشتێکی نێوان دوو لووتکە چیا، وەک ئەوانەی ناو زنجیرەچیاکانی وەک [[زنجیرەچیاکانی ڕۆکی|چیاکانی ڕۆکی]]، [[ئەڵپ]]، [[ھیمالایا]] یان [[زنجیرەچیاکانی ئەندێز|ئەندێز]]. بەزۆری ڕووبارێک یان جۆگەیەک ئەو جۆرە درزانە لە نێوان چیاکاندا ھەڵدەکۆڵێت. نموونەی کانیۆنەکانی جۆری چیایی بریتین لە کانیۆنی پرۆڤۆ لە یوتا یان دۆڵی یۆسێمیتی لە سیێرا نێڤادای کالیفۆڕنیا. کانیۆنەکانی ناو چیاکان، یان ئەو گەڵیانەی کە تەنھا لە یەک لایەوە کراوەن، بە کانیۆنی سندووقی ناودەبرێن. کانیۆنە تەسکەکان (Slot canyons) کانیۆنی زۆر باریکن کە زۆرجار دیواری سافیان ھەیە. ئەو دۆڵە لێژانەی لە بنکەی دەریای لێژیی کیشوەرەکاندا ھەن بە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان ناودەبرێن. بە پێچەوانەی کانیۆنەکانی سەر وشکانی، وا بیردەکرێتەوە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان بەھۆی تەوژمە لێڵەکان و ڕاتەکانی زەوییەوە دروست بووبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Canyons}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} mm7hmy3xtt5ywke4fdtb6vw2grl36m2 0 294290 1574110 1573815 2026-04-09T20:06:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574110 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بەردی کلس''' جۆرێکە لە بەردی نیشتووی کاربۆناتی کە سەرچاوەی سەرەکیی ماددەی کلسە. بەزۆری لە [[کانزایی|کانزاکانی]] کالیسایت و ئاراگۆنایت پێکھاتووە، کە شێوە کریستاڵییە جیاوازەکانی کاربۆناتی کلسن {{Chem2|CaCO3}}. بەردی کلس کاتێک دروست دەبێت کە ئەم کانزایانە لە ناو ئەو ئاوەی [[کەلسیۆم|کالیسیۆمی]] تواوەی تێدایە دەنیشێت. ئەمە دەکرێت لە ڕێگەی پڕۆسە بایۆلۆژی و نابایۆلۆژییەکانەوە ڕووبدات، ئەگەرچی پڕۆسە بایۆلۆژییەکان، وەک کۆبوونەوەی مەرجان و قاوغەکان لە دەریا، پێدەچێت بۆ ٥٤٠ ملیۆن ساڵی ڕابردوو گرنگتر بووبن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Boggs|یەکەم=Sam|سەردێڕ=Principles of sedimentology and stratigraphy|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Pearson Prentice Hall|ژپنک=٠-١٣-١٥٤٧٢٨-٣|edition=4th|شوێن=Upper Saddle River, N.J.|پەڕەکان=١٧٧, ١٨١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leong|یەکەم=Goh Cheng|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XhJ4RAAACAAJ&q=certificate+physical+and+human+geography|سەردێڕ=Certificate Physics And Human Geography; Indian Edition|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٠-١٩-٥٦٢٨١٦-٠|پەڕەکان=٦٢|زمان=en}}</ref> بەردی کلس زۆرجار [[فۆسیل]]ی تێدایە کە زانیاری دەربارەی ژینگە کۆنەکان و [[پەرەسەندن]]ی ژیان بە زانایان دەبەخشێت.{{Sfn|Boggs|2006}} نزیکەی ٢٠٪ بۆ ٢٥٪ی بەردی نیشتوو بەردی کاربۆناتە، و زۆربەی ئەمەش بەردی کلسە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blatt|یەکەم=Harvey|سەردێڕ=Petrology: igneous, sedimentary, and metamorphic.|دوایین٢=Tracy|یەکەم٢=Robert J.|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=W.H. Freeman|ژپنک=٠-٧١٦٧-٢٤٣٨-٣|edition=2nd|شوێن=New York|پەڕەکان=٢٩٥–٣٠٠}}</ref>{{Sfn|Boggs|2006}} بەردی کاربۆناتی ماوە بەزۆری دۆڵۆمایتە، بەردێکی نزیک لێیەوە، کە ڕێژەیەکی بەرزی کانزای دۆڵۆمایتی تێدایە، {{Chem2|CaMg(CO3)2}}. ''بەردی کلسی مەگنیزیومی'' زاراوەیەکی کۆن و کەم پێناسەکراوە کە بۆ دۆڵۆمایت، بۆ بەردی کلسی خاوەن دۆڵۆمایتی بەرچاو (''بەردی کلسی دۆڵۆمایتی'')، یان بۆ ھەر بەردێکی کلسی تر کە ڕێژەیەکی بەرچاوی [[مەگنیزیۆم]]ی تێدابێت بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Glossary of geology.|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=American Geological Institute|ژپنک=٠-٩٢٢١٥٢-٣٤-٩|editor-last=Jackson|editor-first=Julia A.|edition=Fourth|شوێن=Alexandria, Virginia|chapter=Magnesian limestone}}</ref> زۆربەی بەردی کلس لە ژینگە دەریایییە کەم-قووڵەکاندا دروست بووە، وەک [[ڕەفەی کیشوەری|ڕەفە کیشوەرەکان]] یان پلاتفۆرمەکان، ئەگەرچی بڕی کەمتر لە چەندین ژینگەی تردا دروست بووە. زۆربەی دۆڵۆمایت دۆڵۆمایتی دووەمییە، کە بەھۆی گۆڕانی کیمیاییی بەردی کلسەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blatt|یەکەم=Harvey|سەردێڕ=Origin of sedimentary rocks|دوایین٢=Middleton|یەکەم٢=Gerard|دوایین٣=Murray|یەکەم٣=Raymond|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=Prentice-Hall|ژپنک=٠-١٣-٦٤٢٧١٠-٣|edition=2d|شوێن=Englewood Cliffs, N.J.|پەڕەکان=٤٤٦, ٥١٠–٥٣١}}</ref>{{Sfn|Boggs|2006}} بەردی کلس بەسەر ناوچە گەورەکانی ڕووی زەویدا دیارە، و لەبەر ئەوەی بەردی کلس کەمێک لە ئاوی باراندا [[توانەوەیەتی|دەتوێتەوە]]، ئەم دەرکەوتنانە زۆرجار دادەخورێن و دەبنە دیمەنی کارست. زۆربەی سیستمەکانی [[ئەشکەوت]] لە ژێرخانی بەردی کلسدا دەدۆزرێنەوە. بەردی کلس چەندین بەکارھێنانی ھەیە: وەک کەرەستەیەکی خاوی کیمیایی بۆ بەرھەمھێنانی کلس کە بۆ [[چیمەنتۆ]] (پێکھاتەیەکی سەرەکیی [[کۆنکریت]]) بەکاردێت، وەک چەو بۆ بنکەی ڕێگاکان، وەک ڕەنگی سپی یان پڕکەرەوە لە بەرھەمەکانی وەک ھەویری ددان یان بۆیە، وەک ڕێکخەرێکی خاک، و وەک زیادکراوێکی جوانی باو بۆ باخچە بەردینەکان. پێکھاتەکانی بەردی کلس نزیکەی ٣٠٪ی کۆگاکانی پترۆڵی جیھانیان تێدایە.{{Sfn|Boggs|2006}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Limestone}} {{شریتی دەروازە|کیمیا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} jcv8ahio4iv2h88b352of32ig1s4a2m 0 294296 1574140 1573774 2026-04-09T20:11:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574140 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بیقاع''' ({{Langx|ar|البقاع}} {{Transliteration|ar|Al-Biqā'}}) پارێزگایەکی [[لوبنان|لوبنانە]] و یەکێکە لە ھەشت پارێزگاکەی وڵات. دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی لوبنان و ھاوسنوورە لەگەڵ [[سووریا]]. پایتەختی قەزاکە شاری زاحلییە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://investinlebanon.gov.lb/en/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/bekaa_governorate|سەردێڕ=IDAL - Lebanon at a Glance - Invest in Regions - Bekaa Governorate |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=IDAL.COM}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://statoids.com/ulb.html|سەردێڕ=Lebanon Provinces |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=statoids.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Beqaa Governorate}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ofsl6leonsistfwuaco2vtep8zhmqqm 0 294299 1574139 1573777 2026-04-09T20:11:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574139 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=North_in_Lebanon_2020.svg }} [[پەڕگە:TripoliNahrAbuAli.jpg|وێنۆک|[[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوس]]، پایتەختی پارێزگای باکوور]]'''پارێزگای باکوور''' ({{Langx|ar|الشمال}}، {{Transliteration|ar|DIN|Aš Šamāl}}) یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] و یەکێکە لە دوو پارێزگاکانی باکووری لوبنان. پایتەختەکەی [[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوسە]]. ڕەمزی نۆھرا لە ٢ی ئایاری ٢٠١٤ تا ١٤ی ئایاری ٢٠٢٥ پارێزگار بووە و وەزارەتی ناوخۆ لە پۆستەکەی دووریخستووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1460286/what-we-know-about-the-dismissal-of-the-unpopular-governor-of-north-lebanon.html|سەردێڕ=What we know about the dismissal of the 'unpopular' governor of North Lebanon}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Alieh |یەکەم=Yassmine |ناونیشان=http://www.businessnews.com.lb/cms/Story/StoryDetails.aspx?ItemID=4048|سەردێڕ=Cabinet appoints five new governors |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=businessnews.com.lb}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای باکوور ٧٣١,٢٥١ کەسە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|North Governorate}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 52yi9y4dhdhhpcy7kumncakwkqsbsll 0 294306 1573952 1573464 2026-04-09T16:20:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Cuisine}} 1573952 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس |وێنە = Espaguetis_carbonara.jpg }} '''چێشت''' شێوازێکی چێشتلێنانە کە بە کەرەستە تایبەتەکان، تەکنیکەکان، و [[چێشت (خۆراک)|ژەمەکان]] دەناسرێتەوە، و بەزۆری بە [[چاند|چاندێک]] یان ناوچەیەکی جوگرافیی دیاریکراوەوە بەستراوەتەوە. تەکنیکەکانی ئامادەکردنی خۆراکی ناوچەیی، دابونەریت و کەرەستەکان تێکەڵ دەبن بۆ ڕەخساندنی ژەمە بێھاوتاکانی ناوچەیەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|کیمیا|ھیندستان|تایلەند|چاند|تاجیکستان|ژینناسی|فەڕەنسا|خواردنەوە|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Cuisine}} [[پۆل:لێنان]] [[پۆل:چێشتکەری]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] iheiactcfgzxdnmmup2oqv6sslbnyg9 0 294312 1573943 1573715 2026-04-09T16:12:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Recipes}} 1573943 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Backzutaten_041.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|ڕێچکەیەک لە کتێبێکی چێشتلێناندا بۆ پانکەیک لەگەڵ [[ماددەی پێکھێنەر|ماددە پێکھێنەرە]] ئامادەکراوەکاندا]] '''ڕێچکەی چێشتلێنان''' کۆمەڵێک ڕێنمایییە کە ماددە پێکھێنەرەکان و ئەو ھەنگاوانە ڕیز دەکات کە بۆ ئامادەکردنی [[چێشت (خۆراک)|چێشتێکی]] دیاریکراو یان [[ژەم|ژەمێک]] پێویستن. ژێر-ڕێچکەیەک یان ژێرڕێچکە بریتییە لە ڕێچکەیەک بۆ [[ماددەی پێکھێنەر|ماددەیەکی پێکھێنەر]] کە لە ڕێنمایییەکانی ڕێچکە سەرەکییەکەدا داوا دەکرێت. کتێبەکانی ڕێچکە (ھەروەھا بە کتێبی چێشتلێنان ناودەبرێن) کۆمەڵێکن لە ڕێچکەکان، یارمەتیدەرن لە ڕەنگدانەوەی ناسنامە کولتوورییەکان و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان و ھەروەھا وەک ئامرازی پەروەردەیی خزمەت دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Food Preparation: Cooking and Cooks |ناونیشان=http://dx.doi.org/10.5040/9798400652615.ch-003 |journal=Food in Colonial and Federal America |پەڕەکان=٨٩–١٢٤|doi=10.5040/9798400652615.ch-003 |ژپنک=٩٧٩-٨-٤٠٠٦-٥٢٦١-٥|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وێژە|خواردنەوە|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Recipes}} [[پۆل:خواردن و خواردنەوەکان]] [[پۆل:چێشتکەری]] [[پۆل:لێنان]] 5tr3xl5rjzoonq1g0u9fr9k39fgvn4o 0 294314 1573944 1573714 2026-04-09T16:12:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Tamarindus indica}} 1573944 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''خورمای ھیندی''' ('''''Tamarindus indica''''') دارێکی پاقڵەمەنییە کە میوەی خوراک ھەڵدەگرێت کە ڕەسەنەکەی بۆ ئەفریقای کەمەرەیی دەگەڕێتەوە و لە [[ئاسیا]] خۆماڵی کراوە.<ref name="Morton">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morton, Julia F.|ناونیشان=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/tamarind.html|سەردێڕ=Tamarind; In: Fruits of Warm Climates|بڵاوکەرەوە=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops & Plant Products, [[Purdue University]]|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦٥٣٣٦٠-٧-٩|پەڕەکان=١١٥–١٢١|بەستەری نووسەر=Julia Morton}}</ref><ref name="El-Siddig">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Siddig|یەکەم=K.|ناونیشان=https://www.southampton.ac.uk/assets/imported/transforms/content-block/UsefulDownloads_Download/2A8DB4548C2146D7B5FEBD39B49B9727/Tamarindus%20indica.zip|سەردێڕ=''Fruits for the Future 1 - Tamarind:'' Tamarindus Indica L.|دوایین٢=Gunasena|یەکەم٢=H.P.M.|دوایین٣=Prasad|یەکەم٣=B.A.|دوایین٤=Pushpakumara|یەکەم٤=D.K.N.G.|دوایین٥=Ramana|یەکەم٥=K.V.R.|دوایین٦=Vijayanand|یەکەم٦=P.|دوایین٧=Williams|یەکەم٧=J.T.|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=[[International Centre for Underutilised Crops]], [[University of Southampton]]|ژپنک=٠-٨٥٤٣٢-٨٥٩-٩|editor-last=J.T. Williams|edition=Revised|شوێن=[[Southampton, UK]]|وتەگێڕانەوە=review: doi.10.1017/S0014479707005170 Cambridge University Press: 06 July 2007|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|display-editors=et al.}}</ref> ڕەگەزی ''Tamarindus'' تاکجۆرە، بەو مانایەی تەنھا ئەم جۆرە لەخۆدەگرێت. سەر بە خێزانی فاباسییە (Fabaceae). داری خورمای ھیندی [[میوە|میوەی]] قاوەیی و پاقڵەیی بەرھەم دەھێنێت کە ناوکەیەکی (Pulp) شیرین و تیژی تێدایە، کە لە چێشتخانەکانی جیھاندا بەکاردێت.<ref name="Morton">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morton, Julia F.|ناونیشان=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/tamarind.html|سەردێڕ=Tamarind; In: Fruits of Warm Climates|بڵاوکەرەوە=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops & Plant Products, [[Purdue University]]|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦٥٣٣٦٠-٧-٩|پەڕەکان=١١٥–١٢١|بەستەری نووسەر=Julia Morton}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMorton,_Julia_F.1987">[[Julia Morton|Morton, Julia F.]] (1987). </cite></ref> ھەروەھا ناوکەکەی لە [[پزیشکی کۆن|پزیشکیی نەریتی]] و وەک ڕەنگیش بەکاردێت.<ref name="Morton"/> تەختەکەی دەکرێت بۆ دارتاشی بەکاربھێنرێت، و ڕۆنی تۆوی خورمای ھیندی دەکرێت لە تۆوەکانی دەربھێنرێت. گەڵا گەنجەکانی لە چێشتلێنانی ھیندی و فلیپینیدا بەکاردەھێنرێن.<ref name="Morton"/> لەبەر ئەوەی خورمای ھیندی چەندین بەکارھێنانی ھەیە، لە سەرانسەری جیھان لە ناوچە کەمەرەیی و نیمچە کەمەرەیییەکاندا دەچێنرێت.<ref name="Morton"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ڕوەک}} {{پۆلی کۆمنز|Tamarindus indica}} [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:بەھارات]] [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4e4uxuxa0ou9knbvju65eqpqsi2c3s4 0 294317 1573931 1573766 2026-04-09T16:09:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Space Shuttle Solid Rocket Boosters}} 1573931 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''مووشەکی پاڵنەری ڕەقی مەکۆکی بۆشایی''' (ئێس ئاڕ بی)یەکەم مووشەکی سووتەمەنی ڕەق بوو کە بۆ پاڵنانی سەرەکی لەسەر پێڕاگوێزێک بەکاربھێنرێت کە بۆ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ]] بەکارھاتبێت.<ref name="SRB_rtf">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dunbar |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.nasa.gov/returntoflight/system/system_SRB.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130406193019/http://www.nasa.gov/returntoflight/system/system_SRB.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> جووتێک لەوان ٨٥٪ی پاڵنانی [[مەکۆکی ئاسمانی|مەکۆکی بۆشایی]]یان لە کاتی ھەڵدان و بۆ دوو خولەکی یەکەمی سەرکەوتن دابین دەکرد. دوای تەواوبوونی سووتەمەنی، فڕێ دەدران، و بە پەرەشوت دەکەوتنە ناو زەریای ئەتڵەسی، لەوێ دەدۆزرانەوە، پشکنینیان بۆ دەکرا، نۆژەن دەکرانەوە، و [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی دووبارە بەکارھاتوو|دووبارە بەکاردەھێنرانەوە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|وزە}} {{پۆلی کۆمنز|Space Shuttle Solid Rocket Boosters}} 2gnk7bt2loebb41d3syxmvzokimfnju 0 294318 1573930 1573767 2026-04-09T16:08:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|STS-1}} 1573930 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ئێس تی ئێس-١''' (سیستەمی گواستنەوەی بۆشایی-١)یەکەم [[فڕینی بۆشاییی خولگەیی]] بەرنامەی مەکۆکی بۆشاییی [[ناسا]] بوو. یەکەم خولگەیی، کۆڵۆمبیا، لە ١٢ی نیسانی ١٩٨١ ھەڵدرا، و لە ١٤ی نیسانی ١٩٨١ گەڕایەوە، ٥٤٫٥ کاتژمێر دواتر، دوای ئەوەی ٣٧ جار بە دەوری زەویدا سووڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/sts-1/|سەردێڕ=STS-1 - NASA}}</ref> کۆڵۆمبیا تیمێکی دوو کەسی ھەڵگرتبوو—فەرماندە [[جۆ یۆنگ (کەشتیوان)|جۆن دەبلیوو. یۆنگ]] و فڕۆکەوان [[ڕۆبێرت کریپن|ڕۆبێرت ئێڵ. کریپن]]. ئەمە یەکەم گەشتی بۆشاییی مرۆیی ئەمریکی بوو لە دوای پڕۆژەی تاقیکردنەوەی ئەپۆڵۆ-سۆیوز (ئەی ئێس تی پی) لە ساڵی ١٩٧٥. ئێس تی ئێس-١ ھەروەھا یەکەم گەشتی تاقیکردنەوەی کەشتییەکی ئاسمانی نوێی ئەمریکی بوو بۆ ھەڵگرتنی تیمێک، ھەرچەندە پێش ئەوە تاقیکردنەوەی بەرگەھەوا (ئەی ئێڵ تی)ی خولگەیییەکە و تاقیکردنەوەی زەویی سیستەمی مەکۆکی بۆشایی کرابوو. ھەڵدانەکە لە ٢٠ەمین ساڵیادی ڤۆستۆک ١دا ڕوویدا، کە یەکەم گەشتی بۆشاییی مرۆڤ بوو، لەلایەن [[یوری گاگارین]] بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ئەنجامدرا. ئەمە ڕێکەوتێک بوو نەک ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی ساڵیادەکە؛ کێشەیەکی تەکنیکی ڕێگری کردبوو لەوەی ئێس تی ئێس-١ دوو ڕۆژ زووتر ھەڵبدرێت، وەک ئەوەی پلانی بۆ داڕێژرابوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|STS-1}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ag175il52cnz8n4jglzd8mj3lf8ob3h 0 294319 1573942 1573732 2026-04-09T16:10:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Vostok 1}} 1573942 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ڤۆستۆک ١''' یەکەم فڕینی بۆشاییی بەرنامەی ڤۆستۆک و یەکەم [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|فڕینی بۆشاییی خولگەیی مرۆیی]] بوو لە مێژوودا. [[کەپسوولی بۆشایی]]ی ڤۆستۆک ٣ کەی ئەی لە [[ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور]] لە ١٢ی نیسانی ١٩٦١ ھەڵدرا، کە [[ئەستێرەگەڕ|کۆسمۆنۆتی]] سۆڤیەتی [[یوری گاگارین]]ی لەسەر بوو، کە کردییە یەکەم مرۆڤ کە بگاتە خێراییی خولگەیی بە دەوری زەویدا و [[خولگە|خولگەیەکی]] تەواو بە دەوری زەویدا تەواو بکات. [[فڕینی بۆشاییی خولگەیی|فڕینی بۆشاییی خولگەییەکە]] لە یەک خولگە بە دەوری زەویدا پێکھاتبوو کە بە بەرگەھەوای سەرەوەدا تێپەڕی لە نزمترین خاڵیدا کە {{Convert|169|km|mi nmi}} بوو. فڕینەکە ١٠٨ خولەکی خایاند لە ھەڵدانەوە تا نیشتنەوە. گاگارین بە جیا لە کەپسوولەکەی بە [[پەڕەشووت]] نیشتەوە سەر زەوی دوای ئەوەی لە بەرزیی {{Convert|7|km|ft}} خۆی ھەڵدایە دەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی}} {{پۆلی کۆمنز|Vostok 1}} [[پۆل:داھێنانە سۆڤیەتییەکان]] [[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 93g3ix7lk75z8h0qtglbruf5sgdg1ys 0 294320 1573924 1573824 2026-04-09T16:06:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Interstate 205 (Oregon–Washington)}} 1573924 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ئینتەرستەیت ٢٠٥''' ('''ئای-٢٠٥''') شاڕێگەیەکی ئینتەرستەیتی یارمەتیدەرە لە ناوچەی مێترۆپۆلیتانی پۆرتلاند لە [[ئۆریگن]] و [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان. ڕێگاوبانە خێرایە باکوور-باشوورەکە وەک ڕێگەیەکی لادەر بۆ ئای-٥ لە درێژایی لای ڕۆژھەڵاتی [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن|پۆرتلاند، ئۆریگن]]، و [[ڤانکوڤەر|ڤانکوڤەر، واشینگتن]] کار دەکات. لەگەڵ چەندین شاڕێگەی سەرەکی یەکدەبڕێت و خزمەت بە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی پۆرتلاند دەکات. ڕێگاوبانە خێرایەکە درێژییەکەی {{Convert|37|mi|km}} و لە ھەردوو کۆتایییەکەیەوە بە ئای-٥ دەبەسترێتەوە: لە باشوور لە توالاتین، ئۆریگن، و لە باکوور لە سامۆن کریک، واشینگتن. ئای-٢٠٥ بە شاڕێگەی یادی ڤێتێرنەکان و ڕێگای خێرای ڕۆژھەڵاتی پۆرتلاند ژمارە ٦٤ لە ئۆریگن ناونراوە (بڕوانە شاڕێگە و ڕێڕەوەکانی ئۆریگن). لە ئۆریگن سیتییەوە بۆ ڤانکوڤەر، ڕێڕەوەکە لە تەنیشت ڕێڕەوێکی فرە-بەکارھێنانی پاسکیل و پیادە، ھەروەھا بەشەکانی سیستەمی ھێڵی ئاسنی سووکی ماکس لە نێوان کلاکاما و باکووری ڕۆژھەڵاتی پۆرتلاند ھاوتەریبە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Interstate 205 (Oregon–Washington)}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cqtap4tjnat0jank2jy7o8xwuwlx0l1 0 294321 1573927 1573773 2026-04-09T16:08:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Portland metropolitan area}} 1573927 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ناوچەی مێترۆپۆلیتانی پۆرتلاند''' [[ناوچەی گەورە|ناوچەیەکی مێترۆیە]] کە [[ناوچەی شارنشین|ناوەندەکەی]] لە [[ویلایەتەکانی ئەمریکا]]ی [[ئۆریگن]] و [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]] دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/UA20/UA_2020_WallMap.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2010-06-28/pdf/2010-15605.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> ٥ شاری سەرەکی ھەیە، گەورەترینیان [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن|پۆرتلاند، ئۆریگن]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/programs-surveys/metro-micro/geographies/reference-files/2020/delineation-files/list2_2020.xls |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> [[نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجە|نووسینگەی بەڕێوەبردن و بوودجەی]] ئەمریکا (ئۆ ئێم بی) بە ناوچەی ئاماری مێترۆپۆلیتانی پۆرتلاند–ڤانکوڤەر–ھیڵسبۆرۆ، ئۆ ئاڕ–دەبلیوو ئەی دەیناسێنێت، کە ناوچەیەکی ئاماری مێترۆپۆلیتانییە و لەلایەن [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] (یو ئێس سی بی) و لایەنەکانی ترەوە بەکاردێت. ئۆ ئێم بی ناوچەکە بە پێکداتوو لە شارستانەکانی کلاکاما، کۆڵۆمبیا، مۆڵتنۆما، واشینگتن، و یامھیڵ لە ئۆریگن، و شارستانەکانی کلارک و سکامانیا لە واشینگتن پێناسە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://obamawhitehouse.archives.gov/omb/bulletins/fy2008/b08-01.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|وێبگە=[[Office of Management and Budget]] |پەڕە=٤٥|format=PDF |via=[[NARA|National Archives]]}}</ref> ناوچەکە ژمارەی دانیشتووانی ٢٬٥١٢٬٨٥٩ کەس بوو لە [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]دا، کە زیادبوونێکی زیاتر لە ١٢٪ی لە ساڵی ٢٠١٠وە بەخۆوە بینیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.pdx.edu/population-research/sites/g/files/znldhr3261/files/2021-08/MSA_Profiles.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Portland metropolitan area}} s19w2rhfi6ojq0rax4asjmlv7wqgy4j 1574099 1573927 2026-04-09T20:04:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574099 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ناوچەی مێترۆپۆلیتانی پۆرتلاند''' [[ناوچەی گەورە|ناوچەیەکی مێترۆیە]] کە [[ناوچەی شارنشین|ناوەندەکەی]] لە [[ویلایەتەکانی ئەمریکا]]ی [[ئۆریگن]] و [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]] دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/UA20/UA_2020_WallMap.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2010-06-28/pdf/2010-15605.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> ٥ شاری سەرەکی ھەیە، گەورەترینیان [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن|پۆرتلاند، ئۆریگن]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/programs-surveys/metro-micro/geographies/reference-files/2020/delineation-files/list2_2020.xls |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> [[نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجە|نووسینگەی بەڕێوەبردن و بوودجەی]] ئەمریکا (ئۆ ئێم بی) بە ناوچەی ئاماری مێترۆپۆلیتانی پۆرتلاند–ڤانکوڤەر–ھیڵسبۆرۆ، ئۆ ئاڕ–دەبلیوو ئەی دەیناسێنێت، کە ناوچەیەکی ئاماری مێترۆپۆلیتانییە و لەلایەن [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] (یو ئێس سی بی) و لایەنەکانی ترەوە بەکاردێت. ئۆ ئێم بی ناوچەکە بە پێکداتوو لە شارستانەکانی کلاکاما، کۆڵۆمبیا، مۆڵتنۆما، واشینگتن، و یامھیڵ لە ئۆریگن، و شارستانەکانی کلارک و سکامانیا لە واشینگتن پێناسە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://obamawhitehouse.archives.gov/omb/bulletins/fy2008/b08-01.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|وێبگە=[[Office of Management and Budget]] |پەڕە=٤٥|format=PDF |via=[[NARA|National Archives]]}}</ref> ناوچەکە ژمارەی دانیشتووانی ٢٬٥١٢٬٨٥٩ کەس بوو لە [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]دا، کە زیادبوونێکی زیاتر لە ١٢٪ی لە ساڵی ٢٠١٠وە بەخۆوە بینیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.pdx.edu/population-research/sites/g/files/znldhr3261/files/2021-08/MSA_Profiles.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Portland metropolitan area}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} nex3ppc0majhewj01za0yxrgndb1co4 0 294322 1573945 1573711 2026-04-09T16:12:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Metropolitan areas in the United States}} 1573945 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، '''ناوچەی ئاماری مێترۆپۆلیتانی''' ('''ئێم ئێس ئەی''') [[ھەرێم|ھەرێمێکی جوگرافی]]یە کە [[چڕیی دانیشتووان|چڕیی دانیشتووانێکی]] تا ڕادەیەک بەرزی لە [[ناوچەی شارنشین|ناوەندەکەیدا]] ھەیە و پەیوەندیی ئابووریی نزیکی لە سەرانسەری ناوچەکەدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.census.gov/history/www/programs/geography/metropolitan_areas.html|سەردێڕ=History of the U.S. Census Bureau |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.census.gov/programs-surveys/geography/about/glossary.html#par_textimage_7|سەردێڕ=Geography Program Glossary |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230710070124/https://www.census.gov/programs-surveys/geography/about/glossary.html#par_textimage_7 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=United States Census Bureau}}</ref> ئەم جۆرە ناوچانە بە یاسایی وەک شار یان شارۆچکە تۆمار نەکراون و دابەشکردنی کارگێڕیی یاسایی نین وەک [[کاونتی (ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)|شارستانەکان]] یان کیانە جیاوازەکانی وەک [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتەکان]]. لە ئەنجامدا، ھەندێک جار پێناسەی وردی [[ناوچەی گەورە|ناوچەیەکی مێترۆپۆلیتانی]] دیاریکراو لە نێوان سەرچاوەکاندا دەگۆڕێت. پێوەرە ئامارییەکانی ناوچەیەکی مێترۆپۆلیتانی ستاندارد لە ساڵی ١٩٤٩ پێناسە کران و لە ساڵی ١٩٨٣ وەک ناوچەی ئاماری مێترۆپۆلیتانی دووبارە پێناسە کرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Caves|یەکەم=R. W.|ناونیشان=https://archive.org/details/encyclopediacity00cave|سەردێڕ=Encyclopedia of the City|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٥٢٢٥-٦|پەڕەکان=[https://archive.org/details/encyclopediacity٠٠cave/page/n٤٩٩ ٤٥٩]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئامار|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Metropolitan areas in the United States}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ناوچە شارییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] nae2ssdbubdxk97kfrajatce1az58cs 0 294324 1573932 1573765 2026-04-09T16:09:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Akkar Governorate}} 1573932 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = عەکار | native_name = {{langx|ar|محافظة عكار}} | settlement_type = [[پارێزگاکانی لوبنان|پارێزگا]] | image_skyline = Berkayl.jpg | image_caption = بێرکایێل، پارێزگای عەکار | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = Akkar in Lebanon 2020.svg | map_caption = شوێنی پارێزگای عەکار لە لوبنان | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Lebanon}} | subdivision_type1 = [[قەزاکانی لوبنان|قەزا]] | subdivision_name1 = [[قەزای عەکار]] | subdivision_type2 = [[شارەوانییەکانی لوبنان|شارەوانییەکان]] | subdivision_name2 = | established_title = ڕاگەیەندراو لە ڕۆژنامەی فەرمی | established_date = ١٦ی تەممووزی ٢٠٠٣ | seat_type = پایتەخت | seat = [[حەلبا، لوبنان|حەلبا]] | leader_party = | leader_title = پارێزگار | leader_name = عیماد لەباکی ([[سیاسەتەوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]]) | area_footnotes = <ref name=profile2015>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://data2.unhcr.org/fr/documents/download/44893 |سەردێڕ=Akkar Governorate Profile |بڵاوکەرەوە=[[UNHCR]] |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> <!-- square kilometers -->| area_total_km2 = ٧٨٨٫٤ | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | pop_est_footnotes = <ref name=citypop>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brinkhoff |یەکەم=Thomas |ناونیشان=https://www.citypopulation.de/en/lebanon/admin/ |سەردێڕ=Lebanon: Administrative Division |وێبگە=City Population |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> | population_est = ٤٢٣٥٩٦ | pop_est_as_of = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[کاتی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|EET]] | utc_offset1 = +٢ | timezone1_DST = [[کاتی ھاوینەی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|EEST]] | utc_offset1_DST = +٣ | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''پارێزگای عەکار''' ({{langx|ar|محافظة عكار}}) باکووریترین [[پارێزگاکانی لوبنان|پارێزگا]]ی [[لوبنان]]ە. لە یەک [[قەزاکانی لوبنان|قەزا]]ی [[قەزای عەکار|عەکار]] پێکدێت،<ref name=localiban>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.localiban.org/rubrique893.html |سەردێڕ=Mohafazah de Aakkar |بڵاوکەرەوە=Localiban |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170926190837/http://www.localiban.org/rubrique893.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە ئەویش دابەش دەبێت بۆ ١٢١ شارەوانی.<ref name=profile2015/> پایتەختەکەی لە [[حەلبا، لوبنان|حەلبا]]یە.<ref name=localiban/> ڕووبەری ٧٨٨ کم٢ دادەپۆشێت<ref name=profile2015/> و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای باکوور]]، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[پارێزگای بەعلبەک-ھێرمێل]]، و لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[پارێزگاکانی سووریا|پارێزگا]]کانی [[پارێزگای تەرتووس|تەرتووس]] و [[پارێزگای حومس|حومس]]ی [[سووریا]] ھاوسنوورە. دەشتی کەنار دەریای ڕۆژاوای پارێزگاکە دووەم گەورەترین ناوچەی کشتوکاڵیی لوبنانە لە دوای [[دۆڵی بیقاع]]، لە کاتێکدا لە ڕۆژھەڵاتدا چیا پڕ لە دارستانەکان ھەن کە بۆ پاراستنیان وەک پارکێکی نیشتمانی لەبەرچاو گیراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mada.org.lb/Content/Actives/MADA_Recources/122/FilePDF_122.pdf |سەردێڕ=Towards a National Park in Upper Akkar |بڵاوکەرەوە=Mada |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160913183101/http://mada.org.lb/Content/Actives/MADA_Recources/122/FilePDF_122.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[کۆمیساریی باڵای پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکان]] (UNHCR) ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکەی لە ساڵی ٢٠١٥دا بە ٣٨٩،٨٩٩ کەس خەمڵاندووە، لەوانەش ١٠٦،٩٣٥ پەنابەری تۆمارکراوی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] و ١٩،٤٠٤ پەنابەری [[کەمپەکانی پەنابەرانی فەلەستینی|فەلەستینی]].<ref name=profile2015/> دانیشتووانەکەی زۆربەیان [[ئیسلامی سوننە لە لوبنان|موسڵمانی سوننە]]ن لە دەوروبەری ٧٠-٧٥٪، لەگەڵ کەمینەیەک لە پێکھاتە [[مەسیحییەت لە لوبنان|مەسیحی]] و [[عەلەوی (مەزھەب)|عەلەوییەکان]] و زۆر کەم [[ئیسلامی شیعە لە لوبنان|شیعە]].<ref name=profile2015/> عەکار کەمترین پارێزگای لوبنانە کە شارستانی بووبێت، کە ٨٠٪ی دانیشتووانەکەی لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژین.<ref name="mada">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mouchref |یەکەم=Aicha |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Forgotten Akkar: Socio-Economic Reality of the Akkar Region |ناونیشان=https://civilsociety-centre.org/sites/default/files/resources/MADA_Forgotten_Akkar_SocioEconomicReality_Jan08.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Civil Society Knowledge Center |بڵاوکەرەوە=Mada}}</ref> پارێزگای عەکار بە دەرچوونی یاسای ٥٢٢ لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٠٣ دروست کرا، کە تێیدا قەزای عەکار لە [[پارێزگای باکوور]] جیاکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.localiban.org/rubrique394.html |سەردێڕ=Territorial administration of Lebanon |بڵاوکەرەوە=Localiban |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181008101536/http://www.localiban.org/rubrique394.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جێبەجێکردنی ناوچە نوێیەکە تەنھا لە ساڵی ٢٠١٤ بە دانانی یەکەم و ئێستای پارێزگار، [[عیماد لەباکی]] دەستی پێکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.naharnet.com/stories/en/128994 |سەردێڕ=Cabinet Appoints 5 New Governors, Accepts Qaloush's Resignation |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Naharnet]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> و تا ساڵی ٢٠١٧ بە ناتەواوی ماوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Obeid |یەکەم=Ghinwa |ناونیشان=http://www.pressreader.com/lebanon/the-daily-star-lebanon/20170209/281569470470909 |سەردێڕ=Akkar governorate in dire need of security and development |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[The Daily Star (Lebanon)|The Daily Star]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> عەکار کە لە مێژووەوە لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە پەراوێزخراوە و پشتگوێ خراوە، ھەژارترین ناوچەی لوبنانە و بەرزترین ڕێژەی نەخوێندەواریی لە وڵاتەکەدا ھەیە، و بەدەست نەبوونی ژێرخان و خزمەتگوزارییە سەرەتایییەکانەوە دەیناڵێنێت.<ref name=mada/> ھاتنی ئەمدواییەی پەنابەرانی سووری ئەم کێشانەی خراپتر کردووە، بە جۆرێک ڕێژەی بێکاری لە پارێزگاکەدا لە ساڵی ٢٠١٥دا گەیشتووەتە نزیکەی ٦٠٪.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.unhcr.org/syrianrefugees/download.php?id=11606 |سەردێڕ=North and Akkar Governorates Profile |بڵاوکەرەوە=[[UNHCR]] |ڕێکەوت=٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171226023008/http://data.unhcr.org/syrianrefugees/download.php?id=11606 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Akkar Governorate}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] t7bopw052icjbdkhamc4pqfki6acaar 1574097 1573932 2026-04-09T20:04:35Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574097 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = عەکار | native_name = {{langx|ar|محافظة عكار}} | settlement_type = [[پارێزگاکانی لوبنان|پارێزگا]] | image_skyline = Berkayl.jpg | image_caption = بێرکایێل، پارێزگای عەکار | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = Akkar in Lebanon 2020.svg | map_caption = شوێنی پارێزگای عەکار لە لوبنان | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Lebanon}} | subdivision_type1 = [[قەزاکانی لوبنان|قەزا]] | subdivision_name1 = [[قەزای عەکار]] | subdivision_type2 = [[شارەوانییەکانی لوبنان|شارەوانییەکان]] | subdivision_name2 = | established_title = ڕاگەیەندراو لە ڕۆژنامەی فەرمی | established_date = ١٦ی تەممووزی ٢٠٠٣ | seat_type = پایتەخت | seat = [[حەلبا، لوبنان|حەلبا]] | leader_party = | leader_title = پارێزگار | leader_name = عیماد لەباکی ([[سیاسەتەوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]]) | area_footnotes = <ref name=profile2015>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://data2.unhcr.org/fr/documents/download/44893 |سەردێڕ=Akkar Governorate Profile |بڵاوکەرەوە=[[UNHCR]] |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> <!-- square kilometers -->| area_total_km2 = ٧٨٨٫٤ | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | pop_est_footnotes = <ref name=citypop>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brinkhoff |یەکەم=Thomas |ناونیشان=https://www.citypopulation.de/en/lebanon/admin/ |سەردێڕ=Lebanon: Administrative Division |وێبگە=City Population |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> | population_est = ٤٢٣٥٩٦ | pop_est_as_of = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[کاتی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|EET]] | utc_offset1 = +٢ | timezone1_DST = [[کاتی ھاوینەی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|EEST]] | utc_offset1_DST = +٣ | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''پارێزگای عەکار''' ({{langx|ar|محافظة عكار}}) باکووریترین [[پارێزگاکانی لوبنان|پارێزگا]]ی [[لوبنان]]ە. لە یەک [[قەزاکانی لوبنان|قەزا]]ی [[قەزای عەکار|عەکار]] پێکدێت،<ref name=localiban>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.localiban.org/rubrique893.html |سەردێڕ=Mohafazah de Aakkar |بڵاوکەرەوە=Localiban |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170926190837/http://www.localiban.org/rubrique893.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە ئەویش دابەش دەبێت بۆ ١٢١ شارەوانی.<ref name=profile2015/> پایتەختەکەی لە [[حەلبا، لوبنان|حەلبا]]یە.<ref name=localiban/> ڕووبەری ٧٨٨ کم٢ دادەپۆشێت<ref name=profile2015/> و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای باکوور]]، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[پارێزگای بەعلبەک-ھێرمێل]]، و لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[پارێزگاکانی سووریا|پارێزگا]]کانی [[پارێزگای تەرتووس|تەرتووس]] و [[پارێزگای حومس|حومس]]ی [[سووریا]] ھاوسنوورە. دەشتی کەنار دەریای ڕۆژاوای پارێزگاکە دووەم گەورەترین ناوچەی کشتوکاڵیی لوبنانە لە دوای [[دۆڵی بیقاع]]، لە کاتێکدا لە ڕۆژھەڵاتدا چیا پڕ لە دارستانەکان ھەن کە بۆ پاراستنیان وەک پارکێکی نیشتمانی لەبەرچاو گیراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mada.org.lb/Content/Actives/MADA_Recources/122/FilePDF_122.pdf |سەردێڕ=Towards a National Park in Upper Akkar |بڵاوکەرەوە=Mada |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160913183101/http://mada.org.lb/Content/Actives/MADA_Recources/122/FilePDF_122.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[کۆمیساریی باڵای پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکان]] (UNHCR) ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکەی لە ساڵی ٢٠١٥دا بە ٣٨٩،٨٩٩ کەس خەمڵاندووە، لەوانەش ١٠٦،٩٣٥ پەنابەری تۆمارکراوی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] و ١٩،٤٠٤ پەنابەری [[کەمپەکانی پەنابەرانی فەلەستینی|فەلەستینی]].<ref name=profile2015/> دانیشتووانەکەی زۆربەیان [[ئیسلامی سوننە لە لوبنان|موسڵمانی سوننە]]ن لە دەوروبەری ٧٠-٧٥٪، لەگەڵ کەمینەیەک لە پێکھاتە [[مەسیحییەت لە لوبنان|مەسیحی]] و [[عەلەوی (مەزھەب)|عەلەوییەکان]] و زۆر کەم [[ئیسلامی شیعە لە لوبنان|شیعە]].<ref name=profile2015/> عەکار کەمترین پارێزگای لوبنانە کە شارستانی بووبێت، کە ٨٠٪ی دانیشتووانەکەی لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژین.<ref name="mada">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mouchref |یەکەم=Aicha |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Forgotten Akkar: Socio-Economic Reality of the Akkar Region |ناونیشان=https://civilsociety-centre.org/sites/default/files/resources/MADA_Forgotten_Akkar_SocioEconomicReality_Jan08.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Civil Society Knowledge Center |بڵاوکەرەوە=Mada}}</ref> پارێزگای عەکار بە دەرچوونی یاسای ٥٢٢ لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٠٣ دروست کرا، کە تێیدا قەزای عەکار لە [[پارێزگای باکوور]] جیاکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.localiban.org/rubrique394.html |سەردێڕ=Territorial administration of Lebanon |بڵاوکەرەوە=Localiban |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181008101536/http://www.localiban.org/rubrique394.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جێبەجێکردنی ناوچە نوێیەکە تەنھا لە ساڵی ٢٠١٤ بە دانانی یەکەم و ئێستای پارێزگار، [[عیماد لەباکی]] دەستی پێکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.naharnet.com/stories/en/128994 |سەردێڕ=Cabinet Appoints 5 New Governors, Accepts Qaloush's Resignation |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Naharnet]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> و تا ساڵی ٢٠١٧ بە ناتەواوی ماوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Obeid |یەکەم=Ghinwa |ناونیشان=http://www.pressreader.com/lebanon/the-daily-star-lebanon/20170209/281569470470909 |سەردێڕ=Akkar governorate in dire need of security and development |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[The Daily Star (Lebanon)|The Daily Star]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> عەکار کە لە مێژووەوە لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە پەراوێزخراوە و پشتگوێ خراوە، ھەژارترین ناوچەی لوبنانە و بەرزترین ڕێژەی نەخوێندەواریی لە وڵاتەکەدا ھەیە، و بەدەست نەبوونی ژێرخان و خزمەتگوزارییە سەرەتایییەکانەوە دەیناڵێنێت.<ref name=mada/> ھاتنی ئەمدواییەی پەنابەرانی سووری ئەم کێشانەی خراپتر کردووە، بە جۆرێک ڕێژەی بێکاری لە پارێزگاکەدا لە ساڵی ٢٠١٥دا گەیشتووەتە نزیکەی ٦٠٪.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.unhcr.org/syrianrefugees/download.php?id=11606 |سەردێڕ=North and Akkar Governorates Profile |بڵاوکەرەوە=[[UNHCR]] |ڕێکەوت=٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171226023008/http://data.unhcr.org/syrianrefugees/download.php?id=11606 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Akkar Governorate}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] q0zxcb9cpr1kv93o3kv4grbw9iubm7i 0 294325 1574141 1573771 2026-04-09T20:11:55Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574141 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتماینی لە ساڵی ٢٠١٨ لە [[بووتان]] بەڕێوەچوو؛ خولی یەکەم لە ١٥ی ئەیلوول و خولی دووەم لە ١٨ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو.<ref>[https://wap.business-standard.com/article/news-ians/bhutan-announces-dates-for-3rd-general-elections-118081900468_1.html Bhutan announces dates for 3rd general elections] Business Standard, 19 August 2018</ref> [[پارتی دیموکراتی گەل (بووتان)|پارتی دیموکراتی گەل]]ی دەسەڵاتداری [[سەرۆک وەزیرانی بووتان|سەرۆک وەزیران]]ی پێشوو [[تشرینگ تۆبگای]] لە خولی یەکەمی دەنگداندا پلەی سێیەمی بەدەستھێنا، بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو نەیتووانی سەرکەوێت بۆ خولی دووەم و ئەمەش بووە ھۆی لەدەستدانی تەواوی ٣٢ کورسییەکەی.<ref>[https://www.thehindu.com/news/international/bhutan-pms-party-ousted-in-election/article24957312.ece Bhutan PM's party ousted in election] The Hindu, 15 September 2018</ref> خولی دووەم کێبڕکێیەک بوو لە نێوان [[درووک فویونسووم تسۆگپا]]، تەنھا پارتەکەی تری خاوەن نوێنەرایەتی پەرلەمانی، و [[درووک نیامرووپ تسۆگپا]]ی بێ نوێنەرایەتی، کە زۆرترین دەنگی لە خولی یەکەمدا بەدەستھێنابوو. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} rldivdi3xq4mgk9kzbo80e61sl9px6l 0 294326 1574136 1573784 2026-04-09T20:11:05Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574136 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی لە [[بووتان]] لە ٣١ی ئایار و ١٣ی تەممووزی ٢٠١٣ بەڕێوەچوو ئەنجامەکەی سەرکەوتنێک بوو بۆ پارتی دیموکراتی گەلی [[ئۆپۆزسیۆن]] کە ٣٢ کورسی لە کۆی ٤٧ کورسی بەدەستھێنا. ھەڵبژاردنەکان دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە بووتان ڕووبدات، دوای ئەوەی شای پێشوو جیگمێ سینگێ وانگچووک چاکسازی دیموکراسی ھێنایە ئاراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|بووتان}} d6a3nemq2edutrel7u62nvx55unead7 0 294327 1574138 1573778 2026-04-09T20:11:25Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574138 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | country = [[بووتان]] | type = [[پەرلەمان]]ی | next_election = [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان، ٢٠١٣]] | next_year = ٢٠١٣ | seats_for_election = تەواوی ٤٧ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان|ئەنجومەنی نیشتمانی]] | majority_seats = ٢٤ | election_date = ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٨ | image1 = Jigme_Thinley_(cropped).jpg | leader1 = '''[[جیگمی ثینلی]]''' | party1 = پارتی ئاشتی و خۆشگوزەرانیی بووتان | seats1 = '''٤٥''' | popular_vote1 = '''١٦٩،٤٩٠''' | percentage1 = '''٦٧.٠٤٪''' | image2 = Sangay Ngedup 2005.jpg | leader2 = [[سانگای نگێدووپ]] | party2 = [[پارتی دیموکراتی گەل (بووتان)|پارتی دیموکراتی گەل]] | seats2 = ٢ | popular_vote2 = ٨٣،٣٢٢ | percentage2 = ٣٢.٩٦٪ | map_image = 2008 Bhutanese National Assembly election - Round results by constituency (vote share).svg | map_caption = ئەنجامەکان بەپێی بازنەی ھەڵبژاردن | title = [[سەرۆک وەزیرانی بووتان|سەرۆک وەزیران]] | posttitle = [[سەرۆک وەزیرانی بووتان|سەرۆک وەزیران]]ی دەستنیشانکراو | before_election = [[کینزانگ دۆرجی]] | before_party = سەربەخۆ | after_election = [[جیگمی ثینلی]] | after_party = پارتی ئاشتی و خۆشگوزەرانیی بووتان }} ھەڵبژاردنی [[ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان|ئەنجومەنی نیشتمانی]] بۆ یەکەمجار لە [[بووتان]] لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٨دا بەڕێوەچوو.<ref name="BBC-Bhutan-election">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7193818.stm |ئیش=BBC News |سەردێڕ=Main Bhutan election date is set |یەکەم=Subir |دوایین=Bhaumik |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20081227045917/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7193818.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوو پارت لەلایەن کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنی بووتانەوە بۆ بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنەکاندا تۆمارکران؛ [[درووک فویونسووم تسۆگپا]] (دی پی تی)، بە سەرکردایەتی [[جیگمی وای. ثینلی]]، کە لە ئەنجامی یەکگرتنی [[پارتی یەکگرتووی گەلی بووتان]] و [[پارتی ھەموو گەل (بووتان)|پارتی ھەموو گەل]] پێکھاتبوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.bhutan.gov.bt/government/newsDetail.php?id=320 |ئیش=Bhutan Portal |سەردێڕ=Druk Phuensum Tshogpa, the new party in town |ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080521073646/http://www.bhutan.gov.bt/government/newsDetail.php?id=320 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٠٨}}</ref> و [[پارتی دیموکراتی گەل (بووتان)|پارتی دیموکراتی گەل]] (پی دی پی). پارتێکی سیاسی سێیەم، [[پارتی نیشتمانیی بووتان]] (بی ئێن پی)،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200705061012.htm |سەردێڕ=Bhutan gets third political party |ئیش=The Hindu |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080111080344/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200705061012.