قازی محەممەد

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ckb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکیپیدیا</sitename>
    <dbname>ckbwiki</dbname>
    <base>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">تایبەت</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">وتووێژ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">لێدوانی بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">لێدوانی ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پەڕگە</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">وتووێژی پەڕگە</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">وتووێژی میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">داڕێژە</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">وتووێژی داڕێژە</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">یارمەتی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">وتووێژی یارمەتی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">پۆل</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">وتووێژی پۆل</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">دەروازە</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">لێدوانی دەروازە</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">لێدوانی ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">لێدوانی ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">لێدوانی مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>قازی محەممەد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>552</id>
    <revision>
      <id>1574635</id>
      <parentid>1571000</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T11:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ژیانی ڕامیاری و کۆمار */</comment>
      <origin>1574635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39924" sha1="o5h9laixf0cs0thnn8kgjs4x5io6dre" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو     = قازی محەممەد
| وێنە    = Qazi Muhammad.jpg
| قەبارەی وێنە  = 180px
| ناوی کاتی لەدایکبوون  =
| شوێنی لەدایکبوون  = [[مەھاباد]]
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨٩٣|٥|١}}
| ڕێکەوتی مردن   = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٤٧|٠٣|٣١|١٨٩٣|٠٥|٠١}}
| شوێنی مردن   = [[مەیدانی چوارچرا]]، [[مەھاباد]]
| ھۆکاری مردن   = [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]]
| شوێنی گۆڕ  = [[مەھاباد]]
| نیشتەجێ  =[[کوردستان]]
| نەتەوە  = [[کورد]]
| ناوەکانی تر  = پێشەوا
| ھاووڵاتی  =
| ڕادەی خوێندەواری =
| دایەن   =
| پیشە   = [[دادوەر]] 
| ساڵانی چالاکی  =
| شار   = [[مەھاباد]] 
| ناسراو بە  = پێشەوا
| سەرناو  = سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]]
| وادە   = ١١ مانگ
| حیزب   = [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژێکاف]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]
| بەرامبەرەکان  = [[شانشینی پەھلەوی]]
| ئایین   = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) 
| ھاوسەر  = [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]]
| منداڵەکان  = عیفەت، [[عەلی قازی|عەلی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پەروین، فەوزیە، مونیر، سوھەیلا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= سوھەیلا قازی محەمەد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان= https://jinhaagency1.com/so/zhan/fdg-35433|بڵاوکەرەوە= jinhaagency}}&lt;/ref&gt; و [[مریەم قازی|مریەم]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0104202018|سەردێڕ=تەرمی مریەم قازی کچی پێشەوا قازی محەممەد لە کەلار بەخاکسپێردرا|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=rudaw}}&lt;/ref&gt;
| باوان   = [[قازی عەلی]] (باوک){{ھن}}[[گەوھەرتاج خانم]] (دایک)
}}
'''قازی محەممەد''' (١ی ئایاری ١٨٩٣، [[مەھاباد]] – ٣١ی ئازاری ١٩٤٧، [[مەھاباد]]) [[سیاسەتوان]]، [[دادوەر]]ێکی [[کورد]] و سەرۆکی [[کۆماری مەھاباد]] بوو. ئەو یەکێک لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ناوچەی [[موکریان]] بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦، بە ھاوکاری چەند کەسێکی دیکە دەوڵەتی کۆماری مەھاباد لە شاری [[مەھاباد]] دامەزراند. دوای ڕووخانی کۆمار لە ساڵی ١٩٤٧، قازی لەگەڵ برا و ئامۆزاکەی لەلایەن [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]یەوە لە [[مەیدانی چوارچرا]]ی [[مەھاباد]] لە [[سزای مەرگ|سێدارە]] دران.

== سەرەتای ژیان ==
[[پەڕگە:Qazi Muhammed wearing Kurdish clothes.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد بە گەنجی و بە جلوبەرگی کوردییەوە.]]
قازی محەممەد، کوڕی [[قازی عەلی]]، لە بنەماڵەیەک لەدایکبووە کە ناوبانگی لە شاری [[مەھاباد]] بۆ چوار سەدە پێشتر دەگەڕێتەوە. ئەوان نەک تەنیا لەلای خەڵک بەڵکو لەلایەن دەسەڵاتداران و بەرپرسانی حکوومەتیش جێگەی ڕێز و پێزانین بوون. ھەر بە بنەماڵە زانا و {{قت|ئازادیخواز}} و نیشتمانپەروەر بوون. لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی یەکەمی جیھانیدا]] پیاوی وەک [[میرزا فەتاحی]] قازییان لە بەرەنگاریی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[ڕووسەکان]] لێ شەھید بوو، کوڕە لاوەکانیشی (سالار و محەممەد) بە دیل گیران و بۆ شوێنە دوورەکانی [[ڕووسیا]]ی ئەو کات بەڕێ کران و تا [[شۆڕشی تشرینی یەکەم]] ھەر لە دیلیدا بوون.

قازی عەلی باوکی، لە ١٩٣٠ لە مەھاباد ڕێکخراوێکی کوردی بە ناوی ''بزووتنەوەی محەممەد'' پێک ھێنا. ناوبراو لەگەڵ [[جووڵانەوەی شێخ محەممەد خیابانی]] لە [[تەورێز]] پەیوەندی ھەبوو، تا ساڵی ١٩٣٤یش کە مرد لەسەر ئەو کارە بەردەوام بووە.

قازی عەلی، دوو کوڕی ھەبووە، یەکێکیان [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبوالقاسم قازی]] (ناسراو بە سەدری قازی) بووە کە دوو دەورە لەلایەن خەڵکەوە کراوەتە نوێنەری [[پەرلەمان]] و جێی بڕوا و کاریگەرێتی تایبەتی ھەبووە. دوای تەواوبوونی کاری [[پەرلەمان]] لەسەر ڕاسپاردەی باوکی، بۆ ڕاپەڕاندنی کارە سیاسییەکان و یاریدانی خەڵک ھەر لە [[تاران]] مابووەوە.

قازی محەممەدیش کە ساڵی ١٨٩٣ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لەو بنەماڵەدا لەدایکبووە. قازی محەممەد لە منداڵی و لاویدا زۆر خولیای زانست و فێربوونی زمانە بیانییەکان بووە و جگە لە [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]]، لەگەڵ زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[ئێسپێرانتۆ]] و تا ڕادەیەکیش [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] ئاشنایەتی کردووە.
قازی محەممەد زۆری حەز بە تێکەڵاوی لەگەڵ کەسایەتییە گەورەکان، کوردانی نیشتمانپەروەر و سەرۆک عەشیرەتەکان ھەبووە.

== دەستپێکی فەرھەنگی ==
دوای مردنی باوکی، بوو بە [[دادوەر]]ی شار. لەبەر ئارەزووی خۆی بۆ کاری فەرھەنگی و پەرەپێدانی ئاستی ڕۆشنبیریی خەڵک، لە ساڵەکانی پێش ١٩٤١ و دوای ئەوەش بەرپرسیارێتی فەرمانگەی فەرھەنگ و ئەوقافی شاری مەھابادی لە ئەستۆ گرتووە و خزمەتی بەرچاوی فەرھەنگی کردووە و لەکاتی بەرپرسیارێتی ئەودا، یەکەم [[خوێندنگە]]ی کچان لە [[مەھاباد]] کراوەتەوە. ھەر لەبەر ئەوە لەگەڵ زۆرێک لە خوێندکاران، ڕۆشنبیران و مامۆستایان پەیوەندی نزیکی بووە.

لە ماوەی ناجێگیری دەوڵەتی ئێران، واتە لە ساڵانی ١٩٤١–١٩٤٦، بەڕێوەبەرایەتی ئەو لە پێشبردنی کاروبارەکان و بەتایبەتی لە چارەسەرکردنی کێشەی [[ھۆز]]ەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە. زۆر لە گرفتەکانی کاری ڕۆژانەی خەڵک لە دیوانی ئەودا کە ''مەحکەمە''یان [[دادگا]]یان پێدەگوت، چارەسەر دەبوو.

قازی محەممەد ڕێزێکی تایبەتی لای دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژ.ک) ھەبووە. زۆرێک لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژ.ک]] ڕاوێژیان لەگەڵدا کردووە و زۆریان خۆش ویستووە و زۆر ھەوڵیان داوە تا ببێتە ئەندامیان.

قازی لە ڕوانگەی نوێنەرانی بیانیشەوە کە ئەوکات ئێرانیان لەنێو خۆیان دابەش کردبوو، ڕێزی تایبەتی ھەبووە. ھەر کەس چووەتە [[مەھاباد]] و تێکۆشاوە بەر لە ھەموو کەسێک چاوی بەو کەوتووە. بانگکردنی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەر لەم پەیوەندییەدا بووە، کە لەگەڵ شاندێکی گەورە سەردانی [[باکوو|باکوویان]] کردووە.

== کەسایەتی قازی ==
[[پەڕگە:Qazi-barzani1.JPG|وێنۆک|200px|{{چینی ناوەند}}قازی محەممەد و مستەفا بارزانی{{کۆتایی}}]]

قازی محەممەد مرۆڤێکی فەرھەنگ دۆست، خۆش بەیان، [[وێژە|ئەدەب]] و [[ھونەر]] دۆست، ئەھلی ڕاوێژ و لە ھەمان کاتدا خەباتگەرێکی نیشتمانپەروەر و گەل خۆشەویست بوو. لەگەڵ ھەموو چین و توێژێک ھەڵسوکەوتی ھەبوو و لە کاتی پێویستدا لە ھەست و ھێزیان کەڵکی وەر دەگرت.

وەک ئەوەی لە وەسیەتەکەیدا ھاتوو، قازی محەممەد برایەتی و یەکگرتوویی کوردی پێ گەورەترین ھۆی سەرکەوتن بوو. ھەر بۆیە لە زۆربەی وتارەکانی کە لە ڕۆژنامەی کوردستان، ئەوکات چاپ کراون لەسەر بابەتی یەکێتی و برایەتی دواوە و مەرجی سەرکەوتن و کۆڵەکەی ڕاگرتنی کۆمار و ھۆی سەرکەوتن بەسەر دوژمنانیدا زانیوە.

ھەرچەند دەیزانی دوژمنەکانی [[کورد]] ڕاست ناکەن بەڵام لە وتووێژدا زۆر بە ڕاشکاوی ڕای دەگەیاند کورد حەز دەکات لە ڕێگای ئاشتییەوە بە مافی خۆی بگا، بەڵام ئەگەر وا نەبێ ئەوەی بۆی بکرێ دەیکات.

لە پێش کۆماردا جاربەجارە لە [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]] بە ناوی '''''پێشەوا''''' باسی لێوە دەکرا، لە دوای دامەزرانی کۆمار بە شێوەی فەرمی نازناوی پێشەوای پێبەخشراو و ئەو ناوە تا ئێستاش لەنێو کۆڕ و کۆمەڵی خەڵکیدا ھەر باوە.

== ژیانی ڕامیاری و کۆمار ==
[[پەڕگە:Qazi Muhammed with military leaders.jpg|250px|وێنۆک|قازی محەممەد لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی سەربازی.]]
[[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg|300px|وێنۆک|قازی محەممەد لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٦.]]
قازی محەممەد کە بوو بە ئەندامی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ. ک]] و ناوی نھێنی ''بینایی'' بۆ دانرا، ھیوایەکی زیاتری بۆ بەرپرسان و خەڵک پێک ھێنا. لە ئاکامی تێگەیشتنی بە وەخت و ئازایەتی [[سیاسەت|ڕامیاری]]، ئەو بە بڕوا ھێنان بە بەرپرسانی کۆمەڵە بە [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (ڕوونکردنەوە)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]]ی وەک پارتێکی [[دیموکراسی|دیموکرات]] و پێشکەوتوو دەستی کرد بە تێکۆشان و خەباتی ڕامیاری. قازی لەبەر ئەو ڕێزە تایبەتەی بۆ ژ. ک ھەیبوو، بناغەی دامەزرانی پارتی دیموکراتیشی ھەر لە ٢٥ی [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، ڕۆژی دامەزرانی ژ. ک دانا و ھەر بۆیە سەرنجی زۆربەی بەرپرسانی بۆ تێکۆشان لە نێو حیزبی دیموکراتی کوردستاندا ڕاکێشا. پارتەکە زۆر بە خێرایی پەلوپۆی سەند و تێکۆشانی لە ھەموو ناوچەی ئازادی کوردستان دا پەرەی سەند. قەیرانی بە زۆر لکاندنی [[کوردستان]] بە [[ئازەربایجان]]ەوە چارەسەر کرد و ناچاری کردن ڕەچاوی جیاواز بۆ کوردستان بکەن. لە یەکەم کۆنگرەدا، لە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٤٦ (٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) بە بەشداریی نوێنەرانی پارچەکانی دیکەی [[کوردستان]] و [[مەلا مستەفا بارزانی]] و سەرۆکی [[ئێڵ]] و نوێنەرانی ھەموو چین و توێژەکانی کوردستان پێکھاتنی یەکەم [[کۆماری کوردستان]] ڕاگەیەندرا.

لە کۆماری کورستان دا پێنچ کەس پلەی ژەنەراڵیان پێبەخشرا ئەوانیش ([[سەیفی قازی]]، [[مەلا مستەفا بارزانی]]، [[حەمە ڕەشید خانی بانە]]، [[عەمەرخانی شکاک]]، [[زێڕۆبەگی ھەرکی]]) بوون، لە ماوەی دەسەڵاتداری کۆماری کوردستان ئەوەی پێویست بوو زۆر بە ڕاشکاوی بە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] و [[ئەحمەد قەوام]] ([[سەرۆک وەزیران]]ی کاتی [[ئێران]]) ڕاگەیاندووە، قامکی لەسەر پێگەی ئەوان بەرامبەر بە نەتەوەی [[کورد]] داناوە. بە ئاشکرا پێی گوتوون: «ناتانەوێت پرسی [[کوردستان]] چارەسەر بکەن».

قازی محەممەد لە کاتی حکومڕانی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژھەڵات]] بە زۆری متمانەیان بەو نەدەکرد چونکە ئەو لەگەڵ [[ڕووسەکان]] پەیوەندیەکی باشی ھەبوو. کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیای قەیسەری]] شارەکەیان تاڵانکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=E.|سەردێڕ=The Kurdish Struggle, 1920-94|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٧٧٤٢-٤|edition=١٩٩٦|شوێن=[[لەندەن]]|پەڕەکان=٢٩}}&lt;/ref&gt;

== ڕووخانی کۆمار ==
دوای وتووێژی زۆر، تاران و کۆماری کوردستان بە خاڵێکی ھاوبەش نەگەشتن و گرفتەکان چارەسەر نەکران. ھەر بۆیە بەشوێن ماوەیەک ھەڕەشە، و بە دوای وەر گرتنی ھێندێ بەڵێن بۆ یارمەتیدان لە ڕووخاندنی کۆماری كوردستان لەلایەن بڕێک سەرۆک عەشیرەتەکان، تەنانەت چەن کەس لەوانەی دەگەڵ قازی سەفەری باکۆیان کردبوو، تاران لە پێشدا ھێرش دەکاتە تەورێز بۆ ڕووخاندنی کۆماری ئازەربایجان و پاشان ھێرش دەکاتە سەر کوردستان. ئەو سەرۆک عەشیرەتانی بەرگرییان لە کۆمار کرد ( مەلا مستەفا بارزانی و زێڕۆبەگ هەرکی و تەها بەگ هەرکی ) بوون و تا روخانی کۆمار خۆیان بە دەستەوە نەدا .  

[[پەڕگە:Kurdish Mahabad Republic Was Established in 1947 - The President Ghazi Muhammad In The Middle.jpg|350px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد لەگەڵ چەند وەزیر و کاربەدەستێکی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧.]]

ئەرتەشی ئێران کە قورسترین ئامێری شەریان چەن تانکی کۆن و قۆڕازە بوو، ڕۆژی ٢٠ سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٥ی ھەتاوی (١٩٤٦ی زایینی) گەیشتە دەرۆی شاری تەورێز و ڕۆژی ٢١بە ھەڵاتنی سەرۆکانی کۆمار بۆ سۆڤیەت [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] ڕووخا و ئەرتەش شاری تەورێزی داگیر کرد. دوای ئەوە ئەرتەش لەوێڕا بەرەو مەھاباد ڕێ کەوت. لەو ئەو ناوچانەی دیکە لە باشووری مەھاباددا کە خۆیان بە بەشی کۆمار دەزانی و دەسەڵاتی تارانیان بە [[حکوومەتی ناوەندی]] نادەزانی، واتە لە شارەکانی [[سنە]]، [[دیواندەرە]]، [[مەریوان]] ھەتا نزیکی [[سەقز]]، لە چەن مانگ پێش ئەوە، ھێزیان ئامادە کردبوو؛ بەڵام دوای [[تەورێز]] ئەرتەش ھێزی نوێی لە ڕێگای [[قەزوین]] بۆ سەقز نارد کە لە ٢٠ی سەرماوەز گەیشتنە سەقز و لە ڕێگەی [[بۆکان]] بە یارمەتی ھێندێ لە کوردەکانی سەربە حکوومەتی شا، ڕێگەی مەھابادیان گرتە بەر. قازی وەک سەرۆک کۆمار دەستوور دەدات ھەتا دەکرێ لە شەڕ خۆ بپارێزن چون ماڵوێرانی پێوەیە. ئەگەرچی لە پێناوی وڵات ھەمووان تێدەکۆشن بەڵام بەھۆی جووڵانەوەی سەرنجڕاکێشی ھێزەکانی سۆڤیەت، زۆر بە خێرایی، لە ماوەی چەن ڕۆژ کوردستان داگیر دەکرێ. ئەگەر چی ئەو ڕەخنە لە قازی، وەک سەرۆک کۆمار و جێی متمانەی جەماوەر دەگیرێت کە بۆ ئەوندە پشتی بە یارمەتی سۆڤیەت بەستبوو کە بە دەستکێشانی لە پاڵپشتی کۆمار ئاوەھا بە خێرایی کۆمار تێدا چوو؛ بەڵام لەوەدەچێ گەورەترین ھۆی ڕووخانی کۆمار یەکنەبوونی ھەوموو دەستەکان ببێت، تا ئەو ڕادەیە کە ھێندێ ھەتا سۆڤیەت کوردستانی چۆڵ کرد، نامەیان نارد بۆ تاران کە وەرن، ئێستە کاتی ھێرشە. بە ئاگادار بوون لە داھاتووی کۆمار مەلا مستەفا ھەوڵی دا کە قازی دەگەڵ خۆی بباتە دەرەوە، بۆ پاراستنی گیانی، بەڵام قازی بەوە ڕازی نەبوو، پێی وا بوو دەبێ لەسەر بەڵێنی خۆی بمێنێتەوە. قازی دەزانێ کە بە زوویی کۆمار دەڕووخێت؛ لە نێوان شەر یان خۆبەدەستەوە دان، وەک بەرپرسیارێکی گیانی خەڵک، بۆ بەرگری لە کوشتن و وێرانکردن، وەک قارەمانێکی نەتەوەیی خۆ بەدەستەوە دەدات. ھەڵبەت سەبارەت بەوە، ڕەخنەدەگرن کە ئایا ئەگەر قازی دەگەڵ مەلا مستەفا بڕۆشتایە، دواتر نەیدەتوانی قازانجی زیاتر بێت بۆ گەلەکەی؟ بەڵام لە کاتی ماڵاوایی لەگەڵ مەلا مستەفا، قازی ئاڵای کوردستان دەسپێرێ بە مەلا مستەفا و وەک جوابی ئەو پرسیارە دەڵێ: «من خۆم فیدای خەڵکی دەکەم و ھیچ کات وەک پیشەوەری و سەرانی ئازەربایجان ناکەم تا وڵاتەکەم لە خوێن دا شەڵاڵ بێو ھەزاران کەس بە کوشت بچن.»

ئەرتەش ڕۆژی ٢٩ی سەرماوەز دەگاتە مەھاباد وەک پایەتەختی كوردستان و وەک ئەو شارەی ده‌وڵه‌تی كوردستانی تێدایە، کاتێ زیاتری بۆ دادەنێن. ئەگەرچی ھەر لە پێشدا ھەم قازی بۆخۆی و ھەمووان دەیانزانی سزای قازی و ھەڵسووکەوتی حکوومەت دەگەڵ وی چۆن دەبێ، بەڵام دادگایەک ڕێ دەخرێت و تێیدا قازی و ئەندامانی کۆمار بە چەن تاوانی سەرەکی دادگایی دەکرێن.

ئەگەرچی ھەردوو ده‌وڵه‌تی کوردستان و ئازەربایجان لەسەر پاڵپشتی سۆڤیەت دامەزرێندران، بەڵام کۆماری کوردستان ڕاسته‌قینە ئارەزووی جەماوەری کورد بوو. سۆڤیەت بۆ سوودی خۆی دەستی لە پاڵپشتی کێشاوە و دەسەڵاتی تاران ھەردوو ده‌وڵه‌تی تازه‌دامه‌زراوی كوردستان و ئازەربایجانی ڕووخاند. درێژەی کۆماری كوردستان ١١ مانگ بوو.

== دادگاییکردنی قازی ==
٦ی ڕێبەندانی ھەمان ساڵ (١٣٢٥ھەتاوی- ١٩٤٧زایینی) لێژنەی تایبەت کە لە [[تاران]]ەوە ھاتبوون بە سەرۆکایەتی ''سەرھەنگ ڕەزا'' دەگەنە [[مەھاباد]] و دادگا ڕێدەخەن. پرسیارەکانی دادگا ڕوون نەبوون. لەلایەن قازییەکانەوە (قازی محەممەد، [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]]، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|سەیف قازی]]) ھەموو تاوانەکان ڕەد کرایەوە و داوای بەڵگەیان دەکرد. ئاشکرا بوو کە ئەو دادگا ھیچ بەڵگەیەکی بە دەستەوە نەبوو.{{ھن}}
تاوانەکانی قازی ئەمانە بوون:
* گۆڕین و دەستکاری کردنی نەخشەی [[ئێران]]
* ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و داگیرکردنی بەشێک لە خاکی ئێران بە ناوی کوردستان
* بازرگانیکردنی [[نەوت]] لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] بە بێ ئاگاداری و ڕەزامەندی دەوڵەتی ناوەندی
* سازکردنی نەخشەی [[کوردستان|کوردستانی گەورە]] بە لکاندنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]، [[باشووری کوردستان|عێراق]]، [[باکووری کوردستان|تورکیا]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|سووریا]]
* ھێنانە ناوەی بێگانە و بەشێک لە خاکی ئێران خستنە ژێر دەستی (مەبەست [[مەلا مستەفا بارزانی]])
* دانانی ئاڵای جیاواز بۆ کوردستان بە نیشانی [[چەکوچ و داس]] بە شێوەی [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]]
* لێدانی [[سککە]] بۆ کوردستان بە وێنەی [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕووپیەی ڕووسی]]

قازی ھەموو ڕەد دەکاتەوە و لە وەڵام دا دەڵێ ئاڵایەکم داناوە بەڵام نە وەک ئەوەی ئەوان دەڵێن وەک ئاڵای سۆڤیەت. سەبارەت بە [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]، ئەو بۆ خۆی ھاتووەتە مەھاباد و کەس نەیھێناوە، ئەو کوردە و کوردستان ماڵی ھەموو کوردێکە و ھەر کوردێک بە ئارەزووی خۆی لەسەر ھەر بستە خاکی کوردستاندا دەتوانێ بژی.

یەکێک لە تاوانەکانی سەرەکی [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]] جێگری سەرۆک کۆمار و برای قازی محەممەد نووسینی شێعرێکی گەرم بۆ بەخێرھاتن وتن بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بوو.

دادگاکە بە دانی بڕیار لە سێدارە دانی ھەر سێ تاوانبارەکە کۆتایی ھات؛ بەڵام ئەمە کۆتایی کارەکە نەبوو. قازییەکان لە [[بەندیخانە]] کران بۆ ماوەی سێ مانگ. دیسان بە ھەمان شێوە دادگای پێداچوونەوە بەڕێوە چوو، ئەگەر چی ھەمووان لەسەر ئەو بڕوا بوون کە بە تاوانبار ناسینی قازی ھەر لە پێشدا وەک ئامانجی دادگاکان لە تارانەوە نیشان کرابوو.

پێشەوا و ھاوڕێیانی ئەوەندەی لە ماوەی یازدە مانگی کۆماردا ھەوڵیاندا، ھەر ئەوەندەش لەو دادگا بوو، لە خۆبردوویی و ئازایەتییان لە خۆیان نیشان داوە.

لەگەڵ ھەموو ئازاری دەروونی و ئەو ژیانە تاڵەی کە لە بەندیخانەی پادگانی مەھاباددا بۆیان پێک ھاتبوو، نە تەنیا بڕوایان بە ئامانجەکانیان، لاواز نەببوو بەڵکو زۆر ئەرخەیانتر و بە ورەتر ببوون.

لە چاوپێکەوتنێکی نھێنیدا کە لەگەڵ یەک دوو مرۆڤی جێی باوەڕی خۆیان بوویانە، گوتوویانە:
&lt;blockquote&gt;ئێمەیان فریودا، با نەتەوەی کورد فریو نەخوا و خەباتی خۆی بۆ ڕزگاری و سەربەستی درێژە بدات و چەک دانەنێ.&lt;/blockquote&gt;

ھەروەھا گوتبوویان:
&lt;blockquote&gt;کە زۆریان زەخت خستووینەتە سەر تا نامەیەک بۆ مەلا مستەفا بنووسین کە دەست ھەڵبگرێ. بەڵام ئێمە نەتەنیا شتی وا نانووسین بەڵکوو پێمانوایە ئەوەی بۆی دەکرێ دەبێ دەگەڵ ئەو ناپیاوانە بیکا.&lt;/blockquote&gt;

ئازایەتییان لە دادگاکاندا بە ڕادەیەک بووە کە ئەفسەرەکان سەریان سووڕماوە. لە ڕاستیدا ئەو دادگایە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزیشی]] لە پشت بوو. ھەرچەند جگە لە کاربەدەستانی خۆیان کەسی نامۆی لێ نەبووە، بەڵام ھەر لە ڕێگای ئەوانەوە زۆر شت بڵاو بووەتەوە کە پێویستە بیزانین.

پێشەوا ھەر جارێک لەو دوو جارە کە بە ناو دادگایی کراوە زیاتر لە چوار [[کاتژمێر]] قسەی کردوە و بە وتەی ''سەروان شەریفی'' کە [[پارێزەر]]ی بووە: ''ئەوە قازی محەممەد بووە کە حکوومەتی دادگایی کردوە و لە ھەموو بوارێکەوە ھێناوییەتە ژێر پرسیار''.

ڕۆژنامەی ئازادی کە لەو سەردەمدا لە [[بەغدا]] بە [[زمانی کوردی]] دەردەچوو، سەبارەت بە پشتگیریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیز]] لەو دادگایییە نوسیبووی: ''ئیستێعماری ئینگلیس و ئەمریکا لە وجوودی قازی محەممەد و ھاوڕێکانیدا دوژمنی ھەرە سەرسەختی خۆیان دەدی. ھیوایان ھەبوو بتوانن بە چۆکیان دابێنن و لە بەندیخانەش نوێنەرەکانیان چوون دەگەڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان ڕابکێشن، بەڵام ھیچ کات سەرکەوتوو نەبوون''.

دواتر ڕۆژنامەی ئازەربایجان لە [[باکوو|باکۆ]] نوسیبووی قازی محەممەد بە نوێنەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] (جورج ئالێن)ی گوتبوو: ''گەلی کورد چاوەڕوانی ھیچ چاکەیەکی لە وڵاتانی ئیستێعماری نییە. ''

''نەجەفقولی پسیان'' وتەکانی پێشەوا لە دادگادا لە چەند ڕستەدا کورت دەکاتەوە و دەنووسێ: لە کاتی دادگاییدا قازی محەممەد پەلاماری دەبردە سەر [[سیاسەت]] و ئاکاری دەوڵەتی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێڕان]] و دەیگوت: &quot;من لە قوژبنی گرتووخانەوە دەنگی خۆم بەرز دەکەمەوە لە دژی دەوڵەتی تاران و سەرۆکەکانی و دەڵێم تاوانبار ئێوەن نەک ئێمە. ئێوە وڵاتتان لێ داگیرکردووین

ڕۆژنامەنووسێکی دیکە بە نێوی ''سلیمان. خ'' لە نووسراوەکانیدا دەڵێ، قازی گوتی:
&lt;blockquote&gt; تەواوی ئەم بەسەرھات و ڕووداوانە ئاکامی سیاسەتی داگیرکەرانەی دەوڵەتە. ئەگەر دەوڵەت تەواوی کوردان بە خائین دەزانێ با دەست لەو مەڵبەندە ھەڵبگرێ، ئەگەر بە نیشتمانپەروەریشیان دەزانێ با لێ بگەڕێ خۆیان کاروباری خۆیان بگرنە دەست.&lt;/blockquote&gt;
لە بەڵگە و ڕۆژنامەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆر شت لەم بابەتانە نووسراون. لە زمان ئەفسەرە ئێرانییکانەوە دەگێڕنەوە کە قازی لە جوابی ئەوەی کە کۆماری مەھاباد دەستنیشانی یەکێتیی سۆڤیەت بووە گوتویە:
&lt;blockquote&gt;ئەو ڕووداوانە لە ئاکامی ئەوەی دابوون کە ئێوە خۆتان قانوونی بنەڕەتیتان لەژێر پێ ناوە. ئێستاش من تەنیا خۆم دامەزرێنەری دێمۆکراسی لە کوردستانم و ھیچ ھێزێکی بێگانە منی ھان نەداوە. بێبەشی کورد منی بۆ بەڕێوەبردنی ئەو کارانە ھان داوە.&lt;/blockquote&gt;

کاتێک سەرۆکی دادگا بە خەیانەت تاوانباریان دەکا لە وەڵام دا دەڵێ: ''ئێرە ماڵی منە، خاکی کوردستان خاکی باب و باپیر و ئەجدادی منە چۆن دەتوانم دەستی لێ ھەڵگرم. ''{{ھن}}
دادگایی یەکەم لە ١٩ی مانگی [[کانوونی دووەم]] دەستی پێکرد و چەند ڕۆژی خایاند و [[سزای مەرگ|حوکمی ئیعدام]]ی قازییەکانی دا. دادگایی دووھەم لە ٢٨ی [[ئازار]]ی ١٩٤٧ (واتە ٧ی [[خاکەلێوە]]) دەستی پێکرد و ڕۆژی ٣٠ی [[ئازار (مانگ)|مارس]] کۆتایی پێھات.

== پەتی سێدارە ==
لە بەرەبەیانی ١٠ی [[خاکەلێوە]]ی ساڵی ١٣٢٦ی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|ھەتاوی]](٣١ی [[ئێش|ئازاری]] ١٩٤٧) پێشەوا قازی، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|حەمەحوسێن خانی سەیف قازی]] (ئامۆزای پێشەوا) و [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبولقاسم سەدر قازی]] (برای پێشەوا) بە دوای حوکم دران لە دوو دادگای نایاسایی و فەرمایشیدا بەدەستی دووژمنانی گەلی [[کورد]] لە [[چوارچرا]]ی شاری [[مەھاباد]]، واتە ھەر لەو شوێنەی کە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ھەتاوی (٢٢ مانگی [[کانوونی دووەم|کانوونى دووەم]]ی ١٩٤٦) [[کۆماری کوردستان]] لێی ڕاگەیەندرابوو، لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] و شەھیدکران.

ھەڵسوکەوتی قازی کاتی لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] کە [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] دەرباری شا دەیانگێڕێتەوە وەک [[چیرۆک]] و [[ئەفسانە]]ی لێھاتووە. قازی لە پێشدا داوا دەکات کە تیربارانی بکەن چونکە لە [[سزای مەرگ|سێدارەدان]] [[ئایین|ئایینی]] نییە، بەڵام ڕێگەی پێنادەن. پاشان [[وەسیەتنامە]]یەک دەنووسێت کە جێگەی سەرنجە لە باری کۆمەڵایەتیەوە و لە باری [[سیاسەت|ڕامیاریەوە]]. قازی ئەو مردنەی بە سەرکەوتن دەزانی و ھەر بۆیە بە ٧ ھەنگاو ڕێگەی بۆلای [[سزای مەرگ|سێدارەکە]] پێوا. لە پای [[سزای مەرگ|سێدارە]] ڕێگەی نەدا چاوی ببەستن و دەڵێت:
&lt;blockquote&gt;حەز دەکەم لە ئاخرین چرکەی ژیانیشم دا بە سەربەرزی و چاوی کراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.&lt;/blockquote&gt;
ڕوو لە خوێنمژانی گەل دەڵێ:
ئێوە قازی محەممەدێک دەکوژن، بەڵام بزانن لە ھەر تنوکە خوێنێکی من، قازی محەممەدێکی دیکە شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی کورد دەکەم خەباتی خۆی لەپێناو ڕزگاریی کوردستان دا پەک نەخات، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی تاران مەکەن. بژی کورد و کوردستان.

تەرمی ئەو شەھیدانە ھەر ئەو ڕۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵکی بە شرەفی [[مەھاباد]] لە گۆڕستانی مەلا جامی بە خاکی نیشتمانەکەیان سپێردران. شوێنی گۆڕەکەیان ئێستاش لەژێر چاودێریدایە.

=== دەرئەنجامەکانی لەسێدارەدان ===
لە ١١ی ئایاری ١٩٤٧ (١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦)، خۆپیشاندانێکی توندوتیژانە لە [[خوڕەماوە]]، ناوەندی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە ئێعدامەکانی شاری مەھاباد بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;جویدە، وادی. ۱۳۹۰[=٢٠١١]. ''جمھوری مھاباد''، لە ''سیاست کردھا در خاورمیانە''، نووسینی [[نادر_ئینتسار]]، وەرگێڕانی [[عیرفان_قانعیفەرد]]، تاران: علم، چاپی یەکەم: ۱۳۹۰[=٢٠١١]، پ ۳٥۸؛ و ھەروەھا لە کۆواری ''گفتگو''، ژمارەی ٥٣، گەلاوێژی ۱۳۸۸[=٢٠٠٩].&lt;/ref&gt; لەو ڕۆژە کە محەممەد ڕەزا شای پەھلەوی لەگەڵ حوسێن فەردووست فەرماندەی ھێزی زەمینیی ده‌وڵه‌تی ئێران بەرەو مەھاباد چوون، ئەوان ئاگاداریان کردبووەوە کە خەڵکی دەڤەری مۆکریان (مەھاباد و ناوچەکان) لێی ناڕەحەتن. لە مەھاباد و دەوروبەری، ھیچکەس و تەنانەت فەرمانداری تایبەتی مەھابادیش نەھات بۆ پێشوازی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=١٣٦٩|سەردێڕ=خاطرات ارتشبد حسین فردوست |بڵاوکەرەوە=انتشارات اطلاعات |پەڕە= ١٥٢}}&lt;/ref&gt;

== وەسیەتنامەی قازی محەممەد ==
قازی محەممەد لە وەسیەتنامەکەی لە گەلی کورد داوا دەکات متمانە بە غەیری خۆی نەکات و ھەر بە تەنیا پشت بە یەکتر ببەستێن و بەرژەوەندیی گشتی نەکەنە قوربانیی بەرژەوەندیی تاکەکەسی. ئەو دەڵێت من بەرپرسیاریەتییەکی گەورەم قەبوول کردبوو و بۆ ئەوەیە کە لە ژێری حوکمی سێدارەدام و بە خاتری لەسێدارەدرانم میننەتێک لەسەر کەسێک ناکەم. ھەروەھا لە کوردەکان داوا دەکات ڕێگری لە خوێندنی منداڵانیان نەکەن و دەڵێت ڕەمزی پێگەیشتوویی و سەرکەوتنی کورد لە خۆیندەواریدایە . 
.&lt;ref name=&quot;ڕووداو ۱&quot;&gt;[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/3003201815 ڕووداو: ''وەسیەتنامەی قازی محەممەد بۆ گەلی کورد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٨؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.&lt;/ref&gt;

== لە وێژە و ھونەردا ==
لە کاری ھونەریی جۆراوجۆر ناوی قازی محەممەد و چالاکییەکانی ھاتووە. [[ناسر ڕەزازی]] گۆرانیبێژی [[کورد]] لە گۆرانییەک بە ناوی ''ئافەرین قازی محەممەد ئافەرین'' خوێندووە کە لە نێویدا ئەو وەکوو پێشەوای کورد ناو دەبات کە ناوی کوردی لە جیھان زیندوو کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;ڕۆژپڕێس ۱&quot;&gt;[https://rojpress.wordpress.com/2012/01/21/afarin-qazi-muhammad-afarin/ ڕۆژپڕێس: ''ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ناسر ڕەزازی'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۱.&lt;/ref&gt;

[[لاری کرماشانی]]، نووسەری کوردی خەڵکی [[کرماشان]] لە کۆتایییەکانی ژیانیدا خەریکی نووسینی [[ڕۆمان]]ێک بە ناوی ''تەنیاییی سەرۆک کۆمار''، بەڵام کۆچیی دوایی کرد و ڕۆمانەکە ناتەواو مایەوە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شێخ سەعید]]

* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]

* [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]]
* [[عەبدولسەلام بارزانی]]
* [[شێخ مەحموودی حەفید]]
* [[سمکۆ|ئیسماعیل ئاغای شکاک]]
* [[سەید ڕەزا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== کتێبناسی ==
* ''دەقی دادگاییکردنی پێشەوا قازی محەممەد و سەدر و سەیفی قازی''، ئامادەکردنی بەدرەدین ساڵح، وەرگێڕاوی بەڵگەکانی نووسراوە سەروان کەیومەرس ساڵح، ھەولێر، ٢٠٠١.

== بەستەری دەرەکی ==
* [https://web.archive.org/web/20090619012303/http://www.kurdistanmedia.com/kurdi/rbrn/1/index.php لاپەڕەی تایبەت بە پێشەوا قازی لە ماڵپەری PDKI]
* [https://w.wiki/8RLG وەسیەتنامە قازی محەممەد]
{{ltr}}
* [http://7buruk.blogspot.com/2010/02/kurdish-republic-of-mahabad.html?m=1 The Kurdish republic of mahabad]
{{ltr/end}}

{{کۆماری کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|موکریان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی سیاسەت}}

{{پۆلی کۆمنز|Qazi Muhammad}}

[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:بنەماڵەی قازی]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:کۆماری کوردستان]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]]
[[پۆل:شەھیدانی کورد]]
[[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:خەڵکی مەھاباد]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]]
[[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]]
[[پۆل:ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]
[[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]]
[[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]</text>
      <sha1>o5h9laixf0cs0thnn8kgjs4x5io6dre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574636</id>
      <parentid>1574635</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T11:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* وەسیەتنامەی قازی محەممەد */</comment>
      <origin>1574636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39903" sha1="8cpqqvs2xlyc7h692zatj5ne51ghw4e" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو     = قازی محەممەد
| وێنە    = Qazi Muhammad.jpg
| قەبارەی وێنە  = 180px
| ناوی کاتی لەدایکبوون  =
| شوێنی لەدایکبوون  = [[مەھاباد]]
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨٩٣|٥|١}}
| ڕێکەوتی مردن   = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٤٧|٠٣|٣١|١٨٩٣|٠٥|٠١}}
| شوێنی مردن   = [[مەیدانی چوارچرا]]، [[مەھاباد]]
| ھۆکاری مردن   = [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]]
| شوێنی گۆڕ  = [[مەھاباد]]
| نیشتەجێ  =[[کوردستان]]
| نەتەوە  = [[کورد]]
| ناوەکانی تر  = پێشەوا
| ھاووڵاتی  =
| ڕادەی خوێندەواری =
| دایەن   =
| پیشە   = [[دادوەر]] 
| ساڵانی چالاکی  =
| شار   = [[مەھاباد]] 
| ناسراو بە  = پێشەوا
| سەرناو  = سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]]
| وادە   = ١١ مانگ
| حیزب   = [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژێکاف]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]
| بەرامبەرەکان  = [[شانشینی پەھلەوی]]
| ئایین   = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) 
| ھاوسەر  = [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]]
| منداڵەکان  = عیفەت، [[عەلی قازی|عەلی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پەروین، فەوزیە، مونیر، سوھەیلا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= سوھەیلا قازی محەمەد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان= https://jinhaagency1.com/so/zhan/fdg-35433|بڵاوکەرەوە= jinhaagency}}&lt;/ref&gt; و [[مریەم قازی|مریەم]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0104202018|سەردێڕ=تەرمی مریەم قازی کچی پێشەوا قازی محەممەد لە کەلار بەخاکسپێردرا|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=rudaw}}&lt;/ref&gt;
| باوان   = [[قازی عەلی]] (باوک){{ھن}}[[گەوھەرتاج خانم]] (دایک)
}}
'''قازی محەممەد''' (١ی ئایاری ١٨٩٣، [[مەھاباد]] – ٣١ی ئازاری ١٩٤٧، [[مەھاباد]]) [[سیاسەتوان]]، [[دادوەر]]ێکی [[کورد]] و سەرۆکی [[کۆماری مەھاباد]] بوو. ئەو یەکێک لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ناوچەی [[موکریان]] بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦، بە ھاوکاری چەند کەسێکی دیکە دەوڵەتی کۆماری مەھاباد لە شاری [[مەھاباد]] دامەزراند. دوای ڕووخانی کۆمار لە ساڵی ١٩٤٧، قازی لەگەڵ برا و ئامۆزاکەی لەلایەن [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]یەوە لە [[مەیدانی چوارچرا]]ی [[مەھاباد]] لە [[سزای مەرگ|سێدارە]] دران.

== سەرەتای ژیان ==
[[پەڕگە:Qazi Muhammed wearing Kurdish clothes.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد بە گەنجی و بە جلوبەرگی کوردییەوە.]]
قازی محەممەد، کوڕی [[قازی عەلی]]، لە بنەماڵەیەک لەدایکبووە کە ناوبانگی لە شاری [[مەھاباد]] بۆ چوار سەدە پێشتر دەگەڕێتەوە. ئەوان نەک تەنیا لەلای خەڵک بەڵکو لەلایەن دەسەڵاتداران و بەرپرسانی حکوومەتیش جێگەی ڕێز و پێزانین بوون. ھەر بە بنەماڵە زانا و {{قت|ئازادیخواز}} و نیشتمانپەروەر بوون. لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی یەکەمی جیھانیدا]] پیاوی وەک [[میرزا فەتاحی]] قازییان لە بەرەنگاریی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[ڕووسەکان]] لێ شەھید بوو، کوڕە لاوەکانیشی (سالار و محەممەد) بە دیل گیران و بۆ شوێنە دوورەکانی [[ڕووسیا]]ی ئەو کات بەڕێ کران و تا [[شۆڕشی تشرینی یەکەم]] ھەر لە دیلیدا بوون.

قازی عەلی باوکی، لە ١٩٣٠ لە مەھاباد ڕێکخراوێکی کوردی بە ناوی ''بزووتنەوەی محەممەد'' پێک ھێنا. ناوبراو لەگەڵ [[جووڵانەوەی شێخ محەممەد خیابانی]] لە [[تەورێز]] پەیوەندی ھەبوو، تا ساڵی ١٩٣٤یش کە مرد لەسەر ئەو کارە بەردەوام بووە.

قازی عەلی، دوو کوڕی ھەبووە، یەکێکیان [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبوالقاسم قازی]] (ناسراو بە سەدری قازی) بووە کە دوو دەورە لەلایەن خەڵکەوە کراوەتە نوێنەری [[پەرلەمان]] و جێی بڕوا و کاریگەرێتی تایبەتی ھەبووە. دوای تەواوبوونی کاری [[پەرلەمان]] لەسەر ڕاسپاردەی باوکی، بۆ ڕاپەڕاندنی کارە سیاسییەکان و یاریدانی خەڵک ھەر لە [[تاران]] مابووەوە.

قازی محەممەدیش کە ساڵی ١٨٩٣ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لەو بنەماڵەدا لەدایکبووە. قازی محەممەد لە منداڵی و لاویدا زۆر خولیای زانست و فێربوونی زمانە بیانییەکان بووە و جگە لە [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]]، لەگەڵ زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[ئێسپێرانتۆ]] و تا ڕادەیەکیش [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] ئاشنایەتی کردووە.
قازی محەممەد زۆری حەز بە تێکەڵاوی لەگەڵ کەسایەتییە گەورەکان، کوردانی نیشتمانپەروەر و سەرۆک عەشیرەتەکان ھەبووە.

== دەستپێکی فەرھەنگی ==
دوای مردنی باوکی، بوو بە [[دادوەر]]ی شار. لەبەر ئارەزووی خۆی بۆ کاری فەرھەنگی و پەرەپێدانی ئاستی ڕۆشنبیریی خەڵک، لە ساڵەکانی پێش ١٩٤١ و دوای ئەوەش بەرپرسیارێتی فەرمانگەی فەرھەنگ و ئەوقافی شاری مەھابادی لە ئەستۆ گرتووە و خزمەتی بەرچاوی فەرھەنگی کردووە و لەکاتی بەرپرسیارێتی ئەودا، یەکەم [[خوێندنگە]]ی کچان لە [[مەھاباد]] کراوەتەوە. ھەر لەبەر ئەوە لەگەڵ زۆرێک لە خوێندکاران، ڕۆشنبیران و مامۆستایان پەیوەندی نزیکی بووە.

لە ماوەی ناجێگیری دەوڵەتی ئێران، واتە لە ساڵانی ١٩٤١–١٩٤٦، بەڕێوەبەرایەتی ئەو لە پێشبردنی کاروبارەکان و بەتایبەتی لە چارەسەرکردنی کێشەی [[ھۆز]]ەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە. زۆر لە گرفتەکانی کاری ڕۆژانەی خەڵک لە دیوانی ئەودا کە ''مەحکەمە''یان [[دادگا]]یان پێدەگوت، چارەسەر دەبوو.

قازی محەممەد ڕێزێکی تایبەتی لای دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژ.ک) ھەبووە. زۆرێک لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژ.ک]] ڕاوێژیان لەگەڵدا کردووە و زۆریان خۆش ویستووە و زۆر ھەوڵیان داوە تا ببێتە ئەندامیان.

قازی لە ڕوانگەی نوێنەرانی بیانیشەوە کە ئەوکات ئێرانیان لەنێو خۆیان دابەش کردبوو، ڕێزی تایبەتی ھەبووە. ھەر کەس چووەتە [[مەھاباد]] و تێکۆشاوە بەر لە ھەموو کەسێک چاوی بەو کەوتووە. بانگکردنی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەر لەم پەیوەندییەدا بووە، کە لەگەڵ شاندێکی گەورە سەردانی [[باکوو|باکوویان]] کردووە.

== کەسایەتی قازی ==
[[پەڕگە:Qazi-barzani1.JPG|وێنۆک|200px|{{چینی ناوەند}}قازی محەممەد و مستەفا بارزانی{{کۆتایی}}]]

قازی محەممەد مرۆڤێکی فەرھەنگ دۆست، خۆش بەیان، [[وێژە|ئەدەب]] و [[ھونەر]] دۆست، ئەھلی ڕاوێژ و لە ھەمان کاتدا خەباتگەرێکی نیشتمانپەروەر و گەل خۆشەویست بوو. لەگەڵ ھەموو چین و توێژێک ھەڵسوکەوتی ھەبوو و لە کاتی پێویستدا لە ھەست و ھێزیان کەڵکی وەر دەگرت.

وەک ئەوەی لە وەسیەتەکەیدا ھاتوو، قازی محەممەد برایەتی و یەکگرتوویی کوردی پێ گەورەترین ھۆی سەرکەوتن بوو. ھەر بۆیە لە زۆربەی وتارەکانی کە لە ڕۆژنامەی کوردستان، ئەوکات چاپ کراون لەسەر بابەتی یەکێتی و برایەتی دواوە و مەرجی سەرکەوتن و کۆڵەکەی ڕاگرتنی کۆمار و ھۆی سەرکەوتن بەسەر دوژمنانیدا زانیوە.

ھەرچەند دەیزانی دوژمنەکانی [[کورد]] ڕاست ناکەن بەڵام لە وتووێژدا زۆر بە ڕاشکاوی ڕای دەگەیاند کورد حەز دەکات لە ڕێگای ئاشتییەوە بە مافی خۆی بگا، بەڵام ئەگەر وا نەبێ ئەوەی بۆی بکرێ دەیکات.

لە پێش کۆماردا جاربەجارە لە [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]] بە ناوی '''''پێشەوا''''' باسی لێوە دەکرا، لە دوای دامەزرانی کۆمار بە شێوەی فەرمی نازناوی پێشەوای پێبەخشراو و ئەو ناوە تا ئێستاش لەنێو کۆڕ و کۆمەڵی خەڵکیدا ھەر باوە.

== ژیانی ڕامیاری و کۆمار ==
[[پەڕگە:Qazi Muhammed with military leaders.jpg|250px|وێنۆک|قازی محەممەد لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی سەربازی.]]
[[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg|300px|وێنۆک|قازی محەممەد لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٦.]]
قازی محەممەد کە بوو بە ئەندامی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ. ک]] و ناوی نھێنی ''بینایی'' بۆ دانرا، ھیوایەکی زیاتری بۆ بەرپرسان و خەڵک پێک ھێنا. لە ئاکامی تێگەیشتنی بە وەخت و ئازایەتی [[سیاسەت|ڕامیاری]]، ئەو بە بڕوا ھێنان بە بەرپرسانی کۆمەڵە بە [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (ڕوونکردنەوە)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]]ی وەک پارتێکی [[دیموکراسی|دیموکرات]] و پێشکەوتوو دەستی کرد بە تێکۆشان و خەباتی ڕامیاری. قازی لەبەر ئەو ڕێزە تایبەتەی بۆ ژ. ک ھەیبوو، بناغەی دامەزرانی پارتی دیموکراتیشی ھەر لە ٢٥ی [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، ڕۆژی دامەزرانی ژ. ک دانا و ھەر بۆیە سەرنجی زۆربەی بەرپرسانی بۆ تێکۆشان لە نێو حیزبی دیموکراتی کوردستاندا ڕاکێشا. پارتەکە زۆر بە خێرایی پەلوپۆی سەند و تێکۆشانی لە ھەموو ناوچەی ئازادی کوردستان دا پەرەی سەند. قەیرانی بە زۆر لکاندنی [[کوردستان]] بە [[ئازەربایجان]]ەوە چارەسەر کرد و ناچاری کردن ڕەچاوی جیاواز بۆ کوردستان بکەن. لە یەکەم کۆنگرەدا، لە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٤٦ (٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) بە بەشداریی نوێنەرانی پارچەکانی دیکەی [[کوردستان]] و [[مەلا مستەفا بارزانی]] و سەرۆکی [[ئێڵ]] و نوێنەرانی ھەموو چین و توێژەکانی کوردستان پێکھاتنی یەکەم [[کۆماری کوردستان]] ڕاگەیەندرا.

لە کۆماری کورستان دا پێنچ کەس پلەی ژەنەراڵیان پێبەخشرا ئەوانیش ([[سەیفی قازی]]، [[مەلا مستەفا بارزانی]]، [[حەمە ڕەشید خانی بانە]]، [[عەمەرخانی شکاک]]، [[زێڕۆبەگی ھەرکی]]) بوون، لە ماوەی دەسەڵاتداری کۆماری کوردستان ئەوەی پێویست بوو زۆر بە ڕاشکاوی بە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] و [[ئەحمەد قەوام]] ([[سەرۆک وەزیران]]ی کاتی [[ئێران]]) ڕاگەیاندووە، قامکی لەسەر پێگەی ئەوان بەرامبەر بە نەتەوەی [[کورد]] داناوە. بە ئاشکرا پێی گوتوون: «ناتانەوێت پرسی [[کوردستان]] چارەسەر بکەن».

قازی محەممەد لە کاتی حکومڕانی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژھەڵات]] بە زۆری متمانەیان بەو نەدەکرد چونکە ئەو لەگەڵ [[ڕووسەکان]] پەیوەندیەکی باشی ھەبوو. کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیای قەیسەری]] شارەکەیان تاڵانکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=E.|سەردێڕ=The Kurdish Struggle, 1920-94|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٧٧٤٢-٤|edition=١٩٩٦|شوێن=[[لەندەن]]|پەڕەکان=٢٩}}&lt;/ref&gt;

== ڕووخانی کۆمار ==
دوای وتووێژی زۆر، تاران و کۆماری کوردستان بە خاڵێکی ھاوبەش نەگەشتن و گرفتەکان چارەسەر نەکران. ھەر بۆیە بەشوێن ماوەیەک ھەڕەشە، و بە دوای وەر گرتنی ھێندێ بەڵێن بۆ یارمەتیدان لە ڕووخاندنی کۆماری كوردستان لەلایەن بڕێک سەرۆک عەشیرەتەکان، تەنانەت چەن کەس لەوانەی دەگەڵ قازی سەفەری باکۆیان کردبوو، تاران لە پێشدا ھێرش دەکاتە تەورێز بۆ ڕووخاندنی کۆماری ئازەربایجان و پاشان ھێرش دەکاتە سەر کوردستان. ئەو سەرۆک عەشیرەتانی بەرگرییان لە کۆمار کرد ( مەلا مستەفا بارزانی و زێڕۆبەگ هەرکی و تەها بەگ هەرکی ) بوون و تا روخانی کۆمار خۆیان بە دەستەوە نەدا .  

[[پەڕگە:Kurdish Mahabad Republic Was Established in 1947 - The President Ghazi Muhammad In The Middle.jpg|350px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد لەگەڵ چەند وەزیر و کاربەدەستێکی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧.]]

ئەرتەشی ئێران کە قورسترین ئامێری شەریان چەن تانکی کۆن و قۆڕازە بوو، ڕۆژی ٢٠ سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٥ی ھەتاوی (١٩٤٦ی زایینی) گەیشتە دەرۆی شاری تەورێز و ڕۆژی ٢١بە ھەڵاتنی سەرۆکانی کۆمار بۆ سۆڤیەت [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] ڕووخا و ئەرتەش شاری تەورێزی داگیر کرد. دوای ئەوە ئەرتەش لەوێڕا بەرەو مەھاباد ڕێ کەوت. لەو ئەو ناوچانەی دیکە لە باشووری مەھاباددا کە خۆیان بە بەشی کۆمار دەزانی و دەسەڵاتی تارانیان بە [[حکوومەتی ناوەندی]] نادەزانی، واتە لە شارەکانی [[سنە]]، [[دیواندەرە]]، [[مەریوان]] ھەتا نزیکی [[سەقز]]، لە چەن مانگ پێش ئەوە، ھێزیان ئامادە کردبوو؛ بەڵام دوای [[تەورێز]] ئەرتەش ھێزی نوێی لە ڕێگای [[قەزوین]] بۆ سەقز نارد کە لە ٢٠ی سەرماوەز گەیشتنە سەقز و لە ڕێگەی [[بۆکان]] بە یارمەتی ھێندێ لە کوردەکانی سەربە حکوومەتی شا، ڕێگەی مەھابادیان گرتە بەر. قازی وەک سەرۆک کۆمار دەستوور دەدات ھەتا دەکرێ لە شەڕ خۆ بپارێزن چون ماڵوێرانی پێوەیە. ئەگەرچی لە پێناوی وڵات ھەمووان تێدەکۆشن بەڵام بەھۆی جووڵانەوەی سەرنجڕاکێشی ھێزەکانی سۆڤیەت، زۆر بە خێرایی، لە ماوەی چەن ڕۆژ کوردستان داگیر دەکرێ. ئەگەر چی ئەو ڕەخنە لە قازی، وەک سەرۆک کۆمار و جێی متمانەی جەماوەر دەگیرێت کە بۆ ئەوندە پشتی بە یارمەتی سۆڤیەت بەستبوو کە بە دەستکێشانی لە پاڵپشتی کۆمار ئاوەھا بە خێرایی کۆمار تێدا چوو؛ بەڵام لەوەدەچێ گەورەترین ھۆی ڕووخانی کۆمار یەکنەبوونی ھەوموو دەستەکان ببێت، تا ئەو ڕادەیە کە ھێندێ ھەتا سۆڤیەت کوردستانی چۆڵ کرد، نامەیان نارد بۆ تاران کە وەرن، ئێستە کاتی ھێرشە. بە ئاگادار بوون لە داھاتووی کۆمار مەلا مستەفا ھەوڵی دا کە قازی دەگەڵ خۆی بباتە دەرەوە، بۆ پاراستنی گیانی، بەڵام قازی بەوە ڕازی نەبوو، پێی وا بوو دەبێ لەسەر بەڵێنی خۆی بمێنێتەوە. قازی دەزانێ کە بە زوویی کۆمار دەڕووخێت؛ لە نێوان شەر یان خۆبەدەستەوە دان، وەک بەرپرسیارێکی گیانی خەڵک، بۆ بەرگری لە کوشتن و وێرانکردن، وەک قارەمانێکی نەتەوەیی خۆ بەدەستەوە دەدات. ھەڵبەت سەبارەت بەوە، ڕەخنەدەگرن کە ئایا ئەگەر قازی دەگەڵ مەلا مستەفا بڕۆشتایە، دواتر نەیدەتوانی قازانجی زیاتر بێت بۆ گەلەکەی؟ بەڵام لە کاتی ماڵاوایی لەگەڵ مەلا مستەفا، قازی ئاڵای کوردستان دەسپێرێ بە مەلا مستەفا و وەک جوابی ئەو پرسیارە دەڵێ: «من خۆم فیدای خەڵکی دەکەم و ھیچ کات وەک پیشەوەری و سەرانی ئازەربایجان ناکەم تا وڵاتەکەم لە خوێن دا شەڵاڵ بێو ھەزاران کەس بە کوشت بچن.»

ئەرتەش ڕۆژی ٢٩ی سەرماوەز دەگاتە مەھاباد وەک پایەتەختی كوردستان و وەک ئەو شارەی ده‌وڵه‌تی كوردستانی تێدایە، کاتێ زیاتری بۆ دادەنێن. ئەگەرچی ھەر لە پێشدا ھەم قازی بۆخۆی و ھەمووان دەیانزانی سزای قازی و ھەڵسووکەوتی حکوومەت دەگەڵ وی چۆن دەبێ، بەڵام دادگایەک ڕێ دەخرێت و تێیدا قازی و ئەندامانی کۆمار بە چەن تاوانی سەرەکی دادگایی دەکرێن.

ئەگەرچی ھەردوو ده‌وڵه‌تی کوردستان و ئازەربایجان لەسەر پاڵپشتی سۆڤیەت دامەزرێندران، بەڵام کۆماری کوردستان ڕاسته‌قینە ئارەزووی جەماوەری کورد بوو. سۆڤیەت بۆ سوودی خۆی دەستی لە پاڵپشتی کێشاوە و دەسەڵاتی تاران ھەردوو ده‌وڵه‌تی تازه‌دامه‌زراوی كوردستان و ئازەربایجانی ڕووخاند. درێژەی کۆماری كوردستان ١١ مانگ بوو.

== دادگاییکردنی قازی ==
٦ی ڕێبەندانی ھەمان ساڵ (١٣٢٥ھەتاوی- ١٩٤٧زایینی) لێژنەی تایبەت کە لە [[تاران]]ەوە ھاتبوون بە سەرۆکایەتی ''سەرھەنگ ڕەزا'' دەگەنە [[مەھاباد]] و دادگا ڕێدەخەن. پرسیارەکانی دادگا ڕوون نەبوون. لەلایەن قازییەکانەوە (قازی محەممەد، [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]]، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|سەیف قازی]]) ھەموو تاوانەکان ڕەد کرایەوە و داوای بەڵگەیان دەکرد. ئاشکرا بوو کە ئەو دادگا ھیچ بەڵگەیەکی بە دەستەوە نەبوو.{{ھن}}
تاوانەکانی قازی ئەمانە بوون:
* گۆڕین و دەستکاری کردنی نەخشەی [[ئێران]]
* ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و داگیرکردنی بەشێک لە خاکی ئێران بە ناوی کوردستان
* بازرگانیکردنی [[نەوت]] لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] بە بێ ئاگاداری و ڕەزامەندی دەوڵەتی ناوەندی
* سازکردنی نەخشەی [[کوردستان|کوردستانی گەورە]] بە لکاندنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]، [[باشووری کوردستان|عێراق]]، [[باکووری کوردستان|تورکیا]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|سووریا]]
* ھێنانە ناوەی بێگانە و بەشێک لە خاکی ئێران خستنە ژێر دەستی (مەبەست [[مەلا مستەفا بارزانی]])
* دانانی ئاڵای جیاواز بۆ کوردستان بە نیشانی [[چەکوچ و داس]] بە شێوەی [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]]
* لێدانی [[سککە]] بۆ کوردستان بە وێنەی [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕووپیەی ڕووسی]]

قازی ھەموو ڕەد دەکاتەوە و لە وەڵام دا دەڵێ ئاڵایەکم داناوە بەڵام نە وەک ئەوەی ئەوان دەڵێن وەک ئاڵای سۆڤیەت. سەبارەت بە [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]، ئەو بۆ خۆی ھاتووەتە مەھاباد و کەس نەیھێناوە، ئەو کوردە و کوردستان ماڵی ھەموو کوردێکە و ھەر کوردێک بە ئارەزووی خۆی لەسەر ھەر بستە خاکی کوردستاندا دەتوانێ بژی.

یەکێک لە تاوانەکانی سەرەکی [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]] جێگری سەرۆک کۆمار و برای قازی محەممەد نووسینی شێعرێکی گەرم بۆ بەخێرھاتن وتن بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بوو.

دادگاکە بە دانی بڕیار لە سێدارە دانی ھەر سێ تاوانبارەکە کۆتایی ھات؛ بەڵام ئەمە کۆتایی کارەکە نەبوو. قازییەکان لە [[بەندیخانە]] کران بۆ ماوەی سێ مانگ. دیسان بە ھەمان شێوە دادگای پێداچوونەوە بەڕێوە چوو، ئەگەر چی ھەمووان لەسەر ئەو بڕوا بوون کە بە تاوانبار ناسینی قازی ھەر لە پێشدا وەک ئامانجی دادگاکان لە تارانەوە نیشان کرابوو.

پێشەوا و ھاوڕێیانی ئەوەندەی لە ماوەی یازدە مانگی کۆماردا ھەوڵیاندا، ھەر ئەوەندەش لەو دادگا بوو، لە خۆبردوویی و ئازایەتییان لە خۆیان نیشان داوە.

لەگەڵ ھەموو ئازاری دەروونی و ئەو ژیانە تاڵەی کە لە بەندیخانەی پادگانی مەھاباددا بۆیان پێک ھاتبوو، نە تەنیا بڕوایان بە ئامانجەکانیان، لاواز نەببوو بەڵکو زۆر ئەرخەیانتر و بە ورەتر ببوون.

لە چاوپێکەوتنێکی نھێنیدا کە لەگەڵ یەک دوو مرۆڤی جێی باوەڕی خۆیان بوویانە، گوتوویانە:
&lt;blockquote&gt;ئێمەیان فریودا، با نەتەوەی کورد فریو نەخوا و خەباتی خۆی بۆ ڕزگاری و سەربەستی درێژە بدات و چەک دانەنێ.&lt;/blockquote&gt;

ھەروەھا گوتبوویان:
&lt;blockquote&gt;کە زۆریان زەخت خستووینەتە سەر تا نامەیەک بۆ مەلا مستەفا بنووسین کە دەست ھەڵبگرێ. بەڵام ئێمە نەتەنیا شتی وا نانووسین بەڵکوو پێمانوایە ئەوەی بۆی دەکرێ دەبێ دەگەڵ ئەو ناپیاوانە بیکا.&lt;/blockquote&gt;

ئازایەتییان لە دادگاکاندا بە ڕادەیەک بووە کە ئەفسەرەکان سەریان سووڕماوە. لە ڕاستیدا ئەو دادگایە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزیشی]] لە پشت بوو. ھەرچەند جگە لە کاربەدەستانی خۆیان کەسی نامۆی لێ نەبووە، بەڵام ھەر لە ڕێگای ئەوانەوە زۆر شت بڵاو بووەتەوە کە پێویستە بیزانین.

پێشەوا ھەر جارێک لەو دوو جارە کە بە ناو دادگایی کراوە زیاتر لە چوار [[کاتژمێر]] قسەی کردوە و بە وتەی ''سەروان شەریفی'' کە [[پارێزەر]]ی بووە: ''ئەوە قازی محەممەد بووە کە حکوومەتی دادگایی کردوە و لە ھەموو بوارێکەوە ھێناوییەتە ژێر پرسیار''.

ڕۆژنامەی ئازادی کە لەو سەردەمدا لە [[بەغدا]] بە [[زمانی کوردی]] دەردەچوو، سەبارەت بە پشتگیریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیز]] لەو دادگایییە نوسیبووی: ''ئیستێعماری ئینگلیس و ئەمریکا لە وجوودی قازی محەممەد و ھاوڕێکانیدا دوژمنی ھەرە سەرسەختی خۆیان دەدی. ھیوایان ھەبوو بتوانن بە چۆکیان دابێنن و لە بەندیخانەش نوێنەرەکانیان چوون دەگەڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان ڕابکێشن، بەڵام ھیچ کات سەرکەوتوو نەبوون''.

دواتر ڕۆژنامەی ئازەربایجان لە [[باکوو|باکۆ]] نوسیبووی قازی محەممەد بە نوێنەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] (جورج ئالێن)ی گوتبوو: ''گەلی کورد چاوەڕوانی ھیچ چاکەیەکی لە وڵاتانی ئیستێعماری نییە. ''

''نەجەفقولی پسیان'' وتەکانی پێشەوا لە دادگادا لە چەند ڕستەدا کورت دەکاتەوە و دەنووسێ: لە کاتی دادگاییدا قازی محەممەد پەلاماری دەبردە سەر [[سیاسەت]] و ئاکاری دەوڵەتی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێڕان]] و دەیگوت: &quot;من لە قوژبنی گرتووخانەوە دەنگی خۆم بەرز دەکەمەوە لە دژی دەوڵەتی تاران و سەرۆکەکانی و دەڵێم تاوانبار ئێوەن نەک ئێمە. ئێوە وڵاتتان لێ داگیرکردووین

ڕۆژنامەنووسێکی دیکە بە نێوی ''سلیمان. خ'' لە نووسراوەکانیدا دەڵێ، قازی گوتی:
&lt;blockquote&gt; تەواوی ئەم بەسەرھات و ڕووداوانە ئاکامی سیاسەتی داگیرکەرانەی دەوڵەتە. ئەگەر دەوڵەت تەواوی کوردان بە خائین دەزانێ با دەست لەو مەڵبەندە ھەڵبگرێ، ئەگەر بە نیشتمانپەروەریشیان دەزانێ با لێ بگەڕێ خۆیان کاروباری خۆیان بگرنە دەست.&lt;/blockquote&gt;
لە بەڵگە و ڕۆژنامەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆر شت لەم بابەتانە نووسراون. لە زمان ئەفسەرە ئێرانییکانەوە دەگێڕنەوە کە قازی لە جوابی ئەوەی کە کۆماری مەھاباد دەستنیشانی یەکێتیی سۆڤیەت بووە گوتویە:
&lt;blockquote&gt;ئەو ڕووداوانە لە ئاکامی ئەوەی دابوون کە ئێوە خۆتان قانوونی بنەڕەتیتان لەژێر پێ ناوە. ئێستاش من تەنیا خۆم دامەزرێنەری دێمۆکراسی لە کوردستانم و ھیچ ھێزێکی بێگانە منی ھان نەداوە. بێبەشی کورد منی بۆ بەڕێوەبردنی ئەو کارانە ھان داوە.&lt;/blockquote&gt;

کاتێک سەرۆکی دادگا بە خەیانەت تاوانباریان دەکا لە وەڵام دا دەڵێ: ''ئێرە ماڵی منە، خاکی کوردستان خاکی باب و باپیر و ئەجدادی منە چۆن دەتوانم دەستی لێ ھەڵگرم. ''{{ھن}}
دادگایی یەکەم لە ١٩ی مانگی [[کانوونی دووەم]] دەستی پێکرد و چەند ڕۆژی خایاند و [[سزای مەرگ|حوکمی ئیعدام]]ی قازییەکانی دا. دادگایی دووھەم لە ٢٨ی [[ئازار]]ی ١٩٤٧ (واتە ٧ی [[خاکەلێوە]]) دەستی پێکرد و ڕۆژی ٣٠ی [[ئازار (مانگ)|مارس]] کۆتایی پێھات.

== پەتی سێدارە ==
لە بەرەبەیانی ١٠ی [[خاکەلێوە]]ی ساڵی ١٣٢٦ی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|ھەتاوی]](٣١ی [[ئێش|ئازاری]] ١٩٤٧) پێشەوا قازی، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|حەمەحوسێن خانی سەیف قازی]] (ئامۆزای پێشەوا) و [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبولقاسم سەدر قازی]] (برای پێشەوا) بە دوای حوکم دران لە دوو دادگای نایاسایی و فەرمایشیدا بەدەستی دووژمنانی گەلی [[کورد]] لە [[چوارچرا]]ی شاری [[مەھاباد]]، واتە ھەر لەو شوێنەی کە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ھەتاوی (٢٢ مانگی [[کانوونی دووەم|کانوونى دووەم]]ی ١٩٤٦) [[کۆماری کوردستان]] لێی ڕاگەیەندرابوو، لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] و شەھیدکران.

ھەڵسوکەوتی قازی کاتی لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] کە [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] دەرباری شا دەیانگێڕێتەوە وەک [[چیرۆک]] و [[ئەفسانە]]ی لێھاتووە. قازی لە پێشدا داوا دەکات کە تیربارانی بکەن چونکە لە [[سزای مەرگ|سێدارەدان]] [[ئایین|ئایینی]] نییە، بەڵام ڕێگەی پێنادەن. پاشان [[وەسیەتنامە]]یەک دەنووسێت کە جێگەی سەرنجە لە باری کۆمەڵایەتیەوە و لە باری [[سیاسەت|ڕامیاریەوە]]. قازی ئەو مردنەی بە سەرکەوتن دەزانی و ھەر بۆیە بە ٧ ھەنگاو ڕێگەی بۆلای [[سزای مەرگ|سێدارەکە]] پێوا. لە پای [[سزای مەرگ|سێدارە]] ڕێگەی نەدا چاوی ببەستن و دەڵێت:
&lt;blockquote&gt;حەز دەکەم لە ئاخرین چرکەی ژیانیشم دا بە سەربەرزی و چاوی کراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.&lt;/blockquote&gt;
ڕوو لە خوێنمژانی گەل دەڵێ:
ئێوە قازی محەممەدێک دەکوژن، بەڵام بزانن لە ھەر تنوکە خوێنێکی من، قازی محەممەدێکی دیکە شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی کورد دەکەم خەباتی خۆی لەپێناو ڕزگاریی کوردستان دا پەک نەخات، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی تاران مەکەن. بژی کورد و کوردستان.

تەرمی ئەو شەھیدانە ھەر ئەو ڕۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵکی بە شرەفی [[مەھاباد]] لە گۆڕستانی مەلا جامی بە خاکی نیشتمانەکەیان سپێردران. شوێنی گۆڕەکەیان ئێستاش لەژێر چاودێریدایە.

=== دەرئەنجامەکانی لەسێدارەدان ===
لە ١١ی ئایاری ١٩٤٧ (١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦)، خۆپیشاندانێکی توندوتیژانە لە [[خوڕەماوە]]، ناوەندی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە ئێعدامەکانی شاری مەھاباد بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;جویدە، وادی. ۱۳۹۰[=٢٠١١]. ''جمھوری مھاباد''، لە ''سیاست کردھا در خاورمیانە''، نووسینی [[نادر_ئینتسار]]، وەرگێڕانی [[عیرفان_قانعیفەرد]]، تاران: علم، چاپی یەکەم: ۱۳۹۰[=٢٠١١]، پ ۳٥۸؛ و ھەروەھا لە کۆواری ''گفتگو''، ژمارەی ٥٣، گەلاوێژی ۱۳۸۸[=٢٠٠٩].&lt;/ref&gt; لەو ڕۆژە کە محەممەد ڕەزا شای پەھلەوی لەگەڵ حوسێن فەردووست فەرماندەی ھێزی زەمینیی ده‌وڵه‌تی ئێران بەرەو مەھاباد چوون، ئەوان ئاگاداریان کردبووەوە کە خەڵکی دەڤەری مۆکریان (مەھاباد و ناوچەکان) لێی ناڕەحەتن. لە مەھاباد و دەوروبەری، ھیچکەس و تەنانەت فەرمانداری تایبەتی مەھابادیش نەھات بۆ پێشوازی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=١٣٦٩|سەردێڕ=خاطرات ارتشبد حسین فردوست |بڵاوکەرەوە=انتشارات اطلاعات |پەڕە= ١٥٢}}&lt;/ref&gt;

== وەسییەتنامە ==
قازی محەممەد لە وەسییەتنامەکەیدا داوا لە گەلی [[کورد]] دەکات کە متمانە بە جگە لە خۆی نەکەن و تەنھا پشت بە یەکتر ببەستن و بەرژەوەندیی گشتی نەکەنە قوربانی بەرژەوەندی تاکە کەسی. و دەڵێت: «من بەرپرسیاریەتییەکی گەورەم قەبوول کردبوو و بۆ ئەوەیە کە لە ژێری حوکمی سێدارەدام و بە خاتری لەسێدارەدرانم مینەتێک لەسەر کەسێک ناکەم». ھەروەھا داوا لە کوردەکان دەکات ڕێگری لە خوێندنی منداڵانیان نەکەن و دەڵێت: «ڕەمزی پێگەیشتوویی و سەرکەوتنی کورد لە [[خوێندەواری]]دایە».&lt;ref name=&quot;ڕووداو ۱&quot;&gt;[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/3003201815 ڕووداو: ''وەسیەتنامەی قازی محەممەد بۆ گەلی کورد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٨؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.&lt;/ref&gt;

== لە وێژە و ھونەردا ==
لە کاری ھونەریی جۆراوجۆر ناوی قازی محەممەد و چالاکییەکانی ھاتووە. [[ناسر ڕەزازی]] گۆرانیبێژی [[کورد]] لە گۆرانییەک بە ناوی ''ئافەرین قازی محەممەد ئافەرین'' خوێندووە کە لە نێویدا ئەو وەکوو پێشەوای کورد ناو دەبات کە ناوی کوردی لە جیھان زیندوو کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;ڕۆژپڕێس ۱&quot;&gt;[https://rojpress.wordpress.com/2012/01/21/afarin-qazi-muhammad-afarin/ ڕۆژپڕێس: ''ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ناسر ڕەزازی'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۱.&lt;/ref&gt;

[[لاری کرماشانی]]، نووسەری کوردی خەڵکی [[کرماشان]] لە کۆتایییەکانی ژیانیدا خەریکی نووسینی [[ڕۆمان]]ێک بە ناوی ''تەنیاییی سەرۆک کۆمار''، بەڵام کۆچیی دوایی کرد و ڕۆمانەکە ناتەواو مایەوە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شێخ سەعید]]

* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]

* [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]]
* [[عەبدولسەلام بارزانی]]
* [[شێخ مەحموودی حەفید]]
* [[سمکۆ|ئیسماعیل ئاغای شکاک]]
* [[سەید ڕەزا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== کتێبناسی ==
* ''دەقی دادگاییکردنی پێشەوا قازی محەممەد و سەدر و سەیفی قازی''، ئامادەکردنی بەدرەدین ساڵح، وەرگێڕاوی بەڵگەکانی نووسراوە سەروان کەیومەرس ساڵح، ھەولێر، ٢٠٠١.

== بەستەری دەرەکی ==
* [https://web.archive.org/web/20090619012303/http://www.kurdistanmedia.com/kurdi/rbrn/1/index.php لاپەڕەی تایبەت بە پێشەوا قازی لە ماڵپەری PDKI]
* [https://w.wiki/8RLG وەسیەتنامە قازی محەممەد]
{{ltr}}
* [http://7buruk.blogspot.com/2010/02/kurdish-republic-of-mahabad.html?m=1 The Kurdish republic of mahabad]
{{ltr/end}}

{{کۆماری کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|موکریان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی سیاسەت}}

{{پۆلی کۆمنز|Qazi Muhammad}}

[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:بنەماڵەی قازی]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:کۆماری کوردستان]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]]
[[پۆل:شەھیدانی کورد]]
[[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:خەڵکی مەھاباد]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]]
[[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]]
[[پۆل:ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]
[[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]]
[[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]</text>
      <sha1>8cpqqvs2xlyc7h692zatj5ne51ghw4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574637</id>
      <parentid>1574636</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T11:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* کەسایەتی قازی */</comment>
      <origin>1574637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39873" sha1="cfrl6597hus4fitym2a75h00igjr2cw" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو     = قازی محەممەد
| وێنە    = Qazi Muhammad.jpg
| قەبارەی وێنە  = 180px
| ناوی کاتی لەدایکبوون  =
| شوێنی لەدایکبوون  = [[مەھاباد]]
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨٩٣|٥|١}}
| ڕێکەوتی مردن   = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٤٧|٠٣|٣١|١٨٩٣|٠٥|٠١}}
| شوێنی مردن   = [[مەیدانی چوارچرا]]، [[مەھاباد]]
| ھۆکاری مردن   = [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]]
| شوێنی گۆڕ  = [[مەھاباد]]
| نیشتەجێ  =[[کوردستان]]
| نەتەوە  = [[کورد]]
| ناوەکانی تر  = پێشەوا
| ھاووڵاتی  =
| ڕادەی خوێندەواری =
| دایەن   =
| پیشە   = [[دادوەر]] 
| ساڵانی چالاکی  =
| شار   = [[مەھاباد]] 
| ناسراو بە  = پێشەوا
| سەرناو  = سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]]
| وادە   = ١١ مانگ
| حیزب   = [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژێکاف]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]
| بەرامبەرەکان  = [[شانشینی پەھلەوی]]
| ئایین   = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) 
| ھاوسەر  = [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]]
| منداڵەکان  = عیفەت، [[عەلی قازی|عەلی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پەروین، فەوزیە، مونیر، سوھەیلا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= سوھەیلا قازی محەمەد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان= https://jinhaagency1.com/so/zhan/fdg-35433|بڵاوکەرەوە= jinhaagency}}&lt;/ref&gt; و [[مریەم قازی|مریەم]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0104202018|سەردێڕ=تەرمی مریەم قازی کچی پێشەوا قازی محەممەد لە کەلار بەخاکسپێردرا|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=rudaw}}&lt;/ref&gt;
| باوان   = [[قازی عەلی]] (باوک){{ھن}}[[گەوھەرتاج خانم]] (دایک)
}}
'''قازی محەممەد''' (١ی ئایاری ١٨٩٣، [[مەھاباد]] – ٣١ی ئازاری ١٩٤٧، [[مەھاباد]]) [[سیاسەتوان]]، [[دادوەر]]ێکی [[کورد]] و سەرۆکی [[کۆماری مەھاباد]] بوو. ئەو یەکێک لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ناوچەی [[موکریان]] بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦، بە ھاوکاری چەند کەسێکی دیکە دەوڵەتی کۆماری مەھاباد لە شاری [[مەھاباد]] دامەزراند. دوای ڕووخانی کۆمار لە ساڵی ١٩٤٧، قازی لەگەڵ برا و ئامۆزاکەی لەلایەن [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]یەوە لە [[مەیدانی چوارچرا]]ی [[مەھاباد]] لە [[سزای مەرگ|سێدارە]] دران.

== سەرەتای ژیان ==
[[پەڕگە:Qazi Muhammed wearing Kurdish clothes.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد بە گەنجی و بە جلوبەرگی کوردییەوە.]]
قازی محەممەد، کوڕی [[قازی عەلی]]، لە بنەماڵەیەک لەدایکبووە کە ناوبانگی لە شاری [[مەھاباد]] بۆ چوار سەدە پێشتر دەگەڕێتەوە. ئەوان نەک تەنیا لەلای خەڵک بەڵکو لەلایەن دەسەڵاتداران و بەرپرسانی حکوومەتیش جێگەی ڕێز و پێزانین بوون. ھەر بە بنەماڵە زانا و {{قت|ئازادیخواز}} و نیشتمانپەروەر بوون. لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی یەکەمی جیھانیدا]] پیاوی وەک [[میرزا فەتاحی]] قازییان لە بەرەنگاریی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[ڕووسەکان]] لێ شەھید بوو، کوڕە لاوەکانیشی (سالار و محەممەد) بە دیل گیران و بۆ شوێنە دوورەکانی [[ڕووسیا]]ی ئەو کات بەڕێ کران و تا [[شۆڕشی تشرینی یەکەم]] ھەر لە دیلیدا بوون.

قازی عەلی باوکی، لە ١٩٣٠ لە مەھاباد ڕێکخراوێکی کوردی بە ناوی ''بزووتنەوەی محەممەد'' پێک ھێنا. ناوبراو لەگەڵ [[جووڵانەوەی شێخ محەممەد خیابانی]] لە [[تەورێز]] پەیوەندی ھەبوو، تا ساڵی ١٩٣٤یش کە مرد لەسەر ئەو کارە بەردەوام بووە.

قازی عەلی، دوو کوڕی ھەبووە، یەکێکیان [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبوالقاسم قازی]] (ناسراو بە سەدری قازی) بووە کە دوو دەورە لەلایەن خەڵکەوە کراوەتە نوێنەری [[پەرلەمان]] و جێی بڕوا و کاریگەرێتی تایبەتی ھەبووە. دوای تەواوبوونی کاری [[پەرلەمان]] لەسەر ڕاسپاردەی باوکی، بۆ ڕاپەڕاندنی کارە سیاسییەکان و یاریدانی خەڵک ھەر لە [[تاران]] مابووەوە.

قازی محەممەدیش کە ساڵی ١٨٩٣ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لەو بنەماڵەدا لەدایکبووە. قازی محەممەد لە منداڵی و لاویدا زۆر خولیای زانست و فێربوونی زمانە بیانییەکان بووە و جگە لە [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]]، لەگەڵ زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[ئێسپێرانتۆ]] و تا ڕادەیەکیش [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] ئاشنایەتی کردووە.
قازی محەممەد زۆری حەز بە تێکەڵاوی لەگەڵ کەسایەتییە گەورەکان، کوردانی نیشتمانپەروەر و سەرۆک عەشیرەتەکان ھەبووە.

== دەستپێکی فەرھەنگی ==
دوای مردنی باوکی، بوو بە [[دادوەر]]ی شار. لەبەر ئارەزووی خۆی بۆ کاری فەرھەنگی و پەرەپێدانی ئاستی ڕۆشنبیریی خەڵک، لە ساڵەکانی پێش ١٩٤١ و دوای ئەوەش بەرپرسیارێتی فەرمانگەی فەرھەنگ و ئەوقافی شاری مەھابادی لە ئەستۆ گرتووە و خزمەتی بەرچاوی فەرھەنگی کردووە و لەکاتی بەرپرسیارێتی ئەودا، یەکەم [[خوێندنگە]]ی کچان لە [[مەھاباد]] کراوەتەوە. ھەر لەبەر ئەوە لەگەڵ زۆرێک لە خوێندکاران، ڕۆشنبیران و مامۆستایان پەیوەندی نزیکی بووە.

لە ماوەی ناجێگیری دەوڵەتی ئێران، واتە لە ساڵانی ١٩٤١–١٩٤٦، بەڕێوەبەرایەتی ئەو لە پێشبردنی کاروبارەکان و بەتایبەتی لە چارەسەرکردنی کێشەی [[ھۆز]]ەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە. زۆر لە گرفتەکانی کاری ڕۆژانەی خەڵک لە دیوانی ئەودا کە ''مەحکەمە''یان [[دادگا]]یان پێدەگوت، چارەسەر دەبوو.

قازی محەممەد ڕێزێکی تایبەتی لای دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژ.ک) ھەبووە. زۆرێک لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژ.ک]] ڕاوێژیان لەگەڵدا کردووە و زۆریان خۆش ویستووە و زۆر ھەوڵیان داوە تا ببێتە ئەندامیان.

قازی لە ڕوانگەی نوێنەرانی بیانیشەوە کە ئەوکات ئێرانیان لەنێو خۆیان دابەش کردبوو، ڕێزی تایبەتی ھەبووە. ھەر کەس چووەتە [[مەھاباد]] و تێکۆشاوە بەر لە ھەموو کەسێک چاوی بەو کەوتووە. بانگکردنی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەر لەم پەیوەندییەدا بووە، کە لەگەڵ شاندێکی گەورە سەردانی [[باکوو|باکوویان]] کردووە.

== کەسایەتی ==
[[پەڕگە:Qazi-barzani1.JPG|وێنۆک|200px|قازی محەممەد و [[مستەفا بارزانی]]]]

قازی محەممەد مرۆڤێکی فەرھەنگ دۆست، خۆش بەیان، [[وێژە]] و [[ھونەر]]دۆست، ئەھلی ڕاوێژ و لە ھەمان کاتدا خەباتکارێکی نیشتمانپەروەر و گەل خۆشەویست بوو. لەگەڵ ھەموو چین و توێژێک ھەڵسوکەوتی ھەبوو و لە کاتی پێویستدا لە ھەست و ھێزیان کەڵکی وەردەگرت.

وەک ئەوەی لە وەسییەتەکەیدا ھاتوو، قازی محەممەد برایەتی و یەکگرتوویی کوردی پێ گەورەترین ھۆی سەرکەوتن بوو. ھەر بۆیە لە زۆربەی وتارەکانی کە لە [[ڕۆژنامەی کوردستان]]، ئەوکات چاپ کراون لەسەر بابەتی یەکێتی و برایەتی دواوە و مەرجی سەرکەوتن و کۆڵەکەی ڕاگرتنی کۆمار و ھۆی سەرکەوتن بەسەر دووژمنانیدا زانیوە.

ھەرچەند دەیزانی دووژمنەکانی [[کورد]] ڕاست ناکەن بەڵام لە وتووێژدا زۆر بە ڕاشکاوی ڕای دەگەیاند کورد ئارەزوو دەکات لە ڕێگای ئاشتییەوە بە مافی خۆی بگات، بەڵام ئەگەر وا نەبێت ئەوەی بۆی بکرێت ئەنجامی دەدات.

لە پێش کۆماردا جار بە جار لە [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]] بە ناوی ''پێشەوا'' باسی لێوە دەکرا، لە دوای دامەزرانی کۆمار بە شێوەی فەرمی نازناوی پێشەوای پێبەخشرا و ئەو ناوە تا ئێستاش لەنێو کۆڕ و کۆمەڵی خەڵکیدا ھەر باوە.

== ژیانی ڕامیاری و کۆمار ==
[[پەڕگە:Qazi Muhammed with military leaders.jpg|250px|وێنۆک|قازی محەممەد لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی سەربازی.]]
[[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg|300px|وێنۆک|قازی محەممەد لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٦.]]
قازی محەممەد کە بوو بە ئەندامی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ. ک]] و ناوی نھێنی ''بینایی'' بۆ دانرا، ھیوایەکی زیاتری بۆ بەرپرسان و خەڵک پێک ھێنا. لە ئاکامی تێگەیشتنی بە وەخت و ئازایەتی [[سیاسەت|ڕامیاری]]، ئەو بە بڕوا ھێنان بە بەرپرسانی کۆمەڵە بە [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (ڕوونکردنەوە)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]]ی وەک پارتێکی [[دیموکراسی|دیموکرات]] و پێشکەوتوو دەستی کرد بە تێکۆشان و خەباتی ڕامیاری. قازی لەبەر ئەو ڕێزە تایبەتەی بۆ ژ. ک ھەیبوو، بناغەی دامەزرانی پارتی دیموکراتیشی ھەر لە ٢٥ی [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، ڕۆژی دامەزرانی ژ. ک دانا و ھەر بۆیە سەرنجی زۆربەی بەرپرسانی بۆ تێکۆشان لە نێو حیزبی دیموکراتی کوردستاندا ڕاکێشا. پارتەکە زۆر بە خێرایی پەلوپۆی سەند و تێکۆشانی لە ھەموو ناوچەی ئازادی کوردستان دا پەرەی سەند. قەیرانی بە زۆر لکاندنی [[کوردستان]] بە [[ئازەربایجان]]ەوە چارەسەر کرد و ناچاری کردن ڕەچاوی جیاواز بۆ کوردستان بکەن. لە یەکەم کۆنگرەدا، لە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٤٦ (٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) بە بەشداریی نوێنەرانی پارچەکانی دیکەی [[کوردستان]] و [[مەلا مستەفا بارزانی]] و سەرۆکی [[ئێڵ]] و نوێنەرانی ھەموو چین و توێژەکانی کوردستان پێکھاتنی یەکەم [[کۆماری کوردستان]] ڕاگەیەندرا.

لە کۆماری کورستان دا پێنچ کەس پلەی ژەنەراڵیان پێبەخشرا ئەوانیش ([[سەیفی قازی]]، [[مەلا مستەفا بارزانی]]، [[حەمە ڕەشید خانی بانە]]، [[عەمەرخانی شکاک]]، [[زێڕۆبەگی ھەرکی]]) بوون، لە ماوەی دەسەڵاتداری کۆماری کوردستان ئەوەی پێویست بوو زۆر بە ڕاشکاوی بە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] و [[ئەحمەد قەوام]] ([[سەرۆک وەزیران]]ی کاتی [[ئێران]]) ڕاگەیاندووە، قامکی لەسەر پێگەی ئەوان بەرامبەر بە نەتەوەی [[کورد]] داناوە. بە ئاشکرا پێی گوتوون: «ناتانەوێت پرسی [[کوردستان]] چارەسەر بکەن».

قازی محەممەد لە کاتی حکومڕانی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژھەڵات]] بە زۆری متمانەیان بەو نەدەکرد چونکە ئەو لەگەڵ [[ڕووسەکان]] پەیوەندیەکی باشی ھەبوو. کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیای قەیسەری]] شارەکەیان تاڵانکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=E.|سەردێڕ=The Kurdish Struggle, 1920-94|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٧٧٤٢-٤|edition=١٩٩٦|شوێن=[[لەندەن]]|پەڕەکان=٢٩}}&lt;/ref&gt;

== ڕووخانی کۆمار ==
دوای وتووێژی زۆر، تاران و کۆماری کوردستان بە خاڵێکی ھاوبەش نەگەشتن و گرفتەکان چارەسەر نەکران. ھەر بۆیە بەشوێن ماوەیەک ھەڕەشە، و بە دوای وەر گرتنی ھێندێ بەڵێن بۆ یارمەتیدان لە ڕووخاندنی کۆماری كوردستان لەلایەن بڕێک سەرۆک عەشیرەتەکان، تەنانەت چەن کەس لەوانەی دەگەڵ قازی سەفەری باکۆیان کردبوو، تاران لە پێشدا ھێرش دەکاتە تەورێز بۆ ڕووخاندنی کۆماری ئازەربایجان و پاشان ھێرش دەکاتە سەر کوردستان. ئەو سەرۆک عەشیرەتانی بەرگرییان لە کۆمار کرد ( مەلا مستەفا بارزانی و زێڕۆبەگ هەرکی و تەها بەگ هەرکی ) بوون و تا روخانی کۆمار خۆیان بە دەستەوە نەدا .  

[[پەڕگە:Kurdish Mahabad Republic Was Established in 1947 - The President Ghazi Muhammad In The Middle.jpg|350px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد لەگەڵ چەند وەزیر و کاربەدەستێکی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧.]]

ئەرتەشی ئێران کە قورسترین ئامێری شەریان چەن تانکی کۆن و قۆڕازە بوو، ڕۆژی ٢٠ سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٥ی ھەتاوی (١٩٤٦ی زایینی) گەیشتە دەرۆی شاری تەورێز و ڕۆژی ٢١بە ھەڵاتنی سەرۆکانی کۆمار بۆ سۆڤیەت [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] ڕووخا و ئەرتەش شاری تەورێزی داگیر کرد. دوای ئەوە ئەرتەش لەوێڕا بەرەو مەھاباد ڕێ کەوت. لەو ئەو ناوچانەی دیکە لە باشووری مەھاباددا کە خۆیان بە بەشی کۆمار دەزانی و دەسەڵاتی تارانیان بە [[حکوومەتی ناوەندی]] نادەزانی، واتە لە شارەکانی [[سنە]]، [[دیواندەرە]]، [[مەریوان]] ھەتا نزیکی [[سەقز]]، لە چەن مانگ پێش ئەوە، ھێزیان ئامادە کردبوو؛ بەڵام دوای [[تەورێز]] ئەرتەش ھێزی نوێی لە ڕێگای [[قەزوین]] بۆ سەقز نارد کە لە ٢٠ی سەرماوەز گەیشتنە سەقز و لە ڕێگەی [[بۆکان]] بە یارمەتی ھێندێ لە کوردەکانی سەربە حکوومەتی شا، ڕێگەی مەھابادیان گرتە بەر. قازی وەک سەرۆک کۆمار دەستوور دەدات ھەتا دەکرێ لە شەڕ خۆ بپارێزن چون ماڵوێرانی پێوەیە. ئەگەرچی لە پێناوی وڵات ھەمووان تێدەکۆشن بەڵام بەھۆی جووڵانەوەی سەرنجڕاکێشی ھێزەکانی سۆڤیەت، زۆر بە خێرایی، لە ماوەی چەن ڕۆژ کوردستان داگیر دەکرێ. ئەگەر چی ئەو ڕەخنە لە قازی، وەک سەرۆک کۆمار و جێی متمانەی جەماوەر دەگیرێت کە بۆ ئەوندە پشتی بە یارمەتی سۆڤیەت بەستبوو کە بە دەستکێشانی لە پاڵپشتی کۆمار ئاوەھا بە خێرایی کۆمار تێدا چوو؛ بەڵام لەوەدەچێ گەورەترین ھۆی ڕووخانی کۆمار یەکنەبوونی ھەوموو دەستەکان ببێت، تا ئەو ڕادەیە کە ھێندێ ھەتا سۆڤیەت کوردستانی چۆڵ کرد، نامەیان نارد بۆ تاران کە وەرن، ئێستە کاتی ھێرشە. بە ئاگادار بوون لە داھاتووی کۆمار مەلا مستەفا ھەوڵی دا کە قازی دەگەڵ خۆی بباتە دەرەوە، بۆ پاراستنی گیانی، بەڵام قازی بەوە ڕازی نەبوو، پێی وا بوو دەبێ لەسەر بەڵێنی خۆی بمێنێتەوە. قازی دەزانێ کە بە زوویی کۆمار دەڕووخێت؛ لە نێوان شەر یان خۆبەدەستەوە دان، وەک بەرپرسیارێکی گیانی خەڵک، بۆ بەرگری لە کوشتن و وێرانکردن، وەک قارەمانێکی نەتەوەیی خۆ بەدەستەوە دەدات. ھەڵبەت سەبارەت بەوە، ڕەخنەدەگرن کە ئایا ئەگەر قازی دەگەڵ مەلا مستەفا بڕۆشتایە، دواتر نەیدەتوانی قازانجی زیاتر بێت بۆ گەلەکەی؟ بەڵام لە کاتی ماڵاوایی لەگەڵ مەلا مستەفا، قازی ئاڵای کوردستان دەسپێرێ بە مەلا مستەفا و وەک جوابی ئەو پرسیارە دەڵێ: «من خۆم فیدای خەڵکی دەکەم و ھیچ کات وەک پیشەوەری و سەرانی ئازەربایجان ناکەم تا وڵاتەکەم لە خوێن دا شەڵاڵ بێو ھەزاران کەس بە کوشت بچن.»

ئەرتەش ڕۆژی ٢٩ی سەرماوەز دەگاتە مەھاباد وەک پایەتەختی كوردستان و وەک ئەو شارەی ده‌وڵه‌تی كوردستانی تێدایە، کاتێ زیاتری بۆ دادەنێن. ئەگەرچی ھەر لە پێشدا ھەم قازی بۆخۆی و ھەمووان دەیانزانی سزای قازی و ھەڵسووکەوتی حکوومەت دەگەڵ وی چۆن دەبێ، بەڵام دادگایەک ڕێ دەخرێت و تێیدا قازی و ئەندامانی کۆمار بە چەن تاوانی سەرەکی دادگایی دەکرێن.

ئەگەرچی ھەردوو ده‌وڵه‌تی کوردستان و ئازەربایجان لەسەر پاڵپشتی سۆڤیەت دامەزرێندران، بەڵام کۆماری کوردستان ڕاسته‌قینە ئارەزووی جەماوەری کورد بوو. سۆڤیەت بۆ سوودی خۆی دەستی لە پاڵپشتی کێشاوە و دەسەڵاتی تاران ھەردوو ده‌وڵه‌تی تازه‌دامه‌زراوی كوردستان و ئازەربایجانی ڕووخاند. درێژەی کۆماری كوردستان ١١ مانگ بوو.

== دادگاییکردنی قازی ==
٦ی ڕێبەندانی ھەمان ساڵ (١٣٢٥ھەتاوی- ١٩٤٧زایینی) لێژنەی تایبەت کە لە [[تاران]]ەوە ھاتبوون بە سەرۆکایەتی ''سەرھەنگ ڕەزا'' دەگەنە [[مەھاباد]] و دادگا ڕێدەخەن. پرسیارەکانی دادگا ڕوون نەبوون. لەلایەن قازییەکانەوە (قازی محەممەد، [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]]، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|سەیف قازی]]) ھەموو تاوانەکان ڕەد کرایەوە و داوای بەڵگەیان دەکرد. ئاشکرا بوو کە ئەو دادگا ھیچ بەڵگەیەکی بە دەستەوە نەبوو.{{ھن}}
تاوانەکانی قازی ئەمانە بوون:
* گۆڕین و دەستکاری کردنی نەخشەی [[ئێران]]
* ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و داگیرکردنی بەشێک لە خاکی ئێران بە ناوی کوردستان
* بازرگانیکردنی [[نەوت]] لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] بە بێ ئاگاداری و ڕەزامەندی دەوڵەتی ناوەندی
* سازکردنی نەخشەی [[کوردستان|کوردستانی گەورە]] بە لکاندنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]، [[باشووری کوردستان|عێراق]]، [[باکووری کوردستان|تورکیا]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|سووریا]]
* ھێنانە ناوەی بێگانە و بەشێک لە خاکی ئێران خستنە ژێر دەستی (مەبەست [[مەلا مستەفا بارزانی]])
* دانانی ئاڵای جیاواز بۆ کوردستان بە نیشانی [[چەکوچ و داس]] بە شێوەی [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]]
* لێدانی [[سککە]] بۆ کوردستان بە وێنەی [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕووپیەی ڕووسی]]

قازی ھەموو ڕەد دەکاتەوە و لە وەڵام دا دەڵێ ئاڵایەکم داناوە بەڵام نە وەک ئەوەی ئەوان دەڵێن وەک ئاڵای سۆڤیەت. سەبارەت بە [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]، ئەو بۆ خۆی ھاتووەتە مەھاباد و کەس نەیھێناوە، ئەو کوردە و کوردستان ماڵی ھەموو کوردێکە و ھەر کوردێک بە ئارەزووی خۆی لەسەر ھەر بستە خاکی کوردستاندا دەتوانێ بژی.

یەکێک لە تاوانەکانی سەرەکی [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]] جێگری سەرۆک کۆمار و برای قازی محەممەد نووسینی شێعرێکی گەرم بۆ بەخێرھاتن وتن بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بوو.

دادگاکە بە دانی بڕیار لە سێدارە دانی ھەر سێ تاوانبارەکە کۆتایی ھات؛ بەڵام ئەمە کۆتایی کارەکە نەبوو. قازییەکان لە [[بەندیخانە]] کران بۆ ماوەی سێ مانگ. دیسان بە ھەمان شێوە دادگای پێداچوونەوە بەڕێوە چوو، ئەگەر چی ھەمووان لەسەر ئەو بڕوا بوون کە بە تاوانبار ناسینی قازی ھەر لە پێشدا وەک ئامانجی دادگاکان لە تارانەوە نیشان کرابوو.

پێشەوا و ھاوڕێیانی ئەوەندەی لە ماوەی یازدە مانگی کۆماردا ھەوڵیاندا، ھەر ئەوەندەش لەو دادگا بوو، لە خۆبردوویی و ئازایەتییان لە خۆیان نیشان داوە.

لەگەڵ ھەموو ئازاری دەروونی و ئەو ژیانە تاڵەی کە لە بەندیخانەی پادگانی مەھاباددا بۆیان پێک ھاتبوو، نە تەنیا بڕوایان بە ئامانجەکانیان، لاواز نەببوو بەڵکو زۆر ئەرخەیانتر و بە ورەتر ببوون.

لە چاوپێکەوتنێکی نھێنیدا کە لەگەڵ یەک دوو مرۆڤی جێی باوەڕی خۆیان بوویانە، گوتوویانە:
&lt;blockquote&gt;ئێمەیان فریودا، با نەتەوەی کورد فریو نەخوا و خەباتی خۆی بۆ ڕزگاری و سەربەستی درێژە بدات و چەک دانەنێ.&lt;/blockquote&gt;

ھەروەھا گوتبوویان:
&lt;blockquote&gt;کە زۆریان زەخت خستووینەتە سەر تا نامەیەک بۆ مەلا مستەفا بنووسین کە دەست ھەڵبگرێ. بەڵام ئێمە نەتەنیا شتی وا نانووسین بەڵکوو پێمانوایە ئەوەی بۆی دەکرێ دەبێ دەگەڵ ئەو ناپیاوانە بیکا.&lt;/blockquote&gt;

ئازایەتییان لە دادگاکاندا بە ڕادەیەک بووە کە ئەفسەرەکان سەریان سووڕماوە. لە ڕاستیدا ئەو دادگایە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزیشی]] لە پشت بوو. ھەرچەند جگە لە کاربەدەستانی خۆیان کەسی نامۆی لێ نەبووە، بەڵام ھەر لە ڕێگای ئەوانەوە زۆر شت بڵاو بووەتەوە کە پێویستە بیزانین.

پێشەوا ھەر جارێک لەو دوو جارە کە بە ناو دادگایی کراوە زیاتر لە چوار [[کاتژمێر]] قسەی کردوە و بە وتەی ''سەروان شەریفی'' کە [[پارێزەر]]ی بووە: ''ئەوە قازی محەممەد بووە کە حکوومەتی دادگایی کردوە و لە ھەموو بوارێکەوە ھێناوییەتە ژێر پرسیار''.

ڕۆژنامەی ئازادی کە لەو سەردەمدا لە [[بەغدا]] بە [[زمانی کوردی]] دەردەچوو، سەبارەت بە پشتگیریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیز]] لەو دادگایییە نوسیبووی: ''ئیستێعماری ئینگلیس و ئەمریکا لە وجوودی قازی محەممەد و ھاوڕێکانیدا دوژمنی ھەرە سەرسەختی خۆیان دەدی. ھیوایان ھەبوو بتوانن بە چۆکیان دابێنن و لە بەندیخانەش نوێنەرەکانیان چوون دەگەڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان ڕابکێشن، بەڵام ھیچ کات سەرکەوتوو نەبوون''.

دواتر ڕۆژنامەی ئازەربایجان لە [[باکوو|باکۆ]] نوسیبووی قازی محەممەد بە نوێنەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] (جورج ئالێن)ی گوتبوو: ''گەلی کورد چاوەڕوانی ھیچ چاکەیەکی لە وڵاتانی ئیستێعماری نییە. ''

''نەجەفقولی پسیان'' وتەکانی پێشەوا لە دادگادا لە چەند ڕستەدا کورت دەکاتەوە و دەنووسێ: لە کاتی دادگاییدا قازی محەممەد پەلاماری دەبردە سەر [[سیاسەت]] و ئاکاری دەوڵەتی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێڕان]] و دەیگوت: &quot;من لە قوژبنی گرتووخانەوە دەنگی خۆم بەرز دەکەمەوە لە دژی دەوڵەتی تاران و سەرۆکەکانی و دەڵێم تاوانبار ئێوەن نەک ئێمە. ئێوە وڵاتتان لێ داگیرکردووین

ڕۆژنامەنووسێکی دیکە بە نێوی ''سلیمان. خ'' لە نووسراوەکانیدا دەڵێ، قازی گوتی:
&lt;blockquote&gt; تەواوی ئەم بەسەرھات و ڕووداوانە ئاکامی سیاسەتی داگیرکەرانەی دەوڵەتە. ئەگەر دەوڵەت تەواوی کوردان بە خائین دەزانێ با دەست لەو مەڵبەندە ھەڵبگرێ، ئەگەر بە نیشتمانپەروەریشیان دەزانێ با لێ بگەڕێ خۆیان کاروباری خۆیان بگرنە دەست.&lt;/blockquote&gt;
لە بەڵگە و ڕۆژنامەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆر شت لەم بابەتانە نووسراون. لە زمان ئەفسەرە ئێرانییکانەوە دەگێڕنەوە کە قازی لە جوابی ئەوەی کە کۆماری مەھاباد دەستنیشانی یەکێتیی سۆڤیەت بووە گوتویە:
&lt;blockquote&gt;ئەو ڕووداوانە لە ئاکامی ئەوەی دابوون کە ئێوە خۆتان قانوونی بنەڕەتیتان لەژێر پێ ناوە. ئێستاش من تەنیا خۆم دامەزرێنەری دێمۆکراسی لە کوردستانم و ھیچ ھێزێکی بێگانە منی ھان نەداوە. بێبەشی کورد منی بۆ بەڕێوەبردنی ئەو کارانە ھان داوە.&lt;/blockquote&gt;

کاتێک سەرۆکی دادگا بە خەیانەت تاوانباریان دەکا لە وەڵام دا دەڵێ: ''ئێرە ماڵی منە، خاکی کوردستان خاکی باب و باپیر و ئەجدادی منە چۆن دەتوانم دەستی لێ ھەڵگرم. ''{{ھن}}
دادگایی یەکەم لە ١٩ی مانگی [[کانوونی دووەم]] دەستی پێکرد و چەند ڕۆژی خایاند و [[سزای مەرگ|حوکمی ئیعدام]]ی قازییەکانی دا. دادگایی دووھەم لە ٢٨ی [[ئازار]]ی ١٩٤٧ (واتە ٧ی [[خاکەلێوە]]) دەستی پێکرد و ڕۆژی ٣٠ی [[ئازار (مانگ)|مارس]] کۆتایی پێھات.

== پەتی سێدارە ==
لە بەرەبەیانی ١٠ی [[خاکەلێوە]]ی ساڵی ١٣٢٦ی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|ھەتاوی]](٣١ی [[ئێش|ئازاری]] ١٩٤٧) پێشەوا قازی، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|حەمەحوسێن خانی سەیف قازی]] (ئامۆزای پێشەوا) و [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبولقاسم سەدر قازی]] (برای پێشەوا) بە دوای حوکم دران لە دوو دادگای نایاسایی و فەرمایشیدا بەدەستی دووژمنانی گەلی [[کورد]] لە [[چوارچرا]]ی شاری [[مەھاباد]]، واتە ھەر لەو شوێنەی کە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ھەتاوی (٢٢ مانگی [[کانوونی دووەم|کانوونى دووەم]]ی ١٩٤٦) [[کۆماری کوردستان]] لێی ڕاگەیەندرابوو، لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] و شەھیدکران.

ھەڵسوکەوتی قازی کاتی لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] کە [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] دەرباری شا دەیانگێڕێتەوە وەک [[چیرۆک]] و [[ئەفسانە]]ی لێھاتووە. قازی لە پێشدا داوا دەکات کە تیربارانی بکەن چونکە لە [[سزای مەرگ|سێدارەدان]] [[ئایین|ئایینی]] نییە، بەڵام ڕێگەی پێنادەن. پاشان [[وەسیەتنامە]]یەک دەنووسێت کە جێگەی سەرنجە لە باری کۆمەڵایەتیەوە و لە باری [[سیاسەت|ڕامیاریەوە]]. قازی ئەو مردنەی بە سەرکەوتن دەزانی و ھەر بۆیە بە ٧ ھەنگاو ڕێگەی بۆلای [[سزای مەرگ|سێدارەکە]] پێوا. لە پای [[سزای مەرگ|سێدارە]] ڕێگەی نەدا چاوی ببەستن و دەڵێت:
&lt;blockquote&gt;حەز دەکەم لە ئاخرین چرکەی ژیانیشم دا بە سەربەرزی و چاوی کراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.&lt;/blockquote&gt;
ڕوو لە خوێنمژانی گەل دەڵێ:
ئێوە قازی محەممەدێک دەکوژن، بەڵام بزانن لە ھەر تنوکە خوێنێکی من، قازی محەممەدێکی دیکە شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی کورد دەکەم خەباتی خۆی لەپێناو ڕزگاریی کوردستان دا پەک نەخات، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی تاران مەکەن. بژی کورد و کوردستان.

تەرمی ئەو شەھیدانە ھەر ئەو ڕۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵکی بە شرەفی [[مەھاباد]] لە گۆڕستانی مەلا جامی بە خاکی نیشتمانەکەیان سپێردران. شوێنی گۆڕەکەیان ئێستاش لەژێر چاودێریدایە.

=== دەرئەنجامەکانی لەسێدارەدان ===
لە ١١ی ئایاری ١٩٤٧ (١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦)، خۆپیشاندانێکی توندوتیژانە لە [[خوڕەماوە]]، ناوەندی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە ئێعدامەکانی شاری مەھاباد بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;جویدە، وادی. ۱۳۹۰[=٢٠١١]. ''جمھوری مھاباد''، لە ''سیاست کردھا در خاورمیانە''، نووسینی [[نادر_ئینتسار]]، وەرگێڕانی [[عیرفان_قانعیفەرد]]، تاران: علم، چاپی یەکەم: ۱۳۹۰[=٢٠١١]، پ ۳٥۸؛ و ھەروەھا لە کۆواری ''گفتگو''، ژمارەی ٥٣، گەلاوێژی ۱۳۸۸[=٢٠٠٩].&lt;/ref&gt; لەو ڕۆژە کە محەممەد ڕەزا شای پەھلەوی لەگەڵ حوسێن فەردووست فەرماندەی ھێزی زەمینیی ده‌وڵه‌تی ئێران بەرەو مەھاباد چوون، ئەوان ئاگاداریان کردبووەوە کە خەڵکی دەڤەری مۆکریان (مەھاباد و ناوچەکان) لێی ناڕەحەتن. لە مەھاباد و دەوروبەری، ھیچکەس و تەنانەت فەرمانداری تایبەتی مەھابادیش نەھات بۆ پێشوازی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=١٣٦٩|سەردێڕ=خاطرات ارتشبد حسین فردوست |بڵاوکەرەوە=انتشارات اطلاعات |پەڕە= ١٥٢}}&lt;/ref&gt;

== وەسییەتنامە ==
قازی محەممەد لە وەسییەتنامەکەیدا داوا لە گەلی [[کورد]] دەکات کە متمانە بە جگە لە خۆی نەکەن و تەنھا پشت بە یەکتر ببەستن و بەرژەوەندیی گشتی نەکەنە قوربانی بەرژەوەندی تاکە کەسی. و دەڵێت: «من بەرپرسیاریەتییەکی گەورەم قەبوول کردبوو و بۆ ئەوەیە کە لە ژێری حوکمی سێدارەدام و بە خاتری لەسێدارەدرانم مینەتێک لەسەر کەسێک ناکەم». ھەروەھا داوا لە کوردەکان دەکات ڕێگری لە خوێندنی منداڵانیان نەکەن و دەڵێت: «ڕەمزی پێگەیشتوویی و سەرکەوتنی کورد لە [[خوێندەواری]]دایە».&lt;ref name=&quot;ڕووداو ۱&quot;&gt;[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/3003201815 ڕووداو: ''وەسیەتنامەی قازی محەممەد بۆ گەلی کورد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٨؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.&lt;/ref&gt;

== لە وێژە و ھونەردا ==
لە کاری ھونەریی جۆراوجۆر ناوی قازی محەممەد و چالاکییەکانی ھاتووە. [[ناسر ڕەزازی]] گۆرانیبێژی [[کورد]] لە گۆرانییەک بە ناوی ''ئافەرین قازی محەممەد ئافەرین'' خوێندووە کە لە نێویدا ئەو وەکوو پێشەوای کورد ناو دەبات کە ناوی کوردی لە جیھان زیندوو کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;ڕۆژپڕێس ۱&quot;&gt;[https://rojpress.wordpress.com/2012/01/21/afarin-qazi-muhammad-afarin/ ڕۆژپڕێس: ''ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ناسر ڕەزازی'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۱.&lt;/ref&gt;

[[لاری کرماشانی]]، نووسەری کوردی خەڵکی [[کرماشان]] لە کۆتایییەکانی ژیانیدا خەریکی نووسینی [[ڕۆمان]]ێک بە ناوی ''تەنیاییی سەرۆک کۆمار''، بەڵام کۆچیی دوایی کرد و ڕۆمانەکە ناتەواو مایەوە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شێخ سەعید]]

* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]

* [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]]
* [[عەبدولسەلام بارزانی]]
* [[شێخ مەحموودی حەفید]]
* [[سمکۆ|ئیسماعیل ئاغای شکاک]]
* [[سەید ڕەزا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== کتێبناسی ==
* ''دەقی دادگاییکردنی پێشەوا قازی محەممەد و سەدر و سەیفی قازی''، ئامادەکردنی بەدرەدین ساڵح، وەرگێڕاوی بەڵگەکانی نووسراوە سەروان کەیومەرس ساڵح، ھەولێر، ٢٠٠١.

== بەستەری دەرەکی ==
* [https://web.archive.org/web/20090619012303/http://www.kurdistanmedia.com/kurdi/rbrn/1/index.php لاپەڕەی تایبەت بە پێشەوا قازی لە ماڵپەری PDKI]
* [https://w.wiki/8RLG وەسیەتنامە قازی محەممەد]
{{ltr}}
* [http://7buruk.blogspot.com/2010/02/kurdish-republic-of-mahabad.html?m=1 The Kurdish republic of mahabad]
{{ltr/end}}

{{کۆماری کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|موکریان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی سیاسەت}}

{{پۆلی کۆمنز|Qazi Muhammad}}

[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:بنەماڵەی قازی]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:کۆماری کوردستان]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]]
[[پۆل:شەھیدانی کورد]]
[[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:خەڵکی مەھاباد]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]]
[[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]]
[[پۆل:ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]
[[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]]
[[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]</text>
      <sha1>cfrl6597hus4fitym2a75h00igjr2cw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574638</id>
      <parentid>1574637</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* پەتی سێدارە */</comment>
      <origin>1574638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39964" sha1="jdto3vqc904jo0tudubmwuqm7yzhc2h" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو     = قازی محەممەد
| وێنە    = Qazi Muhammad.jpg
| قەبارەی وێنە  = 180px
| ناوی کاتی لەدایکبوون  =
| شوێنی لەدایکبوون  = [[مەھاباد]]
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨٩٣|٥|١}}
| ڕێکەوتی مردن   = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٤٧|٠٣|٣١|١٨٩٣|٠٥|٠١}}
| شوێنی مردن   = [[مەیدانی چوارچرا]]، [[مەھاباد]]
| ھۆکاری مردن   = [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]]
| شوێنی گۆڕ  = [[مەھاباد]]
| نیشتەجێ  =[[کوردستان]]
| نەتەوە  = [[کورد]]
| ناوەکانی تر  = پێشەوا
| ھاووڵاتی  =
| ڕادەی خوێندەواری =
| دایەن   =
| پیشە   = [[دادوەر]] 
| ساڵانی چالاکی  =
| شار   = [[مەھاباد]] 
| ناسراو بە  = پێشەوا
| سەرناو  = سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]]
| وادە   = ١١ مانگ
| حیزب   = [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژێکاف]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]
| بەرامبەرەکان  = [[شانشینی پەھلەوی]]
| ئایین   = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) 
| ھاوسەر  = [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]]
| منداڵەکان  = عیفەت، [[عەلی قازی|عەلی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پەروین، فەوزیە، مونیر، سوھەیلا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= سوھەیلا قازی محەمەد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان= https://jinhaagency1.com/so/zhan/fdg-35433|بڵاوکەرەوە= jinhaagency}}&lt;/ref&gt; و [[مریەم قازی|مریەم]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0104202018|سەردێڕ=تەرمی مریەم قازی کچی پێشەوا قازی محەممەد لە کەلار بەخاکسپێردرا|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=rudaw}}&lt;/ref&gt;
| باوان   = [[قازی عەلی]] (باوک){{ھن}}[[گەوھەرتاج خانم]] (دایک)
}}
'''قازی محەممەد''' (١ی ئایاری ١٨٩٣، [[مەھاباد]] – ٣١ی ئازاری ١٩٤٧، [[مەھاباد]]) [[سیاسەتوان]]، [[دادوەر]]ێکی [[کورد]] و سەرۆکی [[کۆماری مەھاباد]] بوو. ئەو یەکێک لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ناوچەی [[موکریان]] بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦، بە ھاوکاری چەند کەسێکی دیکە دەوڵەتی کۆماری مەھاباد لە شاری [[مەھاباد]] دامەزراند. دوای ڕووخانی کۆمار لە ساڵی ١٩٤٧، قازی لەگەڵ برا و ئامۆزاکەی لەلایەن [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]یەوە لە [[مەیدانی چوارچرا]]ی [[مەھاباد]] لە [[سزای مەرگ|سێدارە]] دران.

== سەرەتای ژیان ==
[[پەڕگە:Qazi Muhammed wearing Kurdish clothes.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد بە گەنجی و بە جلوبەرگی کوردییەوە.]]
قازی محەممەد، کوڕی [[قازی عەلی]]، لە بنەماڵەیەک لەدایکبووە کە ناوبانگی لە شاری [[مەھاباد]] بۆ چوار سەدە پێشتر دەگەڕێتەوە. ئەوان نەک تەنیا لەلای خەڵک بەڵکو لەلایەن دەسەڵاتداران و بەرپرسانی حکوومەتیش جێگەی ڕێز و پێزانین بوون. ھەر بە بنەماڵە زانا و {{قت|ئازادیخواز}} و نیشتمانپەروەر بوون. لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی یەکەمی جیھانیدا]] پیاوی وەک [[میرزا فەتاحی]] قازییان لە بەرەنگاریی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[ڕووسەکان]] لێ شەھید بوو، کوڕە لاوەکانیشی (سالار و محەممەد) بە دیل گیران و بۆ شوێنە دوورەکانی [[ڕووسیا]]ی ئەو کات بەڕێ کران و تا [[شۆڕشی تشرینی یەکەم]] ھەر لە دیلیدا بوون.

قازی عەلی باوکی، لە ١٩٣٠ لە مەھاباد ڕێکخراوێکی کوردی بە ناوی ''بزووتنەوەی محەممەد'' پێک ھێنا. ناوبراو لەگەڵ [[جووڵانەوەی شێخ محەممەد خیابانی]] لە [[تەورێز]] پەیوەندی ھەبوو، تا ساڵی ١٩٣٤یش کە مرد لەسەر ئەو کارە بەردەوام بووە.

قازی عەلی، دوو کوڕی ھەبووە، یەکێکیان [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبوالقاسم قازی]] (ناسراو بە سەدری قازی) بووە کە دوو دەورە لەلایەن خەڵکەوە کراوەتە نوێنەری [[پەرلەمان]] و جێی بڕوا و کاریگەرێتی تایبەتی ھەبووە. دوای تەواوبوونی کاری [[پەرلەمان]] لەسەر ڕاسپاردەی باوکی، بۆ ڕاپەڕاندنی کارە سیاسییەکان و یاریدانی خەڵک ھەر لە [[تاران]] مابووەوە.

قازی محەممەدیش کە ساڵی ١٨٩٣ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لەو بنەماڵەدا لەدایکبووە. قازی محەممەد لە منداڵی و لاویدا زۆر خولیای زانست و فێربوونی زمانە بیانییەکان بووە و جگە لە [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]]، لەگەڵ زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[ئێسپێرانتۆ]] و تا ڕادەیەکیش [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] ئاشنایەتی کردووە.
قازی محەممەد زۆری حەز بە تێکەڵاوی لەگەڵ کەسایەتییە گەورەکان، کوردانی نیشتمانپەروەر و سەرۆک عەشیرەتەکان ھەبووە.

== دەستپێکی فەرھەنگی ==
دوای مردنی باوکی، بوو بە [[دادوەر]]ی شار. لەبەر ئارەزووی خۆی بۆ کاری فەرھەنگی و پەرەپێدانی ئاستی ڕۆشنبیریی خەڵک، لە ساڵەکانی پێش ١٩٤١ و دوای ئەوەش بەرپرسیارێتی فەرمانگەی فەرھەنگ و ئەوقافی شاری مەھابادی لە ئەستۆ گرتووە و خزمەتی بەرچاوی فەرھەنگی کردووە و لەکاتی بەرپرسیارێتی ئەودا، یەکەم [[خوێندنگە]]ی کچان لە [[مەھاباد]] کراوەتەوە. ھەر لەبەر ئەوە لەگەڵ زۆرێک لە خوێندکاران، ڕۆشنبیران و مامۆستایان پەیوەندی نزیکی بووە.

لە ماوەی ناجێگیری دەوڵەتی ئێران، واتە لە ساڵانی ١٩٤١–١٩٤٦، بەڕێوەبەرایەتی ئەو لە پێشبردنی کاروبارەکان و بەتایبەتی لە چارەسەرکردنی کێشەی [[ھۆز]]ەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە. زۆر لە گرفتەکانی کاری ڕۆژانەی خەڵک لە دیوانی ئەودا کە ''مەحکەمە''یان [[دادگا]]یان پێدەگوت، چارەسەر دەبوو.

قازی محەممەد ڕێزێکی تایبەتی لای دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژ.ک) ھەبووە. زۆرێک لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژ.ک]] ڕاوێژیان لەگەڵدا کردووە و زۆریان خۆش ویستووە و زۆر ھەوڵیان داوە تا ببێتە ئەندامیان.

قازی لە ڕوانگەی نوێنەرانی بیانیشەوە کە ئەوکات ئێرانیان لەنێو خۆیان دابەش کردبوو، ڕێزی تایبەتی ھەبووە. ھەر کەس چووەتە [[مەھاباد]] و تێکۆشاوە بەر لە ھەموو کەسێک چاوی بەو کەوتووە. بانگکردنی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەر لەم پەیوەندییەدا بووە، کە لەگەڵ شاندێکی گەورە سەردانی [[باکوو|باکوویان]] کردووە.

== کەسایەتی ==
[[پەڕگە:Qazi-barzani1.JPG|وێنۆک|200px|قازی محەممەد و [[مستەفا بارزانی]]]]

قازی محەممەد مرۆڤێکی فەرھەنگ دۆست، خۆش بەیان، [[وێژە]] و [[ھونەر]]دۆست، ئەھلی ڕاوێژ و لە ھەمان کاتدا خەباتکارێکی نیشتمانپەروەر و گەل خۆشەویست بوو. لەگەڵ ھەموو چین و توێژێک ھەڵسوکەوتی ھەبوو و لە کاتی پێویستدا لە ھەست و ھێزیان کەڵکی وەردەگرت.

وەک ئەوەی لە وەسییەتەکەیدا ھاتوو، قازی محەممەد برایەتی و یەکگرتوویی کوردی پێ گەورەترین ھۆی سەرکەوتن بوو. ھەر بۆیە لە زۆربەی وتارەکانی کە لە [[ڕۆژنامەی کوردستان]]، ئەوکات چاپ کراون لەسەر بابەتی یەکێتی و برایەتی دواوە و مەرجی سەرکەوتن و کۆڵەکەی ڕاگرتنی کۆمار و ھۆی سەرکەوتن بەسەر دووژمنانیدا زانیوە.

ھەرچەند دەیزانی دووژمنەکانی [[کورد]] ڕاست ناکەن بەڵام لە وتووێژدا زۆر بە ڕاشکاوی ڕای دەگەیاند کورد ئارەزوو دەکات لە ڕێگای ئاشتییەوە بە مافی خۆی بگات، بەڵام ئەگەر وا نەبێت ئەوەی بۆی بکرێت ئەنجامی دەدات.

لە پێش کۆماردا جار بە جار لە [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]] بە ناوی ''پێشەوا'' باسی لێوە دەکرا، لە دوای دامەزرانی کۆمار بە شێوەی فەرمی نازناوی پێشەوای پێبەخشرا و ئەو ناوە تا ئێستاش لەنێو کۆڕ و کۆمەڵی خەڵکیدا ھەر باوە.

== ژیانی ڕامیاری و کۆمار ==
[[پەڕگە:Qazi Muhammed with military leaders.jpg|250px|وێنۆک|قازی محەممەد لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی سەربازی.]]
[[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg|300px|وێنۆک|قازی محەممەد لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٦.]]
قازی محەممەد کە بوو بە ئەندامی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ. ک]] و ناوی نھێنی ''بینایی'' بۆ دانرا، ھیوایەکی زیاتری بۆ بەرپرسان و خەڵک پێک ھێنا. لە ئاکامی تێگەیشتنی بە وەخت و ئازایەتی [[سیاسەت|ڕامیاری]]، ئەو بە بڕوا ھێنان بە بەرپرسانی کۆمەڵە بە [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (ڕوونکردنەوە)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]]ی وەک پارتێکی [[دیموکراسی|دیموکرات]] و پێشکەوتوو دەستی کرد بە تێکۆشان و خەباتی ڕامیاری. قازی لەبەر ئەو ڕێزە تایبەتەی بۆ ژ. ک ھەیبوو، بناغەی دامەزرانی پارتی دیموکراتیشی ھەر لە ٢٥ی [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، ڕۆژی دامەزرانی ژ. ک دانا و ھەر بۆیە سەرنجی زۆربەی بەرپرسانی بۆ تێکۆشان لە نێو حیزبی دیموکراتی کوردستاندا ڕاکێشا. پارتەکە زۆر بە خێرایی پەلوپۆی سەند و تێکۆشانی لە ھەموو ناوچەی ئازادی کوردستان دا پەرەی سەند. قەیرانی بە زۆر لکاندنی [[کوردستان]] بە [[ئازەربایجان]]ەوە چارەسەر کرد و ناچاری کردن ڕەچاوی جیاواز بۆ کوردستان بکەن. لە یەکەم کۆنگرەدا، لە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٤٦ (٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) بە بەشداریی نوێنەرانی پارچەکانی دیکەی [[کوردستان]] و [[مەلا مستەفا بارزانی]] و سەرۆکی [[ئێڵ]] و نوێنەرانی ھەموو چین و توێژەکانی کوردستان پێکھاتنی یەکەم [[کۆماری کوردستان]] ڕاگەیەندرا.

لە کۆماری کورستان دا پێنچ کەس پلەی ژەنەراڵیان پێبەخشرا ئەوانیش ([[سەیفی قازی]]، [[مەلا مستەفا بارزانی]]، [[حەمە ڕەشید خانی بانە]]، [[عەمەرخانی شکاک]]، [[زێڕۆبەگی ھەرکی]]) بوون، لە ماوەی دەسەڵاتداری کۆماری کوردستان ئەوەی پێویست بوو زۆر بە ڕاشکاوی بە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] و [[ئەحمەد قەوام]] ([[سەرۆک وەزیران]]ی کاتی [[ئێران]]) ڕاگەیاندووە، قامکی لەسەر پێگەی ئەوان بەرامبەر بە نەتەوەی [[کورد]] داناوە. بە ئاشکرا پێی گوتوون: «ناتانەوێت پرسی [[کوردستان]] چارەسەر بکەن».