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> داواکارییەکەی بۆ تۆمارکردن ڕەتکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} eyp1hlvhux1h9ktb3gzzz9ernwjro7z 0 294329 1573940 1573753 2026-04-09T16:10:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ardashir II}} 1573940 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox royalty | name = ئەردەشێری دووەم<br>{{lang|pal|𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥}} | title = [[شای شایانی ئێرانییەکان و نائێرانییەکان]] | image = Taq-e Bostan - Ardashir II.jpg | caption = نەخشەبەردینەی ئەردەشێری دووەم لە [[تاقوەسان]] | succession = پاشای [[حەدیاب]] | reign = ٣٤٤–٣٧٦ | predecessor = نەزانراو | successor = نازناوەکە ھەڵوەشایەوە؛ حەدیاب کرا بە پارێزگا | succession1 = [[پێڕستی شاھەنشاھەکانی ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|شاھەنشاھ]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] | reign1 = ٣٧٩–٣٨٣ | predecessor1 = [[شاپووری دووەم]] | successor1 = [[شاپووری سێیەم]] | royal house = [[خێزانی ساسان]] | father = [[ھورمزدی دووەم]] | issue = | birth_date = ٣٠٩/١٠ | birth_place = | death_date = ٣٨٣ | death_place = | religion = [[زەردەشتی]] }} '''ئەردەشێری دووەم''' ({{langx|pal|𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥}})، [[شاھەنشا]]یەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] [[ئێران]] بوو لە ساڵانی ٣٧٩ بۆ ٣٨٣. ئەو برای پێشینەی خۆی، [[شاپووری دووەم]] (٣٠٩–٣٧٩) بوو، کە لە سەردەمی ئەودا وەک پاشایەکی ژێردەستەی [[حەدیاب]] خزمەتی کردبوو، لەوێ لەگەڵ براکەیدا دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمەکان]] جەنگابوو. ئەردەشێری دووەم وەک جێنشینی براکەی دەستنیشانکرا بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی کاتی فەرمانڕەوایی بکات تا ئەو کاتەی [[شاپووری سێیەم]]ی کوڕی براکەی دەگاتە تەمەنی پێگەییشتن. ماوەی کورتی فەرمانڕەوایی ئەردەشێری دووەم تا ڕادەیەکی زۆر بێ ڕووداو بوو، ساسانییەکان بەبێ سەرکەوتن ھەوڵیان دەدا پارێزگاری لە دەسەڵاتیان بەسەر [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|ئەرمەنستان]]دا بکەن. وا دیارە ئەردەشێری دووەم کەسایەتییەکی خاوەن ویستێکی بەھێز بووە، و لە ھەندێک سەرچاوەدا بە نازناوی «نیھووکەر» (چاکەکار) ناسراوە. == ناو == «ئەردەشێر» شێوەی [[فارسیی ناوەڕاست]]ی وشەی [[فارسیی کۆن]]ی «ڕتاخشیرا»یە (ھەروەھا بە «ئەرتاخساچا» دەنووسرێت، بە واتای «ئەوەی فەرمانڕەوایییەکەی لە ڕێگەی [[ئاشا|ڕاستی]]یەوەیە»).{{sfn|Schmitt|1986|pp=654–655}}{{sfn|Wiesehöfer|1986|pp=371–376}} شێوەی [[لاتینی]] ناوەکە بریتییە لە «ئەرتاکسێرکسیس».{{sfn|Schmitt|1986|pp=654–655}} سێ پاشای [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] ناسرابوون کە ھەمان ناویان ھەبووە.{{sfn|Schmitt|1986|pp=654–655}} == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|مێژوو|یۆنان}} {{پۆلی کۆمنز|Ardashir II}} [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٤ەم]] [[پۆل:مردووانی ٣٨٣]] 6zgspeccnzxh6q223crdnkekrmiqsfz 0 294332 1574137 1573783 2026-04-09T20:11:15Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574137 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''نووسینگەی پشکنەری گشتیی ناسا''' ('''ناسا ئۆ ئای جی''' یان '''ئۆ ئای جی''') نووسینگەی پشکنەری گشتییە لە [[ناسا|بەڕێوەبەرایەتیی نیشتمانیی فڕۆکەوانی و بۆشایی (ناسا)]]، [[پێڕستی دەزگاکانی بۆشایی|دەزگای بۆشاییی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەرکی ڕاگەیەندراوی ئۆ ئای جی بریتییە لە «ڕێگریکردن و دۆزینەوەی تاوان، فێڵ، بەفیڕۆدان، خراپ بەکارھێنان، و خراپ بەڕێوەبردن و بەرزکردنەوەی کارایی، کاریگەری، و ئابووری لە سەرانسەری ناسادا.»<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 4dibnb5jpo15xrh5d63q0y5o23w2anp 0 294333 1573933 1573763 2026-04-09T16:09:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Darius I}} 1573933 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox royalty | name = داریووشی مەزن<br/>{{lang|peo|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁|italic=no}}<br/>دارایەڤاھووش خەشایاراشا | title = [[شاھەنشا|شای شایان]] | image = Darius I.jpg | image_size = | caption = بەردەنووسی داریووشی مەزن لە [[بەردەنووسی بێستوون]] | coronation = [[پاسارگاد]] | full name = دارایەڤاھووش<br/>[[File:OldPersian-DA.svg|15px]] [[File:OldPersian-A.svg|20px]] [[File:OldPersian-RA.svg|20px]] [[File:OldPersian-YA.svg|20px]] [[File:OldPersian-VA.svg|20px]] [[File:OldPersian-U.svg|20px]] [[File:OldPersian-SHA.svg|20px]] | succession = {{ubl|[[شای شایان]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]|[[پێڕستی فیرعەونەکان|فیرعەونی میسر]]}} | reign = ٢٩ی ئەیلوولی ٥٢٢ی پ.ز – تشرینی یەکەمی ٤٨٦ی پ.ز | predecessor = [[بەردیا]] | successor = [[خەشایارشاھێ یەکەم]] | spouse = {{flat list| * [[ئاتۆسا]] * [[ئارتیستۆنێ]] * [[پارمیس]] * [[فراتاگونێ]] * [[فایدیمیا]] * کچی [[گۆبریاس (باوکی مەردۆنیۆس)|گۆبریاس]] }} | issue = {{flat list| * ئارتۆبازانس * [[خەشایارشاھێ یەکەمی فارس|خەشایارشاھێ یەکەم]] * [[ئاریابیگنس]] * [[ئارسامێنس]] * [[ماسیستس]] * [[ھەخامەنش (ساتراپ)|ھەخامەنش]] * [[ئارسامس (کوڕی داریووش)|ئارسامس]] * [[گۆبریاس (کوڕی داریووشی یەکەم)|گۆبریاس]] * [[ئاریۆماردوس]] * [[ئابرۆکۆمێس]] * [[ھیپێرانتیس]] * [[ئارتازۆسترێ]] }} | royal house = | dynasty = [[خێزانی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] | father = [[ویشتاسپ (باوکی داریووشی یەکەم)|ویشتاسپ]] | mother = رۆدۆگونێ یان [[ئێرداباما]] | birth_date = {{circa|٥٥٠ی پ.ز}} | death_date = تشرینی یەکەمی ٤٨٦ی پ.ز | burial_place = [[نەقشی ڕوستەم]] | religion = [[ئایینی ھیندوئێرانی]] }} '''داریووشی یەکەم''' ([[فارسیی کۆن]]:[[wiktionary:𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁]]، ٥٥٠ – ٤٨٦ی [[پێش زایین]])، کە بە شێوەیەکی باو وەک '''داریووشی مەزن''' ناسراوە، سێیەمین [[شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] بوو، کە لە ساڵی ٥٢٢ی پ.ز تا مردنی لە ساڵی ٤٨٦ی پ.ز فەرمانڕەوایی کرد. ئەو لە لووتکەی فراوانبوونی خاکەکەیدا فەرمانڕەوایی ئیمپراتۆریەتەکەی کرد، کاتێک زۆربەی [[ڕۆژاوای ئاسیا]]، بەشێک لە [[باڵکان]] ([[سکودرا|تراکیا]]–[[مەکدۆنیای ھەخامەنشی|مەکدۆنیا]] و [[پایۆنیا]]) و [[قەوقاز]]، زۆربەی ناوچە کەنارییەکانی [[دەریای ڕەش]]، [[ئاسیای ناوەڕاست]]، [[داگیرکردنی دۆڵی ئیندوس لەلایەن ھەخامەنشییەکانەوە|دۆڵی ئیندوس]] لە [[ڕۆژھەڵاتی دوور]]، و بەشێک لە [[باکووری ئەفریقا]] و [[باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا]] لەوانە [[مێژووی میسری فارسی|میسر]] («مودرایا»)، ڕۆژھەڵاتی [[لیبیای کۆن|لیبیا]]، و کەناراوەکانی [[سوودان]]ی لەخۆدەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/dagestan|سەردێڕ=DĀḠESTĀN|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=riW0kKzat2sC&q=achaemenid+empire+abkhazia&pg=PA409|سەردێڕ=The Making of the Georgian Nation|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٢٠٩١٥-٣|دوایین١=Suny|یەکەم١=Ronald Grigor|ساڵ=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Indiana University Press}}</ref>{{sfn|Durant|1954|p=355}} داریووش دوای ڕووخاندنی فەرمانڕەوای ھەخامەنشی [[بەردیا]] (یان «سمێردیس»)، کە ئیدیعای دەکرد لە ڕاستیدا فێڵبازێک بووە بە ناوی گائۆماتا، سەرکەوت بۆ سەر تەخت. پاشای نوێ لە سەرانسەری ئیمپراتۆریەتەکەدا ڕووبەڕووی ڕاپەڕین بووەوە بەڵام ھەموویانی سەرکوت کرد؛ ڕووداوێکی گەورەی ژیانی داریووش کە لە مێژوونووسیی یۆنانیدا باسکراوە، ھەڵمەتە سزادەرەکەی بوو دژی [[ئەتینای کلاسیک|ئەتینا]] و [[ئێرێتریا]] بەھۆی بەشداریکردنیان لە [[ڕاپەڕینی ئایۆنی]]. داریووش ئیمپراتۆریەتەکەی بە دابەشکردنی بۆ پارێزگا کارگێڕییەکان ڕێکخست، کە ھەر یەکەیان لەلایەن [[ساتراپ]]ێکەوە بەڕێوەدەبرا. ئەو [[دراوە ھەخامەنشییەکان|دراوی ھەخامەنشی]] وەک سیستمێکی نوێی دراوی یەکپۆش ڕێکخست، و [[ئارامیی ئیمپراتۆری]] کردە زمانێکی ھاوشانی ڕەسمیی ئیمپراتۆریەتەکە لە تەک [[زمانی فارسیی کۆن|زمانی فارسیی کۆن]]. ھەروەھا ئیمپراتۆریەتەکەی خستە بارودۆخێکی باشترەوە بە [[ڕێگای شاھانە|باشترکردنی ڕێگاکان]] و ناساندنی [[کێش و پێوانە]] ستانداردەکان. لە ڕێگەی ئەم گۆڕانکارییانەوە، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] بوو بە مەرکەزی و یەکگرتوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Worlds Together, Worlds Apart concise edition vol.1|دوایین= Pollard|یەکەم= Elizabeth|بڵاوکەرەوە= W. W. Norton |ساڵ= ٢٠١٥|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٩٣-٢٥٠٩٣-٠|شوێن= New York|پەڕەکان= ١٣٢}}</ref> داریووش پڕۆژەی بیناسازیی تری لە سەرانسەری کایەکەیدا ئەنجامدا، بە پلەی یەکەم لەسەر [[سووسا]]، [[پاسارگاد]]، [[تەختی جەمشید]]، [[بابل]] و میسر تەرکیزی دەکرد. ئەو [[بەردەنووسی بێستوون|بەردەنووسێکی]] لەسەر ڕووی تاشەبەردێکی [[کێوی بێستوون]] ھەڵکۆڵی بۆ تۆمارکردنی داگیرکارییەکانی، کە دواتر بووە بەڵگەیەکی گرنگی [[زمانی فارسیی کۆن]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|مێژوو|شەڕ}} {{پۆلی کۆمنز|Darius I}} [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٥٠ی پ.ز]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 2scfvg8biwc223jmd1kguojnjkpwg4s 1574096 1573933 2026-04-09T20:04:25Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1574096 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = داریووشی مەزن<br/>{{lang|peo|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁|italic=no}}<br/>دارایەڤاھووش خەشایاراشا | title = [[شاھەنشا|شای شایان]] | image = Darius I.jpg | image_size = | caption = بەردەنووسی داریووشی مەزن لە [[بەردەنووسی بێستوون]] | coronation = [[پاسارگاد]] | full name = دارایەڤاھووش<br/>[[File:OldPersian-DA.svg|15px]] [[File:OldPersian-A.svg|20px]] [[File:OldPersian-RA.svg|20px]] [[File:OldPersian-YA.svg|20px]] [[File:OldPersian-VA.svg|20px]] [[File:OldPersian-U.svg|20px]] [[File:OldPersian-SHA.svg|20px]] | succession = {{ubl|[[شای شایان]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]|[[پێڕستی فیرعەونەکان|فیرعەونی میسر]]}} | reign = ٢٩ی ئەیلوولی ٥٢٢ی پ.ز – تشرینی یەکەمی ٤٨٦ی پ.ز | predecessor = [[بەردیا]] | successor = [[خەشایارشاھێ یەکەم]] | spouse = {{flat list| * [[ئاتۆسا]] * [[ئارتیستۆنێ]] * [[پارمیس]] * [[فراتاگونێ]] * [[فایدیمیا]] * کچی [[گۆبریاس (باوکی مەردۆنیۆس)|گۆبریاس]] }} | issue = {{flat list| * ئارتۆبازانس * [[خەشایارشاھێ یەکەمی فارس|خەشایارشاھێ یەکەم]] * [[ئاریابیگنس]] * [[ئارسامێنس]] * [[ماسیستس]] * [[ھەخامەنش (ساتراپ)|ھەخامەنش]] * [[ئارسامس (کوڕی داریووش)|ئارسامس]] * [[گۆبریاس (کوڕی داریووشی یەکەم)|گۆبریاس]] * [[ئاریۆماردوس]] * [[ئابرۆکۆمێس]] * [[ھیپێرانتیس]] * [[ئارتازۆسترێ]] }} | royal house = | dynasty = [[خێزانی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] | father = [[ویشتاسپ (باوکی داریووشی یەکەم)|ویشتاسپ]] | mother = رۆدۆگونێ یان [[ئێرداباما]] | birth_date = {{circa|٥٥٠ی پ.ز}} | death_date = تشرینی یەکەمی ٤٨٦ی پ.ز | burial_place = [[نەقشی ڕوستەم]] | religion = [[ئایینی ھیندوئێرانی]] }} '''داریووشی یەکەم''' ([[فارسیی کۆن]]:[[wiktionary:𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁]]، ٥٥٠ – ٤٨٦ی [[پێش زایین]])، کە بە شێوەیەکی باو وەک '''داریووشی مەزن''' ناسراوە، سێیەمین [[شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] بوو، کە لە ساڵی ٥٢٢ی پ.ز تا مردنی لە ساڵی ٤٨٦ی پ.ز فەرمانڕەوایی کرد. ئەو لە لووتکەی فراوانبوونی خاکەکەیدا فەرمانڕەوایی ئیمپراتۆریەتەکەی کرد، کاتێک زۆربەی [[ڕۆژاوای ئاسیا]]، بەشێک لە [[باڵکان]] ([[سکودرا|تراکیا]]–[[مەکدۆنیای ھەخامەنشی|مەکدۆنیا]] و [[پایۆنیا]]) و [[قەوقاز]]، زۆربەی ناوچە کەنارییەکانی [[دەریای ڕەش]]، [[ئاسیای ناوەڕاست]]، [[داگیرکردنی دۆڵی ئیندوس لەلایەن ھەخامەنشییەکانەوە|دۆڵی ئیندوس]] لە [[ڕۆژھەڵاتی دوور]]، و بەشێک لە [[باکووری ئەفریقا]] و [[باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا]] لەوانە [[مێژووی میسری فارسی|میسر]] («مودرایا»)، ڕۆژھەڵاتی [[لیبیای کۆن|لیبیا]]، و کەناراوەکانی [[سوودان]]ی لەخۆدەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/dagestan|سەردێڕ=DĀḠESTĀN|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=riW0kKzat2sC&q=achaemenid+empire+abkhazia&pg=PA409|سەردێڕ=The Making of the Georgian Nation|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٢٠٩١٥-٣|دوایین١=Suny|یەکەم١=Ronald Grigor|ساڵ=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Indiana University Press}}</ref>{{sfn|Durant|1954|p=355}} داریووش دوای ڕووخاندنی فەرمانڕەوای ھەخامەنشی [[بەردیا]] (یان «سمێردیس»)، کە ئیدیعای دەکرد لە ڕاستیدا فێڵبازێک بووە بە ناوی گائۆماتا، سەرکەوت بۆ سەر تەخت. پاشای نوێ لە سەرانسەری ئیمپراتۆریەتەکەدا ڕووبەڕووی ڕاپەڕین بووەوە بەڵام ھەموویانی سەرکوت کرد؛ ڕووداوێکی گەورەی ژیانی داریووش کە لە مێژوونووسیی یۆنانیدا باسکراوە، ھەڵمەتە سزادەرەکەی بوو دژی [[ئەتینای کلاسیک|ئەتینا]] و [[ئێرێتریا]] بەھۆی بەشداریکردنیان لە [[ڕاپەڕینی ئایۆنی]]. داریووش ئیمپراتۆریەتەکەی بە دابەشکردنی بۆ پارێزگا کارگێڕییەکان ڕێکخست، کە ھەر یەکەیان لەلایەن [[ساتراپ]]ێکەوە بەڕێوەدەبرا. ئەو [[دراوە ھەخامەنشییەکان|دراوی ھەخامەنشی]] وەک سیستمێکی نوێی دراوی یەکپۆش ڕێکخست، و [[ئارامیی ئیمپراتۆری]] کردە زمانێکی ھاوشانی ڕەسمیی ئیمپراتۆریەتەکە لە تەک [[زمانی فارسیی کۆن|زمانی فارسیی کۆن]]. ھەروەھا ئیمپراتۆریەتەکەی خستە بارودۆخێکی باشترەوە بە [[ڕێگای شاھانە|باشترکردنی ڕێگاکان]] و ناساندنی [[کێش و پێوانە]] ستانداردەکان. لە ڕێگەی ئەم گۆڕانکارییانەوە، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] بوو بە مەرکەزی و یەکگرتوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Worlds Together, Worlds Apart concise edition vol.1|دوایین= Pollard|یەکەم= Elizabeth|بڵاوکەرەوە= W. W. Norton |ساڵ= ٢٠١٥|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٩٣-٢٥٠٩٣-٠|شوێن= New York|پەڕەکان= ١٣٢}}</ref> داریووش پڕۆژەی بیناسازیی تری لە سەرانسەری کایەکەیدا ئەنجامدا، بە پلەی یەکەم لەسەر [[سووسا]]، [[پاسارگاد]]، [[تەختی جەمشید]]، [[بابل]] و میسر تەرکیزی دەکرد. ئەو [[بەردەنووسی بێستوون|بەردەنووسێکی]] لەسەر ڕووی تاشەبەردێکی [[کێوی بێستوون]] ھەڵکۆڵی بۆ تۆمارکردنی داگیرکارییەکانی، کە دواتر بووە بەڵگەیەکی گرنگی [[زمانی فارسیی کۆن]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|مێژوو|شەڕ}} {{پۆلی کۆمنز|Darius I}} [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٥٠ی پ.ز]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 27x36ojvqh88s73m4jqtadd9u18szkn 0 294334 1573925 1573782 2026-04-09T16:08:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Inspectors General (United States)}} 1573925 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، '''نووسینگەی پشکنەری گشتی''' ('''ئۆ ئای جی''') زاراوەیەکی گشتییە بۆ بەشی چاودێریی دەزگایەکی فیدراڵی یان ویلایەتی کە ئامانجی ڕێگریکردنە لە کارە ناکاراکان یان نایاسایییەکان لە ناو دەزگای دایکیاندا. ئەم جۆرە نووسینگەیانە بەستراونەتەوە بە زۆرێک لە [[وەزارەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتە جێبەجێکارە فیدراڵییەکان]]، [[دەزگا سەربەخۆکانی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەزگا فیدراڵییە سەربەخۆکان]]، ھەروەھا [[حکوومەتەکانی ویلایەتەکانی ئەمریکا|حکوومەتەکانی ویلایەتەکان]] و [[حکوومەتی خۆجێی لە ئەمریکا|حکوومەتە خۆجێییەکان]]. ھەر نووسینگەیەک پشکنەرێکی گشتی (یان ئای جی) و فەرمانبەرانی تێدایە کە ڕاسپێردراون بە ناسینەوە، وردبینی، و لێکۆڵینەوە لە فێڵ، بەفیڕۆدان، خراپ بەکارھێنان، ئیختیلاس و خراپ بەڕێوەبردن لە ھەر جۆرێک بێت لە ناو بەشی جێبەجێکاردا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Inspectors General (United States)}} [[پۆل:حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٦ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 6lt992lf6qhq4b5f80i9yqbvcmue8fi 0 294335 1574143 1573754 2026-04-09T20:12:15Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574143 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پشکنەری گشتی''' بەرپرسێکی لێکۆڵینەوەیە لە ڕێکخراوەیەکی شارستانی یان [[ڕێکخراوەی سەربازی|سەربازی]]دا. کۆی زاراوەکە بریتییە لە «پشکنەرە گشتییەکان». لە ھەندێک وڵاتدا، پشکنەری گشتی ھەروەھا پلە یان نازناوێکی فەرمییە لە خزمەتگوزارییە شارستانییەکان، [[پۆلیس]]، یان سەربازیدا، کە تێیدا ئاماژەیە بۆ ئەفسەرێکی باڵا نەک پێگەیەکی لێکۆڵینەوە. ئەرک و دەسەڵاتەکانی ئەم ڕۆڵە بەپێی وڵات و ڕێکخراو دەگۆڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 77mfct50xbozyujhy2j5xubj6v7mwai 0 294336 1573939 1573755 2026-04-09T16:10:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Province of Canada}} 1573939 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پارێزگای کەنەدا''' (یان '''پارێزگای یەکگرتووی کەنەدا''' یان '''کەنەدا یەکگرتووەکان''') کۆلۆنییەکی بەریتانی بوو لە ئەمریکای باکووری بەریتانی لە ساڵی ١٨٤١ تا ١٨٦٧. پێکھێنانی ڕەنگدانەوەی ئەو ڕاسپاردانە بوو کە لەلایەن جۆن لامبتۆن، یەکەم کاونتی دێرھامەوە درابوون، لە ڕاپۆرتی کاروباری ئەمریکای باکووری بەریتانی دوای ڕاپەڕینەکانی ١٨٣٧–١٨٣٨.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|سیاسەت|جوگرافیا|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Province of Canada}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] c978p18y3zcefu8tr5g9a9sim5xetnq 0 294339 1573938 1573756 2026-04-09T16:10:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Downtown, Seattle, Washington}} 1573938 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Downtown_Seattle_2.JPG|وێنۆک|دیمەنی ناوەندی شاری سیاتڵ لە سەرووی دەرزی بۆشایییەوە لە ساڵی ٢٠٠٥ (ڕووەو باشوور). لەودیو ناوەندی شارەوە ناوچەی پیشەسازی ھەڵکەوتووە]] '''ناوەندی شار''' ناوچەی بازرگانیی ناوەندیی [[سیاتڵ]]، واشینگتنە. بە بەراورد لەگەڵ ناوەندەکانی تری شارەکان لە [[کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەناری ڕۆژاوای]] ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، تا ڕادەیەک بچووک و چڕە بەھۆی دۆخی جوگرافییەکەیەوە، کە لە باکوور و ڕۆژھەڵاتەوە بە [[گرد|گردەکان]]، لە ڕۆژاواوە بە کەنداوی ئێلیۆت، و لە باشوورەوە بەو زەوییانەی کە چاککراونەتەوە و جاران تەختایییە جەزرەبەدییەکان بوون، دەورە دراوە. لە باکوورەوە بە دێنی وەی سنووردار کراوە، کە لەودیو ئەوانەوە لۆوەر کوین ئان (ھەندێک جار بە «ئەپتاون» دەناسرێت)، سیاتڵ سەنتەر، و ساوس لەیک یونیون ھەن؛ لە ڕۆژھەڵاتەوە بە ئینتەرستەیت ٥، کە لەودیو ئەوەوە کاپیتۆڵ ھیڵ لە باکووری ڕۆژھەڵات و ناوچەی ناوەندی لە ڕۆژھەڵاتدایە؛ لە باشوورەوە بە شەقامی ئێس دیربۆرن، کە لەودیو ئەوەوە سۆدۆ ھەیە؛ و لە ڕۆژاواوە بە کەنداوی ئێلیۆت، کە بەشێکە لە پیوجێت ساوند.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Downtown, Seattle, Washington}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] i3p9dj42pm42nwehfpy0pngbrsnygfj 1574092 1573938 2026-04-09T20:03:45Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574092 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Downtown_Seattle_2.JPG|وێنۆک|دیمەنی ناوەندی شاری سیاتڵ لە سەرووی دەرزی بۆشایییەوە لە ساڵی ٢٠٠٥ (ڕووەو باشوور). لەودیو ناوەندی شارەوە ناوچەی پیشەسازی ھەڵکەوتووە]] '''ناوەندی شار''' ناوچەی بازرگانیی ناوەندیی [[سیاتڵ]]، واشینگتنە. بە بەراورد لەگەڵ ناوەندەکانی تری شارەکان لە [[کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەناری ڕۆژاوای]] ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، تا ڕادەیەک بچووک و چڕە بەھۆی دۆخی جوگرافییەکەیەوە، کە لە باکوور و ڕۆژھەڵاتەوە بە [[گرد|گردەکان]]، لە ڕۆژاواوە بە کەنداوی ئێلیۆت، و لە باشوورەوە بەو زەوییانەی کە چاککراونەتەوە و جاران تەختایییە جەزرەبەدییەکان بوون، دەورە دراوە. لە باکوورەوە بە دێنی وەی سنووردار کراوە، کە لەودیو ئەوانەوە لۆوەر کوین ئان (ھەندێک جار بە «ئەپتاون» دەناسرێت)، سیاتڵ سەنتەر، و ساوس لەیک یونیون ھەن؛ لە ڕۆژھەڵاتەوە بە ئینتەرستەیت ٥، کە لەودیو ئەوەوە کاپیتۆڵ ھیڵ لە باکووری ڕۆژھەڵات و ناوچەی ناوەندی لە ڕۆژھەڵاتدایە؛ لە باشوورەوە بە شەقامی ئێس دیربۆرن، کە لەودیو ئەوەوە سۆدۆ ھەیە؛ و لە ڕۆژاواوە بە کەنداوی ئێلیۆت، کە بەشێکە لە پیوجێت ساوند.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Downtown, Seattle, Washington}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] e07fdwphd9mh8ijs4mj0xbaqrjw4gke 0 294340 1573926 1573779 2026-04-09T16:08:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Seattle Great Wheel}} 1573926 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''سیاتڵ گرەیت ویڵ''' چەرخوفەلەکێکی ٥٣ مەترییە لە پیر ٥٧ لەسەر کەنداوی ئێلیۆت لە [[سیاتڵ]]، [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان. بە بەرزییەکی گشتیی {{Convert|175|ft|m|1}}، بەرزترین چەرخوفەلەک بوو لە [[کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کاتێک لە حوزەیرانی ٢٠١٢دا کرایەوە. == ڕۆژی کردنەوە == ڕێوڕەسمی دەستبەکاربوون و کردنەوەی بۆ ڕای گشتی لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢دا بەڕێوەچوو. بەشداربوانی ڕێوڕەسمەکە، کە لە کاتژمێر ٢:٣٠ی پاشنیوەڕۆ دەستی پێکرد، پاسەوانی کەناراوەکانی ئەمریکا بە پێشکەشکردنی ڕەنگەکان، مایکل مەکگین سەرۆک شارەوانی سیاتڵ کە وتارێکی پێشکەش کرد، و ھاندەرانی [[زانکۆی واشینگتن]]، تیمی ورە، و باندی مارش کە کات بەسەربردنیان دابین کرد، لەخۆگرتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.seattlepi.com/local/slideshow/Grand-opening-of-Seattle-s-Great-Wheel-45280.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107002953/http://www.seattlepi.com/local/slideshow/Grand-opening-of-Seattle-s-Great-Wheel-45280.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> نزیکەی ٢٠٠ کەس بۆ یەکەم سواربوونی چەرخوفەلەکەکە ڕیزیان بەست. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Seattle Great Wheel}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4t3eorl4pgccxv8xevj30hmf5rn6tjo 1574100 1573926 2026-04-09T20:05:05Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574100 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''سیاتڵ گرەیت ویڵ''' چەرخوفەلەکێکی ٥٣ مەترییە لە پیر ٥٧ لەسەر کەنداوی ئێلیۆت لە [[سیاتڵ]]، [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان. بە بەرزییەکی گشتیی {{Convert|175|ft|m|1}}، بەرزترین چەرخوفەلەک بوو لە [[کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کاتێک لە حوزەیرانی ٢٠١٢دا کرایەوە. == ڕۆژی کردنەوە == ڕێوڕەسمی دەستبەکاربوون و کردنەوەی بۆ ڕای گشتی لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢دا بەڕێوەچوو. بەشداربوانی ڕێوڕەسمەکە، کە لە کاتژمێر ٢:٣٠ی پاشنیوەڕۆ دەستی پێکرد، پاسەوانی کەناراوەکانی ئەمریکا بە پێشکەشکردنی ڕەنگەکان، مایکل مەکگین سەرۆک شارەوانی سیاتڵ کە وتارێکی پێشکەش کرد، و ھاندەرانی [[زانکۆی واشینگتن]]، تیمی ورە، و باندی مارش کە کات بەسەربردنیان دابین کرد، لەخۆگرتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.seattlepi.com/local/slideshow/Grand-opening-of-Seattle-s-Great-Wheel-45280.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107002953/http://www.seattlepi.com/local/slideshow/Grand-opening-of-Seattle-s-Great-Wheel-45280.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> نزیکەی ٢٠٠ کەس بۆ یەکەم سواربوونی چەرخوفەلەکەکە ڕیزیان بەست. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Seattle Great Wheel}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6h7iupld3ihq69x11v3ir823dw7xlvf 0 294341 1573937 1573757 2026-04-09T16:10:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Space Needle}} 1573937 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''دەرزیی بۆشایی''' تاوەرێکی چاودێرییە لە [[سیاتڵ]]، واشینگتن، ویلایەتە یەکگرتووەکان. وەک ئایکۆنێکی شارەکە دادەنرێت و وەک شوێنەوارێکی سیاتڵ دیاری کراوە. کەوتووەتە شەقامی ٤٠٠ بڕۆد لە گەڕەکی لۆوەر کوین ئان، لە سیاتڵ سەنتەر بۆ پێشانگای جیھانیی ١٩٦٢ دروست کراوە، کە زیاتر لە ٢٫٣ ملیۆن سەردانیکەری بۆ لای خۆی ڕاکێشا. بە بەرزیی {{Convert|605|ft}}، دەرزیی بۆشایی سەردەمانێک بەرزترین باڵەخانەی ڕۆژاوای [[ڕووباری میسیسیپی]] بوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. تاوەرەکە {{Convert|138|ft}} پانە، کێشەکەی {{Convert|9550|ST|MT}}ە، و بۆ ئەوە دروست کراوە کە بەرگەی با بە خێراییی تا {{Cvt|200|mph}} و [[بوومەلەرزە]] تا پلەی ٩٫٠ بگرێت، کە وەک بوومەلەرزەی کاسکادیای ساڵی ١٧٠٠ بەھێزە. بەرزکەرەوەکان لە ماوەی ٤١ چرکەدا سەردانیکەران بۆ نھۆمێکی چاودێری دەبەن کە {{Convert|520|ft}} لە سەرووی زەوییەوەیە، کە دیمەنێکی پانۆراماییی ئاسۆیی [[ناوەندی شاری سیاتڵ]]، چیاکانی ئۆڵۆمپیک و [[کاسکەیدز]]، [[چیای ڕەینیەر]]، چیای بەیکەر، کەنداوی ئێلیۆت، و دوورگە جۆراوجۆرەکانی پیوجێت ساوند پێشکەش دەکات. لە ١٩ی نیسانی ١٩٩٩، دەستەی پاراستنی شوێنەوارەکانی شارەکە تاوەرەکەی وەک شوێنەوارێکی مێژوویی دیاری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|خۆراک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نژیاروانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Space Needle}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1iyttr6z0hai0q8degagaehtbws1dml 1574093 1573937 2026-04-09T20:03:55Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574093 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''دەرزیی بۆشایی''' تاوەرێکی چاودێرییە لە [[سیاتڵ]]، واشینگتن، ویلایەتە یەکگرتووەکان. وەک ئایکۆنێکی شارەکە دادەنرێت و وەک شوێنەوارێکی سیاتڵ دیاری کراوە. کەوتووەتە شەقامی ٤٠٠ بڕۆد لە گەڕەکی لۆوەر کوین ئان، لە سیاتڵ سەنتەر بۆ پێشانگای جیھانیی ١٩٦٢ دروست کراوە، کە زیاتر لە ٢٫٣ ملیۆن سەردانیکەری بۆ لای خۆی ڕاکێشا. بە بەرزیی {{Convert|605|ft}}، دەرزیی بۆشایی سەردەمانێک بەرزترین باڵەخانەی ڕۆژاوای [[ڕووباری میسیسیپی]] بوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. تاوەرەکە {{Convert|138|ft}} پانە، کێشەکەی {{Convert|9550|ST|MT}}ە، و بۆ ئەوە دروست کراوە کە بەرگەی با بە خێراییی تا {{Cvt|200|mph}} و [[بوومەلەرزە]] تا پلەی ٩٫٠ بگرێت، کە وەک بوومەلەرزەی کاسکادیای ساڵی ١٧٠٠ بەھێزە. بەرزکەرەوەکان لە ماوەی ٤١ چرکەدا سەردانیکەران بۆ نھۆمێکی چاودێری دەبەن کە {{Convert|520|ft}} لە سەرووی زەوییەوەیە، کە دیمەنێکی پانۆراماییی ئاسۆیی [[ناوەندی شاری سیاتڵ]]، چیاکانی ئۆڵۆمپیک و [[کاسکەیدز]]، [[چیای ڕەینیەر]]، چیای بەیکەر، کەنداوی ئێلیۆت، و دوورگە جۆراوجۆرەکانی پیوجێت ساوند پێشکەش دەکات. لە ١٩ی نیسانی ١٩٩٩، دەستەی پاراستنی شوێنەوارەکانی شارەکە تاوەرەکەی وەک شوێنەوارێکی مێژوویی دیاری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|خۆراک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Space Needle}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 12ekod05w09ikgwudc1xoadb2bexn07 0 294344 1574142 1573758 2026-04-09T20:12:05Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1574142 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox deity | type = میزۆپۆتامی | name = ئایا | other_names = ئایو-یکالتی،{{sfn|Taracha|2009|p=127}} نین-ئایا،{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|p=7}} شەریدا، نینکار، سوداغ، سودگان{{sfn|Krebernik|2011a|p=602}} | god_of = [[خوداوەندی بەرەبەیان]] | spouse = {{plainlist| *[[شەمەش]] ([[ئوتوو]]) *[[شیمیگێ (خواوەندى خۆر)|شیمیگێ]] (لە [[حوورییەکان|ئایینی حووری]])}} | children = [[مامو (خوداوەند)|مامو]]، [[کیتووم]]، [[ئیشوم]] | cult_center = [[سیپار]]، [[لارسا]] }} '''ئایا''' خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا|مێزۆپۆتامی]] بوو کە پەیوەندی بە [[بەرەبەیان]]ەوە ھەبوو. لە [[پێڕست]]ەکانی خوداوەندەکاندا چەندین ناوی جیاوازی بۆ گەڕێنراوەتەوە. ئەو وەک ژنی [[شەمەش]]، خوداوەندی خۆر، دادەنرا. لە تەنیشت ھاوسەرەکەیەوە لە [[سیپار]] دەپەرسترا. چەندین نووسراوی شاھانە سەبارەت بەم شارە ناوی ئەویان ھێناوە. ھەروەھا پەیوەندی بە کۆمەڵگەی «[[نادیتوو]]» ھەبوو کە تێیدا نیشتەجێ بوون. لە ناوەندە پەرستشییەکەی تری شەمەش، [[لارسا]]، کەمتر ئاماژەی پێکراوە، ھەرچەندە لەوێش ڕێزی لێ گیراوە. ئاماژەی زیاتر لە [[ئورووک]]، [[ماری، سووریا|ماری]] و [[ئاشوور]]ەوە بەردەستن. ئایا ھەروەھا خرایە ناو ئایینی حۆری، و لەم چوارچێوەیەدا وەک ژنی [[شیمیگێ (خواوەندى خۆر)|شیمیگێ]] ھاوتای شەمەش دەردەکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژن|عێراق}} [[پۆل:بەرەبەیان]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] 42u6260fh8kp63va4zd8aefy4ld2waz 0 294345 1573936 1573759 2026-04-09T16:09:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Mari}} 1573936 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox ancient site |name = ماری |native_name = تل حریری {{in lang|ar}} |alternate_name = تەل حریری |image = MariZiggurat.jpg |caption = وێرانەکانی ماری |map_type = Syria |relief=yes |map_alt = ماری لە ڕۆژھەڵاتی سووریایە، لە نزیک سنووری عێراق. |coordinates = {{coord|34|32|58|N|40|53|24|E|display=inline,title}} |location = [[ئەبوو کەمال]]، [[پارێزگای دێرەزۆر|پارێزگای دێرەزوور]]، [[سووریا]] |type = نیشتەجێبوون |part_of = |length = |width = |area ={{cvt|60|ha}} |height = |builder = |material = |built = نزیکەی ٢٩٠٠ [[پێش زایین]] |abandoned = سەدەی ٣ی پێش زایین |epochs = [[سەردەمی برۆنز]] |cultures = [[شارستانییەتی کیش|سامیی ڕۆژھەڵات (شارستانییەتی کیش)]]، [[ئەمووری]] |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = |archaeologists = [[ئاندرێ پارۆ]] |condition = وێرانکراو |ownership = گشتی |public_access = |website = |notes = }} '''ماری''' ([[نووسینی بزماری]]: <small>{{Script/Cuneiform|𒈠𒌷𒆠}}</small>, ''ma-ri ^ki''، {{langx|ar|تل حريري}}) [[دەوڵەت شار|شارە-دەوڵەت]]ێکی دێرینی [[سامییەکان|سامی]] بوو لە [[سووریا]]ی ئەمڕۆدا. پاشماوەکانی گردێک پێکدەھێنن لە ١١ کیلۆمەتری باکووری ڕۆژاوای [[ئەبوو کەمال]] لە کەناری ڕۆژاوای [[فورات|ڕووباری فورات]]، نزیکەی ١٢٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دێرەزوور]]. وەک ناوەندێکی بازرگانی و دەوڵەتێکی باڵادەست لە نێوان ٢٩٠٠ی پێش زایین و ١٧٥٩ی پێش زایین گەشەی کرد.{{تێبینی|ڕێکەوتەکان بەپێی [[کڕۆنۆلۆژیای ناوەڕاست]] خەمڵێنراون مەگەر بە پێچەوانەوە ئاماژەی پێکرابێت.}} شارەکە لە ناوەڕاستی ڕێڕەوە بازرگانییەکانی فورات لە نێوان [[سوومەر]] لە باشوور و [[ئیبلا|شانشینی ئیبلایی]] و [[شام]] لە ڕۆژاوا دروست کراوە. ماری بۆ یەکەمجار لە ناوەڕاستی سەدەی ٢٦ی پێش زایین چۆڵکرا، بەڵام دووبارە بنیات نراوە و پێش ساڵی ٢٥٠٠ی پێش زایین بوو بە پایتەختی دەوڵەتێکی باڵادەستی [[زمانە سامییەکانی ڕۆژھەڵات|سامیی ڕۆژھەڵات]]. ئەم مارییەی دووەم چووە ناو شەڕێکی درێژخایەن لەگەڵ ڕکابەرەکەی [[ئیبلا]] و بە پەیوەندییە بەھێزەکەی لەگەڵ کولتووری سوومەری ناسراوە. لە سەدەی ٢٣ی پێش زایین لەلایەن [[ئەکەد|ئەکەدییەکان]]ەوە وێرانکرا، کە ڕێگەیان دا شارەکە دووبارە دروست بکرێتەوە و فەرمانڕەوایەکی سەربازییان (''[[شاکاناکوو]]'') دەستنیشان کرد. فەرمانڕەواکان لەگەڵ ھەڵوەشانەوەی ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی سەربەخۆ بوون، و شارەکەیان وەک ناوەندێکی ھەرێمیی دۆڵی فورات دووبارە بنیات نایەوە. شاکاناکووەکان تا نیوەی دووەمی سەدەی ١٩ی پێش زایین حوکمی مارییان کرد، تا ئەو کاتەی خانەوادەکە لەبەر ھۆکاری نادیار ڕووخا. دوای ماوەیەکی کەم، ماری بوو بە پایتەختی خانەوادەی لیمی [[ئەمووری]]. ماریی ئەمۆری تەنھا ماوەیەکی کەم بەردەوام بوو پێش ئەوەی لەلایەن [[بابل (دەوڵەت)|بابل]]ەوە لە نزیکەی ١٧٦١ی پێش زایین وێران بکرێت، بەڵام وەک نیشتەجێبوونێکی بچووک لەژێر دەسەڵاتی بابلییەکان و [[ئاشوور]]ییەکان ماوەیەک ڕزگاری بوو پێش ئەوەی لە ماوەی [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستی]] چۆڵ بکرێت و لەبیر بکرێت. مارییەکان ھەردوو [[پێڕستی خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندە سامی و سوومەرییەکان]]یان دەپەرست و شارەکەیان وەک ناوەندێکی سەرەکی [[بازرگانی]] دامەزراند. ھەرچەندە قۆناغەکانی پێش ئەمۆرییەکان بە کاریگەرییەکی زۆری کولتووری سوومەری دەناسرانەوە، بەڵام ماری شارێکی کۆچبەرە سوومەرییەکان نەبوو، بەڵکو نەتەوەیەکی سامی‌ئاخێو بوو کە خاوەنی زاراوەیەکی ھاوشێوەی [[زمانی ئیبلایی]] بوو. ئەمۆرییەکان [[زمانە سامییەکانی ڕۆژاوا|سامییەکانی ڕۆژاوا]] بوون کە پێش سەدەی ٢١ی پێش زایین دەستیان بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکە کرد؛ تا سەردەمی خانەوادەی لیم (نزیکەی ١٨٣٠ی پێش زایین)، بوون بە دانیشتووانە باڵادەستەکە لە [[کەوانەی بەپیت]]. دۆزینەوەی ماری لە ساڵی ١٩٣٣دا تێڕوانینێکی گرنگی سەبارەت بە نەخشەی جیۆپۆلیتیکی [[مێزۆپۆتامیا]] و [[سووریا (ناوچە)|سووریا]]ی دێرین ڕەخساند، بەھۆی دۆزینەوەی زیاتر لە ٢٥٠٠٠ تابلێت کە کارگێڕی دەوڵەتیان لە ھەزارەی دووەمی پێش زایین و سروشتی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان ھێزە سیاسییەکانی ناوچەکە ڕوون دەکردەوە. ھەروەھا تۆڕە بازرگانییە بەرفراوانەکانی سەدەی ١٨ی پێش زایینیان ئاشکرا کرد، کە ناوچەکانی تا [[ئەفغانستان]] لە [[باشووری ئاسیا]] و [[کریت]] لە [[حەوزی دەریای ناوەڕاست]] بە یەکەوە دەبەستەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٨ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٩ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|سووریا}} {{پۆلی کۆمنز|Mari}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچەکان کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دامەزراون]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] m6w0mg1p2vik8tj5ootuc46a5me6lr2 0 294346 1573934 1573761 2026-04-09T16:09:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Climate Pledge Arena}} 1573934 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کڵایمێت پڵێج ئارێنا''' ھۆڵێکی داخراوی فرە-مەبەستە لە [[سیاتڵ]]، واشینگتن، ویلایەتە یەکگرتووەکان. ئەم ھۆڵە لە باکووری [[ناوەندی شاری سیاتڵ]] لە کۆمەڵگەیەکی کات بەسەربردنی {{Convert|74|acre}} بە ناوی سیاتڵ سەنتەر کەوتووە، کە شوێنی پێشانگای جیھانیی ١٩٦٢ بوو،<ref name="Storm">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wnba.com/storm/tickets/keyarena.html|سەردێڕ=Ticket Central |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121021120244/http://www.wnba.com/storm/tickets/keyarena.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> کە لە سەرەتادا بۆ ئەو مەبەستە پەرەی پێدرابوو. دوای کردنەوەی لە ساڵی ١٩٦٢، دواتر لەلایەن شاری سیاتڵەوە کڕدرا و گۆڕدرا بۆ مەبەستی کات بەسەربردن. لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠٢١، ھۆڵەکە ڕووبەڕووی پەرەپێدانەوەیەکی ١٫١٥ ملیار دۆلاری بووەوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Daniels |یەکەم=Chris |دوایین٢=Thomasseau |یەکەم٢=Allison |دوایین٣=Bernhard |یەکەم٣=Jimmy |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.king5.com/article/news/local/arena/new-seattle-center-arena-to-cost-an-estimated-850-million/281-621138581|سەردێڕ=New Seattle Center arena to cost an estimated $850 million |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> نۆژەنکردنەوەکە دیمەنی دەرەوە و سەقفە ئەسڵییەکەی پاراست، کە لە ساڵی ٢٠١٧دا وەک شوێنەوارێکی سیاتڵ ڕاگەیەندرا و لە تۆماری میراتی واشینگتن، ھەروەھا لە تۆماری نیشتمانیی شوێنە مێژووییەکان لە ساڵی ٢٠١٨دا تۆمارکرا.<ref name="Seattle list">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.seattle.gov/neighborhoods/programs-and-services/historic-preservation/landmarks/landmark-list|سەردێڕ=Landmarks List - Neighborhoods {{!}} seattle.gov}}</ref> شوێنە نۆژەنکراوەکە توانای ١٧٬١٥١ کەسی بۆ ھۆکی سەر سەھۆڵ و ١٨٬٣٠٠ کەسی بۆ باسکتبۆڵ ھەیە.<ref name="Arena Overview">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://climatepledgearena.com/arena/overview |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Climate Pledge Arena}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نژیاروانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Climate Pledge Arena}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kk8qho6in3cgou7zzp2kvoh42cl4x10 1574095 1573934 2026-04-09T20:04:15Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574095 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کڵایمێت پڵێج ئارێنا''' ھۆڵێکی داخراوی فرە-مەبەستە لە [[سیاتڵ]]، واشینگتن، ویلایەتە یەکگرتووەکان. ئەم ھۆڵە لە باکووری [[ناوەندی شاری سیاتڵ]] لە کۆمەڵگەیەکی کات بەسەربردنی {{Convert|74|acre}} بە ناوی سیاتڵ سەنتەر کەوتووە، کە شوێنی پێشانگای جیھانیی ١٩٦٢ بوو،<ref name="Storm">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wnba.com/storm/tickets/keyarena.html|سەردێڕ=Ticket Central |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121021120244/http://www.wnba.com/storm/tickets/keyarena.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> کە لە سەرەتادا بۆ ئەو مەبەستە پەرەی پێدرابوو. دوای کردنەوەی لە ساڵی ١٩٦٢، دواتر لەلایەن شاری سیاتڵەوە کڕدرا و گۆڕدرا بۆ مەبەستی کات بەسەربردن. لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠٢١، ھۆڵەکە ڕووبەڕووی پەرەپێدانەوەیەکی ١٫١٥ ملیار دۆلاری بووەوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Daniels |یەکەم=Chris |دوایین٢=Thomasseau |یەکەم٢=Allison |دوایین٣=Bernhard |یەکەم٣=Jimmy |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.king5.com/article/news/local/arena/new-seattle-center-arena-to-cost-an-estimated-850-million/281-621138581|سەردێڕ=New Seattle Center arena to cost an estimated $850 million |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> نۆژەنکردنەوەکە دیمەنی دەرەوە و سەقفە ئەسڵییەکەی پاراست، کە لە ساڵی ٢٠١٧دا وەک شوێنەوارێکی سیاتڵ ڕاگەیەندرا و لە تۆماری میراتی واشینگتن، ھەروەھا لە تۆماری نیشتمانیی شوێنە مێژووییەکان لە ساڵی ٢٠١٨دا تۆمارکرا.<ref name="Seattle list">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.seattle.gov/neighborhoods/programs-and-services/historic-preservation/landmarks/landmark-list|سەردێڕ=Landmarks List - Neighborhoods {{!}} seattle.gov}}</ref> شوێنە نۆژەنکراوەکە توانای ١٧٬١٥١ کەسی بۆ ھۆکی سەر سەھۆڵ و ١٨٬٣٠٠ کەسی بۆ باسکتبۆڵ ھەیە.<ref name="Arena Overview">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://climatepledgearena.com/arena/overview |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Climate Pledge Arena}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Climate Pledge Arena}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gelcldgy0vpfrfy2g9ococt2095d92x 0 294347 1573935 1573760 2026-04-09T16:09:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Olympic Mountains}} 1573935 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''زنجیرەچیاکانی ئۆڵۆمپیک''' [[زنجیرەچیا|زنجیرەچیایەکن]] لەسەر نیمچەدوورگەی ئۆڵۆمپیکی [[باکووری ڕۆژاوای پاسیفیک]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. [[کێو|چیاکان]]، کە بەشێکن لە زنجیرەچیاکانی کەناراوەکانی پاسیفیک، بە تایبەتی بەرز نین - کێوی ئۆڵۆمپوس بەرزترین لووتکەیە بە بەرزیی {{Convert|7980|ft|m|0}}؛ لەگەڵ ئەوەشدا، لێوارە ڕۆژھەڵاتییەکان بە شێوەیەکی ستوونی لە پیوجێت ساوندەوە لە ئاستی دەریاوە بەرز دەبنەوە، و لێوارە ڕۆژاوایییەکان لە [[ئۆقیانووسی ئارام]] جیاکراونەتەوە بەھۆی [[دەشتایی کەناری]]ی ئۆقیانووسی ئارامی نزم و پان بە پانیی {{Convert|20|to|35|km|mi}}. ئەم لێوارە ڕۆژاوایییە پڕ لە دارستانانە تەڕترین شوێنن لە ٤٨ ویلایەتە یەک تەنیشتەکاندا. زۆربەی چیاکان لە چوارچێوەی سنوورەکانی پارکی نیشتمانیی ئۆڵۆمپیک و بەشە ھاوسێیەکانی دارستانی نیشتمانیی ئۆڵۆمپیکدا دەپارێزرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئ {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چیاکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Olympic Mountains}} 3josm1hp8qeghcofmqpwhba3yv5bj37 1574094 1573935 2026-04-09T20:04:05Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574094 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''زنجیرەچیاکانی ئۆڵۆمپیک''' [[زنجیرەچیا|زنجیرەچیایەکن]] لەسەر نیمچەدوورگەی ئۆڵۆمپیکی [[باکووری ڕۆژاوای پاسیفیک]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. [[کێو|چیاکان]]، کە بەشێکن لە زنجیرەچیاکانی کەناراوەکانی پاسیفیک، بە تایبەتی بەرز نین - کێوی ئۆڵۆمپوس بەرزترین لووتکەیە بە بەرزیی {{Convert|7980|ft|m|0}}؛ لەگەڵ ئەوەشدا، لێوارە ڕۆژھەڵاتییەکان بە شێوەیەکی ستوونی لە پیوجێت ساوندەوە لە ئاستی دەریاوە بەرز دەبنەوە، و لێوارە ڕۆژاوایییەکان لە [[ئۆقیانووسی ئارام]] جیاکراونەتەوە بەھۆی [[دەشتایی کەناری]]ی ئۆقیانووسی ئارامی نزم و پان بە پانیی {{Convert|20|to|35|km|mi}}. ئەم لێوارە ڕۆژاوایییە پڕ لە دارستانانە تەڕترین شوێنن لە ٤٨ ویلایەتە یەک تەنیشتەکاندا. زۆربەی چیاکان لە چوارچێوەی سنوورەکانی پارکی نیشتمانیی ئۆڵۆمپیک و بەشە ھاوسێیەکانی دارستانی نیشتمانیی ئۆڵۆمپیکدا دەپارێزرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئ {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چیاکان}} {{پۆلی کۆمنز|Olympic Mountains}} 206cbjqixif6900j9e0r26c9tio5lll 0 294348 1573916 1573839 2026-04-09T15:34:33Z 1silent scientist 51740 1573916 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox deity | type = مێزۆپۆتامی | name = سین | other_names = ناننا، ناننا-سوێن، دیلیمباببار | image = File:Sumerian_Cylinder_Seal_of_King_Ur-Nammu.jpg | caption = نەخشی [[مۆری لوولەیی]] ھاشھامەر، [[ئێنسی (سۆمەری)|ئێنسی]] (فەرمانڕەوا)ی ئیشکوون-سین نزیکەی ٢١٠٠ [[پێش زایین]]. کەسایەتییە دانیشتووەکە پێدەچێت پاشا [[ئوور-نامموو]] بێت، کە فەرمانڕەوایەتییەکە دەبەخشێت بە ھاشھامەر، کە لەلایەن [[لاماسسو|لامما]] (خواوەندی پارێزەر)ەوە بەرەو ڕووی دەبردرێت. سین خۆی لە شێوەی مانگی یەکشەوەدا ئاماژەی پێکراوە.<ref>Verderame, Lorenzo, "The Seal of Hašhamer, Iškun-Sîn, and Ur III Kingdom's Early Development", DUBSAR, pp. 59-72, 2025</ref> | deity_of = [[خواوەندی مانگ]] | cult_center = [[ئوور]]، [[حەڕان]]، [[تووتووب]] | symbol = [[مانگی یەکشەوە]] | spouse = [[نینگال]] | parents = [[ئێنلیل]] و [[نینلیل]] | siblings = [[نێرگال]]، [[نینازوو]]، [[ئێنبیلوولوو]] | children = [[ئیناننا]]/[[عەشتار]]، [[ئووتوو]]/[[شەمەش]]، [[نینگوبلاگا]]، [[نووموشدا]]، ئامارازوو، ئاماراحێیا، [[نوسکا]] | planet = [[مانگ]] | animals = [[گا]] | number = ٣٠ | mount = بەلەمی مانگ | temples = ئێکیشنوگال، {{ill|ئێحوولحوول|de|Ehulhul}} | equivalent1_type = حووری | equivalent1 = [[کووشووە]] | equivalent2_type = ئوگاریتی | equivalent2 = [[یاریخ]] | equivalent3_type = ھیتی و لوویی | equivalent3 = [[ئارما (خواوەند)|ئارما]] | equivalent4_type = حاتی | equivalent4 = [[کاشکوو]] | equivalent5_type = مەندایی | equivalent5 = [[سین (مەندائیزم)|سین]] }} '''سین''' ({{IPAc-en|ˈ|s|iː|n}}) یان '''سوێن''' ([[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒀭𒂗 𒍪) کە بە '''ناننا'''ش ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒀭𒋀𒆠) ناسراوە، خواوەندێکی مێزۆپۆتامی بوو کە نوێنەرایەتی [[مانگ]] دەکات. لەکاتێکدا ئەم دوو ناوە لە دوو زمانی جیاوازەوە سەرچاوەیان گرتووە، کە بە ڕیزبەندی [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] و [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]ن، بەڵام پێشتر لە [[سەردەمی بنەماڵە پێشوەختەکان (مێزۆپۆتامی)|سەردەمی بنەماڵە پێشوەختەکاندا]] بە گۆڕینەوە بۆ ئاماژەکردن بە یەک خواوەند بەکاردەھاتن. ھەندێک جار لە ناوی دووانەیی «ناننا-سوێن»دا تێکەڵ دەکران. سێیەم ناوی بە باشی سەلمێنراو بریتییە لە «دیلیمباببار» (𒀭𒀸𒁽𒌓). سەرەڕای ئەوەش، ناوی خواوەندی مانگ دەکرا بە لۆگۆگرامەکانی ڕەنگدانەوەی خاسیەتی مانگییەکەی نوێنەرایەتی بکرێت، وەک ^d30 (𒀭𒌍)، کە ئاماژەیە بۆ ڕۆژەکانی [[مانگی تریفە|مانگی تریفەیی]] یان ^dU₄.SAKAR (𒀭𒌓𒊬)، کە لە زاراوەیەکی ئاماژە بۆ [[مانگی یەکشەوە]] وەرگیراوە. جگە لە ڕۆڵە ئەستێرەییەکەی، «سین» پەیوەندییەکی نزیکیشی بە مەڕدارییەوە ھەبوو. جگە لەوەش، ھەندێک بەڵگە ھەن کە دەریدەخەن ئەو دەیتوانی وەک دادوەری مردووەکان لە [[جیھانی ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن|جیھانی ژێرزەوی]]دا خزمەت بکات. نەریتێکی جیاواز کە تێیدا ئەو یان وەک خواوەندێکی ھاوپێگەی سەرۆکە ئاساییەکانی [[پانتێۆنی مێزۆپۆتامی]]، [[ئێنلیل]] و [[ئانوو]]، یان وەک [[پاشای خواوەندەکان]] لە خۆیدا دادەنرا، ھەروەھا سەلمێنراوە، ھەرچەندە تەنھا ناسینێکی سنوورداری ھەبوو. لە [[ھونەری مێزۆپۆتامی]]دا، ھێماکەی مانگی یەکشەوە بوو. کاتێک بە شێوەی مرۆڤ وێنا دەکرا، بە شێوەیەکی گشتی یان سەرپۆشێکی دەپۆشی کە بەوەوە ڕازاوەتەوە یان گۆچانێکی بەدەستەوە بوو کە بەوەوە لەسەرەوە ڕازاوەتەوە، ھەرچەندە لەسەر «[[کودووروو]]» مانگی یەکشەوە بە تەنیا وەک نوێنەرایەتییەک بۆ ئەو کاردەکات. ئەو ھەروەھا پەیوەندی بە بەلەمەوە ھەبوو. خواوەند [[نینگال]] وەک ھاوسەری «سین» دادەنرا. باشترین منداڵە سەلمێنراوەکانیان [[ئیناننا]] ([[عەشتار]]) و [[ئووتوو]] ([[شەمەش]])ن، ھەرچەندە خواوەندەکانی تریش، بۆ نموونە [[نینگوبلاگا]] یان [[نووموشدا]]، دەکرا وەک ئەندامی خێزانەکەیان دابنرێن. پێشی وابوو کە «سین» خواوەندێکی کارگێڕی ([[سوککال]])ی ھەیە بە ناوی [[ئالاممووش]]، و دارودەستەی جۆراوجۆر، وەک [[نینئیگارا]]، [[نینووریما]] و [[نیمینتاببا]]. ئەو ھەروەھا پەیوەندی بە خواوەندە مانگییەکانی دیکەوە ھەبوو، وەک [[کووشووە]]ی [[ئایینی حووری|حووری]] یان [[یاریخ]]ی ئوگاریتی. ناوەندی سەرەکی پەرستنی «سین» [[ئوور]] بوو. ئەو پێشتر لە [[سەردەمی بنەماڵە پێشوەختەکان (مێزۆپۆتامی)|سەردەمی بنەماڵە پێشوەختەکاندا]] پەیوەندی بەم شارەوە ھەبووە و وەک [[خواوەندی پارێزەر|خواوەندی پارێزەری]] و فەرمانڕەوای خودایی ناسراو بوو. [[ئێ (پەرستگا)|پەرستگا]]کەی کە لەوێ ھەڵکەوتبوو بە ناوی ڕێوڕەسمی ئێکیشنوگال دەناسرا، و لە ڕێگەی مێژووەکەیەوە لەلایەن چەندین فەرمانڕەوای مێزۆپۆتامییەوە دووبارە دروستکرایەوە. ئور ھەروەھا شوێنی نیشتەجێبوونی قەشە ڕەبەنەکانی «ئین»ی ناننا بوو، کە بەناوبانگترینیان [[ئێنھێدوواننا]] بوو. جگە لەوەش، لە [[سەردەمی بابلی کۆن]] بە دواوە ئەو پەیوەندییەکی نزیکیشی بە [[حەڕان]]ەوە ھەبوو. گرنگی ئەم شارە وەک ناوەندی پەرستنی ئەو لە ھەزارەی یەکەمی پێش زایین گەشەی کرد، وەک لە سەرچاوەکانی [[نیۆ-ھیتی]]، [[ئیمپراتۆریەتی ئاشووری نوێ|ئاشووری نوێ]] و [[ئیمپراتۆریەتی بابلی نوێ|بابلی نوێ]]دا ڕەنگی داوەتەوە. پەرستگای «سین» لە سەردەمەکانی دواتریشدا مابووەوە، لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتی ئەخمەنی|ئەخمەنی]]، [[ئیمپراتۆریەتی سێلووکی|سێلووکی]] و [[ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی|ڕۆمانی]]. «سین» لە زۆرێک لە شارەکانی تری مێزۆپۆتامیاشدا دەپەرسترا. ئەو پەرستگایانەی بۆ ئەو تەرخانکرابوون بۆ نموونە لە [[تووتووب]] ھەبوون، کە پێشتر وەک یەکێکی تر لە ناوەندە سەرەکییەکانی پەرستنی ئەو دادەنرا، ھەروەھا لە [[ئوورووم]]، [[بابل]]، [[ئورووک]]، [[نیپپوور]] و [[ئاشوور]]. ئەو ڕادەیەی کە بیروباوەڕەکانی پەیوەست بەو کاریگەرییان لەسەر [[سابیئەکان]] ھەبووە، کە کۆمەڵگەیەکی ئایینی بوون و دوای [[فەتحی ئیسلامی بۆ شام|فەتحی ئیسلامی]] لە [[حەڕان]] دەژیان، جێگەی مشتومڕە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|مێژوو|عێراق}} [[پۆل:ئوور]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] djm2u96yj0ixdkzts2madllwj198e1t 1573919 1573916 2026-04-09T16:00:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Nanna (god)}} 1573919 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox deity | type = مێزۆپۆتامی | name = سین | other_names = ناننا، ناننا-سوێن، دیلیمباببار | image = File:Sumerian_Cylinder_Seal_of_King_Ur-Nammu.jpg | caption = نەخشی [[مۆری لوولەیی]] ھاشھامەر، [[ئێنسی (سۆمەری)|ئێنسی]] (فەرمانڕەوا)ی ئیشکوون-سین نزیکەی ٢١٠٠ [[پێش زایین]]. کەسایەتییە دانیشتووەکە پێدەچێت پاشا [[ئوور-نامموو]] بێت، کە فەرمانڕەوایەتییەکە دەبەخشێت بە ھاشھامەر، کە لەلایەن [[لاماسسو|لامما]] (خواوەندی پارێزەر)ەوە بەرەو ڕووی دەبردرێت. سین خۆی لە شێوەی مانگی یەکشەوەدا ئاماژەی پێکراوە.