قازی محەممەد لە کاتی حکومڕانی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژھەڵات]] بە زۆری متمانەیان بەو نەدەکرد چونکە ئەو لەگەڵ [[ڕووسەکان]] پەیوەندیەکی باشی ھەبوو. کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیای قەیسەری]] شارەکەیان تاڵانکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=E.|سەردێڕ=The Kurdish Struggle, 1920-94|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٧٧٤٢-٤|edition=١٩٩٦|شوێن=[[لەندەن]]|پەڕەکان=٢٩}}&lt;/ref&gt;

== ڕووخانی کۆمار ==
دوای وتووێژی زۆر، تاران و کۆماری کوردستان بە خاڵێکی ھاوبەش نەگەشتن و گرفتەکان چارەسەر نەکران. ھەر بۆیە بەشوێن ماوەیەک ھەڕەشە، و بە دوای وەر گرتنی ھێندێ بەڵێن بۆ یارمەتیدان لە ڕووخاندنی کۆماری كوردستان لەلایەن بڕێک سەرۆک عەشیرەتەکان، تەنانەت چەن کەس لەوانەی دەگەڵ قازی سەفەری باکۆیان کردبوو، تاران لە پێشدا ھێرش دەکاتە تەورێز بۆ ڕووخاندنی کۆماری ئازەربایجان و پاشان ھێرش دەکاتە سەر کوردستان. ئەو سەرۆک عەشیرەتانی بەرگرییان لە کۆمار کرد ( مەلا مستەفا بارزانی و زێڕۆبەگ هەرکی و تەها بەگ هەرکی ) بوون و تا روخانی کۆمار خۆیان بە دەستەوە نەدا .  

[[پەڕگە:Kurdish Mahabad Republic Was Established in 1947 - The President Ghazi Muhammad In The Middle.jpg|350px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد لەگەڵ چەند وەزیر و کاربەدەستێکی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧.]]

ئەرتەشی ئێران کە قورسترین ئامێری شەریان چەن تانکی کۆن و قۆڕازە بوو، ڕۆژی ٢٠ سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٥ی ھەتاوی (١٩٤٦ی زایینی) گەیشتە دەرۆی شاری تەورێز و ڕۆژی ٢١بە ھەڵاتنی سەرۆکانی کۆمار بۆ سۆڤیەت [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] ڕووخا و ئەرتەش شاری تەورێزی داگیر کرد. دوای ئەوە ئەرتەش لەوێڕا بەرەو مەھاباد ڕێ کەوت. لەو ئەو ناوچانەی دیکە لە باشووری مەھاباددا کە خۆیان بە بەشی کۆمار دەزانی و دەسەڵاتی تارانیان بە [[حکوومەتی ناوەندی]] نادەزانی، واتە لە شارەکانی [[سنە]]، [[دیواندەرە]]، [[مەریوان]] ھەتا نزیکی [[سەقز]]، لە چەن مانگ پێش ئەوە، ھێزیان ئامادە کردبوو؛ بەڵام دوای [[تەورێز]] ئەرتەش ھێزی نوێی لە ڕێگای [[قەزوین]] بۆ سەقز نارد کە لە ٢٠ی سەرماوەز گەیشتنە سەقز و لە ڕێگەی [[بۆکان]] بە یارمەتی ھێندێ لە کوردەکانی سەربە حکوومەتی شا، ڕێگەی مەھابادیان گرتە بەر. قازی وەک سەرۆک کۆمار دەستوور دەدات ھەتا دەکرێ لە شەڕ خۆ بپارێزن چون ماڵوێرانی پێوەیە. ئەگەرچی لە پێناوی وڵات ھەمووان تێدەکۆشن بەڵام بەھۆی جووڵانەوەی سەرنجڕاکێشی ھێزەکانی سۆڤیەت، زۆر بە خێرایی، لە ماوەی چەن ڕۆژ کوردستان داگیر دەکرێ. ئەگەر چی ئەو ڕەخنە لە قازی، وەک سەرۆک کۆمار و جێی متمانەی جەماوەر دەگیرێت کە بۆ ئەوندە پشتی بە یارمەتی سۆڤیەت بەستبوو کە بە دەستکێشانی لە پاڵپشتی کۆمار ئاوەھا بە خێرایی کۆمار تێدا چوو؛ بەڵام لەوەدەچێ گەورەترین ھۆی ڕووخانی کۆمار یەکنەبوونی ھەوموو دەستەکان ببێت، تا ئەو ڕادەیە کە ھێندێ ھەتا سۆڤیەت کوردستانی چۆڵ کرد، نامەیان نارد بۆ تاران کە وەرن، ئێستە کاتی ھێرشە. بە ئاگادار بوون لە داھاتووی کۆمار مەلا مستەفا ھەوڵی دا کە قازی دەگەڵ خۆی بباتە دەرەوە، بۆ پاراستنی گیانی، بەڵام قازی بەوە ڕازی نەبوو، پێی وا بوو دەبێ لەسەر بەڵێنی خۆی بمێنێتەوە. قازی دەزانێ کە بە زوویی کۆمار دەڕووخێت؛ لە نێوان شەر یان خۆبەدەستەوە دان، وەک بەرپرسیارێکی گیانی خەڵک، بۆ بەرگری لە کوشتن و وێرانکردن، وەک قارەمانێکی نەتەوەیی خۆ بەدەستەوە دەدات. ھەڵبەت سەبارەت بەوە، ڕەخنەدەگرن کە ئایا ئەگەر قازی دەگەڵ مەلا مستەفا بڕۆشتایە، دواتر نەیدەتوانی قازانجی زیاتر بێت بۆ گەلەکەی؟ بەڵام لە کاتی ماڵاوایی لەگەڵ مەلا مستەفا، قازی ئاڵای کوردستان دەسپێرێ بە مەلا مستەفا و وەک جوابی ئەو پرسیارە دەڵێ: «من خۆم فیدای خەڵکی دەکەم و ھیچ کات وەک پیشەوەری و سەرانی ئازەربایجان ناکەم تا وڵاتەکەم لە خوێن دا شەڵاڵ بێو ھەزاران کەس بە کوشت بچن.»

ئەرتەش ڕۆژی ٢٩ی سەرماوەز دەگاتە مەھاباد وەک پایەتەختی كوردستان و وەک ئەو شارەی ده‌وڵه‌تی كوردستانی تێدایە، کاتێ زیاتری بۆ دادەنێن. ئەگەرچی ھەر لە پێشدا ھەم قازی بۆخۆی و ھەمووان دەیانزانی سزای قازی و ھەڵسووکەوتی حکوومەت دەگەڵ وی چۆن دەبێ، بەڵام دادگایەک ڕێ دەخرێت و تێیدا قازی و ئەندامانی کۆمار بە چەن تاوانی سەرەکی دادگایی دەکرێن.

ئەگەرچی ھەردوو ده‌وڵه‌تی کوردستان و ئازەربایجان لەسەر پاڵپشتی سۆڤیەت دامەزرێندران، بەڵام کۆماری کوردستان ڕاسته‌قینە ئارەزووی جەماوەری کورد بوو. سۆڤیەت بۆ سوودی خۆی دەستی لە پاڵپشتی کێشاوە و دەسەڵاتی تاران ھەردوو ده‌وڵه‌تی تازه‌دامه‌زراوی كوردستان و ئازەربایجانی ڕووخاند. درێژەی کۆماری كوردستان ١١ مانگ بوو.

== دادگاییکردنی قازی ==
٦ی ڕێبەندانی ھەمان ساڵ (١٣٢٥ھەتاوی- ١٩٤٧زایینی) لێژنەی تایبەت کە لە [[تاران]]ەوە ھاتبوون بە سەرۆکایەتی ''سەرھەنگ ڕەزا'' دەگەنە [[مەھاباد]] و دادگا ڕێدەخەن. پرسیارەکانی دادگا ڕوون نەبوون. لەلایەن قازییەکانەوە (قازی محەممەد، [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]]، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|سەیف قازی]]) ھەموو تاوانەکان ڕەد کرایەوە و داوای بەڵگەیان دەکرد. ئاشکرا بوو کە ئەو دادگا ھیچ بەڵگەیەکی بە دەستەوە نەبوو.{{ھن}}
تاوانەکانی قازی ئەمانە بوون:
* گۆڕین و دەستکاری کردنی نەخشەی [[ئێران]]
* ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و داگیرکردنی بەشێک لە خاکی ئێران بە ناوی کوردستان
* بازرگانیکردنی [[نەوت]] لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] بە بێ ئاگاداری و ڕەزامەندی دەوڵەتی ناوەندی
* سازکردنی نەخشەی [[کوردستان|کوردستانی گەورە]] بە لکاندنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]، [[باشووری کوردستان|عێراق]]، [[باکووری کوردستان|تورکیا]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|سووریا]]
* ھێنانە ناوەی بێگانە و بەشێک لە خاکی ئێران خستنە ژێر دەستی (مەبەست [[مەلا مستەفا بارزانی]])
* دانانی ئاڵای جیاواز بۆ کوردستان بە نیشانی [[چەکوچ و داس]] بە شێوەی [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]]
* لێدانی [[سککە]] بۆ کوردستان بە وێنەی [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕووپیەی ڕووسی]]

قازی ھەموو ڕەد دەکاتەوە و لە وەڵام دا دەڵێ ئاڵایەکم داناوە بەڵام نە وەک ئەوەی ئەوان دەڵێن وەک ئاڵای سۆڤیەت. سەبارەت بە [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]، ئەو بۆ خۆی ھاتووەتە مەھاباد و کەس نەیھێناوە، ئەو کوردە و کوردستان ماڵی ھەموو کوردێکە و ھەر کوردێک بە ئارەزووی خۆی لەسەر ھەر بستە خاکی کوردستاندا دەتوانێ بژی.

یەکێک لە تاوانەکانی سەرەکی [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]] جێگری سەرۆک کۆمار و برای قازی محەممەد نووسینی شێعرێکی گەرم بۆ بەخێرھاتن وتن بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بوو.

دادگاکە بە دانی بڕیار لە سێدارە دانی ھەر سێ تاوانبارەکە کۆتایی ھات؛ بەڵام ئەمە کۆتایی کارەکە نەبوو. قازییەکان لە [[بەندیخانە]] کران بۆ ماوەی سێ مانگ. دیسان بە ھەمان شێوە دادگای پێداچوونەوە بەڕێوە چوو، ئەگەر چی ھەمووان لەسەر ئەو بڕوا بوون کە بە تاوانبار ناسینی قازی ھەر لە پێشدا وەک ئامانجی دادگاکان لە تارانەوە نیشان کرابوو.

پێشەوا و ھاوڕێیانی ئەوەندەی لە ماوەی یازدە مانگی کۆماردا ھەوڵیاندا، ھەر ئەوەندەش لەو دادگا بوو، لە خۆبردوویی و ئازایەتییان لە خۆیان نیشان داوە.

لەگەڵ ھەموو ئازاری دەروونی و ئەو ژیانە تاڵەی کە لە بەندیخانەی پادگانی مەھاباددا بۆیان پێک ھاتبوو، نە تەنیا بڕوایان بە ئامانجەکانیان، لاواز نەببوو بەڵکو زۆر ئەرخەیانتر و بە ورەتر ببوون.

لە چاوپێکەوتنێکی نھێنیدا کە لەگەڵ یەک دوو مرۆڤی جێی باوەڕی خۆیان بوویانە، گوتوویانە:
&lt;blockquote&gt;ئێمەیان فریودا، با نەتەوەی کورد فریو نەخوا و خەباتی خۆی بۆ ڕزگاری و سەربەستی درێژە بدات و چەک دانەنێ.&lt;/blockquote&gt;

ھەروەھا گوتبوویان:
&lt;blockquote&gt;کە زۆریان زەخت خستووینەتە سەر تا نامەیەک بۆ مەلا مستەفا بنووسین کە دەست ھەڵبگرێ. بەڵام ئێمە نەتەنیا شتی وا نانووسین بەڵکوو پێمانوایە ئەوەی بۆی دەکرێ دەبێ دەگەڵ ئەو ناپیاوانە بیکا.&lt;/blockquote&gt;

ئازایەتییان لە دادگاکاندا بە ڕادەیەک بووە کە ئەفسەرەکان سەریان سووڕماوە. لە ڕاستیدا ئەو دادگایە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزیشی]] لە پشت بوو. ھەرچەند جگە لە کاربەدەستانی خۆیان کەسی نامۆی لێ نەبووە، بەڵام ھەر لە ڕێگای ئەوانەوە زۆر شت بڵاو بووەتەوە کە پێویستە بیزانین.

پێشەوا ھەر جارێک لەو دوو جارە کە بە ناو دادگایی کراوە زیاتر لە چوار [[کاتژمێر]] قسەی کردوە و بە وتەی ''سەروان شەریفی'' کە [[پارێزەر]]ی بووە: ''ئەوە قازی محەممەد بووە کە حکوومەتی دادگایی کردوە و لە ھەموو بوارێکەوە ھێناوییەتە ژێر پرسیار''.

ڕۆژنامەی ئازادی کە لەو سەردەمدا لە [[بەغدا]] بە [[زمانی کوردی]] دەردەچوو، سەبارەت بە پشتگیریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیز]] لەو دادگایییە نوسیبووی: ''ئیستێعماری ئینگلیس و ئەمریکا لە وجوودی قازی محەممەد و ھاوڕێکانیدا دوژمنی ھەرە سەرسەختی خۆیان دەدی. ھیوایان ھەبوو بتوانن بە چۆکیان دابێنن و لە بەندیخانەش نوێنەرەکانیان چوون دەگەڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان ڕابکێشن، بەڵام ھیچ کات سەرکەوتوو نەبوون''.

دواتر ڕۆژنامەی ئازەربایجان لە [[باکوو|باکۆ]] نوسیبووی قازی محەممەد بە نوێنەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] (جورج ئالێن)ی گوتبوو: ''گەلی کورد چاوەڕوانی ھیچ چاکەیەکی لە وڵاتانی ئیستێعماری نییە. ''

''نەجەفقولی پسیان'' وتەکانی پێشەوا لە دادگادا لە چەند ڕستەدا کورت دەکاتەوە و دەنووسێ: لە کاتی دادگاییدا قازی محەممەد پەلاماری دەبردە سەر [[سیاسەت]] و ئاکاری دەوڵەتی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێڕان]] و دەیگوت: &quot;من لە قوژبنی گرتووخانەوە دەنگی خۆم بەرز دەکەمەوە لە دژی دەوڵەتی تاران و سەرۆکەکانی و دەڵێم تاوانبار ئێوەن نەک ئێمە. ئێوە وڵاتتان لێ داگیرکردووین

ڕۆژنامەنووسێکی دیکە بە نێوی ''سلیمان. خ'' لە نووسراوەکانیدا دەڵێ، قازی گوتی:
&lt;blockquote&gt; تەواوی ئەم بەسەرھات و ڕووداوانە ئاکامی سیاسەتی داگیرکەرانەی دەوڵەتە. ئەگەر دەوڵەت تەواوی کوردان بە خائین دەزانێ با دەست لەو مەڵبەندە ھەڵبگرێ، ئەگەر بە نیشتمانپەروەریشیان دەزانێ با لێ بگەڕێ خۆیان کاروباری خۆیان بگرنە دەست.&lt;/blockquote&gt;
لە بەڵگە و ڕۆژنامەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆر شت لەم بابەتانە نووسراون. لە زمان ئەفسەرە ئێرانییکانەوە دەگێڕنەوە کە قازی لە جوابی ئەوەی کە کۆماری مەھاباد دەستنیشانی یەکێتیی سۆڤیەت بووە گوتویە:
&lt;blockquote&gt;ئەو ڕووداوانە لە ئاکامی ئەوەی دابوون کە ئێوە خۆتان قانوونی بنەڕەتیتان لەژێر پێ ناوە. ئێستاش من تەنیا خۆم دامەزرێنەری دێمۆکراسی لە کوردستانم و ھیچ ھێزێکی بێگانە منی ھان نەداوە. بێبەشی کورد منی بۆ بەڕێوەبردنی ئەو کارانە ھان داوە.&lt;/blockquote&gt;

کاتێک سەرۆکی دادگا بە خەیانەت تاوانباریان دەکا لە وەڵام دا دەڵێ: ''ئێرە ماڵی منە، خاکی کوردستان خاکی باب و باپیر و ئەجدادی منە چۆن دەتوانم دەستی لێ ھەڵگرم. ''{{ھن}}
دادگایی یەکەم لە ١٩ی مانگی [[کانوونی دووەم]] دەستی پێکرد و چەند ڕۆژی خایاند و [[سزای مەرگ|حوکمی ئیعدام]]ی قازییەکانی دا. دادگایی دووھەم لە ٢٨ی [[ئازار]]ی ١٩٤٧ (واتە ٧ی [[خاکەلێوە]]) دەستی پێکرد و ڕۆژی ٣٠ی [[ئازار (مانگ)|مارس]] کۆتایی پێھات.

== پەتی سێدارە ==
لە بەرەبەیانی ١٠ی [[خاکەلێوە]]ی ساڵی ١٣٢٦ی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|ھەتاوی]] (٣١ی [[ئێش|ئازاری]] ١٩٤٧) پێشەوا قازی، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|حەمەحوسێن خانی سەیف قازی]] (ئامۆزای پێشەوا) و [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبولقاسم سەدر قازی]] (برای پێشەوا) بە دوای حوکم دران لە دوو دادگای نایاسایی و فەرمایشیدا بەدەستی دووژمنانی گەلی [[کورد]] لە [[مەیدانی چوارچرا|چوارچرا]]ی شاری [[مەھاباد]]، واتە ھەر لەو شوێنەی کە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ ھەتاوی (٢٢ مانگی [[کانوونی دووەم|کانوونى دووەم]]ی ١٩٤٦) [[کۆماری کوردستان]] لێی ڕاگەیەندرابوو، لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] و شەھیدکران.

ھەڵسوکەوتی قازی کاتی لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] کە [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] دەرباری شا دەیانگێڕێتەوە وەک [[چیرۆک]] و [[ئەفسانە]]ی لێھاتووە. قازی لە پێشدا داوا دەکات کە تیربارانی بکەن چونکە لە [[سزای مەرگ|سێدارەدان]] [[ئایین|ئایینی]] نییە، بەڵام ڕێگەی پێنادەن. پاشان [[وەسییەتنامە]]یەک دەنووسێت کە جێگەی سەرنجە لە باری کۆمەڵایەتیەوە و لە باری [[سیاسەت|ڕامیارییەوە]]. قازی ئەو مردنەی بە سەرکەوتن دەزانی و ھەر بۆیە بە ٧ ھەنگاو ڕێگەی بۆلای [[سزای مەرگ|سێدارەکە]] پێوا. لە پای [[سزای مەرگ|سێدارە]] ڕێگەی نەدا چاوی ببەستن و دەڵێت:
&lt;blockquote&gt;حەز دەکەم لە ئاخرین چرکەی ژیانیشم دا بە سەربەرزی و چاوی کراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.&lt;/blockquote&gt;
ڕوو لە خوێنمژانی گەل دەڵێت:
ئێوە قازی محەممەدێک دەکوژن، بەڵام بزانن لە ھەر تنوکە خوێنێکی من، قازی محەممەدێکی دیکە شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی کورد دەکەم خەباتی خۆی لەپێناو ڕزگاریی [[کوردستان]] دا پەک نەخات، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی [[تاران]] مەکەن. بژی کورد و کوردستان.

تەرمی ئەو شەھیدانە ھەر ئەو ڕۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵکی بە شرەفی [[مەھاباد]] لە گۆڕستانی مەلا جامی بە خاکی نیشتمانەکەیان سپێردران. شوێنی گۆڕەکەیان ئێستاش لەژێر چاودێریدایە.

=== دەرئەنجامەکانی لەسێدارەدان ===
لە ١١ی ئایاری ١٩٤٧ (١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦)، خۆپیشاندانێکی توندوتیژانە لە [[خوڕەماوە]]، ناوەندی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە لەسێدارەدانەکانی شاری مەھاباد بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;جویدە، وادی. ۱۳۹۰[=٢٠١١]. ''جمھوری مھاباد''، لە ''سیاست کردھا در خاورمیانە''، نووسینی [[نادر_ئینتسار]]، وەرگێڕانی [[عیرفان_قانعیفەرد]]، تاران: علم، چاپی یەکەم: ۱۳۹۰[=٢٠١١]، پ ۳٥۸؛ و ھەروەھا لە کۆواری ''گفتگو''، ژمارەی ٥٣، گەلاوێژی ۱۳۸۸[=٢٠٠٩].&lt;/ref&gt; لەو ڕۆژە کە محەممەد ڕەزا شای پەھلەوی لەگەڵ حوسێن فەردووست فەرماندەی ھێزی زەمینیی [[ئێرانی پەھلەوی|دەوڵەتی ئێران]] بەرەو [[مەھاباد]] چوون، ئەوان ئاگاداریان کردبووەوە کە خەڵکی دەڤەری [[موکریان]] (مەھاباد و ناوچەکان) لێی ناڕەحەتن. لە مەھاباد و دەوروبەری، ھیچ کەس و تەنانەت فەرمانداری تایبەتی مەھابادیش نەھات بۆ پێشوازی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=١٣٦٩|سەردێڕ=خاطرات ارتشبد حسین فردوست |بڵاوکەرەوە=انتشارات اطلاعات |پەڕە= ١٥٢}}&lt;/ref&gt;

== وەسییەتنامە ==
قازی محەممەد لە وەسییەتنامەکەیدا داوا لە گەلی [[کورد]] دەکات کە متمانە بە جگە لە خۆی نەکەن و تەنھا پشت بە یەکتر ببەستن و بەرژەوەندیی گشتی نەکەنە قوربانی بەرژەوەندی تاکە کەسی. و دەڵێت: «من بەرپرسیاریەتییەکی گەورەم قەبوول کردبوو و بۆ ئەوەیە کە لە ژێری حوکمی سێدارەدام و بە خاتری لەسێدارەدرانم مینەتێک لەسەر کەسێک ناکەم». ھەروەھا داوا لە کوردەکان دەکات ڕێگری لە خوێندنی منداڵانیان نەکەن و دەڵێت: «ڕەمزی پێگەیشتوویی و سەرکەوتنی کورد لە [[خوێندەواری]]دایە».&lt;ref name=&quot;ڕووداو ۱&quot;&gt;[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/3003201815 ڕووداو: ''وەسیەتنامەی قازی محەممەد بۆ گەلی کورد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٨؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.&lt;/ref&gt;

== لە وێژە و ھونەردا ==
لە کاری ھونەریی جۆراوجۆر ناوی قازی محەممەد و چالاکییەکانی ھاتووە. [[ناسر ڕەزازی]] گۆرانیبێژی [[کورد]] لە گۆرانییەک بە ناوی ''ئافەرین قازی محەممەد ئافەرین'' خوێندووە کە لە نێویدا ئەو وەکوو پێشەوای کورد ناو دەبات کە ناوی کوردی لە جیھان زیندوو کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;ڕۆژپڕێس ۱&quot;&gt;[https://rojpress.wordpress.com/2012/01/21/afarin-qazi-muhammad-afarin/ ڕۆژپڕێس: ''ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ناسر ڕەزازی'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۱.&lt;/ref&gt;

[[لاری کرماشانی]]، نووسەری کوردی خەڵکی [[کرماشان]] لە کۆتایییەکانی ژیانیدا خەریکی نووسینی [[ڕۆمان]]ێک بە ناوی ''تەنیاییی سەرۆک کۆمار''، بەڵام کۆچیی دوایی کرد و ڕۆمانەکە ناتەواو مایەوە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شێخ سەعید]]

* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]

* [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]]
* [[عەبدولسەلام بارزانی]]
* [[شێخ مەحموودی حەفید]]
* [[سمکۆ|ئیسماعیل ئاغای شکاک]]
* [[سەید ڕەزا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== کتێبناسی ==
* ''دەقی دادگاییکردنی پێشەوا قازی محەممەد و سەدر و سەیفی قازی''، ئامادەکردنی بەدرەدین ساڵح، وەرگێڕاوی بەڵگەکانی نووسراوە سەروان کەیومەرس ساڵح، ھەولێر، ٢٠٠١.

== بەستەری دەرەکی ==
* [https://web.archive.org/web/20090619012303/http://www.kurdistanmedia.com/kurdi/rbrn/1/index.php لاپەڕەی تایبەت بە پێشەوا قازی لە ماڵپەری PDKI]
* [https://w.wiki/8RLG وەسیەتنامە قازی محەممەد]
{{ltr}}
* [http://7buruk.blogspot.com/2010/02/kurdish-republic-of-mahabad.html?m=1 The Kurdish republic of mahabad]
{{ltr/end}}

{{کۆماری کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|موکریان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی سیاسەت}}

{{پۆلی کۆمنز|Qazi Muhammad}}

[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:بنەماڵەی قازی]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:کۆماری کوردستان]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]]
[[پۆل:شەھیدانی کورد]]
[[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:خەڵکی مەھاباد]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]]
[[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]]
[[پۆل:ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]
[[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]]
[[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]</text>
      <sha1>jdto3vqc904jo0tudubmwuqm7yzhc2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574639</id>
      <parentid>1574638</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T11:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڕووخانی کۆمار */</comment>
      <origin>1574639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40102" sha1="6yz7mckp4be464hikkf6p360fpd2mqg" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو     = قازی محەممەد
| وێنە    = Qazi Muhammad.jpg
| قەبارەی وێنە  = 180px
| ناوی کاتی لەدایکبوون  =
| شوێنی لەدایکبوون  = [[مەھاباد]]
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨٩٣|٥|١}}
| ڕێکەوتی مردن   = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٤٧|٠٣|٣١|١٨٩٣|٠٥|٠١}}
| شوێنی مردن   = [[مەیدانی چوارچرا]]، [[مەھاباد]]
| ھۆکاری مردن   = [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]]
| شوێنی گۆڕ  = [[مەھاباد]]
| نیشتەجێ  =[[کوردستان]]
| نەتەوە  = [[کورد]]
| ناوەکانی تر  = پێشەوا
| ھاووڵاتی  =
| ڕادەی خوێندەواری =
| دایەن   =
| پیشە   = [[دادوەر]] 
| ساڵانی چالاکی  =
| شار   = [[مەھاباد]] 
| ناسراو بە  = پێشەوا
| سەرناو  = سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]]
| وادە   = ١١ مانگ
| حیزب   = [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژێکاف]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]
| بەرامبەرەکان  = [[شانشینی پەھلەوی]]
| ئایین   = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) 
| ھاوسەر  = [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]]
| منداڵەکان  = عیفەت، [[عەلی قازی|عەلی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پەروین، فەوزیە، مونیر، سوھەیلا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= سوھەیلا قازی محەمەد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان= https://jinhaagency1.com/so/zhan/fdg-35433|بڵاوکەرەوە= jinhaagency}}&lt;/ref&gt; و [[مریەم قازی|مریەم]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0104202018|سەردێڕ=تەرمی مریەم قازی کچی پێشەوا قازی محەممەد لە کەلار بەخاکسپێردرا|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=rudaw}}&lt;/ref&gt;
| باوان   = [[قازی عەلی]] (باوک){{ھن}}[[گەوھەرتاج خانم]] (دایک)
}}
'''قازی محەممەد''' (١ی ئایاری ١٨٩٣، [[مەھاباد]] – ٣١ی ئازاری ١٩٤٧، [[مەھاباد]]) [[سیاسەتوان]]، [[دادوەر]]ێکی [[کورد]] و سەرۆکی [[کۆماری مەھاباد]] بوو. ئەو یەکێک لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ناوچەی [[موکریان]] بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦، بە ھاوکاری چەند کەسێکی دیکە دەوڵەتی کۆماری مەھاباد لە شاری [[مەھاباد]] دامەزراند. دوای ڕووخانی کۆمار لە ساڵی ١٩٤٧، قازی لەگەڵ برا و ئامۆزاکەی لەلایەن [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]یەوە لە [[مەیدانی چوارچرا]]ی [[مەھاباد]] لە [[سزای مەرگ|سێدارە]] دران.

== سەرەتای ژیان ==
[[پەڕگە:Qazi Muhammed wearing Kurdish clothes.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد بە گەنجی و بە جلوبەرگی کوردییەوە.]]
قازی محەممەد، کوڕی [[قازی عەلی]]، لە بنەماڵەیەک لەدایکبووە کە ناوبانگی لە شاری [[مەھاباد]] بۆ چوار سەدە پێشتر دەگەڕێتەوە. ئەوان نەک تەنیا لەلای خەڵک بەڵکو لەلایەن دەسەڵاتداران و بەرپرسانی حکوومەتیش جێگەی ڕێز و پێزانین بوون. ھەر بە بنەماڵە زانا و {{قت|ئازادیخواز}} و نیشتمانپەروەر بوون. لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی یەکەمی جیھانیدا]] پیاوی وەک [[میرزا فەتاحی]] قازییان لە بەرەنگاریی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[ڕووسەکان]] لێ شەھید بوو، کوڕە لاوەکانیشی (سالار و محەممەد) بە دیل گیران و بۆ شوێنە دوورەکانی [[ڕووسیا]]ی ئەو کات بەڕێ کران و تا [[شۆڕشی تشرینی یەکەم]] ھەر لە دیلیدا بوون.

قازی عەلی باوکی، لە ١٩٣٠ لە مەھاباد ڕێکخراوێکی کوردی بە ناوی ''بزووتنەوەی محەممەد'' پێک ھێنا. ناوبراو لەگەڵ [[جووڵانەوەی شێخ محەممەد خیابانی]] لە [[تەورێز]] پەیوەندی ھەبوو، تا ساڵی ١٩٣٤یش کە مرد لەسەر ئەو کارە بەردەوام بووە.

قازی عەلی، دوو کوڕی ھەبووە، یەکێکیان [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبوالقاسم قازی]] (ناسراو بە سەدری قازی) بووە کە دوو دەورە لەلایەن خەڵکەوە کراوەتە نوێنەری [[پەرلەمان]] و جێی بڕوا و کاریگەرێتی تایبەتی ھەبووە. دوای تەواوبوونی کاری [[پەرلەمان]] لەسەر ڕاسپاردەی باوکی، بۆ ڕاپەڕاندنی کارە سیاسییەکان و یاریدانی خەڵک ھەر لە [[تاران]] مابووەوە.

قازی محەممەدیش کە ساڵی ١٨٩٣ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لەو بنەماڵەدا لەدایکبووە. قازی محەممەد لە منداڵی و لاویدا زۆر خولیای زانست و فێربوونی زمانە بیانییەکان بووە و جگە لە [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]]، لەگەڵ زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[ئێسپێرانتۆ]] و تا ڕادەیەکیش [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] ئاشنایەتی کردووە.
قازی محەممەد زۆری حەز بە تێکەڵاوی لەگەڵ کەسایەتییە گەورەکان، کوردانی نیشتمانپەروەر و سەرۆک عەشیرەتەکان ھەبووە.

== دەستپێکی فەرھەنگی ==
دوای مردنی باوکی، بوو بە [[دادوەر]]ی شار. لەبەر ئارەزووی خۆی بۆ کاری فەرھەنگی و پەرەپێدانی ئاستی ڕۆشنبیریی خەڵک، لە ساڵەکانی پێش ١٩٤١ و دوای ئەوەش بەرپرسیارێتی فەرمانگەی فەرھەنگ و ئەوقافی شاری مەھابادی لە ئەستۆ گرتووە و خزمەتی بەرچاوی فەرھەنگی کردووە و لەکاتی بەرپرسیارێتی ئەودا، یەکەم [[خوێندنگە]]ی کچان لە [[مەھاباد]] کراوەتەوە. ھەر لەبەر ئەوە لەگەڵ زۆرێک لە خوێندکاران، ڕۆشنبیران و مامۆستایان پەیوەندی نزیکی بووە.

لە ماوەی ناجێگیری دەوڵەتی ئێران، واتە لە ساڵانی ١٩٤١–١٩٤٦، بەڕێوەبەرایەتی ئەو لە پێشبردنی کاروبارەکان و بەتایبەتی لە چارەسەرکردنی کێشەی [[ھۆز]]ەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە. زۆر لە گرفتەکانی کاری ڕۆژانەی خەڵک لە دیوانی ئەودا کە ''مەحکەمە''یان [[دادگا]]یان پێدەگوت، چارەسەر دەبوو.

قازی محەممەد ڕێزێکی تایبەتی لای دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژ.ک) ھەبووە. زۆرێک لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژ.ک]] ڕاوێژیان لەگەڵدا کردووە و زۆریان خۆش ویستووە و زۆر ھەوڵیان داوە تا ببێتە ئەندامیان.

قازی لە ڕوانگەی نوێنەرانی بیانیشەوە کە ئەوکات ئێرانیان لەنێو خۆیان دابەش کردبوو، ڕێزی تایبەتی ھەبووە. ھەر کەس چووەتە [[مەھاباد]] و تێکۆشاوە بەر لە ھەموو کەسێک چاوی بەو کەوتووە. بانگکردنی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەر لەم پەیوەندییەدا بووە، کە لەگەڵ شاندێکی گەورە سەردانی [[باکوو|باکوویان]] کردووە.

== کەسایەتی ==
[[پەڕگە:Qazi-barzani1.JPG|وێنۆک|200px|قازی محەممەد و [[مستەفا بارزانی]]]]

قازی محەممەد مرۆڤێکی فەرھەنگ دۆست، خۆش بەیان، [[وێژە]] و [[ھونەر]]دۆست، ئەھلی ڕاوێژ و لە ھەمان کاتدا خەباتکارێکی نیشتمانپەروەر و گەل خۆشەویست بوو. لەگەڵ ھەموو چین و توێژێک ھەڵسوکەوتی ھەبوو و لە کاتی پێویستدا لە ھەست و ھێزیان کەڵکی وەردەگرت.

وەک ئەوەی لە وەسییەتەکەیدا ھاتوو، قازی محەممەد برایەتی و یەکگرتوویی کوردی پێ گەورەترین ھۆی سەرکەوتن بوو. ھەر بۆیە لە زۆربەی وتارەکانی کە لە [[ڕۆژنامەی کوردستان]]، ئەوکات چاپ کراون لەسەر بابەتی یەکێتی و برایەتی دواوە و مەرجی سەرکەوتن و کۆڵەکەی ڕاگرتنی کۆمار و ھۆی سەرکەوتن بەسەر دووژمنانیدا زانیوە.

ھەرچەند دەیزانی دووژمنەکانی [[کورد]] ڕاست ناکەن بەڵام لە وتووێژدا زۆر بە ڕاشکاوی ڕای دەگەیاند کورد ئارەزوو دەکات لە ڕێگای ئاشتییەوە بە مافی خۆی بگات، بەڵام ئەگەر وا نەبێت ئەوەی بۆی بکرێت ئەنجامی دەدات.

لە پێش کۆماردا جار بە جار لە [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]] بە ناوی ''پێشەوا'' باسی لێوە دەکرا، لە دوای دامەزرانی کۆمار بە شێوەی فەرمی نازناوی پێشەوای پێبەخشرا و ئەو ناوە تا ئێستاش لەنێو کۆڕ و کۆمەڵی خەڵکیدا ھەر باوە.

== ژیانی ڕامیاری و کۆمار ==
[[پەڕگە:Qazi Muhammed with military leaders.jpg|250px|وێنۆک|قازی محەممەد لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی سەربازی.]]
[[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg|300px|وێنۆک|قازی محەممەد لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٦.]]
قازی محەممەد کە بوو بە ئەندامی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ. ک]] و ناوی نھێنی ''بینایی'' بۆ دانرا، ھیوایەکی زیاتری بۆ بەرپرسان و خەڵک پێک ھێنا. لە ئاکامی تێگەیشتنی بە وەخت و ئازایەتی [[سیاسەت|ڕامیاری]]، ئەو بە بڕوا ھێنان بە بەرپرسانی کۆمەڵە بە [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (ڕوونکردنەوە)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]]ی وەک پارتێکی [[دیموکراسی|دیموکرات]] و پێشکەوتوو دەستی کرد بە تێکۆشان و خەباتی ڕامیاری. قازی لەبەر ئەو ڕێزە تایبەتەی بۆ ژ. ک ھەیبوو، بناغەی دامەزرانی پارتی دیموکراتیشی ھەر لە ٢٥ی [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، ڕۆژی دامەزرانی ژ. ک دانا و ھەر بۆیە سەرنجی زۆربەی بەرپرسانی بۆ تێکۆشان لە نێو حیزبی دیموکراتی کوردستاندا ڕاکێشا. پارتەکە زۆر بە خێرایی پەلوپۆی سەند و تێکۆشانی لە ھەموو ناوچەی ئازادی کوردستان دا پەرەی سەند. قەیرانی بە زۆر لکاندنی [[کوردستان]] بە [[ئازەربایجان]]ەوە چارەسەر کرد و ناچاری کردن ڕەچاوی جیاواز بۆ کوردستان بکەن. لە یەکەم کۆنگرەدا، لە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٤٦ (٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) بە بەشداریی نوێنەرانی پارچەکانی دیکەی [[کوردستان]] و [[مەلا مستەفا بارزانی]] و سەرۆکی [[ئێڵ]] و نوێنەرانی ھەموو چین و توێژەکانی کوردستان پێکھاتنی یەکەم [[کۆماری کوردستان]] ڕاگەیەندرا.

لە کۆماری کورستان دا پێنچ کەس پلەی ژەنەراڵیان پێبەخشرا ئەوانیش ([[سەیفی قازی]]، [[مەلا مستەفا بارزانی]]، [[حەمە ڕەشید خانی بانە]]، [[عەمەرخانی شکاک]]، [[زێڕۆبەگی ھەرکی]]) بوون، لە ماوەی دەسەڵاتداری کۆماری کوردستان ئەوەی پێویست بوو زۆر بە ڕاشکاوی بە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] و [[ئەحمەد قەوام]] ([[سەرۆک وەزیران]]ی کاتی [[ئێران]]) ڕاگەیاندووە، قامکی لەسەر پێگەی ئەوان بەرامبەر بە نەتەوەی [[کورد]] داناوە. بە ئاشکرا پێی گوتوون: «ناتانەوێت پرسی [[کوردستان]] چارەسەر بکەن».

قازی محەممەد لە کاتی حکومڕانی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژھەڵات]] بە زۆری متمانەیان بەو نەدەکرد چونکە ئەو لەگەڵ [[ڕووسەکان]] پەیوەندیەکی باشی ھەبوو. کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیای قەیسەری]] شارەکەیان تاڵانکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=E.|سەردێڕ=The Kurdish Struggle, 1920-94|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٧٧٤٢-٤|edition=١٩٩٦|شوێن=[[لەندەن]]|پەڕەکان=٢٩}}&lt;/ref&gt;

== ڕووخانی کۆمار ==
دوای وتووێژی زۆر، تاران و [[کۆماری کوردستان]] بە خاڵێکی ھاوبەش نەگەیشتن و گرفتەکان چارەسەر نەکران. ھەر بۆیە بە شوێن ماوەیەک ھەڕەشە، و بە دوای وەرگرتنی ھەندێک بەڵێن بۆ یارمەتیدان لە ڕووخاندنی کۆماری کوردستان لەلایەن بڕێک سەرۆک [[ھۆز]]ەکان، تەنانەت چەن کەس لەوانەی لەگەڵ قازی گەشتیان کردبوو بۆ [[باکوو]]، [[تاران]] لە پێشدا ھێرش دەکاتە [[تەورێز]] بۆ ڕووخاندنی [[حکوومەتی خۆبەڕێوەبەریی ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] و پاشان ھێرش دەکاتە سەر کوردستان. ئەو سەرۆک ھۆزانەی بەرگرییان لە کۆمار کرد (مەلا [[مستەفا بارزانی]] و [[زێڕۆبەگ ھەرکی]] و [[تەھا بەگ ھەرکی]]) بوون و تا ڕووخانی کۆمار خۆیان بە دەستەوە نەدا.  

[[پەڕگە:Kurdish Mahabad Republic Was Established in 1947 - The President Ghazi Muhammad In The Middle.jpg|350px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد لەگەڵ چەند [[وەزیر|شالیار]] و کاربەدەستێکی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧.]]

سوپای ئێران کە قورسترین ئامێری شەڕیان چەن [[تانک]]ی کۆن و قۆڕازە بوو، ڕۆژی ٢٠ سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٥ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|ھەتاوی]] (١٩٤٦ی [[زایینی]]) گەیشتە دەرۆی شاری [[تەورێز]] و ڕۆژی ٢١بە ھەڵاتنی سەرۆکانی کۆمار بۆ سۆڤیەت [[حکوومەتی خۆبەڕێوەبەریی ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] ڕووخا و سوپا شاری تەورێزی داگیر کرد. دوای ئەوە سوپا لەوێڕا بەرەو [[مەھاباد]] بەڕێ کەوت. لەو ئەو ناوچانەی دیکە لە باشووری مەھاباددا کە خۆیان بە بەشی کۆمار دەزانی و دەسەڵاتی تارانیان بە [[حکوومەتی ناوەندی]] نادەزانی، واتە لە شارەکانی [[سنە]]، [[دیواندەرە]]، [[مەریوان]] ھەتا نزیکی [[سەقز]]، لە چەن مانگ پێش ئەوە، ھێزیان ئامادە کردبوو؛ بەڵام دوای [[تەورێز]] ئەرتەش ھێزی نوێی لە ڕێگای [[قەزوین]] بۆ سەقز نارد کە لە ٢٠ی سەرماوەز گەیشتنە سەقز و لە ڕێگەی [[بۆکان]] بە یارمەتی ھەندێک لە کوردەکانی سەربە حکوومەتی شا، ڕێگەی مەھابادیان گرتە بەر. قازی وەک سەرۆک کۆمار دەستوور دەدات ھەتا دەکرێت لە شەڕ خۆ بپارێزن چونکە ماڵوێرانی پێوەیە. ئەگەرچی لە پێناوی وڵات ھەمووان تێدەکۆشن بەڵام بەھۆی جووڵانەوەی سەرنجڕاکێشی ھێزەکانی [[سۆڤیەت]]، زۆر بە خێرایی، لە ماوەی چەن ڕۆژ کوردستان داگیر دەکرێت. ئەگەر چی ئەو ڕەخنە لە قازی، وەک سەرۆک کۆمار و جێی متمانەی جەماوەر دەگیرێت کە بۆ ئەوندە پشتی بە یارمەتی سۆڤیەت بەستبوو کە بە دەستکێشانی لە پاڵپشتی کۆمار ئاوەھا بە خێرایی کۆمار تێدا چوو؛ بەڵام لەوەدەچێت گەورەترین ھۆی ڕووخانی کۆمار یەکنەبوونی ھەوموو دەستەکان ببێت، تا ئەو ڕادەیە کە ھەندێک ھەتا سۆڤیەت کوردستانی چۆڵ کرد، نامەیان نارد بۆ [[تاران]] کە وەرن، ئێستا کاتی ھێرشە. بە ئاگادار بوون لە داھاتووی کۆمار [[مەلا مستەفا]] ھەوڵی دا کە قازی لەگەڵ خۆی بباتە دەرەوە، بۆ پاراستنی گیانی، بەڵام قازی بەوە ڕازی نەبوو، پێی وا بوو دەبێت لەسەر بەڵێنی خۆی بمێنێتەوە. قازی دەزانێت کە بە زوویی کۆمار دەڕووخێت؛ لە نێوان شەڕ یان خۆبەدەستەوە دان، وەک بەرپرسیارێکی گیانی خەڵک، بۆ بەرگریی لە کوشتن و وێرانکردن، وەک قارەمانێکی نەتەوەیی خۆ بەدەستەوە دەدات. ھەڵبەت سەبارەت بەوە، ڕەخنەدەگرن کە ئایا ئەگەر قازی لەگەڵ مەلا مستەفا بڕۆشتایە، دواتر نەیدەتوانی قازانجی زیاتر بێت بۆ گەلەکەی؟ بەڵام لە کاتی ماڵاوایی لەگەڵ مەلا مستەفا، قازی [[ئاڵای کوردستان]] دەسپێرێت بە مەلا مستەفا و وەک جوابی ئەو پرسیارە دەڵێ: «من خۆم فیدای خەڵکی دەکەم و ھیچ کات وەک پیشەوەری و سەرانی ئازەربایجان ناکەم تا وڵاتەکەم لە خوێن دا شەڵاڵ بێو ھەزاران کەس بە کوشت بچن.»

سوپا ڕۆژی ٢٩ی سەرماوەز دەگاتە مەھاباد وەک پایتەختی کۆمار، کاتی زیاتری بۆ دادەنێن. ئەگەرچی ھەر لە پێشدا ھەم قازی بۆ خۆی و ھەمووان دەیانزانی سزای قازی و ھەڵسووکەوتی حکوومەت ێەگەڵ ئەو چۆن دەبێت، بەڵام دادگایەک ڕێک دەخرێت و تێیدا قازی و ئەندامانی کۆمار بە چەن تاوانی سەرەکی دادگایی دەکرێن.

ئەگەرچی ھەردوو دەوڵەتی کوردستان و ئازەربایجان لەسەر پاڵپشتی [[سۆڤیەت]] دامەزرێندران، بەڵام [[کۆماری کوردستان]] ڕاستەقینە ئارەزووی جەماوەری کورد بوو. سۆڤیەت بۆ سوودی خۆی دەستی لە پاڵپشتی کێشاوە و دەسەڵاتی تاران ھەردوو دەوڵەتی تازە دامەزراوی کوردستان و ئازەربایجانی ڕووخاند. درێژەی کۆماری کوردستان ١١ مانگ بوو.

== دادگاییکردنی قازی ==
٦ی ڕێبەندانی ھەمان ساڵ (١٣٢٥ھەتاوی- ١٩٤٧زایینی) لێژنەی تایبەت کە لە [[تاران]]ەوە ھاتبوون بە سەرۆکایەتی ''سەرھەنگ ڕەزا'' دەگەنە [[مەھاباد]] و دادگا ڕێدەخەن. پرسیارەکانی دادگا ڕوون نەبوون. لەلایەن قازییەکانەوە (قازی محەممەد، [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]]، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|سەیف قازی]]) ھەموو تاوانەکان ڕەد کرایەوە و داوای بەڵگەیان دەکرد. ئاشکرا بوو کە ئەو دادگا ھیچ بەڵگەیەکی بە دەستەوە نەبوو.{{ھن}}
تاوانەکانی قازی ئەمانە بوون:
* گۆڕین و دەستکاری کردنی نەخشەی [[ئێران]]
* ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و داگیرکردنی بەشێک لە خاکی ئێران بە ناوی کوردستان
* بازرگانیکردنی [[نەوت]] لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] بە بێ ئاگاداری و ڕەزامەندی دەوڵەتی ناوەندی
* سازکردنی نەخشەی [[کوردستان|کوردستانی گەورە]] بە لکاندنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]، [[باشووری کوردستان|عێراق]]، [[باکووری کوردستان|تورکیا]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|سووریا]]
* ھێنانە ناوەی بێگانە و بەشێک لە خاکی ئێران خستنە ژێر دەستی (مەبەست [[مەلا مستەفا بارزانی]])
* دانانی ئاڵای جیاواز بۆ کوردستان بە نیشانی [[چەکوچ و داس]] بە شێوەی [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]]
* لێدانی [[سککە]] بۆ کوردستان بە وێنەی [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕووپیەی ڕووسی]]

قازی ھەموو ڕەد دەکاتەوە و لە وەڵام دا دەڵێ ئاڵایەکم داناوە بەڵام نە وەک ئەوەی ئەوان دەڵێن وەک ئاڵای سۆڤیەت. سەبارەت بە [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]، ئەو بۆ خۆی ھاتووەتە مەھاباد و کەس نەیھێناوە، ئەو کوردە و کوردستان ماڵی ھەموو کوردێکە و ھەر کوردێک بە ئارەزووی خۆی لەسەر ھەر بستە خاکی کوردستاندا دەتوانێ بژی.

یەکێک لە تاوانەکانی سەرەکی [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]] جێگری سەرۆک کۆمار و برای قازی محەممەد نووسینی شێعرێکی گەرم بۆ بەخێرھاتن وتن بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بوو.

دادگاکە بە دانی بڕیار لە سێدارە دانی ھەر سێ تاوانبارەکە کۆتایی ھات؛ بەڵام ئەمە کۆتایی کارەکە نەبوو. قازییەکان لە [[بەندیخانە]] کران بۆ ماوەی سێ مانگ. دیسان بە ھەمان شێوە دادگای پێداچوونەوە بەڕێوە چوو، ئەگەر چی ھەمووان لەسەر ئەو بڕوا بوون کە بە تاوانبار ناسینی قازی ھەر لە پێشدا وەک ئامانجی دادگاکان لە تارانەوە نیشان کرابوو.

پێشەوا و ھاوڕێیانی ئەوەندەی لە ماوەی یازدە مانگی کۆماردا ھەوڵیاندا، ھەر ئەوەندەش لەو دادگا بوو، لە خۆبردوویی و ئازایەتییان لە خۆیان نیشان داوە.

لەگەڵ ھەموو ئازاری دەروونی و ئەو ژیانە تاڵەی کە لە بەندیخانەی پادگانی مەھاباددا بۆیان پێک ھاتبوو، نە تەنیا بڕوایان بە ئامانجەکانیان، لاواز نەببوو بەڵکو زۆر ئەرخەیانتر و بە ورەتر ببوون.

لە چاوپێکەوتنێکی نھێنیدا کە لەگەڵ یەک دوو مرۆڤی جێی باوەڕی خۆیان بوویانە، گوتوویانە:
&lt;blockquote&gt;ئێمەیان فریودا، با نەتەوەی کورد فریو نەخوا و خەباتی خۆی بۆ ڕزگاری و سەربەستی درێژە بدات و چەک دانەنێ.&lt;/blockquote&gt;

ھەروەھا گوتبوویان:
&lt;blockquote&gt;کە زۆریان زەخت خستووینەتە سەر تا نامەیەک بۆ مەلا مستەفا بنووسین کە دەست ھەڵبگرێ. بەڵام ئێمە نەتەنیا شتی وا نانووسین بەڵکوو پێمانوایە ئەوەی بۆی دەکرێ دەبێ دەگەڵ ئەو ناپیاوانە بیکا.&lt;/blockquote&gt;

ئازایەتییان لە دادگاکاندا بە ڕادەیەک بووە کە ئەفسەرەکان سەریان سووڕماوە. لە ڕاستیدا ئەو دادگایە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزیشی]] لە پشت بوو. ھەرچەند جگە لە کاربەدەستانی خۆیان کەسی نامۆی لێ نەبووە، بەڵام ھەر لە ڕێگای ئەوانەوە زۆر شت بڵاو بووەتەوە کە پێویستە بیزانین.

پێشەوا ھەر جارێک لەو دوو جارە کە بە ناو دادگایی کراوە زیاتر لە چوار [[کاتژمێر]] قسەی کردوە و بە وتەی ''سەروان شەریفی'' کە [[پارێزەر]]ی بووە: ''ئەوە قازی محەممەد بووە کە حکوومەتی دادگایی کردوە و لە ھەموو بوارێکەوە ھێناوییەتە ژێر پرسیار''.

ڕۆژنامەی ئازادی کە لەو سەردەمدا لە [[بەغدا]] بە [[زمانی کوردی]] دەردەچوو، سەبارەت بە پشتگیریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیز]] لەو دادگایییە نوسیبووی: ''ئیستێعماری ئینگلیس و ئەمریکا لە وجوودی قازی محەممەد و ھاوڕێکانیدا دوژمنی ھەرە سەرسەختی خۆیان دەدی. ھیوایان ھەبوو بتوانن بە چۆکیان دابێنن و لە بەندیخانەش نوێنەرەکانیان چوون دەگەڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان ڕابکێشن، بەڵام ھیچ کات سەرکەوتوو نەبوون''.

دواتر ڕۆژنامەی ئازەربایجان لە [[باکوو|باکۆ]] نوسیبووی قازی محەممەد بە نوێنەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] (جورج ئالێن)ی گوتبوو: ''گەلی کورد چاوەڕوانی ھیچ چاکەیەکی لە وڵاتانی ئیستێعماری نییە. ''

''نەجەفقولی پسیان'' وتەکانی پێشەوا لە دادگادا لە چەند ڕستەدا کورت دەکاتەوە و دەنووسێ: لە کاتی دادگاییدا قازی محەممەد پەلاماری دەبردە سەر [[سیاسەت]] و ئاکاری دەوڵەتی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێڕان]] و دەیگوت: &quot;من لە قوژبنی گرتووخانەوە دەنگی خۆم بەرز دەکەمەوە لە دژی دەوڵەتی تاران و سەرۆکەکانی و دەڵێم تاوانبار ئێوەن نەک ئێمە. ئێوە وڵاتتان لێ داگیرکردووین

ڕۆژنامەنووسێکی دیکە بە نێوی ''سلیمان. خ'' لە نووسراوەکانیدا دەڵێ، قازی گوتی:
&lt;blockquote&gt; تەواوی ئەم بەسەرھات و ڕووداوانە ئاکامی سیاسەتی داگیرکەرانەی دەوڵەتە. ئەگەر دەوڵەت تەواوی کوردان بە خائین دەزانێ با دەست لەو مەڵبەندە ھەڵبگرێ، ئەگەر بە نیشتمانپەروەریشیان دەزانێ با لێ بگەڕێ خۆیان کاروباری خۆیان بگرنە دەست.&lt;/blockquote&gt;
لە بەڵگە و ڕۆژنامەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆر شت لەم بابەتانە نووسراون. لە زمان ئەفسەرە ئێرانییکانەوە دەگێڕنەوە کە قازی لە جوابی ئەوەی کە کۆماری مەھاباد دەستنیشانی یەکێتیی سۆڤیەت بووە گوتویە:
&lt;blockquote&gt;ئەو ڕووداوانە لە ئاکامی ئەوەی دابوون کە ئێوە خۆتان قانوونی بنەڕەتیتان لەژێر پێ ناوە. ئێستاش من تەنیا خۆم دامەزرێنەری دێمۆکراسی لە کوردستانم و ھیچ ھێزێکی بێگانە منی ھان نەداوە. بێبەشی کورد منی بۆ بەڕێوەبردنی ئەو کارانە ھان داوە.&lt;/blockquote&gt;

کاتێک سەرۆکی دادگا بە خەیانەت تاوانباریان دەکا لە وەڵام دا دەڵێ: ''ئێرە ماڵی منە، خاکی کوردستان خاکی باب و باپیر و ئەجدادی منە چۆن دەتوانم دەستی لێ ھەڵگرم. ''{{ھن}}
دادگایی یەکەم لە ١٩ی مانگی [[کانوونی دووەم]] دەستی پێکرد و چەند ڕۆژی خایاند و [[سزای مەرگ|حوکمی ئیعدام]]ی قازییەکانی دا. دادگایی دووھەم لە ٢٨ی [[ئازار]]ی ١٩٤٧ (واتە ٧ی [[خاکەلێوە]]) دەستی پێکرد و ڕۆژی ٣٠ی [[ئازار (مانگ)|مارس]] کۆتایی پێھات.

== پەتی سێدارە ==
لە بەرەبەیانی ١٠ی [[خاکەلێوە]]ی ساڵی ١٣٢٦ی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|ھەتاوی]] (٣١ی [[ئێش|ئازاری]] ١٩٤٧) پێشەوا قازی، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|حەمەحوسێن خانی سەیف قازی]] (ئامۆزای پێشەوا) و [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبولقاسم سەدر قازی]] (برای پێشەوا) بە دوای حوکم دران لە دوو دادگای نایاسایی و فەرمایشیدا بەدەستی دووژمنانی گەلی [[کورد]] لە [[مەیدانی چوارچرا|چوارچرا]]ی شاری [[مەھاباد]]، واتە ھەر لەو شوێنەی کە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ ھەتاوی (٢٢ مانگی [[کانوونی دووەم|کانوونى دووەم]]ی ١٩٤٦) [[کۆماری کوردستان]] لێی ڕاگەیەندرابوو، لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] و شەھیدکران.

ھەڵسوکەوتی قازی کاتی لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] کە [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] دەرباری شا دەیانگێڕێتەوە وەک [[چیرۆک]] و [[ئەفسانە]]ی لێھاتووە. قازی لە پێشدا داوا دەکات کە تیربارانی بکەن چونکە لە [[سزای مەرگ|سێدارەدان]] [[ئایین|ئایینی]] نییە، بەڵام ڕێگەی پێنادەن. پاشان [[وەسییەتنامە]]یەک دەنووسێت کە جێگەی سەرنجە لە باری کۆمەڵایەتیەوە و لە باری [[سیاسەت|ڕامیارییەوە]]. قازی ئەو مردنەی بە سەرکەوتن دەزانی و ھەر بۆیە بە ٧ ھەنگاو ڕێگەی بۆلای [[سزای مەرگ|سێدارەکە]] پێوا. لە پای [[سزای مەرگ|سێدارە]] ڕێگەی نەدا چاوی ببەستن و دەڵێت:
&lt;blockquote&gt;حەز دەکەم لە ئاخرین چرکەی ژیانیشم دا بە سەربەرزی و چاوی کراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.&lt;/blockquote&gt;
ڕوو لە خوێنمژانی گەل دەڵێت:
ئێوە قازی محەممەدێک دەکوژن، بەڵام بزانن لە ھەر تنوکە خوێنێکی من، قازی محەممەدێکی دیکە شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی کورد دەکەم خەباتی خۆی لەپێناو ڕزگاریی [[کوردستان]] دا پەک نەخات، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی [[تاران]] مەکەن. بژی کورد و کوردستان.

تەرمی ئەو شەھیدانە ھەر ئەو ڕۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵکی بە شرەفی [[مەھاباد]] لە گۆڕستانی مەلا جامی بە خاکی نیشتمانەکەیان سپێردران. شوێنی گۆڕەکەیان ئێستاش لەژێر چاودێریدایە.

=== دەرئەنجامەکانی لەسێدارەدان ===
لە ١١ی ئایاری ١٩٤٧ (١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦)، خۆپیشاندانێکی توندوتیژانە لە [[خوڕەماوە]]، ناوەندی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە لەسێدارەدانەکانی شاری مەھاباد بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;جویدە، وادی. ۱۳۹۰[=٢٠١١]. ''جمھوری مھاباد''، لە ''سیاست کردھا در خاورمیانە''، نووسینی [[نادر_ئینتسار]]، وەرگێڕانی [[عیرفان_قانعیفەرد]]، تاران: علم، چاپی یەکەم: ۱۳۹۰[=٢٠١١]، پ ۳٥۸؛ و ھەروەھا لە کۆواری ''گفتگو''، ژمارەی ٥٣، گەلاوێژی ۱۳۸۸[=٢٠٠٩].&lt;/ref&gt; لەو ڕۆژە کە محەممەد ڕەزا شای پەھلەوی لەگەڵ حوسێن فەردووست فەرماندەی ھێزی زەمینیی [[ئێرانی پەھلەوی|دەوڵەتی ئێران]] بەرەو [[مەھاباد]] چوون، ئەوان ئاگاداریان کردبووەوە کە خەڵکی دەڤەری [[موکریان]] (مەھاباد و ناوچەکان) لێی ناڕەحەتن. لە مەھاباد و دەوروبەری، ھیچ کەس و تەنانەت فەرمانداری تایبەتی مەھابادیش نەھات بۆ پێشوازی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=١٣٦٩|سەردێڕ=خاطرات ارتشبد حسین فردوست |بڵاوکەرەوە=انتشارات اطلاعات |پەڕە= ١٥٢}}&lt;/ref&gt;

== وەسییەتنامە ==
قازی محەممەد لە وەسییەتنامەکەیدا داوا لە گەلی [[کورد]] دەکات کە متمانە بە جگە لە خۆی نەکەن و تەنھا پشت بە یەکتر ببەستن و بەرژەوەندیی گشتی نەکەنە قوربانی بەرژەوەندی تاکە کەسی. و دەڵێت: «من بەرپرسیاریەتییەکی گەورەم قەبوول کردبوو و بۆ ئەوەیە کە لە ژێری حوکمی سێدارەدام و بە خاتری لەسێدارەدرانم مینەتێک لەسەر کەسێک ناکەم». ھەروەھا داوا لە کوردەکان دەکات ڕێگری لە خوێندنی منداڵانیان نەکەن و دەڵێت: «ڕەمزی پێگەیشتوویی و سەرکەوتنی کورد لە [[خوێندەواری]]دایە».&lt;ref name=&quot;ڕووداو ۱&quot;&gt;[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/3003201815 ڕووداو: ''وەسیەتنامەی قازی محەممەد بۆ گەلی کورد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٨؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.&lt;/ref&gt;

== لە وێژە و ھونەردا ==
لە کاری ھونەریی جۆراوجۆر ناوی قازی محەممەد و چالاکییەکانی ھاتووە. [[ناسر ڕەزازی]] گۆرانیبێژی [[کورد]] لە گۆرانییەک بە ناوی ''ئافەرین قازی محەممەد ئافەرین'' خوێندووە کە لە نێویدا ئەو وەکوو پێشەوای کورد ناو دەبات کە ناوی کوردی لە جیھان زیندوو کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;ڕۆژپڕێس ۱&quot;&gt;[https://rojpress.wordpress.com/2012/01/21/afarin-qazi-muhammad-afarin/ ڕۆژپڕێس: ''ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ناسر ڕەزازی'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۱.&lt;/ref&gt;

[[لاری کرماشانی]]، نووسەری کوردی خەڵکی [[کرماشان]] لە کۆتایییەکانی ژیانیدا خەریکی نووسینی [[ڕۆمان]]ێک بە ناوی ''تەنیاییی سەرۆک کۆمار''، بەڵام کۆچیی دوایی کرد و ڕۆمانەکە ناتەواو مایەوە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شێخ سەعید]]

* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]

* [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]]
* [[عەبدولسەلام بارزانی]]
* [[شێخ مەحموودی حەفید]]
* [[سمکۆ|ئیسماعیل ئاغای شکاک]]
* [[سەید ڕەزا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== کتێبناسی ==
* ''دەقی دادگاییکردنی پێشەوا قازی محەممەد و سەدر و سەیفی قازی''، ئامادەکردنی بەدرەدین ساڵح، وەرگێڕاوی بەڵگەکانی نووسراوە سەروان کەیومەرس ساڵح، ھەولێر، ٢٠٠١.

== بەستەری دەرەکی ==
* [https://web.archive.org/web/20090619012303/http://www.kurdistanmedia.com/kurdi/rbrn/1/index.php لاپەڕەی تایبەت بە پێشەوا قازی لە ماڵپەری PDKI]
* [https://w.wiki/8RLG وەسیەتنامە قازی محەممەد]
{{ltr}}
* [http://7buruk.blogspot.com/2010/02/kurdish-republic-of-mahabad.html?m=1 The Kurdish republic of mahabad]
{{ltr/end}}

{{کۆماری کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|موکریان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی سیاسەت}}

{{پۆلی کۆمنز|Qazi Muhammad}}

[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:بنەماڵەی قازی]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:کۆماری کوردستان]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]]
[[پۆل:شەھیدانی کورد]]
[[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:خەڵکی مەھاباد]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]]
[[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]]
[[پۆل:ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]
[[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]]
[[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]</text>
      <sha1>6yz7mckp4be464hikkf6p360fpd2mqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>١٩١٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6802</id>
    <revision>
      <id>1574557</id>
      <parentid>1551151</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T22:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="726" sha1="8koho8cle7ufgg51m2rc59zr3c8xkqc" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ڕێدۆزی ساڵ|١٩١٥}}
{{ساڵ لە ڕۆژژمێرەکانی دیکە|١٩١٥}}
ساڵی '''١٩١٥''' لە [[ڕۆژژمێری زایینی]]دا. 
== ڕووداوەکان ==

* [[کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان]]

== لەدایکبوونەکان ==
=== تشرینی دووەم ===
* [[١٢ی تشرینی دووەم]] - [[ڕۆلان بارت]]، بیرداڕێژی ئەدەبیی خەڵکی فەڕەنسە (مردن: [[١٩٨٠]])

== مردنەکان ==

{{commons|1915}}


{{ساڵ-کۆلکە‏}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|جەنگی جیھانیی یەکەم|کات}}

[[پۆل:ساڵەکان]]
[[پۆل:١٩١٥]]</text>
      <sha1>8koho8cle7ufgg51m2rc59zr3c8xkqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قۆنیە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10877</id>
    <revision>
      <id>1574575</id>
      <parentid>1512258</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T06:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12742" sha1="cvp16chotdfu21k8jkmbkwu1b4y70w7" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = قۆنیە
| native_name             = Konya
| native_name_lang        = تورکی
| other_name             = کۆنیا
| settlement_type         = [[پێڕستی شارەکانی تورکیا|شار]]
| image_skyline           = City of Konya.jpg
| image_alt               =
| image_caption           =
| imagesize               = 250px
| image_flag              =
| flag_alt                =
| image_seal              =
| seal_alt                =
| image_shield            =
| shield_alt              =
| nickname                =
| motto                   =
| image_map               = Konya Turkey Provinces locator.gif
| mapsize                 =
| map_alt                 =
| map_caption             =
| image_map1              =
| mapsize1                =
| map_alt1                =
| map_caption1            =
| pushpin_map             = Turkey
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt         =
| pushpin_map_caption     =
|latd = 37 | latm = 52 | lats = | latNS = N
|longd = 32 | longm = 29 | longs = | longEW = E
| coor_pinpoint           =
| coordinates_type        =
| coordinates_display     = inline,title
| coordinates_footnotes   =
| subdivision_type        = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]]
| subdivision_name        = {{ئاڵا|تورکیا}}
| subdivision_type1       = [[ھەرێمە جوگرافییەکانی تورکیا|ھەرێم]]
| subdivision_name1       = [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی|ئاناتۆلیای ناوەندی]]
| subdivision_type2       = [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگا]]
| subdivision_name2       = [[پارێزگای قۆنیە|قۆنیە]]
| subdivision_type3       =
| subdivision_name3       =
| established_title       =
| established_date        =
| founder                 =
| seat_type               =
| seat                    =
| government_footnotes    =
| leader_party            = [[پارتی داد و گەشەپێدان (تورکیا)|ئاک پارتی]]
| leader_title            = شارەوان
| leader_name             = ئۆغوور ئیبراھیم ئاڵتای
| unit_pref               = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes          =
| area_total_km2          = ٣٩٫٠٠٠
| area_land_km2           =
| area_water_km2          =
| area_metro_km2          =
| area_urbun_km2          =
| area_water_percent      =
| area_note               =
| elevation_footnotes     =
| elevation_m             = ١٠١٦
| elevation_max_footnotes =
| elevation_max_m         =
| elevation_min_footnotes =
| elevation_min_m         =
| population_footnotes    =
| population_total        =
| population_metro        = ١،٠٧٣،٧٩١
| population_urbun        =
| population_as_of        = ٢٠١١
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      =
| population_note         =
| timezone1               = EET
| utc_offset1             = +٢
| timezone1_DST           = EEST
| utc_offset1_DST         = +٣
| postal_code_type        = [[کۆدی پۆستی]]
| postal_code             = ٤٢xxx
| area_code_type          =
| area_code               = ٣٣٢ (٩٠)+
| iso_code                =
| blank_name_sec1         = کۆدی پلاک
| blank_info_sec1         = ٤٢
| blank_name_sec2         =
| blank_info_sec2         =
| website                 = {{وێبگەی فەرمی|http://www.konya.bel.tr/}}
| footnotes               =
}}
'''قۆنیە''' یان '''کۆنیا''' ({{بە تورکی|Konya}}) شارێکی گەورە لە باشووری ڕۆژاوای [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی]] و حەوتەمین شاری پڕ لە دانیشتووی [[تورکیا]] بە دانیشتووانێکی زیاتر لە ٢،١٠٠،٠٠٠ کەسە.&lt;ref name=&quot;Turkey: Major cities and provinces&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey: Major cities and provinces|ناونیشان=http://citypopulation.de/Turkey-C20.html |وێبگە=Citypopulation.de |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; قۆنیە شارێکی پێشکەوتوویە لە بواری ئابووری و پیشەسازی&lt;ref name=FTTigers&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ft.com/intl/cms/s/db1d9cee-7650-11db-8284-0000779e2340.html|سەردێڕ=Financial Times: Reports — Anatolian tigers: Regions prove plentiful|وێبگە=Ft.com|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=InvestopediaTigers&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.investopedia.com/terms/a/anatolian-tigers.asp|سەردێڕ=Anatolian Tigers|نووسەر=root|ئیش=Investopedia|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ZamanTigers&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://us.zaman.com.tr/us-tr/newsDetail_getNewsById.action?newsId=3660 |سەردێڕ=Zaman: Anatolian tigers conquering the world |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130821181544/http://us.zaman.com.tr/us-tr/newsDetail_getNewsById.action?newsId=3660 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا ناوەندی [[پارێزگای قۆنیە]]یە.

== ناو ==
بڕوا دەکرێت قۆنیە ھاوتای ناووچەی «ئیکووانیا»ی [[سەردەمی برۆنزی دوایی]] بێت کە لە تۆمارەکانی [[ھیتییەکان|ھیتی]] ناسراوە.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=South Central: The Lower Land and Tarḫuntašša |encyclopedia=Hittite Landscape and Geography |year=2017 |last=Forlanini  |first= Massimo |editor-last1=Weeden |editor-first1=Mark |editor-last2=Ullmann |editor-first2=Lee |publisher=Brill| doi=10.1163/9789004349391_022|page=244|isbn=978-90-04-34939-1 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bryce |first=Trevor|title=The Trojans and their neighbours |date=2006 |publisher=Routledge |location=London |isbn=9780415349550 |page=81}}&lt;/ref&gt; ئەم ناوە شوێنە بە [[زمانی لوویی|لوویی]] لە بنەڕەتدا دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Klein |first1=Jared |last2=Joseph |first2=Brian |last3=Fritz |first3=Matthias |title=Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics |url=https://books.google.com/books?id=cQA2DwAAQBAJ&amp;pg=PA239 |year=2017 |publisher=[[de Gruyter]] |isbn=978-3-11-026128-8 |page=239}}&lt;/ref&gt; لە [[سەردەمی کۆنی کلاسیک]] و [[سەدەکانی ناوین|سەردەمی سەدەکانی ناوەڕاستدا]] بە «ئیکۆنیۆن» لە [[پێڕستی ناوە شوێنە تورکییەکان بە زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و وەک «ئیکۆنیۆم» لە [[لاتینی]] دەناسرا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bryce |first=Trevor|title=The Trojans and their neighbours |date=2006 |publisher=Routledge |location=London |isbn=9780415349550 |page=81}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Klein |first1=Jared |last2=Joseph |first2=Brian |last3=Fritz |first3=Matthias |title=Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics |url=https://books.google.com/books?id=cQA2DwAAQBAJ&amp;pg=PA239 |year=2017 |publisher=[[de Gruyter]] |isbn=978-3-11-026128-8 |page=239}}&lt;/ref&gt;

[[ڕەگناسیی گەل]] وای دەبینێت کە ناوی «ئیکۆنیۆن» لە «ئایکۆن» وەرگیراوە، ئاماژەیە بۆ [[ئەفسانە ناسیی یۆنانی|ئەفسانەیەکی]] [[یۆنانی کۆن]] کە بەپێی ئەو پاڵەوان [[پێرسۆس]] دانیشتووانی ڕەسەنی بە وێنەیەکی «سەری [[مێدۆسا]]ی [[گۆرگۆن]]» تێکشکاند پێش دامەزراندنی شارەکە.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/321948/Konya |title=Konya |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=25 May 2015 |archive-date=25 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150525222718/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/321948/Konya |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

قۆنیە لای [[سەلجووقییەکان|سەلجووقەکانی ڕۆم]] بە «دارولمولک» ناسرابوو.&lt;ref&gt;{{TDV İslâm Ansiklopedisi |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/konya |title=KONYA İç Anadolu bölgesinde şehir ve bu şehrin merkez olduğu il }}&lt;/ref&gt;

== حکوومەت ==
[[پەڕگە:Konya_-_Valilik_-_panoramio.jpg|چەپ|وێنۆک|نووسینگەی پارێزگاری گەورەشارەوانی قۆنیە]]
یەکەم کارگێڕی خۆجێیی لە قۆنیە لە ساڵی ١٨٣٠ دامەزرا و لە ساڵی ١٨٧٦ گۆڕدرا بۆ شارەوانی. لە ئاداری ١٩٨٩، شارەوانییەکە بوو بە گەورەشارەوانی. تا ئەو ڕێکەوتە، قۆنیە سێ شارەوانی ناوچەی ناوەندی (مەرام، سەلجووقلوو، کاراتای) و گەورەشارەوانییەکی ھەبوو.

== ئابووری ==
شوێنی چەندین ناوچەی پیشەسازییە. شارەکە لە ڕیزی [[پڵنگەکانی ئەنادۆڵ]]دایە.&lt;ref name=&quot;FTTigers&quot;&gt;{{cite web |title=Financial Times: Reports — Anatolian tigers: Regions prove plentiful |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/db1d9cee-7650-11db-8284-0000779e2340.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/db1d9cee-7650-11db-8284-0000779e2340.html |archive-date=2022-12-10 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=7 August 2018 |website=Ft.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;InvestopediaTigers&quot;&gt;{{cite web |author=root |title=Anatolian Tigers |url=http://www.investopedia.com/terms/a/anatolian-tigers.asp |access-date=25 May 2015 |work=Investopedia |archive-date=7 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150507065747/http://www.investopedia.com/terms/a/anatolian-tigers.asp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ZamanTigers&quot;&gt;{{Cite web |title=Zaman: Anatolian tigers conquering the world |url=http://us.zaman.com.tr/us-tr/newsDetail_getNewsById.action?newsId=3660 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130821181544/http://us.zaman.com.tr/us-tr/newsDetail_getNewsById.action?newsId=3660 |archive-date=2013-08-21 |access-date=2013-08-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KTO&gt;{{cite web|url=http://en.kto.org.tr/konyanin-sosyo-ekonomik-yapisi-37s.htm|title=General Overview Of The Konya Economy|website=En.kto.org.tr|access-date=25 May 2015|archive-date=8 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808043050/http://en.kto.org.tr/konyanin-sosyo-ekonomik-yapisi-37s.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٢دا ھەناردەکردن لە قۆنیەوە گەیشتە ١٣٠ وڵات.&lt;ref name=KTO /&gt; ژمارەیەک لە [[کۆمپانیا]] پیشەسازییە تورکییەکان، وەک «بێرا» (کۆمباسانی پێشوو) ھۆڵدینگ، بارەگای سەرەکییان لە قۆنیەیە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Anasayfa {{!}} Bera Holding |url=https://beraholding.com.tr/ |access-date=2022-07-21 |website=beraholding.com.tr}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا پیشەسازییە کشتوکاڵییەکان ڕۆڵ دەگێڕن، ئابووری شارەکە گەشەی کردووە بۆ ناوەندێک بۆ دروستکردنی پێکھاتەکانی پیشەسازی [[ئۆتۆمبێل]]؛ دروستکردنی [[ئامێر]]؛ ئامرازە کشتوکاڵییەکان؛ داڕشتن؛ بۆیەی پلاستیکی و ماددە کیمیایییەکان؛ کەرەستەی بیناسازی؛ [[کاغەز]] و پێچانەوە؛ خۆراکە دەستکاری کراوەکان؛ دەق و [[چەرم]].&lt;ref name=KTO /&gt;

گەورەترین [[کێڵگەی خۆر]]ی [[تورکیا]] لە ٢٠ میل لە ڕۆژھەڵاتی شارەکە، لە نزیک [[کاراپنار]] ھەڵکەوتووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-05-15 |title=The World's Largest Solar Power Plant in Konya |url=http://trdergisi.com/en/the-worlds-largest-solar-power-plant-in-konya/ |access-date=2022-07-21 |website=TR Dergisi |language=en-US |archive-date=2022-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927015519/https://trdergisi.com/en/the-worlds-largest-solar-power-plant-in-konya/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;‌

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Konya}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|تورکیا|ئاسیا}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]]
[[پۆل:شارە پیرۆزەکان]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]]</text>
      <sha1>cvp16chotdfu21k8jkmbkwu1b4y70w7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574576</id>
      <parentid>1574575</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T06:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1574576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12714" sha1="btf1o1r8guupcvk0yu5ffzhma0xgufr" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = قۆنیە
| native_name             = Konya
| native_name_lang        = تورکی
| other_name             = کۆنیا
| settlement_type         = [[پێڕستی شارەکانی تورکیا|شار]]
| image_skyline           = City of Konya.jpg
| image_alt               =
| image_caption           =
| imagesize               = 250px
| image_flag              =
| flag_alt                =
| image_seal              =
| seal_alt                =
| image_shield            =
| shield_alt              =
| nickname                =
| motto                   =
| image_map               = Konya Turkey Provinces locator.gif
| mapsize                 =
| map_alt                 =
| map_caption             =
| image_map1              =
| mapsize1                =
| map_alt1                =
| map_caption1            =
| pushpin_map             = Turkey
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt         =
| pushpin_map_caption     =
|latd = 37 | latm = 52 | lats = | latNS = N
|longd = 32 | longm = 29 | longs = | longEW = E
| coor_pinpoint           =
| coordinates_type        =
| coordinates_display     = inline,title
| coordinates_footnotes   =
| subdivision_type        = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]]
| subdivision_name        = {{ئاڵا|تورکیا}}
| subdivision_type1       = [[ھەرێمە جوگرافییەکانی تورکیا|ھەرێم]]
| subdivision_name1       = [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی|ئاناتۆلیای ناوەندی]]
| subdivision_type2       = [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگا]]
| subdivision_name2       = [[پارێزگای قۆنیە|قۆنیە]]
| subdivision_type3       =
| subdivision_name3       =
| established_title       =
| established_date        =
| founder                 =
| seat_type               =
| seat                    =
| government_footnotes    =
| leader_party            = [[پارتی داد و گەشەپێدان (تورکیا)|ئاک پارتی]]
| leader_title            = شارەوان
| leader_name             = ئۆغوور ئیبراھیم ئاڵتای
| unit_pref               = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes          =
| area_total_km2          = ٣٩٫٠٠٠
| area_land_km2           =
| area_water_km2          =
| area_metro_km2          =
| area_urbun_km2          =
| area_water_percent      =
| area_note               =
| elevation_footnotes     =
| elevation_m             = ١٠١٦
| elevation_max_footnotes =
| elevation_max_m         =
| elevation_min_footnotes =
| elevation_min_m         =
| population_footnotes    =
| population_total        =
| population_metro        = ١،٠٧٣،٧٩١
| population_urbun        =
| population_as_of        = ٢٠١١
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      =
| population_note         =
| timezone1               = EET
| utc_offset1             = +٢
| timezone1_DST           = EEST
| utc_offset1_DST         = +٣
| postal_code_type        = [[کۆدی پۆستی]]
| postal_code             = ٤٢xxx
| area_code_type          =
| area_code               = ٣٣٢ (٩٠)+
| iso_code                =
| blank_name_sec1         = کۆدی پلاک
| blank_info_sec1         = ٤٢
| blank_name_sec2         =
| blank_info_sec2         =
| website                 = {{وێبگەی فەرمی|http://www.konya.bel.tr/}}
| footnotes               =
}}
'''قۆنیە''' یان '''کۆنیا''' ({{بە تورکی|Konya}}) شارێکی گەورە لە باشووری ڕۆژاوای [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی]] و حەوتەمین شاری پڕ لە دانیشتووی [[تورکیا]] بە دانیشتووانێکی زیاتر لە ٢،١٠٠،٠٠٠ کەسە.&lt;ref name=&quot;Turkey: Major cities and provinces&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey: Major cities and provinces|ناونیشان=http://citypopulation.de/Turkey-C20.html |وێبگە=Citypopulation.de |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; قۆنیە شارێکی پێشکەوتوویە لە بواری ئابووری و پیشەسازی&lt;ref name=FTTigers&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ft.com/intl/cms/s/db1d9cee-7650-11db-8284-0000779e2340.html|سەردێڕ=Financial Times: Reports — Anatolian tigers: Regions prove plentiful|وێبگە=Ft.com|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=InvestopediaTigers&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.investopedia.com/terms/a/anatolian-tigers.asp|سەردێڕ=Anatolian Tigers|نووسەر=root|ئیش=Investopedia|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ZamanTigers&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://us.zaman.com.tr/us-tr/newsDetail_getNewsById.action?newsId=3660 |سەردێڕ=Zaman: Anatolian tigers conquering the world |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130821181544/http://us.zaman.com.tr/us-tr/newsDetail_getNewsById.action?newsId=3660 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا ناوەندی [[پارێزگای قۆنیە]]یە.

== ناو ==
بڕوا دەکرێت قۆنیە ھاوتای ناووچەی «ئیکووانیا»ی [[سەردەمی برۆنزی دوایی]] بێت کە لە تۆمارەکانی [[ھیتییەکان|ھیتی]] ناسراوە.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=South Central: The Lower Land and Tarḫuntašša |encyclopedia=Hittite Landscape and Geography |year=2017 |last=Forlanini  |first= Massimo |editor-last1=Weeden |editor-first1=Mark |editor-last2=Ullmann |editor-first2=Lee |publisher=Brill| doi=10.1163/9789004349391_022|page=244|isbn=978-90-04-34939-1 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bryce |first=Trevor|title=The Trojans and their neighbours |date=2006 |publisher=Routledge |location=London |isbn=9780415349550 |page=81}}&lt;/ref&gt; ئەم ناوە شوێنە بە [[زمانی لوویی|لوویی]] لە بنەڕەتدا دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Klein |first1=Jared |last2=Joseph |first2=Brian |last3=Fritz |first3=Matthias |title=Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics |url=https://books.google.com/books?id=cQA2DwAAQBAJ&amp;pg=PA239 |year=2017 |publisher=[[de Gruyter]] |isbn=978-3-11-026128-8 |page=239}}&lt;/ref&gt; لە [[سەردەمی کۆنی کلاسیک]] و [[سەدەکانی ناوین|سەردەمی سەدەکانی ناوەڕاستدا]] بە «ئیکۆنیۆن» لە [[پێڕستی ناوە شوێنە تورکییەکان بە زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و وەک «ئیکۆنیۆم» لە [[لاتینی]] دەناسرا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bryce |first=Trevor|title=The Trojans and their neighbours |date=2006 |publisher=Routledge |location=London |isbn=9780415349550 |page=81}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Klein |first1=Jared |last2=Joseph |first2=Brian |last3=Fritz |first3=Matthias |title=Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics |url=https://books.google.com/books?id=cQA2DwAAQBAJ&amp;pg=PA239 |year=2017 |publisher=[[de Gruyter]] |isbn=978-3-11-026128-8 |page=239}}&lt;/ref&gt;

[[ڕەگناسیی گەل]] وای دەبینێت کە ناوی «ئیکۆنیۆن» لە «ئایکۆن» وەرگیراوە، ئاماژەیە بۆ [[ئەفسانە ناسیی یۆنانی|ئەفسانەیەکی]] [[یۆنانی کۆن]] کە بەپێی ئەو پاڵەوان [[پێرسۆس]] دانیشتووانی ڕەسەنی بە وێنەیەکی «سەری [[مێدۆسا]]ی [[گۆرگۆن]]» تێکشکاند پێش دامەزراندنی شارەکە.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/321948/Konya |title=Konya |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=25 May 2015 |archive-date=25 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150525222718/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/321948/Konya |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

قۆنیە لای [[سەلجووقییەکان|سەلجووقەکانی ڕۆم]] بە «دارولمولک» ناسرابوو.&lt;ref&gt;{{TDV İslâm Ansiklopedisi |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/konya |title=KONYA İç Anadolu bölgesinde şehir ve bu şehrin merkez olduğu il }}&lt;/ref&gt;

== حکوومەت ==
[[پەڕگە:Konya_-_Valilik_-_panoramio.jpg|چەپ|وێنۆک|نووسینگەی پارێزگاری گەورەشارەوانی قۆنیە]]
یەکەم کارگێڕی خۆجێیی لە قۆنیە لە ساڵی ١٨٣٠ دامەزرا و لە ساڵی ١٨٧٦ گۆڕدرا بۆ شارەوانی. لە ئاداری ١٩٨٩، شارەوانییەکە بوو بە گەورەشارەوانی. تا ئەو ڕێکەوتە، قۆنیە سێ شارەوانی ناوچەی ناوەندی (مەرام، سەلجووقلوو، کاراتای) و گەورەشارەوانییەکی ھەبوو.

== ئابووری ==
شوێنی چەندین ناوچەی پیشەسازییە. شارەکە لە ڕیزی [[پڵنگەکانی ئەنادۆڵ]]دایە.&lt;ref name=&quot;FTTigers&quot;&gt;{{cite web |title=Financial Times: Reports — Anatolian tigers: Regions prove plentiful |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/db1d9cee-7650-11db-8284-0000779e2340.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/db1d9cee-7650-11db-8284-0000779e2340.html |archive-date=2022-12-10 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=7 August 2018 |website=Ft.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;InvestopediaTigers&quot;&gt;{{cite web |author=root |title=Anatolian Tigers |url=http://www.investopedia.com/terms/a/anatolian-tigers.asp |access-date=25 May 2015 |work=Investopedia |archive-date=7 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150507065747/http://www.investopedia.com/terms/a/anatolian-tigers.asp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ZamanTigers&quot;&gt;{{Cite web |title=Zaman: Anatolian tigers conquering the world |url=http://us.zaman.com.tr/us-tr/newsDetail_getNewsById.action?newsId=3660 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130821181544/http://us.zaman.com.tr/us-tr/newsDetail_getNewsById.action?newsId=3660 |archive-date=2013-08-21 |access-date=2013-08-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KTO&gt;{{cite web|url=http://en.kto.org.tr/konyanin-sosyo-ekonomik-yapisi-37s.htm|title=General Overview Of The Konya Economy|website=En.kto.org.tr|access-date=25 May 2015|archive-date=8 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808043050/http://en.kto.org.tr/konyanin-sosyo-ekonomik-yapisi-37s.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٢دا ھەناردەکردن لە قۆنیەوە گەیشتە ١٣٠ وڵات.&lt;ref name=KTO /&gt; ژمارەیەک لە [[کۆمپانیا]] پیشەسازییە تورکییەکان، وەک «بێرا» (کۆمباسانی پێشوو) ھۆڵدینگ، بارەگای سەرەکییان لە قۆنیەیە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Anasayfa {{!}} Bera Holding |url=https://beraholding.com.tr/ |access-date=2022-07-21 |website=beraholding.com.tr}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا پیشەسازییە کشتوکاڵییەکان ڕۆڵ دەگێڕن، ئابووری شارەکە گەشەی کردووە بۆ ناوەندێک بۆ دروستکردنی پێکھاتەکانی پیشەسازی [[ئۆتۆمبێل]]؛ دروستکردنی [[ئامێر]]؛ ئامرازە کشتوکاڵییەکان؛ داڕشتن؛ بۆیەی پلاستیکی و ماددە کیمیایییەکان؛ کەرەستەی بیناسازی؛ [[کاغەز]] و پێچانەوە؛ خۆراکە دەستکاری کراوەکان؛ دەق و [[چەرم]].&lt;ref name=KTO /&gt;

گەورەترین [[کێڵگەی خۆر]]ی [[تورکیا]] لە ٢٠ میل لە ڕۆژھەڵاتی شارەکە، لە نزیک [[کاراپنار]] ھەڵکەوتووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-05-15 |title=The World's Largest Solar Power Plant in Konya |url=http://trdergisi.com/en/the-worlds-largest-solar-power-plant-in-konya/ |access-date=2022-07-21 |website=TR Dergisi |language=en-US |archive-date=2022-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927015519/https://trdergisi.com/en/the-worlds-largest-solar-power-plant-in-konya/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;‌

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Konya}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|تورکیا|ئاسیا}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]]
[[پۆل:شارە پیرۆزەکان]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]]</text>
      <sha1>btf1o1r8guupcvk0yu5ffzhma0xgufr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەرژمێریی دانیشتووان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11033</id>
    <revision>
      <id>1574211</id>
      <parentid>1507933</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>حوسێن پەڕەی [[سەرژمێریی دانیشتووان]]ی گواستەوە بۆ [[سەرژمێری]]</comment>
      <origin>1507933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1795" sha1="2mvmc4gon9p3b33h9k7i0rrevts0rbk" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Lastcensus.svg|thumb|250px|'''سەرژمێری دانیشتووان:'''
&lt;span style=&quot;color:#80FF80;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; دوای ٢٠٠٥&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color:#67CC79;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; ٢٠٠٠-٢٠٠٤&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color:#408170;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; ١٩٩٥-١٩٩٩&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color:#1A3466;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; ١٩٩٠-١٩٩٤&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color:#000060;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; ١٩٧٠-١٩٨٩]]

'''سەرژمێری دانیشتووان'''، کردارێکی پەیڕەوی یەک شێوازییە، ھەموو زانیارییە دیمۆگرافی و کۆمەڵایەتیەکان لە خۆدەگرێت، کە لە ماوەیەکی دیاریکرودا بۆ ھەموو تاکەکان لە وڵاتێک یان لە بەشێکییدا، کۆکردنەوەی زانیارییەکان و شیکردنەوە و بڵاوکردنەوەییان کردارێکی خولییەو لە ڕێگەیەوە ژمارەی دانیشتووان دیاری ئەکرێت بە فەرمی، ئەم زاراوەیە بە گشتی ئەگەڕێتەوە بۆ ژمارەی دانیشتووان لە وڵاتێکدا، و بە پێی ڕاسپاردەی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] ھەر ١٠ ساڵ جارێک.

زانیارییەکانی سەرژمێری دانیشتووان بەکاردێت بۆ مەبەستی لێکۆڵینەوە و پلان دانان.&lt;ref&gt;http://www.unece.org/fileadmin/DAM/stats/publications/CES_2010_Census_Recommendations_English.pdf&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{کورت}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Census}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|سیاسەت|ئامار}}

[[پۆل:دانیشتووناسی]]
[[پۆل:دانیشتووان]]</text>
      <sha1>2mvmc4gon9p3b33h9k7i0rrevts0rbk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574565</id>
      <parentid>1574211</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T23:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>مامۆستا پەڕەی [[سەرژمێری]] گواستەوە بۆ [[سەرژمێریی دانیشتووان]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: Revert</comment>
      <origin>1507933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1795" sha1="2mvmc4gon9p3b33h9k7i0rrevts0rbk" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Lastcensus.svg|thumb|250px|'''سەرژمێری دانیشتووان:'''
&lt;span style=&quot;color:#80FF80;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; دوای ٢٠٠٥&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color:#67CC79;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; ٢٠٠٠-٢٠٠٤&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color:#408170;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; ١٩٩٥-١٩٩٩&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color:#1A3466;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; ١٩٩٠-١٩٩٤&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color:#000060;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; ١٩٧٠-١٩٨٩]]

'''سەرژمێری دانیشتووان'''، کردارێکی پەیڕەوی یەک شێوازییە، ھەموو زانیارییە دیمۆگرافی و کۆمەڵایەتیەکان لە خۆدەگرێت، کە لە ماوەیەکی دیاریکرودا بۆ ھەموو تاکەکان لە وڵاتێک یان لە بەشێکییدا، کۆکردنەوەی زانیارییەکان و شیکردنەوە و بڵاوکردنەوەییان کردارێکی خولییەو لە ڕێگەیەوە ژمارەی دانیشتووان دیاری ئەکرێت بە فەرمی، ئەم زاراوەیە بە گشتی ئەگەڕێتەوە بۆ ژمارەی دانیشتووان لە وڵاتێکدا، و بە پێی ڕاسپاردەی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] ھەر ١٠ ساڵ جارێک.

زانیارییەکانی سەرژمێری دانیشتووان بەکاردێت بۆ مەبەستی لێکۆڵینەوە و پلان دانان.&lt;ref&gt;http://www.unece.org/fileadmin/DAM/stats/publications/CES_2010_Census_Recommendations_English.pdf&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{کورت}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Census}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|سیاسەت|ئامار}}

[[پۆل:دانیشتووناسی]]
[[پۆل:دانیشتووان]]</text>
      <sha1>2mvmc4gon9p3b33h9k7i0rrevts0rbk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574621</id>
      <parentid>1574565</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T09:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1574621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="pkmel1dsc78qinrmz2acxcgh84kk2k0" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Lastcensus.svg|thumb|250px|'''سەرژمێری دانیشتووان:'''
&lt;span style=&quot;color:#80FF80;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; دوای ٢٠٠٥&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color:#67CC79;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; ٢٠٠٠-٢٠٠٤&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color:#408170;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; ١٩٩٥-١٩٩٩&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color:#1A3466;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; ١٩٩٠-١٩٩٤&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color:#000060;&quot;&gt;███&lt;/span&gt; ١٩٧٠-١٩٨٩]]

'''سەرژمێری دانیشتووان'''، کردارێکی پەیڕەوی یەک شێوازییە، ھەموو زانیارییە دیمۆگرافی و کۆمەڵایەتیەکان لە خۆدەگرێت، کە لە ماوەیەکی دیاریکرودا بۆ ھەموو تاکەکان لە وڵاتێک یان لە بەشێکییدا، کۆکردنەوەی زانیارییەکان و شیکردنەوە و بڵاوکردنەوەییان کردارێکی خولییەو لە ڕێگەیەوە ژمارەی دانیشتووان دیاری ئەکرێت بە فەرمی، ئەم زاراوەیە بە گشتی ئەگەڕێتەوە بۆ ژمارەی دانیشتووان لە وڵاتێکدا، و بە پێی ڕاسپاردەی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] ھەر ١٠ ساڵ جارێک.

زانیارییەکانی سەرژمێری دانیشتووان بەکاردێت بۆ مەبەستی لێکۆڵینەوە و پلان دانان.&lt;ref&gt;http://www.unece.org/fileadmin/DAM/stats/publications/CES_2010_Census_Recommendations_English.pdf&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{کورت}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Census}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|سیاسەت|ئامار}}

[[پۆل:دانیشتووناسی]]
[[پۆل:دانیشتووان]]
[[پۆل:وشە و دەستەواژە لاتینییەکان]]</text>
      <sha1>pkmel1dsc78qinrmz2acxcgh84kk2k0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەرزنگان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12923</id>
    <revision>
      <id>1574581</id>
      <parentid>1274710</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T07:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18109" sha1="n6v9waplqtyf45arz0n6afhbuv4g6oi" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی  = ئەرزگان
| ناوی_خۆماڵی  =
| ناوەکانی_تر  =
| جۆری_نیشتنگە  = شار
| وێنە   =
| قەبارەی_وێنە  =
| شرۆڤەی_وێنە  =
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  =
| شرۆڤەی_نەخشە  =
| دەرزیی_نەخشە  = [[باکووری کوردستان]]
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}
| ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]]
| جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]]
| ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]]
| جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئەرزنگان|ئەرزنگان]]
| سەردێڕی_دامەزران =
| ڕێکەوتی_دامەزران =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
| جۆری_دەسەڵات  =
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  =
| ناوی_سەرۆک  =
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ =
| بەرزایی_بە_م  =
| ژمارەی_دانیشتووان = ١٥٠,٧١٤
| دانیشتووان_لە  = [[٢٠٢٢]]
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]]، [[تورکی]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| جۆری_کۆدی_ناوچە =
| کۆدی_ناوچە  = ٤٤٦(٩٠+)
| وێبگە  = [http://www.erzincan.bel.tr/ www.erzincan.bel.tr]
}}

'''ئەرزنگان''' ([[کوردیی باکووری]]: Erzîngan)، لە مێژوودا '''یەرزنکا''' ({{langx|hy|Երզնکا}})،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; پایتەختی [[پارێزگای ئەرزنگان]]ە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]].&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=Türkiye Mülki İdare Bölümleri Envanteri |url=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |access-date=19 December 2022 |website=T.C. İçişleri Bakanlığı |language=tr |archive-date=6 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; شارە نزیکەکان بریتین لە [[ئەرزڕۆم]]، [[سێواس]]، [[تونجەلی]]، [[بینگۆل]]، [[خارپێت]]، [[مەلەتی]]، [[گوموش ھانە]]، [[بایبوورت]]، و [[گیرەسون]]. زۆرینەی شارەکە [[تورکەکان|تورکی]] [[ئیسلامی سوننە|سوننەن]] لەگەڵ کەمینەیەکی [[کوردە عەلەوییەکان|عەلەویی کورد]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Atabaki|first1=Touraj|title=Kurdistan in Search of Ethnic Identity|last2=Dorleijn|first2=Margreet|publisher=[[University of Utrecht]]|year=1991|pages=17}}&lt;/ref&gt;

شارەکە ژمارەی دانیشتووانی ١٥٠،٧١٤ کەس بووە لە ساڵی ٢٠٢٢، کە زیادبوونێکە لە ٨٦،٧٧٩ کەس لە ساڵی ٢٠٠٧.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |title=Address Based Population Registration System Results |url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |access-date=15 February 2023 |website=Türkiye İstatistik Kurumu |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
«ئەکیلیسێن»، ئەو ناوچە کۆنەی کە ئێستا ئەرزنگانە، شوێنی «ئاشتیی ئەکیلیسێن» بوو کە بەھۆیەوە لە ساڵی ٣٨٧ی زایینیدا [[ئەرمەنستان]] بۆ دوو دەوڵەتی پاشکۆ دابەش کرا، دانەیەکی بچووکتر پاشکۆی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و دانەیەکی گەورەتر پاشکۆی [[ساسانییەکان|فارس]] بوو.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=riW0kKzat2sC&amp;pg=PA22 |first=Ronald Grigor |last=Suny |title=The Making of the Georgian Nation |publisher=Indiana University Press |year=1994 |isbn=978-0-25320915-3 |page=22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age|url=https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha |url-access=registration|year=2000|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=9780814328156|page=[https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/378 378]|editor1=A. J. Hacikyan |editor2=Gabriel Basmajian |editor3=Edward S. Franchuk |editor4=Nourhan Ouzounian }}&lt;/ref&gt; ئەمە ئەو ناوەیە (بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Ἀκιλισηνή) کە [[سترا بۆن]] لە پەرتووکی «جوگرافیا»یەکەیدا، ١١.٤.١٤، بەو ناوە ناوی دەبات. بنەچەی ڕەگناسیی وشەکە جێی مشتومڕە، بەڵام ڕێککەوتن ھەیە کە شارەکە پێشتر بە «ئێرێز» ناوبراوە. بۆ ماوەیەک بە ڕێزی [[جستنیانۆپۆلیس لە ئەرمەنستان|جستنیانۆپۆلیس]] بەناوی ئیمپراتۆر [[یوستیتیانۆسی یەکەم|جستنیان]] ناونرا. لە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] نوێتردا بە «کێلتزێنێ» و «کێلێزێنێ» ناونراوە.&lt;ref name=Janin&gt;Raymond Janin, ''v. Celtzene ou Celezene'' in [https://archive.org/stream/dictionnairedhis12baud#page/68/mode/2up ''Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques''], vol. XII, Paris 1953, coll. 130–131&lt;/ref&gt;

لە [[زمانی ئەرمەنی]]دا، پەرتووکی «ژیانی ماشتۆتس»ی سەدەی پێنجەم بە «یەکەغیاتس» ناوی بردووە.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age|year=2000|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=9780814328156|page=[https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/169 169]|editor1=A. J. Hacikyan|editor2=Gabriel Basmajian|editor3=Edward S. Franchuk|editor4=Nourhan Ouzounian|url=https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/169}}&lt;/ref&gt; لە ڕابردووی نزیکتردا، لە [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنیدا]] بە «یەرزنکا» ناسرابوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=AGMI identified new unknown photo documents on Armenian genocide|url=http://www.genocide-museum.am/eng/01.07.2010.php|publisher=[[Armenian Genocide Museum-Institute]]|access-date=18 October 2013|quote=...in the region of Yerznka (modern day Erzincan)...}}&lt;/ref&gt;

لە نیشتەجێبوونی ئێرێزدا، لە شوێنێکی تا ئێستا دەستنیشاننەکراودا، پەرستگایەکی پێش مەسیحییەت ھەبوو کە بۆ خوداوەندی ئەرمەنی [[ئاناھیت]] تەرخان کرابوو. دەقێکی «ئاگاتانگێلۆس» باس لەوە دەکات کە لە یەکەم ساڵی حوکمڕانییدا، پاشا [[تیرداتی سێیەمی ئەرمەنستان|ترداتی ئەرمەنستان]] چووەتە ئێرێز و سەردانی پەرستگای ئاناھیتی کردووە بۆ پێشکەشکردنی قوربانی. فەرمانی بە [[گریگۆری ڕووناککەرەوە]] کرد، کە بە نھێنی مەسیحی بوو، قوربانییەک لەسەر قوربانگاکەی پێشکەش بکات. کاتێک گریگۆری ڕەتی کردەوە، بە دیل گیرا و ئەشکەنجە درا، کە ئەمەش بووە دەسپێکی ئەو ڕووداوانەی کە دوای نزیکەی ١٤ ساڵ بە گۆڕینی ئایینی تردات بۆ [[مەسیحییەت]] کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;Vreg Nersessian, &quot;Treasures From the Ark&quot;, 2001, p114-115&lt;/ref&gt; دوای ئەو گۆڕینە، لە کاتی مەسیحیبوونی ئەرمەنستاندا، پەرستگای ئێرێز ڕووخێنرا و دارایی و زەوییەکانی بە گریگۆری دران. دواتر بە دەیرە بەرفراوانەکانی ناسرا.

قورسە بزانرێت کەی ئەکیلیسێن بووەتە [[ئەسقەفایەتی]]. یەکەم کەس کە ناوی زانراوە ھی ناوەڕاستی سەدەی پێنجەمە: «یۆانس»، کە لە ساڵی ٤٥٩دا واژووی لەسەر مەرسوومی [[پاتریارک گێنادیۆسی یەکەمی قوستەنتەنیە]] دژی [[سیمۆنی|سیمۆنییەکان]] کردووە. «جۆرجیۆس» یان «گریگۆریۆس» (ھەردوو شێوەکە دەبینرێن) یەکێک بوو لە باوکانی [[دووەم ئەنجومەنی قوستەنتەنیە]] (٥٥٣)، کە وەک «ئەسقەفای جستنیانۆپۆلیس» دەرکەوتووە. «تیۆدۆروس» لە [[سێیەم ئەنجومەنی قوستەنتەنیە]] لە ساڵی ٦٨١دا بوو، کە وەک «ئەسقەفی جستنیانۆپۆلیس یان ناوچەی ئیکلێنزین» واژووی کردووە. جۆرجیۆس لە [[فۆتیۆس|ئەنجومەنی فۆتیۆنی قوستەنتەنیە]] (٨٧٩) بوو. تا سەدەی ١٠، ئەسقەفایەتییەکە خۆی لە ھیچ کام لە «ئەپیسکۆپاتووم»دا دەرناکەوێت. لە کۆتایی ئەو سەدەیەدا، وەک قەشەخانەیەکی گەورەی سەربەخۆ نیشانی دەدەن، و ئەوانەی سەدەی ١١ وەک [[ئەسقەفایەتیی مەترۆپۆلیت]] لەگەڵ ٢١ [[سووفراگان]]دا نیشانی دەدەن. ئەمە سەردەمی شکۆداریی گەورەی ئەکیلیسێن بوو، کە بە شکستی یەکلاکەرەوەی بیزەنتەکان لەلایەن تورکە سەلجووقییەکانەوە لە [[شەڕی مەلازگرد]] لە ساڵی ١٠٧١ کۆتایی ھات. دوای سەدەی ١٣، باسێک لە ئەسقەفەکانی ناوچەی ئەکیلیسێن نییە و ناوەندەکە چیتر لە «ئەپیسکۆپاتووم»دا دەرناکەوێت.&lt;ref name=Janin/&gt;&lt;ref&gt;Michel Lequien, ''[https://books.google.com/books?id=0agp0mJFG_sC christianus in quatuor Patriarchatus digestus]'', Paris 1740, Vol. I, coll. 435–436&lt;/ref&gt; ئەکیلیسێن کە چیتر ئەسقەفایەتییەکی نیشتەجێبوون نییە، ئەمڕۆ لەلایەن [[کڵێسای کاتۆلیک]]ەوە وەک [[ناوەندێکی ناوەکی]] پۆلێن کراوە.&lt;ref&gt;''Annuario Pontificio 2013'' (Libreria Editrice Vaticana 2013 {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), p. 823&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٠٧١دا، ئەرزنگان خرایە ژێر دەسەڵاتی [[مەنگووجەک|مەنگووجۆغڵوو]] لەژێر دەستی [[سەلجووقییەکان|سەلجووقی]] «سولەیمان کوتالمیش». [[مارکۆ پۆلۆ]]، کە باسی لە سەردانەکەی بۆ ئەرزنگان کردووە، وتوویەتی کە «خەڵکی وڵاتەکە ئەرمەنین» و ئەرزنگان «بەرزترین شارەکان» بووە کە ناوەندی قەشەیەکی گەورەی تێدابووە.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite book|last1=Polo|first1=Marco|editor1-last=Yule|editor1-first=Sir Henry|editor2-last=Cordier|editor2-first=Henri|title=The Travels of Marco Polo|date=1993|publisher=Courier Corporation|location=New York|isbn=0486275868|page=45|edition=[Repr. of the 3. ed.,] London 1903.|url=https://books.google.com/books?id=RhE5ZUcZ_Q4C|chapter=Description of the Greater Hermenia}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٢٤٣دا لە شەڕی نێوان سەلجووقییەکان لەژێر دەستی [[کەیخەسرەوی دووەم]] و [[مەغۆل]]ەکاندا وێران کرا. بەڵام تا ساڵی ١٢٥٤ دانیشتووانەکەی ئەوەندە چاکبوونەوە کە «ویلیام ڕووبروک» توانی بڵێت بوومەلەرزەیەک زیاتر لە ١٠ ھەزار کەسی کوشتووە. لەم ماوەیەدا، شارەکە گەیشتە ئاستێک لە نیمچە سەربەخۆیی لەژێر دەسەڵاتی میرە ئەرمەنییەکاندا.&lt;ref&gt;{{in lang|hy}} Baghdasaryan, Ye. M. &quot;Երզնկայի հայկական իշխանությունը XIII-XIV դարերում&quot; (The Armenian Principality of Yerznka in the 13th–14th Centuries). ''Lraber Hasarakakan Gitutyunneri''. No. 2., 1970, pp. 36–44.&lt;/ref&gt;

ئەرزنگان یەکێک بوو لە شارۆچکە ھەرە سەرەکییەکانی مێژووی [[سەفەوییەکان|سەفەوی]]. لەوێ بوو، لە ھاوینی ساڵی ١٥٠٠دا، کە نزیکەی ٧،٠٠٠ ھێزی [[قزڵباش]]، پێکھاتبوون لە ھۆزەکانی ئوستاجلوو، [[شاملوو]]، ڕووملوو، تەکێلوو، زوولکادر، ھۆزی [[ئەفشار]]، [[قاجاڕەکان (ھۆز)|قاجاڕ]] و ڤارساک، وەڵامی بانگھێشتی [[ئیسماعیلی یەکەم]]یان دایەوە، کە یارمەتییان دا لە دامەزراندنی خانەدانەکەی.&lt;ref&gt;Faruk Sümer, ''Safevi Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü'', Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1992, p. 15. {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی عوسمانی ===
دوای دەستبەسەرداگرتنی شارەکە لە ساڵی ١٥١٤ لەلایەن [[سوپای عوسمانی|ھێزە عوسمانییەکان]]، ئەرزنگان لە ڕووی جەستەیی و لە ڕووی دانیشتووانەوە گەشەی کرد. بەپێی ئەو سەرژمێرییەی کە لە ساڵانی ١٥١٦–١٥١٨ و کەمێک دوای داگیرکردنەکە ئەنجامدرا، بیست گەڕەک لە شارەکەدا ھەبوون، کە حەوتیان سەر بە موسڵمانان و ١٣یان سەر بە مەسیحییەکان بوون. ژمارەی گەڕەکەکان لە سەرژمێرییەکانی ساڵانی ١٥٣٠ و ١٥٩١دا نەگۆڕا بەڵام ژمارەی دانیشتووان زیادی کرد.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ERZİNCAN |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/erzincan |access-date=2023-03-26 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt; [[ئەولیا چەلەبی]]، کە لە ساڵی ١٦٤٧دا ھاتبووە ئەرزنگان، نووسیویەتی کە قەڵاکە لەسەر دەشتێکی تەخت دروست کراوە، و ٢٠٠ خانوو لەناو ئەم شوێنەدا ھەبوون لە کاتێکدا ١٨٠٠ خانوو لە دەرەوەی قەڵاکە ھەڵکەوتبوون. ٤٨ گەڕەک، حەوت مزگەوت، حەوت تەکیە، و ١١ [[گەرماو|گەرماوی]] ھەبوو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Çerçi̇ |first=Faris |date=2014-06-22 |title=EVLİYA ÇELEBİ'NİN ERZİNCAN YOLCULUĞU |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/erzisosbil/issue/6033/80857 |journal=Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi |language=tr |volume=5 |issue=2 |pages=417–454 |issn=2148-9289}}&lt;/ref&gt; بەپێی سەرژمێری گشتی ساڵانی ١٨٨١/٨٢، سەنجەقی ئەرزنگان لە ناو [[ویلایەتی ئەرزڕووم]]دا کۆی دانیشتووانەکەی ١٠٧،٠٩٠ کەس بووە، کە پێکھاتبوون لە ٨٥،٩٤٣ موسڵمان و ١٩،٠٢٦ ئەرمەنی، ١،٨٨٧ [[میللەتی ڕووم|یۆنانی]] و ٢٣٤ پڕۆتێستانت.&lt;ref&gt;[[کەمال کارپات]] (1985), [https://kupdf.net/downloadFile/59e4a7b908bbc56144e653d7 Ottoman Population, 1830–1914, Demographic and Social Characteristics], [[چاپخانەی زانکۆی ویسکۆنسێن]]، p. 124-125&lt;/ref&gt; لێکۆڵینەوەکانی [[ڤیتال کوینێ]] کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٩٣ نیشانی دەدات کە ٢٣،٠٠٠ کەس لە ناوەندی ئەرزنگاندا ھەبوون کە ١٥،٠٠٠یان موسڵمان و ٧،٥٠٠یان ئەرمەنی بوون. لە ھەمان لێکۆڵینەوەدا باس لەوە دەکات کە تەواوی سەنجەقەکە ١٧١،٤٧٢ موسڵمان، ٣٤،٥٨٨ ئەرمەنی (بە کاسۆلیک و پڕۆتێستانتەوە) و ٢،٧١٠ [[میللەتی ڕووم|یۆنانی]] ھەبووە.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cuinet |first=Vital |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k415003j/f235.double |title=La Turquie d'Asie : géographie administrative, statistique, descriptive et raisonée de chaque province de l'Asie-Mineure |year=1892 |editor-last=Leroux |editor-first=Ernest |volume=I |location=Paris, France |pages=210–215 |language=fr}}&lt;/ref&gt; بەپێی [[سەرژمێریی ١٩١٤ی عوسمانی]]، کە کەمتر لە ژمارەی ڕاستەقینە گرووپە کەمینە ئایینییەکانی وەک [[ئەرمەنییەکان]]ی ھەژمار کردووە،{{sfn|Kévorkian|2011|p=266}} ٥٣،٨٩٨ موسڵمان و ١٦،١٤٤ [[کەنیسەی نێردراویی ئەرمەنی|گریگۆرییە ئەرمەنییەکان]] و ١٤٧ پڕۆتێستانت لە ناوەندی [[قەزا]]کەدا ھەبوون. لە قەزاکانی تری ئەرزنگاندا ٦٧،٢٧١ موسڵمان، ١١،١٣٥ گریگۆری ئەرمەنی و ١٤٤ [[پڕۆتێستانت]] لە [[کێماخ، ئەرزنگان|کێماخ]] ھەبوون.&lt;ref name=&quot;kupdf.net&quot;&gt;{{cite book
|author= [[کەمال ھ. کارپات]]
|date= 1985
|title= Ottoman Population, 1830–1914, Demographic and Social Characteristic
|url= https://archive.org/details/ottomanpopulatio0000karp/page/170/mode/1up?q=Erzurum
|url-access= registration
|publisher= The University of Wisconsin Press
|location= Madison, Wisconsin
|page= 170}}&lt;/ref&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Erzincan|ئەرزنگان}}

{{شارەکانی کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئەرمەنستان}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:ئەرزگان]]</text>
      <sha1>n6v9waplqtyf45arz0n6afhbuv4g6oi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574582</id>
      <parentid>1574581</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T07:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1574582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18077" sha1="d2r1uweff5ev7yvka3eefy21strminl" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی  = ئەرزگان
| ناوی_خۆماڵی  =
| ناوەکانی_تر  =
| جۆری_نیشتنگە  = شار
| وێنە   =
| قەبارەی_وێنە  =
| شرۆڤەی_وێنە  =
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  =
| شرۆڤەی_نەخشە  =
| دەرزیی_نەخشە  = [[باکووری کوردستان]]
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}
| ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]]
| جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]]
| ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]]
| جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئەرزنگان|ئەرزنگان]]
| سەردێڕی_دامەزران =
| ڕێکەوتی_دامەزران =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
| جۆری_دەسەڵات  =
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  =
| ناوی_سەرۆک  =
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ =
| بەرزایی_بە_م  =
| ژمارەی_دانیشتووان = ١٥٠,٧١٤
| دانیشتووان_لە  = [[٢٠٢٢]]
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]]، [[تورکی]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| جۆری_کۆدی_ناوچە =
| کۆدی_ناوچە  = ٤٤٦(٩٠+)
| وێبگە  = [http://www.erzincan.bel.tr/ www.erzincan.bel.tr]
}}

'''ئەرزنگان''' ([[کوردیی باکووری]]: Erzîngan)، لە مێژوودا '''یەرزنکا''' ({{langx|hy|Երզնکا}})،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; پایتەختی [[پارێزگای ئەرزنگان]]ە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]].&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=Türkiye Mülki İdare Bölümleri Envanteri |url=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |access-date=19 December 2022 |website=T.C. İçişleri Bakanlığı |language=tr |archive-date=6 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; شارە نزیکەکان بریتین لە [[ئەرزڕۆم]]، [[سێواس]]، [[تونجەلی]]، [[بینگۆل]]، [[خارپێت]]، [[مەلەتی]]، [[گوموش ھانە]]، [[بایبوورت]]، و [[گیرەسون]]. زۆرینەی شارەکە [[تورکەکان|تورکی]] [[ئیسلامی سوننە|سوننەن]] لەگەڵ کەمینەیەکی [[کوردە عەلەوییەکان|عەلەویی کورد]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Atabaki|first1=Touraj|title=Kurdistan in Search of Ethnic Identity|last2=Dorleijn|first2=Margreet|publisher=[[University of Utrecht]]|year=1991|pages=17}}&lt;/ref&gt;

شارەکە ژمارەی دانیشتووانی ١٥٠،٧١٤ کەس بووە لە ساڵی ٢٠٢٢، کە زیادبوونێکە لە ٨٦،٧٧٩ کەس لە ساڵی ٢٠٠٧.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |title=Address Based Population Registration System Results |url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |access-date=15 February 2023 |website=Türkiye İstatistik Kurumu |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
«ئەکیلیسێن»، ئەو ناوچە کۆنەی کە ئێستا ئەرزنگانە، شوێنی «ئاشتیی ئەکیلیسێن» بوو کە بەھۆیەوە لە ساڵی ٣٨٧ی زایینیدا [[ئەرمەنستان]] بۆ دوو دەوڵەتی پاشکۆ دابەش کرا، دانەیەکی بچووکتر پاشکۆی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و دانەیەکی گەورەتر پاشکۆی [[ساسانییەکان|فارس]] بوو.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=riW0kKzat2sC&amp;pg=PA22 |first=Ronald Grigor |last=Suny |title=The Making of the Georgian Nation |publisher=Indiana University Press |year=1994 |isbn=978-0-25320915-3 |page=22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age|url=https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha |url-access=registration|year=2000|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=9780814328156|page=[https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/378 378]|editor1=A. J. Hacikyan |editor2=Gabriel Basmajian |editor3=Edward S. Franchuk |editor4=Nourhan Ouzounian }}&lt;/ref&gt; ئەمە ئەو ناوەیە (بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Ἀκιλισηνή) کە [[سترا بۆن]] لە پەرتووکی «جوگرافیا»یەکەیدا، ١١.٤.١٤، بەو ناوە ناوی دەبات. بنەچەی ڕەگناسیی وشەکە جێی مشتومڕە، بەڵام ڕێککەوتن ھەیە کە شارەکە پێشتر بە «ئێرێز» ناوبراوە. بۆ ماوەیەک بە ڕێزی [[جستنیانۆپۆلیس لە ئەرمەنستان|جستنیانۆپۆلیس]] بەناوی ئیمپراتۆر [[یوستیتیانۆسی یەکەم|جستنیان]] ناونرا. لە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] نوێتردا بە «کێلتزێنێ» و «کێلێزێنێ» ناونراوە.&lt;ref name=Janin&gt;Raymond Janin, ''v. Celtzene ou Celezene'' in [https://archive.org/stream/dictionnairedhis12baud#page/68/mode/2up ''Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques''], vol. XII, Paris 1953, coll. 130–131&lt;/ref&gt;

لە [[زمانی ئەرمەنی]]دا، پەرتووکی «ژیانی ماشتۆتس»ی سەدەی پێنجەم بە «یەکەغیاتس» ناوی بردووە.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age|year=2000|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=9780814328156|page=[https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/169 169]|editor1=A. J. Hacikyan|editor2=Gabriel Basmajian|editor3=Edward S. Franchuk|editor4=Nourhan Ouzounian|url=https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/169}}&lt;/ref&gt; لە ڕابردووی نزیکتردا، لە [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنیدا]] بە «یەرزنکا» ناسرابوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=AGMI identified new unknown photo documents on Armenian genocide|url=http://www.genocide-museum.am/eng/01.07.2010.php|publisher=[[Armenian Genocide Museum-Institute]]|access-date=18 October 2013|quote=...in the region of Yerznka (modern day Erzincan)...}}&lt;/ref&gt;

لە نیشتەجێبوونی ئێرێزدا، لە شوێنێکی تا ئێستا دەستنیشاننەکراودا، پەرستگایەکی پێش مەسیحییەت ھەبوو کە بۆ خوداوەندی ئەرمەنی [[ئاناھیت]] تەرخان کرابوو. دەقێکی «ئاگاتانگێلۆس» باس لەوە دەکات کە لە یەکەم ساڵی حوکمڕانییدا، پاشا [[تیرداتی سێیەمی ئەرمەنستان|ترداتی ئەرمەنستان]] چووەتە ئێرێز و سەردانی پەرستگای ئاناھیتی کردووە بۆ پێشکەشکردنی قوربانی. فەرمانی بە [[گریگۆری ڕووناککەرەوە]] کرد، کە بە نھێنی مەسیحی بوو، قوربانییەک لەسەر قوربانگاکەی پێشکەش بکات. کاتێک گریگۆری ڕەتی کردەوە، بە دیل گیرا و ئەشکەنجە درا، کە ئەمەش بووە دەسپێکی ئەو ڕووداوانەی کە دوای نزیکەی ١٤ ساڵ بە گۆڕینی ئایینی تردات بۆ [[مەسیحییەت]] کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;Vreg Nersessian, &quot;Treasures From the Ark&quot;, 2001, p114-115&lt;/ref&gt; دوای ئەو گۆڕینە، لە کاتی مەسیحیبوونی ئەرمەنستاندا، پەرستگای ئێرێز ڕووخێنرا و دارایی و زەوییەکانی بە گریگۆری دران. دواتر بە دەیرە بەرفراوانەکانی ناسرا.