<ref>Verderame, Lorenzo, "The Seal of Hašhamer, Iškun-Sîn, and Ur III Kingdom's Early Development", DUBSAR, pp. 59-72, 2025</ref> | deity_of = [[خواوەندی مانگ]] | cult_center = [[ئوور]]، [[حەڕان]]، [[تووتووب]] | symbol = [[مانگی یەکشەوە]] | spouse = [[نینگال]] | parents = [[ئێنلیل]] و [[نینلیل]] | siblings = [[نێرگال]]، [[نینازوو]]، [[ئێنبیلوولوو]] | children = [[ئیناننا]]/[[عەشتار]]، [[ئووتوو]]/[[شەمەش]]، [[نینگوبلاگا]]، [[نووموشدا]]، ئامارازوو، ئاماراحێیا، [[نوسکا]] | planet = [[مانگ]] | animals = [[گا]] | number = ٣٠ | mount = بەلەمی مانگ | temples = ئێکیشنوگال، {{ill|ئێحوولحوول|de|Ehulhul}} | equivalent1_type = حووری | equivalent1 = [[کووشووە]] | equivalent2_type = ئوگاریتی | equivalent2 = [[یاریخ]] | equivalent3_type = ھیتی و لوویی | equivalent3 = [[ئارما (خواوەند)|ئارما]] | equivalent4_type = حاتی | equivalent4 = [[کاشکوو]] | equivalent5_type = مەندایی | equivalent5 = [[سین (مەندائیزم)|سین]] }} '''سین''' ({{IPAc-en|ˈ|s|iː|n}}) یان '''سوێن''' ([[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒀭𒂗 𒍪) کە بە '''ناننا'''ش ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒀭𒋀𒆠) ناسراوە، خواوەندێکی مێزۆپۆتامی بوو کە نوێنەرایەتی [[مانگ]] دەکات. لەکاتێکدا ئەم دوو ناوە لە دوو زمانی جیاوازەوە سەرچاوەیان گرتووە، کە بە ڕیزبەندی [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] و [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]ن، بەڵام پێشتر لە [[سەردەمی بنەماڵە پێشوەختەکان (مێزۆپۆتامی)|سەردەمی بنەماڵە پێشوەختەکاندا]] بە گۆڕینەوە بۆ ئاماژەکردن بە یەک خواوەند بەکاردەھاتن. ھەندێک جار لە ناوی دووانەیی «ناننا-سوێن»دا تێکەڵ دەکران. سێیەم ناوی بە باشی سەلمێنراو بریتییە لە «دیلیمباببار» (𒀭𒀸𒁽𒌓). سەرەڕای ئەوەش، ناوی خواوەندی مانگ دەکرا بە لۆگۆگرامەکانی ڕەنگدانەوەی خاسیەتی مانگییەکەی نوێنەرایەتی بکرێت، وەک ^d30 (𒀭𒌍)، کە ئاماژەیە بۆ ڕۆژەکانی [[مانگی تریفە|مانگی تریفەیی]] یان ^dU₄.SAKAR (𒀭𒌓𒊬)، کە لە زاراوەیەکی ئاماژە بۆ [[مانگی یەکشەوە]] وەرگیراوە. جگە لە ڕۆڵە ئەستێرەییەکەی، «سین» پەیوەندییەکی نزیکیشی بە مەڕدارییەوە ھەبوو. جگە لەوەش، ھەندێک بەڵگە ھەن کە دەریدەخەن ئەو دەیتوانی وەک دادوەری مردووەکان لە [[جیھانی ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن|جیھانی ژێرزەوی]]دا خزمەت بکات. نەریتێکی جیاواز کە تێیدا ئەو یان وەک خواوەندێکی ھاوپێگەی سەرۆکە ئاساییەکانی [[پانتێۆنی مێزۆپۆتامی]]، [[ئێنلیل]] و [[ئانوو]]، یان وەک [[پاشای خواوەندەکان]] لە خۆیدا دادەنرا، ھەروەھا سەلمێنراوە، ھەرچەندە تەنھا ناسینێکی سنوورداری ھەبوو. لە [[ھونەری مێزۆپۆتامی]]دا، ھێماکەی مانگی یەکشەوە بوو. کاتێک بە شێوەی مرۆڤ وێنا دەکرا، بە شێوەیەکی گشتی یان سەرپۆشێکی دەپۆشی کە بەوەوە ڕازاوەتەوە یان گۆچانێکی بەدەستەوە بوو کە بەوەوە لەسەرەوە ڕازاوەتەوە، ھەرچەندە لەسەر «[[کودووروو]]» مانگی یەکشەوە بە تەنیا وەک نوێنەرایەتییەک بۆ ئەو کاردەکات. ئەو ھەروەھا پەیوەندی بە بەلەمەوە ھەبوو. خواوەند [[نینگال]] وەک ھاوسەری «سین» دادەنرا. باشترین منداڵە سەلمێنراوەکانیان [[ئیناننا]] ([[عەشتار]]) و [[ئووتوو]] ([[شەمەش]])ن، ھەرچەندە خواوەندەکانی تریش، بۆ نموونە [[نینگوبلاگا]] یان [[نووموشدا]]، دەکرا وەک ئەندامی خێزانەکەیان دابنرێن. پێشی وابوو کە «سین» خواوەندێکی کارگێڕی ([[سوککال]])ی ھەیە بە ناوی [[ئالاممووش]]، و دارودەستەی جۆراوجۆر، وەک [[نینئیگارا]]، [[نینووریما]] و [[نیمینتاببا]]. ئەو ھەروەھا پەیوەندی بە خواوەندە مانگییەکانی دیکەوە ھەبوو، وەک [[کووشووە]]ی [[ئایینی حووری|حووری]] یان [[یاریخ]]ی ئوگاریتی. ناوەندی سەرەکی پەرستنی «سین» [[ئوور]] بوو. ئەو پێشتر لە [[سەردەمی بنەماڵە پێشوەختەکان (مێزۆپۆتامی)|سەردەمی بنەماڵە پێشوەختەکاندا]] پەیوەندی بەم شارەوە ھەبووە و وەک [[خواوەندی پارێزەر|خواوەندی پارێزەری]] و فەرمانڕەوای خودایی ناسراو بوو. [[ئێ (پەرستگا)|پەرستگا]]کەی کە لەوێ ھەڵکەوتبوو بە ناوی ڕێوڕەسمی ئێکیشنوگال دەناسرا، و لە ڕێگەی مێژووەکەیەوە لەلایەن چەندین فەرمانڕەوای مێزۆپۆتامییەوە دووبارە دروستکرایەوە. ئور ھەروەھا شوێنی نیشتەجێبوونی قەشە ڕەبەنەکانی «ئین»ی ناننا بوو، کە بەناوبانگترینیان [[ئێنھێدوواننا]] بوو. جگە لەوەش، لە [[سەردەمی بابلی کۆن]] بە دواوە ئەو پەیوەندییەکی نزیکیشی بە [[حەڕان]]ەوە ھەبوو. گرنگی ئەم شارە وەک ناوەندی پەرستنی ئەو لە ھەزارەی یەکەمی پێش زایین گەشەی کرد، وەک لە سەرچاوەکانی [[نیۆ-ھیتی]]، [[ئیمپراتۆریەتی ئاشووری نوێ|ئاشووری نوێ]] و [[ئیمپراتۆریەتی بابلی نوێ|بابلی نوێ]]دا ڕەنگی داوەتەوە. پەرستگای «سین» لە سەردەمەکانی دواتریشدا مابووەوە، لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتی ئەخمەنی|ئەخمەنی]]، [[ئیمپراتۆریەتی سێلووکی|سێلووکی]] و [[ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی|ڕۆمانی]]. «سین» لە زۆرێک لە شارەکانی تری مێزۆپۆتامیاشدا دەپەرسترا. ئەو پەرستگایانەی بۆ ئەو تەرخانکرابوون بۆ نموونە لە [[تووتووب]] ھەبوون، کە پێشتر وەک یەکێکی تر لە ناوەندە سەرەکییەکانی پەرستنی ئەو دادەنرا، ھەروەھا لە [[ئوورووم]]، [[بابل]]، [[ئورووک]]، [[نیپپوور]] و [[ئاشوور]]. ئەو ڕادەیەی کە بیروباوەڕەکانی پەیوەست بەو کاریگەرییان لەسەر [[سابیئەکان]] ھەبووە، کە کۆمەڵگەیەکی ئایینی بوون و دوای [[فەتحی ئیسلامی بۆ شام|فەتحی ئیسلامی]] لە [[حەڕان]] دەژیان، جێگەی مشتومڕە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|مێژوو|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Nanna (god)}} [[پۆل:ئوور]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] 0khgx264afce1m9rfwcq7w83hdyd5f1 0 294349 1573929 1573769 2026-04-09T16:08:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Louis Boulanger}} 1573929 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''لویس بوولانژەر''' ({{بە فەڕەنسی|Louis Boulanger}}) [[وێنەکێش]]ێکی [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]] بووە، لە ١١ی ئازاری [[١٨٠٦]] لە شاری [[ڤێرسێلی]] لە [[ئیتاڵیا]] لەدایکبووە و لە ٧ی ئازاری [[١٨٦٧]] لە شاری [[دیجۆن]] لە [[فەڕەنسا]] کۆچی دوایی کردووە. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Louis Boulanger}} [[پۆل:مردووانی ١٨٧٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٢]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:مردووانی ١٨٦٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٦]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] 81fqui7hbm44gl93g24m7z9ma47kvaz 0 294350 1573888 1573827 2026-04-09T12:02:11Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573888 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=برژاوی مەکسیکی چیپۆڵێ|company_type=گشتی|founded=١٣ی تەمموزی ١٩٩٣؛ ٣٢ ساڵ لەمەوبەر|founder=ستیڤ ئێڵز|hq_location=[[نیوپۆرتبیچ، کالیفۆرنیا]]|num_locations=٤۰٤۲ دانە (۲۰۲٥)|revenue=۱۱.۹ ملیار $ (۲۰۲٥)}}[[پەڕگە:Chipotle Mexican Grill (48069356197).jpg|وێنۆک|239x239پیکسڵ|لۆگۆی چیپۆڵێ]] '''برژاوی مەکسیکی چیپۆڵێ''' کە بە سادەیی بە '''چیپۆڵێ''' ناسراوە (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Chipotle Mexican Grill) زنجیرەیەک چێشتخانەی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە لە خواردنی خێرا و تایبەتمەندن بە دروستکردنی تاکۆ، بوریتۆ، و قاپی قوڵ کە بە داواکاری لەبەردەم کڕیاراندا دروستدەکرێن. بە پێی سەرچاوەکان لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥، چیپۆڵێ خاوەنی ٤۰۰۰ ڕیستۆرانت بووە. ناوی چیپۆڵێ لە زمانی [[ناواتل]]ەوە سەر دەگرێت کە بە مانای بیبەرێکی وشککراوەی برژاو دێت. ئەم کۆمپانیایە یەکێک بوو لە یەکەم زنجیرە چێشتخانە خێراکان. لەلایەن ستیڤ ئێڵزەوە لە ١٣ی تەمموزی ١٩٩٣ دامەزراوە، و ئێڵز دامەزرێنەر و سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری هەموو کۆمپانیای چیپۆڵێ بووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Inside Chipotle's Contamination Crisis: Smugness and happy talk about sustainability aren't working anymore|یەکەم=Susan|دوایین=Berfield|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=[[Bloomberg Businessweek]]|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/features/2015-chipotle-food-safety-crisis/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خۆراک|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Chipotle Mexican Grill}} [[پۆل:قاپە پڕکراوەکان (خۆراک)]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە]] f58tlek1az561ebpmyluwyb0gukir4s 1574106 1573888 2026-04-09T20:06:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1574106 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{Infobox company|name=برژاوی مەکسیکی چیپۆڵێ|company_type=گشتی|founded=١٣ی تەمموزی ١٩٩٣؛ ٣٢ ساڵ لەمەوبەر|founder=ستیڤ ئێڵز|hq_location=[[نیوپۆرتبیچ، کالیفۆرنیا]]|num_locations=٤۰٤۲ دانە (۲۰۲٥)|revenue=۱۱.۹ ملیار $ (۲۰۲٥)}}[[پەڕگە:Chipotle Mexican Grill (48069356197).jpg|وێنۆک|239x239پیکسڵ|لۆگۆی چیپۆڵێ]] '''برژاوی مەکسیکی چیپۆڵێ''' کە بە سادەیی بە '''چیپۆڵێ''' ناسراوە (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Chipotle Mexican Grill) زنجیرەیەک چێشتخانەی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە لە خواردنی خێرا و تایبەتمەندن بە دروستکردنی تاکۆ، بوریتۆ، و قاپی قوڵ کە بە داواکاری لەبەردەم کڕیاراندا دروستدەکرێن. بە پێی سەرچاوەکان لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥، چیپۆڵێ خاوەنی ٤۰۰۰ ڕیستۆرانت بووە. ناوی چیپۆڵێ لە زمانی [[ناواتل]]ەوە سەر دەگرێت کە بە مانای بیبەرێکی وشککراوەی برژاو دێت. ئەم کۆمپانیایە یەکێک بوو لە یەکەم زنجیرە چێشتخانە خێراکان. لەلایەن ستیڤ ئێڵزەوە لە ١٣ی تەمموزی ١٩٩٣ دامەزراوە، و ئێڵز دامەزرێنەر و سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری هەموو کۆمپانیای چیپۆڵێ بووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Inside Chipotle's Contamination Crisis: Smugness and happy talk about sustainability aren't working anymore|یەکەم=Susan|دوایین=Berfield|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=[[Bloomberg Businessweek]]|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/features/2015-chipotle-food-safety-crisis/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خۆراک|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Chipotle Mexican Grill}} [[پۆل:قاپە پڕکراوەکان (خۆراک)]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە]] ihcn0wwhgtc3lvq6re16z56gq0bg0cn 0 294351 1573887 1573828 2026-04-09T12:01:51Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573887 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''کیلیکیە''' {{Refn|Known less often as '''Kilikia''' ({{langx|hy|Կիլիկիա|translit=Kilikia}}; {{langx|grc|{{Script|Grek|Κιλικία}}|translit=Kilikía}}; {{langx|ku|Kēlak|lit=side, bank}}<ref >{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stetsyuk |یەکەم=Valentyn |ناونیشان=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/123731408/KurdHistroryEnN-libre.pdf?1752324979=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DAn_Outline_of_the_Ancient_History_of_the.pdf&Expires=1772223641&Signature=Bdmbzg26t0J5id21XYpAG8Zhwp~C9368wo8X3nOxzhyyyxP1iF6V2OQlkImVOO4zSrO6iLafitveQWZeqVl7BVdoWaE8am4A5Of57GWCmXmvs5r4Iscg603krpFgX93CMD6WOwHz7P0BttofW68fRjrwJhqJFIQWskagtXF97yCfOmClTGpK9URK9hVL26DNuVTMJyJmTOij3UknASAh46ZTpQBPnzQuudLn7iFSAT6Nbk5sqTodDigC3jiZlLC0LVOBSN9tA0I9WTjQgzlF3xJ-lp03BeemnI8TAFKbraxIY-f3EgijjY8Q~f2DNL8IzoLRffgad4zgRhwTKaMcZA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |سەردێڕ=An Outline of the Ancient History of the Kurds. |پەڕە=٤٠}}</ref>; {{langx|tr|Kilikya}}).}} ناوچەیەکی جوگرافییە لە باشووری [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]، لە کەناراوەکانی باکووری [[دەریای ناوین|ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاستەوە]] درێژدەبێتەوە بۆ ناوەوە. لە ڕۆژاوای کیلیکیە ھاوسنوورە لەگەڵ پامفیلیا، لە باکوورەوە لەگەڵ لیکاونیا و کاپادۆکیا، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە کۆماجین، لە ڕۆژھەڵاتەوە [[وڵاتانی شام|شام]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[دەریای ناوەڕاست]]. ژمارەی دانیشتووانی کیلیکیە زیاتر لە شەش ملیۆن کەسە، زیاتر لە دەشتی کیلیکیە چڕبووەتەوە ({{Langx|tr|Çukurova}}). ناوچەکە پارێزگاکانی [[پارێزگای مێرسین|مێرسین]] و [[پارێزگای ئادانا|ئەدەنە]] و [[پارێزگای عوسمانیە|عوسمانییە]] و [[پارێزگای خەتای|ھاتای]] لەخۆدەگرێت. == سەرچاوەکان == [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کوردی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٤ەمی پ.ز]] k5456z1jmgd41af6gf8spjmdigf9ez0 1573912 1573887 2026-04-09T15:00:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1573912 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''کیلیکیە''' {{Refn|Known less often as '''Kilikia''' ({{langx|hy|Կիլիկիա|translit=Kilikia}}; {{langx|grc|{{Script|Grek|Κιλικία}}|translit=Kilikía}}; {{langx|ku|Kēlak|lit=side, bank}}<ref >{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stetsyuk |یەکەم=Valentyn |ناونیشان=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/123731408/KurdHistroryEnN-libre.pdf?1752324979=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DAn_Outline_of_the_Ancient_History_of_the.pdf&Expires=1772223641&Signature=Bdmbzg26t0J5id21XYpAG8Zhwp~C9368wo8X3nOxzhyyyxP1iF6V2OQlkImVOO4zSrO6iLafitveQWZeqVl7BVdoWaE8am4A5Of57GWCmXmvs5r4Iscg603krpFgX93CMD6WOwHz7P0BttofW68fRjrwJhqJFIQWskagtXF97yCfOmClTGpK9URK9hVL26DNuVTMJyJmTOij3UknASAh46ZTpQBPnzQuudLn7iFSAT6Nbk5sqTodDigC3jiZlLC0LVOBSN9tA0I9WTjQgzlF3xJ-lp03BeemnI8TAFKbraxIY-f3EgijjY8Q~f2DNL8IzoLRffgad4zgRhwTKaMcZA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |سەردێڕ=An Outline of the Ancient History of the Kurds. |پەڕە=٤٠}}</ref>; {{langx|tr|Kilikya}}).}} ناوچەیەکی جوگرافییە لە باشووری [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]، لە کەناراوەکانی باکووری [[دەریای ناوین|ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاستەوە]] درێژدەبێتەوە بۆ ناوەوە. لە ڕۆژاوای کیلیکیە ھاوسنوورە لەگەڵ پامفیلیا، لە باکوورەوە لەگەڵ لیکاونیا و کاپادۆکیا، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە کۆماجین، لە ڕۆژھەڵاتەوە [[وڵاتانی شام|شام]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[دەریای ناوەڕاست]]. ژمارەی دانیشتووانی کیلیکیە زیاتر لە شەش ملیۆن کەسە، زیاتر لە دەشتی کیلیکیە چڕبووەتەوە ({{Langx|tr|Çukurova}}). ناوچەکە پارێزگاکانی [[پارێزگای مێرسین|مێرسین]] و [[پارێزگای ئادانا|ئەدەنە]] و [[پارێزگای عوسمانیە|عوسمانییە]] و [[پارێزگای خەتای|ھاتای]] لەخۆدەگرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کوردی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٤ەمی پ.ز]] k6qr9fsv4ywtpi75ivknvaa6thbpdwz 1573920 1573912 2026-04-09T16:02:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Cilicia}} 1573920 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''کیلیکیە''' {{Refn|Known less often as '''Kilikia''' ({{langx|hy|Կիլիկիա|translit=Kilikia}}; {{langx|grc|{{Script|Grek|Κιλικία}}|translit=Kilikía}}; {{langx|ku|Kēlak|lit=side, bank}}<ref >{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stetsyuk |یەکەم=Valentyn |ناونیشان=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/123731408/KurdHistroryEnN-libre.pdf?1752324979=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DAn_Outline_of_the_Ancient_History_of_the.pdf&Expires=1772223641&Signature=Bdmbzg26t0J5id21XYpAG8Zhwp~C9368wo8X3nOxzhyyyxP1iF6V2OQlkImVOO4zSrO6iLafitveQWZeqVl7BVdoWaE8am4A5Of57GWCmXmvs5r4Iscg603krpFgX93CMD6WOwHz7P0BttofW68fRjrwJhqJFIQWskagtXF97yCfOmClTGpK9URK9hVL26DNuVTMJyJmTOij3UknASAh46ZTpQBPnzQuudLn7iFSAT6Nbk5sqTodDigC3jiZlLC0LVOBSN9tA0I9WTjQgzlF3xJ-lp03BeemnI8TAFKbraxIY-f3EgijjY8Q~f2DNL8IzoLRffgad4zgRhwTKaMcZA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |سەردێڕ=An Outline of the Ancient History of the Kurds. |پەڕە=٤٠}}</ref>; {{langx|tr|Kilikya}}).}} ناوچەیەکی جوگرافییە لە باشووری [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]، لە کەناراوەکانی باکووری [[دەریای ناوین|ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاستەوە]] درێژدەبێتەوە بۆ ناوەوە. لە ڕۆژاوای کیلیکیە ھاوسنوورە لەگەڵ پامفیلیا، لە باکوورەوە لەگەڵ لیکاونیا و کاپادۆکیا، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە کۆماجین، لە ڕۆژھەڵاتەوە [[وڵاتانی شام|شام]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[دەریای ناوەڕاست]]. ژمارەی دانیشتووانی کیلیکیە زیاتر لە شەش ملیۆن کەسە، زیاتر لە دەشتی کیلیکیە چڕبووەتەوە ({{Langx|tr|Çukurova}}). ناوچەکە پارێزگاکانی [[پارێزگای مێرسین|مێرسین]] و [[پارێزگای ئادانا|ئەدەنە]] و [[پارێزگای عوسمانیە|عوسمانییە]] و [[پارێزگای خەتای|ھاتای]] لەخۆدەگرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cilicia}} [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کوردی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٤ەمی پ.ز]] 4h7iwk31q9sku4fsn2qyzvlsmobrofl 1574015 1573920 2026-04-09T17:03:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەرمەنستان|ئەرمەنستان]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]]، [[دەروازە:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[دەروازە:تورکیا|تورکیا]] 1574015 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''کیلیکیە''' {{Refn|Known less often as '''Kilikia''' ({{langx|hy|Կիլիկիա|translit=Kilikia}}; {{langx|grc|{{Script|Grek|Κιλικία}}|translit=Kilikía}}; {{langx|ku|Kēlak|lit=side, bank}}<ref >{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stetsyuk |یەکەم=Valentyn |ناونیشان=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/123731408/KurdHistroryEnN-libre.pdf?1752324979=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DAn_Outline_of_the_Ancient_History_of_the.pdf&Expires=1772223641&Signature=Bdmbzg26t0J5id21XYpAG8Zhwp~C9368wo8X3nOxzhyyyxP1iF6V2OQlkImVOO4zSrO6iLafitveQWZeqVl7BVdoWaE8am4A5Of57GWCmXmvs5r4Iscg603krpFgX93CMD6WOwHz7P0BttofW68fRjrwJhqJFIQWskagtXF97yCfOmClTGpK9URK9hVL26DNuVTMJyJmTOij3UknASAh46ZTpQBPnzQuudLn7iFSAT6Nbk5sqTodDigC3jiZlLC0LVOBSN9tA0I9WTjQgzlF3xJ-lp03BeemnI8TAFKbraxIY-f3EgijjY8Q~f2DNL8IzoLRffgad4zgRhwTKaMcZA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |سەردێڕ=An Outline of the Ancient History of the Kurds. |پەڕە=٤٠}}</ref>; {{langx|tr|Kilikya}}).}} ناوچەیەکی جوگرافییە لە باشووری [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]، لە کەناراوەکانی باکووری [[دەریای ناوین|ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاستەوە]] درێژدەبێتەوە بۆ ناوەوە. لە ڕۆژاوای کیلیکیە ھاوسنوورە لەگەڵ پامفیلیا، لە باکوورەوە لەگەڵ لیکاونیا و کاپادۆکیا، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە کۆماجین، لە ڕۆژھەڵاتەوە [[وڵاتانی شام|شام]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[دەریای ناوەڕاست]]. ژمارەی دانیشتووانی کیلیکیە زیاتر لە شەش ملیۆن کەسە، زیاتر لە دەشتی کیلیکیە چڕبووەتەوە ({{Langx|tr|Çukurova}}). ناوچەکە پارێزگاکانی [[پارێزگای مێرسین|مێرسین]] و [[پارێزگای ئادانا|ئەدەنە]] و [[پارێزگای عوسمانیە|عوسمانییە]] و [[پارێزگای خەتای|ھاتای]] لەخۆدەگرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cilicia}} {{شریتی دەروازە|ئەرمەنستان|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا}} [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کوردی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٤ەمی پ.ز]] nxuxqdg4eq8ngguycwdof6q6e6mshvr 0 294352 1574026 1573750 2026-04-09T17:04:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئێران|ئێران]] 1574026 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}'''گوندەواری سۆکماناباد'''، ناوی [[گوندەوار]]ێکە لە [[ناوچەی سەفایە]]ی [[شارستانی خۆی]]، لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] لە [[ئێران]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران}} [[پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] rz7o0x5twf6lidt8ybfymfcawytt380 0 294353 1573951 1573838 2026-04-09T16:20:15Z 1silent scientist 51740 1573951 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity |type=مێزۆپۆتامی |name=نینازو |deity_of=خودای ژێرپێوە، مارەکان و ڕوەک |symbol= [[مار]] |parents= {{plainlist| *[[ئێرێشکیگال]] و [[گوگالانا]] *[[ئینلیل]] و [[نینلیل]] *[[نانا (خودای سۆمەری)|نانا]] *خوداوەندە بێناوەکان کە وەک «مانگای بەھێز» و «گای دەستەمۆنەکراو» ناویان براوە}} |children={{plainlist| *[[نینگیشزیدا]] *دوو کچ *[[نینتینوگا]]}} |cult_center = ئێنێگی، لە بنەڕەتدا ھەروەھا [[ئەشنونا]] |consort=[[نینگیریدا]]{{sfn|Wiggermann|1998a|p=368}} | equivalent1_type = ئێشنونەیی | equivalent1 = [[تیشپاک]] }} '''نینازو''' (بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒀭𒀀𒋢) «خوداوەندی چاککەرەوە»{{sfn|Wiggermann|1998|pp=329-330}}) خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]]ی [[ژێرپێوەی مێزۆپۆتامیای کۆن|ژێرپێوە]] بوو. ھەروەھا پەیوەندی بە [[مار]]ەکان و [[ڕوەک]]ەوە ھەبوو، و بە تێپەڕبوونی کات کەسایەتی خوداوەندێکی جەنگاوەری وەرگرت. زۆرجار پەیوەندی بە [[ئێرێشکیگال]]ەوە ھەبوو، چ وەک کوڕ، ھاوسەر، یان تەنھا وەک ئەندامێکی ھەمان پۆلی خوداوەندەکانی ژێرپێوە. ناوەندە ڕەسەنەکانی پەرستنی [[ئێنێگی]] و [[ئەشنونا]] بوون، ھەرچەندە لە شاری دووەمدا وردە وردە خوداوەندێکی ھاوشێوە بە ناوی [[تیشپاک]] جێگەی گرتەوە. [[پەرستن (کردەوەی ئایینی)|پەرستنی]] ئەو دوای [[سەردەمی بابلی کۆن]] کەمی کرد، ھەرچەندە لە شاری [[ئوور]]، کە لە ئێنێگییەوە گواسترابووەوە بۆی، ژمارەیەک پەرستنی خۆی پاراست تەنانەت دوای ڕووخانی دوا ئیمپراتۆرییەتەکانی [[مێزۆپۆتامیا]]، لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشیدا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} n4ykdgmtopjdo513n80m2qnteh1kcon 1574091 1573951 2026-04-09T20:03:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1574091 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox deity |type=مێزۆپۆتامی |name=نینازو |deity_of=خودای ژێرپێوە، مارەکان و ڕوەک |symbol= [[مار]] |parents= {{plainlist| *[[ئێرێشکیگال]] و [[گوگالانا]] *[[ئینلیل]] و [[نینلیل]] *[[نانا (خودای سۆمەری)|نانا]] *خوداوەندە بێناوەکان کە وەک «مانگای بەھێز» و «گای دەستەمۆنەکراو» ناویان براوە}} |children={{plainlist| *[[نینگیشزیدا]] *دوو کچ *[[نینتینوگا]]}} |cult_center = ئێنێگی، لە بنەڕەتدا ھەروەھا [[ئەشنونا]] |consort=[[نینگیریدا]]{{sfn|Wiggermann|1998a|p=368}} | equivalent1_type = ئێشنونەیی | equivalent1 = [[تیشپاک]] }} '''نینازو''' (بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒀭𒀀𒋢) «خوداوەندی چاککەرەوە»{{sfn|Wiggermann|1998|pp=329-330}}) خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]]ی [[ژێرپێوەی مێزۆپۆتامیای کۆن|ژێرپێوە]] بوو. ھەروەھا پەیوەندی بە [[مار]]ەکان و [[ڕوەک]]ەوە ھەبوو، و بە تێپەڕبوونی کات کەسایەتی خوداوەندێکی جەنگاوەری وەرگرت. زۆرجار پەیوەندی بە [[ئێرێشکیگال]]ەوە ھەبوو، چ وەک کوڕ، ھاوسەر، یان تەنھا وەک ئەندامێکی ھەمان پۆلی خوداوەندەکانی ژێرپێوە. ناوەندە ڕەسەنەکانی پەرستنی [[ئێنێگی]] و [[ئەشنونا]] بوون، ھەرچەندە لە شاری دووەمدا وردە وردە خوداوەندێکی ھاوشێوە بە ناوی [[تیشپاک]] جێگەی گرتەوە. [[پەرستن (کردەوەی ئایینی)|پەرستنی]] ئەو دوای [[سەردەمی بابلی کۆن]] کەمی کرد، ھەرچەندە لە شاری [[ئوور]]، کە لە ئێنێگییەوە گواسترابووەوە بۆی، ژمارەیەک پەرستنی خۆی پاراست تەنانەت دوای ڕووخانی دوا ئیمپراتۆرییەتەکانی [[مێزۆپۆتامیا]]، لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشیدا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} cc79u144wyk0rn2dqjis4ha5ncu0cgw 0 294354 1573941 1573748 2026-04-09T16:10:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Pike Place Market}} 1573941 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''بازاڕی پایک پڵەیس''' بازاڕێکی گشتییە لە [[سیاتڵ]]، [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ١٧ی ئابی ١٩٠٧دا کراوەتەوە، و یەکێکە لە کۆنترین بازاڕە گشتییەکانی جووتیاران کە بە بەردەوامی لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا کار دەکات. بەسەر کەناراوەکانی کەنداوی ئێلیۆت لە پیوجێت ساوند دەڕوانێت، و وەک شوێنێکی بازرگانی بۆ زۆرێک لە جووتیارە بچووکەکان، پیشەوەران و [[بازرگان|بازرگانان]] خزمەت دەکات. بە ناوی شەقامە ناوەندییەکەیەوە ناونراوە، پایک پڵەیس، کە لە شەقامی پایکەوە بەرەو باکووری ڕۆژاوا بۆ شەقامی ڤێرجینیا لە کەناری ڕۆژاوای [[ناوەندی شاری سیاتڵ]] دەچێت. بازاڕی پایک پڵەیس بەناوبانگترین شوێنی گەشتیاریی سیاتڵە، کە ساڵانە زیاتر لە ٢٠ ملیۆن سەردانیکەری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Pike Place Market}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 424w5sm96pplgkgylchgs8comt1pnqp 1574007 1573941 2026-04-09T17:01:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1574007 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''بازاڕی پایک پڵەیس''' بازاڕێکی گشتییە لە [[سیاتڵ]]، [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ١٧ی ئابی ١٩٠٧دا کراوەتەوە، و یەکێکە لە کۆنترین بازاڕە گشتییەکانی جووتیاران کە بە بەردەوامی لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا کار دەکات. بەسەر کەناراوەکانی کەنداوی ئێلیۆت لە پیوجێت ساوند دەڕوانێت، و وەک شوێنێکی بازرگانی بۆ زۆرێک لە جووتیارە بچووکەکان، پیشەوەران و [[بازرگان|بازرگانان]] خزمەت دەکات. بە ناوی شەقامە ناوەندییەکەیەوە ناونراوە، پایک پڵەیس، کە لە شەقامی پایکەوە بەرەو باکووری ڕۆژاوا بۆ شەقامی ڤێرجینیا لە کەناری ڕۆژاوای [[ناوەندی شاری سیاتڵ]] دەچێت. بازاڕی پایک پڵەیس بەناوبانگترین شوێنی گەشتیاریی سیاتڵە، کە ساڵانە زیاتر لە ٢٠ ملیۆن سەردانیکەری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Pike Place Market}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 8mrn68stwgxo4scgcad1jzs53m5xdg5 1574088 1574007 2026-04-09T20:03:05Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574088 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''بازاڕی پایک پڵەیس''' بازاڕێکی گشتییە لە [[سیاتڵ]]، [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ١٧ی ئابی ١٩٠٧دا کراوەتەوە، و یەکێکە لە کۆنترین بازاڕە گشتییەکانی جووتیاران کە بە بەردەوامی لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا کار دەکات. بەسەر کەناراوەکانی کەنداوی ئێلیۆت لە پیوجێت ساوند دەڕوانێت، و وەک شوێنێکی بازرگانی بۆ زۆرێک لە جووتیارە بچووکەکان، پیشەوەران و [[بازرگان|بازرگانان]] خزمەت دەکات. بە ناوی شەقامە ناوەندییەکەیەوە ناونراوە، پایک پڵەیس، کە لە شەقامی پایکەوە بەرەو باکووری ڕۆژاوا بۆ شەقامی ڤێرجینیا لە کەناری ڕۆژاوای [[ناوەندی شاری سیاتڵ]] دەچێت. بازاڕی پایک پڵەیس بەناوبانگترین شوێنی گەشتیاریی سیاتڵە، کە ساڵانە زیاتر لە ٢٠ ملیۆن سەردانیکەری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Pike Place Market}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] kr3x3nkm46x4554bgykbuurk1afrwcx 0 294356 1573915 1573841 2026-04-09T15:33:12Z 1silent scientist 51740 1573915 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''نینگال''' (𒀭𒊩𒌆𒃲 واتا شاژنی مەزن؛ {{Sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013}} بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: '''Nikkal''' {{Sfn|Krebernik|1993}}) خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو کە وەک ھاوسەری خوداوەندی [[مانگ]] سەیر دەکرا، [[سین (ئەفسانە)|نانا]]. پەیوەندییەکی نزیکی بە ناوەندە سەرەکییەکانی پەرتشییەوە ھەبوو، [[ئوور]] و [[حەڕان]] ، بەڵام لە شارەکانی دیکەی [[مێزۆپۆتامیا|مێزۆپۆتامیاش]] پێکەوە دەپەرستران. بە تایبەتی لەلایەن [[سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور|شانشینی سێیەمی ئوور]] و دواتر لەلایەن پاشاکانی [[لارسا]]وە ڕێزی لێدەگیرا. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ئوور]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] jv2tbsgrtu4x11scs25zlm4co8wl2kx 1574017 1573915 2026-04-09T17:03:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژن|ژن]] 1574017 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''نینگال''' (𒀭𒊩𒌆𒃲 واتا شاژنی مەزن؛ {{Sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013}} بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: '''Nikkal''' {{Sfn|Krebernik|1993}}) خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو کە وەک ھاوسەری خوداوەندی [[مانگ]] سەیر دەکرا، [[سین (ئەفسانە)|نانا]]. پەیوەندییەکی نزیکی بە ناوەندە سەرەکییەکانی پەرتشییەوە ھەبوو، [[ئوور]] و [[حەڕان]] ، بەڵام لە شارەکانی دیکەی [[مێزۆپۆتامیا|مێزۆپۆتامیاش]] پێکەوە دەپەرستران. بە تایبەتی لەلایەن [[سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور|شانشینی سێیەمی ئوور]] و دواتر لەلایەن پاشاکانی [[لارسا]]وە ڕێزی لێدەگیرا. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژن}} [[پۆل:ئوور]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] dtg6oiyd1ooydjcrbd8c8os5boia2kw 1574084 1574017 2026-04-09T20:02:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1574084 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''نینگال''' (𒀭𒊩𒌆𒃲 واتا شاژنی مەزن؛ {{Sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013}} بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: '''Nikkal''' {{Sfn|Krebernik|1993}}) خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو کە وەک ھاوسەری خوداوەندی [[مانگ]] سەیر دەکرا، [[سین (ئەفسانە)|نانا]]. پەیوەندییەکی نزیکی بە ناوەندە سەرەکییەکانی پەرتشییەوە ھەبوو، [[ئوور]] و [[حەڕان]] ، بەڵام لە شارەکانی دیکەی [[مێزۆپۆتامیا|مێزۆپۆتامیاش]] پێکەوە دەپەرستران. بە تایبەتی لەلایەن [[سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور|شانشینی سێیەمی ئوور]] و دواتر لەلایەن پاشاکانی [[لارسا]]وە ڕێزی لێدەگیرا. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژن}} [[پۆل:ئوور]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] 2o3z0httq5vh5y3jxq07z8kpucio8e8 0 294357 1573886 1573866 2026-04-09T12:01:31Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1573886 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{br entries|{{lang|peo|𐎶𐎠𐎭|}}|{{transliteration|peo|مادا}}}} | conventional_long_name = خانەدانی ماد | common_name = ماد | image_map = Median Empire.png | map_caption = نەخشەیەکی گریمانەیی خانەدانی ماد لە ئەوپەڕی فراوانبوونیدا | era = [[سەردەمی ئاسن]] | empire = | p1 = [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] | p2 = [[ئورارتوو]] | p3 = | s1 = [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] | s2 = | s3 = | capital = [[ئەکباتانا]] | common_languages = [[زمانی مادی|مادی]] | religion = [[ئایینی ئێرانیی کۆن]] | government_type = [[پاشایەتی]] | title_leader = پاشاکان | leader1 = [[دیاکۆ]] | year_leader1 = ٧٠٠–٦٧٨ پ.ز | leader2 = [[فرەڤەرتیش]] | year_leader2 = ٦٧٨–٦٢٥ پ.ز | leader3 = [[ھەڤەخشترە]] | year_leader3 = ٦٢٥–٥٨٥ پ.ز | leader4 = [[ئیشتوویگوو|ئەژدەھاک]] | year_leader4 = ٥٨٥–٥٥٠ پ.ز | year_start = {{Circa|٦٧٨}} پ.ز | year_end = {{Circa|٥٥٠}} پ.ز | event_start = گرتنەدەستی دەسەڵاتی | date_start = | event_end = لەلایەن [[کورووشی مەزن]]ەوە داگیرکرا | date_end = | event1 = ڕاپەڕینی مادەکان دژی ئاشوور | date_event1 = ٦٧٢ پ.ز | event2 = گرتنەدەستی دەسەڵاتی ھەڤەخشترە | date_event2 = ٦٢٥ پ.ز | event3 = مادەکان و بابلییەکان [[نەینەوا]]یان گرت | date_event3 = ٦١٢ پ.ز | event4 = [[جەنگی مانگگیران]] | date_event4 = ٥٨٥ پ.ز | event_pre = | date_pre = | event_post = | date_post = | stat_year1 = ٥٨٥ پ.ز<ref name="Turchin">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Turchin|یەکەم١=Peter|دوایین٢=Adams|یەکەم٢=Jonathan M.|دوایین٣=Hall|یەکەم٣=Thomas D |سەردێڕ= East-West Orientation of Historical Empires | journal = Journal of World-Systems Research|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|بەرگ=١٢|issue=2 |پەڕە=٢٢٣|ناونیشان=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|issn= 1076-156X}}</ref><ref name="Taagepera">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Taagepera|یەکەم١=Rein|سەردێڕ=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to AD 600|journal=Social Science History|ڕێکەوت=١٩٧٩|بەرگ=٣|issue=3/4|پەڕە=١٢١|doi=10.2307/1170959|jstor=1170959| issn = 0145-5532}}</ref><ref name="OxfordArea">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bang|یەکەم١=Peter Fibiger|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9mkLEAAAQBAJ&pg=PA92|سەردێڕ=The Oxford World History of Empire: Volume One: The Imperial Experience|دوایین٢=Bayly|یەکەم٢=C. A.|دوایین٣=Scheidel|یەکەم٣=Walter|ساڵ=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٧٣١١-٤|پەڕەکان=٩٢–٩٤|زمان=en}}</ref> | stat_area1 = ٢٨٠٠٠٠٠ }} '''ماد''' ([[فارسیی کۆن]]: {{Lang|peo|𐎶𐎠𐎭}} «مادا»؛ [[یۆنانیی کۆن|یۆنانی]]: {{Lang|el|Μηδία}} «میدیا»؛ [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: «مادایە»){{sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} قەوارەیەکی سیاسی بوو کە ناوەندەکەی لە [[ئەکباتانا]] بوو، لە سەدەی ٧ی پ.ز تا ناوەڕاستی سەدەی ٦ی پ.ز بوونی ھەبوو و پێدەچێت بەشێکی بەرچاوی فەلاتی ئێرانی لەژێر دەسەڵاتدا بووبێت، پێش [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی بەھێزی ھەخامەنشی]]. دەستوەردانی بەردەوامی ئاشوورییەکان لە ناوچەی چیاکانی [[زاگرۆس]] بووە ھۆی پرۆسەی یەکگرتنی ھۆزە مادییەکان. تا ساڵی ٦١٢ی پ.ز، مادەکان ئەوەندە بەھێز بوون کە بتوانن بە ھاوپەیمانی لەگەڵ بابلییەکان ئیمپراتۆریەتیی ڕوولەکزانی ئاشوور بڕووخێنن. بەڵام لێکۆڵینەوە ھاوچەرخەکان مەیلیان بەرەو گومانکردنە لە ھەبوونی شانشین یان دەوڵەتێکی یەکگرتووی ماد، لانیکەم بۆ زۆربەی سەدەی ٧ی پ.ز.<ref name=":31">{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|یەکەم١=Vesta Sarkhosh |یەکەم٢=Sarah |زمان=en |دوایین١=Curtis |دوایین٢=Stewart |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |سەردێڕ=Birth of the Persian Empire |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧١-٠٩٢-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xCOPDwAAQBAJ&pg=PA123}}</ref> «خانەدانی ماد» بەپێی مێژوونووسی یۆنانیی کۆن [[ھێرۆدۆت]]، خانەدانێک بوو کە لە چوار پاشا پێکھاتبوو کە بۆ ماوەی ١٥٠ ساڵ لە ژێر چەتری ئیمپراتۆریەتیی ماددا فەرمانڕەوایییان کردووە.{{sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} ئەگەر چیڕۆکەکەی ھێرۆدۆت ڕاست بێت، مادەکان لەلایەن پیاوێک بە ناوی دیاکۆوە یەکخران، کە یەکەمین پاشا بوو لەو چوار پاشایەی کە فەرمانڕەواییی ئیمپراتۆریەتیی مادیان دەکرد؛ ئیمپراتۆریەتییەکی مەزن کە بەشێکی زۆری [[ئێران]] و ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]]ی دەگرتەوە. بەپێی مێژوونووسیی کلاسیک، ماد وەک یەکێک لە زلھێزە سەرەکییەکانی ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن دوای ڕووخانی ئاشوور دەرکەوت. لە سەردەمی [[ھەڤەخشترە]] (فەرمانڕەوایی ٦٢٥–٥٨٥ پ.ز)، سنوورەکانی شانشینەکە بەرەو ڕۆژھەڵات و ڕۆژئاوا فراوانتر بوون لە ڕێگەی ژێردەستەکردنی گەلانی دراوسێ، وەک [[فارسەکان]] و [[ئەرمەنییەکان]]. فراوانبوونی خاکی ماد بووە ھۆی پێکھێنانی یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی ئێرانی، کە لە ئەوپەڕی گەشەسەندنی خۆیدا دەسەڵاتی بەسەر ڕووبەرێکی ٢.٨ ملیۆن کیلۆمەتر دووجادا ھەبووە، کە لە کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی [[ڕووباری قزل ئیرماق|ڕووباری ھالیس]] لە [[ئەنادۆڵ]]ەوە تا [[ئاسیای ناوەڕاست]] درێژ دەبووەوە. لەو سەردەمەدا، [[شانشینی ماد|ئیمپراتۆریەتیی ماد]] یەکێک بوو لە زلھێزە گەورەکانی [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن]] لە تەک [[بابل]]، [[لیدیا]] و [[میسری کۆن]]. لە سەردەمی فەرمانڕەواییی خۆیدا، [[ئیشتوویگوو|ئەژدەھاک]] (فەرمانڕەوایی ٥٨٥–٥٥٠ پ.ز) کاری کرد بۆ بەھێزکردن و ناوەندی کردنی دەوڵەتی ماد، ئەمەش دژی ویستی خانەدانە ھۆزەکان بوو، کە ڕەنگە ئەمە بووبێتە ھۆی ڕووخانی شانشینەکە. لە ساڵی ٥٥٠ی پ.ز، [[ئەکباتانا]]ی پایتەختی ماد، لەلایەن [[کورووشی مەزن|کورووشی دووەم]]ی پاشای فارسەکانەوە داگیرکرا، کە ئەمەش نیشانەی دەسپێکی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] بوو.{{sfn|Dandamaev|1989|p=}} لە کاتێکدا بە شێوەیەکی گشتی قبووڵکراوە کە [[مادەکان]] ڕۆڵێکی بەرچاویان لە ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن دوای ڕووخانی ئاشوور بینیوە، مێژوونووسان مشتومڕیانە لەسەر ھەبوونی ئیمپراتۆریەتێکی ماد یان تەنانەت شانشینێکیش. ھەندێک لە زانایان بوونی ئیمپراتۆریەتێکی بەھێز و ڕێکخراو قبووڵ دەکەن کە کاریگەریی ھەبووبێت لەسەر پێکھاتە سیاسییەکانی ئیمپراتۆریەتیی دواتری ھەخامەنشی. ھەندێکی تر دەڵێن مادەکان [[کۆنفیدراڵی]]یەکی سستی ھۆزەکان بوون نەک دەوڵەتێکی ناوەندی. == کڕۆنۆلۆژی == بە بەکارھێنانی ئەو کڕۆنۆلۆژییەی کە [[ھێرۆدۆت]] پێشنیاری کردووە، دەتوانرێت کاتنامەیەکی گریمانەیی بۆ سەردەمی فەرمانڕەواییی پاشاکانی [[ماد]] دابنرێت. (تێبینی بکە کە فەرمانڕەواییی [[سەکاکان|سکیتییەکان]] لەم کڕۆنۆلۆژییەدا ھیچ ڕێکەوتێکی دیاریکراوی نییە.) {| class="wikitable" ! فەرمانڕەوا ! فەرمانڕەوایی ! ماوەی فەرمانڕەوایی |- | [[دیاکۆ]] | ٧٠٠–٦٤٧ پ.ز | ٥٣ |- | [[فرەڤەرتیش]] | ٦٤٧–٦٢٥ پ.ز | ٢٢ |- | [[مادییس]] (فەرمانڕەواییی [[سەکاکان|سکیتی]]) | ? | |- | [[ھەڤەخشترە]] | ٦٢٥–٥٨٥ پ.ز | ٤٠ |- | [[ئیشتوویگوو|ئەژدەھاک]] | ٥٨٥–٥٥٠ پ.ز | ٣٥ |- |} ژمارەکانی ھێرۆدۆت جێگەی گومانن: دوو پاشای یەکەم بەیەکەوە ٧٥ ساڵ فەرمانڕەوایییان کردووە، ھەروەھا دوو پاشای کۆتاییش بە ھەمان شێوە، کە کۆی گشتیی فەرمانڕەواییی خانەدانەکە دەکاتە ١٥٠ ساڵ. ھەبوونی ھەڤەخشترە و ئەژدەھاک جێگەی مشتومڕ نییە، چونکە لە سەرچاوە ھاوچەرخەکانی تریشدا ئاماژەیان پێ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/people/medes/|سەردێڕ=Medes – Livius}}</ref> بەڵام دیاکۆ و فرەڤەرتیش، دوو پاشای یەکەم، لە سەرچاوە ھاوچەرخەکاندا ئاماژەیان پێ نەکراوە. زانایان ھەوڵیان داوە ئەوان لەگەڵ کەسایەتییە ناودارەکانی تری ھەمان ناوچە و سەردەمدا یەک بخەن. لە دەقەکانی ئاشووریی نوێی سەردەمی [[سارگۆنی دووەم]]دا، چەندین ئاماژە بە سەرۆکێکی مانایی بە ناوی دایاوکوو کراوە، کە ڕەنگە ھەمان دیاکۆ بێت. ھەر ئەم دەقانە ئاماژە بەوە دەکەن کە دایاوکوو، وەک فەرمانڕەوای پارێزگای [[مانناکان|ماننا]]{{clarify|Is it a province named Mannea, or a province of the Mannean Kingdom, since there is a ruler of it?|date=June 2025}}، چووەتە پاڵ پاشای [[ئورارتوو]] دژی فەرمانڕەوای ماننا. لەلایەن سەرگۆنەوە دەستگیرکرا و لە ساڵی ٧١٥ی پ.ز، لەگەڵ خێزانەکەیدا بۆ [[سووریا]] دوورخرایەوە، کە پێدەچێت شوێنی کۆچی دواییی بێت. لە سەر بنەمای جەختکردنەوەی ھێرۆدۆت کە فەرمانڕەواییی سکیتییەکان بەسەر مادەکاندا نزیکەی ٢٨ ساڵی خایاندووە، زانایان دەسپێکی کڕۆنۆلۆژیی مادیان بۆ ساڵی ٧٢٨ی پ.ز پێشخستووە. ئەمەش ڕێگەی پێ دان کە [[فرەڤەرتیش]]، دووەم پاشای ماد، لەگەڵ [[کەشتەریتی]] یەک بخەن، کە ڕێبەری ڕاپەڕینی مادەکان بوو دژی ئاشوور لە ساڵی ٦٧٢ی پ.ز. ئەم یەکخستنە لەسەر بنەمای وتەیەکی [[نەخشەبەردینی بێستون]]ە دەربارەی کەسێک بە ناوی فرەڤەرتیش (یان فراورتیش لە وەرگێڕانی یۆنانیدا)، کە لە ساڵی ٥٢٢ی پ.ز دژی پاشای فارس [[داریووشی مەزن]] ڕاپەڕی و بانگەشەی دەکرد کە خەشەسریتییە «لە بنەماڵەی ھەڤەخشترە». ئەگەر دەسپێکی فەرمانڕەواییی دیاکۆ بۆ ساڵی ٧٢٨ی پ.ز بگوازرێتەوە، کڕۆنۆلۆژیی ڕەھای خانەدانەکە بەم شێوەیە دەبێت:{{sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} {| class="wikitable" ! فەرمانڕەوا ! فەرمانڕەوایی ! ماوەی فەرمانڕەوایی |- | [[دیاکۆ]] | ٧٢٨–٦٧٥ پ.ز | ٥٣ |- | [[فرەڤەرتیش]]/کەشتەریتی | ٦٧٥–٦٥٣ پ.ز | ٢٢ |- | [[مادییس]] (فەرمانڕەواییی [[سکیتییەکان|سکیتی]]) | ٥٥٣–٦٢٥ پ.ز | ٢٨ |- | [[ھەڤەخشترە]] | ٦٢٥–٥٨٥ پ.ز | ٤٠ |- | [[ئیشتوویگوو|ئەژدەھاک]] | ٥٨٥–٥٥٠ پ.ز | ٣٥ |- |} بەڵام ئەم کڕۆنۆلۆژییە لەلایەن زانایانەوە ڕەتکرایەوە کاتێک ڕێنێ لابات نیشانی دا کە لە دەستنووسە جیاوازەکانی «[[مێژووەکانی ھێرۆدۆت]]»دا، ٢٨ ساڵەکەی فەرمانڕەواییی سکیتییەکان لە ڕاستیدا وەک بەشێک لە فەرمانڕەواییی ھەڤەخشترە ھەژمار کراوە، ئەمەش وای کرد کە مەحاڵ بێت فرەڤەرتیش ھەمان کەشتەریتی ناو سەرچاوە ئاشوورییەکان بێت.{{sfn|Labat|1961|p=٧}} [[ئێدوین گرانتۆڤسکی]] پێی وابوو کە سەرچاوە بزمارییەکان دەتوانن یارمەتیدەر بن لە چارەسەرکردنی ئەم کێشە کڕۆنۆلۆژییە، چونکە ڕێکەوتی ڕاپەڕینی مادیان دژی ئاشوور بۆ ساڵی ٦٧٢ی پ.ز، و کۆتاییی خانەدانی ماد بۆ ٥٥٠ی پ.ز دەگەڕێننەوە. ئەو کڕۆنۆلۆژییەکی پێشنیار کرد کە تێیدا فەرمانڕەواییی [[سەکاکان|سکیتییەکان]] لەگەڵ فەرمانڕەواییی فرەڤەرتیشدا تێکھەڵکێش دەبێت:{{sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} {| class="wikitable" ! فەرمانڕەوا ! فەرمانڕەوایی ! ماوەی فەرمانڕەوایی |- | [[دیاکۆ]] | ٦٧٢–٦٤٠ پ.ز | ٣٢ |- | [[فرەڤەرتیش]] | ٦٤٠–٦٢٠ پ.ز | ٢٠ |- | [[مادییس]] (فەرمانڕەواییی [[سکیتییەکان|سکیتی]]) | ٦٣٥–٦١٥ پ.ز | ٢٠ |- | [[ھەڤەخشترە]] | ٦٢٠–٥٨٤ پ.ز | ٣٦ |- | [[ئیشتوویگوو|ئەژدەھاک]] | ٥٨٤–٥٥٠ پ.ز | ٣٤ |- |} بەوپێیە، بە وتەی [[گرانتۆڤسکی]]، خانەدانی ماد بە گشتی بۆ ماوەی نزیکەی ١٢٠ ساڵ بوونی ھەبووە. دیاکۆ کۆتاییی بە دەسەڵاتی ئاشوور ھێنا و خانەدانی مادی دامەزراند. فرەڤەرتیش فارسەکانی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆی. ھەڤەخشترە دەستی کرد بە داگیرکردنی ئاسیای سەروو کاتێک ئاشوورییەکان لە ساڵی ٦١٢ی پ.ز تێکشکان، و ئیمپراتۆریەتەکەیان تا ساڵی ٥٥٠ی پ.ز بەردەوام بوو. سەبارەت بە باڵادەستیی سکیتییەکان بەسەر مادەکان و وڵاتانی تردا، وتەکەی ھێرۆدۆت خەسڵەتێکی ئەفسانەیی و ناڕاستی ھەیە، چونکە ناتوانرێت لەگەڵ مێژووی ڕاستەقینەی ماد لە سەدەی ٧ی پ.ز، و لەگەڵ مێژووی تەواوی بەشەکانی تری ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن بگونجێنرێت. گێڕانەوەیەکی تر، دیسان لەلایەن ھێرۆدۆتەوە، دەڵێت مادەکان بۆ ماوەی ١٢٨ ساڵ فەرمانڕەواییی [[باکووری ئاسیا]]یان کردووە. ئەگەر ئەم ژمارەیە ڕاست بێت، دەبێت دەسپێکی خانەدانی ماد بۆ ساڵی ٦٧٨ی پ.ز بگەرێندرێتەوە، کە چەند ساڵێک پێش ڕاپەڕینەکەی دژی ئاشوورییەکان بوو. دەکرێت دژایەتییە دیارەکانی زانیارییەکانی ھێرۆدۆت چارەسەر بکرێن. ھێرۆدۆت ٥٣ ساڵ فەرمانڕەوایی بۆ دیاکۆ، و ٢٢ ساڵ بۆ فرەڤەرتیش دادەنێت. لە جیاتی ئەوە، جۆرج ڕاولینسۆن پێشنیاری کرد کە فرەڤەرتیش ٥٣ ساڵ، و دیاکۆ ٢٢ ساڵ فەرمانڕەوایییان کردووە. بەو گۆڕانکارییە، فەرمانڕەواییی فرەڤەرتیش دەکرێت بۆ نێوان ٦٧٨ و ٦٢٥ی پ.ز بگێڕدرێتەوە. بەم شێوەیە، بە وتەی ڕاولینسۆن، کۆی فەرمانڕەواییی سێ پاشاکە (٥٣+٤٠+٣٥) دوای دیاکۆ، دەبێتە ئەو ١٢٨ ساڵەی کە ھێرۆدۆت ئاماژەی پێ کردووە. لەم گێڕانەوەیەدا، فرەڤەرتیش ئەو کەسە بوو کە کۆتاییی بە دەسەڵاتی ئاشوور ھێنا و، وەک ھێرۆدۆت ئیدیعا دەکات، ھێرشی کردە سەر ھۆزە فارسییەکان و دەستی کرد بە ژێردەستەکردنی گەلانی تری ئاسیا. بۆیە، خاڵی دەسپێکی ماوەی ١٢٨ ساڵەی باڵادەستیی ماد بە ئەگەرێکی زۆرەوە گرتنەدەستی دەسەڵاتی کەشتەریتی/فرەڤەرتیش بووە، کە چەند ساڵێک پێش ڕاپەڕینە سەرکەوتووەکەی دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] دەستی بە فەرمانڕەوایی کرد، و بۆ ماوەی ٥٣ ساڵ حکومی کرد. لەم گێڕانەوەیەدا، دیاکۆ، باوکی فرەڤەرتیش، پێدەچێت تەنھا سەرۆک ھۆزێک بووبێت کە دەستی کردووە بە پتەوکردنی دەسەڵات لە نێوان ھۆزە مادییەکانی تردا. ئەوەش ئەگەری ھەیە کە ئەو تەنھا دامەزرێنەری ناوی بنەماڵەی شاھانەی ماد بووبێت. بە وتەی دیاکۆنۆف، ڕەنگە ھێرۆدۆت کڕۆنۆلۆژییەکەی زۆر سادە کردبێتەوە، و چالاکییەکانی چەندین نەوەی سەرۆکە مادییەکانی خستبێتە پاڵ دیاکۆ، و بەو شێوەیە دامەزراندنی دەوڵەتەکەی دابێتە پاڵ ئەو. ھەڤەخشترە، بە ھاوپەیمانی لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|بابل]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]ی داگیرکرد و دەسەڵاتی مادی بەسەر ئەو بەشانەی ئاسیادا دامەزراند کە لە ڕۆژھەڵاتی [[ڕووباری ھالیس]]ن. لەژێر ئەم گریمانەیەدا، کڕۆنۆلۆژیی پاشاکانی ماد بەم شێوەیە دەبێت:{{sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} {| class="wikitable" ! فەرمانڕەوا ! فەرمانڕەوایی ! ماوەی فەرمانڕەوایی |- | [[دیاکۆ]] | ٧٠٠–٦٧٨ پ.ز | ٢٢ |- | [[فرەڤەرتیش]] | ٦٧٨–٦٢٥ پ.ز | ٥٣ |- | [[مادییس]] (فەرمانڕەواییی [[سکیتییەکان|سکیتی]]) | ? | |- | [[ھەڤەخشترە]] | ٦٢٥–٥٨٥ پ.ز | ٤٠ |- | [[ئیشتوویگوو|ئەژدەھاک]] | ٥٨٥–٥٥٠ پ.ز | ٣٥ |- |} === فەرمانڕەواکانی ماد بەپێی کێتێسیاس === {| class="wikitable" ! ماوەی فەرمانڕەوایی<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Rollinger |یەکەم١=Robert |سەردێڕ=VII. Iranian Empires and their vassal states |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=Brill’s New Pauly Supplements I - Volume 1 : Chronologies of the Ancient World - Names, Dates and Dynasties |ناونیشان=https://referenceworks.brillonline.com/entries/brill-s-new-pauly-supplements-i-1/vii-iranian-empires-and-their-vassal-states-COM_0008 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Brill |زمان=en |دوایین٢=Wiesehöfer |یەکەم٢=Josef |دوایین٣=Schottky |یەکەم٣=Martin}}</ref> ! ناو(ەکان) |- | ٢٨ ساڵ | [[ئەرباکس]] |- | ٥٠ ساڵ | ماوداکس |- | ٣٠ ساڵ | سۆسارموس |- | ٥٠ ساڵ | ئارتیکاس |- | ٢٢ ساڵ | ئاربیانس |- | ٤٠ ساڵ | [[ئارتایۆس]] |- | ٢٢ ساڵ | ئارتینس |- | ٤٠ ساڵ | ئارتیباس |- | | ئەسپاداس (ئاپانداس)/[[ئیشتوویگوو|ئەژدەھاک]] (ئەستییگاس) |} == ڕەچەڵەکناسی == [[file:Qyzqapan tomb relief 2.jpg|thumb|center|نەخشەبەردینەیەک کە ڕەنگە نوێنەرایەتیی [[ھەڤەخشترە]] بکات، گرینگترین پاشای ماد]] دارەماڵی خانەدانی ماد و خزمایەتییان لەگەڵ بابلییەکان، [[لیدیا|لیدییەکان]] و [[فارسەکان]]، بەپێی تۆمارەکانی مێژوونووسان ھێرۆدۆت، بێرۆسۆس و [[کێتێسیاس]]. بەپێی [[بێرۆسۆس]]، [[نەبووخەدنەسر]] ھاوسەرگیریی لەگەڵ ئەمیتیس، کچی ئەژدەھاک کردووە. مەحاڵە ئەمیتیس کچی ئەژدەھاک بێت، چونکە ئەو لە سەردەمی فەرمانڕەواییی نابۆپۆلاساردا ھێشتا زۆر گەنج بووە بۆ ئەوەی منداڵی ببێت، و ھێشتا نەبووبووە پاشا؛ وا دیارە زیاتر لەوە بچێت کە ئەمیتیس کچی ھەڤەخشترە و خوشکی ئەژدەھاک بووبێت.