قورسە بزانرێت کەی ئەکیلیسێن بووەتە [[ئەسقەفایەتی]]. یەکەم کەس کە ناوی زانراوە ھی ناوەڕاستی سەدەی پێنجەمە: «یۆانس»، کە لە ساڵی ٤٥٩دا واژووی لەسەر مەرسوومی [[پاتریارک گێنادیۆسی یەکەمی قوستەنتەنیە]] دژی [[سیمۆنی|سیمۆنییەکان]] کردووە. «جۆرجیۆس» یان «گریگۆریۆس» (ھەردوو شێوەکە دەبینرێن) یەکێک بوو لە باوکانی [[دووەم ئەنجومەنی قوستەنتەنیە]] (٥٥٣)، کە وەک «ئەسقەفای جستنیانۆپۆلیس» دەرکەوتووە. «تیۆدۆروس» لە [[سێیەم ئەنجومەنی قوستەنتەنیە]] لە ساڵی ٦٨١دا بوو، کە وەک «ئەسقەفی جستنیانۆپۆلیس یان ناوچەی ئیکلێنزین» واژووی کردووە. جۆرجیۆس لە [[فۆتیۆس|ئەنجومەنی فۆتیۆنی قوستەنتەنیە]] (٨٧٩) بوو. تا سەدەی ١٠، ئەسقەفایەتییەکە خۆی لە ھیچ کام لە «ئەپیسکۆپاتووم»دا دەرناکەوێت. لە کۆتایی ئەو سەدەیەدا، وەک قەشەخانەیەکی گەورەی سەربەخۆ نیشانی دەدەن، و ئەوانەی سەدەی ١١ وەک [[ئەسقەفایەتیی مەترۆپۆلیت]] لەگەڵ ٢١ [[سووفراگان]]دا نیشانی دەدەن. ئەمە سەردەمی شکۆداریی گەورەی ئەکیلیسێن بوو، کە بە شکستی یەکلاکەرەوەی بیزەنتەکان لەلایەن تورکە سەلجووقییەکانەوە لە [[شەڕی مەلازگرد]] لە ساڵی ١٠٧١ کۆتایی ھات. دوای سەدەی ١٣، باسێک لە ئەسقەفەکانی ناوچەی ئەکیلیسێن نییە و ناوەندەکە چیتر لە «ئەپیسکۆپاتووم»دا دەرناکەوێت.&lt;ref name=Janin/&gt;&lt;ref&gt;Michel Lequien, ''[https://books.google.com/books?id=0agp0mJFG_sC christianus in quatuor Patriarchatus digestus]'', Paris 1740, Vol. I, coll. 435–436&lt;/ref&gt; ئەکیلیسێن کە چیتر ئەسقەفایەتییەکی نیشتەجێبوون نییە، ئەمڕۆ لەلایەن [[کڵێسای کاتۆلیک]]ەوە وەک [[ناوەندێکی ناوەکی]] پۆلێن کراوە.&lt;ref&gt;''Annuario Pontificio 2013'' (Libreria Editrice Vaticana 2013 {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), p. 823&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٠٧١دا، ئەرزنگان خرایە ژێر دەسەڵاتی [[مەنگووجەک|مەنگووجۆغڵوو]] لەژێر دەستی [[سەلجووقییەکان|سەلجووقی]] «سولەیمان کوتالمیش». [[مارکۆ پۆلۆ]]، کە باسی لە سەردانەکەی بۆ ئەرزنگان کردووە، وتوویەتی کە «خەڵکی وڵاتەکە ئەرمەنین» و ئەرزنگان «بەرزترین شارەکان» بووە کە ناوەندی قەشەیەکی گەورەی تێدابووە.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite book|last1=Polo|first1=Marco|editor1-last=Yule|editor1-first=Sir Henry|editor2-last=Cordier|editor2-first=Henri|title=The Travels of Marco Polo|date=1993|publisher=Courier Corporation|location=New York|isbn=0486275868|page=45|edition=[Repr. of the 3. ed.,] London 1903.|url=https://books.google.com/books?id=RhE5ZUcZ_Q4C|chapter=Description of the Greater Hermenia}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٢٤٣دا لە شەڕی نێوان سەلجووقییەکان لەژێر دەستی [[کەیخەسرەوی دووەم]] و [[مەغۆل]]ەکاندا وێران کرا. بەڵام تا ساڵی ١٢٥٤ دانیشتووانەکەی ئەوەندە چاکبوونەوە کە «ویلیام ڕووبروک» توانی بڵێت بوومەلەرزەیەک زیاتر لە ١٠ ھەزار کەسی کوشتووە. لەم ماوەیەدا، شارەکە گەیشتە ئاستێک لە نیمچە سەربەخۆیی لەژێر دەسەڵاتی میرە ئەرمەنییەکاندا.&lt;ref&gt;{{in lang|hy}} Baghdasaryan, Ye. M. &quot;Երզնկայի հայկական իշխանությունը XIII-XIV դարերում&quot; (The Armenian Principality of Yerznka in the 13th–14th Centuries). ''Lraber Hasarakakan Gitutyunneri''. No. 2., 1970, pp. 36–44.&lt;/ref&gt;

ئەرزنگان یەکێک بوو لە شارۆچکە ھەرە سەرەکییەکانی مێژووی [[سەفەوییەکان|سەفەوی]]. لەوێ بوو، لە ھاوینی ساڵی ١٥٠٠دا، کە نزیکەی ٧،٠٠٠ ھێزی [[قزڵباش]]، پێکھاتبوون لە ھۆزەکانی ئوستاجلوو، [[شاملوو]]، ڕووملوو، تەکێلوو، زوولکادر، ھۆزی [[ئەفشار]]، [[قاجاڕەکان (ھۆز)|قاجاڕ]] و ڤارساک، وەڵامی بانگھێشتی [[ئیسماعیلی یەکەم]]یان دایەوە، کە یارمەتییان دا لە دامەزراندنی خانەدانەکەی.&lt;ref&gt;Faruk Sümer, ''Safevi Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü'', Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1992, p. 15. {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی عوسمانی ===
دوای دەستبەسەرداگرتنی شارەکە لە ساڵی ١٥١٤ لەلایەن [[سوپای عوسمانی|ھێزە عوسمانییەکان]]، ئەرزنگان لە ڕووی جەستەیی و لە ڕووی دانیشتووانەوە گەشەی کرد. بەپێی ئەو سەرژمێرییەی کە لە ساڵانی ١٥١٦–١٥١٨ و کەمێک دوای داگیرکردنەکە ئەنجامدرا، بیست گەڕەک لە شارەکەدا ھەبوون، کە حەوتیان سەر بە موسڵمانان و ١٣یان سەر بە مەسیحییەکان بوون. ژمارەی گەڕەکەکان لە سەرژمێرییەکانی ساڵانی ١٥٣٠ و ١٥٩١دا نەگۆڕا بەڵام ژمارەی دانیشتووان زیادی کرد.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ERZİNCAN |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/erzincan |access-date=2023-03-26 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt; [[ئەولیا چەلەبی]]، کە لە ساڵی ١٦٤٧دا ھاتبووە ئەرزنگان، نووسیویەتی کە قەڵاکە لەسەر دەشتێکی تەخت دروست کراوە، و ٢٠٠ خانوو لەناو ئەم شوێنەدا ھەبوون لە کاتێکدا ١٨٠٠ خانوو لە دەرەوەی قەڵاکە ھەڵکەوتبوون. ٤٨ گەڕەک، حەوت مزگەوت، حەوت تەکیە، و ١١ [[گەرماو|گەرماوی]] ھەبوو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Çerçi̇ |first=Faris |date=2014-06-22 |title=EVLİYA ÇELEBİ'NİN ERZİNCAN YOLCULUĞU |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/erzisosbil/issue/6033/80857 |journal=Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi |language=tr |volume=5 |issue=2 |pages=417–454 |issn=2148-9289}}&lt;/ref&gt; بەپێی سەرژمێری گشتی ساڵانی ١٨٨١/٨٢، سەنجەقی ئەرزنگان لە ناو [[ویلایەتی ئەرزڕووم]]دا کۆی دانیشتووانەکەی ١٠٧،٠٩٠ کەس بووە، کە پێکھاتبوون لە ٨٥،٩٤٣ موسڵمان و ١٩،٠٢٦ ئەرمەنی، ١،٨٨٧ [[میللەتی ڕووم|یۆنانی]] و ٢٣٤ پڕۆتێستانت.&lt;ref&gt;[[کەمال کارپات]] (1985), [https://kupdf.net/downloadFile/59e4a7b908bbc56144e653d7 Ottoman Population, 1830–1914, Demographic and Social Characteristics], [[چاپخانەی زانکۆی ویسکۆنسێن]]، p. 124-125&lt;/ref&gt; لێکۆڵینەوەکانی [[ڤیتال کوینێ]] کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٩٣ نیشانی دەدات کە ٢٣،٠٠٠ کەس لە ناوەندی ئەرزنگاندا ھەبوون کە ١٥،٠٠٠یان موسڵمان و ٧،٥٠٠یان ئەرمەنی بوون. لە ھەمان لێکۆڵینەوەدا باس لەوە دەکات کە تەواوی سەنجەقەکە ١٧١،٤٧٢ موسڵمان، ٣٤،٥٨٨ ئەرمەنی (بە کاسۆلیک و پڕۆتێستانتەوە) و ٢،٧١٠ [[میللەتی ڕووم|یۆنانی]] ھەبووە.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cuinet |first=Vital |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k415003j/f235.double |title=La Turquie d'Asie : géographie administrative, statistique, descriptive et raisonée de chaque province de l'Asie-Mineure |year=1892 |editor-last=Leroux |editor-first=Ernest |volume=I |location=Paris, France |pages=210–215 |language=fr}}&lt;/ref&gt; بەپێی [[سەرژمێریی ١٩١٤ی عوسمانی]]، کە کەمتر لە ژمارەی ڕاستەقینە گرووپە کەمینە ئایینییەکانی وەک [[ئەرمەنییەکان]]ی ھەژمار کردووە،{{sfn|Kévorkian|2011|p=266}} ٥٣،٨٩٨ موسڵمان و ١٦،١٤٤ [[کەنیسەی نێردراویی ئەرمەنی|گریگۆرییە ئەرمەنییەکان]] و ١٤٧ پڕۆتێستانت لە ناوەندی [[قەزا]]کەدا ھەبوون. لە قەزاکانی تری ئەرزنگاندا ٦٧،٢٧١ موسڵمان، ١١،١٣٥ گریگۆری ئەرمەنی و ١٤٤ [[پڕۆتێستانت]] لە [[کێماخ، ئەرزنگان|کێماخ]] ھەبوون.&lt;ref name=&quot;kupdf.net&quot;&gt;{{cite book
|author= [[کەمال ھ. کارپات]]
|date= 1985
|title= Ottoman Population, 1830–1914, Demographic and Social Characteristic
|url= https://archive.org/details/ottomanpopulatio0000karp/page/170/mode/1up?q=Erzurum
|url-access= registration
|publisher= The University of Wisconsin Press
|location= Madison, Wisconsin
|page= 170}}&lt;/ref&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Erzincan|ئەرزنگان}}

{{شارەکانی کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئەرمەنستان}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:ئەرزگان]]</text>
      <sha1>d2r1uweff5ev7yvka3eefy21strminl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574583</id>
      <parentid>1574582</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T07:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* مێژوو */</comment>
      <origin>1574583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25675" sha1="o7gywyhwd67ep9rinu59x63teea1v82" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی  = ئەرزگان
| ناوی_خۆماڵی  =
| ناوەکانی_تر  =
| جۆری_نیشتنگە  = شار
| وێنە   =
| قەبارەی_وێنە  =
| شرۆڤەی_وێنە  =
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  =
| شرۆڤەی_نەخشە  =
| دەرزیی_نەخشە  = [[باکووری کوردستان]]
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}
| ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]]
| جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]]
| ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]]
| جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئەرزنگان|ئەرزنگان]]
| سەردێڕی_دامەزران =
| ڕێکەوتی_دامەزران =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
| جۆری_دەسەڵات  =
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  =
| ناوی_سەرۆک  =
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ =
| بەرزایی_بە_م  =
| ژمارەی_دانیشتووان = ١٥٠,٧١٤
| دانیشتووان_لە  = [[٢٠٢٢]]
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]]، [[تورکی]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| جۆری_کۆدی_ناوچە =
| کۆدی_ناوچە  = ٤٤٦(٩٠+)
| وێبگە  = [http://www.erzincan.bel.tr/ www.erzincan.bel.tr]
}}

'''ئەرزنگان''' ([[کوردیی باکووری]]: Erzîngan)، لە مێژوودا '''یەرزنکا''' ({{langx|hy|Երզնکا}})،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; پایتەختی [[پارێزگای ئەرزنگان]]ە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]].&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=Türkiye Mülki İdare Bölümleri Envanteri |url=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |access-date=19 December 2022 |website=T.C. İçişleri Bakanlığı |language=tr |archive-date=6 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; شارە نزیکەکان بریتین لە [[ئەرزڕۆم]]، [[سێواس]]، [[تونجەلی]]، [[بینگۆل]]، [[خارپێت]]، [[مەلەتی]]، [[گوموش ھانە]]، [[بایبوورت]]، و [[گیرەسون]]. زۆرینەی شارەکە [[تورکەکان|تورکی]] [[ئیسلامی سوننە|سوننەن]] لەگەڵ کەمینەیەکی [[کوردە عەلەوییەکان|عەلەویی کورد]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Atabaki|first1=Touraj|title=Kurdistan in Search of Ethnic Identity|last2=Dorleijn|first2=Margreet|publisher=[[University of Utrecht]]|year=1991|pages=17}}&lt;/ref&gt;

شارەکە ژمارەی دانیشتووانی ١٥٠،٧١٤ کەس بووە لە ساڵی ٢٠٢٢، کە زیادبوونێکە لە ٨٦،٧٧٩ کەس لە ساڵی ٢٠٠٧.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |title=Address Based Population Registration System Results |url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |access-date=15 February 2023 |website=Türkiye İstatistik Kurumu |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
«ئەکیلیسێن»، ئەو ناوچە کۆنەی کە ئێستا ئەرزنگانە، شوێنی «ئاشتیی ئەکیلیسێن» بوو کە بەھۆیەوە لە ساڵی ٣٨٧ی زایینیدا [[ئەرمەنستان]] بۆ دوو دەوڵەتی پاشکۆ دابەش کرا، دانەیەکی بچووکتر پاشکۆی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و دانەیەکی گەورەتر پاشکۆی [[ساسانییەکان|فارس]] بوو.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=riW0kKzat2sC&amp;pg=PA22 |first=Ronald Grigor |last=Suny |title=The Making of the Georgian Nation |publisher=Indiana University Press |year=1994 |isbn=978-0-25320915-3 |page=22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age|url=https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha |url-access=registration|year=2000|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=9780814328156|page=[https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/378 378]|editor1=A. J. Hacikyan |editor2=Gabriel Basmajian |editor3=Edward S. Franchuk |editor4=Nourhan Ouzounian }}&lt;/ref&gt; ئەمە ئەو ناوەیە (بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Ἀκιλισηνή) کە [[سترا بۆن]] لە پەرتووکی «جوگرافیا»یەکەیدا، ١١.٤.١٤، بەو ناوە ناوی دەبات. بنەچەی ڕەگناسیی وشەکە جێی مشتومڕە، بەڵام ڕێککەوتن ھەیە کە شارەکە پێشتر بە «ئێرێز» ناوبراوە. بۆ ماوەیەک بە ڕێزی [[جستنیانۆپۆلیس لە ئەرمەنستان|جستنیانۆپۆلیس]] بەناوی ئیمپراتۆر [[یوستیتیانۆسی یەکەم|جستنیان]] ناونرا. لە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] نوێتردا بە «کێلتزێنێ» و «کێلێزێنێ» ناونراوە.&lt;ref name=Janin&gt;Raymond Janin, ''v. Celtzene ou Celezene'' in [https://archive.org/stream/dictionnairedhis12baud#page/68/mode/2up ''Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques''], vol. XII, Paris 1953, coll. 130–131&lt;/ref&gt;

لە [[زمانی ئەرمەنی]]دا، پەرتووکی «ژیانی ماشتۆتس»ی سەدەی پێنجەم بە «یەکەغیاتس» ناوی بردووە.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age|year=2000|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=9780814328156|page=[https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/169 169]|editor1=A. J. Hacikyan|editor2=Gabriel Basmajian|editor3=Edward S. Franchuk|editor4=Nourhan Ouzounian|url=https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/169}}&lt;/ref&gt; لە ڕابردووی نزیکتردا، لە [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنیدا]] بە «یەرزنکا» ناسرابوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=AGMI identified new unknown photo documents on Armenian genocide|url=http://www.genocide-museum.am/eng/01.07.2010.php|publisher=[[Armenian Genocide Museum-Institute]]|access-date=18 October 2013|quote=...in the region of Yerznka (modern day Erzincan)...}}&lt;/ref&gt;

لە نیشتەجێبوونی ئێرێزدا، لە شوێنێکی تا ئێستا دەستنیشاننەکراودا، پەرستگایەکی پێش مەسیحییەت ھەبوو کە بۆ خوداوەندی ئەرمەنی [[ئاناھیت]] تەرخان کرابوو. دەقێکی «ئاگاتانگێلۆس» باس لەوە دەکات کە لە یەکەم ساڵی حوکمڕانییدا، پاشا [[تیرداتی سێیەمی ئەرمەنستان|ترداتی ئەرمەنستان]] چووەتە ئێرێز و سەردانی پەرستگای ئاناھیتی کردووە بۆ پێشکەشکردنی قوربانی. فەرمانی بە [[گریگۆری ڕووناککەرەوە]] کرد، کە بە نھێنی مەسیحی بوو، قوربانییەک لەسەر قوربانگاکەی پێشکەش بکات. کاتێک گریگۆری ڕەتی کردەوە، بە دیل گیرا و ئەشکەنجە درا، کە ئەمەش بووە دەسپێکی ئەو ڕووداوانەی کە دوای نزیکەی ١٤ ساڵ بە گۆڕینی ئایینی تردات بۆ [[مەسیحییەت]] کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;Vreg Nersessian, &quot;Treasures From the Ark&quot;, 2001, p114-115&lt;/ref&gt; دوای ئەو گۆڕینە، لە کاتی مەسیحیبوونی ئەرمەنستاندا، پەرستگای ئێرێز ڕووخێنرا و دارایی و زەوییەکانی بە گریگۆری دران. دواتر بە دەیرە بەرفراوانەکانی ناسرا.

قورسە بزانرێت کەی ئەکیلیسێن بووەتە [[ئەسقەفایەتی]]. یەکەم کەس کە ناوی زانراوە ھی ناوەڕاستی سەدەی پێنجەمە: «یۆانس»، کە لە ساڵی ٤٥٩دا واژووی لەسەر مەرسوومی [[پاتریارک گێنادیۆسی یەکەمی قوستەنتەنیە]] دژی [[سیمۆنی|سیمۆنییەکان]] کردووە. «جۆرجیۆس» یان «گریگۆریۆس» (ھەردوو شێوەکە دەبینرێن) یەکێک بوو لە باوکانی [[دووەم ئەنجومەنی قوستەنتەنیە]] (٥٥٣)، کە وەک «ئەسقەفای جستنیانۆپۆلیس» دەرکەوتووە. «تیۆدۆروس» لە [[سێیەم ئەنجومەنی قوستەنتەنیە]] لە ساڵی ٦٨١دا بوو، کە وەک «ئەسقەفی جستنیانۆپۆلیس یان ناوچەی ئیکلێنزین» واژووی کردووە. جۆرجیۆس لە [[فۆتیۆس|ئەنجومەنی فۆتیۆنی قوستەنتەنیە]] (٨٧٩) بوو. تا سەدەی ١٠، ئەسقەفایەتییەکە خۆی لە ھیچ کام لە «ئەپیسکۆپاتووم»دا دەرناکەوێت. لە کۆتایی ئەو سەدەیەدا، وەک قەشەخانەیەکی گەورەی سەربەخۆ نیشانی دەدەن، و ئەوانەی سەدەی ١١ وەک [[ئەسقەفایەتیی مەترۆپۆلیت]] لەگەڵ ٢١ [[سووفراگان]]دا نیشانی دەدەن. ئەمە سەردەمی شکۆداریی گەورەی ئەکیلیسێن بوو، کە بە شکستی یەکلاکەرەوەی بیزەنتەکان لەلایەن تورکە سەلجووقییەکانەوە لە [[شەڕی مەلازگرد]] لە ساڵی ١٠٧١ کۆتایی ھات. دوای سەدەی ١٣، باسێک لە ئەسقەفەکانی ناوچەی ئەکیلیسێن نییە و ناوەندەکە چیتر لە «ئەپیسکۆپاتووم»دا دەرناکەوێت.&lt;ref name=Janin/&gt;&lt;ref&gt;Michel Lequien, ''[https://books.google.com/books?id=0agp0mJFG_sC christianus in quatuor Patriarchatus digestus]'', Paris 1740, Vol. I, coll. 435–436&lt;/ref&gt; ئەکیلیسێن کە چیتر ئەسقەفایەتییەکی نیشتەجێبوون نییە، ئەمڕۆ لەلایەن [[کڵێسای کاتۆلیک]]ەوە وەک [[ناوەندێکی ناوەکی]] پۆلێن کراوە.&lt;ref&gt;''Annuario Pontificio 2013'' (Libreria Editrice Vaticana 2013 {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), p. 823&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٠٧١دا، ئەرزنگان خرایە ژێر دەسەڵاتی [[مەنگووجەک|مەنگووجۆغڵوو]] لەژێر دەستی [[سەلجووقییەکان|سەلجووقی]] «سولەیمان کوتالمیش». [[مارکۆ پۆلۆ]]، کە باسی لە سەردانەکەی بۆ ئەرزنگان کردووە، وتوویەتی کە «خەڵکی وڵاتەکە ئەرمەنین» و ئەرزنگان «بەرزترین شارەکان» بووە کە ناوەندی قەشەیەکی گەورەی تێدابووە.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite book|last1=Polo|first1=Marco|editor1-last=Yule|editor1-first=Sir Henry|editor2-last=Cordier|editor2-first=Henri|title=The Travels of Marco Polo|date=1993|publisher=Courier Corporation|location=New York|isbn=0486275868|page=45|edition=[Repr. of the 3. ed.,] London 1903.|url=https://books.google.com/books?id=RhE5ZUcZ_Q4C|chapter=Description of the Greater Hermenia}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٢٤٣دا لە شەڕی نێوان سەلجووقییەکان لەژێر دەستی [[کەیخەسرەوی دووەم]] و [[مەغۆل]]ەکاندا وێران کرا. بەڵام تا ساڵی ١٢٥٤ دانیشتووانەکەی ئەوەندە چاکبوونەوە کە «ویلیام ڕووبروک» توانی بڵێت بوومەلەرزەیەک زیاتر لە ١٠ ھەزار کەسی کوشتووە. لەم ماوەیەدا، شارەکە گەیشتە ئاستێک لە نیمچە سەربەخۆیی لەژێر دەسەڵاتی میرە ئەرمەنییەکاندا.&lt;ref&gt;{{in lang|hy}} Baghdasaryan, Ye. M. &quot;Երզնկայի հայկական իշխանությունը XIII-XIV դարերում&quot; (The Armenian Principality of Yerznka in the 13th–14th Centuries). ''Lraber Hasarakakan Gitutyunneri''. No. 2., 1970, pp. 36–44.&lt;/ref&gt;

ئەرزنگان یەکێک بوو لە شارۆچکە ھەرە سەرەکییەکانی مێژووی [[سەفەوییەکان|سەفەوی]]. لەوێ بوو، لە ھاوینی ساڵی ١٥٠٠دا، کە نزیکەی ٧،٠٠٠ ھێزی [[قزڵباش]]، پێکھاتبوون لە ھۆزەکانی ئوستاجلوو، [[شاملوو]]، ڕووملوو، تەکێلوو، زوولکادر، ھۆزی [[ئەفشار]]، [[قاجاڕەکان (ھۆز)|قاجاڕ]] و ڤارساک، وەڵامی بانگھێشتی [[ئیسماعیلی یەکەم]]یان دایەوە، کە یارمەتییان دا لە دامەزراندنی خانەدانەکەی.&lt;ref&gt;Faruk Sümer, ''Safevi Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü'', Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1992, p. 15. {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی عوسمانی ===
دوای دەستبەسەرداگرتنی شارەکە لە ساڵی ١٥١٤ لەلایەن [[سوپای عوسمانی|ھێزە عوسمانییەکان]]، ئەرزنگان لە ڕووی جەستەیی و لە ڕووی دانیشتووانەوە گەشەی کرد. بەپێی ئەو سەرژمێرییەی کە لە ساڵانی ١٥١٦–١٥١٨ و کەمێک دوای داگیرکردنەکە ئەنجامدرا، بیست گەڕەک لە شارەکەدا ھەبوون، کە حەوتیان سەر بە موسڵمانان و ١٣یان سەر بە مەسیحییەکان بوون. ژمارەی گەڕەکەکان لە سەرژمێرییەکانی ساڵانی ١٥٣٠ و ١٥٩١دا نەگۆڕا بەڵام ژمارەی دانیشتووان زیادی کرد.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ERZİNCAN |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/erzincan |access-date=2023-03-26 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt; [[ئەولیا چەلەبی]]، کە لە ساڵی ١٦٤٧دا ھاتبووە ئەرزنگان، نووسیویەتی کە قەڵاکە لەسەر دەشتێکی تەخت دروست کراوە، و ٢٠٠ خانوو لەناو ئەم شوێنەدا ھەبوون لە کاتێکدا ١٨٠٠ خانوو لە دەرەوەی قەڵاکە ھەڵکەوتبوون. ٤٨ گەڕەک، حەوت مزگەوت، حەوت تەکیە، و ١١ [[گەرماو|گەرماوی]] ھەبوو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Çerçi̇ |first=Faris |date=2014-06-22 |title=EVLİYA ÇELEBİ'NİN ERZİNCAN YOLCULUĞU |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/erzisosbil/issue/6033/80857 |journal=Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi |language=tr |volume=5 |issue=2 |pages=417–454 |issn=2148-9289}}&lt;/ref&gt; بەپێی سەرژمێری گشتی ساڵانی ١٨٨١/٨٢، سەنجەقی ئەرزنگان لە ناو [[ویلایەتی ئەرزڕووم]]دا کۆی دانیشتووانەکەی ١٠٧،٠٩٠ کەس بووە، کە پێکھاتبوون لە ٨٥،٩٤٣ موسڵمان و ١٩،٠٢٦ ئەرمەنی، ١،٨٨٧ [[میللەتی ڕووم|یۆنانی]] و ٢٣٤ پڕۆتێستانت.&lt;ref&gt;[[کەمال کارپات]] (1985), [https://kupdf.net/downloadFile/59e4a7b908bbc56144e653d7 Ottoman Population, 1830–1914, Demographic and Social Characteristics], [[چاپخانەی زانکۆی ویسکۆنسێن]]، p. 124-125&lt;/ref&gt; لێکۆڵینەوەکانی [[ڤیتال کوینێ]] کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٩٣ نیشانی دەدات کە ٢٣،٠٠٠ کەس لە ناوەندی ئەرزنگاندا ھەبوون کە ١٥،٠٠٠یان موسڵمان و ٧،٥٠٠یان ئەرمەنی بوون. لە ھەمان لێکۆڵینەوەدا باس لەوە دەکات کە تەواوی سەنجەقەکە ١٧١،٤٧٢ موسڵمان، ٣٤،٥٨٨ ئەرمەنی (بە کاسۆلیک و پڕۆتێستانتەوە) و ٢،٧١٠ [[میللەتی ڕووم|یۆنانی]] ھەبووە.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cuinet |first=Vital |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k415003j/f235.double |title=La Turquie d'Asie : géographie administrative, statistique, descriptive et raisonée de chaque province de l'Asie-Mineure |year=1892 |editor-last=Leroux |editor-first=Ernest |volume=I |location=Paris, France |pages=210–215 |language=fr}}&lt;/ref&gt; بەپێی [[سەرژمێریی ١٩١٤ی عوسمانی]]، کە کەمتر لە ژمارەی ڕاستەقینە گرووپە کەمینە ئایینییەکانی وەک [[ئەرمەنییەکان]]ی ھەژمار کردووە،{{sfn|Kévorkian|2011|p=266}} ٥٣،٨٩٨ موسڵمان و ١٦،١٤٤ [[کەنیسەی نێردراویی ئەرمەنی|گریگۆرییە ئەرمەنییەکان]] و ١٤٧ پڕۆتێستانت لە ناوەندی [[قەزا]]کەدا ھەبوون. لە قەزاکانی تری ئەرزنگاندا ٦٧،٢٧١ موسڵمان، ١١،١٣٥ گریگۆری ئەرمەنی و ١٤٤ [[پڕۆتێستانت]] لە [[کێماخ، ئەرزنگان|کێماخ]] ھەبوون.&lt;ref name=&quot;kupdf.net&quot;&gt;{{cite book
|author= [[کەمال ھ. کارپات]]
|date= 1985
|title= Ottoman Population, 1830–1914, Demographic and Social Characteristic
|url= https://archive.org/details/ottomanpopulatio0000karp/page/170/mode/1up?q=Erzurum
|url-access= registration
|publisher= The University of Wisconsin Press
|location= Madison, Wisconsin
|page= 170}}&lt;/ref&gt;

== دیمۆگرافیا ==
لە سەدەی ١٣دا، [[مارکۆ پۆلۆ]] ئاماژەی بەوە کرد کە دانیشتووانی شارەکە [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] بوون.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٣٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەرمەنی گەیشتە ١٥،٠٠٠ کەس.&lt;ref name=&quot;vgm&quot;&gt;{{Cite web |title=Kaza Erzincan / Երզնկա – Yerznka |url=https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/erzurum-vilayet/sancak-erzincan-%D5%A5%D6%80%D5%A6%D5%B6%D5%AF%D5%A1-yerznka/kaza-erzincan-%D5%A5%D6%80%D5%A6%D5%B6%D5%AF%D5%A1-yerznka/ |access-date=2023-09-20 |website=Virtual Genocide Memorial |language=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٨٠دا، ئەرزنگان ٦،٠٠٠ خانووی ھەبوو: ٤،٠٠٠ موسڵمان و ١،٨٠٠ ئەرمەنی.&lt;ref name=vgm/&gt; لە ساڵانی ١٨٩٠دا، [[ڤیتال کوینێ]] ڕای گەیاند کە ئەرزنگان ٢٣،٠٠٠ دانیشتووی ھەبووە: ١٥،٠٠٠ موسڵمان، ٧،٥٠٠ ئەرمەنی، و ئەوانی دیکە یۆنانی و کەسانی تر بوون.&lt;ref name=vgm/&gt; بەپێی زانیارییەکانی [[پاتریارکایەتیی ئەرمەنیی قوستەنتەنیە]]، ئەرزنگان ٢٤،٠٠٠ دانیشتووانی لەخۆگرتبوو لە سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]؛ ١٣،١٠٩ (٢٠٢١ خێزان)یان [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] بوون.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Les Arméniens dans l'Empire ottoman: à la veille du génocide |date=1992 |publisher=Éd. d'Art et d'Histoire, ARHIS |isbn=978-2-906755-09-3 |editor-last=Kévorkian |editor-first=Raymond H. |location=Paris |pages=454 |editor-last2=Paboudjian |editor-first2=Paul B.}}&lt;/ref&gt; ئەرمەنییەکان لەلایەن [[ڕێکخراوی تایبەت (ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)|ڕێکخراوی تایبەت]]ەوە لە کاتی [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]]دا دەرکران و کۆمەڵکوژ کران.&lt;ref name=vgm/&gt; یۆنانییەکان لە ساڵی ١٩١٩دا وەک بەشێک لە [[کۆمەڵکوژیی یۆنانییەکان]] لە ئەرزنگانەوە بۆ گەرمیر دەرکران.&lt;ref name=vgm/&gt;

== کەشوھەوا ==
ئەرزنگان خاوەنی [[کەشی کیشوەریی شێدار]]ە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]]: ''Dsa'' یان [[پۆلێنکردنی کەشوھەوای تریوارتا]]: ''Dca'') کە زستانی سارد و بەفراوی و ھاوینی گەرم و وشکی ھەیە. بەھار شێدارترین وەرزە لە کاتێکدا ھاوین وشکترینە. نزمترین پلەی گەرمی تۆمارکراو {{Convert|-31.2|C|F|abbr=on}} بووە لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠دا. بەرزترین پلەی گەرمی تۆمارکراو ٤٠.٦ پلەی سەدی (١٠٥.١ پلەی فەھرەنایت) بووە لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٠٠دا. بەرزترین ئەستووری بەفر کە تۆمار کرابێت ٧٤ سم (٢٩.١ ئینج) بووە لە شوباتی ١٩٥٠دا.

{{Weather box 
|metric first= Yes 
|single line= Yes 
|location= ئەرزنگان (١٩٩١–٢٠٢٠، توندترینەکان ١٩٢٩–٢٠٢٢)
| Jan record high C = 14.6
| Feb record high C = 17.2
| Mar record high C = 25.2
| Apr record high C = 30.0
| May record high C = 33.8
| Jun record high C = 37.0
| Jul record high C = 40.6
| Aug record high C = 40.5
| Sep record high C = 37.2
| Oct record high C = 31.4
| Nov record high C = 24.9
| Dec record high C = 19.0
| year record high C = 40.6
| Jan high C = 2.8
| Feb high C = 4.8
| Mar high C = 10.9
| Apr high C = 17.3
| May high C = 22.7
| Jun high C = 27.9
| Jul high C = 32.4
| Aug high C = 33.0
| Sep high C = 28.1
| Oct high C = 20.7
| Nov high C = 12.0
| Dec high C = 5.1
| year high C = 18.1
| Jan mean C = -1.9
| Feb mean C = -0.3
| Mar mean C = 5.3
| Apr mean C = 11.0
| May mean C = 15.7
| Jun mean C = 20.5
| Jul mean C = 24.3
| Aug mean C = 24.5
| Sep mean C = 19.6
| Oct mean C = 13.2
| Nov mean C = 5.7
| Dec mean C = 0.5
| year mean C = 11.5
| Jan low C = -5.7
| Feb low C = -4.3
| Mar low C = 0.5
| Apr low C = 5.5
| May low C = 9.5
| Jun low C = 13.4
| Jul low C = 16.7
| Aug low C = 16.8
| Sep low C = 12.0
| Oct low C = 7.0
| Nov low C = 0.9
| Dec low C = -3.1
| year low C = 5.8
| Jan record low C = -31.2
| Feb record low C = -30.2
| Mar record low C = -22.4
| Apr record low C = -11.1
| May record low C = -4.2
| Jun record low C = 2.0
| Jul record low C = 5.0
| Aug record low C = 5.9
| Sep record low C = 0.3
| Oct record low C = -6.8
| Nov record low C = -15.6
| Dec record low C = -25.9
| year record low C = -31.2
| precipitation colour = green
| Jan precipitation mm = 26.3
| Feb precipitation mm = 29.7
| Mar precipitation mm = 45.5
| Apr precipitation mm = 54.2
| May precipitation mm = 57.2
| Jun precipitation mm = 25.2
| Jul precipitation mm = 14.1
| Aug precipitation mm = 6.6
| Sep precipitation mm = 17.5
| Oct precipitation mm = 41.9
| Nov precipitation mm = 36.2
| Dec precipitation mm = 25.7
| year precipitation mm = 380.1
| Jan precipitation days = 8.77
| Feb precipitation days = 9.17
| Mar precipitation days = 11.63
| Apr precipitation days = 13.67
| May precipitation days = 14.77
| Jun precipitation days = 8.83
| Jul precipitation days = 3.67
| Aug precipitation days = 2.93
| Sep precipitation days = 4.53
| Oct precipitation days = 8.87
| Nov precipitation days = 8
| Dec precipitation days = 9.37
| year precipitation days = 104.2
| Jan snow days  =8.68
| Feb snow days  =6.36
| Mar snow days  =4.24
| Apr snow days  =0.64
| May snow days  =0
| Jun snow days  =0
| Jul snow days  =0
| Aug snow days  =0
| Sep snow days  =0
| Oct snow days  =0.2
| Nov snow days  =1.24
| Dec snow days  =4.88
| year snow days =
| Jan humidity    =72
| Feb humidity    =68.9
| Mar humidity    =61.5
| Apr humidity    =57.1
| May humidity    =57
| Jun humidity    =50.8
| Jul humidity    =46.3
| Aug humidity    =46
| Sep humidity    =49.2
| Oct humidity    =62
| Nov humidity    =67.8
| Dec humidity    =72.5
| year humidity   =59.2
| Jan sun = 91.6
| Feb sun = 120.3
| Mar sun = 145.2
| Apr sun = 167.9
| May sun = 211.2
| Jun sun = 263.9
| Jul sun = 295.2
| Aug sun = 276.6
| Sep sun = 231.2
| Oct sun = 186.6
| Nov sun = 128.8
| Dec sun = 82.8
| year sun = 2196.8
| Jand sun = 3.0
| Febd sun = 4.3
| Mard sun = 4.7
| Aprd sun = 5.6
| Mayd sun = 6.8
| Jund sun = 8.8
| Juld sun = 9.5
| Augd sun = 8.9
| Sepd sun = 7.7
| Octd sun = 6.1
| Novd sun = 4.3
| Decd sun = 2.9
| yeard sun = 6.1
| source 1 = [[دەستەی کەشناسیی دەوڵەتی تورکیا]]&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&amp;m=ERZINCAN
| title = Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020)
| publisher = Turkish State Meteorological Service
| language = tr
| access-date = 28 June 2021}}&lt;/ref&gt;
| source 2 = [[NOAA]] (humidity, sun 1991-2020),&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/4.4/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Erzincan_17094.csv |format=CSV | title = WMO Climate Normals for 1991–2020: Erzincan-17094 | publisher =[[NOAA]] | access-date = 26 August 2024}}&lt;/ref&gt; Meteomanz (snowy days 2000-2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Erzincan - Weather data by months |url= http://www.meteomanz.com/sy3?l=1&amp;cou=6290&amp;ind=17092&amp;m1=02&amp;y1=2000&amp;m2=02&amp;y2=2025|access-date= 4 February 2025 |website=meteomanz}}&lt;/ref&gt;
|date= April 2011
}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Erzincan|ئەرزنگان}}

{{شارەکانی کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئەرمەنستان}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:ئەرزگان]]</text>
      <sha1>o7gywyhwd67ep9rinu59x63teea1v82</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574584</id>
      <parentid>1574583</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T07:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1574584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25727" sha1="lmhhkpjkxbb85eqs053mcsgd6s4l3ik" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی  = ئەرزگان
| ناوی_خۆماڵی  =
| ناوەکانی_تر  =
| جۆری_نیشتنگە  = شار
| وێنە   =
| قەبارەی_وێنە  =
| شرۆڤەی_وێنە  =
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  =
| شرۆڤەی_نەخشە  =
| دەرزیی_نەخشە  = [[باکووری کوردستان]]
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}
| ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]]
| جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]]
| ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]]
| جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئەرزنگان|ئەرزنگان]]
| سەردێڕی_دامەزران =
| ڕێکەوتی_دامەزران =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
| جۆری_دەسەڵات  =
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  =
| ناوی_سەرۆک  =
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ =
| بەرزایی_بە_م  =
| ژمارەی_دانیشتووان = ١٥٠,٧١٤
| دانیشتووان_لە  = [[٢٠٢٢]]
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]]، [[تورکی]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| جۆری_کۆدی_ناوچە =
| کۆدی_ناوچە  = ٤٤٦(٩٠+)
| وێبگە  = [http://www.erzincan.bel.tr/ www.erzincan.bel.tr]
}}

'''ئەرزنگان''' ([[کوردیی باکووری]]: Erzîngan)، لە مێژوودا '''یەرزنکا''' ({{langx|hy|Երզնکا}})،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; پایتەختی [[پارێزگای ئەرزنگان]]ە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]].&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=Türkiye Mülki İdare Bölümleri Envanteri |url=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |access-date=19 December 2022 |website=T.C. İçişleri Bakanlığı |language=tr |archive-date=6 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; شارە نزیکەکان بریتین لە [[ئەرزڕۆم]]، [[سێواس]]، [[تونجەلی]]، [[بینگۆل]]، [[خارپێت]]، [[مەلەتی]]، [[گوموش ھانە]]، [[بایبوورت]]، و [[گیرەسون]]. زۆرینەی شارەکە [[تورکەکان|تورکی]] [[ئیسلامی سوننە|سوننەن]] لەگەڵ کەمینەیەکی [[کوردە عەلەوییەکان|عەلەویی کورد]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Atabaki|first1=Touraj|title=Kurdistan in Search of Ethnic Identity|last2=Dorleijn|first2=Margreet|publisher=[[University of Utrecht]]|year=1991|pages=17}}&lt;/ref&gt;

شارەکە ژمارەی دانیشتووانی ١٥٠،٧١٤ کەس بووە لە ساڵی ٢٠٢٢، کە زیادبوونێکە لە ٨٦،٧٧٩ کەس لە ساڵی ٢٠٠٧.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |title=Address Based Population Registration System Results |url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |access-date=15 February 2023 |website=Türkiye İstatistik Kurumu |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
«ئەکیلیسێن»، ئەو ناوچە کۆنەی کە ئێستا ئەرزنگانە، شوێنی «ئاشتیی ئەکیلیسێن» بوو کە بەھۆیەوە لە ساڵی ٣٨٧ی زایینیدا [[ئەرمەنستان]] بۆ دوو دەوڵەتی پاشکۆ دابەش کرا، دانەیەکی بچووکتر پاشکۆی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و دانەیەکی گەورەتر پاشکۆی [[ساسانییەکان|فارس]] بوو.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=riW0kKzat2sC&amp;pg=PA22 |first=Ronald Grigor |last=Suny |title=The Making of the Georgian Nation |publisher=Indiana University Press |year=1994 |isbn=978-0-25320915-3 |page=22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age|url=https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha |url-access=registration|year=2000|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=9780814328156|page=[https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/378 378]|editor1=A. J. Hacikyan |editor2=Gabriel Basmajian |editor3=Edward S. Franchuk |editor4=Nourhan Ouzounian }}&lt;/ref&gt; ئەمە ئەو ناوەیە (بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Ἀκιλισηνή) کە [[سترا بۆن]] لە پەرتووکی «جوگرافیا»یەکەیدا، ١١.٤.١٤، بەو ناوە ناوی دەبات. بنەچەی ڕەگناسیی وشەکە جێی مشتومڕە، بەڵام ڕێککەوتن ھەیە کە شارەکە پێشتر بە «ئێرێز» ناوبراوە. بۆ ماوەیەک بە ڕێزی [[جستنیانۆپۆلیس لە ئەرمەنستان|جستنیانۆپۆلیس]] بەناوی ئیمپراتۆر [[یوستیتیانۆسی یەکەم|جستنیان]] ناونرا. لە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] نوێتردا بە «کێلتزێنێ» و «کێلێزێنێ» ناونراوە.&lt;ref name=Janin&gt;Raymond Janin, ''v. Celtzene ou Celezene'' in [https://archive.org/stream/dictionnairedhis12baud#page/68/mode/2up ''Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques''], vol. XII, Paris 1953, coll. 130–131&lt;/ref&gt;

لە [[زمانی ئەرمەنی]]دا، پەرتووکی «ژیانی ماشتۆتس»ی سەدەی پێنجەم بە «یەکەغیاتس» ناوی بردووە.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age|year=2000|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=9780814328156|page=[https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/169 169]|editor1=A. J. Hacikyan|editor2=Gabriel Basmajian|editor3=Edward S. Franchuk|editor4=Nourhan Ouzounian|url=https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/169}}&lt;/ref&gt; لە ڕابردووی نزیکتردا، لە [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنیدا]] بە «یەرزنکا» ناسرابوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=AGMI identified new unknown photo documents on Armenian genocide|url=http://www.genocide-museum.am/eng/01.07.2010.php|publisher=[[Armenian Genocide Museum-Institute]]|access-date=18 October 2013|quote=...in the region of Yerznka (modern day Erzincan)...}}&lt;/ref&gt;

لە نیشتەجێبوونی ئێرێزدا، لە شوێنێکی تا ئێستا دەستنیشاننەکراودا، پەرستگایەکی پێش مەسیحییەت ھەبوو کە بۆ خوداوەندی ئەرمەنی [[ئاناھیت]] تەرخان کرابوو. دەقێکی «ئاگاتانگێلۆس» باس لەوە دەکات کە لە یەکەم ساڵی حوکمڕانییدا، پاشا [[تیرداتی سێیەمی ئەرمەنستان|ترداتی ئەرمەنستان]] چووەتە ئێرێز و سەردانی پەرستگای ئاناھیتی کردووە بۆ پێشکەشکردنی قوربانی. فەرمانی بە [[گریگۆری ڕووناککەرەوە]] کرد، کە بە نھێنی مەسیحی بوو، قوربانییەک لەسەر قوربانگاکەی پێشکەش بکات. کاتێک گریگۆری ڕەتی کردەوە، بە دیل گیرا و ئەشکەنجە درا، کە ئەمەش بووە دەسپێکی ئەو ڕووداوانەی کە دوای نزیکەی ١٤ ساڵ بە گۆڕینی ئایینی تردات بۆ [[مەسیحییەت]] کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;Vreg Nersessian, &quot;Treasures From the Ark&quot;, 2001, p114-115&lt;/ref&gt; دوای ئەو گۆڕینە، لە کاتی مەسیحیبوونی ئەرمەنستاندا، پەرستگای ئێرێز ڕووخێنرا و دارایی و زەوییەکانی بە گریگۆری دران. دواتر بە دەیرە بەرفراوانەکانی ناسرا.

قورسە بزانرێت کەی ئەکیلیسێن بووەتە [[ئەسقەفایەتی]]. یەکەم کەس کە ناوی زانراوە ھی ناوەڕاستی سەدەی پێنجەمە: «یۆانس»، کە لە ساڵی ٤٥٩دا واژووی لەسەر مەرسوومی [[پاتریارک گێنادیۆسی یەکەمی قوستەنتەنیە]] دژی [[سیمۆنی|سیمۆنییەکان]] کردووە. «جۆرجیۆس» یان «گریگۆریۆس» (ھەردوو شێوەکە دەبینرێن) یەکێک بوو لە باوکانی [[دووەم ئەنجومەنی قوستەنتەنیە]] (٥٥٣)، کە وەک «ئەسقەفای جستنیانۆپۆلیس» دەرکەوتووە. «تیۆدۆروس» لە [[سێیەم ئەنجومەنی قوستەنتەنیە]] لە ساڵی ٦٨١دا بوو، کە وەک «ئەسقەفی جستنیانۆپۆلیس یان ناوچەی ئیکلێنزین» واژووی کردووە. جۆرجیۆس لە [[فۆتیۆس|ئەنجومەنی فۆتیۆنی قوستەنتەنیە]] (٨٧٩) بوو. تا سەدەی ١٠، ئەسقەفایەتییەکە خۆی لە ھیچ کام لە «ئەپیسکۆپاتووم»دا دەرناکەوێت. لە کۆتایی ئەو سەدەیەدا، وەک قەشەخانەیەکی گەورەی سەربەخۆ نیشانی دەدەن، و ئەوانەی سەدەی ١١ وەک [[ئەسقەفایەتیی مەترۆپۆلیت]] لەگەڵ ٢١ [[سووفراگان]]دا نیشانی دەدەن. ئەمە سەردەمی شکۆداریی گەورەی ئەکیلیسێن بوو، کە بە شکستی یەکلاکەرەوەی بیزەنتەکان لەلایەن تورکە سەلجووقییەکانەوە لە [[شەڕی مەلازگرد]] لە ساڵی ١٠٧١ کۆتایی ھات. دوای سەدەی ١٣، باسێک لە ئەسقەفەکانی ناوچەی ئەکیلیسێن نییە و ناوەندەکە چیتر لە «ئەپیسکۆپاتووم»دا دەرناکەوێت.&lt;ref name=Janin/&gt;&lt;ref&gt;Michel Lequien, ''[https://books.google.com/books?id=0agp0mJFG_sC christianus in quatuor Patriarchatus digestus]'', Paris 1740, Vol. I, coll. 435–436&lt;/ref&gt; ئەکیلیسێن کە چیتر ئەسقەفایەتییەکی نیشتەجێبوون نییە، ئەمڕۆ لەلایەن [[کڵێسای کاتۆلیک]]ەوە وەک [[ناوەندێکی ناوەکی]] پۆلێن کراوە.&lt;ref&gt;''Annuario Pontificio 2013'' (Libreria Editrice Vaticana 2013 {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), p. 823&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٠٧١دا، ئەرزنگان خرایە ژێر دەسەڵاتی [[مەنگووجەک|مەنگووجۆغڵوو]] لەژێر دەستی [[سەلجووقییەکان|سەلجووقی]] «سولەیمان کوتالمیش». [[مارکۆ پۆلۆ]]، کە باسی لە سەردانەکەی بۆ ئەرزنگان کردووە، وتوویەتی کە «خەڵکی وڵاتەکە ئەرمەنین» و ئەرزنگان «بەرزترین شارەکان» بووە کە ناوەندی قەشەیەکی گەورەی تێدابووە.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite book|last1=Polo|first1=Marco|editor1-last=Yule|editor1-first=Sir Henry|editor2-last=Cordier|editor2-first=Henri|title=The Travels of Marco Polo|date=1993|publisher=Courier Corporation|location=New York|isbn=0486275868|page=45|edition=[Repr. of the 3. ed.,] London 1903.|url=https://books.google.com/books?id=RhE5ZUcZ_Q4C|chapter=Description of the Greater Hermenia}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٢٤٣دا لە شەڕی نێوان سەلجووقییەکان لەژێر دەستی [[کەیخەسرەوی دووەم]] و [[مەغۆل]]ەکاندا وێران کرا. بەڵام تا ساڵی ١٢٥٤ دانیشتووانەکەی ئەوەندە چاکبوونەوە کە «ویلیام ڕووبروک» توانی بڵێت بوومەلەرزەیەک زیاتر لە ١٠ ھەزار کەسی کوشتووە. لەم ماوەیەدا، شارەکە گەیشتە ئاستێک لە نیمچە سەربەخۆیی لەژێر دەسەڵاتی میرە ئەرمەنییەکاندا.&lt;ref&gt;{{in lang|hy}} Baghdasaryan, Ye. M. &quot;Երզնկայի հայկական իշխանությունը XIII-XIV դարերում&quot; (The Armenian Principality of Yerznka in the 13th–14th Centuries). ''Lraber Hasarakakan Gitutyunneri''. No. 2., 1970, pp. 36–44.&lt;/ref&gt;

ئەرزنگان یەکێک بوو لە شارۆچکە ھەرە سەرەکییەکانی مێژووی [[سەفەوییەکان|سەفەوی]]. لەوێ بوو، لە ھاوینی ساڵی ١٥٠٠دا، کە نزیکەی ٧،٠٠٠ ھێزی [[قزڵباش]]، پێکھاتبوون لە ھۆزەکانی ئوستاجلوو، [[شاملوو]]، ڕووملوو، تەکێلوو، زوولکادر، ھۆزی [[ئەفشار]]، [[قاجاڕەکان (ھۆز)|قاجاڕ]] و ڤارساک، وەڵامی بانگھێشتی [[ئیسماعیلی یەکەم]]یان دایەوە، کە یارمەتییان دا لە دامەزراندنی خانەدانەکەی.&lt;ref&gt;Faruk Sümer, ''Safevi Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü'', Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1992, p. 15. {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی عوسمانی ===
دوای دەستبەسەرداگرتنی شارەکە لە ساڵی ١٥١٤ لەلایەن [[سوپای عوسمانی|ھێزە عوسمانییەکان]]، ئەرزنگان لە ڕووی جەستەیی و لە ڕووی دانیشتووانەوە گەشەی کرد. بەپێی ئەو سەرژمێرییەی کە لە ساڵانی ١٥١٦–١٥١٨ و کەمێک دوای داگیرکردنەکە ئەنجامدرا، بیست گەڕەک لە شارەکەدا ھەبوون، کە حەوتیان سەر بە موسڵمانان و ١٣یان سەر بە مەسیحییەکان بوون. ژمارەی گەڕەکەکان لە سەرژمێرییەکانی ساڵانی ١٥٣٠ و ١٥٩١دا نەگۆڕا بەڵام ژمارەی دانیشتووان زیادی کرد.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ERZİNCAN |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/erzincan |access-date=2023-03-26 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt; [[ئەولیا چەلەبی]]، کە لە ساڵی ١٦٤٧دا ھاتبووە ئەرزنگان، نووسیویەتی کە قەڵاکە لەسەر دەشتێکی تەخت دروست کراوە، و ٢٠٠ خانوو لەناو ئەم شوێنەدا ھەبوون لە کاتێکدا ١٨٠٠ خانوو لە دەرەوەی قەڵاکە ھەڵکەوتبوون. ٤٨ گەڕەک، حەوت مزگەوت، حەوت تەکیە، و ١١ [[گەرماو|گەرماوی]] ھەبوو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Çerçi̇ |first=Faris |date=2014-06-22 |title=EVLİYA ÇELEBİ'NİN ERZİNCAN YOLCULUĞU |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/erzisosbil/issue/6033/80857 |journal=Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi |language=tr |volume=5 |issue=2 |pages=417–454 |issn=2148-9289}}&lt;/ref&gt; بەپێی سەرژمێری گشتی ساڵانی ١٨٨١/٨٢، سەنجەقی ئەرزنگان لە ناو [[ویلایەتی ئەرزڕووم]]دا کۆی دانیشتووانەکەی ١٠٧،٠٩٠ کەس بووە، کە پێکھاتبوون لە ٨٥،٩٤٣ موسڵمان و ١٩،٠٢٦ ئەرمەنی، ١،٨٨٧ [[میللەتی ڕووم|یۆنانی]] و ٢٣٤ پڕۆتێستانت.&lt;ref&gt;[[کەمال کارپات]] (1985), [https://kupdf.net/downloadFile/59e4a7b908bbc56144e653d7 Ottoman Population, 1830–1914, Demographic and Social Characteristics], [[چاپخانەی زانکۆی ویسکۆنسێن]]، p. 124-125&lt;/ref&gt; لێکۆڵینەوەکانی [[ڤیتال کوینێ]] کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٩٣ نیشانی دەدات کە ٢٣،٠٠٠ کەس لە ناوەندی ئەرزنگاندا ھەبوون کە ١٥،٠٠٠یان موسڵمان و ٧،٥٠٠یان ئەرمەنی بوون. لە ھەمان لێکۆڵینەوەدا باس لەوە دەکات کە تەواوی سەنجەقەکە ١٧١،٤٧٢ موسڵمان، ٣٤،٥٨٨ ئەرمەنی (بە کاسۆلیک و پڕۆتێستانتەوە) و ٢،٧١٠ [[میللەتی ڕووم|یۆنانی]] ھەبووە.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cuinet |first=Vital |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k415003j/f235.double |title=La Turquie d'Asie : géographie administrative, statistique, descriptive et raisonée de chaque province de l'Asie-Mineure |year=1892 |editor-last=Leroux |editor-first=Ernest |volume=I |location=Paris, France |pages=210–215 |language=fr}}&lt;/ref&gt; بەپێی [[سەرژمێریی ١٩١٤ی عوسمانی]]، کە کەمتر لە ژمارەی ڕاستەقینە گرووپە کەمینە ئایینییەکانی وەک [[ئەرمەنییەکان]]ی ھەژمار کردووە،{{sfn|Kévorkian|2011|p=266}} ٥٣،٨٩٨ موسڵمان و ١٦،١٤٤ [[کەنیسەی نێردراویی ئەرمەنی|گریگۆرییە ئەرمەنییەکان]] و ١٤٧ پڕۆتێستانت لە ناوەندی [[قەزا]]کەدا ھەبوون. لە قەزاکانی تری ئەرزنگاندا ٦٧،٢٧١ موسڵمان، ١١،١٣٥ گریگۆری ئەرمەنی و ١٤٤ [[پڕۆتێستانت]] لە [[کێماخ، ئەرزنگان|کێماخ]] ھەبوون.&lt;ref name=&quot;kupdf.net&quot;&gt;{{cite book
|author= [[کەمال ھ. کارپات]]
|date= 1985
|title= Ottoman Population, 1830–1914, Demographic and Social Characteristic
|url= https://archive.org/details/ottomanpopulatio0000karp/page/170/mode/1up?q=Erzurum
|url-access= registration
|publisher= The University of Wisconsin Press
|location= Madison, Wisconsin
|page= 170}}&lt;/ref&gt;

== دیمۆگرافیا ==
لە سەدەی ١٣دا، [[مارکۆ پۆلۆ]] ئاماژەی بەوە کرد کە دانیشتووانی شارەکە [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] بوون.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٣٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەرمەنی گەیشتە ١٥،٠٠٠ کەس.&lt;ref name=&quot;vgm&quot;&gt;{{Cite web |title=Kaza Erzincan / Երզնկա – Yerznka |url=https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/erzurum-vilayet/sancak-erzincan-%D5%A5%D6%80%D5%A6%D5%B6%D5%AF%D5%A1-yerznka/kaza-erzincan-%D5%A5%D6%80%D5%A6%D5%B6%D5%AF%D5%A1-yerznka/ |access-date=2023-09-20 |website=Virtual Genocide Memorial |language=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٨٠دا، ئەرزنگان ٦،٠٠٠ خانووی ھەبوو: ٤،٠٠٠ موسڵمان و ١،٨٠٠ ئەرمەنی.&lt;ref name=vgm/&gt; لە ساڵانی ١٨٩٠دا، [[ڤیتال کوینێ]] ڕای گەیاند کە ئەرزنگان ٢٣،٠٠٠ دانیشتووی ھەبووە: ١٥،٠٠٠ موسڵمان، ٧،٥٠٠ ئەرمەنی، و ئەوانی دیکە یۆنانی و کەسانی تر بوون.&lt;ref name=vgm/&gt; بەپێی زانیارییەکانی [[پاتریارکایەتیی ئەرمەنیی قوستەنتەنیە]]، ئەرزنگان ٢٤،٠٠٠ دانیشتووانی لەخۆگرتبوو لە سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]؛ ١٣،١٠٩ (٢٠٢١ خێزان)یان [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] بوون.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Les Arméniens dans l'Empire ottoman: à la veille du génocide |date=1992 |publisher=Éd. d'Art et d'Histoire, ARHIS |isbn=978-2-906755-09-3 |editor-last=Kévorkian |editor-first=Raymond H. |location=Paris |pages=454 |editor-last2=Paboudjian |editor-first2=Paul B.}}&lt;/ref&gt; ئەرمەنییەکان لەلایەن [[ڕێکخراوی تایبەت (ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)|ڕێکخراوی تایبەت]]ەوە لە کاتی [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]]دا دەرکران و کۆمەڵکوژ کران.&lt;ref name=vgm/&gt; یۆنانییەکان لە ساڵی ١٩١٩دا وەک بەشێک لە [[کۆمەڵکوژیی یۆنانییەکان]] لە ئەرزنگانەوە بۆ گەرمیر دەرکران.&lt;ref name=vgm/&gt;

== کەشوھەوا ==
ئەرزنگان خاوەنی [[کەشی کیشوەریی شێدار]]ە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]]: ''Dsa'' یان [[پۆلێنکردنی کەشوھەوای تریوارتا]]: ''Dca'') کە زستانی سارد و بەفراوی و ھاوینی گەرم و وشکی ھەیە. بەھار شێدارترین وەرزە لە کاتێکدا ھاوین وشکترینە. نزمترین پلەی گەرمی تۆمارکراو {{Convert|-31.2|C|F|abbr=on}} بووە لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠دا. بەرزترین پلەی گەرمی تۆمارکراو ٤٠.٦ پلەی سەدی (١٠٥.١ پلەی فەھرەنایت) بووە لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٠٠دا. بەرزترین ئەستووری بەفر کە تۆمار کرابێت ٧٤ سم (٢٩.١ ئینج) بووە لە شوباتی ١٩٥٠دا.

{{Weather box 
|metric first= Yes 
|single line= Yes 
|location= ئەرزنگان (١٩٩١–٢٠٢٠، توندترینەکان ١٩٢٩–٢٠٢٢)
| Jan record high C = 14.6
| Feb record high C = 17.2
| Mar record high C = 25.2
| Apr record high C = 30.0
| May record high C = 33.8
| Jun record high C = 37.0
| Jul record high C = 40.6
| Aug record high C = 40.5
| Sep record high C = 37.2
| Oct record high C = 31.4
| Nov record high C = 24.9
| Dec record high C = 19.0
| year record high C = 40.6
| Jan high C = 2.8
| Feb high C = 4.8
| Mar high C = 10.9
| Apr high C = 17.3
| May high C = 22.7
| Jun high C = 27.9
| Jul high C = 32.4
| Aug high C = 33.0
| Sep high C = 28.1
| Oct high C = 20.7
| Nov high C = 12.0
| Dec high C = 5.1
| year high C = 18.1
| Jan mean C = -1.9
| Feb mean C = -0.3
| Mar mean C = 5.3
| Apr mean C = 11.0
| May mean C = 15.7
| Jun mean C = 20.5
| Jul mean C = 24.3
| Aug mean C = 24.5
| Sep mean C = 19.6
| Oct mean C = 13.2
| Nov mean C = 5.7
| Dec mean C = 0.5
| year mean C = 11.5
| Jan low C = -5.7
| Feb low C = -4.3
| Mar low C = 0.5
| Apr low C = 5.5
| May low C = 9.5
| Jun low C = 13.4
| Jul low C = 16.7
| Aug low C = 16.8
| Sep low C = 12.0
| Oct low C = 7.0
| Nov low C = 0.9
| Dec low C = -3.1
| year low C = 5.8
| Jan record low C = -31.2
| Feb record low C = -30.2
| Mar record low C = -22.4
| Apr record low C = -11.1
| May record low C = -4.2
| Jun record low C = 2.0
| Jul record low C = 5.0
| Aug record low C = 5.9
| Sep record low C = 0.3
| Oct record low C = -6.8
| Nov record low C = -15.6
| Dec record low C = -25.9
| year record low C = -31.2
| precipitation colour = green
| Jan precipitation mm = 26.3
| Feb precipitation mm = 29.7
| Mar precipitation mm = 45.5
| Apr precipitation mm = 54.2
| May precipitation mm = 57.2
| Jun precipitation mm = 25.2
| Jul precipitation mm = 14.1
| Aug precipitation mm = 6.6
| Sep precipitation mm = 17.5
| Oct precipitation mm = 41.9
| Nov precipitation mm = 36.2
| Dec precipitation mm = 25.7
| year precipitation mm = 380.1
| Jan precipitation days = 8.77
| Feb precipitation days = 9.17
| Mar precipitation days = 11.63
| Apr precipitation days = 13.67
| May precipitation days = 14.77
| Jun precipitation days = 8.83
| Jul precipitation days = 3.67
| Aug precipitation days = 2.93
| Sep precipitation days = 4.53
| Oct precipitation days = 8.87
| Nov precipitation days = 8
| Dec precipitation days = 9.37
| year precipitation days = 104.2
| Jan snow days  =8.68
| Feb snow days  =6.36
| Mar snow days  =4.24
| Apr snow days  =0.64
| May snow days  =0
| Jun snow days  =0
| Jul snow days  =0
| Aug snow days  =0
| Sep snow days  =0
| Oct snow days  =0.2
| Nov snow days  =1.24
| Dec snow days  =4.88
| year snow days =
| Jan humidity    =72
| Feb humidity    =68.9
| Mar humidity    =61.5
| Apr humidity    =57.1
| May humidity    =57
| Jun humidity    =50.8
| Jul humidity    =46.3
| Aug humidity    =46
| Sep humidity    =49.2
| Oct humidity    =62
| Nov humidity    =67.8
| Dec humidity    =72.5
| year humidity   =59.2
| Jan sun = 91.6
| Feb sun = 120.3
| Mar sun = 145.2
| Apr sun = 167.9
| May sun = 211.2
| Jun sun = 263.9
| Jul sun = 295.2
| Aug sun = 276.6
| Sep sun = 231.2
| Oct sun = 186.6
| Nov sun = 128.8
| Dec sun = 82.8
| year sun = 2196.8
| Jand sun = 3.0
| Febd sun = 4.3
| Mard sun = 4.7
| Aprd sun = 5.6
| Mayd sun = 6.8
| Jund sun = 8.8
| Juld sun = 9.5
| Augd sun = 8.9
| Sepd sun = 7.7
| Octd sun = 6.1
| Novd sun = 4.3
| Decd sun = 2.9
| yeard sun = 6.1
| source 1 = [[دەستەی کەشناسیی دەوڵەتی تورکیا]]&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&amp;m=ERZINCAN
| title = Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020)
| publisher = Turkish State Meteorological Service
| language = tr
| access-date = 28 June 2021}}&lt;/ref&gt;
| source 2 = [[NOAA]] (humidity, sun 1991-2020),&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/4.4/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Erzincan_17094.csv |format=CSV | title = WMO Climate Normals for 1991–2020: Erzincan-17094 | publisher =[[NOAA]] | access-date = 26 August 2024}}&lt;/ref&gt; Meteomanz (snowy days 2000-2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Erzincan - Weather data by months |url= http://www.meteomanz.com/sy3?l=1&amp;cou=6290&amp;ind=17092&amp;m1=02&amp;y1=2000&amp;m2=02&amp;y2=2025|access-date= 4 February 2025 |website=meteomanz}}&lt;/ref&gt;
|date= April 2011
}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Erzincan|ئەرزنگان}}

{{شارەکانی کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئەرمەنستان}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:ئەرزگان]]</text>
      <sha1>lmhhkpjkxbb85eqs053mcsgd6s4l3ik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574585</id>
      <parentid>1574584</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T07:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25773" sha1="r56it5hnzdn1qjme3fntirbgdi2a4jt" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی  = ئەرزگان
| ناوی_خۆماڵی  =
| ناوەکانی_تر  =
| جۆری_نیشتنگە  = شار
| وێنە   =[[پەڕگە:Erzincanmerkezi.jpg|وێنۆک]]

| قەبارەی_وێنە  =
| شرۆڤەی_وێنە  =
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  =
| شرۆڤەی_نەخشە  =
| دەرزیی_نەخشە  = [[باکووری کوردستان]]
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}
| ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]]
| جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]]
| ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]]
| جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئەرزنگان|ئەرزنگان]]
| سەردێڕی_دامەزران =
| ڕێکەوتی_دامەزران =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
| جۆری_دەسەڵات  =
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  =
| ناوی_سەرۆک  =
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ =
| بەرزایی_بە_م  =
| ژمارەی_دانیشتووان = ١٥٠,٧١٤
| دانیشتووان_لە  = [[٢٠٢٢]]
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]]، [[تورکی]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| جۆری_کۆدی_ناوچە =
| کۆدی_ناوچە  = ٤٤٦(٩٠+)
| وێبگە  = [http://www.erzincan.bel.tr/ www.erzincan.bel.tr]
}}

'''ئەرزنگان''' ([[کوردیی باکووری]]: Erzîngan)، لە مێژوودا '''یەرزنکا''' ({{langx|hy|Երզնکا}})،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; پایتەختی [[پارێزگای ئەرزنگان]]ە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]].&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=Türkiye Mülki İdare Bölümleri Envanteri |url=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |access-date=19 December 2022 |website=T.C. İçişleri Bakanlığı |language=tr |archive-date=6 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; شارە نزیکەکان بریتین لە [[ئەرزڕۆم]]، [[سێواس]]، [[تونجەلی]]، [[بینگۆل]]، [[خارپێت]]، [[مەلەتی]]، [[گوموش ھانە]]، [[بایبوورت]]، و [[گیرەسون]]. زۆرینەی شارەکە [[تورکەکان|تورکی]] [[ئیسلامی سوننە|سوننەن]] لەگەڵ کەمینەیەکی [[کوردە عەلەوییەکان|عەلەویی کورد]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Atabaki|first1=Touraj|title=Kurdistan in Search of Ethnic Identity|last2=Dorleijn|first2=Margreet|publisher=[[University of Utrecht]]|year=1991|pages=17}}&lt;/ref&gt;

شارەکە ژمارەی دانیشتووانی ١٥٠،٧١٤ کەس بووە لە ساڵی ٢٠٢٢، کە زیادبوونێکە لە ٨٦،٧٧٩ کەس لە ساڵی ٢٠٠٧.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |title=Address Based Population Registration System Results |url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |access-date=15 February 2023 |website=Türkiye İstatistik Kurumu |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
«ئەکیلیسێن»، ئەو ناوچە کۆنەی کە ئێستا ئەرزنگانە، شوێنی «ئاشتیی ئەکیلیسێن» بوو کە بەھۆیەوە لە ساڵی ٣٨٧ی زایینیدا [[ئەرمەنستان]] بۆ دوو دەوڵەتی پاشکۆ دابەش کرا، دانەیەکی بچووکتر پاشکۆی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و دانەیەکی گەورەتر پاشکۆی [[ساسانییەکان|فارس]] بوو.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=riW0kKzat2sC&amp;pg=PA22 |first=Ronald Grigor |last=Suny |title=The Making of the Georgian Nation |publisher=Indiana University Press |year=1994 |isbn=978-0-25320915-3 |page=22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age|url=https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha |url-access=registration|year=2000|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=9780814328156|page=[https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/378 378]|editor1=A. J. Hacikyan |editor2=Gabriel Basmajian |editor3=Edward S. Franchuk |editor4=Nourhan Ouzounian }}&lt;/ref&gt; ئەمە ئەو ناوەیە (بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Ἀκιλισηνή) کە [[سترا بۆن]] لە پەرتووکی «جوگرافیا»یەکەیدا، ١١.٤.١٤، بەو ناوە ناوی دەبات. بنەچەی ڕەگناسیی وشەکە جێی مشتومڕە، بەڵام ڕێککەوتن ھەیە کە شارەکە پێشتر بە «ئێرێز» ناوبراوە. بۆ ماوەیەک بە ڕێزی [[جستنیانۆپۆلیس لە ئەرمەنستان|جستنیانۆپۆلیس]] بەناوی ئیمپراتۆر [[یوستیتیانۆسی یەکەم|جستنیان]] ناونرا. لە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] نوێتردا بە «کێلتزێنێ» و «کێلێزێنێ» ناونراوە.&lt;ref name=Janin&gt;Raymond Janin, ''v. Celtzene ou Celezene'' in [https://archive.org/stream/dictionnairedhis12baud#page/68/mode/2up ''Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques''], vol. XII, Paris 1953, coll. 130–131&lt;/ref&gt;

لە [[زمانی ئەرمەنی]]دا، پەرتووکی «ژیانی ماشتۆتس»ی سەدەی پێنجەم بە «یەکەغیاتس» ناوی بردووە.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age|year=2000|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=9780814328156|page=[https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/169 169]|editor1=A. J. Hacikyan|editor2=Gabriel Basmajian|editor3=Edward S. Franchuk|editor4=Nourhan Ouzounian|url=https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/169}}&lt;/ref&gt; لە ڕابردووی نزیکتردا، لە [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنیدا]] بە «یەرزنکا» ناسرابوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=AGMI identified new unknown photo documents on Armenian genocide|url=http://www.genocide-museum.am/eng/01.07.2010.php|publisher=[[Armenian Genocide Museum-Institute]]|access-date=18 October 2013|quote=...in the region of Yerznka (modern day Erzincan)...}}&lt;/ref&gt;

لە نیشتەجێبوونی ئێرێزدا، لە شوێنێکی تا ئێستا دەستنیشاننەکراودا، پەرستگایەکی پێش مەسیحییەت ھەبوو کە بۆ خوداوەندی ئەرمەنی [[ئاناھیت]] تەرخان کرابوو. دەقێکی «ئاگاتانگێلۆس» باس لەوە دەکات کە لە یەکەم ساڵی حوکمڕانییدا، پاشا [[تیرداتی سێیەمی ئەرمەنستان|ترداتی ئەرمەنستان]] چووەتە ئێرێز و سەردانی پەرستگای ئاناھیتی کردووە بۆ پێشکەشکردنی قوربانی. فەرمانی بە [[گریگۆری ڕووناککەرەوە]] کرد، کە بە نھێنی مەسیحی بوو، قوربانییەک لەسەر قوربانگاکەی پێشکەش بکات. کاتێک گریگۆری ڕەتی کردەوە، بە دیل گیرا و ئەشکەنجە درا، کە ئەمەش بووە دەسپێکی ئەو ڕووداوانەی کە دوای نزیکەی ١٤ ساڵ بە گۆڕینی ئایینی تردات بۆ [[مەسیحییەت]] کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;Vreg Nersessian, &quot;Treasures From the Ark&quot;, 2001, p114-115&lt;/ref&gt; دوای ئەو گۆڕینە، لە کاتی مەسیحیبوونی ئەرمەنستاندا، پەرستگای ئێرێز ڕووخێنرا و دارایی و زەوییەکانی بە گریگۆری دران. دواتر بە دەیرە بەرفراوانەکانی ناسرا.

قورسە بزانرێت کەی ئەکیلیسێن بووەتە [[ئەسقەفایەتی]]. یەکەم کەس کە ناوی زانراوە ھی ناوەڕاستی سەدەی پێنجەمە: «یۆانس»، کە لە ساڵی ٤٥٩دا واژووی لەسەر مەرسوومی [[پاتریارک گێنادیۆسی یەکەمی قوستەنتەنیە]] دژی [[سیمۆنی|سیمۆنییەکان]] کردووە. «جۆرجیۆس» یان «گریگۆریۆس» (ھەردوو شێوەکە دەبینرێن) یەکێک بوو لە باوکانی [[دووەم ئەنجومەنی قوستەنتەنیە]] (٥٥٣)، کە وەک «ئەسقەفای جستنیانۆپۆلیس» دەرکەوتووە. «تیۆدۆروس» لە [[سێیەم ئەنجومەنی قوستەنتەنیە]] لە ساڵی ٦٨١دا بوو، کە وەک «ئەسقەفی جستنیانۆپۆلیس یان ناوچەی ئیکلێنزین» واژووی کردووە. جۆرجیۆس لە [[فۆتیۆس|ئەنجومەنی فۆتیۆنی قوستەنتەنیە]] (٨٧٩) بوو. تا سەدەی ١٠، ئەسقەفایەتییەکە خۆی لە ھیچ کام لە «ئەپیسکۆپاتووم»دا دەرناکەوێت. لە کۆتایی ئەو سەدەیەدا، وەک قەشەخانەیەکی گەورەی سەربەخۆ نیشانی دەدەن، و ئەوانەی سەدەی ١١ وەک [[ئەسقەفایەتیی مەترۆپۆلیت]] لەگەڵ ٢١ [[سووفراگان]]دا نیشانی دەدەن. ئەمە سەردەمی شکۆداریی گەورەی ئەکیلیسێن بوو، کە بە شکستی یەکلاکەرەوەی بیزەنتەکان لەلایەن تورکە سەلجووقییەکانەوە لە [[شەڕی مەلازگرد]] لە ساڵی ١٠٧١ کۆتایی ھات. دوای سەدەی ١٣، باسێک لە ئەسقەفەکانی ناوچەی ئەکیلیسێن نییە و ناوەندەکە چیتر لە «ئەپیسکۆپاتووم»دا دەرناکەوێت.&lt;ref name=Janin/&gt;&lt;ref&gt;Michel Lequien, ''[https://books.google.com/books?id=0agp0mJFG_sC christianus in quatuor Patriarchatus digestus]'', Paris 1740, Vol. I, coll. 435–436&lt;/ref&gt; ئەکیلیسێن کە چیتر ئەسقەفایەتییەکی نیشتەجێبوون نییە، ئەمڕۆ لەلایەن [[کڵێسای کاتۆلیک]]ەوە وەک [[ناوەندێکی ناوەکی]] پۆلێن کراوە.&lt;ref&gt;''Annuario Pontificio 2013'' (Libreria Editrice Vaticana 2013 {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), p. 823&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٠٧١دا، ئەرزنگان خرایە ژێر دەسەڵاتی [[مەنگووجەک|مەنگووجۆغڵوو]] لەژێر دەستی [[سەلجووقییەکان|سەلجووقی]] «سولەیمان کوتالمیش». [[مارکۆ پۆلۆ]]، کە باسی لە سەردانەکەی بۆ ئەرزنگان کردووە، وتوویەتی کە «خەڵکی وڵاتەکە ئەرمەنین» و ئەرزنگان «بەرزترین شارەکان» بووە کە ناوەندی قەشەیەکی گەورەی تێدابووە.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite book|last1=Polo|first1=Marco|editor1-last=Yule|editor1-first=Sir Henry|editor2-last=Cordier|editor2-first=Henri|title=The Travels of Marco Polo|date=1993|publisher=Courier Corporation|location=New York|isbn=0486275868|page=45|edition=[Repr. of the 3. ed.,] London 1903.|url=https://books.google.com/books?id=RhE5ZUcZ_Q4C|chapter=Description of the Greater Hermenia}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٢٤٣دا لە شەڕی نێوان سەلجووقییەکان لەژێر دەستی [[کەیخەسرەوی دووەم]] و [[مەغۆل]]ەکاندا وێران کرا. بەڵام تا ساڵی ١٢٥٤ دانیشتووانەکەی ئەوەندە چاکبوونەوە کە «ویلیام ڕووبروک» توانی بڵێت بوومەلەرزەیەک زیاتر لە ١٠ ھەزار کەسی کوشتووە. لەم ماوەیەدا، شارەکە گەیشتە ئاستێک لە نیمچە سەربەخۆیی لەژێر دەسەڵاتی میرە ئەرمەنییەکاندا.&lt;ref&gt;{{in lang|hy}} Baghdasaryan, Ye. M. &quot;Երզնկայի հայկական իշխանությունը XIII-XIV դարերում&quot; (The Armenian Principality of Yerznka in the 13th–14th Centuries). ''Lraber Hasarakakan Gitutyunneri''. No. 2., 1970, pp. 36–44.&lt;/ref&gt;

ئەرزنگان یەکێک بوو لە شارۆچکە ھەرە سەرەکییەکانی مێژووی [[سەفەوییەکان|سەفەوی]]. لەوێ بوو، لە ھاوینی ساڵی ١٥٠٠دا، کە نزیکەی ٧،٠٠٠ ھێزی [[قزڵباش]]، پێکھاتبوون لە ھۆزەکانی ئوستاجلوو، [[شاملوو]]، ڕووملوو، تەکێلوو، زوولکادر، ھۆزی [[ئەفشار]]، [[قاجاڕەکان (ھۆز)|قاجاڕ]] و ڤارساک، وەڵامی بانگھێشتی [[ئیسماعیلی یەکەم]]یان دایەوە، کە یارمەتییان دا لە دامەزراندنی خانەدانەکەی.&lt;ref&gt;Faruk Sümer, ''Safevi Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü'', Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1992, p. 15. {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی عوسمانی ===
دوای دەستبەسەرداگرتنی شارەکە لە ساڵی ١٥١٤ لەلایەن [[سوپای عوسمانی|ھێزە عوسمانییەکان]]، ئەرزنگان لە ڕووی جەستەیی و لە ڕووی دانیشتووانەوە گەشەی کرد. بەپێی ئەو سەرژمێرییەی کە لە ساڵانی ١٥١٦–١٥١٨ و کەمێک دوای داگیرکردنەکە ئەنجامدرا، بیست گەڕەک لە شارەکەدا ھەبوون، کە حەوتیان سەر بە موسڵمانان و ١٣یان سەر بە مەسیحییەکان بوون. ژمارەی گەڕەکەکان لە سەرژمێرییەکانی ساڵانی ١٥٣٠ و ١٥٩١دا نەگۆڕا بەڵام ژمارەی دانیشتووان زیادی کرد.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ERZİNCAN |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/erzincan |access-date=2023-03-26 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt; [[ئەولیا چەلەبی]]، کە لە ساڵی ١٦٤٧دا ھاتبووە ئەرزنگان، نووسیویەتی کە قەڵاکە لەسەر دەشتێکی تەخت دروست کراوە، و ٢٠٠ خانوو لەناو ئەم شوێنەدا ھەبوون لە کاتێکدا ١٨٠٠ خانوو لە دەرەوەی قەڵاکە ھەڵکەوتبوون. ٤٨ گەڕەک، حەوت مزگەوت، حەوت تەکیە، و ١١ [[گەرماو|گەرماوی]] ھەبوو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Çerçi̇ |first=Faris |date=2014-06-22 |title=EVLİYA ÇELEBİ'NİN ERZİNCAN YOLCULUĞU |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/erzisosbil/issue/6033/80857 |journal=Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi |language=tr |volume=5 |issue=2 |pages=417–454 |issn=2148-9289}}&lt;/ref&gt; بەپێی سەرژمێری گشتی ساڵانی ١٨٨١/٨٢، سەنجەقی ئەرزنگان لە ناو [[ویلایەتی ئەرزڕووم]]دا کۆی دانیشتووانەکەی ١٠٧،٠٩٠ کەس بووە، کە پێکھاتبوون لە ٨٥،٩٤٣ موسڵمان و ١٩،٠٢٦ ئەرمەنی، ١،٨٨٧ [[میللەتی ڕووم|یۆنانی]] و ٢٣٤ پڕۆتێستانت.&lt;ref&gt;[[کەمال کارپات]] (1985), [https://kupdf.net/downloadFile/59e4a7b908bbc56144e653d7 Ottoman Population, 1830–1914, Demographic and Social Characteristics], [[چاپخانەی زانکۆی ویسکۆنسێن]]، p. 124-125&lt;/ref&gt; لێکۆڵینەوەکانی [[ڤیتال کوینێ]] کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٩٣ نیشانی دەدات کە ٢٣،٠٠٠ کەس لە ناوەندی ئەرزنگاندا ھەبوون کە ١٥،٠٠٠یان موسڵمان و ٧،٥٠٠یان ئەرمەنی بوون. لە ھەمان لێکۆڵینەوەدا باس لەوە دەکات کە تەواوی سەنجەقەکە ١٧١،٤٧٢ موسڵمان، ٣٤،٥٨٨ ئەرمەنی (بە کاسۆلیک و پڕۆتێستانتەوە) و ٢،٧١٠ [[میللەتی ڕووم|یۆنانی]] ھەبووە.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cuinet |first=Vital |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k415003j/f235.double |title=La Turquie d'Asie : géographie administrative, statistique, descriptive et raisonée de chaque province de l'Asie-Mineure |year=1892 |editor-last=Leroux |editor-first=Ernest |volume=I |location=Paris, France |pages=210–215 |language=fr}}&lt;/ref&gt; بەپێی [[سەرژمێریی ١٩١٤ی عوسمانی]]، کە کەمتر لە ژمارەی ڕاستەقینە گرووپە کەمینە ئایینییەکانی وەک [[ئەرمەنییەکان]]ی ھەژمار کردووە،{{sfn|Kévorkian|2011|p=266}} ٥٣،٨٩٨ موسڵمان و ١٦،١٤٤ [[کەنیسەی نێردراویی ئەرمەنی|گریگۆرییە ئەرمەنییەکان]] و ١٤٧ پڕۆتێستانت لە ناوەندی [[قەزا]]کەدا ھەبوون. لە قەزاکانی تری ئەرزنگاندا ٦٧،٢٧١ موسڵمان، ١١،١٣٥ گریگۆری ئەرمەنی و ١٤٤ [[پڕۆتێستانت]] لە [[کێماخ، ئەرزنگان|کێماخ]] ھەبوون.&lt;ref name=&quot;kupdf.net&quot;&gt;{{cite book
|author= [[کەمال ھ. کارپات]]
|date= 1985
|title= Ottoman Population, 1830–1914, Demographic and Social Characteristic
|url= https://archive.org/details/ottomanpopulatio0000karp/page/170/mode/1up?q=Erzurum
|url-access= registration
|publisher= The University of Wisconsin Press
|location= Madison, Wisconsin
|page= 170}}&lt;/ref&gt;

== دیمۆگرافیا ==
لە سەدەی ١٣دا، [[مارکۆ پۆلۆ]] ئاماژەی بەوە کرد کە دانیشتووانی شارەکە [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] بوون.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٣٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەرمەنی گەیشتە ١٥،٠٠٠ کەس.&lt;ref name=&quot;vgm&quot;&gt;{{Cite web |title=Kaza Erzincan / Երզնկա – Yerznka |url=https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/erzurum-vilayet/sancak-erzincan-%D5%A5%D6%80%D5%A6%D5%B6%D5%AF%D5%A1-yerznka/kaza-erzincan-%D5%A5%D6%80%D5%A6%D5%B6%D5%AF%D5%A1-yerznka/ |access-date=2023-09-20 |website=Virtual Genocide Memorial |language=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٨٠دا، ئەرزنگان ٦،٠٠٠ خانووی ھەبوو: ٤،٠٠٠ موسڵمان و ١،٨٠٠ ئەرمەنی.&lt;ref name=vgm/&gt; لە ساڵانی ١٨٩٠دا، [[ڤیتال کوینێ]] ڕای گەیاند کە ئەرزنگان ٢٣،٠٠٠ دانیشتووی ھەبووە: ١٥،٠٠٠ موسڵمان، ٧،٥٠٠ ئەرمەنی، و ئەوانی دیکە یۆنانی و کەسانی تر بوون.&lt;ref name=vgm/&gt; بەپێی زانیارییەکانی [[پاتریارکایەتیی ئەرمەنیی قوستەنتەنیە]]، ئەرزنگان ٢٤،٠٠٠ دانیشتووانی لەخۆگرتبوو لە سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]؛ ١٣،١٠٩ (٢٠٢١ خێزان)یان [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] بوون.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Les Arméniens dans l'Empire ottoman: à la veille du génocide |date=1992 |publisher=Éd. d'Art et d'Histoire, ARHIS |isbn=978-2-906755-09-3 |editor-last=Kévorkian |editor-first=Raymond H. |location=Paris |pages=454 |editor-last2=Paboudjian |editor-first2=Paul B.}}&lt;/ref&gt; ئەرمەنییەکان لەلایەن [[ڕێکخراوی تایبەت (ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)|ڕێکخراوی تایبەت]]ەوە لە کاتی [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]]دا دەرکران و کۆمەڵکوژ کران.&lt;ref name=vgm/&gt; یۆنانییەکان لە ساڵی ١٩١٩دا وەک بەشێک لە [[کۆمەڵکوژیی یۆنانییەکان]] لە ئەرزنگانەوە بۆ گەرمیر دەرکران.&lt;ref name=vgm/&gt;

== کەشوھەوا ==
ئەرزنگان خاوەنی [[کەشی کیشوەریی شێدار]]ە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]]: ''Dsa'' یان [[پۆلێنکردنی کەشوھەوای تریوارتا]]: ''Dca'') کە زستانی سارد و بەفراوی و ھاوینی گەرم و وشکی ھەیە. بەھار شێدارترین وەرزە لە کاتێکدا ھاوین وشکترینە. نزمترین پلەی گەرمی تۆمارکراو {{Convert|-31.2|C|F|abbr=on}} بووە لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠دا. بەرزترین پلەی گەرمی تۆمارکراو ٤٠.٦ پلەی سەدی (١٠٥.١ پلەی فەھرەنایت) بووە لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٠٠دا. بەرزترین ئەستووری بەفر کە تۆمار کرابێت ٧٤ سم (٢٩.١ ئینج) بووە لە شوباتی ١٩٥٠دا.

{{Weather box 
|metric first= Yes 
|single line= Yes 
|location= ئەرزنگان (١٩٩١–٢٠٢٠، توندترینەکان ١٩٢٩–٢٠٢٢)
| Jan record high C = 14.6
| Feb record high C = 17.2
| Mar record high C = 25.2
| Apr record high C = 30.0
| May record high C = 33.8
| Jun record high C = 37.0
| Jul record high C = 40.6
| Aug record high C = 40.5
| Sep record high C = 37.2
| Oct record high C = 31.4
| Nov record high C = 24.9
| Dec record high C = 19.0
| year record high C = 40.6
| Jan high C = 2.8
| Feb high C = 4.8
| Mar high C = 10.9
| Apr high C = 17.3
| May high C = 22.7
| Jun high C = 27.9
| Jul high C = 32.4
| Aug high C = 33.0
| Sep high C = 28.1
| Oct high C = 20.7
| Nov high C = 12.0
| Dec high C = 5.1
| year high C = 18.1
| Jan mean C = -1.9
| Feb mean C = -0.3
| Mar mean C = 5.3
| Apr mean C = 11.0
| May mean C = 15.7
| Jun mean C = 20.5
| Jul mean C = 24.3
| Aug mean C = 24.5
| Sep mean C = 19.6
| Oct mean C = 13.2
| Nov mean C = 5.7
| Dec mean C = 0.5
| year mean C = 11.5
| Jan low C = -5.7
| Feb low C = -4.3
| Mar low C = 0.5
| Apr low C = 5.5
| May low C = 9.5
| Jun low C = 13.4
| Jul low C = 16.7
| Aug low C = 16.8
| Sep low C = 12.0
| Oct low C = 7.0
| Nov low C = 0.9
| Dec low C = -3.1
| year low C = 5.8
| Jan record low C = -31.2
| Feb record low C = -30.2
| Mar record low C = -22.4
| Apr record low C = -11.1
| May record low C = -4.2
| Jun record low C = 2.0
| Jul record low C = 5.0
| Aug record low C = 5.9
| Sep record low C = 0.3
| Oct record low C = -6.8
| Nov record low C = -15.6
| Dec record low C = -25.9
| year record low C = -31.2
| precipitation colour = green
| Jan precipitation mm = 26.3
| Feb precipitation mm = 29.7
| Mar precipitation mm = 45.5
| Apr precipitation mm = 54.2
| May precipitation mm = 57.2
| Jun precipitation mm = 25.2
| Jul precipitation mm = 14.1
| Aug precipitation mm = 6.6
| Sep precipitation mm = 17.5
| Oct precipitation mm = 41.9
| Nov precipitation mm = 36.2
| Dec precipitation mm = 25.7
| year precipitation mm = 380.1
| Jan precipitation days = 8.77
| Feb precipitation days = 9.17
| Mar precipitation days = 11.63
| Apr precipitation days = 13.67
| May precipitation days = 14.77
| Jun precipitation days = 8.83
| Jul precipitation days = 3.67
| Aug precipitation days = 2.93
| Sep precipitation days = 4.53
| Oct precipitation days = 8.87
| Nov precipitation days = 8
| Dec precipitation days = 9.37
| year precipitation days = 104.2
| Jan snow days  =8.68
| Feb snow days  =6.36
| Mar snow days  =4.24
| Apr snow days  =0.64
| May snow days  =0
| Jun snow days  =0
| Jul snow days  =0
| Aug snow days  =0
| Sep snow days  =0
| Oct snow days  =0.2
| Nov snow days  =1.24
| Dec snow days  =4.88
| year snow days =
| Jan humidity    =72
| Feb humidity    =68.9
| Mar humidity    =61.5
| Apr humidity    =57.1
| May humidity    =57
| Jun humidity    =50.8
| Jul humidity    =46.3
| Aug humidity    =46
| Sep humidity    =49.2
| Oct humidity    =62
| Nov humidity    =67.8
| Dec humidity    =72.5
| year humidity   =59.2
| Jan sun = 91.6
| Feb sun = 120.3
| Mar sun = 145.2
| Apr sun = 167.9
| May sun = 211.2
| Jun sun = 263.9
| Jul sun = 295.2
| Aug sun = 276.6
| Sep sun = 231.2
| Oct sun = 186.6
| Nov sun = 128.8
| Dec sun = 82.8
| year sun = 2196.8
| Jand sun = 3.0
| Febd sun = 4.3
| Mard sun = 4.7
| Aprd sun = 5.6
| Mayd sun = 6.8
| Jund sun = 8.8
| Juld sun = 9.5
| Augd sun = 8.9
| Sepd sun = 7.7
| Octd sun = 6.1
| Novd sun = 4.3
| Decd sun = 2.9
| yeard sun = 6.1
| source 1 = [[دەستەی کەشناسیی دەوڵەتی تورکیا]]&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&amp;m=ERZINCAN
| title = Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020)
| publisher = Turkish State Meteorological Service
| language = tr
| access-date = 28 June 2021}}&lt;/ref&gt;
| source 2 = [[NOAA]] (humidity, sun 1991-2020),&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/4.4/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Erzincan_17094.csv |format=CSV | title = WMO Climate Normals for 1991–2020: Erzincan-17094 | publisher =[[NOAA]] | access-date = 26 August 2024}}&lt;/ref&gt; Meteomanz (snowy days 2000-2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Erzincan - Weather data by months |url= http://www.meteomanz.com/sy3?l=1&amp;cou=6290&amp;ind=17092&amp;m1=02&amp;y1=2000&amp;m2=02&amp;y2=2025|access-date= 4 February 2025 |website=meteomanz}}&lt;/ref&gt;
|date= April 2011
}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Erzincan|ئەرزنگان}}

{{شارەکانی کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئەرمەنستان}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:ئەرزگان]]</text>
      <sha1>r56it5hnzdn1qjme3fntirbgdi2a4jt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Country data Lucerne</title>
    <ns>10</ns>
    <id>16533</id>
    <revision>
      <id>1574573</id>
      <parentid>227744</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T02:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpinnerLaserzthe2nd</username>
        <id>52212</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of Canton of Lucerne.svg]] → [[File:CHE Luzern Flag.svg]]</comment>
      <origin>1574573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="ic072p20ntujr8thxjp9gb1edids20x" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Canton of Lucerne
| shortname alias = Lucerne
| flag alias = CHE Luzern Flag.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
&lt;noinclude&gt;
| templatename = Lucerne
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>ic072p20ntujr8thxjp9gb1edids20x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بووکی دەریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21344</id>
    <revision>
      <id>1574523</id>
      <parentid>1568974</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59595" sha1="327akq71i2qvftccu8xteiqmvji4psf" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Stranded jellyfish - geograph.org.uk - 6286168.jpg|وێنۆک|دەرکەوتنی لالەی دەریا لە نزیک کەناراوەکان]]'''لالەی دەریا''' یان '''جەلی ماسی''' (بە ئینگلیزی jellyfish-fish jellies) زیاتر لە ٥٠٠ ملیۆن ساڵە بونیان هەیە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Five jaw-dropping facts about jellyfish|ناونیشان=https://www.oneearth.org/five-jaw-dropping-facts-about-jellyfish/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=One Earth|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە دایناسۆرەکان کۆنترن،لە سەرانسەری جیهاندا لە تەنکاوەکانی کەنار دەریاوە تا قوڵایی زەریاکان و لە ئاوی سوێر و سازگاریشدا دەژین هەروەها کۆنترین گیانداری فرەئەندامن، ناوی جەلی ماسی لە ساڵی '''١٧٩٦'''ـەوە بەکار دەهێنرێت بەڵام سەرەڕای ناوەکەیان لە ڕاستیدا '''ماسی نین''' ئەوان بێبڕبڕەکانن واتە بڕبڕەی پشتیان نییە. پۆلێنکراوە لە پۆلی ''نایدەریا'' بە مانای ''دەزووی پێوەدان'' دێت، لالەی دەریا '''(٪٩٥-٩٨)'''ی لەشی لە ئاو پێکدێت هەروەها دڵ، ئێسک، خوێن،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What is a jellyfish?|ناونیشان=https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-a-jellyfish.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.nhm.ac.uk|زمان=en}}&lt;/ref&gt;سییەکان و ناوەندی مێشکییان نییە، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=nervous system in jellyfish - گه‌ڕانی Google |ناونیشان=https://www.google.com/search?q=nervous%20system%20in%20jellyfish&amp;source=sh/x/gs/m2/5 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.google.com}}&lt;/ref&gt;لە جیاتی مێشک کۆمەڵێک دەماری هەیە کە پێی دەوترێت '''تۆڕی دەماری''' یان '''ئەڵقەی دەماری''' ئەم تۆڕە دەمارییە یارمەتییان دەدات بۆ دۆزینەوەی گۆڕانکاری لەو ژینگەیەی تێیدا دەژین لەوانە پلەی گەرمی، هێزی کێشکردن، سوێری ئاو، چڕبوونەوەی ئۆکسجین، لەرینەوە و تەوژم، ئەم دەمارانە وا دادەنرێت کە ڕێکخەری سەرەکی کردارەکانی جەلی ماسین، هەروەها کۆمەڵێک کۆتایی دەماری هەیە کە پێی دەوترێت '''ڕۆپالیا''' دیارترین پێکهاتەی هەستی لالەی دەریایە دەمارەخانە و خانەی کێشکردن و خانەی وەرگری ڕووناکی تێدایە و پێکهاتەی تایبەت بۆ هەستکردن بە ڕووناکی (خاڵی چاو) و جوڵە یان ئاراستە بە گوێرەی هێزی کێشکردن لەخۆدەگرێت.  

چاوی لالەی دەریا &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UCL |سەردێڕ=Question of the Week: Why do box jellyfish have eyes? {{!}}  UCL Researchers in Museums |ناونیشان=https://blogs.ucl.ac.uk/researchers-in-museums/2018/05/10/question-of-the-week-why-do-box-jellyfish-have-eyes/#:~:text=And%20not%20just%20one%20or,obstacles,%20and%20responding%20to%20light |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=blogs.ucl.ac.uk |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;دەکەونە ڕۆپالیاوە لە دەوری خوارەوەی زەنگەکەی، بەگشتی چوار جۆری جیاواز چاویان هەیە هەر جۆرێک بۆ مەبەستێک بەکاردێت، دوو جۆری چاو توانای دروستکردنی وێنەیان هەیە لە کاتێکدا دوو جۆرەکەی تر یارمەتیدەرن لە مەلەکردن و خۆلادان لە بەربەستەکان و وەڵامدانەوەی ڕووناکی. سەرەتایترین کۆمەڵە تەنها ئاستی ڕووناکی دەدۆزێتەوە، بەڵام کۆمەڵێکی تری چاو ئاڵۆزترن کە دەتوانن ڕەنگ و قەبارەی تەنەکانیش ببینن. [[پەڕگە:Cubozoa sistema visuale nella Tripedalia cystophora.png|وێنۆک|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ourworldunderthewaves |یەکەم=Author |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Box Jellyfish- For your eyes only |ناونیشان=https://ourworldunderthewaves.com/2017/10/31/first-blog-post/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Our world under the waves |زمان=en}}&lt;/ref&gt;چاوەکانی سندوقی جەلی ماسی]]هەندێکیان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=6 things you may not know about jellyfish |ناونیشان=https://www.pbs.org/newshour/science/6-things-may-not-know-jellyfish |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=PBS News |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; بە سادەی خاڵی چاویان هەیە کە تەنیا ڕووناکی دەدۆزێتەوە، بەڵام هەندێکی تر لەوانە جەلی ماسی سندوق سیستەمێکی بینایی ئاڵۆزتریان هەیە کە پڕە لە هاوێنە، تۆڕی چاو و کۆرنیا، دەتوانن وێنەی لێڵ ببینن، چاوە ئاڵۆزەکان نەک تەنها ئامرازێکن بۆ گەڕان بە ژینگەی خۆیاندا بەڵکو لە هەندێک حاڵەتدا ڕێگە بە لالەی دەریا دەدەن هێزی کێشکردن بدۆزنەوە.

لالەی دەریا بەپێی جۆرەکەیان ڕەنگیشیان جیاوازە کە بێ ڕەنگ و شەفافن یان دەتوانن ڕەنگی خۆیان بگۆڕن باوترین ڕەنگیانی زەرد، مۆر، پەمەی، شینە.

قەبارەی بەگشتی زەنگەکە لەوانەیە کەمتر لە ئینجێک یان زیاتر لە پێیەک درێژ بێت تیرەی هەندێک جۆریان دەگاتە حەوت پێ، درێژی قۆچەکانی بەپێی جۆرەکەی جیاوازە هەندێک جەلی ماسی درێژی قۆچەکانی زیاتر لە ١٠٠ پێ دەبێت.

ئەو جەلی ماسیانەی وەک سەری دەرزی بچوکن تەنها دەتوانن پلانکتۆن بخۆن کە بوونەوەری بچووک و سەرئاو کەوتوون، جەلی ماسی گەورەتر سەرچاوەی خۆراکی گەورەتری وەک ماسی و ڕۆبیان و قرژاڵ ڕاو دەکات.
[[پەڕگە:False twins -jellyfishes ( -cc ) (3969242721).jpg|وێنۆک|درەوشانەوەى لە تاریکیدا]]نزیکەی &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Did you know some jellyfish glow?|ناونیشان=https://www.curioustem.org/stem-articles/did-you-know-some-jellyfish-glow?format=amp|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.curioustem.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250126053655/https://www.curioustem.org/stem-articles/did-you-know-some-jellyfish-glow?format=amp|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;'''(٪٥٠)ی''' لالەی دەریا دەتوانن ڕووناکی بەرهەم بهێنن کە لە تاریکیدا دەدرەوشێنەوە ئەم توانا سەرسوڕهێنەرە پێی دەوترێت “بریقەدار” یان “درەوشانەوەی زیندەوەری” لالەی دەریا بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ بەرگری کردن لە ئاژەڵە دڕندەکان بەکاری دەهێنێت بۆ نموونە بۆ ترساندنی ئاژەڵە دڕندەکان و پێدانی کات بۆ هەڵاتن. ئەو ڕووناکییەی زیندەوەران دەتوانن بەرهەمی بهێنن بەهۆی کارلێکێکی کیمیاییەوە دروست دەبێت بۆ ئەوەی ئەم کاردانەوەیە ڕووبدات دەبێت هەڵگری گەردیلەیەک بن کە پێی دەوترێت '''لوسیفرین''' لەگەڵ یەکێک لەو دوو ئەنزیمە '''لوسیفیراز''' و '''فۆتۆپرۆتینی.''' 

کاتێک لوسیفرین بە شێوەیەکی کیمیایی لەگەڵ ئۆکسجین کارلێک دەکات وزە لە شێوەی ڕووناکی دەردەدات، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bioluminescence: light in the dark|ناونیشان=https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-bioluminescence.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.nhm.ac.uk|زمان=en}}&lt;/ref&gt;باوترین ڕووناکی بەرهەم هێنان لە زەریادا سەوز و شینە چونکە ئەم درێژی شەپۆلانە زیاتر بەناو ئاودا دەڕۆن، هەندێک ماسی دەتوانن رووناکی سور دروست بکەن.

== پێکهاتەی لەشی ==
جەستەی هاوسەنگی نیوەتیرەیی هەیە، واتە ئەندامەکانی جەستە لە خاڵێکی ناوەڕاستەوە درێژ دەبنەوە، ئەگەر لالەی دەریا بکەیت بە نیوە لەهەر خاڵێکدا هەمیشە نیوەی یەکسان بەدەست دەهێنیت'''.'''

'''ناو و فرمانەکانیان:'''

'''زەنگ-bell:''' بەشی سەرەوەی لەشی لەشێوەی زەنگی شێوە چەتردایە زەنگەکە دەتوانێت جوڵە دابین بکات لە ئاوی کراوەدا، لالەی دەریای پێگەیشتوو جەستەیەکی خڕ یان چوارگۆشەی هەیە کە قۆچەکانی پێوەدەلکێن.

سەرەوەی زەنگە شێوە چەترەکەی پێی دەوترێت '''ئێکسەمبرێلا'''، ژێر ڕووی زەنگەکەشی بە '''سەبەمبرێلا''' ناونراوە.

'''لاپت'''-Lappet: لێواری زەنگەکە زۆرجار دابەش دەبێت بۆ لۆبی بازنەیی پێی دەوترێت لاپت کە ڕێگە بە زەنگەکە دەدات بچەمێتەوە'''.'''[[پەڕگە:Cross section Olindias formosa en.svg|وێنۆک]]
'''چینی دەرەوە'''، ڕووی پێست-epidermis: ئەو شانە تەنکەیە کە چینی دەرەوەی ڕووی جەستە پێکدەهێنێت، ئەرکی سەرەکی پاراستنی ئەندامەکانی ناوەوەیە، ئۆکسجین هەڵدەمژێت و لە ڕێگەی بڵاوبوونەوەوە دووەم ئۆکسیدی کاربۆن دەردەکەن.

'''چینی ناوەڕاست'''-mesoglea: ماددەیەکی جەلاتینی ئەستور و لاستیکییە پێکهاتوە لە ئاو لەگەڵ پرۆتینی ڕیشاڵی و کۆلاجین، وەک ئێسکە پەیکەرێکی ناوەکی خزمەت دەکات و پاڵپشتی جەستە دەکات، تایبەتمەندی لاستیکی یارمەتیدەرە بۆ گەڕاندنەوەی شێوەی جەستە پاش ئەوەی گرژبوونی ماسولکەکان ڕوودەدات.

'''چینی ناوەوە'''، گەدە و پێست-gastrodermis: پەردەی ناوپۆشی کۆئەندامی خۆراکی بێبڕبڕەکانە وەک پەردەی ناوپۆشی بۆشایی گەدە خزمەت دەکات بەشداری لە هەرس کردن و هەڵمژین دەکات، یارمەتی ئاڵوگۆڕی گازەکان دەدات.

'''کەلێنی گەدە'''-gastric cavity: وەک گەدە و ڕیخۆڵە کاردەکات، شوێنی سەرەکی هەرسکردنی خۆراک و هەڵمژینی خۆراکەکانە، ئەو خۆراکانەی دەچنە ناو گەدە بەهۆی ئەنزیمەکانی هەرسەوە کە لەلایەن خانەکانی ناوەوەی لەشەوە بەرهەم دەهێنرێت تێکدەشکێن، لالەی دەریا سیستمێکی هەرسکردنی تەواوی هەیە.

'''ئەندامی زاوزێ'''-Gonad: دەکەوێتە تەنیشت گەدە، ڕژێنی زاوزێیە کە سپێرم لە نێرە و هێلکە لە مێینەدا بەرهەم دەهێنێت، هێلکەکان وسپێرمەکان بەناو گەدەدا دەڕۆن و دەچنە دەرەوە.

'''جۆگەی نیوەتیرەیی'''-radial canal: ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە پاراستنی سەرئاو کەوتن و ئاسانکردنی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Radial canals - (General Biology I) - Vocab, Definition, Explanations {{!}} Fiveable |ناونیشان=https://library.fiveable.me/key-terms/college-bio/radial-canals |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=library.fiveable.me}}&lt;/ref&gt; جوڵە.

'''دەم'''-Mouth: لە ناوەڕاستی لەشیدا کونێک هەیە لە ڕێگەیەوە خواردن دەخوات و پیسایی دەردەدا، واتە وەکو کۆم و دەمیش کاردەکات.

'''مانوبریەم'''-Manubrium: پێکهاتەیەکی ناوەندی جەستەی لالەی دەریایە شێوە قەدی و لولەی درێژی هەڵواسراوە لە ناوەڕاستەوە بەرەو خوارەوەی زەنگەکە بە کەلێنی گەدەوە دەبەسترێتەوە، لە خوارەوەی کۆتاییەکەیدا کۆم/دەم لەخۆدەگرێت و بە زەنگەکەوە دەیبەستێتەوە. 

'''جۆگەی بازنەیی'''-Circular canal: کیسەکان یان جۆگەکان ڕێگە دەدەن خۆراک لە کەلێنی گەدەدا لە دەوری زەنگەکە بۆ قۆچەکان و بۆباڵەکانی دەمی دابەش بکرێت.

'''ڤێلێریەم'''-'''ڤیلم''': پەردەیەکی شانەی تەنکە لە دەوری پەراوێزی زەنگەکە، لە '''کۆمەڵەی هایدرۆزۆوا''' پێی دەوترێت ڤیلم، لە '''کۆمەڵەی کوبۆزۆوا''' پێی دەوترێت ڤێلێریەم، بە گشتی یارمەتی جوڵە و سوڕانەوەی لالەی دەریا دەدات.

کاتێک لالەی دەریا لە کاتی مەلەکردندا گرژ دەبێت پاڵنەری زیاتر دروست دەبێت چونکە ڤێلێریەم کونی خوارەوەی زەنگەکە تەسک دەکاتەوە، هەروەها ڤێلێریەم لە جەلی ماسی سندوقیدا بۆ سێ شێوەی جیاواز دەگۆڕێت لەکاتی گرژبوون و مەلەکردندا.

ڤیلم لە هایدرۆزۆنەکاندا یارمەتی جوڵە دەدات بە گرژبوون و شل کردنەوەی ڕیشاڵی ماسولکەکان، بەشداری لە خواردن پێدان دەکات وەک ڕەفەیەکی ماسولکە کار دەکات کە درێژ دەبێتەوە بۆ ناو کەلێنی زەنگەکە یارمەتیدەر دەبێت لەڕاکێشانی نێچیرەکان و پاڵپێوەنانی بەرەو دەم هەروەها ئەرکی پاراستنی سوڕانەوەی ئاوە لە ناو کەلێنی لەشدا بە گرژبوونی یارمەتی سوڕانەوەی ئاو دەدات و دڵنیایی دەدات لە لێشاوی بەردەوامی ئۆکسجین و خۆراک و لابردنی پاشماوەکان.

'''قۆچەکان'''-Tentacles: لە بەشی خوارەوەی لەشی لالەی دەریا قۆچ هەیە، هەشت هێشووی قۆچی کە هەر هێشوویەک لەوانەیە زیاتر لە ١٥٠ قۆچی هەبێت وەک بەرگری و چەکێکی بەهێز بۆ گرتنی نێچیر کاردەکەن.

لە ناوەوەی قۆچەکاندا هەزاران خانەی پێوەدان هەن بە '''نایدسایت''' ناسراون هەر یەکێکیان پێکهاتەیەکی تایبەتی تێدایە پێی دەوترێت کیسەی نێمەتسست &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Spencer |یەکەم=Erin |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=How Do Jellyfish Sting? |ناونیشان=https://oceanconservancy.org/blog/2021/04/26/nematocysts/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Ocean Conservancy |زمان=en}}&lt;/ref&gt;کە بەمانای '''“کیسەی دەزوو”''' دێت نزیکەی ٣٠ جۆری جیاوازن هەروەها بە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=nematocysts other name - گه‌ڕانی Google |ناونیشان=https://www.google.com/search?q=nematocysts%20other%20name&amp;source=sh/x/gs/m2/5 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.google.com}}&lt;/ref&gt;کەپسولەکانی پێوەدان ناسراون کە وەسفی پێکهاتەکەی دەکات: بڕبڕەی تیژ بە لوولەیەکی درێژەوە بەستراوەتەوە لە کیسەیەکدا لەسەر ڕووی ئاژەڵەکە هەڵگیراوە خانەی بچوکی پێوەدانن لە چەقۆی بچوک دەچن، چەکێکی خانەیی بەرچاون بۆ ڕاوکردن و بەرگری و هەندێ جار بۆ جوڵە بەکاردەهێنرێن. 

کیسەکان لە کەپسولێکی پەستانی پێک هاتوون کە دەزووێکی پێچراوەی وەک چەقۆ لەخۆ دەگرێت، کاتێک لالەی دەریا بە ئاماژەی کیمیایی یان میکانیکی هاندەدرێت واتە کاتێک هەست بە تێکچونێکی جەستەیی یان کیمیایی دەکات پێکهاتەیەکی وەک سەرپۆش لەسەر ڕووی کەپسولەکە دەردەکەوێت کەپسولەکە بە تەقینەوە دەردەچێت و دەزووی پێچراوە دەردەهێنێت کە ئامانجەکە کون دەکات پاشان ژەهرەکە بەناو دەزووەکەدا تێدەپەڕێت و شانەکانی قوربانی ئیفلیج دەکات بە خێرایی درێژ دەبێتەوە بە سوڕانەوەی ناوەوە بۆ دەرەوە لە پرۆسەیەک کە پێی دەوترێت هەڵگەڕانەوە دواتر دەزووەکە لە کیسەکە جیادەبێتەوە، دەزووی هەندێک لە کیسەکانی نێمەتسست نێچیری بچووک دەگرن بە پێچانەوەیان.
[[پەڕگە:Nematocyst-discharge process.png|وێنۆک|هەنگاوەکانی دەرچوونی کیسەکانی نێمەتسست]]
دەرچوونی کیسی نێمەتسست &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Beckmann|یەکەم=Anna|دوایین٢=Özbek|یەکەم٢=Suat|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=The nematocyst: a molecular map of the cnidarian stinging organelle|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22689365/#:~:text=During%20the%20discharge%20of%20nematocysts,potentially%20harmful%20also%20for%20humans.|journal=The International Journal of Developmental Biology|بەرگ=٥٦|issue=6-8|پەڕەکان=٥٧٧–٥٨٢|doi=10.1387/ijdb.113472ab|issn=1696-3547|pmid=٢٢٦٨٩٣٦٥}}&lt;/ref&gt;بە یەکێک لە خێراترین پرۆسەکانی زیندەوەرزانی و میکانیکی سروشت ناسراوە کە لە ماوەی '''٣ میللی چرکەدا''' ڕوودەدات.

ژەهری لالەی دەریا پێکهاتووە لە پۆرینەکانی پرۆتینی بەهێز (ژەهری پەردەی خانە)، پێپتیدەکانی ژەهراوی دەمار، چەوری چالاک و گەردیلە بچووکەکانی تر، هەموو ژەهرەکانی جەلی ماسی “'''پۆرین”'''ی تێدایە (&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Porins - MeSH - NCBI |ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/mesh/?term=%22Porins%22%5BMeSH+Terms%5D |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ncbi.nlm.nih.gov}}&lt;/ref&gt;پۆرینەکان گەردیلەی پرۆتینن کە لە بنەڕەتدا لە پەردەی دەرەوەی بەکتریای گرام نێگەتیڤ دۆزراونەتەوە) هێرش دەکاتە سەر خانەکانی ئەو کەسەی پێوەی دەدات، بەگوێرەی بڕ و ڕێژەی پۆرینەکان پێوەدانەکان دەبنە هۆی سوربوونەوە و هەڵئاوسان و نیشانەی جیاواز هەروەها &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=olivia.congdon@science.org.au |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=All about jellyfish stings |ناونیشان=https://www.science.org.au/curious/people-medicine/all-about-jellyfish-stings |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Curious |زمان=en}}&lt;/ref&gt;ژەهری لالەی دەریا کاریگەری لەسەر سیستەمە جۆراوجۆرەکانی جەستە هەیە وەک دڵ و کۆئەندامی هەناسەدان و لە هەندێک حاڵەتدا لەوانەیە ببێتە هۆی مردن.

'''•'''زۆربەی جۆرەکانی لالەی دەریا قۆچیان هەیە، بەڵام هەموویان کیسەی دەزووی بەهێزیان نییە.

'''قۆچەکانی پەراوێز'''-margin tentacles: قۆچەکانی پەراوێز تەنها بەشێکن لە پرۆسەی گرتنی خۆراک و ڕاوکردن، دەکەونە بەشی خوارەوەی زەنگەکە، کورتن لە نزیکەوە فراوانن لە تیغ دەچن بە شێوەیەکی بنەڕەتی بەرەو لوتکەی دوور تەسک دەبنەوە، هەندێک جار لەسەر ڕووی ژێرەوە هەن.

'''قۆڵی دەمی'''-Oral arm: هەندێک لالەی دەریا بەشێکیان هەیە پێی دەوترێت قۆڵی دەمی ئەم پاشکۆ درێژانە نێچیری گیراو دەگوازنەوە بۆ دەم، دەکەونە ناوەڕاستی بەشی خوارەوە و دەوروبەری دەم/کۆم و ژمارەیان نزیکەی چوار دانەیە، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Species in the Spotlight: Jellyfish |ناونیشان=https://divebuddies4life.com/species-in-the-spotlight/jellyfish/#:~:text=Jellyfish%20are%20passive%20animals%20do,and%20tentacles%20that%20can%20sting |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Dive Buddies 4 Life |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;کیسەی دەزووی تێدایە بەمەش توانای پێوەدانیان هەیە، لە هەندێک جۆری لالەی دەریای زەبەلاحدا ئەم قۆڵی دەمیانە گەورەن لەوانەیە تا ٤٠ مەتر درێژببنەوە.

'''•'''هەندێک جار جیاوازی کردن لە نێوان قۆڵی دەمی و قۆچەکان قورسە زۆربەی خەڵکی پێیان وایە لەیەک دەچن، گەورەترین جیاوازی نێوانیان ئەوەیە کە قۆڵەکانی دەمی دەوری دەم/کۆمی لالەی دەریا دەدەن لە کاتێکدا قۆچەکان باریکترن و بەشی دەرەوەی دەوروبەری زەنگەکە پێکدەهێنن و بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ ڕاوکردن بەکاردێن.

== سوڕی ژیانی ==
'''لالەی دەریا بەوە ناسراوە سوڕی ژیانی ئاڵۆزە'''

بەدرێژای سوڕی ژیانیان دوو شێوەی جیاوازی جەستە وەردەگرن: '''مێدیوسا''' و '''پۆلیپ'''، مێدیوسا (بەپیتاندنی هێلکەکان) سپێرم و هێلکە بەرهەم دەهێنێنن بۆ زاوزێ، پۆلیپ (بە لەبەرگرتنەوەی خۆیان) بە ناڕەگەزخوازی زاوزێ دەکەن، لالەی دەریا زۆر باشن لە دیاریکردنی هەلومەرجی گونجاو بۆ زاوزێ.[[پەڕگە:Reproductive cycle of jellyfish.jpg|وێنۆک]]'''قۆناغی یەکەم-هێلکە و سپێرم:''' مێدیوسای پێگەشتوو مێیە و نێرە بە کۆمەڵی گەورە کۆدەبنەوە بۆ جوتبوون &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Willingham |یەکەم=Brent |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=10 Things You Didn't Know About Jellyfish - Custom Printed Dive Logs {{!}} Branded Diving Logs |ناونیشان=https://www.divelogz.com/10-things-you-didnt-know-about-jellyfish/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Custom Printed Dive Logs  {{!}}  Branded Diving Logs |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;ڕۆژانە دەتوانن نزیکەی ٤٥٠٠٠ هێلکە دابنێن.

کرداری پیتاندن بە دەرەکی یان ناوەکی ڕوودەدات:

'''•'''پیتاندی ناوەکی: لە هەندێک جۆرە وەکو لالەی دەریای مانگ  مێیە سپێرم لە ڕێگەی دەمەوە وەردەگرێت هێلکەکانی لە ناوەوە دەپیتێن، هەروەها جۆری &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=2015-08|سەردێڕ=Stinging cells help jellyfish to mate|ناونیشان=https://www.nature.com/articles/524390c|journal=Nature|زمان=en|بەرگ=٥٢٤|issue=7566|پەڕەکان=٣٩٠–٣٩٠|doi=10.1038/524390c|issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;سندوقی لالەی دەریاش مێیە هێلکەکانی لەناو دەمی داناوە، نێرەکە مێینەکە نزیک دەکاتەوە بە قۆچەکانی پاشان سپێرمەکانی دەگوازێتەوە بۆ گەدەی مێیە، سپێرمەکە بە ئەندامی زاوزێی مێینەوە دەلکێنرێت و خانەکانی سپێرم بەشێکی هەرس دەکرێن و ناوکەکانیان دەردەچن دواتر لە لایەن ئەندامی زاوزێی مێینەوە وەردەگیرێن کرداری پیتاندن ڕودەدات، هێلکە پیتێنراوەکان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://study.com/academy/lesson/moon-jellyfish-habitat-reproduction.html#:~:text=Jellyfish%20typically%20release%20sperm%20and,her%20eggs%20are%20fertilized%20internally. |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=study.com}}&lt;/ref&gt; لە قۆڵی دەمی مێینەدا گەشە دەکەن و دەپارێزرێن تاکو ئامادە دەبن بۆ قۆناغی داهاتوو.

'''•'''پیتاندی دەرەکی: زۆربەی جەلی ماسی ڕاستەوخۆ سپێرم یان هێلکەکان دەخەنە ناو ئاوەوە جێدەهێڵرێن بۆ ئەوەی بە ئازادی لە تەوژمی زەریاکاندا بسوڕێنەوە بۆ ماوەی چەند خولەکێک بۆ چەند کاتژمێرێک لەناو ئاودا دەڕۆن تا دەتوانن بپیتێن.

'''قۆناغی دووەم-کرمۆکەی پلانولا:''' ئەم هێلکە پیتێنراوانە گەشە دەکەن و دەبنە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The life cycle of a jellyfish: Spawning, cloning and immortality |ناونیشان=https://www.aquarium.co.za/news/the-life-cycle-of-a-jellyfish |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Two Oceans Aquarium |زمان=en}}&lt;/ref&gt;سپۆرێکی پلانکتۆنی پێی دەوترێت کرمۆکەی پلانولا کە دەتوانێت بە ئازادی مەلە بکات لە کرمێکی تەخت دەچێت بە مووی بچوک داپۆشراوە لە ڕێگەیانەوە دەتوانێت مەلە بکات، پلانولا بەردەوامە لەگەشەکردن و کاتێک گەورە بوو هەوڵ دەدات ڕووکەشێکی ڕەقی گونجاو بدۆزێتەوە تا پێوەی بنوسێت وەکو سەدەف یان بەرد لە هەندێک حاڵەتدا لەوانەیە خۆیان بە ئاژەڵەکانی ترەوە ببەستنەوە بەتایبەتی جەستەی جەلی ماسی پێگەیشتوو. 

'''قۆناغی سێیەم-پۆلیپ:''' کاتێک شوێنێکی گونجاوی دۆزیەوە پلانولا دەگۆڕێت بۆ پۆلیپ (ناسراوە بە سیفیستۆما)، ئاژەڵێکی قەدی بچوکە پێکهاتەیەکی لولەکی هەیە سەرێکی لەسەر زەوی جێگیرە و لە بەشی سەرەوەشی دەمی و قۆچەکانی دەوروبەری هەن، لەم &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Jellyfish Life Cycle: Introduction, Life Cycle, FAQs |ناونیشان=https://byjus.com/biology/jellyfish-life-cycle/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=BYJUS |زمان=en}}&lt;/ref&gt;قۆناغەدا سیستمێکی هەرسکردنی تەواو گەشەسەندوی هەیە و قۆچەکانی دەتوانێت نێچیر بگرێت زۆربەی کاتەکانی بەخواردن بەسەردەبات، کاتێک بارودۆخەکە خراپ بێت بۆنمونە پلەی گەرمی بەرز یان خواردنی کەم، سیفیستۆما بچوک دەبێتەوە بۆ کیسەیەکی شێوە گومەز ئەم کیسانە زۆر بەهێزن، لەوانەیە قۆناغی پۆلیپ لە ڕۆژێکەوە بۆ ساڵێک یان دەیان ساڵ بخایەنێت تاوەکو بارودۆخی وەک پلەی گەرمی و خۆراک باشتر دەبێت، کاتێک ژینگە دووبارە گونجاو بوو کیسەکە دەتوانێت بگەڕێتەوە بۆ شێوەی پۆلیپی خۆی و بەردەوام بێت لە گەشەکردن.

'''•'''لە کاتێکدا لە قۆناغی سیفیستۆمادایە، لەوانەیە پۆلیپ بە ناڕەگەزخوازی زاوزێ بکات بە لەبەرگرتنەوەی خۆی، درێژ دەبێتەوە و چەند پارچەیەک پێکدەهێنێت کە لە کۆتاییدا گەشە دەکەن و ئاژەڵی سەربەخۆ یان پۆلیپی زیاتر دروست دەکەن.

'''قۆناغی چوارەم-سترۆبایلا:''' لە ژینگەی گونجاودا کاتێک ئاو گەرم دەبێت پۆلیپەکان دەست دەکەن بە گەشەکردن و قۆچەکانی نامێنێت پێی دەوترێت خونچەی پۆلیپ پاشان دابەش دەبێت بۆ پارچەی وەک پلێت کە لەسەر یەک ڕیزکراون دەبێتە سترۆبایلا. 

'''قۆناغی شەشەم-ئێفیرا:''' لە پڕۆسەیەکدا پێی دەوترێت سترۆبیلەیشن پارچەیەک لە سترۆبایلا جیادەبێتەوە و دەبێتە ئێفیرا زیندەوەرێکی ئازادە بە مێدیوسای پێنەگەشتوو ناسراوە، پانییەکەی لە چەند ملیمەترێک زیاتر نییە بەڵام کاتێک مەلە دەکات خۆراک دەخوات و گەشەدەکات لەگەڵ گەورەبوونی ئێفیرا بە خێرایی دەست دەکەن بە خواردنی پلانکتۆنەکانی تر و بەردەوام دەبن لە گەشەکردن زەنگەکەی شێوەی تایبەتی وەردەگرێت و قۆچەکان و قۆڵی دەمی گەشە دەکەن بۆ شێوە تایبەتەکانی ڕەگەزەکەی، لە کۆتاییدا ئەم شێوە پێگەیشتووانە پێیان دەوترێت مێدیوسا.

قۆناغی لالەی دەریای پێگەیشتوو واتە مێدیوسا ئەو قۆناغەیە کە زۆربەی خەڵک پێی دەڵێن “لالەی دەریا” لەگەڵ ئەوەشدا ئەمە تەنها بەشێکی زۆر بچوکی سوڕی ژیانی لالەی دەریایە.

== جۆرەکانی ==
'''زانایان ٢٠٠٠ جۆریان لە سەرانسەری جیهاندا دەستنیشان کردووە و لەو باوەڕەدان کە بەلایەنی کەمەوە ١٠٠٠ جۆری تر هێشتا نەدۆزراونەتەوە.'''
[[پەڕگە:Lion's mane jellyfish in Gullmarn fjord at Sämstad 3.jpg|وێنۆک|جەلی ماسی شێر]]
'''١-جەلی ماسی شێر-'''lion's mane jellyfish: گەورەترین و درێژترین جۆری جەلی ماسییە، گەورەترین نمونەی ناسراو درێژی ١٢٠ پێ (٣٦.٥مەترە) لە سەرەوە تا خوارەوەی قۆچەکانی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Lion's Mane Jellyfish |ناونیشان=https://oceana.ca/en/marine-life/lions-mane-jellyfish/#:~:text=Lion%E2%80%99s%20mane%20jellyfish%20are%20the,up%20to%2033%20metres%20long |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Oceana Canada |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;کە نزیکەی ٢٣ پێ درێژترە لە درێژترین نەهەنگی شین، بەمەش '''درێژترین ئاژەڵە''' کە تا ئێستا تۆمارکراوە، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Freaky Facts About the Lion's Mane Jellyfish |ناونیشان=https://www.thoughtco.com/lions-mane-jellyfish-2291828 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ThoughtCo |زمان=en}}&lt;/ref&gt;جەلی ماسی شێر لە ناوچە ساردەکان دەژی لە باکوری ئۆقیانوسی ئارام هەروەها لە جەمسەری باکور، زەریای ئەتڵەسی و کەناراوەکانی ئەوروپا، پلانکتۆن و ماسی و توێکڵی بچوک و تەنانەت جەلی ماسی تر دەخوات، چاوی نییە بۆیە پشت بە خانەکانی دەمار دەبەستێت بۆ هەستکردن و کاردانەوەی بەرامبەر مەترسی، پێوەدانی لەوانەیە ئازاربەخش بێت بەڵام بە دەگمەن کوشندەیە.[[پەڕگە:Moon Jelly (14962781613).jpg|وێنۆک|'''جەلی ماسی مانگ''']]'''٢-جەلی ماسی مانگ'''-Moon jelly: بەربڵاوترین و باوترین جۆرە کە واناونراوە بەهۆی شێوەکەیەوە بە ئاسانی دەناسرێتەوە زەنگێکی شەفافی هەیە گرنگترین بەشی جەلی مانگ پێکهاتەی شێوە ناڵی ئەسپە لە ناوەڕاستی زەنگەکەیدایە '''ئەندامەکانی زاوزێن''' ڕەنگییان پەمەیی یان پرتەقاڵییە هەروەها قۆچەکانی کورتن، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ecology |یەکەم=Journal of Animal |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=How and what do jellyfish see? |ناونیشان=https://animalecologyinfocus.com/2021/12/08/how-and-what-do-jellyfish-see/#:~:text=As%20an%20example,%20the%20moon,24%20eyes%20(Fig%201) |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Animal Ecology in Focus |زمان=en}}&lt;/ref&gt;جەلی ماسی مانگ ٨ رۆپالیای هەیە کە هەریەکەیان دوو چاوی سادەی هەیە، مەترسییەکی کەمی لەسەر مۆرڤ هەیە پێوەدانیان ئەوەندە بەهێز نییە کە بتوانێت پێستی مرۆڤ ببڕێت بۆیە دەستیان لێدەدرێت و سەلامەتن بەڵام ژەهریان هەیە وە توانای پێوەدانیشیان هەیە، کاتێک خۆراک سنوردار و کەم بێت لالەی دەریای مانگ دەتوانێ بچوک ببێتەوە بۆ دەیەکی قەبارەکەی بۆ پاشەکەوت کردنی وزە، ناوی زانستی '''''ئۆرێلیا ئۆریتا''''' یە “Aurelia aurita”.
[[پەڕگە:Box jellyfish at Bakoven Rock DSC11031.JPG|وێنۆک|جەلی ماسی سندوق]]
'''٣-جەلی ماسی سندوق'''-Box jellyfish: کوشندەترین جەلی ماسییە ناسراوە بە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=Box Jellyfish {{!}} National Geographic|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/animals/invertebrates/facts/box-jellyfish|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Animals|زمان=en}}&lt;/ref&gt;“زەردەواڵەی دەریایی”، بەهۆی شێوەی لەشیانەوە ناونراون لە زەنگێکی شێوە سندوق دەچێت لەگەڵ کۆمەڵە قۆچەکان لە هەر سوچێکی زەنگەکەوە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=US Department of Commerce|یەکەم=National Oceanic and Atmospheric Administration|سەردێڕ=What is the most venomous marine animal?|ناونیشان=https://oceanservice.noaa.gov/facts/box-jellyfish.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=oceanservice.noaa.gov|زمان=EN-US}}&lt;/ref&gt;دەردەکەون هەروەها لالەی دەریای سندوقی ٤ رۆپالیای هەیە کە هەریەکەیان ٦ چاوی هەیە دوو چاوی هاوێنە و چوار چاوی سادە بە کۆی گشتی ٢٤ چاوی هەیە هەندێک لەو چاوانە بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر ئاڵۆزن و هاوێنەیان هەیە، لە هەندێک &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Pedalia - (General Biology I) - Vocab, Definition, Explanations {{!}} Fiveable |ناونیشان=https://library.fiveable.me/key-terms/college-bio/pedalia |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=library.fiveable.me}}&lt;/ref&gt;جۆری کۆمەڵەی کوبۆزۆوا وەک لالەی دەریای سندوقی '''پێدلیای''' هەیە کە پێکهاتەی ماسولکەی سەوڵ لێدەرە دەکەوێتە سوچەکانی بنکەی زەنگەکەی یەک قۆچ یان زیاتر لە قۆچێکی پێوە بەستراوە کە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە جوڵە و ڕاوکردنی نێچیر، زیان گەیاندن بە پێدلیا دەبێتە هۆی لاوازکردنی توانای ڕاوکردن و گەڕانی، لە کاتێکدا جەلی ماسی لە ئاوی کەناری گەرم لە سەرانسەری جیهاندا دەژین بەڵام جۆرە کوشندەکان بەشێوەیەکی سەرەکی لە ناوچەی هیندۆ پاسیفیک و باکوری ئوسترالیا دەژین ئەمەش جەلی ماسی سندوقی ئوسترالی دەگرێتەوە،  ژەهری سندوقی جەلی ماسی یەکێکە لە کوشندەترین ژەهرەکان لە جیهاندا، ژەهری تێدایە کە هێرش دەکاتە سەر دڵ، کۆئەندامی دەمار و خانەکانی پێست. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pain researchers find antidote to deadly box jellyfish sting|ناونیشان=https://www.sydney.edu.au/news-opinion/news/2019/05/01/pain-researchers-find-antidote-to-deadly-box-jellyfish-sting.html#:~:text=Each%20box%20jellyfish%20carries%20enough,arrest%20and%20death%20within%20minutes.|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The University of Sydney|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;ژەهری ئەوەندە هەڵدەگرێت کە زیاتر لە ٦٠ مرۆڤ بکوژێت لەوانەیە توشی ئیفلیجی و جەڵدەی دڵیان بکات، نیشانەکانی پێوەدان بریتین لە ئازاری وەكو سوتان و قامچی لەسەر پێست هەروەها بە لایەنی کەمەوە ١٤ جۆری جەلی ماسی سندوق پێوەدانیان دەبێتە هۆی توشبوون بە نەخۆشی ''ئیرەکانجی''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=box jellyfish cause of irukandji syndrome - گه‌ڕانی Google |ناونیشان=https://www.google.com/search?q=box%20jellyfish%20cause%20of%20irukandji%20syndrome&amp;source=sh/x/gs/m2/5 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.google.com}}&lt;/ref&gt; 

• '''جەلی ماسی سندوقی ئوسترالی'''-Chironex fleckeri''':''' گەورەترین جەلی ماسی سندوقییە کە قەبارەی لەشی دەگاتە یەک پێ و قۆچەکانی ئەستوورە و درێژییەکەی دەگاتە ١٠ پێ، بە ژەهراوی ترین ئاژەڵی دەریای دادەنرێت. 

• '''جەلی ماسی ئیرەکانجی'''- Irukandji jellyfish: جۆرێکی جەلی ماسی سندوقە و بچوکترین لالەی دەریایە لە جیهاندا، ناوی زانستی '''''کروکیا بارنێسی''''' یە “Carukia barnesi “.
[[پەڕگە:Irukandji-jellyfish-queensland-australia.jpg|وێنۆک|جەلی ماسی ئیرەکانجی لە دورگەی کوینزلاند لە ئوسترالیا]]
زەنگەکەی قەبارەی بچوکە و ڕەنگی شەفافە زۆر قورسە لە ئاودا ببینرێت، زۆرجار شێوەی لاکێشەییان هەیە، تیرەی زەنگەکەی ١-٣ سانتیمەترە و درێژی قۆچەکانی لە چەند سانتیمەترێکەوە تا زیاتر لە یەک مەتر دەبێت، بە قەبارەی بچوک و پێوەدانی ژەهراوی ناسراوە. بەشێوەیەکی سەرەکی لە ئاوی گەرمدا دەژین بە درێژایی کەناراوەکانی باکوری ئوسترالیا بەتایبەتی لە دەریای مەرجان بە درێژایی کوینزلاند لەگەڵ بەشێک لە خولگەیی ئەتڵەسی و هیندی و زەریای هێمن. 