{{Sfn|Lendering|1995}} ئەژدەھاک ھاوسەرگیریی لەگەڵ ئاریێنیس کردووە، بەڵام نادیارە کە ئایا باوکی ھیچ کوڕ یان کچێک بووە. ھێرۆدۆت و گزینۆفۆن ئیدیعا دەکەن کە کچێکی ھەبووە بە ناوی [[ماندانا]]، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ کەمبۆزیی یەکەم کردووە و دایکی [[کورووشی مەزن]] بووە. کێتێسیاس ڕاستیی ئەم لێدوانەی ڕەتکردەوە و ڕای گەیاند کە ئەژدەھاک کچێکی ھەبووە بە ناوی ئەمیتیس، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ سپیتاماس کردووە و دوای مردنی ئەو، لەگەڵ کورووشی مەزن ھاوسەرگیریی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gutenberg.org/files/16163/16163-h/16163-h.htm |سەردێڕ=The Seven Great Monarchies, by George Rawlinson, The Third Monarchy |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Gutenberg.org}}</ref> {{legend|#FFE4B5|خزمە خوێنییەکانی دیاکۆ}} {{Tree chart/start|align=center|summary=Median family tree}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | |Ph|Ph=فرەڤەرتیش|boxstyle_Ph=background:moccasin;}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | |!}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | |Dei|Dei='''[[دیاکۆ]]'''<br><small>{{reign}} ٧٠٠–٦٧٨ پ.ز</small>|boxstyle_Dei=background:moccasin;}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | |!}} {{Tree chart| | | | |Merm| | | | | | | | | |Ph|Merm=[[خانەدانی مەرماندە]]| boxstyle_Merm = border-width:0px; vertical-align:bottom|Ph='''[[فرەڤەرتیش]]'''<br><small>{{reign}} ٦٧٨–٦٢٥ پ.ز</small>|boxstyle_Ph=background:moccasin;}} {{Tree chart| | | | | |:| | | | | | | | | | | |!}} {{Tree chart| | | | |Al| | | | | | | | | |Cyx| | | | | | |Ch| |Al='''[[ئالیاتیس]]'''<br><small>{{reign}} ٥٩١–٥٦٠ پ.ز</small>|Cyx='''[[ھەڤەخشترە]]'''<br><small>{{reign}} ٦٢٥–٥٨٥ پ.ز</small>|Ch=[[خانەدانی کلدانی]]| boxstyle_Ch = border-width:0px; vertical-align:bottom|boxstyle_Cyx=background:moccasin;}} {{Tree chart| | |,|-|-|^|-|-|.| | | | | |,|-|-|^|-|-|.| | | | |:}} {{Tree chart| |Cro| | | |Ar|~|y|~|Ast| | | |Am|~|y|~|Neb|Cro='''[[کرۆسوس]]'''<br><small>{{reign}} ٥٦٠–٥٤٦ پ.ز</small>|Ar=''[[ئاریێنیس]]''|Ast='''[[ئیشتوویگوو|ئەژدەھاک]]'''<br><small>{{reign}} ٥٨٥–٥٥٠ پ.ز</small>|Am=''[[ئەمیتیسی بابل|ئەمیتیس]]''|Neb='''[[نەبووخەد نەسر دووەم|نەبووخەد نەسری دووەم]]'''<br><small>{{reign}} ٦٠٥–٥٦٢ پ.ز</small>|boxstyle_Am=background:moccasin;|boxstyle_Ast=background:moccasin;}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | |!}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | |Am|Am='''[[ئەمەل-مەردوک]]'''<br><small>{{reign}} ٥٦٢–٥٦٠ پ.ز</small>}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | |}} {{Tree chart| | | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | | |Ach| | | ||Ach=[[خانەدانی ھەخامەنشی]]| boxstyle_Ach = border-width:0px; vertical-align:bottom}} {{Tree chart| | | | | | | | | |!| | | |!| | | | | |:}} {{Tree chart| | | | | | | | | |!| | | |!| | | | | |:}} {{Tree chart| | | | | | | | | |!| | |Man|~|y|~|Cam|Man=''[[ماندانا]]''|Cam='''[[کەمبۆزیی یەکەم]]'''<br><small>{{reign}} ٥٨٠–٥٥٩ پ.ز</small>|boxstyle_Man=background:moccasin;}} {{Tree chart| | | | | | | | | |!| | | | | | |!}} {{Tree chart| |Esp|~|y|~|Am|~|~|~|~|~|Cyr|Esp=سپیتاماس|Am=''[[ئەمیتیسی ماد|ئەمیتیس]]''|Cyr='''[[کورووشی مەزن|کورووشی دووەم]]'''<br><small>{{reign}} ٥٥٩–٥٣٠ پ.ز</small>|boxstyle_Am=background:moccasin;}} {{Tree chart| | | |,|-|^|-|.| | | | | | | | | }} {{Tree chart| | |Esp| |Meg| |Esp=سپیتێکس|Meg=مێگابێرنیس}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Tree chart/end}} == کاتنامەی فەرمانڕەواکان == <timeline> ImageSize = width:1200 height:auto barincrement:20 PlotArea = top:10 bottom:30 right:150 left:20 AlignBars = justify DateFormat = yyyy Period = from:-700 till:-550 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:-700 Colors = id:canvas value:rgb(0.97,0.97,0.97) id:PP value:blue Backgroundcolors = canvas:canvas BarData = barset:Rulers PlotData= width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:Rulers from: -700 till: -678 color:PP text:"[[دیاکۆ]] (٧٠٠–٦٧٨ پ.ز)" from: -678 till: -625 color:PP text:"[[فرەڤەرتیش]] (٦٧٨–٦٢٥ پ.ز)" from: -625 till: -585 color:PP text:"[[ھەڤەخشترە]] (٦٢٥–٥٨٥ پ.ز)" from: -585 till: -550 color:PP text:"[[ئیشتوویگوو|ئەژدەھاک]] (٥٨٥–٥٥٠ پ.ز)" barset:skip </timeline> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == پەرتووکنامە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dandamaev|یەکەم=M. A.|سەردێڕ=A Political History of the Achaemenid Empire|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ms30qA6nyMsC&pg=PA16|ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩١٧٢-٦}} * {{Cite encyclopedia |url=https://iranicaonline.org/articles/media|title =Media |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |first1=M. |last1=Dandamayev |first2=I. |last2=Medvedskaya |year=2006 }} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Labat |یەکەم=René |ڕێکەوت=١٩٦١|سەردێڕ=Kaštariti, Phraorte et les débuts de l'histoire Mède |journal=Journal Asiatique |ژمارە=٢٤٩|پەڕەکان=١–١٢}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/articles/person/cyaxares/|سەردێڕ=Cyaxares|دوایین=Lendering|یەکەم=Jona|بەستەری نووسەر=Jona Lendering|ڕێکەوت=١٩٩٥|وێبگە=Livius|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١}} [[پۆل:مادەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] o91mq53bzfcts5iwfwjbf45cr65klj7 0 294360 1573891 2026-04-09T12:12:52Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1307005445|Manzat (goddess)]]» 1573891 wikitext text/x-wiki '''مانزات''' هەروەها بە نووسراوی '''Mazzi'at''', '''Manzi'at''' و '''Mazzêt''' ، هەندێک جار بە ناوی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] '''Tiranna''' ^{[[دینگیر|d]]} TIR.AN.NA) ناسراوە {{Sfn|Lambert|1987}} خوداوەندێکی مێزۆپۆتامیا و [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]] بووە کە نوێنەرایەتی [[پەلکەزێڕینە|کەوانە]] دەکات. هەروەها پێدەچوو بەرپرسیار بێت لە خۆشگوزەرانی شارەکان. == سەرچاوەکان == [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] jg9lxi5ggpj9tk7u4glvqtyedfa5p2v 1573892 1573891 2026-04-09T12:18:43Z 1silent scientist 51740 1573892 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ئیلامی | name = مەنزات | image = | caption = | god_of = خوداوەندی [[پەلکەزێڕینە]] | abode = ئاسمان | spouse = {{plainlist| [[سیموت]] (لە [[ئیلام]]) [[ئیشتاران]] (لە [[دێر (سۆمەر)|دێر]])}} | parents = [[سین (ئەفسانە)|سین]] و [[نینگال]] (لە یەک تەڵسمی [[ماقلوو]]) | siblings = [[شەمەش]] (وەک ئەوەی سەرەوە) | children = لوگالگیدا | cult_center = دێی نۆ، تەپەی حۆرییە، [[لارسا]]، [[دێر (سۆمەر)|دێر]] }} '''مەنزات'''، ھەروەھا بە «مەزیئات»، «مەنزیئات» و «مەزێت» دەنووسرێت، ھەندێک جار بە ناوە سۆمەرییەکەی «تیراننا» (^[[Dingir|d]]TIR.AN.NA){{sfn|Lambert|1987|p=344}} دەناسرێت، خوداوەندێکی [[میزۆپۆتا]]می و [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلامی]] بوو کە نوێنەرایەتی «[[پەلکەزێڕینە]]»ی دەکرد. ھەروەھا باوەڕ وابوو کە بەرپرسە لە گەشەسەندنی شارەکان. لە ئیلام مەنزات لە نزمایییەکانی نزیک «سووسا» دەپەرسترا، بەتایبەتی لەو ناوچەیەی کە بە «ھوبشێن» دەناسرێت، کە پەیوەستە بە شوێنەوارە دێرینەکانی «دێی نۆ» و «تەپەی حوورییە»، لە کاتێکدا لە میزۆپۆتامیا پەیوەست بوو بە «دێر»، ئەگەرچی بەڵگەش ھەیە کە لە «[[نیپوور]]»، «[[لارسا]]» و شارەکانی تریشدا ڕێزی لێ گیراوە. ==ناو== ناوی مەنزات ناوێکی ئاساییی ئەکەدییە و بە واتای «پەلکەزێڕینە» دێت، ئەگەرچی ڕەگ و ڕیشەی وردی وشەکە نادیارە.{{sfn|Lambert|1987|p=344}} شێوەیەکی سۆمەریی ناوی ئەم خوداوەندە، «تیر-ئاننا» («کەوانی ئاسمان») ھەروەھا ناسراوە، بەڵام پێدەچێت دروستکراوێکی دەستکرد بێت چونکە نیشانەی TIR بە گشتی بۆ وشەی سۆمەری «قیشتوو»، «دارستان»، بەکاردێت، کە تەنھا واتای زیادەی «کەوان»ی وەرگرتووە بەھۆی لێکچوونی لەگەڵ وشەی [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] «قەشتوو»، «کەوان».{{sfn|Lambert|1987|p=344}} تیراننا وەک ناوێکی جێگرەوەی مەنزات لە لیستی خوداوەندەکانی «وایدنەر»{{sfn|Zaia|2017}} و لە «ئان = ئانووم»دا ھاتووە.{{sfn|Lambert|1987|p=345}} نووسینی ^dTIR.AN.NA ھەروەھا لە [[پێڕست]]ەکانی قوربانییەکانی یەکەمین شانشینی سیەلاند بەکارھاتووە،{{sfn|Boivin|2018|p=229}} و ھەندێک جار لە نووسینی ناوە تیۆفۆریکەکان لە شوێنەکانی تردا، بۆ نوێنەرایەتی لۆگۆگرافی ناوی خوداوەند مەنزات.{{sfn|Lambert|1987|pp=344-345}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] c9c882pui5u8nd2wepoeacfik980uz3 1574105 1573892 2026-04-09T20:05:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1574105 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{Infobox deity | type = ئیلامی | name = مەنزات | image = | caption = | god_of = خوداوەندی [[پەلکەزێڕینە]] | abode = ئاسمان | spouse = {{plainlist| [[سیموت]] (لە [[ئیلام]]) [[ئیشتاران]] (لە [[دێر (سۆمەر)|دێر]])}} | parents = [[سین (ئەفسانە)|سین]] و [[نینگال]] (لە یەک تەڵسمی [[ماقلوو]]) | siblings = [[شەمەش]] (وەک ئەوەی سەرەوە) | children = لوگالگیدا | cult_center = دێی نۆ، تەپەی حۆرییە، [[لارسا]]، [[دێر (سۆمەر)|دێر]] }} '''مەنزات'''، ھەروەھا بە «مەزیئات»، «مەنزیئات» و «مەزێت» دەنووسرێت، ھەندێک جار بە ناوە سۆمەرییەکەی «تیراننا» (^[[Dingir|d]]TIR.AN.NA){{sfn|Lambert|1987|p=344}} دەناسرێت، خوداوەندێکی [[میزۆپۆتا]]می و [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلامی]] بوو کە نوێنەرایەتی «[[پەلکەزێڕینە]]»ی دەکرد. ھەروەھا باوەڕ وابوو کە بەرپرسە لە گەشەسەندنی شارەکان. لە ئیلام مەنزات لە نزمایییەکانی نزیک «سووسا» دەپەرسترا، بەتایبەتی لەو ناوچەیەی کە بە «ھوبشێن» دەناسرێت، کە پەیوەستە بە شوێنەوارە دێرینەکانی «دێی نۆ» و «تەپەی حوورییە»، لە کاتێکدا لە میزۆپۆتامیا پەیوەست بوو بە «دێر»، ئەگەرچی بەڵگەش ھەیە کە لە «[[نیپوور]]»، «[[لارسا]]» و شارەکانی تریشدا ڕێزی لێ گیراوە. ==ناو== ناوی مەنزات ناوێکی ئاساییی ئەکەدییە و بە واتای «پەلکەزێڕینە» دێت، ئەگەرچی ڕەگ و ڕیشەی وردی وشەکە نادیارە.{{sfn|Lambert|1987|p=344}} شێوەیەکی سۆمەریی ناوی ئەم خوداوەندە، «تیر-ئاننا» («کەوانی ئاسمان») ھەروەھا ناسراوە، بەڵام پێدەچێت دروستکراوێکی دەستکرد بێت چونکە نیشانەی TIR بە گشتی بۆ وشەی سۆمەری «قیشتوو»، «دارستان»، بەکاردێت، کە تەنھا واتای زیادەی «کەوان»ی وەرگرتووە بەھۆی لێکچوونی لەگەڵ وشەی [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] «قەشتوو»، «کەوان».{{sfn|Lambert|1987|p=344}} تیراننا وەک ناوێکی جێگرەوەی مەنزات لە لیستی خوداوەندەکانی «وایدنەر»{{sfn|Zaia|2017}} و لە «ئان = ئانووم»دا ھاتووە.{{sfn|Lambert|1987|p=345}} نووسینی ^dTIR.AN.NA ھەروەھا لە [[پێڕست]]ەکانی قوربانییەکانی یەکەمین شانشینی سیەلاند بەکارھاتووە،{{sfn|Boivin|2018|p=229}} و ھەندێک جار لە نووسینی ناوە تیۆفۆریکەکان لە شوێنەکانی تردا، بۆ نوێنەرایەتی لۆگۆگرافی ناوی خوداوەند مەنزات.{{sfn|Lambert|1987|pp=344-345}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] eddk7amd39isyndddx5m9v79n0mu6w2 0 294361 1573894 2026-04-09T12:21:12Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1307656670|Pinikir]]» 1573894 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:خانمەخواکانی خۆشەویستی و ھەوەس]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] lcx3ddit6zs5862ychr6bd3ehet6ytz 1573895 1573894 2026-04-09T12:24:33Z 1silent scientist 51740 1573895 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ئیلامی | name = پینیکیر | image = Winged deity (Pinikir), ca. 14th–13th century BCE.jpg | alt = | caption = پەیکەرێکی برۆنزی بچووکی خوداوەندێکی باڵدار، پێدەچێت پینیکیر بێت، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چواردەیەم یان سێزدەیەمی پێش زایین | god_of = خوداوەندی ئەستێرەیی ئیلامی و حووری | cult_center = [[سووسا]]، [[ئەوان (شاری کۆن)|ئەوان]]، [[چۆغا زەنبیل]]، [[سامووھا]]،{{sfn|Beckman|1999|p=30}} پەرستگای [[یازڵیکایا]]{{sfn|Taracha|2009|p=95}} | symbol = ئەستێرە{{sfn|Beckman|1999|p=30}} | parents = [[سین (ئەفسانە)|سین]] و [[نینگال]] (تەنھا لە یەک دەقدا، بەھۆی تێکەڵبوون لەگەڵ عەشتار){{sfn|Taracha|2005|p=570}} | siblings = [[شەمەش]] (وەک ئەوەی سەرەوە){{sfn|Taracha|2005|p=570}} | equivalent1_type = میزۆپۆتامی | equivalent1 = [[عەشتار]]،{{sfn|Beckman|1999|p=25}} [[نینسیاننا]]{{sfn|Beckman|1999|p=27}} | equivalent2_type = سووری | equivalent2 = پێدەچێت [[عەشتەرووت]]{{sfn|Beckman|1999|p=39}} }} '''پینیکیر'''، ھەروەھا بە '''پینیگیر'''، '''پیرێنگیر'''، '''پیرینکیر'''، و '''پاراکاراس''' ناسراوە، خوداوەندێکی ئەستێرەیی [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن]] بوو کە لە بیروباوەڕە ئایینییەکانی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]ەوە سەرچاوەی گرتبوو. لە کاتێکدا تەنھا بە دەگمەن لە بەڵگەنامە ئیلامییەکاندا ئاماژەی پێ کراوە، لە [[حووری|ئایینی حووری]]دا پلەیەکی بەرچاوی بەدەستھێناوە. بەھۆی ئامادەبوونی لە پانتێۆنی زۆرێک لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن، لە [[ئەنادۆڵ]]ەوە تا [[ئێران]]، توێژەرانی نوێ بە «خوداوەندێکی جیھانگیر» ناوی دەبەن.{{sfn|Beckman|1999|p=25}} زانستی سەرەتایی بە ھەڵە ئەو و [[کیریریشا]]ی وەک یەک ناساند، کە خوداوەندێکی پەیوەندنەدارە{{sfn|Henkelman|2008|p=354}} لە ناوچەیەکی جیاوازی ئیلامەوە.{{sfn|Vallat|2012}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خانمەخواکانی خۆشەویستی و ھەوەس]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] 1fncjjhrnnw2x8xa67gz25g8iw150kx 1574104 1573895 2026-04-09T20:05:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1574104 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{Infobox deity | type = ئیلامی | name = پینیکیر | image = Winged deity (Pinikir), ca. 14th–13th century BCE.jpg | alt = | caption = پەیکەرێکی برۆنزی بچووکی خوداوەندێکی باڵدار، پێدەچێت پینیکیر بێت، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چواردەیەم یان سێزدەیەمی پێش زایین | god_of = خوداوەندی ئەستێرەیی ئیلامی و حووری | cult_center = [[سووسا]]، [[ئەوان (شاری کۆن)|ئەوان]]، [[چۆغا زەنبیل]]، [[سامووھا]]،{{sfn|Beckman|1999|p=30}} پەرستگای [[یازڵیکایا]]{{sfn|Taracha|2009|p=95}} | symbol = ئەستێرە{{sfn|Beckman|1999|p=30}} | parents = [[سین (ئەفسانە)|سین]] و [[نینگال]] (تەنھا لە یەک دەقدا، بەھۆی تێکەڵبوون لەگەڵ عەشتار){{sfn|Taracha|2005|p=570}} | siblings = [[شەمەش]] (وەک ئەوەی سەرەوە){{sfn|Taracha|2005|p=570}} | equivalent1_type = میزۆپۆتامی | equivalent1 = [[عەشتار]]،{{sfn|Beckman|1999|p=25}} [[نینسیاننا]]{{sfn|Beckman|1999|p=27}} | equivalent2_type = سووری | equivalent2 = پێدەچێت [[عەشتەرووت]]{{sfn|Beckman|1999|p=39}} }} '''پینیکیر'''، ھەروەھا بە '''پینیگیر'''، '''پیرێنگیر'''، '''پیرینکیر'''، و '''پاراکاراس''' ناسراوە، خوداوەندێکی ئەستێرەیی [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن]] بوو کە لە بیروباوەڕە ئایینییەکانی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]ەوە سەرچاوەی گرتبوو. لە کاتێکدا تەنھا بە دەگمەن لە بەڵگەنامە ئیلامییەکاندا ئاماژەی پێ کراوە، لە [[حووری|ئایینی حووری]]دا پلەیەکی بەرچاوی بەدەستھێناوە. بەھۆی ئامادەبوونی لە پانتێۆنی زۆرێک لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن، لە [[ئەنادۆڵ]]ەوە تا [[ئێران]]، توێژەرانی نوێ بە «خوداوەندێکی جیھانگیر» ناوی دەبەن.{{sfn|Beckman|1999|p=25}} زانستی سەرەتایی بە ھەڵە ئەو و [[کیریریشا]]ی وەک یەک ناساند، کە خوداوەندێکی پەیوەندنەدارە{{sfn|Henkelman|2008|p=354}} لە ناوچەیەکی جیاوازی ئیلامەوە.{{sfn|Vallat|2012}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خانمەخواکانی خۆشەویستی و ھەوەس]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] 4qbnqqlx6n473x5ha8fhsoe996m6w6q 0 294362 1573896 2026-04-09T12:26:46Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1306540663|Kittum]]» 1573896 wikitext text/x-wiki '''کیتووم''' کە بە '''نیگاگینا''' ناسراوە خوداوەندێکی مێزۆپۆتامیا بوو کە وەک بەرجەستەکردنی [[ڕاستی]] سەیر دەکرا. ئەو سەر بە بازنەی خوداوەندی خۆر [[شەمەش|ئوتوو]] /شەمەش بووە و پەیوەندی بە یاسا و دادپەروەرییەوە هەبووە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ڕاستی]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] soipjiaumpsg64104x8o0d53zk65eg1 1573897 1573896 2026-04-09T12:29:29Z 1silent scientist 51740 1573897 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = میزۆپۆتامی | name = کیتووم | deity_of = بەرجەستەبوونی خودای ڕاستی | other_names = نیگینا{{sfn|Klein|1998|p=311}} | cult_center = [[سیپەر]]، [[باد-تیبێرا]]، ڕەھابوو | siblings = [[ماموو]]، [[سیسیگ]] | parents = [[شەمەش|ئوتوو]]/شەمەش و [[ئایا (خوداوەند)|ئایا]]. |}} '''کیتووم''' کە بە '''نیگاگینا''' ناسراوە خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو کە وەک بەرجەستەکردنی [[ڕاستی]] سەیر دەکرا. ئەو سەر بە بازنەی خوداوەندی [[خۆر]] [[شەمەش|ئوتوو]] /شەمەش بووە و پەیوەندی بە [[یاسا]] و [[دادپەروەری]]یەوە ھەبووە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ڕاستی]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] tqi4s00yn0puh4s4ic60de80kqx6xmx 1573898 1573897 2026-04-09T12:30:42Z 1silent scientist 51740 1573898 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = میزۆپۆتامی | name = کیتووم | deity_of = بەرجەستەبوونی خودای ڕاستی | other_names = نیگینا{{sfn|Klein|1998|p=311}} | cult_center = [[سیپار]]، [[باد-تیبێرا]]، ڕەھابوو | siblings = [[ماموو]]، [[سیسیگ]] | parents = [[شەمەش|ئوتوو]]/شەمەش و [[ئایا (خوداوەند)|ئایا]]. |}} '''کیتووم''' کە بە '''نیگاگینا''' ناسراوە خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو کە وەک بەرجەستەکردنی [[ڕاستی]] سەیر دەکرا. ئەو سەر بە بازنەی خوداوەندی [[خۆر]] [[شەمەش|ئوتوو]] /شەمەش بووە و پەیوەندی بە [[یاسا]] و [[دادپەروەری]]یەوە ھەبووە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ڕاستی]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] 2re044kyhurni1407k0aqe2mxmauwys 1574023 1573898 2026-04-09T17:04:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1574023 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = میزۆپۆتامی | name = کیتووم | deity_of = بەرجەستەبوونی خودای ڕاستی | other_names = نیگینا{{sfn|Klein|1998|p=311}} | cult_center = [[سیپار]]، [[باد-تیبێرا]]، ڕەھابوو | siblings = [[ماموو]]، [[سیسیگ]] | parents = [[شەمەش|ئوتوو]]/شەمەش و [[ئایا (خوداوەند)|ئایا]]. |}} '''کیتووم''' کە بە '''نیگاگینا''' ناسراوە خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو کە وەک بەرجەستەکردنی [[ڕاستی]] سەیر دەکرا. ئەو سەر بە بازنەی خوداوەندی [[خۆر]] [[شەمەش|ئوتوو]] /شەمەش بووە و پەیوەندی بە [[یاسا]] و [[دادپەروەری]]یەوە ھەبووە. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ڕاستی]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] s69f9iv6c46i8olbvv5lkc0j6glmdkz 1574081 1574023 2026-04-09T20:01:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1574081 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox deity | type = میزۆپۆتامی | name = کیتووم | deity_of = بەرجەستەبوونی خودای ڕاستی | other_names = نیگینا{{sfn|Klein|1998|p=311}} | cult_center = [[سیپار]]، [[باد-تیبێرا]]، ڕەھابوو | siblings = [[ماموو]]، [[سیسیگ]] | parents = [[شەمەش|ئوتوو]]/شەمەش و [[ئایا (خوداوەند)|ئایا]]. |}} '''کیتووم''' کە بە '''نیگاگینا''' ناسراوە خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو کە وەک بەرجەستەکردنی [[ڕاستی]] سەیر دەکرا. ئەو سەر بە بازنەی خوداوەندی [[خۆر]] [[شەمەش|ئوتوو]] /شەمەش بووە و پەیوەندی بە [[یاسا]] و [[دادپەروەری]]یەوە ھەبووە. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ڕاستی]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] 4s3r3ulzv3bezfqbrd2wya02y3r46wq 0 294363 1573899 2026-04-09T12:33:13Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1286427524|Mamu (deity)]]» 1573899 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] 59tt1omrrwe6haccredpjj17fte8s8f 1573900 1573899 2026-04-09T12:36:57Z 1silent scientist 51740 1573900 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = مێزۆپۆتامی | name = مامو | deity_of = خوداوەندی خەونەکان | cult_centre = [[سیپار]] | siblings = [[کیتووم]]/نیگینا و [[سیسیگ]] | parents = [[شەمەش]] و [[ئایا (خوداوەند)|ئایا]] | consort = [[بوونێنێ]] }} '''مامو''' (𒀭𒈠𒊬؛ ھەروەھا وەک '''مامود'''{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|p=265}} بە ڕۆمانی کراوە) خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو کە پەیوەندی بە [[خەون|خەونەکان]]ەوە ھەبوو. ئەو وەک کچی خوداوەندی [[خۆر]] [[شەمەش]] (ئوتوو) دادەنرا و خۆشی دەکرا بە «ئوتووی خەونەکان» ناو ببرێت. ئاماژە بۆ ماموی [[نێر]]ینەش زانراوە، ئەگەرچی پێشنیار کراوە کە ئەوان تەنھا نوێنەرایەتی گۆڕانکارییەکی درەنگانی ڕەگەز دەکەن کە بۆ ژمارەیەک خوداوەندی تری کە لە بنەڕەتدا [[مێ]] بوون جێگیر کراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} lbk6zrd0wro0613l8d3rjgtw2vgibx2 1574021 1573900 2026-04-09T17:04:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئایین|ئایین]] 1574021 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = مێزۆپۆتامی | name = مامو | deity_of = خوداوەندی خەونەکان | cult_centre = [[سیپار]] | siblings = [[کیتووم]]/نیگینا و [[سیسیگ]] | parents = [[شەمەش]] و [[ئایا (خوداوەند)|ئایا]] | consort = [[بوونێنێ]] }} '''مامو''' (𒀭𒈠𒊬؛ ھەروەھا وەک '''مامود'''{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|p=265}} بە ڕۆمانی کراوە) خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو کە پەیوەندی بە [[خەون|خەونەکان]]ەوە ھەبوو. ئەو وەک کچی خوداوەندی [[خۆر]] [[شەمەش]] (ئوتوو) دادەنرا و خۆشی دەکرا بە «ئوتووی خەونەکان» ناو ببرێت. ئاماژە بۆ ماموی [[نێر]]ینەش زانراوە، ئەگەرچی پێشنیار کراوە کە ئەوان تەنھا نوێنەرایەتی گۆڕانکارییەکی درەنگانی ڕەگەز دەکەن کە بۆ ژمارەیەک خوداوەندی تری کە لە بنەڕەتدا [[مێ]] بوون جێگیر کراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئایین}} 0c30qleefa5d1ksjwpat5zuce9kircf 1574082 1574021 2026-04-09T20:02:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1574082 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox deity | type = مێزۆپۆتامی | name = مامو | deity_of = خوداوەندی خەونەکان | cult_centre = [[سیپار]] | siblings = [[کیتووم]]/نیگینا و [[سیسیگ]] | parents = [[شەمەش]] و [[ئایا (خوداوەند)|ئایا]] | consort = [[بوونێنێ]] }} '''مامو''' (𒀭𒈠𒊬؛ ھەروەھا وەک '''مامود'''{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|p=265}} بە ڕۆمانی کراوە) خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو کە پەیوەندی بە [[خەون|خەونەکان]]ەوە ھەبوو. ئەو وەک کچی خوداوەندی [[خۆر]] [[شەمەش]] (ئوتوو) دادەنرا و خۆشی دەکرا بە «ئوتووی خەونەکان» ناو ببرێت. ئاماژە بۆ ماموی [[نێر]]ینەش زانراوە، ئەگەرچی پێشنیار کراوە کە ئەوان تەنھا نوێنەرایەتی گۆڕانکارییەکی درەنگانی ڕەگەز دەکەن کە بۆ ژمارەیەک خوداوەندی تری کە لە بنەڕەتدا [[مێ]] بوون جێگیر کراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئایین}} ewpncaww2y4nc6qgq1qw4wniidchg4n 0 294364 1573902 2026-04-09T12:40:20Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/73270740|تموز (أسطورة)]]» 1573902 wikitext text/x-wiki .... e8rhiz0tks39lthvf9x9y3pdkzx6oa0 1573903 1573902 2026-04-09T12:45:05Z 1silent scientist 51740 1573903 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''دومووزی'''، کە دواتر بە ناوە جێگرەوەکەی '''تەممووز''' ناسرا، [[خوداوەند]]ێکی کۆنە و پەیوەندی بە شوانییەوە ھەیە لە [[مێزۆپۆتامیا]]. ھاوژینی یەکەمی خوداوەند ئینانا بوو (کە دواتر بە ناوی [[عەشتار]] ناسرا). خوشکی دومووزی لە ئەفسانە سۆمەرییەکاندا بە ناوی گەشتیناننا ناوبراوە، کە خوداوەندی [[کشتوکاڵ]] و [[پیتداری]] و لێکدانەوەی خەونەکانە. دومووزی لە لیستی پاشاکانی [[سۆمەر]]دا وەک پاشای شاری [[باد-تیبێرا]] لە سەردەمی پێش لافاوەکەدا ناوی ھاتووە، جگە لەوەی یەکێک لە پاشاکانی سەرەتای شاری [[ئورووک]] بووە. شیعری سۆمەری ئاماژە بەوە دەکات کە ئینانا جووتیارێکی پێ باشتر بووە، ئەمەش بووە ھۆی ڕکابەری لە نێوان دومووزی و جووتیارێک بە ناوی ئێنکیمدوو بە مەبەستی بەدەستھێنانی دەستی ئینانا بۆ ھاوسەرگیری. چیرۆکی دابەزینی ئینانا بۆ جیھانی خوارەوە ئاماژە بە شکستی دومووزی دەکات لە شینگێڕی بۆ کۆچی دوایی ئینانا، بەڵام ئینانا ڕێگەی بە شەیتانەکانی گالا دا کە لەبری ئەو بیبەن بۆ جیھانی خوارەوە دوای گەڕانەوەی لە جیھانی خوارەوە. ئینانا لەم بڕیارەی پەشیمان دەبێتەوە و فەرمانێک دەردەکات کە دومووزی نیوەی ساڵ لە جیھانی خوارەوە و نیوەکەی تری لەگەڵ ئەو بێت، لە کاتێکدا فەرمانێکی تر دەردەکات بۆ ھێشتنەوەی خوشکەکەی گەشتیناننا لە جیھانی خوارەوە لەبری ئەو؛ بەم شێوەیە خولی وەرزەکان بەردەوام دەبێت. پاشا [[گلگامێش]] لە بەشی شەشەمی [[داستانی گلگامێش]]دا ئاماژە بە تەممووز دەکات وەک یەکێک لە دڵدارەکانی پێشووی عەشتار، کە گۆڕاوە بۆ باڵندەی سەوزەقەباڵەی باڵشکاو. دومووزی پەیوەندی بە پیتداری و ڕووەکەکانەوە ھەبوو، و وا دەردەکەوت کە ھاوینی گەرم و وشک لە مێزۆپۆتامیا ھۆکاری ئەوە بووبێت کە لە تەمەنێکی زوودا گیانی لەدەست دابێت. خەڵک لە سەرانسەری مێزۆپۆتامیا لە ڕێوڕەسمە گشتییەکاندا بەشداری دەکەن بۆ شینگێڕی بۆی لە ماوەی یەکێک لە مانگەکانی ناوەڕاستی ھاوین کە ناوی ئەو ھەڵدەگرێت (مانگی [[تەممووز]]). زانایان لە کۆتایییەکانی سەدەی بیستەمدا پێیان وابوو پاشاکان توانیویانە شەرعییەتی خۆیان لە ئاھەنگەکانی [[ئەکیتوو]]ی سۆمەریدا بسەلمێنن لە ڕێگەی وەرگرتنی ڕۆڵی دومووزی و بەشداریکردن لە پەیوەندییە سێکسییە ڕێوڕەسمییەکان لەگەڵ کاھینەی باڵای ئینانا، وەک بەشێک لە ئاھەنگەکانی ھاوسەرگیریی پیرۆز. زانایان لە سەردەمی ئێستاماندا ئەم بیرۆکەیە ڕەت دەکەنەوە و بە لێکدانەوەیەکی ھەڵەی دەقە وێژەییە سۆمەرییەکان دەزانن. دواتر پەرستنی دومووزی لە شام و یۆنان بڵاوبووەوە، کە لەوێدا بە ناوە سامییە ڕۆژاوایییەکەی «ئەدۆنیس» ناسرا. پەرستنی عەشتار و تەممووز تا سەدەی یازدەیەمی زایینی گەشەی کرد و توانی پێگەی خۆی لە بەشەکانی مێزۆپۆتامیا تا کۆتایییەکانی سەدەی ھەژدەیەم بپارێزێت. ناوی تەممووز لە [[پەرتووکی حەزقیێل]]دا ھاتووە، و لە بەشەکانی تری [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]دا ئاماژەی پێ دراوە. تەممووز وەک باشترین نموونەی خوداوەندی مردن و زیندووبوونەوەی نموونەیی لە خوێندنەوەی ئایینەکاندا لە کۆتایییەکانی [[سەدەی نۆزدەیەم]] و سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا دادەنرا؛ ئەم گریمانە ئەکادیمییە دوای دۆزینەوەی دەقی تەواوی سۆمەریی دابەزینی ئینانا لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا پووچەڵکرایەوە، چونکە دەرکەوت کە چیرۆکەکە بە مردنی دومووزی کۆتایی دێت لەبری زیندووبوونەوەی. زانیاری سەبارەت بە ڕزگارکردنی دومووزی لە جیھانی خوارەوە و سەرکەوتنی بۆ ئاسمان دواتر لە دەقی گەڕانەوەی دومووزیدا دۆزرایەوە کە لە ساڵی ١٩٦٣ وەرگێڕدرا. زانایانی سەردەم بوونی نموونەی یەکەم بۆ «خوداوەندی مردن و زیندووبوونەوە»یان بە تەواوی ڕەت کردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 474xxuyh92sl6g5j43p06lmockpuf9n 1573923 1573903 2026-04-09T16:03:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Dumuzi}} 1573923 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''دومووزی'''، کە دواتر بە ناوە جێگرەوەکەی '''تەممووز''' ناسرا، [[خوداوەند]]ێکی کۆنە و پەیوەندی بە شوانییەوە ھەیە لە [[مێزۆپۆتامیا]]. ھاوژینی یەکەمی خوداوەند ئینانا بوو (کە دواتر بە ناوی [[عەشتار]] ناسرا). خوشکی دومووزی لە ئەفسانە سۆمەرییەکاندا بە ناوی گەشتیناننا ناوبراوە، کە خوداوەندی [[کشتوکاڵ]] و [[پیتداری]] و لێکدانەوەی خەونەکانە. دومووزی لە لیستی پاشاکانی [[سۆمەر]]دا وەک پاشای شاری [[باد-تیبێرا]] لە سەردەمی پێش لافاوەکەدا ناوی ھاتووە، جگە لەوەی یەکێک لە پاشاکانی سەرەتای شاری [[ئورووک]] بووە. شیعری سۆمەری ئاماژە بەوە دەکات کە ئینانا جووتیارێکی پێ باشتر بووە، ئەمەش بووە ھۆی ڕکابەری لە نێوان دومووزی و جووتیارێک بە ناوی ئێنکیمدوو بە مەبەستی بەدەستھێنانی دەستی ئینانا بۆ ھاوسەرگیری. چیرۆکی دابەزینی ئینانا بۆ جیھانی خوارەوە ئاماژە بە شکستی دومووزی دەکات لە شینگێڕی بۆ کۆچی دوایی ئینانا، بەڵام ئینانا ڕێگەی بە شەیتانەکانی گالا دا کە لەبری ئەو بیبەن بۆ جیھانی خوارەوە دوای گەڕانەوەی لە جیھانی خوارەوە. ئینانا لەم بڕیارەی پەشیمان دەبێتەوە و فەرمانێک دەردەکات کە دومووزی نیوەی ساڵ لە جیھانی خوارەوە و نیوەکەی تری لەگەڵ ئەو بێت، لە کاتێکدا فەرمانێکی تر دەردەکات بۆ ھێشتنەوەی خوشکەکەی گەشتیناننا لە جیھانی خوارەوە لەبری ئەو؛ بەم شێوەیە خولی وەرزەکان بەردەوام دەبێت. پاشا [[گلگامێش]] لە بەشی شەشەمی [[داستانی گلگامێش]]دا ئاماژە بە تەممووز دەکات وەک یەکێک لە دڵدارەکانی پێشووی عەشتار، کە گۆڕاوە بۆ باڵندەی سەوزەقەباڵەی باڵشکاو. دومووزی پەیوەندی بە پیتداری و ڕووەکەکانەوە ھەبوو، و وا دەردەکەوت کە ھاوینی گەرم و وشک لە مێزۆپۆتامیا ھۆکاری ئەوە بووبێت کە لە تەمەنێکی زوودا گیانی لەدەست دابێت. خەڵک لە سەرانسەری مێزۆپۆتامیا لە ڕێوڕەسمە گشتییەکاندا بەشداری دەکەن بۆ شینگێڕی بۆی لە ماوەی یەکێک لە مانگەکانی ناوەڕاستی ھاوین کە ناوی ئەو ھەڵدەگرێت (مانگی [[تەممووز]]). زانایان لە کۆتایییەکانی سەدەی بیستەمدا پێیان وابوو پاشاکان توانیویانە شەرعییەتی خۆیان لە ئاھەنگەکانی [[ئەکیتوو]]ی سۆمەریدا بسەلمێنن لە ڕێگەی وەرگرتنی ڕۆڵی دومووزی و بەشداریکردن لە پەیوەندییە سێکسییە ڕێوڕەسمییەکان لەگەڵ کاھینەی باڵای ئینانا، وەک بەشێک لە ئاھەنگەکانی ھاوسەرگیریی پیرۆز. زانایان لە سەردەمی ئێستاماندا ئەم بیرۆکەیە ڕەت دەکەنەوە و بە لێکدانەوەیەکی ھەڵەی دەقە وێژەییە سۆمەرییەکان دەزانن. دواتر پەرستنی دومووزی لە شام و یۆنان بڵاوبووەوە، کە لەوێدا بە ناوە سامییە ڕۆژاوایییەکەی «ئەدۆنیس» ناسرا. پەرستنی عەشتار و تەممووز تا سەدەی یازدەیەمی زایینی گەشەی کرد و توانی پێگەی خۆی لە بەشەکانی مێزۆپۆتامیا تا کۆتایییەکانی سەدەی ھەژدەیەم بپارێزێت. ناوی تەممووز لە [[پەرتووکی حەزقیێل]]دا ھاتووە، و لە بەشەکانی تری [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]دا ئاماژەی پێ دراوە. تەممووز وەک باشترین نموونەی خوداوەندی مردن و زیندووبوونەوەی نموونەیی لە خوێندنەوەی ئایینەکاندا لە کۆتایییەکانی [[سەدەی نۆزدەیەم]] و سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا دادەنرا؛ ئەم گریمانە ئەکادیمییە دوای دۆزینەوەی دەقی تەواوی سۆمەریی دابەزینی ئینانا لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا پووچەڵکرایەوە، چونکە دەرکەوت کە چیرۆکەکە بە مردنی دومووزی کۆتایی دێت لەبری زیندووبوونەوەی. زانیاری سەبارەت بە ڕزگارکردنی دومووزی لە جیھانی خوارەوە و سەرکەوتنی بۆ ئاسمان دواتر لە دەقی گەڕانەوەی دومووزیدا دۆزرایەوە کە لە ساڵی ١٩٦٣ وەرگێڕدرا. زانایانی سەردەم بوونی نموونەی یەکەم بۆ «خوداوەندی مردن و زیندووبوونەوە»یان بە تەواوی ڕەت کردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dumuzi}} 4u2hywjk533iug3clm7qm5toy9vq5ic 1574009 1573923 2026-04-09T17:02:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]] 1574009 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''دومووزی'''، کە دواتر بە ناوە جێگرەوەکەی '''تەممووز''' ناسرا، [[خوداوەند]]ێکی کۆنە و پەیوەندی بە شوانییەوە ھەیە لە [[مێزۆپۆتامیا]]. ھاوژینی یەکەمی خوداوەند ئینانا بوو (کە دواتر بە ناوی [[عەشتار]] ناسرا). خوشکی دومووزی لە ئەفسانە سۆمەرییەکاندا بە ناوی گەشتیناننا ناوبراوە، کە خوداوەندی [[کشتوکاڵ]] و [[پیتداری]] و لێکدانەوەی خەونەکانە. دومووزی لە لیستی پاشاکانی [[سۆمەر]]دا وەک پاشای شاری [[باد-تیبێرا]] لە سەردەمی پێش لافاوەکەدا ناوی ھاتووە، جگە لەوەی یەکێک لە پاشاکانی سەرەتای شاری [[ئورووک]] بووە. شیعری سۆمەری ئاماژە بەوە دەکات کە ئینانا جووتیارێکی پێ باشتر بووە، ئەمەش بووە ھۆی ڕکابەری لە نێوان دومووزی و جووتیارێک بە ناوی ئێنکیمدوو بە مەبەستی بەدەستھێنانی دەستی ئینانا بۆ ھاوسەرگیری. چیرۆکی دابەزینی ئینانا بۆ جیھانی خوارەوە ئاماژە بە شکستی دومووزی دەکات لە شینگێڕی بۆ کۆچی دوایی ئینانا، بەڵام ئینانا ڕێگەی بە شەیتانەکانی گالا دا کە لەبری ئەو بیبەن بۆ جیھانی خوارەوە دوای گەڕانەوەی لە جیھانی خوارەوە. ئینانا لەم بڕیارەی پەشیمان دەبێتەوە و فەرمانێک دەردەکات کە دومووزی نیوەی ساڵ لە جیھانی خوارەوە و نیوەکەی تری لەگەڵ ئەو بێت، لە کاتێکدا فەرمانێکی تر دەردەکات بۆ ھێشتنەوەی خوشکەکەی گەشتیناننا لە جیھانی خوارەوە لەبری ئەو؛ بەم شێوەیە خولی وەرزەکان بەردەوام دەبێت. پاشا [[گلگامێش]] لە بەشی شەشەمی [[داستانی گلگامێش]]دا ئاماژە بە تەممووز دەکات وەک یەکێک لە دڵدارەکانی پێشووی عەشتار، کە گۆڕاوە بۆ باڵندەی سەوزەقەباڵەی باڵشکاو. دومووزی پەیوەندی بە پیتداری و ڕووەکەکانەوە ھەبوو، و وا دەردەکەوت کە ھاوینی گەرم و وشک لە مێزۆپۆتامیا ھۆکاری ئەوە بووبێت کە لە تەمەنێکی زوودا گیانی لەدەست دابێت. خەڵک لە سەرانسەری مێزۆپۆتامیا لە ڕێوڕەسمە گشتییەکاندا بەشداری دەکەن بۆ شینگێڕی بۆی لە ماوەی یەکێک لە مانگەکانی ناوەڕاستی ھاوین کە ناوی ئەو ھەڵدەگرێت (مانگی [[تەممووز]]). زانایان لە کۆتایییەکانی سەدەی بیستەمدا پێیان وابوو پاشاکان توانیویانە شەرعییەتی خۆیان لە ئاھەنگەکانی [[ئەکیتوو]]ی سۆمەریدا بسەلمێنن لە ڕێگەی وەرگرتنی ڕۆڵی دومووزی و بەشداریکردن لە پەیوەندییە سێکسییە ڕێوڕەسمییەکان لەگەڵ کاھینەی باڵای ئینانا، وەک بەشێک لە ئاھەنگەکانی ھاوسەرگیریی پیرۆز. زانایان لە سەردەمی ئێستاماندا ئەم بیرۆکەیە ڕەت دەکەنەوە و بە لێکدانەوەیەکی ھەڵەی دەقە وێژەییە سۆمەرییەکان دەزانن. دواتر پەرستنی دومووزی لە شام و یۆنان بڵاوبووەوە، کە لەوێدا بە ناوە سامییە ڕۆژاوایییەکەی «ئەدۆنیس» ناسرا. پەرستنی عەشتار و تەممووز تا سەدەی یازدەیەمی زایینی گەشەی کرد و توانی پێگەی خۆی لە بەشەکانی مێزۆپۆتامیا تا کۆتایییەکانی سەدەی ھەژدەیەم بپارێزێت. ناوی تەممووز لە [[پەرتووکی حەزقیێل]]دا ھاتووە، و لە بەشەکانی تری [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]دا ئاماژەی پێ دراوە. تەممووز وەک باشترین نموونەی خوداوەندی مردن و زیندووبوونەوەی نموونەیی لە خوێندنەوەی ئایینەکاندا لە کۆتایییەکانی [[سەدەی نۆزدەیەم]] و سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا دادەنرا؛ ئەم گریمانە ئەکادیمییە دوای دۆزینەوەی دەقی تەواوی سۆمەریی دابەزینی ئینانا لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا پووچەڵکرایەوە، چونکە دەرکەوت کە چیرۆکەکە بە مردنی دومووزی کۆتایی دێت لەبری زیندووبوونەوەی. زانیاری سەبارەت بە ڕزگارکردنی دومووزی لە جیھانی خوارەوە و سەرکەوتنی بۆ ئاسمان دواتر لە دەقی گەڕانەوەی دومووزیدا دۆزرایەوە کە لە ساڵی ١٩٦٣ وەرگێڕدرا. زانایانی سەردەم بوونی نموونەی یەکەم بۆ «خوداوەندی مردن و زیندووبوونەوە»یان بە تەواوی ڕەت کردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dumuzi}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا}} cyq8f3i6ryb8lqgrimgafdks9ie52n5 1574087 1574009 2026-04-09T20:02:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574087 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''دومووزی'''، کە دواتر بە ناوە جێگرەوەکەی '''تەممووز''' ناسرا، [[خوداوەند]]ێکی کۆنە و پەیوەندی بە شوانییەوە ھەیە لە [[مێزۆپۆتامیا]]. ھاوژینی یەکەمی خوداوەند ئینانا بوو (کە دواتر بە ناوی [[عەشتار]] ناسرا). خوشکی دومووزی لە ئەفسانە سۆمەرییەکاندا بە ناوی گەشتیناننا ناوبراوە، کە خوداوەندی [[کشتوکاڵ]] و [[پیتداری]] و لێکدانەوەی خەونەکانە. دومووزی لە لیستی پاشاکانی [[سۆمەر]]دا وەک پاشای شاری [[باد-تیبێرا]] لە سەردەمی پێش لافاوەکەدا ناوی ھاتووە، جگە لەوەی یەکێک لە پاشاکانی سەرەتای شاری [[ئورووک]] بووە. شیعری سۆمەری ئاماژە بەوە دەکات کە ئینانا جووتیارێکی پێ باشتر بووە، ئەمەش بووە ھۆی ڕکابەری لە نێوان دومووزی و جووتیارێک بە ناوی ئێنکیمدوو بە مەبەستی بەدەستھێنانی دەستی ئینانا بۆ ھاوسەرگیری. چیرۆکی دابەزینی ئینانا بۆ جیھانی خوارەوە ئاماژە بە شکستی دومووزی دەکات لە شینگێڕی بۆ کۆچی دوایی ئینانا، بەڵام ئینانا ڕێگەی بە شەیتانەکانی گالا دا کە لەبری ئەو بیبەن بۆ جیھانی خوارەوە دوای گەڕانەوەی لە جیھانی خوارەوە. ئینانا لەم بڕیارەی پەشیمان دەبێتەوە و فەرمانێک دەردەکات کە دومووزی نیوەی ساڵ لە جیھانی خوارەوە و نیوەکەی تری لەگەڵ ئەو بێت، لە کاتێکدا فەرمانێکی تر دەردەکات بۆ ھێشتنەوەی خوشکەکەی گەشتیناننا لە جیھانی خوارەوە لەبری ئەو؛ بەم شێوەیە خولی وەرزەکان بەردەوام دەبێت. پاشا [[گلگامێش]] لە بەشی شەشەمی [[داستانی گلگامێش]]دا ئاماژە بە تەممووز دەکات وەک یەکێک لە دڵدارەکانی پێشووی عەشتار، کە گۆڕاوە بۆ باڵندەی سەوزەقەباڵەی باڵشکاو. دومووزی پەیوەندی بە پیتداری و ڕووەکەکانەوە ھەبوو، و وا دەردەکەوت کە ھاوینی گەرم و وشک لە مێزۆپۆتامیا ھۆکاری ئەوە بووبێت کە لە تەمەنێکی زوودا گیانی لەدەست دابێت. خەڵک لە سەرانسەری مێزۆپۆتامیا لە ڕێوڕەسمە گشتییەکاندا بەشداری دەکەن بۆ شینگێڕی بۆی لە ماوەی یەکێک لە مانگەکانی ناوەڕاستی ھاوین کە ناوی ئەو ھەڵدەگرێت (مانگی [[تەممووز]]). زانایان لە کۆتایییەکانی سەدەی بیستەمدا پێیان وابوو پاشاکان توانیویانە شەرعییەتی خۆیان لە ئاھەنگەکانی [[ئەکیتوو]]ی سۆمەریدا بسەلمێنن لە ڕێگەی وەرگرتنی ڕۆڵی دومووزی و بەشداریکردن لە پەیوەندییە سێکسییە ڕێوڕەسمییەکان لەگەڵ کاھینەی باڵای ئینانا، وەک بەشێک لە ئاھەنگەکانی ھاوسەرگیریی پیرۆز. زانایان لە سەردەمی ئێستاماندا ئەم بیرۆکەیە ڕەت دەکەنەوە و بە لێکدانەوەیەکی ھەڵەی دەقە وێژەییە سۆمەرییەکان دەزانن. دواتر پەرستنی دومووزی لە شام و یۆنان بڵاوبووەوە، کە لەوێدا بە ناوە سامییە ڕۆژاوایییەکەی «ئەدۆنیس» ناسرا. پەرستنی عەشتار و تەممووز تا سەدەی یازدەیەمی زایینی گەشەی کرد و توانی پێگەی خۆی لە بەشەکانی مێزۆپۆتامیا تا کۆتایییەکانی سەدەی ھەژدەیەم بپارێزێت. ناوی تەممووز لە [[پەرتووکی حەزقیێل]]دا ھاتووە، و لە بەشەکانی تری [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]دا ئاماژەی پێ دراوە. تەممووز وەک باشترین نموونەی خوداوەندی مردن و زیندووبوونەوەی نموونەیی لە خوێندنەوەی ئایینەکاندا لە کۆتایییەکانی [[سەدەی نۆزدەیەم]] و سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا دادەنرا؛ ئەم گریمانە ئەکادیمییە دوای دۆزینەوەی دەقی تەواوی سۆمەریی دابەزینی ئینانا لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا پووچەڵکرایەوە، چونکە دەرکەوت کە چیرۆکەکە بە مردنی دومووزی کۆتایی دێت لەبری زیندووبوونەوەی. زانیاری سەبارەت بە ڕزگارکردنی دومووزی لە جیھانی خوارەوە و سەرکەوتنی بۆ ئاسمان دواتر لە دەقی گەڕانەوەی دومووزیدا دۆزرایەوە کە لە ساڵی ١٩٦٣ وەرگێڕدرا. زانایانی سەردەم بوونی نموونەی یەکەم بۆ «خوداوەندی مردن و زیندووبوونەوە»یان بە تەواوی ڕەت کردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dumuzi}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 0k94ekh8rx8wkgsb5gahkvhc585qvr1 0 294365 1573904 2026-04-09T13:08:51Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1318582040|Gallu]]» 1573904 wikitext text/x-wiki .... bf6m5c1gqsak25jvlubmdxpc08kj0co 1573905 1573904 2026-04-09T13:11:10Z 1silent scientist 51740 1573905 wikitext text/x-wiki [[File:Dumuzi aux enfers.jpg|thumb|upright=1.3|«مۆرێکی لوولەیی» خوداوەند [[دوموزید]] کە لە [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا لەلایەن «گاللا»کانەوە ئەشکەنجە دەدرێت]] لە [[ئایینی سۆمەری|سۆمەری]] و [[ئایینی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا، '''گاللوەکان'''<ref Name="Morris">{{Cite book| last = Morris | first = John | title = The new nation | year = 1880 | location = Original from Oxford University | pages = [https://archive.org/details/bub_gb_YwMDAAAAQAAJ/page/n46 40]& 311 (volume 3 of 5) | url = https://archive.org/details/bub_gb_YwMDAAAAQAAJ| quote = Gallu demon. }}</ref> (ھەروەھا پێیان دەوترێت '''گاللاکان'''؛<ref Name="Muss-Arnolt">{{Cite book| last = Muss-Arnolt | first = William|author-link=William Muss-Arnolt| title = A Concise Dictionary of the Assyrian Language | publisher = Reuther & Reichard; Lemcke & Büchner; etc., etc | year =1905 | location = Original from Harvard University | pages = 216 | url = https://books.google.com/books?id=i0TmOm5Kj40C&dq=Gallu+demon&pg=PA216}}</ref> [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] ''gallû'' < [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] {{smallcaps|gal.lu}}) [[دێو]] یان [[شەیتان]]ەکانی [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن]] بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} m5csod5svawhx342skxnl6d93ynorzm 1573906 1573905 2026-04-09T13:14:05Z 1silent scientist 51740 1573906 wikitext text/x-wiki [[File:Dumuzi aux enfers.jpg|thumb|upright=1.3|«مۆرێکی لوولەیی» خوداوەند [[دوموزید]] کە لە [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا لەلایەن «گاللا»کانەوە ئەشکەنجە دەدرێت]] لە [[ئایینی سۆمەری|سۆمەری]] و [[ئایینی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا، '''گاللوەکان'''<ref Name="Morris">{{Cite book| last = Morris | first = John | title = The new nation | year = 1880 | location = Original from Oxford University | pages = [https://archive.org/details/bub_gb_YwMDAAAAQAAJ/page/n46 40]& 311 (volume 3 of 5) | url = https://archive.org/details/bub_gb_YwMDAAAAQAAJ| quote = Gallu demon. }}</ref> (ھەروەھا پێیان دەوترێت '''گاللاکان'''؛<ref Name="Muss-Arnolt">{{Cite book| last = Muss-Arnolt | first = William|author-link=William Muss-Arnolt| title = A Concise Dictionary of the Assyrian Language | publisher = Reuther & Reichard; Lemcke & Büchner; etc., etc | year =1905 | location = Original from Harvard University | pages = 216 | url = https://books.google.com/books?id=i0TmOm5Kj40C&dq=Gallu+demon&pg=PA216}}</ref> [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] ''gallû'' < [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] {{smallcaps|gal.lu}}) [[دیمن (ڕۆحی خراپەکار)|دێو]] یان [[شەیتان]]ەکانی [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن]] بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} p16nqeyp53ho0eggwx3kk0mb4ay3kgk 1574102 1573906 2026-04-09T20:05:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1574102 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} [[File:Dumuzi aux enfers.jpg|thumb|upright=1.3|«مۆرێکی لوولەیی» خوداوەند [[دوموزید]] کە لە [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا لەلایەن «گاللا»کانەوە ئەشکەنجە دەدرێت]] لە [[ئایینی سۆمەری|سۆمەری]] و [[ئایینی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا، '''گاللوەکان'''<ref Name="Morris">{{Cite book| last = Morris | first = John | title = The new nation | year = 1880 | location = Original from Oxford University | pages = [https://archive.org/details/bub_gb_YwMDAAAAQAAJ/page/n46 40]& 311 (volume 3 of 5) | url = https://archive.org/details/bub_gb_YwMDAAAAQAAJ| quote = Gallu demon. }}</ref> (ھەروەھا پێیان دەوترێت '''گاللاکان'''؛<ref Name="Muss-Arnolt">{{Cite book| last = Muss-Arnolt | first = William|author-link=William Muss-Arnolt| title = A Concise Dictionary of the Assyrian Language | publisher = Reuther & Reichard; Lemcke & Büchner; etc., etc | year =1905 | location = Original from Harvard University | pages = 216 | url = https://books.google.com/books?id=i0TmOm5Kj40C&dq=Gallu+demon&pg=PA216}}</ref> [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] ''gallû'' < [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] {{smallcaps|gal.lu}}) [[دیمن (ڕۆحی خراپەکار)|دێو]] یان [[شەیتان]]ەکانی [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن]] بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} behq7y0hg544txlhlw9nb2pn11lmo2h 0 294366 1573907 2026-04-09T13:15:38Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/68292576|الدين السومري]]» 1573907 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:سوومەر]] [[پۆل:فرەخوایی]] [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] 5kkdccl0gnpsoys5pept0x0wfbg0fpj 1573910 1573907 2026-04-09T14:32:25Z 1silent scientist 51740 1573910 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (adjusted for perspective).jpg|وێنۆک|200پیکسڵ|چەپ|پلاکێکی دیوار کە دیمەنێکی قوربانی پێشکەشکردن نیشان دەدات لە [[ئوور]]، [[عێراق]]، ٢٥٠٠ پ.ز. مۆزەخانەی بەریتانی.]] '''ئایینی سۆمەری''' ئەو ئایینە بوو کە گەلی [[سۆمەر]]ی پەیڕەوی لێ دەکرد و پێوەی پابەند بوو، کە یەکەم شارستانییەتی [[خوێندەواری]] بوو لە ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن. سۆمەرییەکان وایان دادەنا کە خوداوەند بەرپرسە لە ھەموو ئەو کاروبارانەی پەیوەندییان بە فەرمانە سروشتی و کۆمەڵایەتییەکانەوە ھەیە.