یەکێکە لە هۆکارەکانی توشبوون بە نەخۆشی ''ئیرەکانجی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Kong|یەکەم=Erwin L.|سەردێڕ=Irukandji Syndrome|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562264/#:~:text=Irukandji%20syndrome%20is%20a%20painful,potentially%20life-threatening%20cardiac%20complications|ئیش=StatPearls|شوێن=Treasure Island (FL)|بڵاوکەرەوە=StatPearls Publishing|pmid=٣٢٩٦٥٩٣٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|دوایین٢=Nappe|یەکەم٢=Thomas M.}}&lt;/ref&gt;نیشانەکانی بریتین لە ئازاری زۆر، گرژبوونی ماسولکەکان، ڕشانەوە و بەرزی پەستانی خوێن.

'''٤- جەلی ماسی تۆپ'''-Cannonball Jellyfish: بەهۆی شێوەی زەنگەکەی ناونراوە کە قەبارە مامناوەندە لە گوللەی تۆپ دەچێت وەک گومەز هەروەها ناسراوە بە جەلی ماسی سەری کەلەرم&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cool Cannonball Jellyfish Facts|ناونیشان=https://www.thoughtco.com/cannonball-jellyfish-4770889|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ThoughtCo|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ناوە زانستییەکەی”''Stomolophus meleagris“.''

بە زەبەلاحی نەرم و نیان لە جیهانی جەلی ماسی ناونراوە، لە هاوتاکانی خۆی جیا دەکاتەوە بە زەنگێکی پتەو، نەرم و بەهێز کە پانییەکەی ٧-١٠ ئینجە و بەرزییەکەی نزیکەی ٥ ئینج دەبێت، ڕەنگی زەنگەکە بە گشتی سپییە لێوارەکەی زۆرجار ڕەنگی قاوەیی سورباوە، جەلی ماسی تۆپ لە زەریای هێمن ڕەنگیان شینە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17451000.2021.1887495#:~:text=The%20cannonball%20jellyfish%20Stomolophus%20meleagris,patterns%20on%20the%20umbrella%20surface|سەردێڕ=Colour polymorphism and genetic structure in the cannonball jellyfish (Stomolophus meleagris, L. Agassiz, 1860) in the Gulf of California|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; قۆچی درێژی نییە لەجیاتی ئەوە کۆمەڵێک باڵی دەمی هەیە کە بە دەوری دەمیدا درێژ دەبنەوە کاردەکەن بۆ جوڵاندنی و یارمەتیدانی بۆ گرتنی نێچیر، گۆشتخۆرێکە هێلکەی ماسی و کرمۆکەی ماسی و کرمۆکەی پلانکتۆنی نەرم و هێلکە شەیتانۆکەکان دەخوات هەروەها بە مژین ئاو دەخواتەوە کاتێک زەنگەکەی گرژ دەبێت.

لەکاتێکدا زۆربەی جۆرەکانی لالەی دەریا پشت بە شەپۆلەکان و بـا دەبەستن بۆ جوڵە، بەڵام جەلی ماسی تۆپ قۆڵی دەمی خۆی بەکار دەهێنێت بۆ مەلەکردن وە دەتوانێت هەست بە ڕووناکی، هێزی کێشکردن و بەرکەوتن بکات.[[پەڕگە:Cannonball jellyfish washed ashore near Ramp 59. It's not common to see Cannonball Jellyfish around this time of year - this one may have been cold-stunned. (51759006613).jpg|وێنۆک|جەلی ماسی تۆپ]]
لالەی دەریای تۆپ لە جۆگەکان و بەدرێژایی کەناراوەکانی کەنداوی مەکسیک، ئۆقیانوسی ئەتڵەسی و ئۆقیانوسی ئارام، ڕۆژئاوای ئەتڵەسی، لە نیو ئینگلاند تا بەرازیل، لە ڕۆژهەڵاتی زەریای هێمن لە کالیفۆرنیاوە تا ئیکوادۆر و لە ڕۆژئاوای زەریای هێمن لە دەریای ژاپۆنەوە تا دەریای باشوری چین دەژین، لە ئاوی سوێری خولگەیی بۆ نیمچە خولگەیی گەشە دەکات لەگەڵ پلەی گەرمی لە دەوروبەری ٧٤ پلەی فەهرنهایت.

بە وشککراوی وەک خۆراکی پڕ پرۆتین و دەرمانی تەقلیدی لە ئاسیادا خواستی لەسەرە، لە کاتێکدا جەلی ماسی تۆپ دەتوانێت ژەهر دەربکات هەرچەندە پێوەدانەکەی بە شێوەیەکی ئاسایی مەترسی کەمە بەڵام هێشتا ئامۆژگاری دەکرێت ئاگادار بیت لە حاڵەتە دەگمەنەکانی پێوەدانی ئەو ژەهرەی لێوەی دەردەچێت دەبێتە هۆی کێشەی دڵ لە مرۆڤ و ئاژەڵدا.

'''٥- جەلی ماسی شین'''-Blue jellyfish: بە ئاگری شین ناسراوە بەزۆری لە دەوروبەری ئاوەکانی بەریتانیا دەژی لە بەشەکانی دیکەی ئەوروپا و لە کەناراوەکانی ئیرلەندا، دەریای باکور و بەدرێژایی کەناری ڕۆژئاوای سکۆتلەندا لە هاوین و پایزدا دەبینرێن، تەمەنیان نزیکەی یەک ساڵە، ناوی زانستی “''Cyanea Lamarckii''” یە. [[پەڕگە:Blue jellyfish in Brofjorden at Sandvik 5 - cropped.jpg|وێنۆک|جەلی ماسی شین]]زەنگێکی شێوە گومەزی هەیە، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Blue jellyfish {{!}} The Wildlife Trusts |ناونیشان=https://www.wildlifetrusts.org/wildlife-explorer/marine/jellyfish/blue-jellyfish |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.wildlifetrusts.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;قۆچەکانی چزوودارن و چوار قۆڵی دەمی گەورە کە چرچی و شەپۆلی زۆریان هەیە، ڕەنگی زەنگەکەی بەپێی تەمەن و پێگەشتنی دەگۆڕێت لە سەرەتاکانی تەمەنی بێ ڕەنگە و شەفافە بە تایبەت دەوروبەری لێوارەکانی زەنگەکەی، کاتێک پێدەگات لە تەمەنی گەورەیدا ڕەنگی باوی شینە ڕەنگەکانی تری وەکو مۆر، زەرد، پرتەقاڵی، وەنەوشەیی یان سپی، ئەوانەی ڕەنگیان زەردترە (گەنجترن) بەهۆیەوە بە ئاسانی تێکەڵ دەبن لەگەڵ جەلی ماسی شێر بەڵام خاڵی جیاوازی نێوانیان ئەوەیە کە بچوکترن و زەنگێکی شینیان هەیە کە هێڵی نیوەتیرەیی لە ڕێگەیەوە دەبینرێت.

خۆراکی جەلی ماسی شین وەکو زۆربەی جۆرەکانی تری لالەی دەریا فیتۆپلانکتۆن و &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Blue Jelly (Cyanea lamarckii) |ناونیشان=https://www.inaturalist.org/taxa/447777-Cyanea-lamarckii |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=iNaturalist |زمان=en}}&lt;/ref&gt;زۆپلانکتۆن و هێلکە و کرمۆکی ئاژەڵە ئاوییەکانی تری وەک ماسییە هەروەها قۆچەکانیان بەکاردەهێنن کە کیسەکانی نێمەتسستی تێدایە نەک تەنها بۆ گرتنی نێچیرەکانیان بەڵکو بۆ خۆپاراستن لە ئاژەڵە دڕندەکانیش، توانای پێوەدانی هەیە بۆیە دەست لێدانی سەلامەت نییە، پێوەدانی دەبێتە هۆی ئازاری زۆری ماسولکەکان، سکچون، پشت ئێشە، ئازاری گەدە و لە هەندێ حاڵەتدا دەبنە هۆی مردن.

== نیشانەکانی پێوەدان و چارەسەر ==
'''نیشانەکانی پێوەدانی:'''

نیشانەکانی پێوەدانی بەندە بە جۆری ئەو جەلی ماسیەی کە بەرکەوتنت لەگەڵدا کردووە، ئەگەر پێوەدانێکی بچوک بێت لەوانەیە هەست بە ئازارێکی کەم، خوران و سوتان بکەیت لەسەر پێست هەروەها پەڵەی وەک لیر و پەڵەی سور، مۆر یان قاوەیی دەربکەوێت.
[[پەڕگە:Jellyfish dermatitis case1 abdominal skin lateral.jpg|وێنۆک]]
پێوەدانی جەلی ماسی مەترسیدارتر زیانی گەورەتر دەبێت، پێویستە دەستبەجێ داوای یارمەتی پزیشکی بکەی ئەگەر ئەم نیشانانە دەرکەوتن:

•سەختی هەناسەدان

•ئازاری سنگ

•گرژبوونی ماسولکەکان

•سڕبوون

•ڕشانەوە

•قورسی قوتدان

•ئارەقکردنی زۆر

'''چارەسەرەکان:'''

چارەسەری پێوەدانی لالەی دەریا &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jellyfish stings - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic |ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/jellyfish-stings/diagnosis-treatment/drc-20353290 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mayoclinic.org}}&lt;/ref&gt;بریتییە لە چارەسەری سەرەتایی و چارەسەری پزیشکی

'''چاودێری فریاگوزاری سەرەتایی لە ماڵەوە''' زۆربەی پێوەدانی جەلی ماسی بەم شێوەیە چارەسەر دەکرێت:

١- بە مووکێشێک قۆچەکانی بە وریاییەوە لێبکەرەوە.

٢- شوێنی پێوەدانەکە بە سرکە بۆ ماوەی ٣٠ چرکە بشۆ، سرکە سەلامەت و کاریگەرە بۆ هەموو جۆرەکانی پێوەدانی لالەی دەریا، بە خێرایی هەزاران خانەی بچووکی پێوە نەگیراو ڕادەگرێت کە لەسەر ڕووی پێست بەجێماون پاش بەرکەوتنی قۆچەکان.(ئەگەر سرکە بەردەست نەبوو فەتوانرێت شوێنی پێوەدانەکە بە ئاوی زەریا بشۆرێت).

''ئاگاداربە: ئاوی سازگار و کهول بەکارمەهێنە بۆ شوێنی پێوەدانەکە.''

٣- پێویستە شوێنی پێوەدانەکە لە ئاوی گەرمدا تەڕ بکەیت بۆ ماوەی (٢٠-٤٥ خولەک)، پلەی گەرمی ئاوەکە دەبێت نزیکەی (٤٢-٤٥ پلەی سەدیی) بێت.

٤- مەیخشێنە لە لمدا، هیچ پەستانێک مەخەرە سەری و مەیڕوشێنە.

٤- پاش خوساندنی لە ئاوی گەرمدا، دژە هیستامین یان کرێمی ستیرۆید وەک کرێمی کۆرتیزۆن بەکاربهێنە، ئەمە یارمەتیدەر دەبێت بۆ چارەسەرکردنی ئازار و خوران هەروەها دەتوانیت پاکەتی سەهۆڵ یان ئاوی گەرم بەکاربهێنیت بۆ کەمکردنەوەی ئازار و هەڵئاوسان.

'''چارەسەری پزیشکی لە نەخۆشخانە:'''

هەندێک &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jellyfish stings Information {{!}} Mount Sinai - New York |ناونیشان=https://www.mountsinai.org/health-library/poison/jellyfish-stings |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Mount Sinai Health System |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;پشکنین ئەنجام دەدەن لەوانە پشکنینی میز، خوێن و تیشکی سنگ هەروەها پێوانی ڕێژەی لێدانی دڵ، هەناسەدان، پلەی گەرمی و پەستانی خوێن، لە ئەگەری هەبونی هەر کێشەیەک چارەسەر دەکرێن.

ئەو دەرمانانەی پزیشک بەکاری دەهێنێت ئەمانە لەخۆ دەگرێت:

'''ئازارشکێنەکان:''' یارمەتیدەر دەبن بۆ کەمکردنەوەی ئازار.

'''دژە ڤێنین:''' دژە ڤێنین یارمەتیدەر دەبێت بۆ پێچەوانەکردنەوەی کاریگەری ژەهر.

•دژە ژەهری سندوقی جەلی ماسی بەو کەسانە دەدرێت کە نەخۆش دەکەون دوای پێوەدانیان لەلایەن سندوقی جەلی ماسی هەروەها بۆ ئەو کەسانە بەکاردێت کە ئازاری زۆریان هەیە و بە دەرمانی ئازارشکێن کۆنتڕۆڵ ناکرێت.

'''دژە هیستامین:''' دژە هیستامینەکان یارمەتیدەر دەبن لە کەمکردنەوەی خوران و لیر.

زۆربەی پێوەدانی لالەی دەریا لە دوای چەند کاتژمێرێک کەسەکە چاک دەبێتەوە، بەڵام هەندێک پێوەدان دەبێتە هۆی وروژاندنی پێست یان لیر کە چەند هەفتەیەک دەخایەنێت، پێوەدانی جۆرە مەترسیدارەکان لە ماوەی ٤-٤٨ کاتژمێردا دەبێتە هۆی مردن، هەندێک پێوەدانی سندوقی جەلی ماسی دەتوانێت مرۆڤ لە ماوەی چەند خولەکێکدا بکوژێت.

'''&lt;big&gt;خۆپاراستن:&lt;/big&gt;''' 

١- مەلە مەکە لە ناو ئاوێکدا کە لەوانەیە جەلی ماسی تێدابێت و لۆشنی پارێزەر بەکاربهێنە.

٢- جلی پارێزەر بپۆشە.

٣- هەرگیز دەست لە جەلی ماسی مەدە، تەنانەت ئەگەر مردبێت هێشتا دەتوانێ پێوەت بدات چونکە پێکهاتەی خانەکانی کیسەکانی نێمەتسست بۆ ماوەیەکی درێژ پاش مردنی لالەی دەریا هەر دەمێننەوە.

== سودەکانی ==
'''سەرچاوەی خۆراکی:'''

لە هەزاران جۆر لالەی دەریا لە سەرانسەری جیهاندان تەنها '''١١''' جۆر دۆزراونەتەوە کە شیاون بۆ خواردن بۆنمونە جەلی ماسی مانگ، وەک پێکهاتەیەک لە خواردنە جۆراوجۆرەکاندا بەکاردەهێنرێن هەروەها لە وڵاتانی ڤێتنام، ژاپۆن، چین و کۆریا دەخورێن، چەندین جۆری خواردن دەتوانرێت بە جەلی ماسی ئامادە بکرێت لەوانە زەڵاتە و سوشی بەگشتی لە هەندێک وڵاتی ئاسیا بە خواردنێکی خۆش دادەنرێت. 

تایبەتمەندی خۆراکی زۆر باشی هەیە، کابۆهیدرات و کالۆری کەمە بەمەش دەبێتە هەڵبژاردەیەکی پەسەند بۆ دابەزاندنی کێش، سەرچاوەیەکی باشی توخمە سەرەکیەکان، دژە ئۆکسیدەکان، کانزاکان و خۆراکە گرنگەکانی دیکەیە. 

سەرەڕای ئەوەش، سەرچاوەیەکی زۆر باشە بۆ پرۆتین کە یارمەتیدەرە بۆ پاراستنی تەندروستی ماسولکەکان لەکاتی ڕێجیمدا هەروەها دەوڵەمەندە بە ترشە ئەمینی کە بەشێکی دانەبڕاوەیە لە گەشەکردن و چاککردنەوەی خانەکان، تایبەتمەندی دژە ئۆکسیدیان زۆرە کە ڕێگە لە زیانی خانەکان دەگرێت و فشاری ئۆکسجین کەم دەکاتەوە و مەترسی نەخۆشییە درێژخایەنەکان کەم دەکاتەوە ئەم دژە ئۆکسیدە بەهێزانە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە بەهێزکردنی تەندروستی گشتی لە ڕێگەی بەهێزکردنی سیستەمی بەرگری و کەمکردنەوەی هەوکردن، بوونی ترشە چەوری “ئۆمیگا ٣” وایان لێدەکات خۆراکی تەندروستتربن چونکە ترشە چەورییەکانی “ئۆمیگا ٣” ڕێگری لە چەوری دەکەن بە درێژایی دیواری خوێنبەرەکان و یارمەتیدەرن بۆ ڕێگرتن لە نەخۆشییەکانی دڵ.
&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chuka Kurage Which Popular for Japanese People of Different Material Seasoned Jellyfish with Sesame Oil Suppliers - Quotation - Yangqi|ناونیشان=https://m.sushiseafood.com/seasoning-cephalopod/seasoning-jellyfish/chuka-kurage-which-popular-for-japanese.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=m.sushiseafood.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;[[پەڕگە:Chuka kurage(jellyfish) 2014.jpg|وێنۆک]]
&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Jellyfish: Benefits, Nutritional Value, Side Effects &amp; Recipes|ناونیشان=https://www.healthifyme.com/blog/jellyfish/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=HealthifyMe|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240916130306/https://www.healthifyme.com/blog/jellyfish/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;یەک کوپ (٥٨گرام) جەلی ماسی وشککراو پێکهاتووە لە:

کالۆری: ٢١ 

پرۆتین: ٣ گرام

چەوری: ١ گرام

سیلینیۆم: ٪٤٥ ی بەهای ڕۆژانە

کۆلین: ٪١٠ی DV

ئاسن: ٪٧ی DV

'''سەرچاوەی دەرمان:'''

دەوڵەمەندە بە کۆلاجین کە پرۆتینێکی گرنگە پاڵپشتی نەرمی پێست، تەندروستی جومگەکان، چاککردنەوەی شانەکان دەکات و پێکهاتەیەکی سەرەکییە بۆ پاراستنی پێست و یارمەتیدەرە بۆ چاکبوونەوەی برینەکان.

ژەهری لالەی دەریا بە سەرچاوەیەکی سەرنجڕاکێش دادەنرێت لە پەرەپێدانی دەرمانی نوێ بۆ چارەسەری نەخۆشییە جۆراوجۆرەکان.

لەکاتی ڕاماڵین بەناو ئاودا لالەی دەریا پەناگە و پاراستن بۆ هەندێک جۆری ماسی دابین دەکات و وایان لێدەکات خۆیان لە ئاژەڵە دڕندەکان بشارنەوە.{{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|کۆمەڵگا|ئاو|مێژوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Scyphozoa}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>327akq71i2qvftccu8xteiqmvji4psf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مۆستا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24238</id>
    <revision>
      <id>1574223</id>
      <parentid>1361317</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T15:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9061" sha1="scs2yxvgxttjcyd7n707k5afogwaj36" xml:space="preserve">{{Databox}}'''مۆستا''' ({{بە ماڵتی|Mosta}}) شارێکی ناوچەی [[ماڵتای باکوور]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[١٩٩٥]]دا ١٦٫٧٥٤ کەس بووە و لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ١٨٫٦٧٦ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
«مۆستا» لە سەردەمی [[پێش مێژوو]]ەوە ئاوەدان بووە. [[دۆلمێن]]ەکان لە سنوورەکانی «مۆستا» و شوێنەواری عارەبانەکان بەڵگەی سەرەکین بۆ ئەمە. ھەر دۆلمێنێک دوو بەردی ڕاوەستاوی لاکێشەیی و بەردێکی تری ھاوشێوەی ھەیە کە بە ئاسۆیی لە سەرووی دووەکەی تری تری داندراوە.&lt;ref name=&quot;morana&quot;&gt;{{cite book |last1=Morana |first1=Martin |url=https://sites.google.com/site/kliemustorja/home/titlu/introduzzjoni/dwar-l-awtur/a/b/c/c/d |title=Bejn kliem u storja: glossarju enċiklopediku dwar tradizzjonijiet - toponimi - termini storiċi Maltin |date=September 2011 |publisher=Best Print |isbn=978-99957-0-137-6 |location=[[Malta]] |pages=57–58 |language=mt |oclc=908059040 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005162338/https://sites.google.com/site/kliemustorja/home/titlu/introduzzjoni/dwar-l-awtur/a/b/c/c/d |archive-date=5 October 2016}}&lt;/ref&gt;

لە چاخەکانی ناوەڕاستدا، «مۆستا» گوندێکی بچووک بوو لە نێوان چەندین گوندی تردا، کە ھەر یەکەیان دانیشتووانێکی کەمیان ھەبوو. ئەم گوندە بچووکانە بریتی بوون لە «ڕاحال کالێجا»، «ڕاحال حۆبلا»، «ڕاحال پێسا» (یان «پیسێ» / «بیسێ»)، «ڕاحال سیر»، «ڕاحال کیرچیپوولی»، «ڕاحال بڕابار» و «ڕاحال دیمێچ» (یان «دیماگ»). لە سەدەی ١٦دا، ئەم گوندانە گرنگییان کەم بووەوە و «مۆستا» جێگەی خۆی وەک گوندی سەرەکی گرتەوە. لە ساڵی ١٤١٩دا، گوندەکانی «ڕاحال کالێجا»، «بیسێ» و «دیماگ» پێکەوە دانیشتووانێکی ٤٧٥ کەسییان ھەبوو، لە کاتێکدا لە کۆتایی سەدەی ١٥دا «مۆستا» دانیشتووانەکەی ٤٨٢ کەس بوو.&lt;ref name=&quot;galea2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Galea |first1=Jeffrey |title=Mosta – a historical, urban and demographic overview |journal=Soċjetà Filarmonika Santa Marija Mosta – Annwal 2004 |date=2004 |pages=97–99, 101–102 |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/65039/1/Mosta%2C%20historical%20urban.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813221140/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/65039/1/Mosta,%20historical%20urban.pdf |archive-date=13 August 2025}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٥٢٦دا، [[چەتە دەریایییەکانی بەربەری|چەتە دەریایییەکانی بەربەری]] بە سەرکردایەتی «سینان ڕەیس» [[ھێرش بۆ سەر مۆستا|ھێرشیان کردە سەر مۆستا]]، ھەندێک لە دانیشتووانەکەیان کوشت و نزیکەی ٤٠٠ کەسییان کۆیلە کرد. بەپێی نەریت، بووکێک کە خەریک بوو ھاوسەرگیری بکات لە نێوان دەستگیرکراوەکاندا بوو، و ئەم ڕووداوە لە [[فۆلکلۆری ماڵتا|فۆلکلۆری ماڵتادا]] بە چیڕۆکی بووکی مۆستا ({{langx|mt|l-għarusa tal-Mosta}}) ناسرا.&lt;ref name=&quot;cassarpullicino1988&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cassar Pullicino |first1=Giuseppe |title=La leggenda Maltese della sposa della Mosta : due varianti inedite e la &quot;Scibilia Nobili&quot; siciliana |journal=Journal of Maltese Studies |date=1988 |issue=17–18 |pages=164–180 |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/28723/1/La%20leggenda%20maltese%20della%20sposa%20della%20Mosta%20%20due%20varianti%20inedite%20e%20la%20Scibilia%20Nobili%20siciliana%20%20G.%20Cassar%20Pullicino.%20Journal%20of%20Maltese%20Studies.%2017-18.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815041056/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/28723/1/La%20leggenda%20maltese%20della%20sposa%20della%20Mosta%20%20due%20varianti%20inedite%20e%20la%20Scibilia%20Nobili%20siciliana%20%20G.%20Cassar%20Pullicino.%20Journal%20of%20Maltese%20Studies.%2017-18.pdf |archive-date=15 August 2021 |language=Italian}}&lt;/ref&gt; چەندین وەشانی ئەم چیڕۆکە بوونی ھەیە، کە باوترینیان ئەوەیە کە بووکێک بە ناوی «ئەنجێلیکا» یان «ماریانا کۆمبۆ» لە شوێنی نیشتەجێبوونی خێزانەکەی، [[بورجی کۆمبۆ]]، ڕفێندراوە و براوە بۆ حەرەمسەرای سوڵتان یان پاشایەکی [[باکووری ئەفریقا]]. لە زۆربەی وەشانەکاندا، دەستگیرانەکەی، «تۆنی ماندوکا»، تووانی ئازادییەکەی بەدەستبھێنێت بە پێدانی فیدیە یان بە گەشتکردن بۆ ئەو شوێنەی کە لێی دەستبەسەر بوو و یارمەتیدانی بۆ ڕاکردن. دەگوترێت کە بووکەکە دوای ماوەیەکی کەم لە گەڕانەوەیان بۆ «ماڵتا» کۆچی دوایی کردووە و مێردەکەشی دوای ماوەیەک لە کاتی شەڕکردن لەگەڵ [[توورکەکان]] کۆچی دوایی کردووە.&lt;ref name=&quot;camilleri2001&quot;&gt;{{cite journal |last1=Camilleri |first1=Anthony |title=Is-Sibi u s-Sibbien fl-istorja tal-Mosta: Storja, Folklor u Letteratura: L-Għarusa tal-Mosta u x-Xebba ta' Wied l-Isperanza |journal=Filarmonika Santa Marija Mosta – Festa ta' l-Assunta Awissu, 2001 |date=2001 |pages=62–64, 66–76 |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/65219/1/Is-Sibi%20u%20s-Sibbien%20f-istorja%20tal-Mosta.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814112449/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/65219/1/Is-Sibi%20u%20s-Sibbien%20f-istorja%20tal-Mosta.pdf |archive-date=14 August 2025 |language=Maltese}}&lt;/ref&gt;

سەردانی نێردراوی ئایینی مەتران [[پیێترۆ دوسینا]] لە ساڵی ١٥٧٥دا ئاماژەی بەوە کردووە کە تەنانەت ئەو کەنیسەیەی بۆ «بەرزبوونەوەی مەریەم» تەرخانکرابوو کە لە «مۆستا» بوو، ئەوەندە لە ناوچەکەدا گرینگ بوو کە بە ھەڵە بە «کەنیسەی پەرستگا» ناو دەبرا. لە ساڵی ١٥٧٥دا، ٥٨٠ کەس لە «مۆستا» دەژیان.

«مۆستا» لە سەردەمی ھاوچەرخدا شاھیدی دروستکردنی چەندین خانووی نوێیە. ناوچە نوێیە ئاوەدانکراوەکان بە خانووی نیشتەجێبوون لە پەراوێزی «مۆستا»ی کۆندا دەبینرێن. ئەم ناوچە نوێیانە بەم ناوانە ناسراون: «سانتا مارگێریتا»، «تال-بلاتا ل-غۆلیا»، «ئیز-زۆکریا»، «ئیس-سغایتار» و «تا-ملێت». ئەمەش بەو مانایەیە کە دانیشتووانی «مۆستا» ڕوو لە زیادبوونە. «مۆستا» ھەروەھا بووەتە ناوەندێکی بازرگانی قەرەباڵغ. ھەموو ئەم پێشھاتانە «مۆستا»یان کردووە بە شارۆچکەیەکی گەورە بە پێوەرە ناوخۆیییەکان و ئەمڕۆ لە ڕیزی گەورەترین شارەکانی دوورگەکانی ماڵتادایە.

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{ماڵتا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Mosta}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:مۆستا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>scs2yxvgxttjcyd7n707k5afogwaj36</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574224</id>
      <parentid>1574223</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T15:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9035" sha1="ikpl0mjxpg3dojcg6ap0z8zoskjusqa" xml:space="preserve">{{Databox}}'''مۆستا''' ({{بە ماڵتی|Mosta}}) شارێکی ناوچەی [[ماڵتای باکوور]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[١٩٩٥]]دا ١٦٫٧٥٤ کەس بووە و لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ١٨٫٦٧٦ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
«مۆستا» لە سەردەمی [[پێش مێژوو]]ەوە ئاوەدان بووە. [[دۆلمێن]]ەکان لە سنوورەکانی «مۆستا» و شوێنەواری عارەبانەکان بەڵگەی سەرەکین بۆ ئەمە. ھەر دۆلمێنێک دوو بەردی ڕاوەستاوی لاکێشەیی و بەردێکی تری ھاوشێوەی ھەیە کە بە ئاسۆیی لە سەرووی دووەکەی تری تری داندراوە.&lt;ref name=&quot;morana&quot;&gt;{{cite book |last1=Morana |first1=Martin |url=https://sites.google.com/site/kliemustorja/home/titlu/introduzzjoni/dwar-l-awtur/a/b/c/c/d |title=Bejn kliem u storja: glossarju enċiklopediku dwar tradizzjonijiet - toponimi - termini storiċi Maltin |date=September 2011 |publisher=Best Print |isbn=978-99957-0-137-6 |location=[[Malta]] |pages=57–58 |language=mt |oclc=908059040 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005162338/https://sites.google.com/site/kliemustorja/home/titlu/introduzzjoni/dwar-l-awtur/a/b/c/c/d |archive-date=5 October 2016}}&lt;/ref&gt;

لە چاخەکانی ناوەڕاستدا، «مۆستا» گوندێکی بچووک بوو لە نێوان چەندین گوندی تردا، کە ھەر یەکەیان دانیشتووانێکی کەمیان ھەبوو. ئەم گوندە بچووکانە بریتی بوون لە «ڕاحال کالێجا»، «ڕاحال حۆبلا»، «ڕاحال پێسا» (یان «پیسێ» / «بیسێ»)، «ڕاحال سیر»، «ڕاحال کیرچیپوولی»، «ڕاحال بڕابار» و «ڕاحال دیمێچ» (یان «دیماگ»). لە سەدەی ١٦دا، ئەم گوندانە گرنگییان کەم بووەوە و «مۆستا» جێگەی خۆی وەک گوندی سەرەکی گرتەوە. لە ساڵی ١٤١٩دا، گوندەکانی «ڕاحال کالێجا»، «بیسێ» و «دیماگ» پێکەوە دانیشتووانێکی ٤٧٥ کەسییان ھەبوو، لە کاتێکدا لە کۆتایی سەدەی ١٥دا «مۆستا» دانیشتووانەکەی ٤٨٢ کەس بوو.&lt;ref name=&quot;galea2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Galea |first1=Jeffrey |title=Mosta – a historical, urban and demographic overview |journal=Soċjetà Filarmonika Santa Marija Mosta – Annwal 2004 |date=2004 |pages=97–99, 101–102 |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/65039/1/Mosta%2C%20historical%20urban.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813221140/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/65039/1/Mosta,%20historical%20urban.pdf |archive-date=13 August 2025}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٥٢٦دا، [[چەتە دەریایییەکانی بەربەری|چەتە دەریایییەکانی بەربەری]] بە سەرکردایەتی «سینان ڕەیس» [[ھێرش بۆ سەر مۆستا|ھێرشیان کردە سەر مۆستا]]، ھەندێک لە دانیشتووانەکەیان کوشت و نزیکەی ٤٠٠ کەسییان کۆیلە کرد. بەپێی نەریت، بووکێک کە خەریک بوو ھاوسەرگیری بکات لە نێوان دەستگیرکراوەکاندا بوو، و ئەم ڕووداوە لە [[فۆلکلۆری ماڵتا|فۆلکلۆری ماڵتادا]] بە چیڕۆکی بووکی مۆستا ({{langx|mt|l-għarusa tal-Mosta}}) ناسرا.&lt;ref name=&quot;cassarpullicino1988&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cassar Pullicino |first1=Giuseppe |title=La leggenda Maltese della sposa della Mosta : due varianti inedite e la &quot;Scibilia Nobili&quot; siciliana |journal=Journal of Maltese Studies |date=1988 |issue=17–18 |pages=164–180 |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/28723/1/La%20leggenda%20maltese%20della%20sposa%20della%20Mosta%20%20due%20varianti%20inedite%20e%20la%20Scibilia%20Nobili%20siciliana%20%20G.%20Cassar%20Pullicino.%20Journal%20of%20Maltese%20Studies.%2017-18.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815041056/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/28723/1/La%20leggenda%20maltese%20della%20sposa%20della%20Mosta%20%20due%20varianti%20inedite%20e%20la%20Scibilia%20Nobili%20siciliana%20%20G.%20Cassar%20Pullicino.%20Journal%20of%20Maltese%20Studies.%2017-18.pdf |archive-date=15 August 2021 |language=Italian}}&lt;/ref&gt; چەندین وەشانی ئەم چیڕۆکە بوونی ھەیە، کە باوترینیان ئەوەیە کە بووکێک بە ناوی «ئەنجێلیکا» یان «ماریانا کۆمبۆ» لە شوێنی نیشتەجێبوونی خێزانەکەی، [[بورجی کۆمبۆ]]، ڕفێندراوە و براوە بۆ حەرەمسەرای سوڵتان یان پاشایەکی [[باکووری ئەفریقا]]. لە زۆربەی وەشانەکاندا، دەستگیرانەکەی، «تۆنی ماندوکا»، تووانی ئازادییەکەی بەدەستبھێنێت بە پێدانی فیدیە یان بە گەشتکردن بۆ ئەو شوێنەی کە لێی دەستبەسەر بوو و یارمەتیدانی بۆ ڕاکردن. دەگوترێت کە بووکەکە دوای ماوەیەکی کەم لە گەڕانەوەیان بۆ «ماڵتا» کۆچی دوایی کردووە و مێردەکەشی دوای ماوەیەک لە کاتی شەڕکردن لەگەڵ [[توورکەکان]] کۆچی دوایی کردووە.&lt;ref name=&quot;camilleri2001&quot;&gt;{{cite journal |last1=Camilleri |first1=Anthony |title=Is-Sibi u s-Sibbien fl-istorja tal-Mosta: Storja, Folklor u Letteratura: L-Għarusa tal-Mosta u x-Xebba ta' Wied l-Isperanza |journal=Filarmonika Santa Marija Mosta – Festa ta' l-Assunta Awissu, 2001 |date=2001 |pages=62–64, 66–76 |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/65219/1/Is-Sibi%20u%20s-Sibbien%20f-istorja%20tal-Mosta.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814112449/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/65219/1/Is-Sibi%20u%20s-Sibbien%20f-istorja%20tal-Mosta.pdf |archive-date=14 August 2025 |language=Maltese}}&lt;/ref&gt;

سەردانی نێردراوی ئایینی مەتران [[پیێترۆ دوسینا]] لە ساڵی ١٥٧٥دا ئاماژەی بەوە کردووە کە تەنانەت ئەو کەنیسەیەی بۆ «بەرزبوونەوەی مەریەم» تەرخانکرابوو کە لە «مۆستا» بوو، ئەوەندە لە ناوچەکەدا گرینگ بوو کە بە ھەڵە بە «کەنیسەی پەرستگا» ناو دەبرا. لە ساڵی ١٥٧٥دا، ٥٨٠ کەس لە «مۆستا» دەژیان.

«مۆستا» لە سەردەمی ھاوچەرخدا شاھیدی دروستکردنی چەندین خانووی نوێیە. ناوچە نوێیە ئاوەدانکراوەکان بە خانووی نیشتەجێبوون لە پەراوێزی «مۆستا»ی کۆندا دەبینرێن. ئەم ناوچە نوێیانە بەم ناوانە ناسراون: «سانتا مارگێریتا»، «تال-بلاتا ل-غۆلیا»، «ئیز-زۆکریا»، «ئیس-سغایتار» و «تا-ملێت». ئەمەش بەو مانایەیە کە دانیشتووانی «مۆستا» ڕوو لە زیادبوونە. «مۆستا» ھەروەھا بووەتە ناوەندێکی بازرگانی قەرەباڵغ. ھەموو ئەم پێشھاتانە «مۆستا»یان کردووە بە شارۆچکەیەکی گەورە بە پێوەرە ناوخۆیییەکان و ئەمڕۆ لە ڕیزی گەورەترین شارەکانی دوورگەکانی ماڵتادایە.

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{پۆلی کۆمنز|Mosta}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:مۆستا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>ikpl0mjxpg3dojcg6ap0z8zoskjusqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناشار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24244</id>
    <revision>
      <id>1574219</id>
      <parentid>1362359</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T15:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5070" sha1="qo7w2a26zo5zktgpn1n9frjpctq8fzb" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ناشار''' ({{بە ماڵتی|Naxxar}}) شارێکی ناوچەی [[ماڵتای باکوور]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ١١٫٩٤٧ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==ڕەگناسی==
[[پەڕگە:Armoury_(Naxxar).jpg|وێنۆک|چەپ|[[کارگەی چەک]] («ئیل-پالاز تال-ئارمەریا») باڵەخانەیەک لە نەشار، ئێستا یانەیەکی تۆپی پێیە، ماڵی [[یانەی تۆپی پێی نەشار لایۆنز]]]]
بەپێی ئەفسانە و [[ئینجیل]]، «نەشارینەکان» لە یەکەم کەسانە بوون کە یارمەتی [[پۆڵسی پیرۆز]] و ھاوڕێ سەرنشینە کەشتی شکاوەکانیان دا کاتێک کەشتییەکەیان لە [[کەنار]] گیر بوو. لەبەر ئەم ھۆکارە زۆر کەس ناوی نەشار بە ناسار («ناسرا») دەبەستنەوە کە بە واتای «گۆڕین بۆ [[مەسیحییەت]]» دێت.

بەزۆری پێیان وایە ناوەکە لە کرداری کۆنی ماڵتی «نەشار» وەرگیراوە، کە بە واتای بڵاوکردنەوە دێت، بە ئاماژەدان بەو دەشتایییە پانەی کە گوندەکەی لەسەر دۆزراوەتەوە.
ھەندێکی تر پێداگری دەکەن کە ناوەکە لە «نسارا» یان «نازارۆی»ەوە ھاتووە کە بە واتای «ئەوانەی باوەڕیان بە فێرکارییەکانی [[مەسیح]] ھەیە کە خەڵکی ناسیرە بوو و لەبەر ئەوەش نۆزری» دێت.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=bJ8NAAAAYAAJ&amp;q=nasciaro&amp;pg=PA120|title=A Hand Book, Or Guide, for Strangers Visiting Malta|first=Thomas|last=MacGill|date=27 October 2017|publisher=L. Tonna|page=120|access-date=27 October 2017|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; ھەندێکی تر دەڵێن وشەی نەشار بە واتای «کەسێک کە دەبڕێت، جیادەکاتەوە یان پارچە دەکات» دێت - لە نەشاردا، زۆر بەردتاش ھەن.

ماگری، لە کتێبەکەیدا دەڵێت وشەی نەشار لە «نازار»ەوە ھاتووە کە بە [[عیبری]] بە واتای «بۆ ئەو ھەڵبژێردراو» یان «کەسێک کە بۆ خۆی دەمێنێتەوە» دێت. ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە لە نزیک ئەو شوێنە [[عەرەبەکان]] گوندێکیان دروست کردبوو کە ناویان نابوو ھال موسەلمیێت، کە بە واتای «گوندی موسڵمانان» دێت. لەبەر ئەم ھۆکارە مەسیحییەکان گوندێکی تریان دەستپێکرد – گوندی مەسیحییەکان و بەم شێوەیە ناوی نەشار.&lt;ref&gt;[http://dinlarthelwa.org/wp-content/uploads/2011/10/naxxar-walks.pdf &quot;Naxxar, four walks to discover a village&quot;], Din l-Art Helwa, p. 31-2.&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە ھەرگیز بە ڕوونی ڕوون نەکراوەتەوە کە ناوی نەشار لە کوێوە سەرچاوەی گرتووە، بەڵام ڕاستییەکی ڕوونە کە پەیوەندییەکی نزیک ھەیە لەگەڵ ئەو نەریتەی کە خەڵکی نەشار یەکەم کەس بوون کە بوون بە مەسیحی. لە ڕاستیدا، پەریشی نەشار یەکەم بوو لە دەوروبەری [[ماڵتا]]، دوای پەریشی کاتدراڵ (مدینا) و پەریشی [[ڤیتۆریۆسا]]. ئەمەش بە دروشمی گوندەکە – «پریۆر کرێدیدی» – کە بە واتای یەکەم کەس بۆ باوەڕھێنان دێت، پشتڕاستکراوەتەوە و زیاتر دەسەلمێندرێت.

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{ماڵتا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Naxxar}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>qo7w2a26zo5zktgpn1n9frjpctq8fzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574220</id>
      <parentid>1574219</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T15:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5044" sha1="pwvyxwdkp2t2hq6lg3u0lahgkfngx30" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ناشار''' ({{بە ماڵتی|Naxxar}}) شارێکی ناوچەی [[ماڵتای باکوور]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ١١٫٩٤٧ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==ڕەگناسی==
[[پەڕگە:Armoury_(Naxxar).jpg|وێنۆک|چەپ|[[کارگەی چەک]] («ئیل-پالاز تال-ئارمەریا») باڵەخانەیەک لە نەشار، ئێستا یانەیەکی تۆپی پێیە، ماڵی [[یانەی تۆپی پێی نەشار لایۆنز]]]]
بەپێی ئەفسانە و [[ئینجیل]]، «نەشارینەکان» لە یەکەم کەسانە بوون کە یارمەتی [[پۆڵسی پیرۆز]] و ھاوڕێ سەرنشینە کەشتی شکاوەکانیان دا کاتێک کەشتییەکەیان لە [[کەنار]] گیر بوو. لەبەر ئەم ھۆکارە زۆر کەس ناوی نەشار بە ناسار («ناسرا») دەبەستنەوە کە بە واتای «گۆڕین بۆ [[مەسیحییەت]]» دێت.

بەزۆری پێیان وایە ناوەکە لە کرداری کۆنی ماڵتی «نەشار» وەرگیراوە، کە بە واتای بڵاوکردنەوە دێت، بە ئاماژەدان بەو دەشتایییە پانەی کە گوندەکەی لەسەر دۆزراوەتەوە.
ھەندێکی تر پێداگری دەکەن کە ناوەکە لە «نسارا» یان «نازارۆی»ەوە ھاتووە کە بە واتای «ئەوانەی باوەڕیان بە فێرکارییەکانی [[مەسیح]] ھەیە کە خەڵکی ناسیرە بوو و لەبەر ئەوەش نۆزری» دێت.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=bJ8NAAAAYAAJ&amp;q=nasciaro&amp;pg=PA120|title=A Hand Book, Or Guide, for Strangers Visiting Malta|first=Thomas|last=MacGill|date=27 October 2017|publisher=L. Tonna|page=120|access-date=27 October 2017|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; ھەندێکی تر دەڵێن وشەی نەشار بە واتای «کەسێک کە دەبڕێت، جیادەکاتەوە یان پارچە دەکات» دێت - لە نەشاردا، زۆر بەردتاش ھەن.

ماگری، لە کتێبەکەیدا دەڵێت وشەی نەشار لە «نازار»ەوە ھاتووە کە بە [[عیبری]] بە واتای «بۆ ئەو ھەڵبژێردراو» یان «کەسێک کە بۆ خۆی دەمێنێتەوە» دێت. ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە لە نزیک ئەو شوێنە [[عەرەبەکان]] گوندێکیان دروست کردبوو کە ناویان نابوو ھال موسەلمیێت، کە بە واتای «گوندی موسڵمانان» دێت. لەبەر ئەم ھۆکارە مەسیحییەکان گوندێکی تریان دەستپێکرد – گوندی مەسیحییەکان و بەم شێوەیە ناوی نەشار.&lt;ref&gt;[http://dinlarthelwa.org/wp-content/uploads/2011/10/naxxar-walks.pdf &quot;Naxxar, four walks to discover a village&quot;], Din l-Art Helwa, p. 31-2.&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە ھەرگیز بە ڕوونی ڕوون نەکراوەتەوە کە ناوی نەشار لە کوێوە سەرچاوەی گرتووە، بەڵام ڕاستییەکی ڕوونە کە پەیوەندییەکی نزیک ھەیە لەگەڵ ئەو نەریتەی کە خەڵکی نەشار یەکەم کەس بوون کە بوون بە مەسیحی. لە ڕاستیدا، پەریشی نەشار یەکەم بوو لە دەوروبەری [[ماڵتا]]، دوای پەریشی کاتدراڵ (مدینا) و پەریشی [[ڤیتۆریۆسا]]. ئەمەش بە دروشمی گوندەکە – «پریۆر کرێدیدی» – کە بە واتای یەکەم کەس بۆ باوەڕھێنان دێت، پشتڕاستکراوەتەوە و زیاتر دەسەلمێندرێت.

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{پۆلی کۆمنز|Naxxar}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>pwvyxwdkp2t2hq6lg3u0lahgkfngx30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مارساسکالا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24252</id>
    <revision>
      <id>1574245</id>
      <parentid>1360278</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15847" sha1="4c2nv46scyqpgp23me9ugulztjnrjlb" xml:space="preserve">{{Databox}}'''مارساسکالا''' ({{بە ماڵتی|Marsaskala}}) شارێکی ناوچەی [[ماڵتای باشووری ڕۆژھەڵات]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[١٩٩٥]]دا ٤٫٧٧٠ کەس بووە و لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ٩٫٢٩٨ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو و ڕەگناسی ==

ناوی شارۆچکەکە لە ڕێنووسی کۆندا بە «مارساسکالا» نووسراوە، و زۆرجار بە کورتکراوەی «ئێم سکالا» بەکاردێت.
ناوێکی لێکدراوە و لە زمانی عەرەبییەوە وەرگیراوە. «مارسا» وشەیەکی باوە بۆ بەندەر (ھەروەھا لە [[مارسا، ماڵتا|مارسا]]، [[مارساخلۆک]]، [[مارسامشێت]] دەبینرێتەوە). لێکدانەوەی «سکالا» قورسترە، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە «سقالی» (سیسلی) وەرگیراوە، بە ئاماژەدان بە کۆمەڵگەیەکی ماسیگرانی دوورگەکە، ڕەنگە بەھۆی چالاکی دەریایی زۆری سیسلییەکانەوە بێت.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Busuttil |first=Joseph |title=Maltese Harbours In Antiquity |url=https://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.05(1968-71)/MH.5(1968)4/orig04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122041637/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.05(1968-71)/MH.5(1968)4/orig04.pdf |archive-date=Jan 22, 2019 |url-status=usurped |website=melitensiawth.com}}&lt;/ref&gt;

مارساسکالا لەلایەن ماڵتایییەکانەوە بە «وید ئیل غاین»یش ناسراوە، چونکە کەنداوەکە و گوندە بچووکە کۆنەکە لە ھەردوو لاوە دوو دۆڵ دەوریان داوە، کە لە ڕێگەیانەوە کانییەکی ئاوی شیرین دەڕژایە ناو قووڵایی کەنداوەکە. «وید» بە واتای دۆڵ دێت و «غاین» (بە عەین گۆ دەکرێت) ئاماژەیە بۆ کانی ئاوی شیرین. بە واتای وشەیی، «وید ئیل غاین» واتە «دۆڵی کانی».&lt;ref name=parish&gt;[https://marsaskalaparish.org/mskala/ Marsaskala Parish]&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:1967 in Malta (8250219127).jpg|وێنۆک|مارساسکالا لە ساڵی ١٩٦٧ - کەشتییەکی [[لوزو|لوزو]] بەرەو سەکۆکە دەچێت]]
مرۆڤەکان لە پێش مێژووەوە لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، وەک چەندین دۆزراوەی شوێنەواری دەری دەخەن. ھەندێک لە پاشماوە کۆنەکان بریتین لە شوێنەواری عارەبانە، کە کەناڵی ھاوتەریبن لەناو بەردەکەدا دروست بوون.&lt;ref name=mepas/&gt;

[[مەسیحییەکان|مەسیحییە]] سەرەتایییەکان [[کاتاکۆمبەکان|کاتاکۆمبەکان]]، ھەروەھا پاشماوەی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆما|ڕۆمانییەکان]]، لە مارساسکالا دۆزرانەوە، کە ئەوەی دووەمیان ئاماژەیە بۆ ئەوەی مارساسکالا بەندەرێکی ڕۆمانیش بووە.&lt;ref name=mepas&gt;{{Cite web |url=https://era.org.mt/en/Documents/Il-Maghluq%20ta%27%20Marsaskala_ManagementPlan.pdf |title=p. 55 |access-date=1 July 2018 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107033715/https://era.org.mt/en/Documents/Il-Maghluq%20ta%27%20Marsaskala_ManagementPlan.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
پاشماوەی [[گەرماوەکان|گەرماوە ڕۆمانییەکان]] لە کێڵگەیەک لە ئیل گزیرا دۆزرایەوە، کە نیمچە دوورگەیەکی بەردینە لە پشت ھۆتێلی جێرما پاڵاس. 
چوار لەنگەری کەشتیی ڕۆمانی ھاوشێوە لە ماوەی ساڵانی شەستەکاندا لە کەنداوەکەدا دۆزرانەوە، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی دەریاییی ماڵتا|مۆزەخانەی دەریاییی ماڵتا]]ن. 
لە ساڵی ٢٠٠٣، نیمچە شوێنەوارناسی ئاماتۆری ئەمریکی [[بۆب کۆرنووک|بۆب کۆرنووک]] ئیدیعای کرد کە [[پۆڵسی نێردراو|پۆڵسی نێردراو]] لە [[کەنداوی سانت تۆماس، ماڵتا|کەنداوی سانت تۆماس]] لە مارساسکالا کەشتییەکەی تێکشکاوە. ئەم ئیدیعایە ھەرگیز پشتڕاست نەکرایەوە و لەلایەن شارەزایانی بوارەکەشەوە ڕەتکرایەوە.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Searching for St. Paul's Shipwreck|url=https://www.cbn.com/cbnnews/world/2010/february/searching-for-pauls-shipwreck-on-malta/|website=CBN|date=30 January 2015|access-date=21 July 2015}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٦١٤دا، ٦٠ کەشتیی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] کە ٦٠٠٠ سەربازیان ھەڵگرتبوو لە مارساسکالا دابەزین و [[ھێرش بۆ سەر زەیتوون|ھێرشێکیان بۆ سەر باشووری ماڵتا]] دەستپێکرد. ھەرچەندە شەڕەکە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی ماڵتایییەکان بوو، بەڵام ترس و یادەوەرییە ترسناکەکانی [[گەمارۆدانی گەورەی ماڵتا|گەمارۆدانی گەورەی ماڵتا]]ی ھێنایەوە یاد. 

قەڵا دەریایییەکان لە ناوچەکەدا دروستکران بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی ھێرشە دەریایییەکان. ئەمانەش بریتین لە [[قەڵای سانت تۆماس|قەڵای سانت تۆماس]] (١٥٦٥) و [[قەڵای زۆنقۆر|قەڵای زۆنقۆر]] (١٦٥٩، لە ١٩١٥ ڕووخێنرا)، ھەروەھا [[قەڵای بریکۆنێت|قەڵای بریکۆنێت]] (١٧١٥). قەڵاکانی دیکە بە تایبەت لەلایەن دانیشتووانی دەوڵەمەندەوە وەک ماڵی قەڵابەند دروستکران، لەوانە [[قەڵای مامۆ|قەڵای مامۆ]]، [[قەڵای تال بوتار|قەڵای تال بوتار]] و [[قەڵای تال گاردیێل|قەڵای تال گاردیێل]]. لە ساڵی ١٨٨٢دا بەریتانییەکان [[بەتریای زۆنقۆر|بەتریای زۆنقۆر]]یان دروستکرد.

لەکاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٠٠دا ھێشتا گوندێکی ماسیگری دڵگیر بوو، بەڵام مارساسکالا لە ماوەی سەدەی ٢٠ و ٢١دا بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کردووە و بووەتە ناوەندی سەرەکی شارنشینی لە ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی ماڵتا، و ھەشتەم گەورەترین ناوچەی شارنشینییە لە ماڵتا. شارنشینی بووەتە ھۆی بڵاوبوونەوەی گەشەپێدانی نیشتەجێبوون، کە تەواوی نیمچە دوورگەی سان تووماس، لێژایییەکانی بێلاڤیستا و کەناراوەکانی زۆنقۆری گرتووەتەوە.

[[ھۆتێلی جێرما پاڵاس|ھۆتێلی جێرما پاڵاس]] لە ساڵی ١٩٨٢ لە لوتکەی «راس ئیل گزیرا»، لە بەردەم [[قەڵای سانت تۆماس|قەڵای سانت تۆماس]] دروستکرا، کە خاوەندارێتی کۆمپانیای وەبەرھێنانی بیانی عەرەبی لیبی بوو و لەلایەن [[کۆرینتیا ھۆتێلز ئینتەرناشناڵ|کۆرینتیا]]وە بەڕێوەدەبرا تا کاتی داخستنی لە ئازاری ٢٠٠٧دا. دووبارە گەشەپێدانەوەی پاشماوەکانی بە بابەتێکی کراوە ماوەتەوە.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20110913/local/jerma-hotel-becomes-a-dumping-ground.384597 |title=Jerma Hotel becomes a hulk |newspaper=[[تایمز ئۆف ماڵتا|تایمز ئۆف ماڵتا]] |date=13 September 2011 |access-date=29 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20080819/local/developers-announce-plans-to-build-luxury-hotel-apartments-on-jerma.221355 |title=Developers announce plans to build luxury hotel, apartments on Jerma site |newspaper=[[تایمز ئۆف ماڵتا|تایمز ئۆف ماڵتا]] |date=19 August 2008 |access-date=29 March 2015}}&lt;/ref&gt; نوێترین پڕۆژەی [[جۆزێف پۆرتێللی|جۆزێف پۆرتێللی]] پێکدێت لە دوو بلۆکی ھەشت نھۆمی بە ١٥٥ یەکەی نیشتەجێبوون، ٢٥٨ شوقەی خزمەتگوزاری، ھۆتێلێکی ١٣٤ ژووری و ناوەندێکی بازاڕکردن.&lt;ref&gt;[https://era.org.mt/wp-content/uploads/2019/11/Jerma-Hotel-Redevelopment-PDS_Final.pdf ERA]; [https://www.maltatoday.com.mt/environment/townscapes/121567/jerma_project_in_marsaskala_to_include_two_eightstorey_blocks_housing_residences_and_hotels Malta Today]&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی ھیچ مۆڵەتێک نەدراوە، ئەو جۆرە شوقانە پێشوەختە بۆ فرۆشتن خراونەتە ڕوو.&lt;ref&gt;[https://theshiftnews.com/2022/07/21/joseph-portellis-jerma-project-residential-units-up-for-sale-with-no-permit-starting-from-e300000/ The Shift, 21 July 2022]; [https://theshiftnews.com/2023/08/26/portellis-jerma-project-back-on-marketplace-despite-lack-of-pa-approval/ The Shift, 26 Aug 2023];&lt;/ref&gt;

ئەنجومەنی خۆجێیی مارساسکالا لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزرا. کێشەی سەرەکی لە یەکەم ھەڵبژاردنی ناوخۆیدا پێشنیازی دروستکردنی کارگەیەکی نوێی ڕیسایکلکردنی پاشماوە و ژمارەیەک تانکی [[بایۆگاز|بایۆگاز]] بوو لە دۆڵی سانت ئانتنین. ئەم گەشەپێدانە لەلایەن لیژنەیەکەوە دژایەتی کرا کە لە حەوت ئەنجومەنی خۆجێیی [[پارتی کرێکارانی ماڵتا|کرێکاران]] (بە مارساسکالاشەوە) و ھەشت ڕێکخراوی ناوخۆیی ناحکومی پێکھاتبوو.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Borg|first1=Steve|title=The 'Marsascala Committee Against the Recycling Plant' visit European Parliament|url=http://www.independent.com.mt/articles/2007-04-01/news/the-marsascala-committee-against-the-recycling-plant-visit-european-parliament-171385/|access-date=26 March 2013|work=[[ماڵتا ئیندیپێندێنت|ماڵتا ئیندیپێندێنت]]|date=1 April 2007}}&lt;/ref&gt;

لە ئازاری ٢٠١٧دا ئاگرێک لە کارگەی چارەسەرکردنی پاشماوەی سانت ئانتنین کەوتەوە و بەشێکی زۆری تێکدا.&lt;ref&gt;[https://www.maltatoday.com.mt/news/national/102303/inquiry_into_2017_sant_antnin_recycling_plant_fire_still_ongoing Malta Today]&lt;/ref&gt; زۆربەی کارگەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا داخرا. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پلانەکان دەستی پێکرد بۆ گۆڕینی بۆ پارکێکی سەوزی کاتبەسەربردن کە ڕووبەرەکەی ٢٣,٨٠٠ مەتر دووجایە.&lt;ref&gt;[https://www.wsm.com.mt/en/article?id=91e24b39-a5d8-4375-aae7-f456d47b7ead WasteServ Malta], Sept 2023; [https://timesofmalta.com/article/wasteserv-issues-tender-call-initial-work-turn-waste-plant-park.1090903 Times of Malta], 12 April 2024; [https://www.maltatoday.com.mt/news/national/128588/marsaskala_to_get_new_park_instead_of_shut_recycling_plant_as_excavation_works_tender_is_issued Malta Today], 12 April 2024; [https://timesofmalta.com/article/wasteserv-receives-six-bids-transform-sant-antnin-plant-park.1093263 Times of Malta], 31 May 2024; [https://www.independent.com.mt/articles/2024-05-31/local-news/Six-bids-submitted-to-turn-Marsascala-waste-plant-into-green-oasis-6736261564 Malta Independent, 31 May 2024]&lt;/ref&gt; پارکە نوێیەکە تەواوکەری [[پارکی خێزانیی سانت ئانتنین|پارکی خێزانیی سانت ئانتنین]]ی نزیکی دەبێت.

لە ئابی ٢٠٢١دا، [[گواستنەوەی ماڵتا|گواستنەوەی ماڵتا]] لە بەڵگەنامەیەکی پێشوەختەدا پێشنیازی کرد کە زۆربەی کەنداوی مارساسکالا بۆ پۆنتۆن و دامەزراوەکانی یەخت بۆ مارینایەکی نوێ بەکاربھێنرێت. لە مانگی تشرینی یەکەمدا چوار پێشکەشکار ئارەزووی خۆیان دەربڕی.&lt;ref&gt;[https://theshiftnews.com/2021/10/27/four-bids-submitted-for-marsascala-marina-deal-as-process-proceeds-in-defiance-of-public-outrage/ The Shift], 27 Oct 2021&lt;/ref&gt; دانیشتووان و ئەنجومەنی خۆجێیی دژایەتییان کرد، لەوانەش بە خۆپیشاندانی گشتی.&lt;ref&gt;[https://timesofmalta.com/article/are-you-listening-ian-borg-marsascala-protesters-want-marina-plans.934126 Times of Malta], 12 Feb 2022&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا سەرۆک وەزیران [[ڕۆبێرت ئابێلا|ڕۆبێرت ئابێلا]] ڕای گەیاند کە پڕۆژەکە ڕادەگیرێت،&lt;ref&gt;[https://timesofmalta.com/article/robert-abela-drops-marsascala-marina-plans.936320 Times of Malta], 22 Feb 2022&lt;/ref&gt; دانیشتووان داوای دڵنیایی یاسایییان کرد، و داوایان کرد ھەر ئاماژەیەک بە مارینای یەخت لە پلانی ناوخۆیی ساڵی ٢٠٠٦ بۆ باشووری ماڵتا بڕدرێت.&lt;ref&gt;[https://timesofmalta.com/article/marsascala-residents-want-bay-taken-off-marina-site-shortlist.1050757 Times of Malta], 22 Aug 2023&lt;/ref&gt; لە ئایاری ٢٠٢٤دا دەسەڵاتی پلاندانانی ماڵتا ڕای گەیاند کە ئەو بەڵگەنامەی سیاسەتە دەکشێنرێتەوە.&lt;ref&gt;[https://newsbook.com.mt/en/pa-withdraws-marsaskala-yacht-marina-plans/ Newsbook], 3 May 2024&lt;/ref&gt; بە وتەی توێژەران، «پلانی مارینای مارساسکالا نموونەیەکە بۆ ئەوەی چۆن کۆمەڵگەی مەدەنی جووڵا و بە چالاکانە کاری کرد بۆ دەربڕینی دژایەتییەکەی».&lt;ref&gt;[https://www.xjenza.org/ISSUES/9/04.pdf Valerie Visanich (2022) &quot;Public opinion and protest efficacy: A study on the proposed yacht marina in Marsaskala, Malta&quot;, Xjenza Online, 10(2):103–114.]&lt;/ref&gt;

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{ماڵتا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Marsaskala}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>4c2nv46scyqpgp23me9ugulztjnrjlb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574246</id>
      <parentid>1574245</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15821" sha1="n3d13ycfpc5fb4loeaghsqw3wlq3my0" xml:space="preserve">{{Databox}}'''مارساسکالا''' ({{بە ماڵتی|Marsaskala}}) شارێکی ناوچەی [[ماڵتای باشووری ڕۆژھەڵات]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[١٩٩٥]]دا ٤٫٧٧٠ کەس بووە و لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ٩٫٢٩٨ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو و ڕەگناسی ==

ناوی شارۆچکەکە لە ڕێنووسی کۆندا بە «مارساسکالا» نووسراوە، و زۆرجار بە کورتکراوەی «ئێم سکالا» بەکاردێت.
ناوێکی لێکدراوە و لە زمانی عەرەبییەوە وەرگیراوە. «مارسا» وشەیەکی باوە بۆ بەندەر (ھەروەھا لە [[مارسا، ماڵتا|مارسا]]، [[مارساخلۆک]]، [[مارسامشێت]] دەبینرێتەوە). لێکدانەوەی «سکالا» قورسترە، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە «سقالی» (سیسلی) وەرگیراوە، بە ئاماژەدان بە کۆمەڵگەیەکی ماسیگرانی دوورگەکە، ڕەنگە بەھۆی چالاکی دەریایی زۆری سیسلییەکانەوە بێت.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Busuttil |first=Joseph |title=Maltese Harbours In Antiquity |url=https://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.05(1968-71)/MH.5(1968)4/orig04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122041637/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.05(1968-71)/MH.5(1968)4/orig04.pdf |archive-date=Jan 22, 2019 |url-status=usurped |website=melitensiawth.com}}&lt;/ref&gt;

مارساسکالا لەلایەن ماڵتایییەکانەوە بە «وید ئیل غاین»یش ناسراوە، چونکە کەنداوەکە و گوندە بچووکە کۆنەکە لە ھەردوو لاوە دوو دۆڵ دەوریان داوە، کە لە ڕێگەیانەوە کانییەکی ئاوی شیرین دەڕژایە ناو قووڵایی کەنداوەکە. «وید» بە واتای دۆڵ دێت و «غاین» (بە عەین گۆ دەکرێت) ئاماژەیە بۆ کانی ئاوی شیرین. بە واتای وشەیی، «وید ئیل غاین» واتە «دۆڵی کانی».&lt;ref name=parish&gt;[https://marsaskalaparish.org/mskala/ Marsaskala Parish]&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:1967 in Malta (8250219127).jpg|وێنۆک|مارساسکالا لە ساڵی ١٩٦٧ - کەشتییەکی [[لوزو|لوزو]] بەرەو سەکۆکە دەچێت]]
مرۆڤەکان لە پێش مێژووەوە لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، وەک چەندین دۆزراوەی شوێنەواری دەری دەخەن. ھەندێک لە پاشماوە کۆنەکان بریتین لە شوێنەواری عارەبانە، کە کەناڵی ھاوتەریبن لەناو بەردەکەدا دروست بوون.&lt;ref name=mepas/&gt;

[[مەسیحییەکان|مەسیحییە]] سەرەتایییەکان [[کاتاکۆمبەکان|کاتاکۆمبەکان]]، ھەروەھا پاشماوەی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆما|ڕۆمانییەکان]]، لە مارساسکالا دۆزرانەوە، کە ئەوەی دووەمیان ئاماژەیە بۆ ئەوەی مارساسکالا بەندەرێکی ڕۆمانیش بووە.&lt;ref name=mepas&gt;{{Cite web |url=https://era.org.mt/en/Documents/Il-Maghluq%20ta%27%20Marsaskala_ManagementPlan.pdf |title=p. 55 |access-date=1 July 2018 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107033715/https://era.org.mt/en/Documents/Il-Maghluq%20ta%27%20Marsaskala_ManagementPlan.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
پاشماوەی [[گەرماوەکان|گەرماوە ڕۆمانییەکان]] لە کێڵگەیەک لە ئیل گزیرا دۆزرایەوە، کە نیمچە دوورگەیەکی بەردینە لە پشت ھۆتێلی جێرما پاڵاس. 
چوار لەنگەری کەشتیی ڕۆمانی ھاوشێوە لە ماوەی ساڵانی شەستەکاندا لە کەنداوەکەدا دۆزرانەوە، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی دەریاییی ماڵتا|مۆزەخانەی دەریاییی ماڵتا]]ن. 
لە ساڵی ٢٠٠٣، نیمچە شوێنەوارناسی ئاماتۆری ئەمریکی [[بۆب کۆرنووک|بۆب کۆرنووک]] ئیدیعای کرد کە [[پۆڵسی نێردراو|پۆڵسی نێردراو]] لە [[کەنداوی سانت تۆماس، ماڵتا|کەنداوی سانت تۆماس]] لە مارساسکالا کەشتییەکەی تێکشکاوە. ئەم ئیدیعایە ھەرگیز پشتڕاست نەکرایەوە و لەلایەن شارەزایانی بوارەکەشەوە ڕەتکرایەوە.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Searching for St. Paul's Shipwreck|url=https://www.cbn.com/cbnnews/world/2010/february/searching-for-pauls-shipwreck-on-malta/|website=CBN|date=30 January 2015|access-date=21 July 2015}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٦١٤دا، ٦٠ کەشتیی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] کە ٦٠٠٠ سەربازیان ھەڵگرتبوو لە مارساسکالا دابەزین و [[ھێرش بۆ سەر زەیتوون|ھێرشێکیان بۆ سەر باشووری ماڵتا]] دەستپێکرد. ھەرچەندە شەڕەکە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی ماڵتایییەکان بوو، بەڵام ترس و یادەوەرییە ترسناکەکانی [[گەمارۆدانی گەورەی ماڵتا|گەمارۆدانی گەورەی ماڵتا]]ی ھێنایەوە یاد. 