<ref name="Kramer1963">{{بیرخستنەوەی کتێب|الأخير1=Kramer|الأول1=Samuel Noah|عنوان=The Sumerians: Their History, Culture, and Character|تاريخ=1963|ناشر=The Univ. of Chicago Press|مكان=|isbn=0-226-45238-7|مسار=https://archive.org/details/sumerianstheirhi00samu|url-access=registration| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20191218100343/https://archive.org/details/sumerianstheirhi00samu | تاريخ أرشيف = 18 ديسمبر 2019 }}</ref> دەوڵەتە شارەکان پێش سەرەتای پادشایەتی لە سۆمەر، بەکردەوە لەلایەن قەشە تیۆکراتەکان و بەرپرسە ئایینییەکانەوە بەڕێوە دەبران. ئەم ڕۆڵە دواتر لەلایەن پادشاکانەوە گۆڕدرا، بەڵام قەشەکان بەردەوام بوون لە پەیڕەوکردنی کاریگەرییەکی گەورە لەسەر کۆمەڵگەی سۆمەری. پەرستگە سۆمەرییەکان لە سەردەمە سەرەتایییەکاندا، پێکھاتەی سادە بوون کە لە یەک ژوور پێک دەھاتن، ھەندێک جار لەسەر سەکۆی بەرز دروست دەکران. لە کۆتایییەکانی شارستانییەتی سۆمەریدا، ئەم پەرستگانە گەشەیان کرد بۆ زێقوورات - پێکھاتەی ھەرەمی بەرز کە حەشارگەیان لە سەرەوە بوو. سۆمەرییەکان پێیان وابوو کە [[گەردوون]] لە ڕێگەی زنجیرەیەک ئەفسانەی خولقاندنەوە دروست بووە. سەرەتا، ناموو، ئاوە سەرەتایییەکان، ئانوو ([[ئاسمان]]) و کی ([[زەوی]])یان بوو، کە ھاوسەرگیرییان کرد و کوڕێکیان بوو بە ناوی ئێنلیل. ئێنلیل ئاسمانی لە زەوی جیا کردەوە و بانگەشەی ئەوەی کرد کە زەوی موڵکی ئەوە. وا بڕوا دەکرێت کە ئێنکی، کوڕی ئانوو و کی، مرۆڤی خولقاندووە. بەھەشت تەنھا بۆ خوداوەندەکان بوو، و لە کاتی مردنیاندا، وا بڕوا دەکرا کە ھەموو ڕۆحی مرۆڤەکان، بەبێ گوێدانە ڕەفتاریان لە کاتی ژیاندا، دەچن بۆ ئێرکالا، ئەشکەوتێکی سارد و تاریکی قووڵ لەژێر زەویدا، کە لەلایەن خوداوەند ئێرشکیگالەوە بەڕێوە دەبرا. تەنھا خۆراکی بەردەست تۆزی وشک بوو. دواتر وا بڕوا دەکرێت کە ئێرشکیگال لەگەڵ ھاوسەرەکەی نێرگال، خوداوەندی مردن، حوکمی دەکرد. لە گرینگترین خوداوەندە سۆمەرییەکان: ئانوو خوداوەندی ئاسمان، ئێنلیل خوداوەندی [[با]] و [[گەردەلوول]]، ئێنکی خوداوەندی [[ئاو]] و [[چاند]]ی مرۆیی، نینھۆرسانگ خوداوەندی پیت و بەرەکەت و زەوی، ئوتوو خوداوەندی [[خۆر]] و دادپەروەری و باوکی [[سین (ئەفسانە)|سین]] خوداوەندی [[مانگ]]. لە ماوەی ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی و دوای ئەویش، ئیناننا، خوداوەندی سێکس و جوانی و جەنگ، لەسەر ئاستێکی بەرفراوان لەلایەن گەلی سۆمەرییەوە بەرز ڕاگیرا و لە زۆر ئەفسانەدا دەرکەوت، لەوانە چیرۆکی دابەزینی بۆ جیھانی ژێرزەوی. ئایینی سۆمەری کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ئایینی [[مێزۆپۆتامیا]] ھەبوو؛ و توخمەکانی لە ئەفسانە و ئایینەکانی [[حووری|حوورییەکان]] و [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]] و [[بابل]] و [[ئاشوور]] و گرووپە کولتوورییەکانی دیکەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] پارێزراون. زانایانی ئەفسانە تێبینی زۆرێک لە لێکچوونەکانی نێوان چیرۆکە سۆمەرییە کۆنەکان و ئەو چیرۆکانەیان کردووە کە دواتر لە بەشە یەکەمەکانی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی عیبری]]دا تۆمار کراون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سوومەر]] [[پۆل:فرەخوایی]] [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] qnbadil9d90oodicv9qojt1qkoc2f4v 1573921 1573910 2026-04-09T16:03:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Mythology of Mesopotamia}} 1573921 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (adjusted for perspective).jpg|وێنۆک|200پیکسڵ|چەپ|پلاکێکی دیوار کە دیمەنێکی قوربانی پێشکەشکردن نیشان دەدات لە [[ئوور]]، [[عێراق]]، ٢٥٠٠ پ.ز. مۆزەخانەی بەریتانی.]] '''ئایینی سۆمەری''' ئەو ئایینە بوو کە گەلی [[سۆمەر]]ی پەیڕەوی لێ دەکرد و پێوەی پابەند بوو، کە یەکەم شارستانییەتی [[خوێندەواری]] بوو لە ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن. سۆمەرییەکان وایان دادەنا کە خوداوەند بەرپرسە لە ھەموو ئەو کاروبارانەی پەیوەندییان بە فەرمانە سروشتی و کۆمەڵایەتییەکانەوە ھەیە.<ref name="Kramer1963">{{بیرخستنەوەی کتێب|الأخير1=Kramer|الأول1=Samuel Noah|عنوان=The Sumerians: Their History, Culture, and Character|تاريخ=1963|ناشر=The Univ. of Chicago Press|مكان=|isbn=0-226-45238-7|مسار=https://archive.org/details/sumerianstheirhi00samu|url-access=registration| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20191218100343/https://archive.org/details/sumerianstheirhi00samu | تاريخ أرشيف = 18 ديسمبر 2019 }}</ref> دەوڵەتە شارەکان پێش سەرەتای پادشایەتی لە سۆمەر، بەکردەوە لەلایەن قەشە تیۆکراتەکان و بەرپرسە ئایینییەکانەوە بەڕێوە دەبران. ئەم ڕۆڵە دواتر لەلایەن پادشاکانەوە گۆڕدرا، بەڵام قەشەکان بەردەوام بوون لە پەیڕەوکردنی کاریگەرییەکی گەورە لەسەر کۆمەڵگەی سۆمەری. پەرستگە سۆمەرییەکان لە سەردەمە سەرەتایییەکاندا، پێکھاتەی سادە بوون کە لە یەک ژوور پێک دەھاتن، ھەندێک جار لەسەر سەکۆی بەرز دروست دەکران. لە کۆتایییەکانی شارستانییەتی سۆمەریدا، ئەم پەرستگانە گەشەیان کرد بۆ زێقوورات - پێکھاتەی ھەرەمی بەرز کە حەشارگەیان لە سەرەوە بوو. سۆمەرییەکان پێیان وابوو کە [[گەردوون]] لە ڕێگەی زنجیرەیەک ئەفسانەی خولقاندنەوە دروست بووە. سەرەتا، ناموو، ئاوە سەرەتایییەکان، ئانوو ([[ئاسمان]]) و کی ([[زەوی]])یان بوو، کە ھاوسەرگیرییان کرد و کوڕێکیان بوو بە ناوی ئێنلیل. ئێنلیل ئاسمانی لە زەوی جیا کردەوە و بانگەشەی ئەوەی کرد کە زەوی موڵکی ئەوە. وا بڕوا دەکرێت کە ئێنکی، کوڕی ئانوو و کی، مرۆڤی خولقاندووە. بەھەشت تەنھا بۆ خوداوەندەکان بوو، و لە کاتی مردنیاندا، وا بڕوا دەکرا کە ھەموو ڕۆحی مرۆڤەکان، بەبێ گوێدانە ڕەفتاریان لە کاتی ژیاندا، دەچن بۆ ئێرکالا، ئەشکەوتێکی سارد و تاریکی قووڵ لەژێر زەویدا، کە لەلایەن خوداوەند ئێرشکیگالەوە بەڕێوە دەبرا. تەنھا خۆراکی بەردەست تۆزی وشک بوو. دواتر وا بڕوا دەکرێت کە ئێرشکیگال لەگەڵ ھاوسەرەکەی نێرگال، خوداوەندی مردن، حوکمی دەکرد. لە گرینگترین خوداوەندە سۆمەرییەکان: ئانوو خوداوەندی ئاسمان، ئێنلیل خوداوەندی [[با]] و [[گەردەلوول]]، ئێنکی خوداوەندی [[ئاو]] و [[چاند]]ی مرۆیی، نینھۆرسانگ خوداوەندی پیت و بەرەکەت و زەوی، ئوتوو خوداوەندی [[خۆر]] و دادپەروەری و باوکی [[سین (ئەفسانە)|سین]] خوداوەندی [[مانگ]]. لە ماوەی ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی و دوای ئەویش، ئیناننا، خوداوەندی سێکس و جوانی و جەنگ، لەسەر ئاستێکی بەرفراوان لەلایەن گەلی سۆمەرییەوە بەرز ڕاگیرا و لە زۆر ئەفسانەدا دەرکەوت، لەوانە چیرۆکی دابەزینی بۆ جیھانی ژێرزەوی. ئایینی سۆمەری کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ئایینی [[مێزۆپۆتامیا]] ھەبوو؛ و توخمەکانی لە ئەفسانە و ئایینەکانی [[حووری|حوورییەکان]] و [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]] و [[بابل]] و [[ئاشوور]] و گرووپە کولتوورییەکانی دیکەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] پارێزراون. زانایانی ئەفسانە تێبینی زۆرێک لە لێکچوونەکانی نێوان چیرۆکە سۆمەرییە کۆنەکان و ئەو چیرۆکانەیان کردووە کە دواتر لە بەشە یەکەمەکانی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی عیبری]]دا تۆمار کراون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mythology of Mesopotamia}} [[پۆل:سوومەر]] [[پۆل:فرەخوایی]] [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] 67c99y821541eqpz6qevn9j5yaxum1x 1574013 1573921 2026-04-09T17:02:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]] و [[دەروازە:ئایین|ئایین]] 1574013 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (adjusted for perspective).jpg|وێنۆک|200پیکسڵ|چەپ|پلاکێکی دیوار کە دیمەنێکی قوربانی پێشکەشکردن نیشان دەدات لە [[ئوور]]، [[عێراق]]، ٢٥٠٠ پ.ز. مۆزەخانەی بەریتانی.]] '''ئایینی سۆمەری''' ئەو ئایینە بوو کە گەلی [[سۆمەر]]ی پەیڕەوی لێ دەکرد و پێوەی پابەند بوو، کە یەکەم شارستانییەتی [[خوێندەواری]] بوو لە ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن. سۆمەرییەکان وایان دادەنا کە خوداوەند بەرپرسە لە ھەموو ئەو کاروبارانەی پەیوەندییان بە فەرمانە سروشتی و کۆمەڵایەتییەکانەوە ھەیە.<ref name="Kramer1963">{{بیرخستنەوەی کتێب|الأخير1=Kramer|الأول1=Samuel Noah|عنوان=The Sumerians: Their History, Culture, and Character|تاريخ=1963|ناشر=The Univ. of Chicago Press|مكان=|isbn=0-226-45238-7|مسار=https://archive.org/details/sumerianstheirhi00samu|url-access=registration| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20191218100343/https://archive.org/details/sumerianstheirhi00samu | تاريخ أرشيف = 18 ديسمبر 2019 }}</ref> دەوڵەتە شارەکان پێش سەرەتای پادشایەتی لە سۆمەر، بەکردەوە لەلایەن قەشە تیۆکراتەکان و بەرپرسە ئایینییەکانەوە بەڕێوە دەبران. ئەم ڕۆڵە دواتر لەلایەن پادشاکانەوە گۆڕدرا، بەڵام قەشەکان بەردەوام بوون لە پەیڕەوکردنی کاریگەرییەکی گەورە لەسەر کۆمەڵگەی سۆمەری. پەرستگە سۆمەرییەکان لە سەردەمە سەرەتایییەکاندا، پێکھاتەی سادە بوون کە لە یەک ژوور پێک دەھاتن، ھەندێک جار لەسەر سەکۆی بەرز دروست دەکران. لە کۆتایییەکانی شارستانییەتی سۆمەریدا، ئەم پەرستگانە گەشەیان کرد بۆ زێقوورات - پێکھاتەی ھەرەمی بەرز کە حەشارگەیان لە سەرەوە بوو. سۆمەرییەکان پێیان وابوو کە [[گەردوون]] لە ڕێگەی زنجیرەیەک ئەفسانەی خولقاندنەوە دروست بووە. سەرەتا، ناموو، ئاوە سەرەتایییەکان، ئانوو ([[ئاسمان]]) و کی ([[زەوی]])یان بوو، کە ھاوسەرگیرییان کرد و کوڕێکیان بوو بە ناوی ئێنلیل. ئێنلیل ئاسمانی لە زەوی جیا کردەوە و بانگەشەی ئەوەی کرد کە زەوی موڵکی ئەوە. وا بڕوا دەکرێت کە ئێنکی، کوڕی ئانوو و کی، مرۆڤی خولقاندووە. بەھەشت تەنھا بۆ خوداوەندەکان بوو، و لە کاتی مردنیاندا، وا بڕوا دەکرا کە ھەموو ڕۆحی مرۆڤەکان، بەبێ گوێدانە ڕەفتاریان لە کاتی ژیاندا، دەچن بۆ ئێرکالا، ئەشکەوتێکی سارد و تاریکی قووڵ لەژێر زەویدا، کە لەلایەن خوداوەند ئێرشکیگالەوە بەڕێوە دەبرا. تەنھا خۆراکی بەردەست تۆزی وشک بوو. دواتر وا بڕوا دەکرێت کە ئێرشکیگال لەگەڵ ھاوسەرەکەی نێرگال، خوداوەندی مردن، حوکمی دەکرد. لە گرینگترین خوداوەندە سۆمەرییەکان: ئانوو خوداوەندی ئاسمان، ئێنلیل خوداوەندی [[با]] و [[گەردەلوول]]، ئێنکی خوداوەندی [[ئاو]] و [[چاند]]ی مرۆیی، نینھۆرسانگ خوداوەندی پیت و بەرەکەت و زەوی، ئوتوو خوداوەندی [[خۆر]] و دادپەروەری و باوکی [[سین (ئەفسانە)|سین]] خوداوەندی [[مانگ]]. لە ماوەی ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی و دوای ئەویش، ئیناننا، خوداوەندی سێکس و جوانی و جەنگ، لەسەر ئاستێکی بەرفراوان لەلایەن گەلی سۆمەرییەوە بەرز ڕاگیرا و لە زۆر ئەفسانەدا دەرکەوت، لەوانە چیرۆکی دابەزینی بۆ جیھانی ژێرزەوی. ئایینی سۆمەری کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ئایینی [[مێزۆپۆتامیا]] ھەبوو؛ و توخمەکانی لە ئەفسانە و ئایینەکانی [[حووری|حوورییەکان]] و [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]] و [[بابل]] و [[ئاشوور]] و گرووپە کولتوورییەکانی دیکەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] پارێزراون. زانایانی ئەفسانە تێبینی زۆرێک لە لێکچوونەکانی نێوان چیرۆکە سۆمەرییە کۆنەکان و ئەو چیرۆکانەیان کردووە کە دواتر لە بەشە یەکەمەکانی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی عیبری]]دا تۆمار کراون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mythology of Mesopotamia}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|ئایین}} [[پۆل:سوومەر]] [[پۆل:فرەخوایی]] [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] dowi9e5rt3w2t4ur3fwv5bapva28iiz 1574085 1574013 2026-04-09T20:02:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1574085 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (adjusted for perspective).jpg|وێنۆک|200پیکسڵ|چەپ|پلاکێکی دیوار کە دیمەنێکی قوربانی پێشکەشکردن نیشان دەدات لە [[ئوور]]، [[عێراق]]، ٢٥٠٠ پ.ز. مۆزەخانەی بەریتانی.]] '''ئایینی سۆمەری''' ئەو ئایینە بوو کە گەلی [[سۆمەر]]ی پەیڕەوی لێ دەکرد و پێوەی پابەند بوو، کە یەکەم شارستانییەتی [[خوێندەواری]] بوو لە ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن. سۆمەرییەکان وایان دادەنا کە خوداوەند بەرپرسە لە ھەموو ئەو کاروبارانەی پەیوەندییان بە فەرمانە سروشتی و کۆمەڵایەتییەکانەوە ھەیە.<ref name="Kramer1963">{{بیرخستنەوەی کتێب|الأخير1=Kramer|الأول1=Samuel Noah|عنوان=The Sumerians: Their History, Culture, and Character|تاريخ=1963|ناشر=The Univ. of Chicago Press|مكان=|isbn=0-226-45238-7|مسار=https://archive.org/details/sumerianstheirhi00samu|url-access=registration| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20191218100343/https://archive.org/details/sumerianstheirhi00samu | تاريخ أرشيف = 18 ديسمبر 2019 }}</ref> دەوڵەتە شارەکان پێش سەرەتای پادشایەتی لە سۆمەر، بەکردەوە لەلایەن قەشە تیۆکراتەکان و بەرپرسە ئایینییەکانەوە بەڕێوە دەبران. ئەم ڕۆڵە دواتر لەلایەن پادشاکانەوە گۆڕدرا، بەڵام قەشەکان بەردەوام بوون لە پەیڕەوکردنی کاریگەرییەکی گەورە لەسەر کۆمەڵگەی سۆمەری. پەرستگە سۆمەرییەکان لە سەردەمە سەرەتایییەکاندا، پێکھاتەی سادە بوون کە لە یەک ژوور پێک دەھاتن، ھەندێک جار لەسەر سەکۆی بەرز دروست دەکران. لە کۆتایییەکانی شارستانییەتی سۆمەریدا، ئەم پەرستگانە گەشەیان کرد بۆ زێقوورات - پێکھاتەی ھەرەمی بەرز کە حەشارگەیان لە سەرەوە بوو. سۆمەرییەکان پێیان وابوو کە [[گەردوون]] لە ڕێگەی زنجیرەیەک ئەفسانەی خولقاندنەوە دروست بووە. سەرەتا، ناموو، ئاوە سەرەتایییەکان، ئانوو ([[ئاسمان]]) و کی ([[زەوی]])یان بوو، کە ھاوسەرگیرییان کرد و کوڕێکیان بوو بە ناوی ئێنلیل. ئێنلیل ئاسمانی لە زەوی جیا کردەوە و بانگەشەی ئەوەی کرد کە زەوی موڵکی ئەوە. وا بڕوا دەکرێت کە ئێنکی، کوڕی ئانوو و کی، مرۆڤی خولقاندووە. بەھەشت تەنھا بۆ خوداوەندەکان بوو، و لە کاتی مردنیاندا، وا بڕوا دەکرا کە ھەموو ڕۆحی مرۆڤەکان، بەبێ گوێدانە ڕەفتاریان لە کاتی ژیاندا، دەچن بۆ ئێرکالا، ئەشکەوتێکی سارد و تاریکی قووڵ لەژێر زەویدا، کە لەلایەن خوداوەند ئێرشکیگالەوە بەڕێوە دەبرا. تەنھا خۆراکی بەردەست تۆزی وشک بوو. دواتر وا بڕوا دەکرێت کە ئێرشکیگال لەگەڵ ھاوسەرەکەی نێرگال، خوداوەندی مردن، حوکمی دەکرد. لە گرینگترین خوداوەندە سۆمەرییەکان: ئانوو خوداوەندی ئاسمان، ئێنلیل خوداوەندی [[با]] و [[گەردەلوول]]، ئێنکی خوداوەندی [[ئاو]] و [[چاند]]ی مرۆیی، نینھۆرسانگ خوداوەندی پیت و بەرەکەت و زەوی، ئوتوو خوداوەندی [[خۆر]] و دادپەروەری و باوکی [[سین (ئەفسانە)|سین]] خوداوەندی [[مانگ]]. لە ماوەی ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی و دوای ئەویش، ئیناننا، خوداوەندی سێکس و جوانی و جەنگ، لەسەر ئاستێکی بەرفراوان لەلایەن گەلی سۆمەرییەوە بەرز ڕاگیرا و لە زۆر ئەفسانەدا دەرکەوت، لەوانە چیرۆکی دابەزینی بۆ جیھانی ژێرزەوی. ئایینی سۆمەری کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ئایینی [[مێزۆپۆتامیا]] ھەبوو؛ و توخمەکانی لە ئەفسانە و ئایینەکانی [[حووری|حوورییەکان]] و [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]] و [[بابل]] و [[ئاشوور]] و گرووپە کولتوورییەکانی دیکەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] پارێزراون. زانایانی ئەفسانە تێبینی زۆرێک لە لێکچوونەکانی نێوان چیرۆکە سۆمەرییە کۆنەکان و ئەو چیرۆکانەیان کردووە کە دواتر لە بەشە یەکەمەکانی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی عیبری]]دا تۆمار کراون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mythology of Mesopotamia}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|ئایین}} [[پۆل:سوومەر]] [[پۆل:فرەخوایی]] [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] spdsclp1jyeg2pwfgxwm9brprty26tt 0 294367 1573908 2026-04-09T13:18:27Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1337022747|Humbaba]]» 1573908 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] 59tt1omrrwe6haccredpjj17fte8s8f 1573909 1573908 2026-04-09T14:19:52Z 1silent scientist 51740 1573909 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ھوومبابا''' (Ḫumbaba؛ بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒄷𒌝𒁀𒁀، ''Ḫumbāba''،{{sfn|George|2003|p=145}})، لە بنەڕەتدا بە '''ھووواوا''' لە [[زمانی سۆمەری|سۆمەریدا]] ناسراوە (بە سۆمەری: 𒄷𒉿𒉿، ''Ḫuwāwa''{{sfn|George|2003|p=145}})، کەسایەتییەک بوو لە ئەفسانەی [[مێزۆپۆتامیا]]دا. بنەڕەت و واتای ناوەکەی نەزانراوە. ئەو وەک کەسایەتییەکی مرۆڤئاسا وەسف دەکرای کە بەراورد دەکرێت بە «دێو» یان «زەبەلاح». ئەو زیاتر لە گێڕانەوە سۆمەری و ئەکەدییەکاندا ناسراوە کە سەرنجیان لەسەر پاڵەوان [[گلگامێش]]ە، لەوانە بەرھەمە کورتەکانی سەر بە پرۆگرامی [[ئێدوبا|قوتابخانە نووسەرەکان]]، وەشانە جۆراوجۆرەکانی ''[[داستانی گلگامێش]]''، و چەندین گونجاندنی [[حووری|حووری]] و [[ھیتییەکان|ھیتی]]. ئەو ھەمیشە وەک نیشتەجێبوو یان پاسەوانی [[دارستانی سێدارە]] وەسف دەکرێت، کە گلگامێش لەگەڵ ھاوەڵەکەی ئێنکیدوو دەچێتە ناو ئەو دارستانە. ڕووبەڕووبوونەوەی دواتر دەبێتە ھۆی مردنی ھوومبابا، کە تووڕەیی خوداوەندەکان دەوروژێنێت. ھوومبابا لە بەرھەمەکانی تری ئەدەبیاتی مێزۆپۆتامیاشدا ئاماژەی پێ کراوە. چەندین وێناکردنی ئەویش ناسراوەتەوە، لەوانە دیمەنەکانی شەڕ و سەرە گڵینە [[جادووی پاراستن|بەدوورگرتنی خراپەکان]]. پێشنیار کراوە کە وێناکاریی ھوومبابا کاریگەری ھەبووبێت لەسەر وێناکردنی [[گۆرگۆن]]ەکان لە [[یۆنان]]، بەتایبەتی دیمەنەکانی کوشتنی [[مێدووسا]] لەلایەن [[پێرسەوس]] بە یارمەتی [[ئاتینا]]. پێدەچێت وەرگیراوێکی درەنگانی ھوومبابا لە ھەردوو وەشانی [[جوولەکە|جوویی]] و [[مانەوی|مانەویی]] ''[[پەرتووکی زەبەلاحەکان]]''دا بدۆزرێتەوە، کە یەکێک لە بوونە ھاوناوەکان بە حۆبابیش، حۆبابیس یان حۆبائیش ناودەبرێت. ھەرچەندە لەسەر ئەوە ڕێککەوتوون کە ناوەکە لە ناوی خۆیەوە وەرگیراوە، بەڵام ئەو چوارچێوەیەی تێیدا دەردەکەوێت ھیچ لێکچوونێکی نییە لەگەڵ ئەفسانە ناسراوەکانی پەیوەست بەو. ژمارەیەک پەیوەندییش پێشنیار کراون لە نێوان ھوومبابا و کەسایەتییەکانی وەک کۆمبابۆس لە بەرھەمەکانی [[لووسیان]] یان حۆباب لە [[حۆباب (کەسایەتیی پەرتووکی پیرۆز)|پەرتووکی پیرۆز]]دا، بەڵام بە گونجاو دانانرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} qdz7vlamx3gipwqcfvugz7ucpelz3hs 1573922 1573909 2026-04-09T16:03:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Humbaba}} 1573922 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ھوومبابا''' (Ḫumbaba؛ بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒄷𒌝𒁀𒁀، ''Ḫumbāba''،{{sfn|George|2003|p=145}})، لە بنەڕەتدا بە '''ھووواوا''' لە [[زمانی سۆمەری|سۆمەریدا]] ناسراوە (بە سۆمەری: 𒄷𒉿𒉿، ''Ḫuwāwa''{{sfn|George|2003|p=145}})، کەسایەتییەک بوو لە ئەفسانەی [[مێزۆپۆتامیا]]دا. بنەڕەت و واتای ناوەکەی نەزانراوە. ئەو وەک کەسایەتییەکی مرۆڤئاسا وەسف دەکرای کە بەراورد دەکرێت بە «دێو» یان «زەبەلاح». ئەو زیاتر لە گێڕانەوە سۆمەری و ئەکەدییەکاندا ناسراوە کە سەرنجیان لەسەر پاڵەوان [[گلگامێش]]ە، لەوانە بەرھەمە کورتەکانی سەر بە پرۆگرامی [[ئێدوبا|قوتابخانە نووسەرەکان]]، وەشانە جۆراوجۆرەکانی ''[[داستانی گلگامێش]]''، و چەندین گونجاندنی [[حووری|حووری]] و [[ھیتییەکان|ھیتی]]. ئەو ھەمیشە وەک نیشتەجێبوو یان پاسەوانی [[دارستانی سێدارە]] وەسف دەکرێت، کە گلگامێش لەگەڵ ھاوەڵەکەی ئێنکیدوو دەچێتە ناو ئەو دارستانە. ڕووبەڕووبوونەوەی دواتر دەبێتە ھۆی مردنی ھوومبابا، کە تووڕەیی خوداوەندەکان دەوروژێنێت. ھوومبابا لە بەرھەمەکانی تری ئەدەبیاتی مێزۆپۆتامیاشدا ئاماژەی پێ کراوە. چەندین وێناکردنی ئەویش ناسراوەتەوە، لەوانە دیمەنەکانی شەڕ و سەرە گڵینە [[جادووی پاراستن|بەدوورگرتنی خراپەکان]]. پێشنیار کراوە کە وێناکاریی ھوومبابا کاریگەری ھەبووبێت لەسەر وێناکردنی [[گۆرگۆن]]ەکان لە [[یۆنان]]، بەتایبەتی دیمەنەکانی کوشتنی [[مێدووسا]] لەلایەن [[پێرسەوس]] بە یارمەتی [[ئاتینا]]. پێدەچێت وەرگیراوێکی درەنگانی ھوومبابا لە ھەردوو وەشانی [[جوولەکە|جوویی]] و [[مانەوی|مانەویی]] ''[[پەرتووکی زەبەلاحەکان]]''دا بدۆزرێتەوە، کە یەکێک لە بوونە ھاوناوەکان بە حۆبابیش، حۆبابیس یان حۆبائیش ناودەبرێت. ھەرچەندە لەسەر ئەوە ڕێککەوتوون کە ناوەکە لە ناوی خۆیەوە وەرگیراوە، بەڵام ئەو چوارچێوەیەی تێیدا دەردەکەوێت ھیچ لێکچوونێکی نییە لەگەڵ ئەفسانە ناسراوەکانی پەیوەست بەو. ژمارەیەک پەیوەندییش پێشنیار کراون لە نێوان ھوومبابا و کەسایەتییەکانی وەک کۆمبابۆس لە بەرھەمەکانی [[لووسیان]] یان حۆباب لە [[حۆباب (کەسایەتیی پەرتووکی پیرۆز)|پەرتووکی پیرۆز]]دا، بەڵام بە گونجاو دانانرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Humbaba}} ix3hpiuos5g5po9t9lypkcndv3wf6q4 1574011 1573922 2026-04-09T17:02:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] 1574011 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ھوومبابا''' (Ḫumbaba؛ بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒄷𒌝𒁀𒁀، ''Ḫumbāba''،{{sfn|George|2003|p=145}})، لە بنەڕەتدا بە '''ھووواوا''' لە [[زمانی سۆمەری|سۆمەریدا]] ناسراوە (بە سۆمەری: 𒄷𒉿𒉿، ''Ḫuwāwa''{{sfn|George|2003|p=145}})، کەسایەتییەک بوو لە ئەفسانەی [[مێزۆپۆتامیا]]دا. بنەڕەت و واتای ناوەکەی نەزانراوە. ئەو وەک کەسایەتییەکی مرۆڤئاسا وەسف دەکرای کە بەراورد دەکرێت بە «دێو» یان «زەبەلاح». ئەو زیاتر لە گێڕانەوە سۆمەری و ئەکەدییەکاندا ناسراوە کە سەرنجیان لەسەر پاڵەوان [[گلگامێش]]ە، لەوانە بەرھەمە کورتەکانی سەر بە پرۆگرامی [[ئێدوبا|قوتابخانە نووسەرەکان]]، وەشانە جۆراوجۆرەکانی ''[[داستانی گلگامێش]]''، و چەندین گونجاندنی [[حووری|حووری]] و [[ھیتییەکان|ھیتی]]. ئەو ھەمیشە وەک نیشتەجێبوو یان پاسەوانی [[دارستانی سێدارە]] وەسف دەکرێت، کە گلگامێش لەگەڵ ھاوەڵەکەی ئێنکیدوو دەچێتە ناو ئەو دارستانە. ڕووبەڕووبوونەوەی دواتر دەبێتە ھۆی مردنی ھوومبابا، کە تووڕەیی خوداوەندەکان دەوروژێنێت. ھوومبابا لە بەرھەمەکانی تری ئەدەبیاتی مێزۆپۆتامیاشدا ئاماژەی پێ کراوە. چەندین وێناکردنی ئەویش ناسراوەتەوە، لەوانە دیمەنەکانی شەڕ و سەرە گڵینە [[جادووی پاراستن|بەدوورگرتنی خراپەکان]]. پێشنیار کراوە کە وێناکاریی ھوومبابا کاریگەری ھەبووبێت لەسەر وێناکردنی [[گۆرگۆن]]ەکان لە [[یۆنان]]، بەتایبەتی دیمەنەکانی کوشتنی [[مێدووسا]] لەلایەن [[پێرسەوس]] بە یارمەتی [[ئاتینا]]. پێدەچێت وەرگیراوێکی درەنگانی ھوومبابا لە ھەردوو وەشانی [[جوولەکە|جوویی]] و [[مانەوی|مانەویی]] ''[[پەرتووکی زەبەلاحەکان]]''دا بدۆزرێتەوە، کە یەکێک لە بوونە ھاوناوەکان بە حۆبابیش، حۆبابیس یان حۆبائیش ناودەبرێت. ھەرچەندە لەسەر ئەوە ڕێککەوتوون کە ناوەکە لە ناوی خۆیەوە وەرگیراوە، بەڵام ئەو چوارچێوەیەی تێیدا دەردەکەوێت ھیچ لێکچوونێکی نییە لەگەڵ ئەفسانە ناسراوەکانی پەیوەست بەو. ژمارەیەک پەیوەندییش پێشنیار کراون لە نێوان ھوومبابا و کەسایەتییەکانی وەک کۆمبابۆس لە بەرھەمەکانی [[لووسیان]] یان حۆباب لە [[حۆباب (کەسایەتیی پەرتووکی پیرۆز)|پەرتووکی پیرۆز]]دا، بەڵام بە گونجاو دانانرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Humbaba}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە}} eyyngil7dm1urr6zgugpmj9trhohr7z 1574086 1574011 2026-04-09T20:02:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574086 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{Databox}} '''ھوومبابا''' (Ḫumbaba؛ بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒄷𒌝𒁀𒁀، ''Ḫumbāba''،{{sfn|George|2003|p=145}})، لە بنەڕەتدا بە '''ھووواوا''' لە [[زمانی سۆمەری|سۆمەریدا]] ناسراوە (بە سۆمەری: 𒄷𒉿𒉿، ''Ḫuwāwa''{{sfn|George|2003|p=145}})، کەسایەتییەک بوو لە ئەفسانەی [[مێزۆپۆتامیا]]دا. بنەڕەت و واتای ناوەکەی نەزانراوە. ئەو وەک کەسایەتییەکی مرۆڤئاسا وەسف دەکرای کە بەراورد دەکرێت بە «دێو» یان «زەبەلاح». ئەو زیاتر لە گێڕانەوە سۆمەری و ئەکەدییەکاندا ناسراوە کە سەرنجیان لەسەر پاڵەوان [[گلگامێش]]ە، لەوانە بەرھەمە کورتەکانی سەر بە پرۆگرامی [[ئێدوبا|قوتابخانە نووسەرەکان]]، وەشانە جۆراوجۆرەکانی ''[[داستانی گلگامێش]]''، و چەندین گونجاندنی [[حووری|حووری]] و [[ھیتییەکان|ھیتی]]. ئەو ھەمیشە وەک نیشتەجێبوو یان پاسەوانی [[دارستانی سێدارە]] وەسف دەکرێت، کە گلگامێش لەگەڵ ھاوەڵەکەی ئێنکیدوو دەچێتە ناو ئەو دارستانە. ڕووبەڕووبوونەوەی دواتر دەبێتە ھۆی مردنی ھوومبابا، کە تووڕەیی خوداوەندەکان دەوروژێنێت. ھوومبابا لە بەرھەمەکانی تری ئەدەبیاتی مێزۆپۆتامیاشدا ئاماژەی پێ کراوە. چەندین وێناکردنی ئەویش ناسراوەتەوە، لەوانە دیمەنەکانی شەڕ و سەرە گڵینە [[جادووی پاراستن|بەدوورگرتنی خراپەکان]]. پێشنیار کراوە کە وێناکاریی ھوومبابا کاریگەری ھەبووبێت لەسەر وێناکردنی [[گۆرگۆن]]ەکان لە [[یۆنان]]، بەتایبەتی دیمەنەکانی کوشتنی [[مێدووسا]] لەلایەن [[پێرسەوس]] بە یارمەتی [[ئاتینا]]. پێدەچێت وەرگیراوێکی درەنگانی ھوومبابا لە ھەردوو وەشانی [[جوولەکە|جوویی]] و [[مانەوی|مانەویی]] ''[[پەرتووکی زەبەلاحەکان]]''دا بدۆزرێتەوە، کە یەکێک لە بوونە ھاوناوەکان بە حۆبابیش، حۆبابیس یان حۆبائیش ناودەبرێت. ھەرچەندە لەسەر ئەوە ڕێککەوتوون کە ناوەکە لە ناوی خۆیەوە وەرگیراوە، بەڵام ئەو چوارچێوەیەی تێیدا دەردەکەوێت ھیچ لێکچوونێکی نییە لەگەڵ ئەفسانە ناسراوەکانی پەیوەست بەو. ژمارەیەک پەیوەندییش پێشنیار کراون لە نێوان ھوومبابا و کەسایەتییەکانی وەک کۆمبابۆس لە بەرھەمەکانی [[لووسیان]] یان حۆباب لە [[حۆباب (کەسایەتیی پەرتووکی پیرۆز)|پەرتووکی پیرۆز]]دا، بەڵام بە گونجاو دانانرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Humbaba}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} jjkxw0duop5zqwp2zqjbnkbezkxll3x 0 294368 1573911 2026-04-09T14:49:57Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1328660063|Anu]]» 1573911 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:خوا]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] 0usk80ngmqx1vayc6pgkypcov09eneh 1573913 1573911 2026-04-09T15:30:34Z 1silent scientist 51740 1573913 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity |type=مێزۆپۆتامی |name=ئانو<br>{{langx|akk|𒀭𒀀𒉡|label=none}} |image=Detail, middle part, Kudurru of Ritti-Marduk, from Sippar, Iraq, 1125-1104 BCE. British Museum.jpg |caption=ھێماکانی خوداوەندە جۆراوجۆرەکان، لەوانە ئانو (دوورترین لای ڕاست، ڕیزی دووەم) لەسەر [[کودووروو]]ی ڕیتی-ماردووک، لە [[سیپار]]، [[عێراق]]، ١١٢٥–١١٠٤ پ.ز. |deity_of=[[باوکی ئاسمان]]، پادشای خوداوەندەکان |abode= ئاسمان |symbol= تاجی قۆچدار لەسەر سەکۆیەک |number= ٦٠ |parents= {{plainlist| *[[ئەنشار]] و [[کیشار]] *[[ئالالو|ئالالا]] و [[بێلیلی]]}} |children= {{plainlist| [[ئێنکی]]، [[ئیشکور]]، [[نیسینا]]، [[نیکاراک]]، [[ئەمورو (خوداوەند)|ئەمورو]]، [[گیبیل]]، [[ئوراش (خوداوەند)|ئوراش]]، [[نیسابا]] (ھەندێک جار)،{{sfn|Lambert|2013|p=238}} [[ئێنلیل]] (ھەندێک جار)،{{sfn|Wang|2011|p=152}}{{sfn|Lambert|2013|p=405}} [[ئیناننا]] (ھەندێک جار)}} |consort={{plainlist| *[[ئانتوو (خوداوەند)|ئانتوو]]، [[کی (خوداوەند)|کی]] یان [[ئوراش]] (وەک یەک ئەژمار دەکرێن) *[[ناممو]] (لە یەک نووسراودا){{sfn|Wiggermann|1998|p=138}}}} |Greek_equivalent= [[زیووس]] (مشتومڕی لەسەرە)،{{sfn|Krul|2018|p=41}} [[ئۆرانۆس (ئەفسانە)|ئۆرانۆس]]{{sfn|Burkert|2005|page=295}} |equivalent1_type= عیلامی |equivalent1= [[جەبرو]]{{sfn|Lambert|1980|p=229}} |equivalent2_type= حووری |equivalent2= [[Earth and Heaven (Hurrian religion)#Mesopotamian reception|ھاموورنوو]]{{sfn|Lambert|2007|p=169}} |equivalent3_type= فارسی |equivalent3= [[ئەھورا مەزدا]]{{sfn|Krul|2018|p=41}} (مشتومڕی لەسەرە){{sfn|Beaulieu|2018|p=203}} }} '''ئانو''' ([[نووسینی بزماری]]: 𒀭𒀀)، لە [[wikt:𒀭#Sumerian|𒀭]] «ئان» «ئاسمان»، «بەھەشت») یان '''ئانوم'''، لە بنەڕەتدا '''ئان''' ([[نووسینی بزماری]]: 𒀭) بەرجەستەکەرێکی خودایی ئاسمان، پادشای خوداوەندەکان، و باپیری زۆرێک لە [[پێڕستی خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندەکان]] بوو لە [[ئایینی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا. ئەو وەک سەرچاوەی پادشایەتی خودایی و مرۆیی سەیر دەکرا، و لە زۆرێک لە دەقەکانی مێزۆپۆتامیادا لە سەرەتای پێڕستی خوداوەندەکاندا دەردەکەوێت. لە ھەمان کاتدا، ڕۆڵی ئەو تا ڕادەیەکی زۆر ناچالاک بوو، و بە شێوەیەکی باو نەدەپەرسترا. ھەندێک جار پێشنیار دەکرێت کە پەرستگەی [[ئێئاننا]] کە لە [[ئورووک]] ھەڵکەوتووە، لە بنەڕەتدا ھی ئەو بووە نەک [[ئیناننا]]. لە کاتێکدا ئەو وەک یەکێک لە دانیشتووانی خودایی ئەوێ ناسراوە، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە خوداوەندی سەرەکی پەرستگەکە گۆڕابێت؛ ئیناننا پێشتر لە سەرەتاییترین سەرچاوەکاندا پەیوەندیی بەوێوە ھەبووە. دوای ئەوەی پاشەکشەی کرد، لە ھەمان شاردا و لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]]دا سیستمێکی نوێی تیۆلۆژی گەشەی کرد، کە بووە ھۆی ئەوەی ئانو وەک خوداوەندێکی چالاک پێناسە بکرێتەوە. لە ئەنجامدا لە سەدەکانی کۆتایی مێژووی مێزۆپۆتامیای کۆندا، لەلایەن دانیشتووانی شارەکەوە بە شێوەیەکی چالاک دەپەرسترا. چەندین نەریت سەبارەت بە ناسنامەی ھاوسەری ئانو ھەبووە، ھەرچەندە سێ دانەیان — [[کی (خوداوەند)|کی]]، [[ئوراش]]، و [[ئانتوو (خوداوەند)|ئانتوو]] — لە کاتە جیاوازەکاندا وەک یەک ئەژمار کراون، و ھەر سێکیان نوێنەرایەتی زەوییان دەکرد، ھەروەک چۆن ئەو نوێنەرایەتی ئاسمانی دەکرد. لە نەریتی چوارەمدا، کە کەمتر ئاماژەی پێ کراوە، لە جیاتی ئەوان ھاوسەرەکەی خوداوەند [[ناممو]] بوو. جگە لە پێڕستی ھاوسەر و منداڵەکانی، پێڕستی خوداوەندەکان زۆرجار باووباپیرە جۆراوجۆرەکانیشی دەژمارد، وەک [[ئەنشار]] یان [[ئالالو|ئالالا]]. جۆرێکی دەستکاریکراوی یەکێک لەو دارە خێزانییانە بنەمای ''[[ئێنووما ئێلیش]]''ی پێکھێناوە. ئانو بە کورتی لە ''[[داستانی گلگامێش]]''ی ئەکەدیدا دەردەکەوێت، کە تێیدا کچەکەی [[ئیشتار]] (ھاوتای ئەکەدی ئیناننا) قایلی دەکات کە «گای ئاسمان»ی پێ بدات تا بتوانێت بۆ ھێرشکردنە سەر [[گلگامێش]] بێرنێرێت. ڕووداوەکە دەبێتە ھۆی مردنی «گای ئاسمان» و فڕێدانی قاچێکی بۆ سەر سەری ئیشتار. لە ئەفسانەیەکی تردا، ئانو پاڵەوانی مرۆڤ [[ئاداپا]] بانگ دەکاتە بەردەمی خۆی لەبەر شکاندنی باڵی [[چوار باکە (مێزۆپۆتامیا)|بای باشوور]]. ئانو فەرمان دەدات کە نان و ئاوی نەمری بدرێتە ئاداپا، کە ئاداپا ڕەتی دەکاتەوە، دوای ئەوەی پێشتر لەلایەن [[ئێنکی]]یەوە ئاگادار کرابووەوە کە ئانو نان و ئاوی مردنی پێ پێشکەش دەکات. لە [[ئایینی حووری#زنجیرەی کوماربی|ئەفسانە حوورییەکان]]ی دەربارەی کوماربی، کە زیاتر لە وەرگێڕانە [[زمانی ھیتی|ھیتییەکانیانەوە]] ناسراون، ئانو فەرمانڕەوای پێشووی خوداوەندەکانە، کە لەلایەن [[کوماربی]]یەوە لە تەخت لادرا، کە ئەندامی نێرینەی لێ کردەوە و خوداوەندی کەشوھەوا [[تێشووب]]ی لێ بوو. ئەگەری ھەیە ئەم گێڕانەوەیە دواتر بووبێتە ئیلھامبەخش بۆ خەساندنی [[ئۆرانۆس (ئەفسانە)|ئۆرانۆس]] لە ''[[تیۆگۆنی]]''ی [[ھێسیۆد]]دا. ھەروەھا پێشنیار کراوە کە لە [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستی]]دا ڕەنگە ئانو وەک [[زیووس]] ناسرابێت، ھەرچەندە ئەمە بە نادیاری ماوەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} axa3g84bpav44ckp5l7oehm35s6n6un 1574019 1573913 2026-04-09T17:03:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]]، [[دەروازە:ئایین|ئایین]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] و [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1574019 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity |type=مێزۆپۆتامی |name=ئانو<br>{{langx|akk|𒀭𒀀𒉡|label=none}} |image=Detail, middle part, Kudurru of Ritti-Marduk, from Sippar, Iraq, 1125-1104 BCE. British Museum.jpg |caption=ھێماکانی خوداوەندە جۆراوجۆرەکان، لەوانە ئانو (دوورترین لای ڕاست، ڕیزی دووەم) لەسەر [[کودووروو]]ی ڕیتی-ماردووک، لە [[سیپار]]، [[عێراق]]، ١١٢٥–١١٠٤ پ.ز. |deity_of=[[باوکی ئاسمان]]، پادشای خوداوەندەکان |abode= ئاسمان |symbol= تاجی قۆچدار لەسەر سەکۆیەک |number= ٦٠ |parents= {{plainlist| *[[ئەنشار]] و [[کیشار]] *[[ئالالو|ئالالا]] و [[بێلیلی]]}} |children= {{plainlist| [[ئێنکی]]، [[ئیشکور]]، [[نیسینا]]، [[نیکاراک]]، [[ئەمورو (خوداوەند)|ئەمورو]]، [[گیبیل]]، [[ئوراش (خوداوەند)|ئوراش]]، [[نیسابا]] (ھەندێک جار)،{{sfn|Lambert|2013|p=238}} [[ئێنلیل]] (ھەندێک جار)،{{sfn|Wang|2011|p=152}}{{sfn|Lambert|2013|p=405}} [[ئیناننا]] (ھەندێک جار)}} |consort={{plainlist| *[[ئانتوو (خوداوەند)|ئانتوو]]، [[کی (خوداوەند)|کی]] یان [[ئوراش]] (وەک یەک ئەژمار دەکرێن) *[[ناممو]] (لە یەک نووسراودا){{sfn|Wiggermann|1998|p=138}}}} |Greek_equivalent= [[زیووس]] (مشتومڕی لەسەرە)،{{sfn|Krul|2018|p=41}} [[ئۆرانۆس (ئەفسانە)|ئۆرانۆس]]{{sfn|Burkert|2005|page=295}} |equivalent1_type= عیلامی |equivalent1= [[جەبرو]]{{sfn|Lambert|1980|p=229}} |equivalent2_type= حووری |equivalent2= [[Earth and Heaven (Hurrian religion)#Mesopotamian reception|ھاموورنوو]]{{sfn|Lambert|2007|p=169}} |equivalent3_type= فارسی |equivalent3= [[ئەھورا مەزدا]]{{sfn|Krul|2018|p=41}} (مشتومڕی لەسەرە){{sfn|Beaulieu|2018|p=203}} }} '''ئانو''' ([[نووسینی بزماری]]: 𒀭𒀀)، لە [[wikt:𒀭#Sumerian|𒀭]] «ئان» «ئاسمان»، «بەھەشت») یان '''ئانوم'''، لە بنەڕەتدا '''ئان''' ([[نووسینی بزماری]]: 𒀭) بەرجەستەکەرێکی خودایی ئاسمان، پادشای خوداوەندەکان، و باپیری زۆرێک لە [[پێڕستی خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندەکان]] بوو لە [[ئایینی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا. ئەو وەک سەرچاوەی پادشایەتی خودایی و مرۆیی سەیر دەکرا، و لە زۆرێک لە دەقەکانی مێزۆپۆتامیادا لە سەرەتای پێڕستی خوداوەندەکاندا دەردەکەوێت. لە ھەمان کاتدا، ڕۆڵی ئەو تا ڕادەیەکی زۆر ناچالاک بوو، و بە شێوەیەکی باو نەدەپەرسترا. ھەندێک جار پێشنیار دەکرێت کە پەرستگەی [[ئێئاننا]] کە لە [[ئورووک]] ھەڵکەوتووە، لە بنەڕەتدا ھی ئەو بووە نەک [[ئیناننا]]. لە کاتێکدا ئەو وەک یەکێک لە دانیشتووانی خودایی ئەوێ ناسراوە، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە خوداوەندی سەرەکی پەرستگەکە گۆڕابێت؛ ئیناننا پێشتر لە سەرەتاییترین سەرچاوەکاندا پەیوەندیی بەوێوە ھەبووە. دوای ئەوەی پاشەکشەی کرد، لە ھەمان شاردا و لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]]دا سیستمێکی نوێی تیۆلۆژی گەشەی کرد، کە بووە ھۆی ئەوەی ئانو وەک خوداوەندێکی چالاک پێناسە بکرێتەوە. لە ئەنجامدا لە سەدەکانی کۆتایی مێژووی مێزۆپۆتامیای کۆندا، لەلایەن دانیشتووانی شارەکەوە بە شێوەیەکی چالاک دەپەرسترا. چەندین نەریت سەبارەت بە ناسنامەی ھاوسەری ئانو ھەبووە، ھەرچەندە سێ دانەیان — [[کی (خوداوەند)|کی]]، [[ئوراش]]، و [[ئانتوو (خوداوەند)|ئانتوو]] — لە کاتە جیاوازەکاندا وەک یەک ئەژمار کراون، و ھەر سێکیان نوێنەرایەتی زەوییان دەکرد، ھەروەک چۆن ئەو نوێنەرایەتی ئاسمانی دەکرد. لە نەریتی چوارەمدا، کە کەمتر ئاماژەی پێ کراوە، لە جیاتی ئەوان ھاوسەرەکەی خوداوەند [[ناممو]] بوو. جگە لە پێڕستی ھاوسەر و منداڵەکانی، پێڕستی خوداوەندەکان زۆرجار باووباپیرە جۆراوجۆرەکانیشی دەژمارد، وەک [[ئەنشار]] یان [[ئالالو|ئالالا]]. جۆرێکی دەستکاریکراوی یەکێک لەو دارە خێزانییانە بنەمای ''[[ئێنووما ئێلیش]]''ی پێکھێناوە. ئانو بە کورتی لە ''[[داستانی گلگامێش]]''ی ئەکەدیدا دەردەکەوێت، کە تێیدا کچەکەی [[ئیشتار]] (ھاوتای ئەکەدی ئیناننا) قایلی دەکات کە «گای ئاسمان»ی پێ بدات تا بتوانێت بۆ ھێرشکردنە سەر [[گلگامێش]] بێرنێرێت. ڕووداوەکە دەبێتە ھۆی مردنی «گای ئاسمان» و فڕێدانی قاچێکی بۆ سەر سەری ئیشتار. لە ئەفسانەیەکی تردا، ئانو پاڵەوانی مرۆڤ [[ئاداپا]] بانگ دەکاتە بەردەمی خۆی لەبەر شکاندنی باڵی [[چوار باکە (مێزۆپۆتامیا)|بای باشوور]]. ئانو فەرمان دەدات کە نان و ئاوی نەمری بدرێتە ئاداپا، کە ئاداپا ڕەتی دەکاتەوە، دوای ئەوەی پێشتر لەلایەن [[ئێنکی]]یەوە ئاگادار کرابووەوە کە ئانو نان و ئاوی مردنی پێ پێشکەش دەکات. لە [[ئایینی حووری#زنجیرەی کوماربی|ئەفسانە حوورییەکان]]ی دەربارەی کوماربی، کە زیاتر لە وەرگێڕانە [[زمانی ھیتی|ھیتییەکانیانەوە]] ناسراون، ئانو فەرمانڕەوای پێشووی خوداوەندەکانە، کە لەلایەن [[کوماربی]]یەوە لە تەخت لادرا، کە ئەندامی نێرینەی لێ کردەوە و خوداوەندی کەشوھەوا [[تێشووب]]ی لێ بوو. ئەگەری ھەیە ئەم گێڕانەوەیە دواتر بووبێتە ئیلھامبەخش بۆ خەساندنی [[ئۆرانۆس (ئەفسانە)|ئۆرانۆس]] لە ''[[تیۆگۆنی]]''ی [[ھێسیۆد]]دا. ھەروەھا پێشنیار کراوە کە لە [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستی]]دا ڕەنگە ئانو وەک [[زیووس]] ناسرابێت، ھەرچەندە ئەمە بە نادیاری ماوەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|ئایین|مێژوو|عێراق}} inywafhl2bogo9ctnsjvpaj66srvzxo 1574083 1574019 2026-04-09T20:02:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1574083 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox deity |type=مێزۆپۆتامی |name=ئانو<br>{{langx|akk|𒀭𒀀𒉡|label=none}} |image=Detail, middle part, Kudurru of Ritti-Marduk, from Sippar, Iraq, 1125-1104 BCE. British Museum.jpg |caption=ھێماکانی خوداوەندە جۆراوجۆرەکان، لەوانە ئانو (دوورترین لای ڕاست، ڕیزی دووەم) لەسەر [[کودووروو]]ی ڕیتی-ماردووک، لە [[سیپار]]، [[عێراق]]، ١١٢٥–١١٠٤ پ.ز. |deity_of=[[باوکی ئاسمان]]، پادشای خوداوەندەکان |abode= ئاسمان |symbol= تاجی قۆچدار لەسەر سەکۆیەک |number= ٦٠ |parents= {{plainlist| *[[ئەنشار]] و [[کیشار]] *[[ئالالو|ئالالا]] و [[بێلیلی]]}} |children= {{plainlist| [[ئێنکی]]، [[ئیشکور]]، [[نیسینا]]، [[نیکاراک]]، [[ئەمورو (خوداوەند)|ئەمورو]]، [[گیبیل]]، [[ئوراش (خوداوەند)|ئوراش]]، [[نیسابا]] (ھەندێک جار)،{{sfn|Lambert|2013|p=238}} [[ئێنلیل]] (ھەندێک جار)،{{sfn|Wang|2011|p=152}}{{sfn|Lambert|2013|p=405}} [[ئیناننا]] (ھەندێک جار)}} |consort={{plainlist| *[[ئانتوو (خوداوەند)|ئانتوو]]، [[کی (خوداوەند)|کی]] یان [[ئوراش]] (وەک یەک ئەژمار دەکرێن) *[[ناممو]] (لە یەک نووسراودا){{sfn|Wiggermann|1998|p=138}}}} |Greek_equivalent= [[زیووس]] (مشتومڕی لەسەرە)،{{sfn|Krul|2018|p=41}} [[ئۆرانۆس (ئەفسانە)|ئۆرانۆس]]{{sfn|Burkert|2005|page=295}} |equivalent1_type= عیلامی |equivalent1= [[جەبرو]]{{sfn|Lambert|1980|p=229}} |equivalent2_type= حووری |equivalent2= [[Earth and Heaven (Hurrian religion)#Mesopotamian reception|ھاموورنوو]]{{sfn|Lambert|2007|p=169}} |equivalent3_type= فارسی |equivalent3= [[ئەھورا مەزدا]]{{sfn|Krul|2018|p=41}} (مشتومڕی لەسەرە){{sfn|Beaulieu|2018|p=203}} }} '''ئانو''' ([[نووسینی بزماری]]: 𒀭𒀀)، لە [[wikt:𒀭#Sumerian|𒀭]] «ئان» «ئاسمان»، «بەھەشت») یان '''ئانوم'''، لە بنەڕەتدا '''ئان''' ([[نووسینی بزماری]]: 𒀭) بەرجەستەکەرێکی خودایی ئاسمان، پادشای خوداوەندەکان، و باپیری زۆرێک لە [[پێڕستی خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندەکان]] بوو لە [[ئایینی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا. ئەو وەک سەرچاوەی پادشایەتی خودایی و مرۆیی سەیر دەکرا، و لە زۆرێک لە دەقەکانی مێزۆپۆتامیادا لە سەرەتای پێڕستی خوداوەندەکاندا دەردەکەوێت. لە ھەمان کاتدا، ڕۆڵی ئەو تا ڕادەیەکی زۆر ناچالاک بوو، و بە شێوەیەکی باو نەدەپەرسترا. ھەندێک جار پێشنیار دەکرێت کە پەرستگەی [[ئێئاننا]] کە لە [[ئورووک]] ھەڵکەوتووە، لە بنەڕەتدا ھی ئەو بووە نەک [[ئیناننا]]. لە کاتێکدا ئەو وەک یەکێک لە دانیشتووانی خودایی ئەوێ ناسراوە، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە خوداوەندی سەرەکی پەرستگەکە گۆڕابێت؛ ئیناننا پێشتر لە سەرەتاییترین سەرچاوەکاندا پەیوەندیی بەوێوە ھەبووە. دوای ئەوەی پاشەکشەی کرد، لە ھەمان شاردا و لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]]دا سیستمێکی نوێی تیۆلۆژی گەشەی کرد، کە بووە ھۆی ئەوەی ئانو وەک خوداوەندێکی چالاک پێناسە بکرێتەوە. لە ئەنجامدا لە سەدەکانی کۆتایی مێژووی مێزۆپۆتامیای کۆندا، لەلایەن دانیشتووانی شارەکەوە بە شێوەیەکی چالاک دەپەرسترا. چەندین نەریت سەبارەت بە ناسنامەی ھاوسەری ئانو ھەبووە، ھەرچەندە سێ دانەیان — [[کی (خوداوەند)|کی]]، [[ئوراش]]، و [[ئانتوو (خوداوەند)|ئانتوو]] — لە کاتە جیاوازەکاندا وەک یەک ئەژمار کراون، و ھەر سێکیان نوێنەرایەتی زەوییان دەکرد، ھەروەک چۆن ئەو نوێنەرایەتی ئاسمانی دەکرد. لە نەریتی چوارەمدا، کە کەمتر ئاماژەی پێ کراوە، لە جیاتی ئەوان ھاوسەرەکەی خوداوەند [[ناممو]] بوو. جگە لە پێڕستی ھاوسەر و منداڵەکانی، پێڕستی خوداوەندەکان زۆرجار باووباپیرە جۆراوجۆرەکانیشی دەژمارد، وەک [[ئەنشار]] یان [[ئالالو|ئالالا]]. جۆرێکی دەستکاریکراوی یەکێک لەو دارە خێزانییانە بنەمای ''[[ئێنووما ئێلیش]]''ی پێکھێناوە. ئانو بە کورتی لە ''[[داستانی گلگامێش]]''ی ئەکەدیدا دەردەکەوێت، کە تێیدا کچەکەی [[ئیشتار]] (ھاوتای ئەکەدی ئیناننا) قایلی دەکات کە «گای ئاسمان»ی پێ بدات تا بتوانێت بۆ ھێرشکردنە سەر [[گلگامێش]] بێرنێرێت. ڕووداوەکە دەبێتە ھۆی مردنی «گای ئاسمان» و فڕێدانی قاچێکی بۆ سەر سەری ئیشتار. لە ئەفسانەیەکی تردا، ئانو پاڵەوانی مرۆڤ [[ئاداپا]] بانگ دەکاتە بەردەمی خۆی لەبەر شکاندنی باڵی [[چوار باکە (مێزۆپۆتامیا)|بای باشوور]]. ئانو فەرمان دەدات کە نان و ئاوی نەمری بدرێتە ئاداپا، کە ئاداپا ڕەتی دەکاتەوە، دوای ئەوەی پێشتر لەلایەن [[ئێنکی]]یەوە ئاگادار کرابووەوە کە ئانو نان و ئاوی مردنی پێ پێشکەش دەکات. لە [[ئایینی حووری#زنجیرەی کوماربی|ئەفسانە حوورییەکان]]ی دەربارەی کوماربی، کە زیاتر لە وەرگێڕانە [[زمانی ھیتی|ھیتییەکانیانەوە]] ناسراون، ئانو فەرمانڕەوای پێشووی خوداوەندەکانە، کە لەلایەن [[کوماربی]]یەوە لە تەخت لادرا، کە ئەندامی نێرینەی لێ کردەوە و خوداوەندی کەشوھەوا [[تێشووب]]ی لێ بوو. ئەگەری ھەیە ئەم گێڕانەوەیە دواتر بووبێتە ئیلھامبەخش بۆ خەساندنی [[ئۆرانۆس (ئەفسانە)|ئۆرانۆس]] لە ''[[تیۆگۆنی]]''ی [[ھێسیۆد]]دا. ھەروەھا پێشنیار کراوە کە لە [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستی]]دا ڕەنگە ئانو وەک [[زیووس]] ناسرابێت، ھەرچەندە ئەمە بە نادیاری ماوەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|ئایین|مێژوو|عێراق}} kv4htfd2joslg8ykj2g52c40arbhdlw 1574146 1574083 2026-04-09T21:02:59Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1574146 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox deity |type=مێزۆپۆتامی |name=ئانو<br>{{langx|akk|𒀭𒀀𒉡|label=none}} |image=Detail, middle part, Kudurru of Ritti-Marduk, from Sippar, Iraq, 1125-1104 BCE. British Museum.jpg |caption=ھێماکانی خوداوەندە جۆراوجۆرەکان، لەوانە ئانو (دوورترین لای ڕاست، ڕیزی دووەم) لەسەر [[کودووروو]]ی ڕیتی-ماردووک، لە [[سیپار]]، [[عێراق]]، ١١٢٥–١١٠٤ پ.ز. |deity_of=[[باوکی ئاسمان]]، پادشای خوداوەندەکان |abode= ئاسمان |symbol= تاجی قۆچدار لەسەر سەکۆیەک |number= ٦٠ |parents= {{plainlist| *[[ئەنشار]] و [[کیشار]] *[[ئالالو|ئالالا]] و [[بێلیلی]]}} |children= {{plainlist| [[ئێنکی]]، [[ئیشکور]]، [[نیسینا]]، [[نیکاراک]]، [[ئەمورو (خوداوەند)|ئەمورو]]، [[گیبیل]]، [[ئوراش (خوداوەند)|ئوراش]]، [[نیسابا]] (ھەندێک جار)،{{sfn|Lambert|2013|p=238}} [[ئێنلیل]] (ھەندێک جار)،{{sfn|Wang|2011|p=152}}{{sfn|Lambert|2013|p=405}} [[ئیناننا]] (ھەندێک جار)}} |consort={{plainlist| *[[ئانتوو (خوداوەند)|ئانتوو]]، [[کی (خوداوەند)|کی]] یان [[ئوراش]] (وەک یەک ئەژمار دەکرێن) *[[ناممو]] (لە یەک نووسراودا){{sfn|Wiggermann|1998|p=138}}}} |Greek_equivalent= [[زیووس]] (مشتومڕی لەسەرە)،{{sfn|Krul|2018|p=41}} [[ئۆرانۆس (ئەفسانە)|ئۆرانۆس]]{{sfn|Burkert|2005|page=295}} |equivalent1_type= عیلامی |equivalent1= [[جەبرو]]{{sfn|Lambert|1980|p=229}} |equivalent2_type= حووری |equivalent2= [[Earth and Heaven (Hurrian religion)#Mesopotamian reception|ھاموورنوو]]{{sfn|Lambert|2007|p=169}} |equivalent3_type= فارسی |equivalent3= [[ئەھورا مەزدا]]{{sfn|Krul|2018|p=41}} (مشتومڕی لەسەرە){{sfn|Beaulieu|2018|p=203}} }} '''ئانو''' ([[نووسینی بزماری]]: 𒀭𒀀)، لە [[wikt:𒀭#Sumerian|𒀭]] «ئان» «ئاسمان»، «بەھەشت») یان '''ئانوم'''، لە بنەڕەتدا '''ئان''' ([[نووسینی بزماری]]: 𒀭) بەرجەستەکەرێکی خودایی ئاسمان، پادشای خوداوەندەکان، و باپیری زۆرێک لە [[پێڕستی خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندەکان]] بوو لە [[ئایینی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا. ئەو وەک سەرچاوەی پادشایەتی خودایی و مرۆیی سەیر دەکرا، و لە زۆرێک لە دەقەکانی مێزۆپۆتامیادا لە سەرەتای پێڕستی خوداوەندەکاندا دەردەکەوێت. لە ھەمان کاتدا، ڕۆڵی ئەو تا ڕادەیەکی زۆر ناچالاک بوو، و بە شێوەیەکی باو نەدەپەرسترا. ھەندێک جار پێشنیار دەکرێت کە پەرستگەی [[ئێئاننا]] کە لە [[ئورووک]] ھەڵکەوتووە، لە بنەڕەتدا ھی ئەو بووە نەک [[ئیناننا]]. لە کاتێکدا ئەو وەک یەکێک لە دانیشتووانی خودایی ئەوێ ناسراوە، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە خوداوەندی سەرەکی پەرستگەکە گۆڕابێت؛ ئیناننا پێشتر لە سەرەتاییترین سەرچاوەکاندا پەیوەندیی بەوێوە ھەبووە. دوای ئەوەی پاشەکشەی کرد، لە ھەمان شاردا و لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]]دا سیستمێکی نوێی تیۆلۆژی گەشەی کرد، کە بووە ھۆی ئەوەی ئانو وەک خوداوەندێکی چالاک پێناسە بکرێتەوە. لە ئەنجامدا لە سەدەکانی کۆتایی مێژووی مێزۆپۆتامیای کۆندا، لەلایەن دانیشتووانی شارەکەوە بە شێوەیەکی چالاک دەپەرسترا. چەندین نەریت سەبارەت بە ناسنامەی ھاوسەری ئانو ھەبووە، ھەرچەندە سێ دانەیان — [[کی (خوداوەند)|کی]]، [[ئوراش]]، و [[ئانتوو (خوداوەند)|ئانتوو]] — لە کاتە جیاوازەکاندا وەک یەک ئەژمار کراون، و ھەر سێکیان نوێنەرایەتی زەوییان دەکرد، ھەروەک چۆن ئەو نوێنەرایەتی ئاسمانی دەکرد. لە نەریتی چوارەمدا، کە کەمتر ئاماژەی پێ کراوە، لە جیاتی ئەوان ھاوسەرەکەی خوداوەند [[ناممو]] بوو. جگە لە پێڕستی ھاوسەر و منداڵەکانی، پێڕستی خوداوەندەکان زۆرجار باووباپیرە جۆراوجۆرەکانیشی دەژمارد، وەک [[ئەنشار]] یان [[ئالالو|ئالالا]]. جۆرێکی دەستکاریکراوی یەکێک لەو دارە خێزانییانە بنەمای ''[[ئێنووما ئێلیش]]''ی پێکھێناوە. ئانو بە کورتی لە ''[[داستانی گلگامێش]]''ی ئەکەدیدا دەردەکەوێت، کە تێیدا کچەکەی [[ئیشتار]] (ھاوتای ئەکەدی ئیناننا) قایلی دەکات کە «گای ئاسمان»ی پێ بدات تا بتوانێت بۆ ھێرشکردنە سەر [[گلگامێش]] بێرنێرێت. ڕووداوەکە دەبێتە ھۆی مردنی «گای ئاسمان» و فڕێدانی قاچێکی بۆ سەر سەری ئیشتار. لە ئەفسانەیەکی تردا، ئانو پاڵەوانی مرۆڤ [[ئاداپا]] بانگ دەکاتە بەردەمی خۆی لەبەر شکاندنی باڵی [[چوار باکە (مێزۆپۆتامیا)|بای باشوور]]. ئانو فەرمان دەدات کە نان و ئاوی نەمری بدرێتە ئاداپا، کە ئاداپا ڕەتی دەکاتەوە، دوای ئەوەی پێشتر لەلایەن [[ئێنکی]]یەوە ئاگادار کرابووەوە کە ئانو نان و ئاوی مردنی پێ پێشکەش دەکات. لە [[ئایینی حووری#زنجیرەی کوماربی|ئەفسانە حوورییەکان]]ی دەربارەی کوماربی، کە زیاتر لە وەرگێڕانە [[زمانی ھیتی|ھیتییەکانیانەوە]] ناسراون، ئانو فەرمانڕەوای پێشووی خوداوەندەکانە، کە لەلایەن [[کوماربی]]یەوە لە تەخت لادرا، کە ئەندامی نێرینەی لێ کردەوە و خوداوەندی کەشوھەوا [[تێشووب]]ی لێ بوو. ئەگەری ھەیە ئەم گێڕانەوەیە دواتر بووبێتە ئیلھامبەخش بۆ خەساندنی [[ئۆرانۆس (ئەفسانە)|ئۆرانۆس]] لە ''[[تیۆگۆنی]]''ی [[ھێسیۆد]]دا. ھەروەھا پێشنیار کراوە کە لە [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستی]]دا ڕەنگە ئانو وەک [[زیووس]] ناسرابێت، ھەرچەندە ئەمە بە نادیاری ماوەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|ئایین|مێژوو|عێراق}} [[پۆل:خوا]] m4v1jtnj38msf5zowi3j4wh7l1evzgd 0 294369 1573914 2026-04-09T15:32:57Z MeerFarhad97 74793 پەڕەی دروست کرد بە «[[پەڕگە:AlshayaGroup-700X700.85278f1c.jpg|وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیای گروپی ئەلشایع]] گروپی ئەلشایع (کە پێی دەوترێت کۆمپانیای M. H. Alshaya Co.) کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی فرەنچایزی فرۆشتنی تاکەکەسییە و بارەگا سەرەکییەکەی لە [[کووەیت]]ە. نزیکەی ٥٠ براندی فرۆشتنی تاکەکەسی بەکارب...»ەوە 1573914 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:AlshayaGroup-700X700.85278f1c.jpg|وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیای گروپی ئەلشایع]] گروپی ئەلشایع (کە پێی دەوترێت کۆمپانیای M. H. Alshaya Co.) کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی فرەنچایزی فرۆشتنی تاکەکەسییە و بارەگا سەرەکییەکەی لە [[کووەیت]]ە. نزیکەی ٥٠ براندی فرۆشتنی تاکەکەسی بەکاربەر لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، تورکیا و ئەوروپا بەڕێوەدەبات. جگە لە کارەکانی فرۆشتنی تاکەکەسی، گروپی ئەلشایع پشکەکانی لە بواری خانووبەرە، بیناسازی، هۆتێل، ئۆتۆمبێل و بازرگانی گشتیدا هەیە، کە تاڕادەیەکی زۆر سەنتەری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدایە. ==مێژوو== پێدەچێت کۆمپانیای ئەلشایع کۆنترین کۆمپانیای کووەیت بێت. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٨٩٠ تۆمارکراوە و سەرەتا پەیوەندی بازرگانی لە نێوان کووەیت و سعودیە و هیندستان دامەزراندووە و هەر لە هەمان ساڵیشدا وەک بارەگای کەشتیوانی لە کووەیت دامەزراوە و سەرەتا بازرگانی لەگەڵ هیندستانی بەریتانی کردووە. لە ساڵی ١٩٦٥ش کۆمپانیاکە هەمەچەشنی لە کارەکانیدا کرد بە کردنەوەی هۆتێلێکی شیراتۆن لە شاری کووەیت، کە یەکەم [[شیراتۆن]] بوو لە دەرەوەی ئەمریکای باکوور بکرێتەوە. == سەرچاوەکان == https://en.wikipedia.org/wiki/Alshaya_Group nzqdepw4xhl0zgxxcl1a8ird5fytw5t 1573917 1573914 2026-04-09T15:46:19Z MeerFarhad97 74793 1573917 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:AlshayaGroup-700X700.85278f1c.jpg|وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیای گروپی ئەلشایع]] گروپی ئەلشایع (کە پێی دەوترێت کۆمپانیای M. H. Alshaya Co.) کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی فرەنچایزی فرۆشتنی تاکەکەسییە و بارەگا سەرەکییەکەی لە [[کووەیت]]ە. نزیکەی ٥٠ براندی فرۆشتنی تاکەکەسی بەکاربەر لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، تورکیا و ئەوروپا بەڕێوەدەبات. جگە لە کارەکانی فرۆشتنی تاکەکەسی، گروپی ئەلشایع پشکەکانی لە بواری خانووبەرە، بیناسازی، هۆتێل، ئۆتۆمبێل و بازرگانی گشتیدا هەیە، کە تاڕادەیەکی زۆر سەنتەری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدایە. ==مێژوو== پێدەچێت کۆمپانیای ئەلشایع کۆنترین کۆمپانیای کووەیت بێت. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٨٩٠ تۆمارکراوە و سەرەتا پەیوەندی بازرگانی لە نێوان کووەیت و سعودیە و هیندستان دامەزراندووە و هەر لە هەمان ساڵیشدا وەک بارەگای کەشتیوانی لە کووەیت دامەزراوە و سەرەتا بازرگانی لەگەڵ هیندستانی بەریتانی کردووە. لە ساڵی ١٩٦٥ش کۆمپانیاکە هەمەچەشنی لە کارەکانیدا کرد بە کردنەوەی هۆتێلێکی شیراتۆن لە شاری کووەیت، کە یەکەم [[شیراتۆن]] بوو لە دەرەوەی ئەمریکای باکوور بکرێتەوە. == سەرچاوەکان == https://en.wikipedia.org/wiki/Alshaya_Group {{تووڵی دەروازە|کووەیت|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Alshaya Group}} 9s23yca35a4d1ueih2c02ouzmce70f0 1574101 1573917 2026-04-09T20:05:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574101 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:AlshayaGroup-700X700.85278f1c.jpg|وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیای گروپی ئەلشایع]] گروپی ئەلشایع (کە پێی دەوترێت کۆمپانیای M. H. Alshaya Co.) کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی فرەنچایزی فرۆشتنی تاکەکەسییە و بارەگا سەرەکییەکەی لە [[کووەیت]]ە. نزیکەی ٥٠ براندی فرۆشتنی تاکەکەسی بەکاربەر لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، تورکیا و ئەوروپا بەڕێوەدەبات. جگە لە کارەکانی فرۆشتنی تاکەکەسی، گروپی ئەلشایع پشکەکانی لە بواری خانووبەرە، بیناسازی، هۆتێل، ئۆتۆمبێل و بازرگانی گشتیدا هەیە، کە تاڕادەیەکی زۆر سەنتەری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدایە. ==مێژوو== پێدەچێت کۆمپانیای ئەلشایع کۆنترین کۆمپانیای کووەیت بێت. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٨٩٠ تۆمارکراوە و سەرەتا پەیوەندی بازرگانی لە نێوان کووەیت و سعودیە و هیندستان دامەزراندووە و هەر لە هەمان ساڵیشدا وەک بارەگای کەشتیوانی لە کووەیت دامەزراوە و سەرەتا بازرگانی لەگەڵ هیندستانی بەریتانی کردووە. لە ساڵی ١٩٦٥ش کۆمپانیاکە هەمەچەشنی لە کارەکانیدا کرد بە کردنەوەی هۆتێلێکی شیراتۆن لە شاری کووەیت، کە یەکەم [[شیراتۆن]] بوو لە دەرەوەی ئەمریکای باکوور بکرێتەوە. == سەرچاوەکان == https://en.wikipedia.org/wiki/Alshaya_Group {{تووڵی دەروازە|کووەیت|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Alshaya Group}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} b7ljmtz8qp6s90opu6ferhdvp0bdihb 0 294370 1573946 2026-04-09T16:15:19Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341833084|Eanna]]» 1573946 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:ھونەر و تەلارسازی سۆمەری]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] i924gkijxj8h8pyoefsz6bppitoab5b 1573947 1573946 2026-04-09T16:18:53Z 1silent scientist 51740 1573947 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = ئێئاننا | native_name = [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]:𒂍𒀭𒈾 | native_name_lang = sux | other_name = | image = Part of front of Inanna temple of Kara Indasch from Uruk Vorderasiatisches Museum Berlin.jpg | imagealttext = بەشێک لە پێشەوەی پەرستگەی ئیناننا | caption = بەشێک لە پێشەوەی پەرستگەی ئیناننا | map_type = Iraq | relief = yes | coordinates = {{coord|31|3|22|N|45|6|33|E|display=inline,title}} | location = [[ئورووک]]، [[سۆمەر]] (وەرکای مۆدێرن، [[پارێزگای موسەنا]]، [[عێراق]]) | region = [[مێزۆپۆتامیا]] | type = [[پەرستگە#پەرستگەکانی مێزۆپۆتامیا|پەرستگە]] | part_of = [[ئورووک#ناوچەی ئێئاننا|ناوچەی ئێئاننا]] | material = [[خشتی کاڵ]]، [[قوڕ]]، [[گەچ]] | built = {{circa|٣٤٠٠-٣١٠٠ پ.ز}} | abandoned = {{circa|٢٠٠ پ.ز}} | epochs = [[سەردەمی ئورووک]] بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]] | cultures = [[سۆمەر]]ی، [[ئەکەد|ئەکەدی]] | condition = [[وێرانە|وێران بووە]] }} '''ئێئاننا''' (بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒂍𒀭𒈾، «ماڵی ئاسمان»)، ھەروەھا بە '''پەرستگەی ئیناننا''' ناودەبرێت، کۆمەڵە [[پەرستگە#پەرستگەکانی مێزۆپۆتامیا|پەرستگەیەکی]] گەورەی [[سۆمەر|سۆمەریی کۆن]] بوو لە [[ئورووک]]. وەک «نشینگەی» [[ئیناننا]] دادەنرا، یەکێک بوو لە دیارترین و کاریگەرترین دامەزراوە ئایینییەکانی [[مێزۆپۆتامیای کۆن]]. لە تەواوی ''[[داستانی گیلگامێش]]'' و دەقە جۆراوجۆرەکانی تریشدا ئاماژەی پێ کراوە، گۆڕانکاریی ئەو خوداوەندانەی کە پەرستگەکەیان بۆ تەرخان کرابوو بە تێپەڕبوونی کات بابەتی توێژینەوەی زانستییە.<ref name="Tigay">{{Cite book |author=Jeffrey H. Tigay |title=The Evolution of the Gilgamesh Epic |year=1982 |publisher=Bolchazy-Carducci Publishers |isbn=9780865165465 |authorlink=Jeffrey H. Tigay}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھونەر و تەلارسازی سۆمەری]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 4igaeua1x9me5gpzrrodwvc7viryjdc 1573953 1573947 2026-04-09T16:22:57Z 1silent scientist 51740 1573953 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = ئێئاننا | native_name = [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]:𒂍𒀭𒈾 | native_name_lang = sux | other_name = | image = Part of front of Inanna temple of Kara Indasch from Uruk Vorderasiatisches Museum Berlin.jpg | imagealttext = بەشێک لە پێشەوەی پەرستگەی ئیناننا | caption = بەشێک لە پێشەوەی پەرستگەی ئیناننا | map_type = Iraq | relief = yes | coordinates = {{coord|31|3|22|N|45|6|33|E|display=inline,title}} | location = [[ئورووک]]، [[سۆمەر]] (وەرکای مۆدێرن، [[پارێزگای موسەنا]]، [[عێراق]]) | region = [[مێزۆپۆتامیا]] | type = [[پەرستگە#پەرستگەکانی مێزۆپۆتامیا|پەرستگە]] | part_of = [[ئورووک#ناوچەی ئێئاننا|ناوچەی ئێئاننا]] | material = [[خشتی کاڵ]]، [[قوڕ]]، [[گەچ]] | built = {{circa|٣٤٠٠-٣١٠٠ پ.ز}} | abandoned = {{circa|٢٠٠ پ.ز}} | epochs = [[سەردەمی ئورووک]] بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]] | cultures = [[سۆمەر]]ی، [[ئەکەد|ئەکەدی]] | condition = [[وێرانە|وێران بووە]] }} '''ئێئاننا''' (بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒂍𒀭𒈾، «ماڵی ئاسمان»)، ھەروەھا بە '''پەرستگەی ئیناننا''' ناودەبرێت، کۆمەڵە [[پەرستگە#پەرستگەکانی مێزۆپۆتامیا|پەرستگەیەکی]] گەورەی [[سۆمەر|سۆمەریی کۆن]] بوو لە [[ئورووک]]. وەک «نشینگەی» [[ئیناننا]] دادەنرا، یەکێک بوو لە دیارترین و کاریگەرترین دامەزراوە ئایینییەکانی [[مێزۆپۆتامیای کۆن]]. لە تەواوی ''[[داستانی گلگامێش]]'' و دەقە جۆراوجۆرەکانی تریشدا ئاماژەی پێ کراوە، گۆڕانکاریی ئەو خوداوەندانەی کە پەرستگەکەیان بۆ تەرخان کرابوو بە تێپەڕبوونی کات بابەتی توێژینەوەی زانستییە.<ref name="Tigay">{{Cite book |author=Jeffrey H. Tigay |title=The Evolution of the Gilgamesh Epic |year=1982 |publisher=Bolchazy-Carducci Publishers |isbn=9780865165465 |authorlink=Jeffrey H. Tigay}}</ref> ==کۆمەڵە پەرستگە و کارگێڕی== ئێئاننا کە لە بنەڕەتدا لە ماوەی [[سەردەمی ئورووک]]دا (نزیکەی ٤٠٠٠-٣١٠٠ پ.ز) دروست کراوە، گەشەی کرد بۆ ناوەندێکی گەورەی شارستانی و کارگێڕی.<ref>{{Cite book |last=Leick |first=Gwendolyn |title=Mesopotamia: the invention of the city |year=2002 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-026574-3 |location=London |pages=42–48}}</ref> وەک پەرستگەکانی تری [[زێقوورات|مێزۆپۆتامیا]]، ئێئاننا ناوەندێکی ئابووریی سەرەکی بوو کە تێیدا زەوییە کشتووکاڵییەکان، تۆڕەکانی بازرگانی، و ھێزێکی گەورەی کار لەوانە [[وەستا دەستڕەنگینەکان]]، [[نووسەر|نووسەران]]، [[شوان|شوانەکان]]، و [[گالا (قەشە)|قەشەکان]] بەڕێوە دەبران و کارگێڕی دەکران.<ref>{{Cite book |last=Nemet-Nejat |first=Karen Rhea |url=http://archive.org/details/dailylifeinancie00neme |title=Daily life in ancient Mesopotamia |year=1998 |publisher=Westport, Conn. : Greenwood Press |others=Internet Archive |isbn=978-0-313-29497-6 |pages=141–145}}</ref> دەزگای بیرۆکراتی پەرستگەکە سەرپەرشتی دووبارە دابەشکردنەوەی کەلوپەل و قوربانییەکانی دەکرد، لەگەڵ ئەو تۆمارانەی کە لەسەر [[نووسینی بزماری|تەختەگڵینە بزمارییەکان]] نووسراون و وردەکاریی مامەڵەکانی وەک دانەوێڵە، قوماش، ڕۆن، و ئاژەڵیان تێدایە. ئەم چالاکییانە ڕەنگدانەوەی ئەرکی دوولایەنەی ئێئاننا وەک [[حەشارگە|حەشارگەیەکی پیرۆز]] و دەسەڵاتێکی دامەزراوەیی لەناو [[سۆمەر#دەوڵەتە شارەکان لە مێزۆپۆتامیا|دەوڵەت-شاردا]] بوون. کۆنترۆڵکردنی پەرستگە بە واتای دەستگەیشتن بە پلە و پایەی ئایینی و سامانی ماددی بوو، کە زیاتر پەرستنی ئیناننای لەناو پێکھاتەی کۆمەڵایەتی-سیاسیی ژیانی شاری [[سۆمەر]]یدا چەسپاند.<ref>{{Cite book |last=Postgate |first=John N. |title=Early Mesopotamia: society and economy at the dawn of history |year=2009 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11032-7 |edition=Rev. 1994, repr. 2009 |location=London |pages=98–103}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھونەر و تەلارسازی سۆمەری]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] njpm0hzlptnf4sydxrjy1op01nopgrt 1574005 1573953 2026-04-09T17:01:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1574005 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = ئێئاننا | native_name = [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]:𒂍𒀭𒈾 | native_name_lang = sux | other_name = | image = Part of front of Inanna temple of Kara Indasch from Uruk Vorderasiatisches Museum Berlin.jpg | imagealttext = بەشێک لە پێشەوەی پەرستگەی ئیناننا | caption = بەشێک لە پێشەوەی پەرستگەی ئیناننا | map_type = Iraq | relief = yes | coordinates = {{coord|31|3|22|N|45|6|33|E|display=inline,title}} | location = [[ئورووک]]، [[سۆمەر]] (وەرکای مۆدێرن، [[پارێزگای موسەنا]]، [[عێراق]]) | region = [[مێزۆپۆتامیا]] | type = [[پەرستگە#پەرستگەکانی مێزۆپۆتامیا|پەرستگە]] | part_of = [[ئورووک#ناوچەی ئێئاننا|ناوچەی ئێئاننا]] | material = [[خشتی کاڵ]]، [[قوڕ]]، [[گەچ]] | built = {{circa|٣٤٠٠-٣١٠٠ پ.ز}} | abandoned = {{circa|٢٠٠ پ.ز}} | epochs = [[سەردەمی ئورووک]] بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]] | cultures = [[سۆمەر]]ی، [[ئەکەد|ئەکەدی]] | condition = [[وێرانە|وێران بووە]] }} '''ئێئاننا''' (بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒂍𒀭𒈾، «ماڵی ئاسمان»)، ھەروەھا بە '''پەرستگەی ئیناننا''' ناودەبرێت، کۆمەڵە [[پەرستگە#پەرستگەکانی مێزۆپۆتامیا|پەرستگەیەکی]] گەورەی [[سۆمەر|سۆمەریی کۆن]] بوو لە [[ئورووک]]. وەک «نشینگەی» [[ئیناننا]] دادەنرا، یەکێک بوو لە دیارترین و کاریگەرترین دامەزراوە ئایینییەکانی [[مێزۆپۆتامیای کۆن]]. لە تەواوی ''[[داستانی گلگامێش]]'' و دەقە جۆراوجۆرەکانی تریشدا ئاماژەی پێ کراوە، گۆڕانکاریی ئەو خوداوەندانەی کە پەرستگەکەیان بۆ تەرخان کرابوو بە تێپەڕبوونی کات بابەتی توێژینەوەی زانستییە.<ref name="Tigay">{{Cite book |author=Jeffrey H. Tigay |title=The Evolution of the Gilgamesh Epic |year=1982 |publisher=Bolchazy-Carducci Publishers |isbn=9780865165465 |authorlink=Jeffrey H. Tigay}}</ref> ==کۆمەڵە پەرستگە و کارگێڕی== ئێئاننا کە لە بنەڕەتدا لە ماوەی [[سەردەمی ئورووک]]دا (نزیکەی ٤٠٠٠-٣١٠٠ پ.ز) دروست کراوە، گەشەی کرد بۆ ناوەندێکی گەورەی شارستانی و کارگێڕی.<ref>{{Cite book |last=Leick |first=Gwendolyn |title=Mesopotamia: the invention of the city |year=2002 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-026574-3 |location=London |pages=42–48}}</ref> وەک پەرستگەکانی تری [[زێقوورات|مێزۆپۆتامیا]]، ئێئاننا ناوەندێکی ئابووریی سەرەکی بوو کە تێیدا زەوییە کشتووکاڵییەکان، تۆڕەکانی بازرگانی، و ھێزێکی گەورەی کار لەوانە [[وەستا دەستڕەنگینەکان]]، [[نووسەر|نووسەران]]، [[شوان|شوانەکان]]، و [[گالا (قەشە)|قەشەکان]] بەڕێوە دەبران و کارگێڕی دەکران.<ref>{{Cite book |last=Nemet-Nejat |first=Karen Rhea |url=http://archive.org/details/dailylifeinancie00neme |title=Daily life in ancient Mesopotamia |year=1998 |publisher=Westport, Conn. : Greenwood Press |others=Internet Archive |isbn=978-0-313-29497-6 |pages=141–145}}</ref> دەزگای بیرۆکراتی پەرستگەکە سەرپەرشتی دووبارە دابەشکردنەوەی کەلوپەل و قوربانییەکانی دەکرد، لەگەڵ ئەو تۆمارانەی کە لەسەر [[نووسینی بزماری|تەختەگڵینە بزمارییەکان]] نووسراون و وردەکاریی مامەڵەکانی وەک دانەوێڵە، قوماش، ڕۆن، و ئاژەڵیان تێدایە. ئەم چالاکییانە ڕەنگدانەوەی ئەرکی دوولایەنەی ئێئاننا وەک [[حەشارگە|حەشارگەیەکی پیرۆز]] و دەسەڵاتێکی دامەزراوەیی لەناو [[سۆمەر#دەوڵەتە شارەکان لە مێزۆپۆتامیا|دەوڵەت-شاردا]] بوون. کۆنترۆڵکردنی پەرستگە بە واتای دەستگەیشتن بە پلە و پایەی ئایینی و سامانی ماددی بوو، کە زیاتر پەرستنی ئیناننای لەناو پێکھاتەی کۆمەڵایەتی-سیاسیی ژیانی شاری [[سۆمەر]]یدا چەسپاند.<ref>{{Cite book |last=Postgate |first=John N. |title=Early Mesopotamia: society and economy at the dawn of history |year=2009 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11032-7 |edition=Rev. 1994, repr. 2009 |location=London |pages=98–103}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ھونەر و تەلارسازی سۆمەری]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] d6z6rvy4hq47hrskpcm2mbei9pxm8vk 0 294371 1573954 2026-04-09T16:25:31Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1164655970|Ninmada]]» 1573954 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] 59tt1omrrwe6haccredpjj17fte8s8f 1573956 1573954 2026-04-09T16:32:49Z 1silent scientist 51740 1573956 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = مێزۆپۆتامی | name = نینمادا | deity_of = مارەفسوونکەری خودایی | member_of = [[شاسووڕاتوو]] | siblings = [[نینازو]] }} '''نینمادا''' ناوێک بوو کە بۆ دوو [[خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندی مێزۆپۆتامیی]] جیاواز بەکار دەھات، خوداوەندێکی نێر و خوداوەندێکی مێ. نینمادای [[مێ]] [[مارەفسوونکەر]]ێکی{{تێبینی|مارەفسوونکەر (بە [[ئینگلیزی]]: Snake charmer) بەو کەسە دەوترێت کە دەتوانێت لە ڕێگەی [[مۆسیقا]]، جووڵە، یان [[جادوو]] و [[ئەفسوون]]ەوە مارەکان کۆنتڕۆڵ بکات یان «ڕایان بژەنێت». لە چوارچێوەی ئەفسانەکانی [[مێزۆپۆتامیا]]دا، ئەمە ئاماژەیە بۆ خوداوەندێک کە دەسەڵاتی خودایی بەسەر مارەکاندا ھەیە؛ یان بۆ کۆنتڕۆڵکردنیان یان بۆ پاراستنی [[مرۆڤ]] لە [[ژەھر]]ی مار لە ڕێگەی جادوو و [[نزا]]وە. وشەکە لە «مار» + «ئەفسوون» (بە واتای جادوو یان نزا) + «کەر» (ئەنجامدەر) پێکھاتووە.}} خودایی بوو، و لە ئەفسانەی ''ئێنکی و نینما''دا وەک یاریدەدەری ئەو خوداوەندەی کە ناوی لەسەر ئەفسانەکەیە دەردەکەوێت. نینمادای نێر بە «پەرستەری ئان» ناودەبرا و وەک برای خوداوەندی مار [[نینازو]] دادەنرا. وا گریمانە دەکرێت کە ڕەنگە ئەم خوداوەندانە بەشێکیان تێکەڵ بە یەکتر بووبن یان خاوەنی سەرچاوەیەکی ھاوشێوە بن، ھەرچەندە پێشنیارەکانیش بۆ ئەوەی تەنھا یەک نینمادا ھەبووبێت لە توێژینەوە نوێیەکاندا ھەن. ==کەسایەتی== ناوی نینمادا بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] بە واتای «گەورەی وڵات» یان «خانمی وڵات» دێت.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} ''[[نین (بزماری)|نین]]'' زاراوەیەکی لەسەرخۆیە لە ڕووی ڕێزمانییەوە و دەتوانرێت لە ناوی ھەردوو خوداوەندی مێ ([[نینیسینا]]، [[نینکاسی]]، [[نینمێنا]]) و نێر ([[نینگێرسوو]]، [[نینازو]]، [[نینگیشزیدا]]) بدۆزرێتەوە.{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|pp=6-7}} نزیکەی لە سەدا چل لە سەرەتایییترین خوداوەندە سۆمەرییەکان خاوەنی ئەم جۆرە ناوانە بوون، لەوانە خوداوەندی شارەکان، بەڵام ھەروەھا خزمەتکار و منداڵانی خوداوەندە گەورەکانیش.{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|p=7}} وا گریمانە دەکرێت کە دوو خوداوەندی جیاواز بە ناوی نینمادا ھەبووبن، بەڵام ئەنتوان کاڤینۆ و مانفرێد کرێبێرنیک بە ئەگەری دەزانن کە یان خاوەنی ھەمان سەرچاوە بن یان بەشێکیان تێکەڵ بە یەکتر بووبن.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} [[ویلفرید جی. لامبێرت]] تەنھا نینمادای مێی وەک [[مارەفسوونکەر]]ێکی خودایی دادەنا.{{sfn|Lambert|2013|p=506}} ئەو ئەم ڕۆڵەی لە دیوەخانەکانی [[ئێنلیل]] و [[ئانوو]]دا دەگێڕا.{{sfn|Wiggermann|1997|p=42}} فرانس ویگەرمان نینمادای نێر، برای نینازو، و خوداوەندی مارەفسوونکەر بە یەک و ھەمان شت دادەنێت.{{sfn|Wiggermann|1997|p=42}} ئەم تێڕوانینە لەلایەن فرانک سیمۆنزیشەوە پشتگیری دەکرێت، کە گریمانەی ئەوە دەکات تەنھا یەک نینمادا ھەبووە، کە ھەم مارەفسوونکەر و ھەم «پەرستەری ئان» بووە،{{sfn|Simons|2018|pp=132-133}} ناسناوێک کە توێژەرانی تر پێیان وایە تەنھا ئاماژەیە بۆ خوداوەندە نێرەکە.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} پێڕستی خوداوەندەکانی ''[[ئان = ئانووم]]'' ئاماژە بە نینمادا دەکات ھەم وەک مارەفسوونکەر و ھەم وەک «پەرستەری ئان»، و دیارە خوداوەندەکە بە نێر دادەنێت.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} بەپێی قسەی جێرێمای پیترسن، پێگەی نینمادا وەک برای نینازو ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ ئەوەی کە ئەو وەک خوداوەندێکی پەیوەندیدار بە [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن|ژێرزەوی]] دادەنرا.{{sfn|Peterson|2009|p=56}} ئەو جگە لەوەش ئاماژە بەوە دەکات کە لە کۆپییە جیاوازەکانی پێڕستی خوداوەندەکانی [[نیپوور]]دا، نینمادا لەگەڵ [[نینگیشزیدا]] جێگەی یەکتر دەگرنەوە.{{sfn|Peterson|2009|p=55}} ==پەرستن== پەرستگەیەکی نینمادا لەو [[پێڕست]]ەی پێی دەوترێت ''[[پێڕست]]ی پەرستگە یاسایییەکان'' لە دوای پەرستگەکانی [[نینکاسی]] ئاماژەی پێ کراوە، بەڵام لە ئێستادا شوێنەکەی نەزانراوە و ناوەکەی نەپارێزراوە.{{sfn|George|1993|p=168}} نینمادای نێر لە نووسراوێکی [[گودیا]]دا وەک یەکێک لەو خوداوەندانەی بۆ یارمەتیدان لە دروستکردنی [[ئێ-نیننوو]] بانگ دەکرێن، دەردەکەوێت،{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} پەرستگەی [[نینگێرسوو]] لە [[گێرسوو]].{{sfn|George|1993|p=134}} دەقێکی جنۆکەدەرکردن کە بە «گاتوونگ II» ناودەبرێت، ئاماژە بە نینمادا، «پەرستەری ئان» دەکات.{{sfn|Simons|2018|p=131}} وا دادەنرێت ئەم ناسناوە ئاماژە بێت بۆ شێوە نێرەکەی ئەم خوداوەندە.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} ھەمان ڕیزبەندی ئاماژە بە [[نینکوررا]] دەکات، کە بە «گەورەیەک کە [[لاجوەرد]] ھەڵدەکەنێت» وەسف کراوە، نینزادیم، [[نێنیسیگ]] (قەسابەکەی [[ئێکور]])، [[کوسوو (خوداوەند)|کوسوو]] (خوداوەندێکی پاککردنەوە)، [[سیریس (خوداوەند)|سیریس]] (لێرەدا وەک چێشتلێنەری ئانوو ناونراوە، ڕۆڵێکی تری نەناسراو{{sfn|Simons|2018|p=133}})، و [[نیسابا]].{{sfn|Simons|2018|p=131}} ناوە تیۆفۆرییەکان کە ناوی نینمادا لەخۆ دەگرن ناسراون، بۆ نموونە ئوور-نینمادا لە [[ئاداب (شار)|ئاداب]]ی [[ئەکەد|سارگۆنی]].{{sfn|Such-Gutiérrez|2005|p=27}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 0b2tlxka7zod8bmnxpda79t8krz3rgz 1574002 1573956 2026-04-09T17:01:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1574002 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = مێزۆپۆتامی | name = نینمادا | deity_of = مارەفسوونکەری خودایی | member_of = [[شاسووڕاتوو]] | siblings = [[نینازو]] }} '''نینمادا''' ناوێک بوو کە بۆ دوو [[خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندی مێزۆپۆتامیی]] جیاواز بەکار دەھات، خوداوەندێکی نێر و خوداوەندێکی مێ. نینمادای [[مێ]] [[مارەفسوونکەر]]ێکی{{تێبینی|مارەفسوونکەر (بە [[ئینگلیزی]]: Snake charmer) بەو کەسە دەوترێت کە دەتوانێت لە ڕێگەی [[مۆسیقا]]، جووڵە، یان [[جادوو]] و [[ئەفسوون]]ەوە مارەکان کۆنتڕۆڵ بکات یان «ڕایان بژەنێت». لە چوارچێوەی ئەفسانەکانی [[مێزۆپۆتامیا]]دا، ئەمە ئاماژەیە بۆ خوداوەندێک کە دەسەڵاتی خودایی بەسەر مارەکاندا ھەیە؛ یان بۆ کۆنتڕۆڵکردنیان یان بۆ پاراستنی [[مرۆڤ]] لە [[ژەھر]]ی مار لە ڕێگەی جادوو و [[نزا]]وە. وشەکە لە «مار» + «ئەفسوون» (بە واتای جادوو یان نزا) + «کەر» (ئەنجامدەر) پێکھاتووە.}} خودایی بوو، و لە ئەفسانەی ''ئێنکی و نینما''دا وەک یاریدەدەری ئەو خوداوەندەی کە ناوی لەسەر ئەفسانەکەیە دەردەکەوێت. نینمادای نێر بە «پەرستەری ئان» ناودەبرا و وەک برای خوداوەندی مار [[نینازو]] دادەنرا. وا گریمانە دەکرێت کە ڕەنگە ئەم خوداوەندانە بەشێکیان تێکەڵ بە یەکتر بووبن یان خاوەنی سەرچاوەیەکی ھاوشێوە بن، ھەرچەندە پێشنیارەکانیش بۆ ئەوەی تەنھا یەک نینمادا ھەبووبێت لە توێژینەوە نوێیەکاندا ھەن. ==کەسایەتی== ناوی نینمادا بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] بە واتای «گەورەی وڵات» یان «خانمی وڵات» دێت.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} ''[[نین (بزماری)|نین]]'' زاراوەیەکی لەسەرخۆیە لە ڕووی ڕێزمانییەوە و دەتوانرێت لە ناوی ھەردوو خوداوەندی مێ ([[نینیسینا]]، [[نینکاسی]]، [[نینمێنا]]) و نێر ([[نینگێرسوو]]، [[نینازو]]، [[نینگیشزیدا]]) بدۆزرێتەوە.{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|pp=6-7}} نزیکەی لە سەدا چل لە سەرەتایییترین خوداوەندە سۆمەرییەکان خاوەنی ئەم جۆرە ناوانە بوون، لەوانە خوداوەندی شارەکان، بەڵام ھەروەھا خزمەتکار و منداڵانی خوداوەندە گەورەکانیش.{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|p=7}} وا گریمانە دەکرێت کە دوو خوداوەندی جیاواز بە ناوی نینمادا ھەبووبن، بەڵام ئەنتوان کاڤینۆ و مانفرێد کرێبێرنیک بە ئەگەری دەزانن کە یان خاوەنی ھەمان سەرچاوە بن یان بەشێکیان تێکەڵ بە یەکتر بووبن.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} [[ویلفرید جی. لامبێرت]] تەنھا نینمادای مێی وەک [[مارەفسوونکەر]]ێکی خودایی دادەنا.{{sfn|Lambert|2013|p=506}} ئەو ئەم ڕۆڵەی لە دیوەخانەکانی [[ئێنلیل]] و [[ئانوو]]دا دەگێڕا.{{sfn|Wiggermann|1997|p=42}} فرانس ویگەرمان نینمادای نێر، برای نینازو، و خوداوەندی مارەفسوونکەر بە یەک و ھەمان شت دادەنێت.{{sfn|Wiggermann|1997|p=42}} ئەم تێڕوانینە لەلایەن فرانک سیمۆنزیشەوە پشتگیری دەکرێت، کە گریمانەی ئەوە دەکات تەنھا یەک نینمادا ھەبووە، کە ھەم مارەفسوونکەر و ھەم «پەرستەری ئان» بووە،{{sfn|Simons|2018|pp=132-133}} ناسناوێک کە توێژەرانی تر پێیان وایە تەنھا ئاماژەیە بۆ خوداوەندە نێرەکە.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} پێڕستی خوداوەندەکانی ''[[ئان = ئانووم]]'' ئاماژە بە نینمادا دەکات ھەم وەک مارەفسوونکەر و ھەم وەک «پەرستەری ئان»، و دیارە خوداوەندەکە بە نێر دادەنێت.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} بەپێی قسەی جێرێمای پیترسن، پێگەی نینمادا وەک برای نینازو ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ ئەوەی کە ئەو وەک خوداوەندێکی پەیوەندیدار بە [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن|ژێرزەوی]] دادەنرا.{{sfn|Peterson|2009|p=56}} ئەو جگە لەوەش ئاماژە بەوە دەکات کە لە کۆپییە جیاوازەکانی پێڕستی خوداوەندەکانی [[نیپوور]]دا، نینمادا لەگەڵ [[نینگیشزیدا]] جێگەی یەکتر دەگرنەوە.{{sfn|Peterson|2009|p=55}} ==پەرستن== پەرستگەیەکی نینمادا لەو [[پێڕست]]ەی پێی دەوترێت ''[[پێڕست]]ی پەرستگە یاسایییەکان'' لە دوای پەرستگەکانی [[نینکاسی]] ئاماژەی پێ کراوە، بەڵام لە ئێستادا شوێنەکەی نەزانراوە و ناوەکەی نەپارێزراوە.{{sfn|George|1993|p=168}} نینمادای نێر لە نووسراوێکی [[گودیا]]دا وەک یەکێک لەو خوداوەندانەی بۆ یارمەتیدان لە دروستکردنی [[ئێ-نیننوو]] بانگ دەکرێن، دەردەکەوێت،{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} پەرستگەی [[نینگێرسوو]] لە [[گێرسوو]].{{sfn|George|1993|p=134}} دەقێکی جنۆکەدەرکردن کە بە «گاتوونگ II» ناودەبرێت، ئاماژە بە نینمادا، «پەرستەری ئان» دەکات.{{sfn|Simons|2018|p=131}} وا دادەنرێت ئەم ناسناوە ئاماژە بێت بۆ شێوە نێرەکەی ئەم خوداوەندە.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} ھەمان ڕیزبەندی ئاماژە بە [[نینکوررا]] دەکات، کە بە «گەورەیەک کە [[لاجوەرد]] ھەڵدەکەنێت» وەسف کراوە، نینزادیم، [[نێنیسیگ]] (قەسابەکەی [[ئێکور]])، [[کوسوو (خوداوەند)|کوسوو]] (خوداوەندێکی پاککردنەوە)، [[سیریس (خوداوەند)|سیریس]] (لێرەدا وەک چێشتلێنەری ئانوو ناونراوە، ڕۆڵێکی تری نەناسراو{{sfn|Simons|2018|p=133}})، و [[نیسابا]].{{sfn|Simons|2018|p=131}} ناوە تیۆفۆرییەکان کە ناوی نینمادا لەخۆ دەگرن ناسراون، بۆ نموونە ئوور-نینمادا لە [[ئاداب (شار)|ئاداب]]ی [[ئەکەد|سارگۆنی]].{{sfn|Such-Gutiérrez|2005|p=27}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق}} 6te6lzfbhyj9eiot69y9f1ur7henv3m 1574089 1574002 2026-04-09T20:03:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1574089 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox deity | type = مێزۆپۆتامی | name = نینمادا | deity_of = مارەفسوونکەری خودایی | member_of = [[شاسووڕاتوو]] | siblings = [[نینازو]] }} '''نینمادا''' ناوێک بوو کە بۆ دوو [[خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندی مێزۆپۆتامیی]] جیاواز بەکار دەھات، خوداوەندێکی نێر و خوداوەندێکی مێ. نینمادای [[مێ]] [[مارەفسوونکەر]]ێکی{{تێبینی|مارەفسوونکەر (بە [[ئینگلیزی]]: Snake charmer) بەو کەسە دەوترێت کە دەتوانێت لە ڕێگەی [[مۆسیقا]]، جووڵە، یان [[جادوو]] و [[ئەفسوون]]ەوە مارەکان کۆنتڕۆڵ بکات یان «ڕایان بژەنێت». لە چوارچێوەی ئەفسانەکانی [[مێزۆپۆتامیا]]دا، ئەمە ئاماژەیە بۆ خوداوەندێک کە دەسەڵاتی خودایی بەسەر مارەکاندا ھەیە؛ یان بۆ کۆنتڕۆڵکردنیان یان بۆ پاراستنی [[مرۆڤ]] لە [[ژەھر]]ی مار لە ڕێگەی جادوو و [[نزا]]وە. وشەکە لە «مار» + «ئەفسوون» (بە واتای جادوو یان نزا) + «کەر» (ئەنجامدەر) پێکھاتووە.}} خودایی بوو، و لە ئەفسانەی ''ئێنکی و نینما''دا وەک یاریدەدەری ئەو خوداوەندەی کە ناوی لەسەر ئەفسانەکەیە دەردەکەوێت. نینمادای نێر بە «پەرستەری ئان» ناودەبرا و وەک برای خوداوەندی مار [[نینازو]] دادەنرا. وا گریمانە دەکرێت کە ڕەنگە ئەم خوداوەندانە بەشێکیان تێکەڵ بە یەکتر بووبن یان خاوەنی سەرچاوەیەکی ھاوشێوە بن، ھەرچەندە پێشنیارەکانیش بۆ ئەوەی تەنھا یەک نینمادا ھەبووبێت لە توێژینەوە نوێیەکاندا ھەن. ==کەسایەتی== ناوی نینمادا بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] بە واتای «گەورەی وڵات» یان «خانمی وڵات» دێت.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} ''[[نین (بزماری)|نین]]'' زاراوەیەکی لەسەرخۆیە لە ڕووی ڕێزمانییەوە و دەتوانرێت لە ناوی ھەردوو خوداوەندی مێ ([[نینیسینا]]، [[نینکاسی]]، [[نینمێنا]]) و نێر ([[نینگێرسوو]]، [[نینازو]]، [[نینگیشزیدا]]) بدۆزرێتەوە.{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|pp=6-7}} نزیکەی لە سەدا چل لە سەرەتایییترین خوداوەندە سۆمەرییەکان خاوەنی ئەم جۆرە ناوانە بوون، لەوانە خوداوەندی شارەکان، بەڵام ھەروەھا خزمەتکار و منداڵانی خوداوەندە گەورەکانیش.{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|p=7}} وا گریمانە دەکرێت کە دوو خوداوەندی جیاواز بە ناوی نینمادا ھەبووبن، بەڵام ئەنتوان کاڤینۆ و مانفرێد کرێبێرنیک بە ئەگەری دەزانن کە یان خاوەنی ھەمان سەرچاوە بن یان بەشێکیان تێکەڵ بە یەکتر بووبن.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} [[ویلفرید جی. لامبێرت]] تەنھا نینمادای مێی وەک [[مارەفسوونکەر]]ێکی خودایی دادەنا.{{sfn|Lambert|2013|p=506}} ئەو ئەم ڕۆڵەی لە دیوەخانەکانی [[ئێنلیل]] و [[ئانوو]]دا دەگێڕا.{{sfn|Wiggermann|1997|p=42}} فرانس ویگەرمان نینمادای نێر، برای نینازو، و خوداوەندی مارەفسوونکەر بە یەک و ھەمان شت دادەنێت.{{sfn|Wiggermann|1997|p=42}} ئەم تێڕوانینە لەلایەن فرانک سیمۆنزیشەوە پشتگیری دەکرێت، کە گریمانەی ئەوە دەکات تەنھا یەک نینمادا ھەبووە، کە ھەم مارەفسوونکەر و ھەم «پەرستەری ئان» بووە،{{sfn|Simons|2018|pp=132-133}} ناسناوێک کە توێژەرانی تر پێیان وایە تەنھا ئاماژەیە بۆ خوداوەندە نێرەکە.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} پێڕستی خوداوەندەکانی ''[[ئان = ئانووم]]'' ئاماژە بە نینمادا دەکات ھەم وەک مارەفسوونکەر و ھەم وەک «پەرستەری ئان»، و دیارە خوداوەندەکە بە نێر دادەنێت.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} بەپێی قسەی جێرێمای پیترسن، پێگەی نینمادا وەک برای نینازو ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ ئەوەی کە ئەو وەک خوداوەندێکی پەیوەندیدار بە [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن|ژێرزەوی]] دادەنرا.{{sfn|Peterson|2009|p=56}} ئەو جگە لەوەش ئاماژە بەوە دەکات کە لە کۆپییە جیاوازەکانی پێڕستی خوداوەندەکانی [[نیپوور]]دا، نینمادا لەگەڵ [[نینگیشزیدا]] جێگەی یەکتر دەگرنەوە.{{sfn|Peterson|2009|p=55}} ==پەرستن== پەرستگەیەکی نینمادا لەو [[پێڕست]]ەی پێی دەوترێت ''[[پێڕست]]ی پەرستگە یاسایییەکان'' لە دوای پەرستگەکانی [[نینکاسی]] ئاماژەی پێ کراوە، بەڵام لە ئێستادا شوێنەکەی نەزانراوە و ناوەکەی نەپارێزراوە.{{sfn|George|1993|p=168}} نینمادای نێر لە نووسراوێکی [[گودیا]]دا وەک یەکێک لەو خوداوەندانەی بۆ یارمەتیدان لە دروستکردنی [[ئێ-نیننوو]] بانگ دەکرێن، دەردەکەوێت،{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} پەرستگەی [[نینگێرسوو]] لە [[گێرسوو]].{{sfn|George|1993|p=134}} دەقێکی جنۆکەدەرکردن کە بە «گاتوونگ II» ناودەبرێت، ئاماژە بە نینمادا، «پەرستەری ئان» دەکات.{{sfn|Simons|2018|p=131}} وا دادەنرێت ئەم ناسناوە ئاماژە بێت بۆ شێوە نێرەکەی ئەم خوداوەندە.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} ھەمان ڕیزبەندی ئاماژە بە [[نینکوررا]] دەکات، کە بە «گەورەیەک کە [[لاجوەرد]] ھەڵدەکەنێت» وەسف کراوە، نینزادیم، [[نێنیسیگ]] (قەسابەکەی [[ئێکور]])، [[کوسوو (خوداوەند)|کوسوو]] (خوداوەندێکی پاککردنەوە)، [[سیریس (خوداوەند)|سیریس]] (لێرەدا وەک چێشتلێنەری ئانوو ناونراوە، ڕۆڵێکی تری نەناسراو{{sfn|Simons|2018|p=133}})، و [[نیسابا]].{{sfn|Simons|2018|p=131}} ناوە تیۆفۆرییەکان کە ناوی نینمادا لەخۆ دەگرن ناسراون، بۆ نموونە ئوور-نینمادا لە [[ئاداب (شار)|ئاداب]]ی [[ئەکەد|سارگۆنی]].{{sfn|Such-Gutiérrez|2005|p=27}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق}} gixv2p0mqrctpycr5m3nhe8msur3qae 0 294372 1573960 2026-04-09T16:46:12Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/74064027|حادثة الطوفان]]» 1573960 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:میتۆلۆژیای ئیبراھیمی]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] rdpdv2sd94rlxnvxkmzd4qp1nkhv40v 1573969 1573960 2026-04-09T16:55:30Z 1silent scientist 51740 1573969 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ڕووداوی لافاوەکە''' یان '''لافاوی [[نووح]]''' یان '''لافاوە مەزنەکە''' چیرۆکێکە باس لە [[لافاو]]ێکی مەزن دەکات کە بە فەرمانی [[خودا]] ڕووی داوە، و بووەتە ھۆی لەناوبردنی [[شارستانییەت]]ی مرۆیی وەک [[سزای خودایی]] بۆ مرۆڤەکان لەبەر [[گەندەڵی]] و خوێنڕشتنیان، بۆیە بڕیار دراوە ژیان لەسەر زەوی کۆتایی پێ بھێنرێت، و پاک بکرێتەوە بە لافاوێکی گشتگیر، کە دوای ئەو مێژوویەکی نوێ دەست پێ دەکات.<ref group="ar">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=[[فراس السواح]]|مسار= https://www.hindawi.org/books/81859390/|عنوان=مغامرة العقل الأولى، دراسة في الأسطورة: سوريا وبلاد الرافدين|ناشر=[[مؤسسة هنداوي]]|سنة=2022|صفحة=157|isbn=978-1-5273-2896-9|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230923182903/https://www.hindawi.org/books/81859390/|تاريخ أرشيف=2023-09-23}}</ref> چیرۆکەکە لە کەلەپووری کولتووریی زۆرێک لە شارستانییەتە لە یەکتر دوورەکاندا دووبارە دەبێتەوە، کە لەوەدا ھاوبەشن کە ئاوی لافاوەکە بۆ پاککردنەوەی مرۆڤایەتی و ئامادەکردنی بۆ ئەوەی لە نوێوە گەشە بکاتەوە ھاتووە. ھەروەھا چیرۆکەکانی لافاو لە شارستانییەتە جیاوازەکاندا لە بوونی [[پاڵەوانی کولتووری]]دا ھاوبەشن کە بەردەوامیی ژیانی ڕەگەزی مرۆڤی پێ دەسپێردرێت.<ref>{{استشهاد مختصر|1=Leeming|2=2004|ج=|ص=138|لغة=en|نص =}}</ref> بیری ڕووداوی لافاو لە زۆرێک لە کولتوورەکاندا دووبارە بووەوە، وەک چیرۆکەکانی [[مانفانتارا]]-ساندیا لە [[ھیندوویزم]]دا، و [[دیۆکالیۆن]] و [[پیرھا]] لە [[ئەفسانە یۆنانییەکان]]دا، و چیرۆکەکانی لافاوی [[مێزۆپۆتامیا]]، و چیرۆکی لافاوی [[شایان (ھۆز)|شایان]]. ھەروەھا چیرۆکەکە لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا لە بەشەکانی ٦-٩ی [[پەرتووکی دەستپێکردن]]دا ھاتووە،<ref>{{استشهاد مختصر|1=Leeming|2=2010|ج=|ص=469|لغة=en|نص =}}</ref> کە —لە دیدگای جوولەکە عیبرانییەکانەوە— دەگێڕێتەوە چۆن خودا بڕیاری دا گەردوون بگەڕێنێتەوە بۆ ئەو [[بێسەروبەری (خولقاندنی گەردوون)|بێسەروبەرییە ئاوییەی]] کە پێش [[چیرۆکی خولقاندن لە پەرتووکی دەستپێکردن|خولقاندنی گەردوون]] ھەبوو، تا گەڕاندنەوەی ژیان بۆ گەردوون لە ڕێگەی ئەو جیھانە بچووکراوەیەی کە لەسەر [[کەشتیی نووح]] ڕزگاری بوو.<ref>{{استشهاد مختصر|1=Bandstra|2=2008|ج=|ص=61|لغة=en|نص =}}</ref> ھەروەھا [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] چیرۆکەکەی لە [[سوورەتی نووح]]دا ھێناوە، و چۆن پێغەمبەر [[نووح]] نزای لەناوچوونی لە گەلەکەی کرد دوای ئەوەی بێھیوا بوو لەوەی وەڵامی بانگەوازەکەیان نەدایەوە بۆ پەرستنی خودا. زانایانی سەردەم پێیان وایە چیرۆکی ئەو لافاوەی کە تەواوی زەوی گرتەوە، دژبەیەکە لەگەڵ ئەنجامە فیزیایییەکانی زانستەکانی [[زەویناسی]]، [[شوێنەوارناسی]]، [[بەردبووناسی]] (پالێۆنتۆلۆژی) و دابەشبوونی جیھانیی جۆرەکان.<ref>{{استشهاد مختصر|1= Montgomery|2=2012|ج= |ص= |لغة=en|نص =}}</ref><ref>{{استشهاد مختصر|1= Cohn|2=1999|ج= |ص= |لغة=en|نص =}}</ref><ref> * {{استشهاد بخبر|ref=none |الأخير1=Kuchment |الأول1=Anna |عنوان=''The Rocks Don't Lie: A Geologist Investigates Noah's Flood'' |مسار= https://www.scientificamerican.com/article/recommended-the-rocks-dont-lie-a-ge/ |تاريخ الوصول=31 December 2018 |عمل=[[مجلة العلوم الأمريكية|Scientific American]] |تاريخ=August 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20231108192223/https://www.scientificamerican.com/article/recommended-the-rocks-dont-lie-a-ge/|تاريخ أرشيف=2023-11-08}} * {{استشهاد بدورية محكمة|ref=none |الأخير1=Raff |الأول1=Rudolf A. |مؤلف-وصلة=|عنوان=Genesis meets geology. A review of ''the rocks don't lie; a geologist investigates Noah's flood'', by David R. Montgomery |صحيفة=Evolution & Development |تاريخ=20 January 2013 |المجلد=15 |العدد=1 |صفحات=83–84 |doi=10.1111/ede.12017 }} * {{استشهاد ويب|ref=none |عنوان=''The Rocks Don't Lie: A Geologist Investigates Noah's Flood'' |مسار= https://www.publishersweekly.com/978-0-393-08239-5 |موقع=[[بابليشرز ويكلي|Publishers Weekly]] |تاريخ الوصول=31 December 2018 |تاريخ=28 May 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230401014342/https://www.publishersweekly.com/978-0-393-08239-5|تاريخ أرشيف=2023-04-01}} * {{استشهاد بدورية محكمة|ref=none |الأخير1=Bork |الأول1=Kennard B. |مؤلف-وصلة=|عنوان=David R. Montgomery. ''The Rocks Don't Lie: A Geologist Investigates Noah's Flood'' |وصلة=https://archive.org/details/sim_isis_2013-12_104_4/page/828 |صحيفة=Isis |تاريخ=December 2013 |المجلد=104 |العدد=4 |صفحات=828–829 |doi=10.1086/676345 }} * {{استشهاد بخبر|ref=none |الأخير1=McConnachie |الأول1=James |عنوان=''The Rocks Don't Lie'', by David R. Montgomery - review |مسار= https://www.spectator.co.uk/2013/08/the-rocks-dont-lie-by-david-r-montgomery-review/ |تاريخ الوصول=31 December 2018 |عمل={{Ill-WD2|ذا سبيكتاتور|id=Q1790750}} |تاريخ=31 August 2013|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20231216110500/https://www.spectator.co.uk/2013/08/the-rocks-dont-lie-by-david-r-montgomery-review/|تاريخ أرشيف=2023-12-16}} * {{استشهاد بخبر|ref=none |الأخير1=Prothero |الأول1=Donald R. |مؤلف1-وصلة= |عنوان=A Gentle Journey Through the Truth in Rocks |مسار= https://www.skeptic.com/eskeptic/13-01-02/#feature |تاريخ الوصول=2 January 2019 |عمل=Skeptic (US magazine) |تاريخ=2 January 2013|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20231108185830/https://www.skeptic.com/eskeptic/13-01-02/|تاريخ أرشيف=2023-11-08}}</ref> و [[زەویناسی لافاو]] کە یەکێکە لە لقەکانی [[خولقاندنخوازی]]، وەک ھەوڵێکی [[زانستی ساختە]] دادەنرێت بۆ وتنی ئەوەی کە ئەم لافاوە جیھانییە بەڕاستی ڕووی داوە.<ref>{{استشهاد مختصر|1= Isaak|2=2007|ج= |ص= 237-238|لغة=en|نص =}}</ref> کە بووەتە ھۆی ئەوەی ھەندێک لە مەسیحییەکان مەیل بەرەو ئەوە ببەن چیرۆکەکە وەک وەسفکردنی لافاوێکی ناوخۆیی لێک بدەنەوە، لە جیاتی چیرۆکی لافاوێکی جیھانی.{{Sfn|Walton|Longman III|2018|pp=145–146}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:میتۆلۆژیای ئیبراھیمی]] 1quil17a3wv9hugs55sbdb3uz7qq5ew 1573986 1573969 2026-04-09T16:58:53Z 1silent scientist 51740 1573986 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Noahs_Ark.jpg }} '''ڕووداوی لافاوەکە''' یان '''لافاوی [[نووح]]''' یان '''لافاوە مەزنەکە''' چیرۆکێکە باس لە [[لافاو]]ێکی مەزن دەکات کە بە فەرمانی [[خودا]] ڕووی داوە، و بووەتە ھۆی لەناوبردنی [[شارستانییەت]]ی مرۆیی وەک [[سزای خودایی]] بۆ مرۆڤەکان لەبەر [[گەندەڵی]] و خوێنڕشتنیان، بۆیە بڕیار دراوە ژیان لەسەر زەوی کۆتایی پێ بھێنرێت، و پاک بکرێتەوە بە لافاوێکی گشتگیر، کە دوای ئەو مێژوویەکی نوێ دەست پێ دەکات.<ref group="ar">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=[[فراس السواح]]|مسار= https://www.hindawi.org/books/81859390/|عنوان=مغامرة العقل الأولى، دراسة في الأسطورة: سوريا وبلاد الرافدين|ناشر=[[مؤسسة هنداوي]]|سنة=2022|صفحة=157|isbn=978-1-5273-2896-9|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230923182903/https://www.hindawi.org/books/81859390/|تاريخ أرشيف=2023-09-23}}</ref> چیرۆکەکە لە کەلەپووری کولتووریی زۆرێک لە شارستانییەتە لە یەکتر دوورەکاندا دووبارە دەبێتەوە، کە لەوەدا ھاوبەشن کە ئاوی لافاوەکە بۆ پاککردنەوەی مرۆڤایەتی و ئامادەکردنی بۆ ئەوەی لە نوێوە گەشە بکاتەوە ھاتووە. ھەروەھا چیرۆکەکانی لافاو لە شارستانییەتە جیاوازەکاندا لە بوونی [[پاڵەوانی کولتووری]]دا ھاوبەشن کە بەردەوامیی ژیانی ڕەگەزی مرۆڤی پێ دەسپێردرێت.<ref>{{استشهاد مختصر|1=Leeming|2=2004|ج=|ص=138|لغة=en|نص =}}</ref> بیری ڕووداوی لافاو لە زۆرێک لە کولتوورەکاندا دووبارە بووەوە، وەک چیرۆکەکانی [[مانفانتارا]]-ساندیا لە [[ھیندوویزم]]دا، و [[دیۆکالیۆن]] و [[پیرھا]] لە [[ئەفسانە یۆنانییەکان]]دا، و چیرۆکەکانی لافاوی [[مێزۆپۆتامیا]]، و چیرۆکی لافاوی [[شایان (ھۆز)|شایان]]. ھەروەھا چیرۆکەکە لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا لە بەشەکانی ٦-٩ی [[سەرەتای بەدیھێنان|پەرتووکی سەرەتای بەدیھێنان]]دا ھاتووە،<ref>{{استشهاد مختصر|1=Leeming|2=2010|ج=|ص=469|لغة=en|نص =}}</ref> کە —لە دیدگای جوولەکە عیبرانییەکانەوە— دەگێڕێتەوە چۆن خودا بڕیاری دا گەردوون بگەڕێنێتەوە بۆ ئەو [[بێسەروبەری (خولقاندنی گەردوون)|بێسەروبەرییە ئاوییەی]] کە پێش [[چیرۆکی خولقاندن لە پەرتووکی سەرەتای بەدیھێنان|خولقاندنی گەردوون]] ھەبوو، تا گەڕاندنەوەی ژیان بۆ گەردوون لە ڕێگەی ئەو جیھانە بچووکراوەیەی کە لەسەر [[کەشتیی نووح]] ڕزگاری بوو.<ref>{{استشهاد مختصر|1=Bandstra|2=2008|ج=|ص=61|لغة=en|نص =}}</ref> ھەروەھا [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] چیرۆکەکەی لە [[سوورەتی نووح]]دا ھێناوە، و چۆن پێغەمبەر [[نووح]] نزای لەناوچوونی لە گەلەکەی کرد دوای ئەوەی بێھیوا بوو لەوەی وەڵامی بانگەوازەکەیان نەدایەوە بۆ پەرستنی خودا. زانایانی سەردەم پێیان وایە چیرۆکی ئەو لافاوەی کە تەواوی زەوی گرتەوە، دژبەیەکە لەگەڵ ئەنجامە فیزیایییەکانی زانستەکانی [[زەویناسی]]، [[شوێنەوارناسی]]، [[بەردبووناسی]] (پالێۆنتۆلۆژی) و دابەشبوونی جیھانیی جۆرەکان.<ref>{{استشهاد مختصر|1= Montgomery|2=2012|ج= |ص= |لغة=en|نص =}}</ref><ref>{{استشهاد مختصر|1= Cohn|2=1999|ج= |ص= |لغة=en|نص =}}</ref><ref> * {{استشهاد بخبر|ref=none |الأخير1=Kuchment |الأول1=Anna |عنوان=''The Rocks Don't Lie: A Geologist Investigates Noah's Flood'' |مسار= https://www.scientificamerican.com/article/recommended-the-rocks-dont-lie-a-ge/ |تاريخ الوصول=31 December 2018 |عمل=[[مجلة العلوم الأمريكية|Scientific American]] |تاريخ=August 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20231108192223/https://www.scientificamerican.com/article/recommended-the-rocks-dont-lie-a-ge/|تاريخ أرشيف=2023-11-08}} * {{استشهاد بدورية محكمة|ref=none |الأخير1=Raff |الأول1=Rudolf A. |مؤلف-وصلة=|عنوان=Genesis meets geology. A review of ''the rocks don't lie; a geologist investigates Noah's flood'', by David R. Montgomery |صحيفة=Evolution & Development |تاريخ=20 January 2013 |المجلد=15 |العدد=1 |صفحات=83–84 |doi=10.1111/ede.12017 }} * {{بیرخستنەوەی وێب|ref=none |عنوان=''The Rocks Don't Lie: A Geologist Investigates Noah's Flood'' |مسار= https://www.publishersweekly.com/978-0-393-08239-5 |موقع=[[بابليشرز ويكلي|Publishers Weekly]] |تاريخ الوصول=31 December 2018 |تاريخ=28 May 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230401014342/https://www.publishersweekly.com/978-0-393-08239-5|تاريخ أرشيف=2023-04-01}} * {{استشهاد بدورية محكمة|ref=none |الأخير1=Bork |الأول1=Kennard B. |مؤلف-وصلة=|عنوان=David R. Montgomery. ''The Rocks Don't Lie: A Geologist Investigates Noah's Flood'' |وصلة=https://archive.org/details/sim_isis_2013-12_104_4/page/828 |صحيفة=Isis |تاريخ=December 2013 |المجلد=104 |العدد=4 |صفحات=828–829 |doi=10.1086/676345 }} * {{استشهاد بخبر|ref=none |الأخير1=McConnachie |الأول1=James |عنوان=''The Rocks Don't Lie'', by David R. Montgomery - review |مسار= https://www.spectator.co.uk/2013/08/the-rocks-dont-lie-by-david-r-montgomery-review/ |تاريخ الوصول=31 December 2018 |عمل={{Ill-WD2|ذا سبيكتاتور|id=Q1790750}} |تاريخ=31 August 2013|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20231216110500/https://www.spectator.co.uk/2013/08/the-rocks-dont-lie-by-david-r-montgomery-review/|تاريخ أرشيف=2023-12-16}} * {{استشهاد بخبر|ref=none |الأخير1=Prothero |الأول1=Donald R. |مؤلف1-وصلة= |عنوان=A Gentle Journey Through the Truth in Rocks |مسار= https://www.skeptic.com/eskeptic/13-01-02/#feature |تاريخ الوصول=2 January 2019 |عمل=Skeptic (US magazine) |تاريخ=2 January 2013|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20231108185830/https://www.skeptic.com/eskeptic/13-01-02/|تاريخ أرشيف=2023-11-08}}</ref> و [[زەویناسی لافاو]] کە یەکێکە لە لقەکانی [[خولقاندنخوازی]]، وەک ھەوڵێکی [[زانستی ساختە]] دادەنرێت بۆ وتنی ئەوەی کە ئەم لافاوە جیھانییە بەڕاستی ڕووی داوە.<ref>{{استشهاد مختصر|1= Isaak|2=2007|ج= |ص= 237-238|لغة=en|نص =}}</ref> کە بووەتە ھۆی ئەوەی ھەندێک لە مەسیحییەکان مەیل بەرەو ئەوە ببەن چیرۆکەکە وەک وەسفکردنی لافاوێکی ناوخۆیی لێک بدەنەوە، لە جیاتی چیرۆکی لافاوێکی جیھانی.{{Sfn|Walton|Longman III|2018|pp=145–146}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:میتۆلۆژیای ئیبراھیمی]] sq0ctjp9kacjy6swxxzxap6xv00tmxw 1573999 1573986 2026-04-09T17:00:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئایین|ئایین]]، [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]] و [[دەروازە:قورئان|قورئان]] 1573999 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Noahs_Ark.jpg }} '''ڕووداوی لافاوەکە''' یان '''لافاوی [[نووح]]''' یان '''لافاوە مەزنەکە''' چیرۆکێکە باس لە [[لافاو]]ێکی مەزن دەکات کە بە فەرمانی [[خودا]] ڕووی داوە، و بووەتە ھۆی لەناوبردنی [[شارستانییەت]]ی مرۆیی وەک [[سزای خودایی]] بۆ مرۆڤەکان لەبەر [[گەندەڵی]] و خوێنڕشتنیان، بۆیە بڕیار دراوە ژیان لەسەر زەوی کۆتایی پێ بھێنرێت، و پاک بکرێتەوە بە لافاوێکی گشتگیر، کە دوای ئەو مێژوویەکی نوێ دەست پێ دەکات.<ref group="ar">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=[[فراس السواح]]|مسار= https://www.hindawi.org/books/81859390/|عنوان=مغامرة العقل الأولى، دراسة في الأسطورة: سوريا وبلاد الرافدين|ناشر=[[مؤسسة هنداوي]]|سنة=2022|صفحة=157|isbn=978-1-5273-2896-9|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230923182903/https://www.hindawi.org/books/81859390/|تاريخ أرشيف=2023-09-23}}</ref> چیرۆکەکە لە کەلەپووری کولتووریی زۆرێک لە شارستانییەتە لە یەکتر دوورەکاندا دووبارە دەبێتەوە، کە لەوەدا ھاوبەشن کە ئاوی لافاوەکە بۆ پاککردنەوەی مرۆڤایەتی و ئامادەکردنی بۆ ئەوەی لە نوێوە گەشە بکاتەوە ھاتووە. ھەروەھا چیرۆکەکانی لافاو لە شارستانییەتە جیاوازەکاندا لە بوونی [[پاڵەوانی کولتووری]]دا ھاوبەشن کە بەردەوامیی ژیانی ڕەگەزی مرۆڤی پێ دەسپێردرێت.<ref>{{استشهاد مختصر|1=Leeming|2=2004|ج=|ص=138|لغة=en|نص =}}</ref> بیری ڕووداوی لافاو لە زۆرێک لە کولتوورەکاندا دووبارە بووەوە، وەک چیرۆکەکانی [[مانفانتارا]]-ساندیا لە [[ھیندوویزم]]دا، و [[دیۆکالیۆن]] و [[پیرھا]] لە [[ئەفسانە یۆنانییەکان]]دا، و چیرۆکەکانی لافاوی [[مێزۆپۆتامیا]]، و چیرۆکی لافاوی [[شایان (ھۆز)|شایان]]. ھەروەھا چیرۆکەکە لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا لە بەشەکانی ٦-٩ی [[سەرەتای بەدیھێنان|پەرتووکی سەرەتای بەدیھێنان]]دا ھاتووە،<ref>{{استشهاد مختصر|1=Leeming|2=2010|ج=|ص=469|لغة=en|نص =}}</ref> کە —لە دیدگای جوولەکە عیبرانییەکانەوە— دەگێڕێتەوە چۆن خودا بڕیاری دا گەردوون بگەڕێنێتەوە بۆ ئەو [[بێسەروبەری (خولقاندنی گەردوون)|بێسەروبەرییە ئاوییەی]] کە پێش [[چیرۆکی خولقاندن لە پەرتووکی سەرەتای بەدیھێنان|خولقاندنی گەردوون]] ھەبوو، تا گەڕاندنەوەی ژیان بۆ گەردوون لە ڕێگەی ئەو جیھانە بچووکراوەیەی کە لەسەر [[کەشتیی نووح]] ڕزگاری بوو.<ref>{{استشهاد مختصر|1=Bandstra|2=2008|ج=|ص=61|لغة=en|نص =}}</ref> ھەروەھا [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] چیرۆکەکەی لە [[سوورەتی نووح]]دا ھێناوە، و چۆن پێغەمبەر [[نووح]] نزای لەناوچوونی لە گەلەکەی کرد دوای ئەوەی بێھیوا بوو لەوەی وەڵامی بانگەوازەکەیان نەدایەوە بۆ پەرستنی خودا. زانایانی سەردەم پێیان وایە چیرۆکی ئەو لافاوەی کە تەواوی زەوی گرتەوە، دژبەیەکە لەگەڵ ئەنجامە فیزیایییەکانی زانستەکانی [[زەویناسی]]، [[شوێنەوارناسی]]، [[بەردبووناسی]] (پالێۆنتۆلۆژی) و دابەشبوونی جیھانیی جۆرەکان.<ref>{{استشهاد مختصر|1= Montgomery|2=2012|ج= |ص= |لغة=en|نص =}}</ref><ref>{{استشهاد مختصر|1= Cohn|2=1999|ج= |ص= |لغة=en|نص =}}</ref><ref> * {{استشهاد بخبر|ref=none |الأخير1=Kuchment |الأول1=Anna |عنوان=''The Rocks Don't Lie: A Geologist Investigates Noah's Flood'' |مسار= https://www.scientificamerican.com/article/recommended-the-rocks-dont-lie-a-ge/ |تاريخ الوصول=31 December 2018 |عمل=[[مجلة العلوم الأمريكية|Scientific American]] |تاريخ=August 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20231108192223/https://www.scientificamerican.com/article/recommended-the-rocks-dont-lie-a-ge/|تاريخ أرشيف=2023-11-08}} * {{استشهاد بدورية محكمة|ref=none |الأخير1=Raff |الأول1=Rudolf A. |مؤلف-وصلة=|عنوان=Genesis meets geology. A review of ''the rocks don't lie; a geologist investigates Noah's flood'', by David R. Montgomery |صحيفة=Evolution & Development |تاريخ=20 January 2013 |المجلد=15 |العدد=1 |صفحات=83–84 |doi=10.1111/ede.12017 }} * {{بیرخستنەوەی وێب|ref=none |عنوان=''The Rocks Don't Lie: A Geologist Investigates Noah's Flood'' |مسار= https://www.publishersweekly.com/978-0-393-08239-5 |موقع=[[بابليشرز ويكلي|Publishers Weekly]] |تاريخ الوصول=31 December 2018 |تاريخ=28 May 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230401014342/https://www.publishersweekly.com/978-0-393-08239-5|تاريخ أرشيف=2023-04-01}} * {{استشهاد بدورية محكمة|ref=none |الأخير1=Bork |الأول1=Kennard B. |مؤلف-وصلة=|عنوان=David R. Montgomery. ''The Rocks Don't Lie: A Geologist Investigates Noah's Flood'' |وصلة=https://archive.org/details/sim_isis_2013-12_104_4/page/828 |صحيفة=Isis |تاريخ=December 2013 |المجلد=104 |العدد=4 |صفحات=828–829 |doi=10.1086/676345 }} * {{استشهاد بخبر|ref=none |الأخير1=McConnachie |الأول1=James |عنوان=''The Rocks Don't Lie'', by David R. Montgomery - review |مسار= https://www.spectator.co.uk/2013/08/the-rocks-dont-lie-by-david-r-montgomery-review/ |تاريخ الوصول=31 December 2018 |عمل={{Ill-WD2|ذا سبيكتاتور|id=Q1790750}} |تاريخ=31 August 2013|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20231216110500/https://www.spectator.co.uk/2013/08/the-rocks-dont-lie-by-david-r-montgomery-review/|تاريخ أرشيف=2023-12-16}} * {{استشهاد بخبر|ref=none |الأخير1=Prothero |الأول1=Donald R. |مؤلف1-وصلة= |عنوان=A Gentle Journey Through the Truth in Rocks |مسار= https://www.skeptic.com/eskeptic/13-01-02/#feature |تاريخ الوصول=2 January 2019 |عمل=Skeptic (US magazine) |تاريخ=2 January 2013|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20231108185830/https://www.skeptic.com/eskeptic/13-01-02/|تاريخ أرشيف=2023-11-08}}</ref> و [[زەویناسی لافاو]] کە یەکێکە لە لقەکانی [[خولقاندنخوازی]]، وەک ھەوڵێکی [[زانستی ساختە]] دادەنرێت بۆ وتنی ئەوەی کە ئەم لافاوە جیھانییە بەڕاستی ڕووی داوە.<ref>{{استشهاد مختصر|1= Isaak|2=2007|ج= |ص= 237-238|لغة=en|نص =}}</ref> کە بووەتە ھۆی ئەوەی ھەندێک لە مەسیحییەکان مەیل بەرەو ئەوە ببەن چیرۆکەکە وەک وەسفکردنی لافاوێکی ناوخۆیی لێک بدەنەوە، لە جیاتی چیرۆکی لافاوێکی جیھانی.{{Sfn|Walton|Longman III|2018|pp=145–146}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئایین|ئیسلام|قورئان}} [[پۆل:میتۆلۆژیای ئیبراھیمی]] agtchwwztdq5dda9kpfknjjegxxjzrp 1574024 1573999 2026-04-09T17:04:46Z 1silent scientist 51740 1574024 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Noahs_Ark.jpg }} '''ڕووداوی لافاوەکە''' یان '''لافاوی [[نووح]]''' یان '''لافاوە مەزنەکە''' چیرۆکێکە باس لە [[لافاو]]ێکی مەزن دەکات کە بە فەرمانی [[خودا]] ڕووی داوە، و بووەتە ھۆی لەناوبردنی [[شارستانییەت]]ی مرۆیی وەک [[سزای خودایی]] بۆ مرۆڤەکان لەبەر [[گەندەڵی]] و خوێنڕشتنیان، بۆیە بڕیار دراوە ژیان لەسەر زەوی کۆتایی پێ بھێنرێت، و پاک بکرێتەوە بە لافاوێکی گشتگیر، کە دوای ئەو مێژوویەکی نوێ دەست پێ دەکات. چیرۆکەکە لە کەلەپووری کولتووریی زۆرێک لە شارستانییەتە لە یەکتر دوورەکاندا دووبارە دەبێتەوە، کە لەوەدا ھاوبەشن کە ئاوی لافاوەکە بۆ پاککردنەوەی مرۆڤایەتی و ئامادەکردنی بۆ ئەوەی لە نوێوە گەشە بکاتەوە ھاتووە. ھەروەھا چیرۆکەکانی لافاو لە شارستانییەتە جیاوازەکاندا لە بوونی [[پاڵەوانی کولتووری]]دا ھاوبەشن کە بەردەوامیی ژیانی ڕەگەزی مرۆڤی پێ دەسپێردرێت.<ref>Leeming (2004), p. 138. </ref><ref>Leeming (2010), p. 469. </ref><ref>Bandstra (2008), p. 61. </ref> بیری ڕووداوی لافاو لە زۆرێک لە کولتوورەکاندا دووبارە بووەوە، وەک چیرۆکەکانی [[مانفانتارا]]-ساندیا لە [[ھیندوویزم]]دا، و [[دیۆکالیۆن]] و [[پیرھا]] لە [[ئەفسانە یۆنانییەکان]]دا، و چیرۆکەکانی لافاوی [[مێزۆپۆتامیا]]، و چیرۆکی لافاوی [[شایان (ھۆز)|شایان]]. ھەروەھا چیرۆکەکە لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا لە بەشەکانی ٦-٩ی [[سەرەتای بەدیھێنان|پەرتووکی سەرەتای بەدیھێنان]]دا ھاتووە، کە —لە دیدگای جوولەکە عیبرانییەکانەوە— دەگێڕێتەوە چۆن خودا بڕیاری دا گەردوون بگەڕێنێتەوە بۆ ئەو [[بێسەروبەری (خولقاندنی گەردوون)|بێسەروبەرییە ئاوییەی]] کە پێش [[چیرۆکی خولقاندن لە پەرتووکی سەرەتای بەدیھێنان|خولقاندنی گەردوون]] ھەبوو، تا گەڕاندنەوەی ژیان بۆ گەردوون لە ڕێگەی ئەو جیھانە بچووکراوەیەی کە لەسەر [[کەشتیی نووح]] ڕزگاری بوو. ھەروەھا [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] چیرۆکەکەی لە [[سوورەتی نووح]]دا ھێناوە، و چۆن پێغەمبەر [[نووح]] نزای لەناوچوونی لە گەلەکەی کرد دوای ئەوەی بێھیوا بوو لەوەی وەڵامی بانگەوازەکەیان نەدایەوە بۆ پەرستنی خودا.<ref>Montgomery (2012)</ref><ref>Cohn (1999)</ref><ref>https://web.archive.org/web/20231108192223/https://www.scientificamerican.com/article/recommended-the-rocks-dont-lie-a-ge/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230401014342/https://www.publishersweekly.com/978-0-393-08239-5</ref> زانایانی سەردەم پێیان وایە چیرۆکی ئەو لافاوەی کە تەواوی زەوی گرتەوە، دژبەیەکە لەگەڵ ئەنجامە فیزیایییەکانی زانستەکانی [[زەویناسی]]، [[شوێنەوارناسی]]، [[بەردبووناسی]] (پالێۆنتۆلۆژی) و دابەشبوونی جیھانیی جۆرەکان. و [[زەویناسی لافاو]] کە یەکێکە لە لقەکانی [[خولقاندنخوازی]]، وەک ھەوڵێکی [[زانستی ساختە]] دادەنرێت بۆ وتنی ئەوەی کە ئەم لافاوە جیھانییە بەڕاستی ڕووی داوە. کە بووەتە ھۆی ئەوەی ھەندێک لە مەسیحییەکان مەیل بەرەو ئەوە ببەن چیرۆکەکە وەک وەسفکردنی لافاوێکی ناوخۆیی لێک بدەنەوە، لە جیاتی چیرۆکی لافاوێکی جیھانی.<ref>https://web.archive.org/web/20231216110500/https://www.spectator.co.uk/2013/08/the-rocks-dont-lie-by-david-r-montgomery-review/</ref><ref>Isaak (2007), p. 237-238. </ref><ref>Walton & Longman III 2018، لاپەڕە 145–146.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230923182903/https://www.hindawi.org/books/81859390/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئایین|ئیسلام|قورئان}} [[پۆل:میتۆلۆژیای ئیبراھیمی]] lzeb9oz2vob56cs4hs3j1jfelp8q7rt 1574080 1574024 2026-04-09T20:01:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1574080 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=Noahs_Ark.jpg }} '''ڕووداوی لافاوەکە''' یان '''لافاوی [[نووح]]''' یان '''لافاوە مەزنەکە''' چیرۆکێکە باس لە [[لافاو]]ێکی مەزن دەکات کە بە فەرمانی [[خودا]] ڕووی داوە، و بووەتە ھۆی لەناوبردنی [[شارستانییەت]]ی مرۆیی وەک [[سزای خودایی]] بۆ مرۆڤەکان لەبەر [[گەندەڵی]] و خوێنڕشتنیان، بۆیە بڕیار دراوە ژیان لەسەر زەوی کۆتایی پێ بھێنرێت، و پاک بکرێتەوە بە لافاوێکی گشتگیر، کە دوای ئەو مێژوویەکی نوێ دەست پێ دەکات. چیرۆکەکە لە کەلەپووری کولتووریی زۆرێک لە شارستانییەتە لە یەکتر دوورەکاندا دووبارە دەبێتەوە، کە لەوەدا ھاوبەشن کە ئاوی لافاوەکە بۆ پاککردنەوەی مرۆڤایەتی و ئامادەکردنی بۆ ئەوەی لە نوێوە گەشە بکاتەوە ھاتووە. ھەروەھا چیرۆکەکانی لافاو لە شارستانییەتە جیاوازەکاندا لە بوونی [[پاڵەوانی کولتووری]]دا ھاوبەشن کە بەردەوامیی ژیانی ڕەگەزی مرۆڤی پێ دەسپێردرێت.<ref>Leeming (2004), p. 138. </ref><ref>Leeming (2010), p. 469. </ref><ref>Bandstra (2008), p. 61. </ref> بیری ڕووداوی لافاو لە زۆرێک لە کولتوورەکاندا دووبارە بووەوە، وەک چیرۆکەکانی [[مانفانتارا]]-ساندیا لە [[ھیندوویزم]]دا، و [[دیۆکالیۆن]] و [[پیرھا]] لە [[ئەفسانە یۆنانییەکان]]دا، و چیرۆکەکانی لافاوی [[مێزۆپۆتامیا]]، و چیرۆکی لافاوی [[شایان (ھۆز)|شایان]]. ھەروەھا چیرۆکەکە لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا لە بەشەکانی ٦-٩ی [[سەرەتای بەدیھێنان|پەرتووکی سەرەتای بەدیھێنان]]دا ھاتووە، کە —لە دیدگای جوولەکە عیبرانییەکانەوە— دەگێڕێتەوە چۆن خودا بڕیاری دا گەردوون بگەڕێنێتەوە بۆ ئەو [[بێسەروبەری (خولقاندنی گەردوون)|بێسەروبەرییە ئاوییەی]] کە پێش [[چیرۆکی خولقاندن لە پەرتووکی سەرەتای بەدیھێنان|خولقاندنی گەردوون]] ھەبوو، تا گەڕاندنەوەی ژیان بۆ گەردوون لە ڕێگەی ئەو جیھانە بچووکراوەیەی کە لەسەر [[کەشتیی نووح]] ڕزگاری بوو. ھەروەھا [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] چیرۆکەکەی لە [[سوورەتی نووح]]دا ھێناوە، و چۆن پێغەمبەر [[نووح]] نزای لەناوچوونی لە گەلەکەی کرد دوای ئەوەی بێھیوا بوو لەوەی وەڵامی بانگەوازەکەیان نەدایەوە بۆ پەرستنی خودا.<ref>Montgomery (2012)</ref><ref>Cohn (1999)</ref><ref>https://web.archive.org/web/20231108192223/https://www.scientificamerican.com/article/recommended-the-rocks-dont-lie-a-ge/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230401014342/https://www.publishersweekly.com/978-0-393-08239-5</ref> زانایانی سەردەم پێیان وایە چیرۆکی ئەو لافاوەی کە تەواوی زەوی گرتەوە، دژبەیەکە لەگەڵ ئەنجامە فیزیایییەکانی زانستەکانی [[زەویناسی]]، [[شوێنەوارناسی]]، [[بەردبووناسی]] (پالێۆنتۆلۆژی) و دابەشبوونی جیھانیی جۆرەکان. و [[زەویناسی لافاو]] کە یەکێکە لە لقەکانی [[خولقاندنخوازی]]، وەک ھەوڵێکی [[زانستی ساختە]] دادەنرێت بۆ وتنی ئەوەی کە ئەم لافاوە جیھانییە بەڕاستی ڕووی داوە. کە بووەتە ھۆی ئەوەی ھەندێک لە مەسیحییەکان مەیل بەرەو ئەوە ببەن چیرۆکەکە وەک وەسفکردنی لافاوێکی ناوخۆیی لێک بدەنەوە، لە جیاتی چیرۆکی لافاوێکی جیھانی.<ref>https://web.archive.org/web/20231216110500/https://www.spectator.co.uk/2013/08/the-rocks-dont-lie-by-david-r-montgomery-review/</ref><ref>Isaak (2007), p. 237-238. </ref><ref>Walton & Longman III 2018، لاپەڕە 145–146.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230923182903/https://www.hindawi.org/books/81859390/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئایین|ئیسلام|قورئان}} [[پۆل:میتۆلۆژیای ئیبراھیمی]] 2ud17o9m1w2etj0iyiny5oxemf2esrz 0 294373 1574060 2026-04-09T17:26:44Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/73143997|سفر اليوبيلات]]» 1574060 wikitext text/x-wiki '''پەرتووکی یۆبیلیەکان''' [[زمانی عیبری|(بە عیبری]] : ספר היובלים)، هەندێک جار پێی دەوترێت '''سەرەتای بەدیھێنانی بچووک''' ، پەرتووکی '''مووسا،''' یان '''پەیمانی''' '''مووسا''', دەقێکی ئایینی جوولەکەیی کۆنە کە لەلایەن زۆربەی پرۆتێستانتەکان و ڕۆمانە کاسۆلیکەکان و مەسیحییە ئۆرتۆدۆکسەکانی ڕۆژهەڵاتەوە بە ئەپۆکریف دادەنرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wesley.nnu.edu/index.php?id=2127 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090224002549/http://wesley.nnu.edu/biblical_studies/noncanon/ot/pseudo/jubilee.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2009-02-24 |ڕێکەوتی سەردان=2009-02-24}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Todd Russell Hanneken|title=The Book of Jubilees Among the Apocalypses|year=2008}}</ref> بۆ نووسەرانی سەرەتایی مەسیحی لە هەردوو ڕۆژهەڵات و ڕۆژاوا و هەروەها بۆ حاخامەکان بە باشی ناسرابوو. دواتر تا ڕادەیەکی زۆر سەرکوت کرا و هیچ وەشانێکی تەواو عیبری، یۆنانی و لاتینی نەماوە. لەلایەن کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ئەسیوپیا [[کتێبی پیرۆز|بە کانۆنیکی]] دادەنرێت، کە بە پەرتووکی دابەشبوون ناوی دەبات. بۆچوونی زانایانی مۆدێرن وەک دووبارە نووسینەوەی کتێبەکانی [[سەرەتای بەدیھێنان|سەرەتای ژیان]] و دەرچوون سەیری دەکەن کە لەسەر بنەمای دیدگای هەندێک لە جوولەکەکانی سەدەی دووەمی پێش زایینە. == سەرچاوەکان == p7larrs8vo0qq6g0cjewzddnvqbrlos 1574061 1574060 2026-04-09T17:29:13Z 1silent scientist 51740 1574061 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''پەرتووکی یۆبیلیەکان''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: ספר היובלים)، ھەندێک جار پێی دەوترێت '''سەرەتای بەدیھێنانی بچووک'''، پەرتووکی '''مووسا''' یان '''پەیمانی''' '''مووسا'''، دەقێکی ئایینی جوولەکەیی کۆنە کە لەلایەن زۆربەی پرۆتێستانتەکان و ڕۆمانە کاسۆلیکەکان و مەسیحییە ئۆرتۆدۆکسەکانی ڕۆژھەڵاتەوە بە ئەپۆکریف دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wesley.nnu.edu/index.php?id=2127 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090224002549/http://wesley.nnu.edu/biblical_studies/noncanon/ot/pseudo/jubilee.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2009-02-24 |ڕێکەوتی سەردان=2009-02-24}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Todd Russell Hanneken|title=The Book of Jubilees Among the Apocalypses|year=2008}}</ref> بۆ نووسەرانی سەرەتایی مەسیحی لە ھەردوو ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا و ھەروەھا بۆ [[ڕابی|حاخام]]ەکان بە باشی ناسرابوو. دواتر تا ڕادەیەکی زۆر سەرکوت کرا و ھیچ وەشانێکی تەواو عیبری، یۆنانی و لاتینی نەماوە. لەلایەن کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ئەسیوپیا بە کانۆنیکی دادەنرێت، کە بە پەرتووکی دابەشبوون ناوی دەبات. بۆچوونی زانایانی مۆدێرن وەک دووبارە نووسینەوەی پەرتووکەکانی [[سەرەتای بەدیھێنان]] و [[دەرچوون]] سەیری دەکەن کە لەسەر بنەمای دیدگای ھەندێک لە جوولەکەکانی سەدەی دووەمی پێش زایینە. == سەرچاوەکان == n4jbywso6ywt6n5aoqs3egwke7lqzng 1574062 1574061 2026-04-09T17:40:17Z 1silent scientist 51740 1574062 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''پەرتووکی یۆبیلیەکان''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: ספר היובלים)، ھەندێک جار پێی دەوترێت '''سەرەتای بەدیھێنانی بچووک'''، پەرتووکی '''مووسا''' یان '''پەیمانی''' '''مووسا'''، دەقێکی ئایینی جوولەکەیی کۆنە کە لەلایەن زۆربەی [[پرۆتێستانت]]ەکان و ڕۆمانە [[کاسۆلیک]]ەکان و مەسیحییە [[ئۆرتۆدۆکس]]ەکانی ڕۆژھەڵاتەوە بە ھەڵبەستراو دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wesley.nnu.edu/index.php?id=2127 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090224002549/http://wesley.nnu.edu/biblical_studies/noncanon/ot/pseudo/jubilee.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2009-02-24 |ڕێکەوتی سەردان=2009-02-24}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Todd Russell Hanneken|title=The Book of Jubilees Among the Apocalypses|year=2008}}</ref> بۆ نووسەرانی سەرەتایی مەسیحی لە ھەردوو ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا و ھەروەھا بۆ [[ڕابی|حاخام]]ەکان بە باشی ناسرابوو. دواتر تا ڕادەیەکی زۆر سەرکوت کرا و ھیچ وەشانێکی تەواو عیبری، یۆنانی و لاتینی نەماوە. لەلایەن کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ئەسیوپیا بە یاسایی دادەنرێت. بۆچوونی زانایانی مۆدێرن وەک دووبارە نووسینەوەی پەرتووکەکانی [[سەرەتای بەدیھێنان]] و [[دەرچوون]] سەیری دەکەن کە لەسەر بنەمای دیدگای ھەندێک لە جوولەکەکانی سەدەی دووەمی پێش زایینە. == سەرچاوەکان == d10ntmhma6exa1jcaf25a0ntvhqnc8y 1574079 1574062 2026-04-09T20:01:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574079 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''پەرتووکی یۆبیلیەکان''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: ספר היובלים)، ھەندێک جار پێی دەوترێت '''سەرەتای بەدیھێنانی بچووک'''، پەرتووکی '''مووسا''' یان '''پەیمانی''' '''مووسا'''، دەقێکی ئایینی جوولەکەیی کۆنە کە لەلایەن زۆربەی [[پرۆتێستانت]]ەکان و ڕۆمانە [[کاسۆلیک]]ەکان و مەسیحییە [[ئۆرتۆدۆکس]]ەکانی ڕۆژھەڵاتەوە بە ھەڵبەستراو دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wesley.nnu.edu/index.php?id=2127 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090224002549/http://wesley.nnu.edu/biblical_studies/noncanon/ot/pseudo/jubilee.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2009-02-24 |ڕێکەوتی سەردان=2009-02-24}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Todd Russell Hanneken|title=The Book of Jubilees Among the Apocalypses|year=2008}}</ref> بۆ نووسەرانی سەرەتایی مەسیحی لە ھەردوو ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا و ھەروەھا بۆ [[ڕابی|حاخام]]ەکان بە باشی ناسرابوو. دواتر تا ڕادەیەکی زۆر سەرکوت کرا و ھیچ وەشانێکی تەواو عیبری، یۆنانی و لاتینی نەماوە. لەلایەن کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ئەسیوپیا بە یاسایی دادەنرێت. بۆچوونی زانایانی مۆدێرن وەک دووبارە نووسینەوەی پەرتووکەکانی [[سەرەتای بەدیھێنان]] و [[دەرچوون]] سەیری دەکەن کە لەسەر بنەمای دیدگای ھەندێک لە جوولەکەکانی سەدەی دووەمی پێش زایینە. == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} qdbf7qtq4zbjb44uw7a771456n5l9cn 0 294374 1574063 2026-04-09T17:51:10Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/74046070|هجوم شمال شرق سوريا 2026]]» 1574063 wikitext text/x-wiki '''ھێرش بۆ سەر ڕۆژاواێ کوردستان یان ھێرشی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا لە ساڵی ٢٠٢٦''' ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو کە لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لەلایەن حکوومەتی سووریاوە دەستیپێکرد، دژی ئەو پێگانەی [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات|کە هێزەکانی سووریای دیموکرات]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا]] بەدەستیان هێنابوو. هێرشەکە لە ڕۆژهەڵاتی [[پارێزگای حەلەب]] لە دەوروبەری شارۆچکەکانی [[دێر حافر|دێرحافێر]] و مەسکەنە دەستیپێکرد و دواتر لە ١٧ی کانوونی دووەم فراوانتر بوو بۆ پارێزگاکانی [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققە]] [[پارێزگای دێرەزۆر|و دێرەزوور]]. هێرشەکە ئێوارەی ١٨ی مانگ بە واژووکردنی ڕێککەوتنێکی ١٤ خاڵیی لەلایەن ئەحمەد شەرع بە نێوەندگیریی تۆم باراک نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ سووریا بە شێوەیەکی کاتی ڕاگیرا. لە ڕێککەوتنەکەدا مەرجی ئەوە خراوەتەڕوو کە حکوومەتی سووریا دێرەزوور و ڕەققە و حەسەکە کۆنتڕۆڵ بکاتەوە و سوپای سووریای دیموکرات بخرێتە ناو سوپای سووریاوە و ڕۆژی دواتر کۆبوونەوەیەک لەنێوان شەرع و مەزلووم عەبدی ئەنجام بدرێت. <ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 يناير 2026 |ناونیشان=https://sana.sy/video/2377887/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260119010927/https://sana.sy/video/2377887/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-19 |ڕێکەوتی سەردان=19 يناير 2026 |وێبگە=سانا}}</ref> ڕۆژێک دوای ڕێککەوتنەکە پێکدادان بەردەوام بوو، هەر لایەنێک بەرامبەرەکەی بە پێشێلکردنی ئاگربەست تۆمەتبار کرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jamal |first=Urooba |last2=Ali |first2=Faisal |last3=Peter |first3=Zsombor |last4=Magee |first4=Caolán |ڕێکەوت=19 January 2026 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260128130610/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-28 |ڕێکەوتی سەردان=20 January 2026 |وێبگە=[[قناة الجزيرة الإنجليزية]] |زمان=en}}</ref> ڕاپۆرتە میدیاییەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە کۆبوونەوەی نێوان شەرع و مەزلووم عەبدی هیچ ئەنجامێکی نەبووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-01-20 |ناونیشان=https://www.mc-doualiya.com/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20260120-%D9%85%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B4%D9%84%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D9%88%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%8A-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%83%D8%A9-%D9%88%D9%82%D8%B5%D9%81-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D9%82%D8%B3%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260206095501/https://www.mc-doualiya.com/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20260120-%D9%85%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B4%D9%84%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D9%88%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%8A-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%83%D8%A9-%D9%88%D9%82%D8%B5%D9%81-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D9%82%D8%B3%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-02-06 |ڕێکەوتی سەردان=2026-01-23 |وێبگە=مونت كارلو الدولية |زمان=ar}}</ref> <ref name="Monitor">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Zaman |first=Amberin |بەستەری نووسەر=Amberin Zaman |ڕێکەوت=19 January 2026 |ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20260119233043/https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 January 2026 |ڕێکەوتی سەردان=20 January 2026 |وێبگە=[[المونيتور]] |زمان=en}}</ref> لە ٢٠ی مانگ، حکوومەتی سووریا ئاگربەستی ڕاگەیاند کە کاتژمێر 8:00 PM بەکاتی ناوخۆ دەستپێدەکات، چوار ڕۆژ مۆڵەتی بە هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) دا بۆ ئەوەی پلانێک بۆ تێکەڵبوونیان لەگەڵ دەوڵەتدا دابڕێژن پێش ئەوەی هێزەکانی حکوومەت بچنە ناو شارەکانی حەسیچە و قامیشلی. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-01-20 |ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260121224259/https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-21 |ڕێکەوتی سەردان=2026-01-23 |وێبگە=BBC News عربي |زمان=ar}}</ref> ئاگربەستەکە بۆ ماوەی 15 ڕۆژ درێژکرایەوە، کە لە کاتژمێر 11:00ی شەو بە کاتی ناوخۆی 24ی 1 دەستی پێکرد، بۆ ئەوەی ڕێگە بدات ئەمریکا دیلەکانی داعش لە سووریاوە بۆ عێراق بگوازێتەوە. <ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-01-24 |ناونیشان=https://sana.sy/locals/2382689/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260125025334/https://sana.sy/locals/2382689/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-25 |ڕێکەوتی سەردان=2026-01-24 |وێبگە=سانا |زمان=ar}}</ref> لە 30ی کانوونی دووەم، حکوومەت ڕێککەوتنێکی هەمەلایەنەی لەگەڵ هێزەکانی سووریای دیموکرات ڕاگەیاند، کە گرنتی ئاگربەست و یەکخستنی وردە وردەی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هێزەکانی پاراستنی گەل بە دامەزراوەکانی دەوڵەت (ئەمنی و سەربازی و ئیداری) و جێگیرکردنی هێزی ئاسایشی ناوخۆ لە شارەکانی حەسیچە و قامیشلی ڕاگەیاند. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=30 January 2026 |ناونیشان=https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260210235232/https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-02-10}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] pd4ug5n9sr47m8juoqe7jr62ujnfl7s 1574064 1574063 2026-04-09T17:53:41Z 1silent scientist 51740 1574064 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ھێرش بۆ سەر ڕۆژاوای کوردستان''' یان '''ھێرشی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا لە ساڵی ٢٠٢٦''' ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو کە لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لەلایەن حکوومەتی سووریاوە دەستیپێکرد، دژی ئەو پێگانەی کە [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا]] بەدەستیان هێنابوو. هێرشەکە لە ڕۆژهەڵاتی [[پارێزگای حەلەب]] لە دەوروبەری شارۆچکەکانی [[دێر حافر|دێرحافێر]] و مەسکەنە دەستیپێکرد و دواتر لە ١٧ی کانوونی دووەم فراوانتر بوو بۆ پارێزگاکانی [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققە]] [[پارێزگای دێرەزۆر|و دێرەزوور]]. هێرشەکە ئێوارەی ١٨ی مانگ بە واژووکردنی ڕێککەوتنێکی ١٤ خاڵیی لەلایەن [[ئەحمەد شەرع]] بە نێوەندگیریی [[تۆم بێرێک]] نێردەی تایبەتی [[ئەمریکا]] بۆ سووریا بە شێوەیەکی کاتی ڕاگیرا. لە ڕێککەوتنەکەدا مەرجی ئەوە خراوەتەڕوو کە [[حکوومەتی سووریا]] [[دێرەزوور]] و [[ڕەققە]] و [[حەسیچە]] کۆنتڕۆڵ بکاتەوە و سوپای سووریای دیموکرات بخرێتە ناو سوپای سووریاوە و ڕۆژی دواتر کۆبوونەوەیەک لەنێوان شەرع و [[مەزڵووم عەبدی]] ئەنجام بدرێت. <ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 يناير 2026 |ناونیشان=https://sana.sy/video/2377887/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260119010927/https://sana.sy/video/2377887/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-19 |ڕێکەوتی سەردان=19 يناير 2026 |وێبگە=سانا}}</ref> ڕۆژێک دوای ڕێککەوتنەکە پێکدادان بەردەوام بوو، هەر لایەنێک بەرامبەرەکەی بە پێشێلکردنی ئاگربەست تۆمەتبار کرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jamal |first=Urooba |last2=Ali |first2=Faisal |last3=Peter |first3=Zsombor |last4=Magee |first4=Caolán |ڕێکەوت=19 January 2026 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260128130610/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-28 |ڕێکەوتی سەردان=20 January 2026 |وێبگە=[[قناة الجزيرة الإنجليزية]] |زمان=en}}</ref> ڕاپۆرتە میدیاییەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە کۆبوونەوەی نێوان شەرع و مەزڵووم عەبدی هیچ ئەنجامێکی نەبووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-01-20 |ناونیشان=https://www.mc-doualiya.com/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20260120-%D9%85%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B4%D9%84%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D9%88%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%8A-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%83%D8%A9-%D9%88%D9%82%D8%B5%D9%81-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D9%82%D8%B3%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260206095501/https://www.mc-doualiya.com/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20260120-%D9%85%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B4%D9%84%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D9%88%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%8A-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%83%D8%A9-%D9%88%D9%82%D8%B5%D9%81-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D9%82%D8%B3%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-02-06 |ڕێکەوتی سەردان=2026-01-23 |وێبگە=مونت كارلو الدولية |زمان=ar}}</ref> <ref name="Monitor">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Zaman |first=Amberin |بەستەری نووسەر=Amberin Zaman |ڕێکەوت=19 January 2026 |ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20260119233043/https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 January 2026 |ڕێکەوتی سەردان=20 January 2026 |وێبگە=[[المونيتور]] |زمان=en}}</ref> لە ٢٠ی مانگ، حکوومەتی سووریا ئاگربەستی ڕاگەیاند کە کاتژمێر 8:00 د.ن بەکاتی ناوخۆ دەستپێدەکات، چوار ڕۆژ مۆڵەتی بە هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) دا بۆ ئەوەی پلانێک بۆ تێکەڵبوونیان لەگەڵ دەوڵەتدا دابڕێژن پێش ئەوەی هێزەکانی حکوومەت بچنە ناو شارەکانی حەسیچە و [[قامیشلۆ]]. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-01-20 |ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260121224259/https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-21 |ڕێکەوتی سەردان=2026-01-23 |وێبگە=BBC News عربي |زمان=ar}}</ref> ئاگربەستەکە بۆ ماوەی 15 ڕۆژ درێژکرایەوە، کە لە کاتژمێر 11:00ی شەو بە کاتی ناوخۆی 24ی 1 دەستی پێکرد، بۆ ئەوەی ڕێگە بدات ئەمریکا دیلەکانی داعش لە سووریاوە بۆ عێراق بگوازێتەوە. <ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-01-24 |ناونیشان=https://sana.sy/locals/2382689/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260125025334/https://sana.sy/locals/2382689/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-25 |ڕێکەوتی سەردان=2026-01-24 |وێبگە=سانا |زمان=ar}}</ref> لە 30ی کانوونی دووەم، حکوومەت ڕێککەوتنێکی هەمەلایەنەی لەگەڵ هێزەکانی سووریای دیموکرات ڕاگەیاند، کە گرنتی ئاگربەست و یەکخستنی وردە وردەی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی [[ھێزەکانی پاراستنی گەل]] بە دامەزراوەکانی دەوڵەت (ئەمنی و سەربازی و ئیداری) و جێگیرکردنی هێزی ئاسایشی ناوخۆ لە شارەکانی حەسیچە و قامیشلۆ ڕاگەیاند. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=30 January 2026 |ناونیشان=https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260210235232/https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-02-10}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] 8q4qad1g7hfivcyxsudq16a2pomwo5h 1574065 1574064 2026-04-09T17:54:20Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1574065 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ھێرش بۆ سەر ڕۆژاوای کوردستان''' یان '''ھێرشی باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا لە ساڵی ٢٠٢٦''' ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو کە لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لەلایەن حکوومەتی سووریاوە دەستیپێکرد، دژی ئەو پێگانەی کە [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا]] بەدەستیان ھێنابوو. ھێرشەکە لە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای حەلەب]] لە دەوروبەری شارۆچکەکانی [[دێر حافر|دێرحافێر]] و مەسکەنە دەستیپێکرد و دواتر لە ١٧ی کانوونی دووەم فراوانتر بوو بۆ پارێزگاکانی [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققە]] [[پارێزگای دێرەزۆر|و دێرەزوور]]. ھێرشەکە ئێوارەی ١٨ی مانگ بە واژووکردنی ڕێککەوتنێکی ١٤ خاڵیی لەلایەن [[ئەحمەد شەرع]] بە نێوەندگیریی [[تۆم بێرێک]] نێردەی تایبەتی [[ئەمریکا]] بۆ سووریا بە شێوەیەکی کاتی ڕاگیرا. لە ڕێککەوتنەکەدا مەرجی ئەوە خراوەتەڕوو کە [[حکوومەتی سووریا]] [[دێرەزوور]] و [[ڕەققە]] و [[حەسیچە]] کۆنتڕۆڵ بکاتەوە و سوپای سووریای دیموکرات بخرێتە ناو سوپای سووریاوە و ڕۆژی دواتر کۆبوونەوەیەک لەنێوان شەرع و [[مەزڵووم عەبدی]] ئەنجام بدرێت.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 يناير 2026 |ناونیشان=https://sana.sy/video/2377887/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260119010927/https://sana.sy/video/2377887/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-19 |ڕێکەوتی سەردان=19 يناير 2026 |وێبگە=سانا}}</ref> ڕۆژێک دوای ڕێککەوتنەکە پێکدادان بەردەوام بوو، ھەر لایەنێک بەرامبەرەکەی بە پێشێلکردنی ئاگربەست تۆمەتبار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jamal |first=Urooba |last2=Ali |first2=Faisal |last3=Peter |first3=Zsombor |last4=Magee |first4=Caolán |ڕێکەوت=19 January 2026 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260128130610/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-28 |ڕێکەوتی سەردان=20 January 2026 |وێبگە=[[قناة الجزيرة الإنجليزية]] |زمان=en}}</ref> ڕاپۆرتە میدیاییەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە کۆبوونەوەی نێوان شەرع و مەزڵووم عەبدی ھیچ ئەنجامێکی نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-01-20 |ناونیشان=https://www.mc-doualiya.com/الشرق-الأوسط/20260120-مفاوضات-فاشلة-بين-الشرع-وعبدي-خلاف-حول-إدارة-الحسكة-وقصف-لمواقع-قسد |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260206095501/https://www.mc-doualiya.com/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20260120-%D9%85%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B4%D9%84%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D9%88%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%8A-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%83%D8%A9-%D9%88%D9%82%D8%B5%D9%81-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D9%82%D8%B3%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-02-06 |ڕێکەوتی سەردان=2026-01-23 |وێبگە=مونت كارلو الدولية |زمان=ar}}</ref><ref name="Monitor">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Zaman |first=Amberin |بەستەری نووسەر=Amberin Zaman |ڕێکەوت=19 January 2026 |ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20260119233043/https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 January 2026 |ڕێکەوتی سەردان=20 January 2026 |وێبگە=[[المونيتور]] |زمان=en}}</ref> لە ٢٠ی مانگ، حکوومەتی سووریا ئاگربەستی ڕاگەیاند کە کاتژمێر ٨:٠٠ د. ن بەکاتی ناوخۆ دەستپێدەکات، چوار ڕۆژ مۆڵەتی بە ھێزەکانی سووریای دیموکرات (ھەسەدە) دا بۆ ئەوەی پلانێک بۆ تێکەڵبوونیان لەگەڵ دەوڵەتدا دابڕێژن پێش ئەوەی ھێزەکانی حکوومەت بچنە ناو شارەکانی حەسیچە و [[قامیشلۆ]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-01-20 |ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260121224259/https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-21 |ڕێکەوتی سەردان=2026-01-23 |وێبگە=BBC News عربي |زمان=ar}}</ref> ئاگربەستەکە بۆ ماوەی ١٥ ڕۆژ درێژکرایەوە، کە لە کاتژمێر ١١:٠٠ی شەو بە کاتی ناوخۆی ٢٤ی ١ دەستی پێکرد، بۆ ئەوەی ڕێگە بدات ئەمریکا دیلەکانی داعش لە سووریاوە بۆ عێراق بگوازێتەوە.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-01-24 |ناونیشان=https://sana.sy/locals/2382689/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260125025334/https://sana.sy/locals/2382689/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-25 |ڕێکەوتی سەردان=2026-01-24 |وێبگە=سانا |زمان=ar}}</ref> لە ٣٠ی کانوونی دووەم، حکوومەت ڕێککەوتنێکی ھەمەلایەنەی لەگەڵ ھێزەکانی سووریای دیموکرات ڕاگەیاند، کە گرنتی ئاگربەست و یەکخستنی وردە وردەی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی [[ھێزەکانی پاراستنی گەل]] بە دامەزراوەکانی دەوڵەت (ئەمنی و سەربازی و ئیداری) و جێگیرکردنی ھێزی ئاسایشی ناوخۆ لە شارەکانی حەسیچە و قامیشلۆ ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=30 January 2026 |ناونیشان=https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260210235232/https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-02-10}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] 5z0udim3pyax875jr4k3a2k6ai4z66g 1574078 1574065 2026-04-09T20:01:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574078 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھێرش بۆ سەر ڕۆژاوای کوردستان''' یان '''ھێرشی باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا لە ساڵی ٢٠٢٦''' ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو کە لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لەلایەن حکوومەتی سووریاوە دەستیپێکرد، دژی ئەو پێگانەی کە [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا]] بەدەستیان ھێنابوو. ھێرشەکە لە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای حەلەب]] لە دەوروبەری شارۆچکەکانی [[دێر حافر|دێرحافێر]] و مەسکەنە دەستیپێکرد و دواتر لە ١٧ی کانوونی دووەم فراوانتر بوو بۆ پارێزگاکانی [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققە]] [[پارێزگای دێرەزۆر|و دێرەزوور]]. ھێرشەکە ئێوارەی ١٨ی مانگ بە واژووکردنی ڕێککەوتنێکی ١٤ خاڵیی لەلایەن [[ئەحمەد شەرع]] بە نێوەندگیریی [[تۆم بێرێک]] نێردەی تایبەتی [[ئەمریکا]] بۆ سووریا بە شێوەیەکی کاتی ڕاگیرا. لە ڕێککەوتنەکەدا مەرجی ئەوە خراوەتەڕوو کە [[حکوومەتی سووریا]] [[دێرەزوور]] و [[ڕەققە]] و [[حەسیچە]] کۆنتڕۆڵ بکاتەوە و سوپای سووریای دیموکرات بخرێتە ناو سوپای سووریاوە و ڕۆژی دواتر کۆبوونەوەیەک لەنێوان شەرع و [[مەزڵووم عەبدی]] ئەنجام بدرێت.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 يناير 2026 |ناونیشان=https://sana.sy/video/2377887/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260119010927/https://sana.sy/video/2377887/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-19 |ڕێکەوتی سەردان=19 يناير 2026 |وێبگە=سانا}}</ref> ڕۆژێک دوای ڕێککەوتنەکە پێکدادان بەردەوام بوو، ھەر لایەنێک بەرامبەرەکەی بە پێشێلکردنی ئاگربەست تۆمەتبار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jamal |first=Urooba |last2=Ali |first2=Faisal |last3=Peter |first3=Zsombor |last4=Magee |first4=Caolán |ڕێکەوت=19 January 2026 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260128130610/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-28 |ڕێکەوتی سەردان=20 January 2026 |وێبگە=[[قناة الجزيرة الإنجليزية]] |زمان=en}}</ref> ڕاپۆرتە میدیاییەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە کۆبوونەوەی نێوان شەرع و مەزڵووم عەبدی ھیچ ئەنجامێکی نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-01-20 |ناونیشان=https://www.mc-doualiya.com/الشرق-الأوسط/20260120-مفاوضات-فاشلة-بين-الشرع-وعبدي-خلاف-حول-إدارة-الحسكة-وقصف-لمواقع-قسد |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260206095501/https://www.mc-doualiya.com/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20260120-%D9%85%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B4%D9%84%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D9%88%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%8A-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%83%D8%A9-%D9%88%D9%82%D8%B5%D9%81-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D9%82%D8%B3%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-02-06 |ڕێکەوتی سەردان=2026-01-23 |وێبگە=مونت كارلو الدولية |زمان=ar}}</ref><ref name="Monitor">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Zaman |first=Amberin |بەستەری نووسەر=Amberin Zaman |ڕێکەوت=19 January 2026 |ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20260119233043/https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 January 2026 |ڕێکەوتی سەردان=20 January 2026 |وێبگە=[[المونيتور]] |زمان=en}}</ref> لە ٢٠ی مانگ، حکوومەتی سووریا ئاگربەستی ڕاگەیاند کە کاتژمێر ٨:٠٠ د. ن بەکاتی ناوخۆ دەستپێدەکات، چوار ڕۆژ مۆڵەتی بە ھێزەکانی سووریای دیموکرات (ھەسەدە) دا بۆ ئەوەی پلانێک بۆ تێکەڵبوونیان لەگەڵ دەوڵەتدا دابڕێژن پێش ئەوەی ھێزەکانی حکوومەت بچنە ناو شارەکانی حەسیچە و [[قامیشلۆ]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-01-20 |ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260121224259/https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-21 |ڕێکەوتی سەردان=2026-01-23 |وێبگە=BBC News عربي |زمان=ar}}</ref> ئاگربەستەکە بۆ ماوەی ١٥ ڕۆژ درێژکرایەوە، کە لە کاتژمێر ١١:٠٠ی شەو بە کاتی ناوخۆی ٢٤ی ١ دەستی پێکرد، بۆ ئەوەی ڕێگە بدات ئەمریکا دیلەکانی داعش لە سووریاوە بۆ عێراق بگوازێتەوە.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-01-24 |ناونیشان=https://sana.sy/locals/2382689/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260125025334/https://sana.sy/locals/2382689/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-01-25 |ڕێکەوتی سەردان=2026-01-24 |وێبگە=سانا |زمان=ar}}</ref> لە ٣٠ی کانوونی دووەم، حکوومەت ڕێککەوتنێکی ھەمەلایەنەی لەگەڵ ھێزەکانی سووریای دیموکرات ڕاگەیاند، کە گرنتی ئاگربەست و یەکخستنی وردە وردەی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی [[ھێزەکانی پاراستنی گەل]] بە دامەزراوەکانی دەوڵەت (ئەمنی و سەربازی و ئیداری) و جێگیرکردنی ھێزی ئاسایشی ناوخۆ لە شارەکانی حەسیچە و قامیشلۆ ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=30 January 2026 |ناونیشان=https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260210235232/https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-02-10}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 6fkmv4y6rqwqsuhf95i5dbofr1tfr9w 0 294375 1574067 2026-04-09T17:58:37Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/73158626|مسكنة]]» 1574067 wikitext text/x-wiki '''مەسکانە''' یان وەک لە ناوچەکەدا ناسراوە، ع'''ەنیزە،''' شارۆچکەیەکی [[سووریا|سووریایە]] و ناوەندی ناوچەی مەسکەنەیە. لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە پارێزگای [[پارێزگای حەلەب|حەلەبە]]، ناوچەی مەنبەج، ناحیەی مەسکەنە. شارۆچکەکە ١٠٠ کم لە ڕۆژهەڵاتی شاری [[حەلەب|حەلەبەوە]] دوورە. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٤ ١٥،٤٧٧ کەس بووە == سەرچاوەکان == [[پۆل:شارۆچکەکانی سووریا]] s7nwd0ga5uq89tstp478sg3eaz57fyn 1574068 1574067 2026-04-09T17:59:35Z 1silent scientist 51740 1574068 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''مەسکەنە''' یان وەک لە ناوچەکەدا ناسراوە، '''عەنیزە،''' شارۆچکەیەکی [[سووریا|سووریایە]] و ناوەندی ناوچەی مەسکەنەیە. لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە پارێزگای [[پارێزگای حەلەب|حەلەبە]]، ناوچەی [[مەنبج]]، ناحیەی مەسکەنە. شارۆچکەکە ١٠٠ کم لە ڕۆژھەڵاتی شاری [[حەلەب|حەلەبەوە]] دوورە. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٤ ١٥،٤٧٧ کەس بووە == سەرچاوەکان == [[پۆل:شارۆچکەکانی سووریا]] jdh1rla03j0jlqe34csmhpk1ef5rihw 1574076 1574068 2026-04-09T20:01:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1574076 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}'''مەسکەنە''' یان وەک لە ناوچەکەدا ناسراوە، '''عەنیزە،''' شارۆچکەیەکی [[سووریا|سووریایە]] و ناوەندی ناوچەی مەسکەنەیە. لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە پارێزگای [[پارێزگای حەلەب|حەلەبە]]، ناوچەی [[مەنبج]]، ناحیەی مەسکەنە. شارۆچکەکە ١٠٠ کم لە ڕۆژھەڵاتی شاری [[حەلەب|حەلەبەوە]] دوورە. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٤ ١٥،٤٧٧ کەس بووە == سەرچاوەکان == [[پۆل:شارۆچکەکانی سووریا]] nxlh2ydli5xhh4jvuhi0sd9llcoip5q 0 294376 1574071 2026-04-09T18:24:58Z حوسێن 42516 حوسێن پەڕەی [[دژە سامییەت]]ی گواستەوە بۆ [[دژەسامیەتی]]: بەکوردیکردن 1574071 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دژەسامیەتی]] 3kd58j7pu1967lwxyn5ffn2il97imio 1 294377 1574073 2026-04-09T18:24:58Z حوسێن 42516 حوسێن پەڕەی [[وتووێژ:دژە سامییەت]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:دژەسامیەتی]]: بەکوردیکردن 1574073 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:دژەسامیەتی]] bragunbj4cchwk17l8vgbhmhz7hwaja 0 294378 1574074 2026-04-09T19:31:22Z MeerFarhad97 74793 پەڕەی دروست کرد بە «ماڵی دارایی کووەیت (بە [[عەرەبی]]: بيت التمويل الكويتي) (KFH) لە ساڵی ١٩٧٧ لە وڵاتی کووەیت دامەزرا، وەک یەکەم بانک کە بەپێی بڕیارەکانی شەرعی ئیسلامی کاردەکات. ==مێژوو== ماڵی دارایی کووەیت لە ساڵی ١٩٧٧ وەک یەکەم بانکی ئیسلامی کووەیت دامەزراوە. لە یەکەم ڕۆ...»ەوە 1574074 wikitext text/x-wiki ماڵی دارایی کووەیت (بە [[عەرەبی]]: بيت التمويل الكويتي) (KFH) لە ساڵی ١٩٧٧ لە وڵاتی کووەیت دامەزرا، وەک یەکەم بانک کە بەپێی بڕیارەکانی شەرعی ئیسلامی کاردەکات. ==مێژوو== ماڵی دارایی کووەیت لە ساڵی ١٩٧٧ وەک یەکەم بانکی ئیسلامی کووەیت دامەزراوە. لە یەکەم ڕۆژی کارکردنی لە ٣١ی ئابی ١٩٧٨دا ١٧٠ داواکاری بۆ کردنەوەی ئەکاونتی نوێ وەرگرت. کۆمپانیای KFH لە بارەگای کاتی لە شەقامی ئەحمەد ئەلجابر کردەوە، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٣ بچێتە ناوەندی بازرگانی عیماد و دواتر شوێنی ئێستای لە شەقامی عەبدوڵڵا ئەلموبارەک لە ساڵی ١٩٨٦. ==سەرچاوەکان== * [http://www.kfh.com Official website] * https://en.wikipedia.org/wiki/Kuwait_Finance_House {{تووڵی دەروازە|کووەیت|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kuwait Finance House}} ku50phuebhmwxv9xra8x140eiyug90u 1574075 1574074 2026-04-09T20:00:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1574075 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ماڵی دارایی کووەیت (بە [[عەرەبی]]: بيت التمويل الكويتي) (KFH) لە ساڵی ١٩٧٧ لە وڵاتی کووەیت دامەزرا، وەک یەکەم بانک کە بەپێی بڕیارەکانی شەرعی ئیسلامی کاردەکات. ==مێژوو== ماڵی دارایی کووەیت لە ساڵی ١٩٧٧ وەک یەکەم بانکی ئیسلامی کووەیت دامەزراوە. لە یەکەم ڕۆژی کارکردنی لە ٣١ی ئابی ١٩٧٨دا ١٧٠ داواکاری بۆ کردنەوەی ئەکاونتی نوێ وەرگرت. کۆمپانیای KFH لە بارەگای کاتی لە شەقامی ئەحمەد ئەلجابر کردەوە، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٣ بچێتە ناوەندی بازرگانی عیماد و دواتر شوێنی ئێستای لە شەقامی عەبدوڵڵا ئەلموبارەک لە ساڵی ١٩٨٦. ==سەرچاوەکان== * [http://www.kfh.com Official website] * https://en.wikipedia.org/wiki/Kuwait_Finance_House {{تووڵی دەروازە|کووەیت|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kuwait Finance House}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 1ul8fbyyx61ud2srdyun84xelbn4iwa 0 294379 1574172 2026-04-10T07:51:44Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1303083925|Anubanini]]» 1574172 wikitext text/x-wiki .... e8rhiz0tks39lthvf9x9y3pdkzx6oa0 1574173 1574172 2026-04-10T07:59:06Z 1silent scientist 51740 1574173 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ئانوبانینی<br>{{𒀭𒉡𒁀𒉌𒉌}} | image = Anubanini relief constituents King Anubanini.jpg | caption = سەرۆک ئانوبانینی لۆلۆبی، تەورێک و کەوانێکی بەدەستەوەیە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]]، نزیکەی ٢٣٠٠ پ.ز. [[سەرپێڵی زەھاو|سەرپێڵ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. | years_active = نزیکەی ٢٣٠٠ پ.ز }} '''ئانوبانینی''' یان '''ئانۆبانینی''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒀭𒉡𒁀𒉌𒉌؛ ٢٣٠٠ پ.ز) ([[Lugal|𒈗]] ''Šàr''، بە «شار» دەخوێندرێتەوە)<ref>{{cite book |last1=Maspero |first1=Gaston |title=Recueil de travaux relatifs à la philologie et à l'archéologie égyptiennes et assyriennes |year=1870 |page=[https://archive.org/details/recueildetravau02unkngoog/page/n134 108] |url=https://archive.org/details/recueildetravau02unkngoog}}</ref> سەرۆکێک بوو لە شانشینی ھۆزەکی پێش [[گەلانی ئێرانی|ئێرانیی]] [[لۆلۆبی]] لە [[چیاکانی زاگرۆس]] لە دەوروبەری ٢٣٠٠ پ.ز،<ref>{{cite book |last1=Baring |first1=Anne |last2=Cashford |first2=Jules |title=The Myth of the Goddess: Evolution of an Image |date=1993 |publisher=Penguin UK |isbn=9780141941400 |page=338 |url=https://books.google.com/books?id=0XedISRtcZYC&pg=PT338 |language=en}}</ref> یان تا ڕادەیەک دواتر لە ماوەی سەردەمی [[ئیسین-لارسا]]ی [[مێزۆپۆتامیا]]، نزیکەی ٢٠٠٠-١٩٠٠ پ.ز.<ref name="DF">{{cite book |last1=Frayne |first1=Douglas |title=Old Babylonian Period (2003-1595 BC) |date=1990 |publisher=University of Toronto Press |isbn=9780802058737 |page=704 |url=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA700 |language=en}}</ref> ئەو بە تایبەتی بەھۆی [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]] ناسراوە، کە لە [[پارێزگای کرماشان]]، [[ئێران]] ھەڵکەوتووە.<ref name="DTP">{{cite book |last1=Potts |first1=D. T. |title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521564960 |page=318 |url=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA318 |language=en}}</ref> بەپێی نووسراوێک، پێدەچێت ئانوبانینی ھاوچەرخی پاشای [[سیمۆڕۆم]] [[ئیدین سین]] بووبێت.<ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123}}</ref> سەرۆکێکی تری ناسراوی لۆلۆبی [[ساتوونی]]یە، کە لەلایەن پاشای مێزۆپۆتامیا [[نەرام سین]] لە دەوروبەری ٢٢٥٠ پ.ز بەزێنرا.<ref>{{cite book |last1=Hall |first1=Harry R. |title=The Ancient History of the Near East: From the Earliest Times to the Battle of Salamis |date=1932 |publisher=Meuthen & Company Limited |pages=186–210 |url=https://books.google.com/books?id=V4ZCAAAAYAAJ |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} sfxkv0thep3mnlp0bsodoeq8hi1xtol 0 294380 1574174 2026-04-10T08:04:31Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341867354|Victory Stele of Naram-Sin]]» 1574174 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:شوێنەوارە دۆزراوەکانی ئێران]] [[پۆل:ئەکەد]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] tecu73to20du7tjvrrn8xyfdxnlu4kj 1574175 1574174 2026-04-10T08:07:23Z 1silent scientist 51740 1574175 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کێلی سەرکەوتنی نەرام سین''' [[کێلەبەرد]]ێکە کە مێژووەکەی بۆ نزیکەی ٢٢٥٤–٢٢١٨ پ.ز دەگەڕێتەوە، لە سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]، و ئێستا لە [[لووڤر]] لە [[پاریس]]ە. [[نەخشی سەر بەرد|نەخشەکە]] بەرزییەکەی ٢ مەترە (٦ پێ و ٧ ئینچ)<ref name="Archived copy" /> و لە بەردەلمی پەمەیی تاشراوە،<ref name="Winter" /> لەگەڵ نووسینی [[خەتی بزماری|بزماری]] بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] و [[زمانی ئیلامی|ئیلامی]]. پاشا [[نەرام سین]] نیشان دەدات کە سەرکردایەتیی سوپای ئەکەدی دەکات بۆ سەرکەوتن بەسەر [[لۆلۆبی]]یەکان، کە [[گەلی شاخاوی|گەلێکی شاخنشین]] بوون لە [[چیاکانی زاگرۆس]]. ستوونەکە دیمەنێکی گێڕانەوەیی نیشان دەدات کە تێیدا پاشا بە ناو لێژایییە تیژەکاندا تێدەپەڕێت بۆ ناو خاکی دووژمن؛ لە لای چەپ ھێزە ئیمپریالییە ڕێکخراوەکانن کە ڕیزبەندیی خۆیان دەپارێزن لە کاتی ڕێپێواندا بەسەر بەرگریکارە ناڕێکخراوەکاندا کە تێکشاو و شکستخواردوو کەوتوون. نارام-سین وەک گرینگترین کەسایەتی نیشان دراوە، کە بەسەر دووژمن و سەربازەکانیدا دەڕوانێت و ھەموو چاوەکان بەرەو سەرەوە بۆ ئەو دەڕوانن. ھێزە بەرھەڵستکارە لاواز و ئاژاوەگێڕەکان نیشان دراون کە لە سەرەوەی لای شاخەکە فڕێ دەدرێنە خوارەوە، بە [[ڕم]] چەقێنراون، ڕادەکەن و داوای [[بەزەیی]] لە نارام-سین دەکەن و ھەروەھا لەلایەن خودی نارام-سینەوە لەژێر پێ دەخرێن. وا بڕیارە ئەمە گوزارشت لە سروشتی [[شارستانییەت|ناشارستانی]] و [[بەربەری]] ئەوان بکات کە داگیرکارییەکە بە ڕەوا نیشان دەدات.<ref name="Archived copy">{{cite web|date=2 October 2008|title=Victory Stele of Naram-Sin|url=https://www.historians.org/teaching-and-learning/teaching-resources-for-historians/teaching-and-learning-in-the-digital-age/images-of-power-art-as-an-historiographic-tool/victory-stele-of-naram-sin|website=American Historical Association}}</ref> ھەرچەندە لە ئێستادا بەرزییەکەی نزیکەی ٢ مەترە، بەڵام خەمڵاندنەکان بۆ بەرزییە ڕەسەنەکەی دەگاتە ٣ مەتر.<ref name="Winter" >Winter, Irene J.. "How Tall Was Naram-Sîn’s Victory Stele? Speculation on the Broken Bottom". Leaving No Stones Unturned: Essays on the Ancient Near East and Egypt in Honor of Donald P. Hansen, edited by Erica Ehrenberg, University Park, USA: Penn State University Press, 2002, pp. 301-312</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شوێنەوارە دۆزراوەکانی ئێران]] [[پۆل:ئەکەد]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 0k2epo1oxboeoxzt54gpcna3ei9938m 1574176 1574175 2026-04-10T08:08:11Z 1silent scientist 51740 1574176 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کێلی سەرکەوتنی نەرام سین''' [[کێلەبەرد]]ێکە کە مێژووەکەی بۆ نزیکەی ٢٢٥٤–٢٢١٨ پ.ز دەگەڕێتەوە، لە سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]، و ئێستا لە [[لووڤر]] لە [[پاریس]]ە. [[نەخشی سەر بەرد|نەخشەکە]] بەرزییەکەی ٢ مەترە (٦ پێ و ٧ ئینچ)<ref name="Archived copy" /> و لە بەردەلمی پەمەیی تاشراوە،<ref name="Winter" /> لەگەڵ نووسینی [[خەتی بزماری|بزماری]] بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] و [[زمانی ئیلامی|ئیلامی]]. پاشا [[نەرام سین]] نیشان دەدات کە سەرکردایەتیی سوپای ئەکەدی دەکات بۆ سەرکەوتن بەسەر [[لۆلۆبی]]یەکان، کە [[گەلی شاخاوی|گەلێکی شاخنشین]] بوون لە [[چیاکانی زاگرۆس]]. ستوونەکە دیمەنێکی گێڕانەوەیی نیشان دەدات کە تێیدا پاشا بە ناو لێژایییە تیژەکاندا تێدەپەڕێت بۆ ناو خاکی دووژمن؛ لە لای چەپ ھێزە ئیمپریالییە ڕێکخراوەکانن کە ڕیزبەندیی خۆیان دەپارێزن لە کاتی ڕێپێواندا بەسەر بەرگریکارە ناڕێکخراوەکاندا کە تێکشاو و شکستخواردوو کەوتوون. نارام سین وەک گرینگترین کەسایەتی نیشان دراوە، کە بەسەر دووژمن و سەربازەکانیدا دەڕوانێت و ھەموو چاوەکان بەرەو سەرەوە بۆ ئەو دەڕوانن. ھێزە بەرھەڵستکارە لاواز و ئاژاوەگێڕەکان نیشان دراون کە لە سەرەوەی لای شاخەکە فڕێ دەدرێنە خوارەوە، بە [[ڕم]] چەقێنراون، ڕادەکەن و داوای [[بەزەیی]] لە نارام سین دەکەن و ھەروەھا لەلایەن خودی نارام سینەوە لەژێر پێ دەخرێن. وا بڕیارە ئەمە گوزارشت لە سروشتی [[شارستانییەت|ناشارستانی]] و [[بەربەری]] ئەوان بکات کە داگیرکارییەکە بە ڕەوا نیشان دەدات.<ref name="Archived copy">{{cite web|date=2 October 2008|title=Victory Stele of Naram-Sin|url=https://www.historians.org/teaching-and-learning/teaching-resources-for-historians/teaching-and-learning-in-the-digital-age/images-of-power-art-as-an-historiographic-tool/victory-stele-of-naram-sin|website=American Historical Association}}</ref> ھەرچەندە لە ئێستادا بەرزییەکەی نزیکەی ٢ مەترە، بەڵام خەمڵاندنەکان بۆ بەرزییە ڕەسەنەکەی دەگاتە ٣ مەتر.<ref name="Winter" >Winter, Irene J.. "How Tall Was Naram-Sîn’s Victory Stele? Speculation on the Broken Bottom". Leaving No Stones Unturned: Essays on the Ancient Near East and Egypt in Honor of Donald P. Hansen, edited by Erica Ehrenberg, University Park, USA: Penn State University Press, 2002, pp. 301-312</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شوێنەوارە دۆزراوەکانی ئێران]] [[پۆل:ئەکەد]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 5u86cdlkptjrn9gyd202jzfvrarfy8m 0 294381 1574177 2026-04-10T08:10:00Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1327711139|Iddin-Sin]]» 1574177 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:پاشا و میرەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] qv0zr4vf05vuv7johkbg9mpzqwfh0q4 1574178 1574177 2026-04-10T08:18:24Z 1silent scientist 51740 1574178 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ئیدین سین<br/>{{nobold|{{𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪}}}} | image = Iddin-Sin,_King_of_Simurrum,_c._2000_BC_(detail).jpg | image_size = 250 | alt = ئیدین سین | caption = ئیدین سین، چەکدار بە کەوان و تەورێک، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا<ref name="ASID">{{cite journal |last1=Shaffer |first1=Aaron |last2=Wasserman |first2=Nathan |last3=Seidl |first3=Ursula |title=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |year=2003 |volume=93 |issue=1 |pages=1–52 |doi=10.1515/zava.93.1.1 |s2cid=161209489 |url=https://www.academia.edu/13532907 |language=en}}</ref> | reign = نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز | predecessor = | successor = | issue = زەبازوونا<br> کووببووتووم | father = | dynasty = | succession = [[سیمۆڕۆم|پاشای سیمۆڕۆم]] }} {{Location map | Iraq | width = 260px | float = | border = | caption = شوێنی ڕەسەنی نەخشی ئیدین سین، لە نزیک [[بێتواتە]]، [[باشووری کوردستان]] | alt = | relief = yes | AlternativeMap = | overlay_image = | label = نەخشی ئیدین سین | label_size = 70 | position = | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 36.340501 | lon_deg = 44.663423 }} '''ئیدین سین''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪: ''Iddî-Sîn''؛ ١٩٥٠ پ.ز) ([[Lugal|𒈗]] ''Šàr''، بە «شار» دەخوێندرێتەوە)<ref name="AS"/> پاشایەک بوو لە [[سیمۆڕۆم|شانشینی سیمۆڕۆم]]. سیمۆڕۆم شارە-دەوڵەتێکی گرینگی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو، لە سەردەمی [[ئەکەد]]ەوە تا [[ئووری سێیەم]]. سیمۆڕۆم دوای سەردەمی [[یەکەم پاشایەتیی بابل|بابلیی کۆن]] لە تۆمارەکاندا نامێنێت.<ref name="JE">{{cite book |last1=Eidem |first1=Jesper |title=The Shemshāra Archives 1: The Letters |date=2001 |publisher=Kgl. Danske Videnskabernes Selskab |isbn=9788778762450 |page=24 |url=https://books.google.com/books?id=PggUcchMk4AC&pg=PA24}}</ref> بەپێی نووسراوێک ([[:Commons:File:Stela_of_Iddi-Sin,_King_of_Simurrum._It_dates_back_to_the_Old-Babylonian_Period._From_Qarachatan_Village,_Sulaymaniyah_Governorate,_Iraqi_Kurdistan._The_Sulaymaniyah_Museum,_Iraq.jpg|کێلەبەردەکە]] لە گوندی [[قەرەچەتان]]، پارێزگای [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]] ھەڵگیراوە)، پێدەچێت ئیدین سین ھاوچەرخی پاشای [[لۆلۆبی]] [[ئانوبانینی]] بووبێت.<ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123}}</ref><ref>[http://etc.ancient.eu/interviews/secret-history-iddi-sins-stela/ مێژووی کێلەبەردەکەی ئیدین سین]</ref> چەندین فەرمانڕەوای شانشینی سیمۆڕۆم ناسراون، وەک ئیدین سین و کوڕەکەی زەبازوونا.<ref name="JE"/> نووسراوە جیاوازەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەوان ھاوچەرخی پاشا [[ئیشبی-ئێڕا]] بوون.<ref name="DF">{{cite book |last1=Frayne |first1=Douglas |title=Old Babylonian Period (2003-1595 BCE) |date=1990 |publisher=University of Toronto Press |isbn=9780802058737 |pages=707 ff |url=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA697}}</ref> لە نووسراوەکاندا، ناوی ئیدین سین بە 𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪 نووسراوە، لەگەڵ یەک دیاریکەری بێدەنگ ([[:Wikt:𒀭|𒀭]]، [[دینگیر|DINGIR]]) پێش بەشەکەی تری ناوەکە، 𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪. 𒄿𒋾 دەتوانرێت وەک «ئی-تی» بخوێندرێتەوە کە پیتە دووبارەکراوەکەی «ت» تێیدا جێگیرە، و دواتر لە ئینگلیزیدا دەنگی دوو «ت»ەکە زیاتر وەک دوو «د» وەرگیراوە. پاشان پیتی «ن» لە ئینگلیزیدا بۆ زیادکراوە ھەرچەندە لە بزماریی ئەکەدیدا بە ڕاشکاوی نەنووسراوە. دووەم [[:Wikt:𒀭|𒀭]] ([[دینگیر|DINGIR]]) وەک دیاریکەرێک بۆ بەشی کۆتایی 𒂗𒍪 کاردەکات کە نیشانەکانی EN.ZUن. بەم شێوەیە ھەر سێ پێکەوە لۆگۆگرامی ''^[[dingir|D]]''EN.ZU پێکدەھێنن، کە بە «[[سین (ئەفسانە)|سین]]» دەخوێندرێتەوە، کە ناوی خوداوەندی مانگ بووە.<ref name="AS"/> چوار نووسراو و نەخشێکی سیمۆڕۆم لە بێتووواتە لە نزیک [[ڕانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]، لە نزیک سنووری [[ئێران]] ناسراون، لەوانە نەخشە گەورەکە کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]]ە، و یەکێکی تریش لە [[سەرپێڵی زەھاو]].<ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=120 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA120}}</ref><ref name="DF"/> وا بیردەکرێتەوە کە دیزاینی نەخشەکە لە «[[کێلی سەرکەوتنی نەرام سین]]»، پاشای [[ئەکەد]] وەرگیرابێت، کە تێیدا پاشا دەبینرێت پێ دەنێت بەسەر دووژمنەکاندا.<ref>{{cite web |title=Rock relief of Iddin-Sin, King of Simurrum|url=https://www.europeana.eu/portal/en/record/08502/Athena_Update_ProvidedCHO_The_Israel_Museum__Jerusalem_198921.html |website=Europeana}}</ref> ھەروەھا ھاوشێوەی نەخشەکانی تری ناوچەکەیە، وەک [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]]. نەخشی [[سەرپێڵی زەھاو]]، کە جەنگاوەرێکی بێ ڕیش بە تەورەوە نیشان دەدات کە پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، و ناوی «زەبا(زونا)، کوڕی...» لەسەر نووسراوە، ڕەنگە کوڕی ئیدین سین بێت.<ref name="DF"/> ئیدین سین ھەروەھا بەھۆی [[کێلەبەرد]]ێکەوە ناسراوە، کە بە [[زمانی ئەکەدی|زمانی ئەکەدی]] لەسەری نووسیوە و ئێستا لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]]یە. مۆرێک کە ئیدین سین و کوڕەکەی زەبازوونا (ئەکەدی: 𒍝𒁀𒍪𒈾: ''Za-ba-zu-na'') نیشان دەدات، لە کۆمەڵەی ڕۆزنیشدا ناسراوە.<ref name="AS">{{cite journal |last1=Shaffer |first1=Aaron |title=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |date=2003 |volume=93 |issue=1 |publisher=Zeitschrift für Assyoriologie |pages=32–35 |url=https://www.academia.edu/13532907}}</ref> <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Rock Relief of Iddin-Sin, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|پاشا ئیدین سین لە شانشینی سیمۆڕۆم، تەورێک و کەوانێکی بەدەستەوەیە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە [[عەشتار]]ە. نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز. [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]].<ref name="ASID"/> File:Stela of Iddi-Sin, King of Simurrum. It dates back to the Old-Babylonian Period. From Qarachatan Village, Sulaymaniyah Governorate, Iraqi Kurdistan. The Sulaymaniyah Museum, Iraq.jpg|کێلەبەردی ئیدین سین، پاشای سیمۆڕۆم. مێژووەکەی بۆ سەردەمی بابلیی کۆن دەگەڕێتەوە. لە گوندی [[قەرەچەتان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. [[مۆزەخانەی سلێمانی]]. File:Sar-e Pol-e Zahab, relief IV.jpg|[[سەرپێڵی زەھاو]]، نەخشی یەکەم. جەنگاوەری بێ ڕیش بە تەورەوە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. پەپکەی خۆر لە سەرەوەیە. ناوێکی «زەبا(زونا)، کوڕی...» دەخوێندرێتەوە. ئەو بە گشتی وەک فەرمانڕەوایەکی [[لۆلۆبی]] دادەنرێت،<ref>{{cite book|last1=Osborne|first1=James F.|title=Approaching Monumentality in Archaeology|date=2014|publisher=SUNY Press|isbn=9781438453255|pages=123–124|url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA124|language=en}}</ref><ref name="JFO123">{{cite book|last1=Osborne|first1=James F.|title=Approaching Monumentality in Archaeology|date=2014|publisher=SUNY Press|isbn=9781438453255|pages=123–124|url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123|language=en}}</ref> بەڵام دەکرێت فەرمانڕەوایەکی شانشینی سیمۆڕۆم و کوڕی ئیدین سین بێت.<ref name="DF"/> File:Iddin-Sin portrait, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|پۆرترێتی ئیدین سین، پاشای سیمۆڕۆم، نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز. File:Enemy being trampled by Iddin-Sin, c. 2000 BC (detail).jpg|دووژمنێک کە ئیدین سین پێی ناوە بەسەریدا، ڕەنگە یاخیبوویەکی بەزێنراو بێت بە ناوی ئاورناھووش لە نووسراوە ھاوپێچەکەدا.<ref>{{cite journal|last1=Shaffer|first1=Aaron|title=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal|journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |date=2003|volume=93 |issue=1 |publisher=Zeitschrift für Assyoriologie|pages=3|url=https://www.academia.edu/13532907}}</ref> </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پاشا و میرەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] 0jl8ls8xsut6gl4cm2hpl0n93pec6rm 1574179 1574178 2026-04-10T09:17:31Z 1silent scientist 51740 1574179 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ئیدین سین<br/>{{nobold|{{𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪}}}} | image = Iddin-Sin,_King_of_Simurrum,_c._2000_BC_(detail).jpg | image_size = 250 | alt = ئیدین سین | caption = ئیدین سین، چەکدار بە کەوان و تەورێک، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا<ref name="ASID">{{cite journal |last1=Shaffer |first1=Aaron |last2=Wasserman |first2=Nathan |last3=Seidl |first3=Ursula |title=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |year=2003 |volume=93 |issue=1 |pages=1–52 |doi=10.1515/zava.93.1.1 |s2cid=161209489 |url=https://www.academia.edu/13532907 |language=en}}</ref> | reign = نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز | predecessor = | successor = | issue = زەبازوونا<br> کووببووتووم | father = | dynasty = | succession = [[سیمۆڕۆم|پاشای سیمۆڕۆم]] }} {{Location map | Iraq | width = 260px | float = | border = | caption = شوێنی ڕەسەنی نەخشی ئیدین سین، لە نزیک [[بێتواتە]]، [[باشووری کوردستان]] | alt = | relief = yes | AlternativeMap = | overlay_image = | label = نەخشی ئیدین سین | label_size = 70 | position = | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 36.340501 | lon_deg = 44.663423 }} '''ئیدین سین''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪: ''Iddî-Sîn''؛ ١٩٥٠ پ.ز) ([[Lugal|𒈗]] ''Šàr''، بە «شار» دەخوێندرێتەوە)<ref name="AS"/> پاشایەک بوو لە [[سیمۆڕۆم|شانشینی سیمۆڕۆم]]. سیمۆڕۆم شارە-دەوڵەتێکی گرینگی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو، لە سەردەمی [[ئەکەد]]ەوە تا [[ئووری سێیەم]]. سیمۆڕۆم دوای سەردەمی [[یەکەم پاشایەتیی بابل|بابلیی کۆن]] لە تۆمارەکاندا نامێنێت.<ref name="JE">{{cite book |last1=Eidem |first1=Jesper |title=The Shemshāra Archives 1: The Letters |date=2001 |publisher=Kgl. Danske Videnskabernes Selskab |isbn=9788778762450 |page=24 |url=https://books.google.com/books?id=PggUcchMk4AC&pg=PA24}}</ref> بەپێی نووسراوێک ([[:Commons:File:Stela_of_Iddi-Sin,_King_of_Simurrum._It_dates_back_to_the_Old-Babylonian_Period._From_Qarachatan_Village,_Sulaymaniyah_Governorate,_Iraqi_Kurdistan._The_Sulaymaniyah_Museum,_Iraq.jpg|کێلەبەردەکە]] لە گوندی [[قەرەچەتان]]، پارێزگای [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]] ھەڵگیراوە)، پێدەچێت ئیدین سین ھاوچەرخی پاشای [[لۆلۆبی]] [[ئانوبانینی]] بووبێت.<ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123}}</ref><ref>[http://etc.ancient.eu/interviews/secret-history-iddi-sins-stela/ مێژووی کێلەبەردەکەی ئیدین سین]</ref> چەندین فەرمانڕەوای شانشینی سیمۆڕۆم ناسراون، وەک ئیدین سین و کوڕەکەی زەبازوونا.<ref name="JE"/> نووسراوە جیاوازەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەوان ھاوچەرخی پاشا [[ئیشبی-ئێڕا]] بوون.<ref name="DF">{{cite book |last1=Frayne |first1=Douglas |title=Old Babylonian Period (2003-1595 BCE) |date=1990 |publisher=University of Toronto Press |isbn=9780802058737 |pages=707 ff |url=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA697}}</ref> لە نووسراوەکاندا، ناوی ئیدین سین بە 𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪 نووسراوە، لەگەڵ یەک دیاریکەری بێدەنگ ([[:Wikt:𒀭|𒀭]]، [[دینگیر|DINGIR]]) پێش بەشەکەی تری ناوەکە، 𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪. 𒄿𒋾 دەتوانرێت وەک «ئی-تی» بخوێندرێتەوە کە پیتە دووبارەکراوەکەی «ت» تێیدا جێگیرە، و دواتر لە ئینگلیزیدا دەنگی دوو «ت»ەکە زیاتر وەک دوو «د» وەرگیراوە. پاشان پیتی «ن» لە ئینگلیزیدا بۆ زیادکراوە ھەرچەندە لە بزماریی ئەکەدیدا بە ڕاشکاوی نەنووسراوە. دووەم [[:Wikt:𒀭|𒀭]] ([[دینگیر|DINGIR]]) وەک دیاریکەرێک بۆ بەشی کۆتایی 𒂗𒍪 کاردەکات کە نیشانەکانی EN.ZUن. بەم شێوەیە ھەر سێ پێکەوە لۆگۆگرامی ''^[[dingir|D]]''EN.ZU پێکدەھێنن، کە بە «[[سین (ئەفسانە)|سین]]» دەخوێندرێتەوە، کە ناوی خوداوەندی مانگ بووە.<ref name="AS"/> چوار نووسراو و نەخشێکی سیمۆڕۆم لە [[بێتواتە]] لە نزیک [[ڕانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]، لە نزیک سنووری [[ئێران]] ناسراون، لەوانە نەخشە گەورەکە کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]]ە، و یەکێکی تریش لە [[سەرپێڵی زەھاو]].<ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=120 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA120}}</ref><ref name="DF"/> وا بیردەکرێتەوە کە دیزاینی نەخشەکە لە «[[کێلی سەرکەوتنی نەرام سین]]»، پاشای [[ئەکەد]] وەرگیرابێت، کە تێیدا پاشا دەبینرێت پێ دەنێت بەسەر دووژمنەکاندا.<ref>{{cite web |title=Rock relief of Iddin-Sin, King of Simurrum|url=https://www.europeana.eu/portal/en/record/08502/Athena_Update_ProvidedCHO_The_Israel_Museum__Jerusalem_198921.html |website=Europeana}}</ref> ھەروەھا ھاوشێوەی نەخشەکانی تری ناوچەکەیە، وەک [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]]. نەخشی [[سەرپێڵی زەھاو]]، کە جەنگاوەرێکی بێ ڕیش بە تەورەوە نیشان دەدات کە پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، و ناوی «زەبا(زونا)، کوڕی...» لەسەر نووسراوە، ڕەنگە کوڕی ئیدین سین بێت.<ref name="DF"/> ئیدین سین ھەروەھا بەھۆی [[کێلەبەرد]]ێکەوە ناسراوە، کە بە [[زمانی ئەکەدی|زمانی ئەکەدی]] لەسەری نووسیوە و ئێستا لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]]یە. مۆرێک کە ئیدین سین و کوڕەکەی زەبازوونا (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒍝𒁀𒍪𒈾: ''Za-ba-zu-na'') نیشان دەدات، لە کۆمەڵەی ڕۆزنیشدا ناسراوە.<ref name="AS">{{cite journal |last1=Shaffer |first1=Aaron |title=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |date=2003 |volume=93 |issue=1 |publisher=Zeitschrift für Assyoriologie |pages=32–35 |url=https://www.academia.edu/13532907}}</ref> <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Rock Relief of Iddin-Sin, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|پاشا ئیدین سین لە شانشینی سیمۆڕۆم، تەورێک و کەوانێکی بەدەستەوەیە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە [[عەشتار]]ە. نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز. [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]].<ref name="ASID"/> File:Stela of Iddi-Sin, King of Simurrum. It dates back to the Old-Babylonian Period. From Qarachatan Village, Sulaymaniyah Governorate, Iraqi Kurdistan. The Sulaymaniyah Museum, Iraq.jpg|کێلەبەردی ئیدین سین، پاشای سیمۆڕۆم. مێژووەکەی بۆ سەردەمی بابلیی کۆن دەگەڕێتەوە. لە گوندی [[قەرەچەتان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. [[مۆزەخانەی سلێمانی]]. File:Sar-e Pol-e Zahab, relief IV.jpg|[[سەرپێڵی زەھاو]]، نەخشی یەکەم. جەنگاوەری بێ ڕیش بە [[تەور]]ەوە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. پەپکەی خۆر لە سەرەوەیە. ناوێکی «زەبا(زونا)، کوڕی...» دەخوێندرێتەوە. ئەو بە گشتی وەک فەرمانڕەوایەکی [[لۆلۆبی]] دادەنرێت،<ref>{{cite book|last1=Osborne|first1=James F.|title=Approaching Monumentality in Archaeology|date=2014|publisher=SUNY Press|isbn=9781438453255|pages=123–124|url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA124|language=en}}</ref><ref name="JFO123">{{cite book|last1=Osborne|first1=James F.|title=Approaching Monumentality in Archaeology|date=2014|publisher=SUNY Press|isbn=9781438453255|pages=123–124|url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123|language=en}}</ref> بەڵام دەکرێت فەرمانڕەوایەکی شانشینی سیمۆڕۆم و کوڕی ئیدین سین بێت.<ref name="DF"/> File:Iddin-Sin portrait, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|ئیدین سین، پاشای سیمۆڕۆم، نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز. File:Enemy being trampled by Iddin-Sin, c. 2000 BC (detail).jpg|دووژمنێک کە ئیدین سین پێی ناوە بەسەریدا، ڕەنگە یاخیبوویەکی بەزێنراو بێت بە ناوی ئاورناھووش لە نووسراوە ھاوپێچەکەدا.<ref>{{cite journal|last1=Shaffer|first1=Aaron|title=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal|journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |date=2003|volume=93 |issue=1 |publisher=Zeitschrift für Assyoriologie|pages=3|url=https://www.academia.edu/13532907}}</ref> </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پاشا و میرەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] pt62dinhjstb98juy14a1p2tvyq78og 1574180 1574179 2026-04-10T10:07:32Z 1silent scientist 51740 1574180 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ئیدین سین<br/>{{nobold|{{𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪}}}} | image = Iddin-Sin,_King_of_Simurrum,_c._2000_BC_(detail).jpg | image_size = 250 | alt = ئیدین سین | caption = ئیدین سین، چەکدار بە کەوان و تەورێک، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا<ref name="ASID">{{cite journal |last1=Shaffer |first1=Aaron |last2=Wasserman |first2=Nathan |last3=Seidl |first3=Ursula |title=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |year=2003 |volume=93 |issue=1 |pages=1–52 |doi=10.1515/zava.93.1.1 |s2cid=161209489 |url=https://www.academia.edu/13532907 |language=en}}</ref> | reign = نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز | predecessor = | successor = | issue = زەبازوونا<br> کووببووتووم | father = | dynasty = | succession = [[سیمۆڕۆم|پاشای سیمۆڕۆم]] }} {{Location map | Iraq | width = 260px | float = | border = | caption = شوێنی ڕەسەنی نەخشی ئیدین سین، لە نزیک [[بێتواتە]]، [[باشووری کوردستان]] | alt = | relief = yes | AlternativeMap = | overlay_image = | label = نەخشی ئیدین سین | label_size = 70 | position = | background = | mark = | marksize = | link = | lat_deg = 36.340501 | lon_deg = 44.663423 }} '''ئیدین سین''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪: ''Iddî-Sîn''؛ ١٩٥٠ پ.ز) ([[Lugal|𒈗]] ''Šàr''، بە «شار» دەخوێندرێتەوە) پاشایەک بوو لە [[سیمۆڕۆم|شانشینی سیمۆڕۆم]]. سیمۆڕۆم شارە-دەوڵەتێکی گرینگی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو، لە سەردەمی [[ئەکەد]]ەوە تا [[ئووری سێیەم]]. سیمۆڕۆم دوای سەردەمی [[یەکەم پاشایەتیی بابل|بابلیی کۆن]] لە تۆمارەکاندا نامێنێت.<ref name="JE">{{cite book |last1=Eidem |first1=Jesper |title=The Shemshāra Archives 1: The Letters |date=2001 |publisher=Kgl. Danske Videnskabernes Selskab |isbn=9788778762450 |page=24 |url=https://books.google.com/books?id=PggUcchMk4AC&pg=PA24}}</ref> بەپێی نووسراوێک ([[:Commons:File:Stela_of_Iddi-Sin,_King_of_Simurrum._It_dates_back_to_the_Old-Babylonian_Period._From_Qarachatan_Village,_Sulaymaniyah_Governorate,_Iraqi_Kurdistan._The_Sulaymaniyah_Museum,_Iraq.jpg|کێلەبەردەکە]] لە گوندی [[قەرەچەتان]]، پارێزگای [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]] ھەڵگیراوە)، پێدەچێت ئیدین سین ھاوچەرخی پاشای [[لۆلۆبی]] [[ئانوبانینی]] بووبێت.<ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=123 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123}}</ref><ref>[http://etc.ancient.eu/interviews/secret-history-iddi-sins-stela/ مێژووی کێلەبەردەکەی ئیدین سین]</ref> چەندین فەرمانڕەوای شانشینی سیمۆڕۆم ناسراون، وەک ئیدین سین و کوڕەکەی زەبازوونا.<ref name="JE"/> نووسراوە جیاوازەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەوان ھاوچەرخی پاشا [[ئیشبی-ئێڕا]] بوون.<ref name="DF">{{cite book |last1=Frayne |first1=Douglas |title=Old Babylonian Period (2003-1595 BCE) |date=1990 |publisher=University of Toronto Press |isbn=9780802058737 |pages=707 ff |url=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA697}}</ref> لە نووسراوەکاندا، ناوی ئیدین سین بە 𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪 نووسراوە، لەگەڵ یەک دیاریکەری بێدەنگ ([[:Wikt:𒀭|𒀭]]، [[دینگیر|DINGIR]]) پێش بەشەکەی تری ناوەکە، 𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪. 𒄿𒋾 دەتوانرێت وەک «ئی-تی» بخوێندرێتەوە کە پیتە دووبارەکراوەکەی «ت» تێیدا جێگیرە، و دواتر لە ئینگلیزیدا دەنگی دوو «t»ەکە زیاتر وەک دوو «d» وەرگیراوە. پاشان پیتی «n» لە [[ئینگلیزی]]دا بۆ زیادکراوە ھەرچەندە لە بزماریی ئەکەدیدا بە ڕاشکاوی نەنووسراوە. دووەم [[:Wikt:𒀭|𒀭]] ([[دینگیر|DINGIR]]) وەک دیاریکەرێک بۆ بەشی کۆتایی 𒂗𒍪 کاردەکات کە نیشانەکانی EN.ZUن. بەم شێوەیە ھەر سێ پێکەوە لۆگۆگرامی ''^[[dingir|D]]''EN.ZU پێکدەھێنن، کە بە «[[سین (ئەفسانە)|سین]]» دەخوێندرێتەوە، کە ناوی خوداوەندی [[مانگ]] بووە. چوار نووسراو و نەخشێکی سیمۆڕۆم لە [[بێتواتە]] لە نزیک [[ڕانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]، لە نزیک سنووری [[ئێران]] ناسراون، لەوانە نەخشە گەورەکە کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]]ە، و یەکێکی تریش لە [[سەرپێڵی زەھاو]].<ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=120 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA120}}</ref><ref name="DF"/> وا بیردەکرێتەوە کە دیزاینی نەخشەکە لە «[[کێلی سەرکەوتنی نەرام سین]]»، پاشای [[ئەکەد]] وەرگیرابێت، کە تێیدا پاشا دەبینرێت پێ دەنێت بەسەر دووژمنەکاندا.<ref>{{cite web |title=Rock relief of Iddin-Sin, King of Simurrum|url=https://www.europeana.eu/portal/en/record/08502/Athena_Update_ProvidedCHO_The_Israel_Museum__Jerusalem_198921.html |website=Europeana}}</ref> ھەروەھا ھاوشێوەی نەخشەکانی تری ناوچەکەیە، وەک [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]]. نەخشی [[سەرپێڵی زەھاو]]، کە جەنگاوەرێکی بێ ڕیش بە تەورەوە نیشان دەدات کە پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، و ناوی «زەبا(زونا)، کوڕی...» لەسەر نووسراوە، ڕەنگە کوڕی ئیدین سین بێت.<ref name="DF"/> ھەروەھا ئیدین سین بەھۆی [[کێلەبەرد]]ێکەوە ناسراوە، کە بە [[زمانی ئەکەدی|زمانی ئەکەدی]] لەسەری نووسیوە و ئێستا لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]]یە. <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Rock Relief of Iddin-Sin, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|پاشا ئیدین سین لە شانشینی سیمۆڕۆم، تەورێک و کەوانێکی بەدەستەوەیە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە [[عەشتار]]ە. نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز. [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]].<ref name="ASID"/> File:Stela of Iddi-Sin, King of Simurrum. It dates back to the Old-Babylonian Period. From Qarachatan Village, Sulaymaniyah Governorate, Iraqi Kurdistan. The Sulaymaniyah Museum, Iraq.jpg|کێلەبەردی ئیدین سین، پاشای سیمۆڕۆم. مێژووەکەی بۆ سەردەمی بابلیی کۆن دەگەڕێتەوە. لە گوندی [[قەرەچەتان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. [[مۆزەخانەی سلێمانی]]. File:Sar-e Pol-e Zahab, relief IV.jpg|[[سەرپێڵی زەھاو]]، نەخشی یەکەم. جەنگاوەری بێ ڕیش بە [[تەور]]ەوە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. پەپکەی خۆر لە سەرەوەیە. ناوێکی «زەبا(زونا)، کوڕی...» دەخوێندرێتەوە. ئەو بە گشتی وەک فەرمانڕەوایەکی [[لۆلۆبی]] دادەنرێت،<ref>{{cite book|last1=Osborne|first1=James F.|title=Approaching Monumentality in Archaeology|date=2014|publisher=SUNY Press|isbn=9781438453255|pages=123–124|url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA124|language=en}}</ref><ref name="JFO123">{{cite book|last1=Osborne|first1=James F.|title=Approaching Monumentality in Archaeology|date=2014|publisher=SUNY Press|isbn=9781438453255|pages=123–124|url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA123|language=en}}</ref> بەڵام دەکرێت فەرمانڕەوایەکی شانشینی سیمۆڕۆم و کوڕی ئیدین سین بێت.<ref name="DF"/> File:Iddin-Sin portrait, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|ئیدین سین، پاشای سیمۆڕۆم، نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز. File:Enemy being trampled by Iddin-Sin, c. 2000 BC (detail).jpg|دووژمنێک کە ئیدین سین پێی ناوە بەسەریدا، ڕەنگە یاخیبوویەکی بەزێنراو بێت بە ناوی ئاورناھووش لە نووسراوە ھاوپێچەکەدا.<ref>{{cite journal|last1=Shaffer|first1=Aaron|title=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal|journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |date=2003|volume=93 |issue=1 |publisher=Zeitschrift für Assyoriologie|pages=3|url=https://www.academia.edu/13532907}}</ref> </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پاشا و میرەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] 7fdankgdlv6823q269fijt7928j2b2t 0 294382 1574181 2026-04-10T10:11:34Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344224081|Simurrum]]» 1574181 wikitext text/x-wiki .... e8rhiz0tks39lthvf9x9y3pdkzx6oa0 1574182 1574181 2026-04-10T10:15:28Z 1silent scientist 51740 1574182 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = شانشینی سیمورووم<br>𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎 | common_name = شانشینی سیمورووم | era = [[سەردەمی برۆنز|بڕۆنزی پێشوو]] | status = | event_start = | year_start = ھەزارەی سێیەمی پ.ز | date_start = | event1 = | date_event1 = | event_end = | year_end = ھەزارەی دووەمی پ.ز | date_end = | p1 = | flag_p1 = | s1 = | flag_s1 = | image_flag = | flag_type = | image_coat = | image_map = Elam1.png | image_map_caption = خاکی سیمورووم لە ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] | capital = | common_languages = <br>[[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] | religion = | government_type = [[پاشایەتی]] | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | title_leader = | legislature = | stat_area1 = | today = [[عێراق]] و [[ئێران]] }} '''سیمورووم''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]:𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎)<ref name="AS">{{cite journal |last1=Shaffer |first1=Aaron |title=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |date=2003 |volume=93 |issue=1 |publisher=Zeitschrift für Assyoriologie |pages=7–12 |url=https://www.academia.edu/13532907}}</ref> شارە-دەوڵەتێکی گرینگی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو لە دەوروبەری ٢٠٠٠ پ.ز تا ١٥٠٠ پ.ز، لە سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]یەوە تا [[ئووری سێیەم]]. شانشینی سیمورووم دوای سەردەمی [[یەکەم پاشایەتیی بابل|بابلیی کۆن]] لە تۆمارەکاندا نامێنێت.<ref name="JE">{{cite book |last1=Eidem |first1=Jesper |title=The Shemshāra Archives 1: The Letters |date=2001 |publisher=Kgl. Danske Videnskabernes Selskab |isbn=9788778762450 |page=24 |url=https://books.google.com/books?id=PggUcchMk4AC&pg=PA24}}</ref> پێشنیار کراوە کە لە سەردەمی بابلیی کۆندا ناوەکەی زەببان بووبێت، کە ناوەندێکی پەرستنی دیاری [[ئاداد]] بووە.<ref>[https://eprints.soas.ac.uk/7498/1/ZabbanTL.pdf]George, A., "The Sanctuary of Adad at Zabban? A Fragment of a Temple List in Three Sub-columns", BiOr. 65, pp. 714–717, 2008</ref><ref>Weidner, Ernst, "Simurrum Und Zaban", Archiv Für Orientforschung, vol. 15, pp. 75–80, 1945</ref> دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی [[لۆلۆبی|شانشینی لۆلۆبی]] بوو.<ref name="auto">{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC |date=2006 |publisher=Routledge |pages=115–116 |isbn=9781134520626 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT115}}</ref><ref>Meissner, Bruno, "Simurru", Orientalistische Literaturzeitung, vol. 22, no. 1-6, pp. 69-70, 1919</ref> زەببان وەک ناوەندێکی پەرستنی ئاداد تا سەردەمی بابلیی نوێ ئاماژەی پێ کراوە.<ref>[https://eprints.soas.ac.uk/7075/1/JANER7%3A2offprint.pdf]Schwemer, Daniel, "The Storm-Gods of the Ancient Near East: Summary, Synthesis, Recent Studies Part I", Journal of Ancient Near Eastern Religions 7.2, pp. 121-168, 2007</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} nf3es3wvfjenz73fw82svgk1rzkahbx 1574191 1574182 2026-04-10T10:53:10Z 1silent scientist 51740 1574191 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = شانشینی سیمورووم<br>𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎 | common_name = شانشینی سیمورووم | era = [[سەردەمی برۆنز|بڕۆنزی پێشوو]] | status = | event_start = | year_start = ھەزارەی سێیەمی پ.ز | date_start = | event1 = | date_event1 = | event_end = | year_end = ھەزارەی دووەمی پ.ز | date_end = | p1 = | flag_p1 = | s1 = | flag_s1 = | image_flag = | flag_type = | image_coat = | image_map = Elam1.png | image_map_caption = خاکی سیمورووم لە ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] | capital = | common_languages = <br>[[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] | religion = | government_type = [[پاشایەتی]] | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | title_leader = | legislature = | stat_area1 = | today = [[عێراق]] و [[ئێران]] }} '''سیمورووم''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]:𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎)<ref name="AS">{{cite journal |last1=Shaffer |first1=Aaron |title=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |date=2003 |volume=93 |issue=1 |publisher=Zeitschrift für Assyoriologie |pages=7–12 |url=https://www.academia.edu/13532907}}</ref> شارە-دەوڵەتێکی گرینگی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو لە دەوروبەری ٢٠٠٠ پ.ز تا ١٥٠٠ پ.ز، لە سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]یەوە تا [[ئووری سێیەم]]. شانشینی سیمورووم دوای سەردەمی [[یەکەم پاشایەتیی بابل|بابلیی کۆن]] لە تۆمارەکاندا نامێنێت.<ref name="JE">{{cite book |last1=Eidem |first1=Jesper |title=The Shemshāra Archives 1: The Letters |date=2001 |publisher=Kgl. Danske Videnskabernes Selskab |isbn=9788778762450 |page=24 |url=https://books.google.com/books?id=PggUcchMk4AC&pg=PA24}}</ref> پێشنیار کراوە کە لە سەردەمی بابلیی کۆندا ناوەکەی زەببان بووبێت، کە ناوەندێکی پەرستنی دیاری [[ئاداد]] بووە.<ref>[https://eprints.soas.ac.uk/7498/1/ZabbanTL.pdf]George, A., "The Sanctuary of Adad at Zabban? A Fragment of a Temple List in Three Sub-columns", BiOr. 65, pp. 714–717, 2008</ref><ref>Weidner, Ernst, "Simurrum Und Zaban", Archiv Für Orientforschung, vol. 15, pp. 75–80, 1945</ref> دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی [[لۆلۆبی|شانشینی لۆلۆبی]] بوو.<ref name="auto">{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC |date=2006 |publisher=Routledge |pages=115–116 |isbn=9781134520626 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT115}}</ref><ref>Meissner, Bruno, "Simurru", Orientalistische Literaturzeitung, vol. 22, no. 1-6, pp. 69-70, 1919</ref> زەببان وەک ناوەندێکی پەرستنی ئاداد تا سەردەمی بابلیی نوێ ئاماژەی پێ کراوە.<ref>[https://eprints.soas.ac.uk/7075/1/JANER7%3A2offprint.pdf]Schwemer, Daniel, "The Storm-Gods of the Ancient Near East: Summary, Synthesis, Recent Studies Part I", Journal of Ancient Near Eastern Religions 7.2, pp. 121-168, 2007</ref> == مێژوو == [[File:Iddin-Sin, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|thumb|[[ئیدین سین]]، پاشای سیمورووم، چەکدار بە کەوان و تەورێک، پێ دەنێت بەسەر دوژمنێکدا ({{Circa|١٩٥٠ پ.ز}})]] وادیارە شانشینی سیمورووم بەشێک بووبێت لە پشتێنەی شارە-دەوڵەتە [[حووری|حوورییە]]کان لە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]].<ref>[https://www.persee.fr/doc/rhita_0080-2603_1978_num_36_1_1090]Hallo W.W., Simurrum and the Hurrian Frontier, Revue Hittite et Asianique, pp. 71-81, 1978</ref><ref name="JE"/> ئەوان زۆرجار لە ململانێدا بوون لەگەڵ فەرمانڕەواکانی ئووری سێیەم.<ref name="JE"/><ref name="DF">Douglas Frayne, "Simurrum", Old Babylonian Period (2003-1595 B.C.): Early Periods, Volume 4, Toronto: University of Toronto Press, pp. 707-716, 1990 {{ISBN|9780802058737}}</ref> سەرچاوە مێزۆپۆتامییەکان بە «کێونشینەکان» ئاماژەیان پێ دەکەن.<ref>Sallaberger, W., "Ur III-Zeit", in W. Sallaberger and A. Westenholz (eds.), Mesopotamien: Akkade und Ur III-Zeit, Orbus Biblicus et Oriemtalis 160/3. Fribourg: Universitätsverlag / Göttingen: Vandenhoeck and Ruprecht, pp. 121–390, 1999</ref> چەندین نووسراو پێشنیاری ئەوە دەکەن کە سیمورووم تا ڕادەیەکی زۆر بەھێز بووە، و ھەندێک ڕووناکی دەخەنە سەر ململانێکانی دەوروبەری ناوچەی [[زاگرۆس]]، نموونەیەکی تری لەو شێوەیە [[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]]یە لە شانشینی دراوسێی [[لۆلۆبی]].<ref name="JE"/> چوار نووسراو و نەخشێک (کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]]ە) لە سیمورووم لە [[بێتواتە]] لە نزیک [[ڕانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]، و یەکێکی تریش لە [[سەرپێڵی زەھاو]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ناسراون.<ref name="DF"/><ref>{{cite book |last1=Osborne |first1=James F. |title=Approaching Monumentality in Archaeology |date=2014 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438453255 |pages=120 |url=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&pg=PA120}}</ref> <ref>Fouadi, A. H. A., Inscriptions and Reliefs from Bitwata.", Sumer, vol. 34, no. 1-2, pp. 122–29, 1978</ref> === سەردەمی بڕۆنزی پێشوو === ==== سەردەمی ئەکەدی ==== سیموروومەکان بەردەوام لە ململانێدا بوون لەگەڵ [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]. ناوی چوار ساڵی سەردەمی پاشایەتیی [[سارگۆنی ئەکەد]] باس لە ھەڵمەتەکانی دەکات دژی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]، ماری، سیمورووم، و ئورووا (شارە-دەوڵەتێکی ئیلامی):<ref>{{Cite web|url=https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm|title=T2K1.htm|website=cdli-gh.github.io}}</ref><ref name="DTP"/> {{quote| # «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن چوو بۆ سیمورووم» # «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن ئورووای تێکشکاند» # «ئەو ساڵەی کە ئورووا تێکشکێنرا» # «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن ئیلامی تێکشکاند» # «ئەو ساڵەی کە تێیدا [[ماری، سووریا|ماری]] تێکشکێنرا» |ناوی ساڵە پاشایەتییە ناسراوەکانی سارگۆن.<ref>{{cite web |title=Year Names of Sargon |url=http://cdli.ox.ac.uk/wiki/doku.php?id=sargon_year-names |website=cdli.ox.ac.uk}}</ref><ref name="DTP">{{cite book |last1=Potts |first1=D. T. |title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-09469-7 |page=92-93 |url=https://books.google.com/books?id=WE62CgAAQBAJ&pg=PA92 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Álvarez-Mon |first1=Javier |last2=Basello |first2=Gian Pietro |last3=Wicks |first3=Yasmina |title=The Elamite World |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-32983-1 |page=247 |url=https://books.google.com/books?id=yClKDwAAQBAJ&pg=PT247 |language=en}}</ref>}} ساڵێکی نادیار لە سەردەمی پاشای [[ئەکەد]] [[نەرام سین]] بەم شێوەیە تۆمار کراوە: «ئەو ساڵەی کە نەرام سین بەسەر سیموروومدا لە کیراشێنیوە سەرکەوت و بابای فەرمانڕەوای سیمورووم، و دووبوولی ئێنسی (فەرمانڕەوا)ی ئارامێی بە زیندانی گرت».<ref>{{Cite web|url=https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K3.htm|title=T2K3.htm|website=cdli-gh.github.io}}</ref><ref>Cohen, Mark E., "A New Naram-Sin Date Formula.", Journal of Cuneiform Studies, vol. 28, no. 4, pp. 227–32, 1986</ref> ئارامێ بەوە ناسراوە کە پەیوەندی بە [[ئەشنوونا]]وە ھەیە. نامەیەکی بابلیی کۆنیش سیمورووم بە ئەشنوونا دەبەستێتەوە. ئەمە پێشنیاری ئەوە دەکات کە سیمورووم لە ناوچەی ئەو شارەدا بووبێت.<ref>Finkelstein, J. J., "Subartu and Subarians in Old Babylonian Sources", Journal of Cuneiform Studies, vol. 9, no. 1, pp. 1–7, 1955</ref> پاشایەک، کە لە ڕاپەڕینە گەورەکەی دژی [[نەرام سین]]دا ناوی ھاتووە، پووتتی مادا ئەل بووە.<ref>J. G. Westenholz, "Legends of the Kings of Akkade", Winona Lake, IN: Eisenbrauns, 1997</ref> دوای ئەوەی [[ئەکەد]] بەدەست [[خانەدانی گۆتیی سۆمەر|گۆتییەکان]]ەوە کەوت، لۆلۆبییەکان و سیموروومەکان دژی فەرمانڕەوای گۆتی [[ئێرریدۆپیزیر]] ڕاپەڕین، بەپێی نووسراوەکانی دوایینیان: {{Quote|کا-نیسبا، پاشای سیمورووم، خەڵکی سیمورووم و [[لۆلۆبی]]ی بۆ ڕاپەڕین ھاندا. ئەمینیلی، ژەنەڕاڵی [لۆلۆبی، دوژمن]... وای لە خاکەکە کرد [یاخی ببێت]... ئێرریدۆ-پیزیر، بەھێز، پاشای گۆتیۆم و چوار لای جیھان پەلەی کرد [بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی] ئەو... لە یەک ڕۆژدا دەربەندی ئۆربیلۆمی لە چیای مووممووم گرت. جگە لەوەش، نیریشوھای گرت.|نووسراوی R2:226-7ی ئێرریدۆپیزیر.<ref name="auto"/>}} لە خاڵێکدا، ڕەنگە سیمورووم بووبێتە پاشکۆی [[گۆتییەکان]].<ref name="JE"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} brto2xvpda0laam8zjeiyndfvbvvz7i 0 294383 1574186 2026-04-10T10:24:37Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1319485799|Anubanini rock relief]]» 1574186 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:ئەکەد]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران]] [[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 3gvltogvf6u4jpe9kpts0sfkqg1yfs8 1574187 1574186 2026-04-10T10:29:21Z 1silent scientist 51740 1574187 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی | native_name = سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی | native_name_lang = Persian | image = Anubanini Rock Relief 1.jpg | caption = نەخشەکە لە ساڵی ٢٠١٦دا | coordinates = {{coord|34.4633|N|45.8683|E|display=inline,title}} | location = [[سەرپێڵی زەھاو]]، [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | type = نەخشی سەر بەرد | built = {{circa|٢٣٠٠ پ.ز}} }} [[File:Anubanini relief components.jpg|thumb|پێکھاتەکانی نەخشەکە (جیاکراوەتەوە): پاشا [[ئانوبانینی]] پێ دەنێت بەسەر دوژمنێکدا، خوداوەند [[عەشتار]]، دوو گرووپی زیندانی، و نووسراوێک بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]]] '''نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی''' ({{langx|fa|سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی}})، کە بە '''سەرپێڵی زەھاوی دووەم''' یان '''نەخشی سەرپێڵی زەھاو'''<ref name="DTP">{{cite book|last1=Potts|first1=D. T.|url=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA318|title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State|date=1999|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521564960|page=318|language=en}}</ref>یش ناودەبرێت، [[نەخشی سەر بەرد|نەخشێکی سەر بەرد]]ە لە سەردەمی [[ئەکەد]] (نزیکەی ٢٣٠٠ پ.ز) یان [[سەردەمی ئیسین لارسا]] (سەرەتای ھەزارەی دووەمی پ.ز) کە لە [[پارێزگای کرماشان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ھەڵکەوتووە.<ref name="DTP" /> پێدەچێت نەخشەکە سەر بە [[چاند]]ی [[لۆلۆبی]]یەکان بێت و لە دووری ١٢٠ کیلۆمەتر لە باکووری کرماشان، لە نزیک [[سەرپێڵی زەھاو]] ھەڵکەوتووە. نەخشەکانی لۆلۆبی کۆنترین نەخشی سەر بەردی [[ئێران]]ن، و ئەوانەی دواتر نەخشە ئیلامییەکانی [[ئەشکەوتی سەلمان]] و [[کووڵ فەرەح]]ن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەکەد]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران]] [[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] ocxdoka41pgjvz8sgkqa3vp2w4msuxq 0 294384 1574190 2026-04-10T10:33:07Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[سەردەمی برۆنز]]ی گواستەوە بۆ [[سەردەمی بڕۆنز]]: ناوی شیاوتر 1574190 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[سەردەمی بڕۆنز]] qu52hv56xund42oxilguu3azmzb5f6o