قەڵا دەریایییەکان لە ناوچەکەدا دروستکران بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی ھێرشە دەریایییەکان. ئەمانەش بریتین لە [[قەڵای سانت تۆماس|قەڵای سانت تۆماس]] (١٥٦٥) و [[قەڵای زۆنقۆر|قەڵای زۆنقۆر]] (١٦٥٩، لە ١٩١٥ ڕووخێنرا)، ھەروەھا [[قەڵای بریکۆنێت|قەڵای بریکۆنێت]] (١٧١٥). قەڵاکانی دیکە بە تایبەت لەلایەن دانیشتووانی دەوڵەمەندەوە وەک ماڵی قەڵابەند دروستکران، لەوانە [[قەڵای مامۆ|قەڵای مامۆ]]، [[قەڵای تال بوتار|قەڵای تال بوتار]] و [[قەڵای تال گاردیێل|قەڵای تال گاردیێل]]. لە ساڵی ١٨٨٢دا بەریتانییەکان [[بەتریای زۆنقۆر|بەتریای زۆنقۆر]]یان دروستکرد.

لەکاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٠٠دا ھێشتا گوندێکی ماسیگری دڵگیر بوو، بەڵام مارساسکالا لە ماوەی سەدەی ٢٠ و ٢١دا بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کردووە و بووەتە ناوەندی سەرەکی شارنشینی لە ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی ماڵتا، و ھەشتەم گەورەترین ناوچەی شارنشینییە لە ماڵتا. شارنشینی بووەتە ھۆی بڵاوبوونەوەی گەشەپێدانی نیشتەجێبوون، کە تەواوی نیمچە دوورگەی سان تووماس، لێژایییەکانی بێلاڤیستا و کەناراوەکانی زۆنقۆری گرتووەتەوە.

[[ھۆتێلی جێرما پاڵاس|ھۆتێلی جێرما پاڵاس]] لە ساڵی ١٩٨٢ لە لوتکەی «راس ئیل گزیرا»، لە بەردەم [[قەڵای سانت تۆماس|قەڵای سانت تۆماس]] دروستکرا، کە خاوەندارێتی کۆمپانیای وەبەرھێنانی بیانی عەرەبی لیبی بوو و لەلایەن [[کۆرینتیا ھۆتێلز ئینتەرناشناڵ|کۆرینتیا]]وە بەڕێوەدەبرا تا کاتی داخستنی لە ئازاری ٢٠٠٧دا. دووبارە گەشەپێدانەوەی پاشماوەکانی بە بابەتێکی کراوە ماوەتەوە.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20110913/local/jerma-hotel-becomes-a-dumping-ground.384597 |title=Jerma Hotel becomes a hulk |newspaper=[[تایمز ئۆف ماڵتا|تایمز ئۆف ماڵتا]] |date=13 September 2011 |access-date=29 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20080819/local/developers-announce-plans-to-build-luxury-hotel-apartments-on-jerma.221355 |title=Developers announce plans to build luxury hotel, apartments on Jerma site |newspaper=[[تایمز ئۆف ماڵتا|تایمز ئۆف ماڵتا]] |date=19 August 2008 |access-date=29 March 2015}}&lt;/ref&gt; نوێترین پڕۆژەی [[جۆزێف پۆرتێللی|جۆزێف پۆرتێللی]] پێکدێت لە دوو بلۆکی ھەشت نھۆمی بە ١٥٥ یەکەی نیشتەجێبوون، ٢٥٨ شوقەی خزمەتگوزاری، ھۆتێلێکی ١٣٤ ژووری و ناوەندێکی بازاڕکردن.&lt;ref&gt;[https://era.org.mt/wp-content/uploads/2019/11/Jerma-Hotel-Redevelopment-PDS_Final.pdf ERA]; [https://www.maltatoday.com.mt/environment/townscapes/121567/jerma_project_in_marsaskala_to_include_two_eightstorey_blocks_housing_residences_and_hotels Malta Today]&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی ھیچ مۆڵەتێک نەدراوە، ئەو جۆرە شوقانە پێشوەختە بۆ فرۆشتن خراونەتە ڕوو.&lt;ref&gt;[https://theshiftnews.com/2022/07/21/joseph-portellis-jerma-project-residential-units-up-for-sale-with-no-permit-starting-from-e300000/ The Shift, 21 July 2022]; [https://theshiftnews.com/2023/08/26/portellis-jerma-project-back-on-marketplace-despite-lack-of-pa-approval/ The Shift, 26 Aug 2023];&lt;/ref&gt;

ئەنجومەنی خۆجێیی مارساسکالا لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزرا. کێشەی سەرەکی لە یەکەم ھەڵبژاردنی ناوخۆیدا پێشنیازی دروستکردنی کارگەیەکی نوێی ڕیسایکلکردنی پاشماوە و ژمارەیەک تانکی [[بایۆگاز|بایۆگاز]] بوو لە دۆڵی سانت ئانتنین. ئەم گەشەپێدانە لەلایەن لیژنەیەکەوە دژایەتی کرا کە لە حەوت ئەنجومەنی خۆجێیی [[پارتی کرێکارانی ماڵتا|کرێکاران]] (بە مارساسکالاشەوە) و ھەشت ڕێکخراوی ناوخۆیی ناحکومی پێکھاتبوو.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Borg|first1=Steve|title=The 'Marsascala Committee Against the Recycling Plant' visit European Parliament|url=http://www.independent.com.mt/articles/2007-04-01/news/the-marsascala-committee-against-the-recycling-plant-visit-european-parliament-171385/|access-date=26 March 2013|work=[[ماڵتا ئیندیپێندێنت|ماڵتا ئیندیپێندێنت]]|date=1 April 2007}}&lt;/ref&gt;

لە ئازاری ٢٠١٧دا ئاگرێک لە کارگەی چارەسەرکردنی پاشماوەی سانت ئانتنین کەوتەوە و بەشێکی زۆری تێکدا.&lt;ref&gt;[https://www.maltatoday.com.mt/news/national/102303/inquiry_into_2017_sant_antnin_recycling_plant_fire_still_ongoing Malta Today]&lt;/ref&gt; زۆربەی کارگەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا داخرا. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پلانەکان دەستی پێکرد بۆ گۆڕینی بۆ پارکێکی سەوزی کاتبەسەربردن کە ڕووبەرەکەی ٢٣,٨٠٠ مەتر دووجایە.&lt;ref&gt;[https://www.wsm.com.mt/en/article?id=91e24b39-a5d8-4375-aae7-f456d47b7ead WasteServ Malta], Sept 2023; [https://timesofmalta.com/article/wasteserv-issues-tender-call-initial-work-turn-waste-plant-park.1090903 Times of Malta], 12 April 2024; [https://www.maltatoday.com.mt/news/national/128588/marsaskala_to_get_new_park_instead_of_shut_recycling_plant_as_excavation_works_tender_is_issued Malta Today], 12 April 2024; [https://timesofmalta.com/article/wasteserv-receives-six-bids-transform-sant-antnin-plant-park.1093263 Times of Malta], 31 May 2024; [https://www.independent.com.mt/articles/2024-05-31/local-news/Six-bids-submitted-to-turn-Marsascala-waste-plant-into-green-oasis-6736261564 Malta Independent, 31 May 2024]&lt;/ref&gt; پارکە نوێیەکە تەواوکەری [[پارکی خێزانیی سانت ئانتنین|پارکی خێزانیی سانت ئانتنین]]ی نزیکی دەبێت.

لە ئابی ٢٠٢١دا، [[گواستنەوەی ماڵتا|گواستنەوەی ماڵتا]] لە بەڵگەنامەیەکی پێشوەختەدا پێشنیازی کرد کە زۆربەی کەنداوی مارساسکالا بۆ پۆنتۆن و دامەزراوەکانی یەخت بۆ مارینایەکی نوێ بەکاربھێنرێت. لە مانگی تشرینی یەکەمدا چوار پێشکەشکار ئارەزووی خۆیان دەربڕی.&lt;ref&gt;[https://theshiftnews.com/2021/10/27/four-bids-submitted-for-marsascala-marina-deal-as-process-proceeds-in-defiance-of-public-outrage/ The Shift], 27 Oct 2021&lt;/ref&gt; دانیشتووان و ئەنجومەنی خۆجێیی دژایەتییان کرد، لەوانەش بە خۆپیشاندانی گشتی.&lt;ref&gt;[https://timesofmalta.com/article/are-you-listening-ian-borg-marsascala-protesters-want-marina-plans.934126 Times of Malta], 12 Feb 2022&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا سەرۆک وەزیران [[ڕۆبێرت ئابێلا|ڕۆبێرت ئابێلا]] ڕای گەیاند کە پڕۆژەکە ڕادەگیرێت،&lt;ref&gt;[https://timesofmalta.com/article/robert-abela-drops-marsascala-marina-plans.936320 Times of Malta], 22 Feb 2022&lt;/ref&gt; دانیشتووان داوای دڵنیایی یاسایییان کرد، و داوایان کرد ھەر ئاماژەیەک بە مارینای یەخت لە پلانی ناوخۆیی ساڵی ٢٠٠٦ بۆ باشووری ماڵتا بڕدرێت.&lt;ref&gt;[https://timesofmalta.com/article/marsascala-residents-want-bay-taken-off-marina-site-shortlist.1050757 Times of Malta], 22 Aug 2023&lt;/ref&gt; لە ئایاری ٢٠٢٤دا دەسەڵاتی پلاندانانی ماڵتا ڕای گەیاند کە ئەو بەڵگەنامەی سیاسەتە دەکشێنرێتەوە.&lt;ref&gt;[https://newsbook.com.mt/en/pa-withdraws-marsaskala-yacht-marina-plans/ Newsbook], 3 May 2024&lt;/ref&gt; بە وتەی توێژەران، «پلانی مارینای مارساسکالا نموونەیەکە بۆ ئەوەی چۆن کۆمەڵگەی مەدەنی جووڵا و بە چالاکانە کاری کرد بۆ دەربڕینی دژایەتییەکەی».&lt;ref&gt;[https://www.xjenza.org/ISSUES/9/04.pdf Valerie Visanich (2022) &quot;Public opinion and protest efficacy: A study on the proposed yacht marina in Marsaskala, Malta&quot;, Xjenza Online, 10(2):103–114.]&lt;/ref&gt;

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{پۆلی کۆمنز|Marsaskala}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>n3d13ycfpc5fb4loeaghsqw3wlq3my0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574260</id>
      <parentid>1574246</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]]</comment>
      <origin>1574260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15868" sha1="205f71as9qjp3ews2jyx2iw4mfzup2o" xml:space="preserve">{{Databox}}'''مارساسکالا''' ({{بە ماڵتی|Marsaskala}}) شارێکی ناوچەی [[ماڵتای باشووری ڕۆژھەڵات]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[١٩٩٥]]دا ٤٫٧٧٠ کەس بووە و لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ٩٫٢٩٨ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو و ڕەگناسی ==

ناوی شارۆچکەکە لە ڕێنووسی کۆندا بە «مارساسکالا» نووسراوە، و زۆرجار بە کورتکراوەی «ئێم سکالا» بەکاردێت.
ناوێکی لێکدراوە و لە زمانی عەرەبییەوە وەرگیراوە. «مارسا» وشەیەکی باوە بۆ بەندەر (ھەروەھا لە [[مارسا، ماڵتا|مارسا]]، [[مارساخلۆک]]، [[مارسامشێت]] دەبینرێتەوە). لێکدانەوەی «سکالا» قورسترە، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە «سقالی» (سیسلی) وەرگیراوە، بە ئاماژەدان بە کۆمەڵگەیەکی ماسیگرانی دوورگەکە، ڕەنگە بەھۆی چالاکی دەریایی زۆری سیسلییەکانەوە بێت.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Busuttil |first=Joseph |title=Maltese Harbours In Antiquity |url=https://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.05(1968-71)/MH.5(1968)4/orig04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122041637/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.05(1968-71)/MH.5(1968)4/orig04.pdf |archive-date=Jan 22, 2019 |url-status=usurped |website=melitensiawth.com}}&lt;/ref&gt;

مارساسکالا لەلایەن ماڵتایییەکانەوە بە «وید ئیل غاین»یش ناسراوە، چونکە کەنداوەکە و گوندە بچووکە کۆنەکە لە ھەردوو لاوە دوو دۆڵ دەوریان داوە، کە لە ڕێگەیانەوە کانییەکی ئاوی شیرین دەڕژایە ناو قووڵایی کەنداوەکە. «وید» بە واتای دۆڵ دێت و «غاین» (بە عەین گۆ دەکرێت) ئاماژەیە بۆ کانی ئاوی شیرین. بە واتای وشەیی، «وید ئیل غاین» واتە «دۆڵی کانی».&lt;ref name=parish&gt;[https://marsaskalaparish.org/mskala/ Marsaskala Parish]&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:1967 in Malta (8250219127).jpg|وێنۆک|مارساسکالا لە ساڵی ١٩٦٧ - کەشتییەکی [[لوزو|لوزو]] بەرەو سەکۆکە دەچێت]]
مرۆڤەکان لە پێش مێژووەوە لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، وەک چەندین دۆزراوەی شوێنەواری دەری دەخەن. ھەندێک لە پاشماوە کۆنەکان بریتین لە شوێنەواری عارەبانە، کە کەناڵی ھاوتەریبن لەناو بەردەکەدا دروست بوون.&lt;ref name=mepas/&gt;

[[مەسیحییەکان|مەسیحییە]] سەرەتایییەکان [[کاتاکۆمبەکان|کاتاکۆمبەکان]]، ھەروەھا پاشماوەی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆما|ڕۆمانییەکان]]، لە مارساسکالا دۆزرانەوە، کە ئەوەی دووەمیان ئاماژەیە بۆ ئەوەی مارساسکالا بەندەرێکی ڕۆمانیش بووە.&lt;ref name=mepas&gt;{{Cite web |url=https://era.org.mt/en/Documents/Il-Maghluq%20ta%27%20Marsaskala_ManagementPlan.pdf |title=p. 55 |access-date=1 July 2018 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107033715/https://era.org.mt/en/Documents/Il-Maghluq%20ta%27%20Marsaskala_ManagementPlan.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
پاشماوەی [[گەرماوەکان|گەرماوە ڕۆمانییەکان]] لە کێڵگەیەک لە ئیل گزیرا دۆزرایەوە، کە نیمچە دوورگەیەکی بەردینە لە پشت ھۆتێلی جێرما پاڵاس. 
چوار لەنگەری کەشتیی ڕۆمانی ھاوشێوە لە ماوەی ساڵانی شەستەکاندا لە کەنداوەکەدا دۆزرانەوە، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی دەریاییی ماڵتا|مۆزەخانەی دەریاییی ماڵتا]]ن. 
لە ساڵی ٢٠٠٣، نیمچە شوێنەوارناسی ئاماتۆری ئەمریکی [[بۆب کۆرنووک|بۆب کۆرنووک]] ئیدیعای کرد کە [[پۆڵسی نێردراو|پۆڵسی نێردراو]] لە [[کەنداوی سانت تۆماس، ماڵتا|کەنداوی سانت تۆماس]] لە مارساسکالا کەشتییەکەی تێکشکاوە. ئەم ئیدیعایە ھەرگیز پشتڕاست نەکرایەوە و لەلایەن شارەزایانی بوارەکەشەوە ڕەتکرایەوە.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Searching for St. Paul's Shipwreck|url=https://www.cbn.com/cbnnews/world/2010/february/searching-for-pauls-shipwreck-on-malta/|website=CBN|date=30 January 2015|access-date=21 July 2015}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٦١٤دا، ٦٠ کەشتیی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] کە ٦٠٠٠ سەربازیان ھەڵگرتبوو لە مارساسکالا دابەزین و [[ھێرش بۆ سەر زەیتوون|ھێرشێکیان بۆ سەر باشووری ماڵتا]] دەستپێکرد. ھەرچەندە شەڕەکە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی ماڵتایییەکان بوو، بەڵام ترس و یادەوەرییە ترسناکەکانی [[گەمارۆدانی گەورەی ماڵتا|گەمارۆدانی گەورەی ماڵتا]]ی ھێنایەوە یاد. 

قەڵا دەریایییەکان لە ناوچەکەدا دروستکران بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی ھێرشە دەریایییەکان. ئەمانەش بریتین لە [[قەڵای سانت تۆماس|قەڵای سانت تۆماس]] (١٥٦٥) و [[قەڵای زۆنقۆر|قەڵای زۆنقۆر]] (١٦٥٩، لە ١٩١٥ ڕووخێنرا)، ھەروەھا [[قەڵای بریکۆنێت|قەڵای بریکۆنێت]] (١٧١٥). قەڵاکانی دیکە بە تایبەت لەلایەن دانیشتووانی دەوڵەمەندەوە وەک ماڵی قەڵابەند دروستکران، لەوانە [[قەڵای مامۆ|قەڵای مامۆ]]، [[قەڵای تال بوتار|قەڵای تال بوتار]] و [[قەڵای تال گاردیێل|قەڵای تال گاردیێل]]. لە ساڵی ١٨٨٢دا بەریتانییەکان [[بەتریای زۆنقۆر|بەتریای زۆنقۆر]]یان دروستکرد.

لەکاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٠٠دا ھێشتا گوندێکی ماسیگری دڵگیر بوو، بەڵام مارساسکالا لە ماوەی سەدەی ٢٠ و ٢١دا بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کردووە و بووەتە ناوەندی سەرەکی شارنشینی لە ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی ماڵتا، و ھەشتەم گەورەترین ناوچەی شارنشینییە لە ماڵتا. شارنشینی بووەتە ھۆی بڵاوبوونەوەی گەشەپێدانی نیشتەجێبوون، کە تەواوی نیمچە دوورگەی سان تووماس، لێژایییەکانی بێلاڤیستا و کەناراوەکانی زۆنقۆری گرتووەتەوە.

[[ھۆتێلی جێرما پاڵاس|ھۆتێلی جێرما پاڵاس]] لە ساڵی ١٩٨٢ لە لوتکەی «راس ئیل گزیرا»، لە بەردەم [[قەڵای سانت تۆماس|قەڵای سانت تۆماس]] دروستکرا، کە خاوەندارێتی کۆمپانیای وەبەرھێنانی بیانی عەرەبی لیبی بوو و لەلایەن [[کۆرینتیا ھۆتێلز ئینتەرناشناڵ|کۆرینتیا]]وە بەڕێوەدەبرا تا کاتی داخستنی لە ئازاری ٢٠٠٧دا. دووبارە گەشەپێدانەوەی پاشماوەکانی بە بابەتێکی کراوە ماوەتەوە.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20110913/local/jerma-hotel-becomes-a-dumping-ground.384597 |title=Jerma Hotel becomes a hulk |newspaper=[[تایمز ئۆف ماڵتا|تایمز ئۆف ماڵتا]] |date=13 September 2011 |access-date=29 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20080819/local/developers-announce-plans-to-build-luxury-hotel-apartments-on-jerma.221355 |title=Developers announce plans to build luxury hotel, apartments on Jerma site |newspaper=[[تایمز ئۆف ماڵتا|تایمز ئۆف ماڵتا]] |date=19 August 2008 |access-date=29 March 2015}}&lt;/ref&gt; نوێترین پڕۆژەی [[جۆزێف پۆرتێللی|جۆزێف پۆرتێللی]] پێکدێت لە دوو بلۆکی ھەشت نھۆمی بە ١٥٥ یەکەی نیشتەجێبوون، ٢٥٨ شوقەی خزمەتگوزاری، ھۆتێلێکی ١٣٤ ژووری و ناوەندێکی بازاڕکردن.&lt;ref&gt;[https://era.org.mt/wp-content/uploads/2019/11/Jerma-Hotel-Redevelopment-PDS_Final.pdf ERA]; [https://www.maltatoday.com.mt/environment/townscapes/121567/jerma_project_in_marsaskala_to_include_two_eightstorey_blocks_housing_residences_and_hotels Malta Today]&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی ھیچ مۆڵەتێک نەدراوە، ئەو جۆرە شوقانە پێشوەختە بۆ فرۆشتن خراونەتە ڕوو.&lt;ref&gt;[https://theshiftnews.com/2022/07/21/joseph-portellis-jerma-project-residential-units-up-for-sale-with-no-permit-starting-from-e300000/ The Shift, 21 July 2022]; [https://theshiftnews.com/2023/08/26/portellis-jerma-project-back-on-marketplace-despite-lack-of-pa-approval/ The Shift, 26 Aug 2023];&lt;/ref&gt;

ئەنجومەنی خۆجێیی مارساسکالا لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزرا. کێشەی سەرەکی لە یەکەم ھەڵبژاردنی ناوخۆیدا پێشنیازی دروستکردنی کارگەیەکی نوێی ڕیسایکلکردنی پاشماوە و ژمارەیەک تانکی [[بایۆگاز|بایۆگاز]] بوو لە دۆڵی سانت ئانتنین. ئەم گەشەپێدانە لەلایەن لیژنەیەکەوە دژایەتی کرا کە لە حەوت ئەنجومەنی خۆجێیی [[پارتی کرێکارانی ماڵتا|کرێکاران]] (بە مارساسکالاشەوە) و ھەشت ڕێکخراوی ناوخۆیی ناحکومی پێکھاتبوو.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Borg|first1=Steve|title=The 'Marsascala Committee Against the Recycling Plant' visit European Parliament|url=http://www.independent.com.mt/articles/2007-04-01/news/the-marsascala-committee-against-the-recycling-plant-visit-european-parliament-171385/|access-date=26 March 2013|work=[[ماڵتا ئیندیپێندێنت|ماڵتا ئیندیپێندێنت]]|date=1 April 2007}}&lt;/ref&gt;

لە ئازاری ٢٠١٧دا ئاگرێک لە کارگەی چارەسەرکردنی پاشماوەی سانت ئانتنین کەوتەوە و بەشێکی زۆری تێکدا.&lt;ref&gt;[https://www.maltatoday.com.mt/news/national/102303/inquiry_into_2017_sant_antnin_recycling_plant_fire_still_ongoing Malta Today]&lt;/ref&gt; زۆربەی کارگەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا داخرا. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پلانەکان دەستی پێکرد بۆ گۆڕینی بۆ پارکێکی سەوزی کاتبەسەربردن کە ڕووبەرەکەی ٢٣,٨٠٠ مەتر دووجایە.&lt;ref&gt;[https://www.wsm.com.mt/en/article?id=91e24b39-a5d8-4375-aae7-f456d47b7ead WasteServ Malta], Sept 2023; [https://timesofmalta.com/article/wasteserv-issues-tender-call-initial-work-turn-waste-plant-park.1090903 Times of Malta], 12 April 2024; [https://www.maltatoday.com.mt/news/national/128588/marsaskala_to_get_new_park_instead_of_shut_recycling_plant_as_excavation_works_tender_is_issued Malta Today], 12 April 2024; [https://timesofmalta.com/article/wasteserv-receives-six-bids-transform-sant-antnin-plant-park.1093263 Times of Malta], 31 May 2024; [https://www.independent.com.mt/articles/2024-05-31/local-news/Six-bids-submitted-to-turn-Marsascala-waste-plant-into-green-oasis-6736261564 Malta Independent, 31 May 2024]&lt;/ref&gt; پارکە نوێیەکە تەواوکەری [[پارکی خێزانیی سانت ئانتنین|پارکی خێزانیی سانت ئانتنین]]ی نزیکی دەبێت.

لە ئابی ٢٠٢١دا، [[گواستنەوەی ماڵتا|گواستنەوەی ماڵتا]] لە بەڵگەنامەیەکی پێشوەختەدا پێشنیازی کرد کە زۆربەی کەنداوی مارساسکالا بۆ پۆنتۆن و دامەزراوەکانی یەخت بۆ مارینایەکی نوێ بەکاربھێنرێت. لە مانگی تشرینی یەکەمدا چوار پێشکەشکار ئارەزووی خۆیان دەربڕی.&lt;ref&gt;[https://theshiftnews.com/2021/10/27/four-bids-submitted-for-marsascala-marina-deal-as-process-proceeds-in-defiance-of-public-outrage/ The Shift], 27 Oct 2021&lt;/ref&gt; دانیشتووان و ئەنجومەنی خۆجێیی دژایەتییان کرد، لەوانەش بە خۆپیشاندانی گشتی.&lt;ref&gt;[https://timesofmalta.com/article/are-you-listening-ian-borg-marsascala-protesters-want-marina-plans.934126 Times of Malta], 12 Feb 2022&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا سەرۆک وەزیران [[ڕۆبێرت ئابێلا|ڕۆبێرت ئابێلا]] ڕای گەیاند کە پڕۆژەکە ڕادەگیرێت،&lt;ref&gt;[https://timesofmalta.com/article/robert-abela-drops-marsascala-marina-plans.936320 Times of Malta], 22 Feb 2022&lt;/ref&gt; دانیشتووان داوای دڵنیایی یاسایییان کرد، و داوایان کرد ھەر ئاماژەیەک بە مارینای یەخت لە پلانی ناوخۆیی ساڵی ٢٠٠٦ بۆ باشووری ماڵتا بڕدرێت.&lt;ref&gt;[https://timesofmalta.com/article/marsascala-residents-want-bay-taken-off-marina-site-shortlist.1050757 Times of Malta], 22 Aug 2023&lt;/ref&gt; لە ئایاری ٢٠٢٤دا دەسەڵاتی پلاندانانی ماڵتا ڕای گەیاند کە ئەو بەڵگەنامەی سیاسەتە دەکشێنرێتەوە.&lt;ref&gt;[https://newsbook.com.mt/en/pa-withdraws-marsaskala-yacht-marina-plans/ Newsbook], 3 May 2024&lt;/ref&gt; بە وتەی توێژەران، «پلانی مارینای مارساسکالا نموونەیەکە بۆ ئەوەی چۆن کۆمەڵگەی مەدەنی جووڵا و بە چالاکانە کاری کرد بۆ دەربڕینی دژایەتییەکەی».&lt;ref&gt;[https://www.xjenza.org/ISSUES/9/04.pdf Valerie Visanich (2022) &quot;Public opinion and protest efficacy: A study on the proposed yacht marina in Marsaskala, Malta&quot;, Xjenza Online, 10(2):103–114.]&lt;/ref&gt;

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{پۆلی کۆمنز|Marsaskala}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>205f71as9qjp3ews2jyx2iw4mfzup2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مێلیحا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24260</id>
    <revision>
      <id>1574221</id>
      <parentid>1361678</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T15:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7967" sha1="9fmtevud9lbu9ilgcil43ewue4l6wcw" xml:space="preserve">{{Databox}}'''مێلیحا''' یان '''مەلیھە''' ({{بە ماڵتی|Mellieħa}}) شارێکی ناوچەی [[ماڵتای باکوور]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[١٩٩٥]]دا ٦٫٢٢١ کەس بووە و لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ٧٫٥٤٩ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==ڕەگناسی==
ناوی «مەلیھە» لە [[ڕەگی سامی|ڕەگی سامیی]] «م-ل-ح» وەرگیراوە، کە بە واتای «[[خوێ]]» دێت. ئەمە پێدەچێت بەھۆی [[خوێڵێن (زەویناسی)|خوێڵێنە]] دێرینەکانی پونیکی-ڕۆمانی بێت کە لە کەنداوی مەلیھەدا ھەبوون. ئێستا شوێنی خوێڵێنەکان لەلایەن پارێزگاری سروشتیی غەدیراوە داگیرکراوە.&lt;ref name=about&gt;{{cite web|last1=Muscat|first1=David|title=About the village of Mellieha|url=http://www.mellieha.com/about_mellieha.htm|website=Mellieha.com|access-date=15 May 2015|archive-date=30 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161030053105/http://mellieha.com/about_mellieha.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=VN4DAAAAQAAJ&amp;dq=melit+et+gavl&amp;pg=PA198 &quot;Excursions in the Mediterranean&quot;]. p. 202.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|editor1=Saviour Formosa |editor2=Sandra Scicluna |editor3=Jacqueline Azzopardi|date=January 2013|title=Realities of Crime, Society and Landuse in the Mediterranean: JANUS I|url=https://www.researchgate.net/publication/263085433|page=98|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315174910/https://www.researchgate.net/profile/Saviour_Formosa/publication/263085433_Realities_of_Crime_Society_and_Landuse_in_the_Mediterranean_JANUS_I/links/00b7d539c39d1bd58a000000.pdf|archive-date=15 March 2017|publisher=Department of Criminology, [[University of Malta]]|location=[[Msida]]|isbn=978-99957-834-0-2|doi=10.13140/2.1.1230.4322|author1=S. Formosa |author2=S. Scicluna |author3=J. Azzopardi }}&lt;/ref&gt;

== ئەنجومەنی خۆجێی ==

ئەنجومەنی خۆجێیی مەلیھە لە ساڵی ١٩٩٣دا لەگەڵ ناساندنی حکوومەتی خۆجێیی لە [[ماڵتا]] لەژێر یاسای ئەنجومەنە خۆجێیییەکان (یاسای ١٥ی ١٩٩٣) دامەزرا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Act No. XV of 1993 – Local Councils Act |url=https://parlament.mt/7th-leg/acts/act-xv-of-1993/ |website=Parlament ta’ Malta |date=30 June 1993 |access-date=3 November 2025 |archive-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212104748/https://parlament.mt/7th-leg/acts/act-xv-of-1993/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ناوچەی کارگێڕیی ئەنجومەنەکە مەلیھە و گوندی نزیکی مانیکاتا دەگرێتەوە و بەشێکە لە ناوچەی باکووری ماڵتا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mellieħa Local Council – About |url=https://melliehalc.gov.mt/en/ |website=Mellieħa Local Council |access-date=3 November 2025 |archive-date=11 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211123240/https://melliehalc.gov.mt/en/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Locality |url=https://melliehalc.gov.mt/en/about-locality/
 |website=Mellieħa Local Council |language=mt |access-date=3 November 2025}}&lt;/ref&gt; نووسینگەکانی ئەنجومەنەکە لە ١٢٦، تری کلی میتھنا ل-جدیدا، مەلیھە، ئێم-ئێڵ-ھ ١١٠٧ ھەڵکەوتوون.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Financial Statements 2020 – Mellieħa Local Council |url=https://melliehalc.gov.mt/wp-content/uploads/2022/11/Financial-Statements-2020_after-AA_280721.pdf |website=Mellieħa Local Council |page=8 |access-date=3 November 2025 |archive-date=19 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219211233/https://melliehalc.gov.mt/wp-content/uploads/2022/11/Financial-Statements-2020_after-AA_280721.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

مەلیھە پەیوەندیی دەستەخوشکیی شارۆچکەی لەگەڵ کۆمۆنی دی کاڤریلیا (تۆسکانا، [[ئیتاڵیا]]) ھەیە، ھاوبەشییەک کە ڕێککەوتنەکەی بۆ کۆتایییەکانی ٢٠٠٠ەکان دەگەڕێتەوە و ناوبەناو لە ڕێگەی ئاڵوگۆڕی کولتووری و گەنجانەوە نوێ کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Si rafforza il gemellaggio con Malta |url=https://www.lanazione.it/arezzo/cronaca/si-rafforza-il-gemellaggio-con-699a05a3 |work=La Nazione (Arezzo) |date=1 July 2025 |language=it |access-date=3 November 2025 |archive-date=3 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103063327/https://www.lanazione.it/arezzo/cronaca/si-rafforza-il-gemellaggio-con-699a05a3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Malta e il comune di Cavriglia rinnovano il gemellaggio |url=https://www.arezzo24.net/notizie/attualita/malta-e-il-comune-di-cavriglia-rinnovano-il-gemellaggio/ |work=Arezzo24 |date=2 July 2025 |language=it |access-date=3 November 2025 |archive-date=3 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103063313/https://www.arezzo24.net/notizie/attualita/malta-e-il-comune-di-cavriglia-rinnovano-il-gemellaggio/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

دوای ھەڵبژاردنە خۆجێیییەکانی ٢٠٢٤، ڕێککەوتنێک لە نێوان ئەندامانی ئەنجومەن بووە ھۆی ئەوەی گابریێل میکالێف (پی-ئێن) وەک سەرۆک شارەوانی و ماتیۆ بۆرگ کوشێری (سەربەخۆ) وەک جێگری سەرۆک شارەوانی بۆ خولی ٢٠٢٤–٢٠٢٩ کار بکەن.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mellieħa to have PN mayor after independent councillor accepts deputy role |url=https://timesofmalta.com/article/pl-mellieha-councillors-propose-independent-mayor.1094673 |work=Times of Malta |date=29 June 2024 |access-date=3 November 2025 |archive-date=17 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517100159/https://timesofmalta.com/article/pl-mellieha-councillors-propose-independent-mayor.1094673 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PN’s Gabriel Micallef to be Mellieħa mayor as PL proposal is turned down |url=https://www.independent.com.mt/articles/2024-06-29/local-news/PL-Mellieha-councillors-want-independent-candidate-to-be-mayor-6736262351 |work=The Malta Independent |date=29 June 2024 |access-date=3 November 2025 |archive-date=30 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240630214526/https://www.independent.com.mt/articles/2024-06-29/local-news/PL-Mellieha-councillors-want-independent-candidate-to-be-mayor-6736262351 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{ماڵتا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Mellieħa}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>9fmtevud9lbu9ilgcil43ewue4l6wcw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574222</id>
      <parentid>1574221</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T15:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7941" sha1="9fzygxut78mmunxeg13frut3ios7m6a" xml:space="preserve">{{Databox}}'''مێلیحا''' یان '''مەلیھە''' ({{بە ماڵتی|Mellieħa}}) شارێکی ناوچەی [[ماڵتای باکوور]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[١٩٩٥]]دا ٦٫٢٢١ کەس بووە و لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ٧٫٥٤٩ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==ڕەگناسی==
ناوی «مەلیھە» لە [[ڕەگی سامی|ڕەگی سامیی]] «م-ل-ح» وەرگیراوە، کە بە واتای «[[خوێ]]» دێت. ئەمە پێدەچێت بەھۆی [[خوێڵێن (زەویناسی)|خوێڵێنە]] دێرینەکانی پونیکی-ڕۆمانی بێت کە لە کەنداوی مەلیھەدا ھەبوون. ئێستا شوێنی خوێڵێنەکان لەلایەن پارێزگاری سروشتیی غەدیراوە داگیرکراوە.&lt;ref name=about&gt;{{cite web|last1=Muscat|first1=David|title=About the village of Mellieha|url=http://www.mellieha.com/about_mellieha.htm|website=Mellieha.com|access-date=15 May 2015|archive-date=30 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161030053105/http://mellieha.com/about_mellieha.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=VN4DAAAAQAAJ&amp;dq=melit+et+gavl&amp;pg=PA198 &quot;Excursions in the Mediterranean&quot;]. p. 202.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|editor1=Saviour Formosa |editor2=Sandra Scicluna |editor3=Jacqueline Azzopardi|date=January 2013|title=Realities of Crime, Society and Landuse in the Mediterranean: JANUS I|url=https://www.researchgate.net/publication/263085433|page=98|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315174910/https://www.researchgate.net/profile/Saviour_Formosa/publication/263085433_Realities_of_Crime_Society_and_Landuse_in_the_Mediterranean_JANUS_I/links/00b7d539c39d1bd58a000000.pdf|archive-date=15 March 2017|publisher=Department of Criminology, [[University of Malta]]|location=[[Msida]]|isbn=978-99957-834-0-2|doi=10.13140/2.1.1230.4322|author1=S. Formosa |author2=S. Scicluna |author3=J. Azzopardi }}&lt;/ref&gt;

== ئەنجومەنی خۆجێی ==

ئەنجومەنی خۆجێیی مەلیھە لە ساڵی ١٩٩٣دا لەگەڵ ناساندنی حکوومەتی خۆجێیی لە [[ماڵتا]] لەژێر یاسای ئەنجومەنە خۆجێیییەکان (یاسای ١٥ی ١٩٩٣) دامەزرا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Act No. XV of 1993 – Local Councils Act |url=https://parlament.mt/7th-leg/acts/act-xv-of-1993/ |website=Parlament ta’ Malta |date=30 June 1993 |access-date=3 November 2025 |archive-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212104748/https://parlament.mt/7th-leg/acts/act-xv-of-1993/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ناوچەی کارگێڕیی ئەنجومەنەکە مەلیھە و گوندی نزیکی مانیکاتا دەگرێتەوە و بەشێکە لە ناوچەی باکووری ماڵتا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mellieħa Local Council – About |url=https://melliehalc.gov.mt/en/ |website=Mellieħa Local Council |access-date=3 November 2025 |archive-date=11 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211123240/https://melliehalc.gov.mt/en/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Locality |url=https://melliehalc.gov.mt/en/about-locality/
 |website=Mellieħa Local Council |language=mt |access-date=3 November 2025}}&lt;/ref&gt; نووسینگەکانی ئەنجومەنەکە لە ١٢٦، تری کلی میتھنا ل-جدیدا، مەلیھە، ئێم-ئێڵ-ھ ١١٠٧ ھەڵکەوتوون.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Financial Statements 2020 – Mellieħa Local Council |url=https://melliehalc.gov.mt/wp-content/uploads/2022/11/Financial-Statements-2020_after-AA_280721.pdf |website=Mellieħa Local Council |page=8 |access-date=3 November 2025 |archive-date=19 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219211233/https://melliehalc.gov.mt/wp-content/uploads/2022/11/Financial-Statements-2020_after-AA_280721.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

مەلیھە پەیوەندیی دەستەخوشکیی شارۆچکەی لەگەڵ کۆمۆنی دی کاڤریلیا (تۆسکانا، [[ئیتاڵیا]]) ھەیە، ھاوبەشییەک کە ڕێککەوتنەکەی بۆ کۆتایییەکانی ٢٠٠٠ەکان دەگەڕێتەوە و ناوبەناو لە ڕێگەی ئاڵوگۆڕی کولتووری و گەنجانەوە نوێ کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Si rafforza il gemellaggio con Malta |url=https://www.lanazione.it/arezzo/cronaca/si-rafforza-il-gemellaggio-con-699a05a3 |work=La Nazione (Arezzo) |date=1 July 2025 |language=it |access-date=3 November 2025 |archive-date=3 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103063327/https://www.lanazione.it/arezzo/cronaca/si-rafforza-il-gemellaggio-con-699a05a3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Malta e il comune di Cavriglia rinnovano il gemellaggio |url=https://www.arezzo24.net/notizie/attualita/malta-e-il-comune-di-cavriglia-rinnovano-il-gemellaggio/ |work=Arezzo24 |date=2 July 2025 |language=it |access-date=3 November 2025 |archive-date=3 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103063313/https://www.arezzo24.net/notizie/attualita/malta-e-il-comune-di-cavriglia-rinnovano-il-gemellaggio/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

دوای ھەڵبژاردنە خۆجێیییەکانی ٢٠٢٤، ڕێککەوتنێک لە نێوان ئەندامانی ئەنجومەن بووە ھۆی ئەوەی گابریێل میکالێف (پی-ئێن) وەک سەرۆک شارەوانی و ماتیۆ بۆرگ کوشێری (سەربەخۆ) وەک جێگری سەرۆک شارەوانی بۆ خولی ٢٠٢٤–٢٠٢٩ کار بکەن.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mellieħa to have PN mayor after independent councillor accepts deputy role |url=https://timesofmalta.com/article/pl-mellieha-councillors-propose-independent-mayor.1094673 |work=Times of Malta |date=29 June 2024 |access-date=3 November 2025 |archive-date=17 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517100159/https://timesofmalta.com/article/pl-mellieha-councillors-propose-independent-mayor.1094673 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PN’s Gabriel Micallef to be Mellieħa mayor as PL proposal is turned down |url=https://www.independent.com.mt/articles/2024-06-29/local-news/PL-Mellieha-councillors-want-independent-candidate-to-be-mayor-6736262351 |work=The Malta Independent |date=29 June 2024 |access-date=3 November 2025 |archive-date=30 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240630214526/https://www.independent.com.mt/articles/2024-06-29/local-news/PL-Mellieha-councillors-want-independent-candidate-to-be-mayor-6736262351 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{پۆلی کۆمنز|Mellieħa}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>9fzygxut78mmunxeg13frut3ios7m6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لوقا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24265</id>
    <revision>
      <id>1574217</id>
      <parentid>1359867</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T15:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5644" sha1="gum5vn0yqvt4gxmetj6lm6tazfkp4sy" xml:space="preserve">{{Databox}}'''لوقا''' ({{بە ماڵتی|Luqa}}) شارێکی ناوچەی [[حاربوری باشوور]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ٦٫٠٢٨ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==مێژوو==
لە ساڵی ١٥٩٢ گوندی لووکا بەھۆی پەتایەکی تاعوون لێی درا، کە ھەموو دانیشتووانی ماڵتای گرتەوە و بووە ھۆی گیانلەدەستدانی زۆر کەس. نیشانەیەکی ئەم ڕووداوە غەمناکە ئەو گۆڕستانەیە کە لە شەقامی کارمێل، کۆڵانی ٤ دۆزراوەتەوە کە تێیدا خەڵک لە کێڵگەیەکدا نێژراون کە گۆڕدراوە بۆ گۆڕستان. گوندی لووکا لە بنەڕەتدا بەشێک بوو لە پەرەشی [[گودجە]] تا ئەو کاتەی بە مەرسوومێک کە لەلایەن [[پۆپ ئۆربانی ھەشتەم]] لە ١٥ی ئایاری ١٦٣٤ دەرچوو، وەک پەرەشێکی جیاواز دامەزرا.

تراژیدیایەکی تری لووکا پەتای [[کۆلێرا]]ی ساڵی ١٨٥٠ بوو کە تێیدا ١٣ کەس گیانیان لەدەستدا. گۆڕستانێک تا ئێستاش لە شەقامی ڤالێتا وەک بیرھێنانەوەی ئەم تراژیدیایە ماوەتەوە.

لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا لووکا بەھۆی فڕۆکەخانەکەوە ناوبانگی دەرکرد. ھێزی ئاسمانیی شاھانە وێستگەی لووکای ئاڕ ئەی ئێف (RAF)یان دامەزراند، کە مەیدانێکی فڕۆکەوانی بوو لەگەڵ ڕێڕەوی فڕین کە دواتر گۆڕا بۆ فڕۆکەخانەیەکی مەدەنی. ئاڕ ئەی ئێف تەلارە سەربازی و مەدەنییەکانی لە ناوچەی نزیک لە مەیدانی فڕۆکەوانی/فڕۆکەخانەکە و لە ھاڵ فارووج دامەزراند. ئەوان مەیدانی فڕۆکەوانییەکەیان بەکارھێنا تا ئەو کاتەی لە ٣١ی ئازاری ١٩٧٩ داخرا، کاتێک گوازرایەوە بۆ حکوومەتی ماڵتا بۆ ئەوەی بگۆڕدرێت بۆ فڕۆکەخانەیەکی مەدەنی. بەڵام ھێشتا شوێنە ناوخۆییەکەیان بۆ ھێزی سەربازی خۆیان بەکاردەھێنا.

لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا لە لووکا زۆر کەس گیانیان لەدەستدا، و زۆرێک لە تەلارەکان بەھۆی بۆردوومانی قورسەوە وێران بوون. تراژیدیایەک کە تا ئێستاش لە یادە لە ٩ی نیسانی ١٩٤٢ ڕوویدا کاتێک [[بۆمب]]ێک بەر پەناگەیەکی کاتی جەنگ و بیرێک کەوت و ئەو کەسانەی لە ناو پەناگەکەدا بوون بە زیندوویی نێژران. ئەنجومەنی خۆجێیی تا ئێستاش یادی ئەو کەسانە دەکاتەوە کە لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا گیانیان لەدەستداوە بە ڕێوڕەسمی دانانی تاجی گوڵ لەگەڵ ڕێکخراو و یانە ناوخۆییەکانی تر.

قەشەی پارێزەری لووکا سانت ئەندرۆیە («سانت ئەندریا»). تاقێکی ناوخۆیی کە بۆ ئەو تەرخانکراوە لە لووکا دۆزراوەتەوە، کە بەرزییەکەی دوو نھۆمە.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.luqayouthcenter.org/Artikli/Intervent%20Tal-Bniedem%20Fuq%20Il-Kampanja/intervent1.html |title=New Page 1 |access-date=2016-03-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804153729/http://www.luqayouthcenter.org/Artikli/Intervent%20Tal-Bniedem%20Fuq%20Il-Kampanja/intervent1.html |archive-date=2016-08-04 }}&lt;/ref&gt;

==بەڕێوەبردن==
دانیشتووانی لووکا سێ ساڵ جارێک دەنگ بۆ ئەنجومەنی خۆجێییی خۆیان دەدەن، کە ئەنجومەنەکە لە حەوت ئەندام پێکدێت، کە یەکێکیان سەرۆکی شارەوانییە. سەرۆکی شارەوانیی لووکا جۆن شێمبرییە.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110722222349/http://www.luqa.gov.mt/default.asp?selMMSec=132&amp;selMMCat=1 Official website]&lt;/ref&gt;

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{ماڵتا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Luqa}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>gum5vn0yqvt4gxmetj6lm6tazfkp4sy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574218</id>
      <parentid>1574217</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T15:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5618" sha1="pderpp3r0rngg0w30bnuogixgxvod01" xml:space="preserve">{{Databox}}'''لوقا''' ({{بە ماڵتی|Luqa}}) شارێکی ناوچەی [[حاربوری باشوور]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ٦٫٠٢٨ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==مێژوو==
لە ساڵی ١٥٩٢ گوندی لووکا بەھۆی پەتایەکی تاعوون لێی درا، کە ھەموو دانیشتووانی ماڵتای گرتەوە و بووە ھۆی گیانلەدەستدانی زۆر کەس. نیشانەیەکی ئەم ڕووداوە غەمناکە ئەو گۆڕستانەیە کە لە شەقامی کارمێل، کۆڵانی ٤ دۆزراوەتەوە کە تێیدا خەڵک لە کێڵگەیەکدا نێژراون کە گۆڕدراوە بۆ گۆڕستان. گوندی لووکا لە بنەڕەتدا بەشێک بوو لە پەرەشی [[گودجە]] تا ئەو کاتەی بە مەرسوومێک کە لەلایەن [[پۆپ ئۆربانی ھەشتەم]] لە ١٥ی ئایاری ١٦٣٤ دەرچوو، وەک پەرەشێکی جیاواز دامەزرا.

تراژیدیایەکی تری لووکا پەتای [[کۆلێرا]]ی ساڵی ١٨٥٠ بوو کە تێیدا ١٣ کەس گیانیان لەدەستدا. گۆڕستانێک تا ئێستاش لە شەقامی ڤالێتا وەک بیرھێنانەوەی ئەم تراژیدیایە ماوەتەوە.

لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا لووکا بەھۆی فڕۆکەخانەکەوە ناوبانگی دەرکرد. ھێزی ئاسمانیی شاھانە وێستگەی لووکای ئاڕ ئەی ئێف (RAF)یان دامەزراند، کە مەیدانێکی فڕۆکەوانی بوو لەگەڵ ڕێڕەوی فڕین کە دواتر گۆڕا بۆ فڕۆکەخانەیەکی مەدەنی. ئاڕ ئەی ئێف تەلارە سەربازی و مەدەنییەکانی لە ناوچەی نزیک لە مەیدانی فڕۆکەوانی/فڕۆکەخانەکە و لە ھاڵ فارووج دامەزراند. ئەوان مەیدانی فڕۆکەوانییەکەیان بەکارھێنا تا ئەو کاتەی لە ٣١ی ئازاری ١٩٧٩ داخرا، کاتێک گوازرایەوە بۆ حکوومەتی ماڵتا بۆ ئەوەی بگۆڕدرێت بۆ فڕۆکەخانەیەکی مەدەنی. بەڵام ھێشتا شوێنە ناوخۆییەکەیان بۆ ھێزی سەربازی خۆیان بەکاردەھێنا.

لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا لە لووکا زۆر کەس گیانیان لەدەستدا، و زۆرێک لە تەلارەکان بەھۆی بۆردوومانی قورسەوە وێران بوون. تراژیدیایەک کە تا ئێستاش لە یادە لە ٩ی نیسانی ١٩٤٢ ڕوویدا کاتێک [[بۆمب]]ێک بەر پەناگەیەکی کاتی جەنگ و بیرێک کەوت و ئەو کەسانەی لە ناو پەناگەکەدا بوون بە زیندوویی نێژران. ئەنجومەنی خۆجێیی تا ئێستاش یادی ئەو کەسانە دەکاتەوە کە لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا گیانیان لەدەستداوە بە ڕێوڕەسمی دانانی تاجی گوڵ لەگەڵ ڕێکخراو و یانە ناوخۆییەکانی تر.

قەشەی پارێزەری لووکا سانت ئەندرۆیە («سانت ئەندریا»). تاقێکی ناوخۆیی کە بۆ ئەو تەرخانکراوە لە لووکا دۆزراوەتەوە، کە بەرزییەکەی دوو نھۆمە.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.luqayouthcenter.org/Artikli/Intervent%20Tal-Bniedem%20Fuq%20Il-Kampanja/intervent1.html |title=New Page 1 |access-date=2016-03-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804153729/http://www.luqayouthcenter.org/Artikli/Intervent%20Tal-Bniedem%20Fuq%20Il-Kampanja/intervent1.html |archive-date=2016-08-04 }}&lt;/ref&gt;

==بەڕێوەبردن==
دانیشتووانی لووکا سێ ساڵ جارێک دەنگ بۆ ئەنجومەنی خۆجێییی خۆیان دەدەن، کە ئەنجومەنەکە لە حەوت ئەندام پێکدێت، کە یەکێکیان سەرۆکی شارەوانییە. سەرۆکی شارەوانیی لووکا جۆن شێمبرییە.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110722222349/http://www.luqa.gov.mt/default.asp?selMMSec=132&amp;selMMCat=1 Official website]&lt;/ref&gt;

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{پۆلی کۆمنز|Luqa}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>pderpp3r0rngg0w30bnuogixgxvod01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مارسا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24267</id>
    <revision>
      <id>1574248</id>
      <parentid>1360277</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9087" sha1="btmksxsknri4wpysfzb70nlx0ga2ln4" xml:space="preserve">{{Databox}}'''مارسا''' ({{بە ماڵتی|Marsa}}) شارێکی ناوچەی [[حاربوری باشوور]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[١٩٩٥]]دا ٥٫٣٢٤ کەس بووە و لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ٥٫٣٨٩ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
مارسا لەسەر لقی مارسا ھەڵکەوتووە، کە ڕووبەرێکی ئاوییە و لە ئەنجامی ڕژانی ئاوی دۆڵەکان لە ناوچە بەرزەکانی نزیک [[دەریا]]وە دروست بووە. لقەکە بەندەری گەورە لەخۆ دەگرێت کە شارۆچکەکەی لەسەر دامەزراوە. یەکەمجار بەندەرێک لە مارسا لەلایەن [[فینیقییەکان]]ەوە دامەزرا. پاشماوەی بیناسازییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمانییەکان]] لە نزیک شارۆچکەکە دۆزراونەتەوە.

لە کاتی گەیشتنی [[ڕێکخراوی سەربازیی سەروەری ماڵتا|ڕێکخراوی سانت جۆن]] بۆ ماڵتا، [[باخچە|باخچەیەکی]] چێنراوی تایبەت لەنێوان ئەو شوێنە کەمەدا بوو کە بینران.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Scientia|last=Leopardi|first=E. R.|date=1949|url=http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia%20(Malta)/Scientia.%2015(1949)2(Apr.-Jun.)/01.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417215930/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia%20(Malta)/Scientia.%2015(1949)2(Apr.-Jun.)/01.pdf|url-status=usurped|archive-date=17 April 2016|title=The First Printed Description of Malta : Lyons 1536|volume=15|issue=2|pages=56, 58}}&lt;/ref&gt; [[کانی|کانییەکی]] گرینگ بۆ [[بەندەری گەورە]] لە شوێنەکەدا ھەبوو.&lt;ref name=ganado&gt;{{cite journal|journal=Symposia Melitensia|last=Ganado|first=Ganado|date=2007|title=The Map of Johannes Quintinus Haeduus and its Derivatives|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/handle/123456789/6343/The%20Map%20of%20Johannes%20Quintinus%20Haeduus%20and%20its%20Derivatives.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|publisher=University of Malta|volume=4|issue=3|pages=115, 118}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت کارگەیەکی ئاسنکاریی ڕێکخراوەکە لە مارسا بووبێت. لە کاتی [[گەمارۆدانی گەورەی ماڵتا]]ی ساڵی ١٥٦٥دا، مارسا وەک ئۆردوگایەک لەلایەن ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە بەکارھێنرا. دوای شکستی ئەوان، مارسا بوو بە [[بارۆنیی دەرەبەگی|بارۆنییەکی دەرەبەگی]] کە ژمارەیەک [[ڕەزەمێو|ڕەزەمێوی]] تێدا بوو. پردێکی شایانی ئاماژە لە مارسا ھەبوو کە ڕێگای لە [[بیرگو]]وە بۆ ناوچەی [[ڤالێتا]] و بەپێچەوانەشەوە ئاسان دەکرد.&lt;ref name=ganado/&gt;

[[پەڕگە:Malta - Marsa - 1967 (8240538101).jpg|وێنۆک|چەپ|مارسا لە ساڵی ١٩٦٧]]
لە سەدەی ١٧دا مۆزەخانەیەکی مێژوویی، [[مۆزەخانەی دی سان جیاکۆمۆ|مۆزەخانەی دی سان جیاکۆمۆ]]، لە مارسا ھەبوو. ئەمە کاتێک دروست کرا کاتێک [[جیۆڤانی فرانسیسکۆ ئابێلا]] ماڵەکەی خۆی گۆڕی بۆ مۆزەخانە و یەکەم مۆزەخانەی لەو جۆرە بوو لە ماڵتا. زۆرێک لە شوێنەوارەکانی ئێستا لە [[مۆزەخانەی نیشتمانیی شوێنەوارناسی، ماڵتا|مۆزەخانەی نیشتمانیی شوێنەوارناسی]] لە [[ڤالێتا]]ی پایتەختی ماڵتا پارێزراون.

لە کاتی [[گەمارۆدانی ماڵتا (١٧٩٨–١٨٠٠)|گەمارۆدانی فەڕەنسییەکان لە ١٧٩٨–١٨٠٠]]، یاخیبووانی ماڵتایی [[بەتریای مارسا]] و [[بەتریای جێسوت ھیڵ]]یان لە مارسا دروستکرد بۆ گەمارۆدانی فەڕەنسییەکان لە بەندەری گەورە. ھەردوو بەتریاکە دوای کۆتایی ھاتنی گەمارۆکە ڕووخێنران.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Spiteri|first1=Stephen C.|title=Maltese 'siege' batteries of the blockade 1798-1800|journal=Arx - Online Journal of Military Architecture and Fortification|date=May 2008|issue=6|pages=36–37|url=http://www.militaryarchitecture.com/images/stories/Arx/arx6-2008.pdf|access-date=25 June 2015}}&lt;/ref&gt;

لە سەرەتای [[داگیرگەیی بەریتانیی ماڵتا]]، زۆنگاوەکانی مارسا سەرچاوەی [[مالاریا]] بوون کە بووە ھۆی چۆڵکردنی دانیشتووانی [[پاولا، ماڵتا|پاولا]] و کاریگەرییەکەی تا [[فلۆریانا]] ھەستی پێدەکرا. بەتاڵکردنەوەی زۆنگاوەکان لە لقی کۆرادینۆ یەکێک بوو لە ئامانجە یەکەمەکانی کارگێڕی داگیرگەیی - بەشێکی لەلایەن کاپتن فرێدریک ھون و بەشێکی تری لەلایەن کارسازێکی ناوخۆیی بە ناوی فرانسیسکۆ زامیت جێبەجێ کرا، کە حکوومەتی داگیرگەیی مافی خاوەندارێتی ھەموو ئەو زەوییانەی پێبەخشی کە وشک کرابوونەوە. لە کۆتایی ساڵانی ١٨٣٠دا، بەم شێوەیە زامیت بوو بە دەوڵەمەندترین پیاو لە ماڵتا.&lt;ref&gt; Thomas Mac Gill's 1839 ''[https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/11003/1/A_hand_book_or_guide_for_strangers_visit.pdf A handbook, or guide, for strangers visiting Malta]'', p83-85&lt;/ref&gt; 

بەندەرێکی نوێ لە ساڵانی ١٨٦٠دا لەژێر حوکمی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]] دروست کرا. وا بڕیار بوو شارۆچکەیەک لەو شوێنەدا بە ناوی شارۆچکەی ئەلبێرت دروست بکرێت، کە بە ناوی [[ئەلبێرت، شازادەی ھاوژین|شازادە ئەلبێرت]] کراوە. لە ساڵی ١٨٩٠دا شارۆچکەکە دانیشتووانێکی زیاتر لە ٦٠٠ کەسی ھەبوو، بەڵام دواتر چۆڵ کرا. شارۆچکەیەکی نوێ لەو شوێنەدا لە سەدەی ٢٠دا دەرکەوت، کە ناوی مارسای لە لقی ئاوەکەوە وەرگرت.

لە تەممووزی ٢٠٠٩دا پلانێک بۆ نۆژەنکردنەوەی ناوچەی بەندەرەکە ڕاگەیەندرا. ئەمە بە مەبەستی گۆڕینی شوێنەکەیە بۆ ناوچەیەکی کاتبەسەربردن و پلان وایە دروستکردنی [[مارینا|مارینایەک]] لەخۆ بگرێت کە شوێنی ١٧٠ بەلەم بێت.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20090703/local/one|title=Marsa menqa regeneration plan unveiled|work=[[تایمز ئۆف ماڵتا|تایمز ئۆف ماڵتا]]|date=3 July 2009|access-date=26 February 2011}}&lt;/ref&gt; ئەمە بەرەو پێش نەبردرا. 

حکوومەتی ماڵتا مارسای وەک یەکەم «شاری کلتووری» ناوخۆیی بۆ ساڵی ٢٠٢٢ ناساند، بە پڕۆگرامێکی چالاکیی کلتووری کە ئامانجی بووژاندنەوەی وێنەی ناوچەکە بوو.&lt;ref&gt;[https://tvmnews.mt/en/news/work-starts-on-activities-in-marsa-as-the-cultural-city-for-2022/ TVM], [https://timesofmalta.com/articles/view/marsa-to-be-maltas-first-capital-of-culture.897976 Times of Malta], [https://timesofmalta.com/articles/view/marsa-as-the-capital-of-culture.899140 Times of Malta]&lt;/ref&gt;

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{ماڵتا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Marsa (Malta)}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>btmksxsknri4wpysfzb70nlx0ga2ln4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574249</id>
      <parentid>1574248</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9061" sha1="cnj05rzsnl58u2wwj2ezh30nydzyomc" xml:space="preserve">{{Databox}}'''مارسا''' ({{بە ماڵتی|Marsa}}) شارێکی ناوچەی [[حاربوری باشوور]]ی وڵاتی [[ماڵتا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی [[١٩٩٥]]دا ٥٫٣٢٤ کەس بووە و لە ساڵی [[٢٠٠٥]]دا گەییشتووەتە بە ٥٫٣٨٩ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=
The largest cities in Malta, ranked by population|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/Malta|بڵاوکەرەوە=mongabay.com|ڕیکەوتی سەردان=30 Jun 2012|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malta: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕیکەوتی سەردان=22 May 2012|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205052031/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-147|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
مارسا لەسەر لقی مارسا ھەڵکەوتووە، کە ڕووبەرێکی ئاوییە و لە ئەنجامی ڕژانی ئاوی دۆڵەکان لە ناوچە بەرزەکانی نزیک [[دەریا]]وە دروست بووە. لقەکە بەندەری گەورە لەخۆ دەگرێت کە شارۆچکەکەی لەسەر دامەزراوە. یەکەمجار بەندەرێک لە مارسا لەلایەن [[فینیقییەکان]]ەوە دامەزرا. پاشماوەی بیناسازییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمانییەکان]] لە نزیک شارۆچکەکە دۆزراونەتەوە.

لە کاتی گەیشتنی [[ڕێکخراوی سەربازیی سەروەری ماڵتا|ڕێکخراوی سانت جۆن]] بۆ ماڵتا، [[باخچە|باخچەیەکی]] چێنراوی تایبەت لەنێوان ئەو شوێنە کەمەدا بوو کە بینران.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Scientia|last=Leopardi|first=E. R.|date=1949|url=http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia%20(Malta)/Scientia.%2015(1949)2(Apr.-Jun.)/01.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417215930/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia%20(Malta)/Scientia.%2015(1949)2(Apr.-Jun.)/01.pdf|url-status=usurped|archive-date=17 April 2016|title=The First Printed Description of Malta : Lyons 1536|volume=15|issue=2|pages=56, 58}}&lt;/ref&gt; [[کانی|کانییەکی]] گرینگ بۆ [[بەندەری گەورە]] لە شوێنەکەدا ھەبوو.&lt;ref name=ganado&gt;{{cite journal|journal=Symposia Melitensia|last=Ganado|first=Ganado|date=2007|title=The Map of Johannes Quintinus Haeduus and its Derivatives|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/handle/123456789/6343/The%20Map%20of%20Johannes%20Quintinus%20Haeduus%20and%20its%20Derivatives.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|publisher=University of Malta|volume=4|issue=3|pages=115, 118}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت کارگەیەکی ئاسنکاریی ڕێکخراوەکە لە مارسا بووبێت. لە کاتی [[گەمارۆدانی گەورەی ماڵتا]]ی ساڵی ١٥٦٥دا، مارسا وەک ئۆردوگایەک لەلایەن ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە بەکارھێنرا. دوای شکستی ئەوان، مارسا بوو بە [[بارۆنیی دەرەبەگی|بارۆنییەکی دەرەبەگی]] کە ژمارەیەک [[ڕەزەمێو|ڕەزەمێوی]] تێدا بوو. پردێکی شایانی ئاماژە لە مارسا ھەبوو کە ڕێگای لە [[بیرگو]]وە بۆ ناوچەی [[ڤالێتا]] و بەپێچەوانەشەوە ئاسان دەکرد.&lt;ref name=ganado/&gt;

[[پەڕگە:Malta - Marsa - 1967 (8240538101).jpg|وێنۆک|چەپ|مارسا لە ساڵی ١٩٦٧]]
لە سەدەی ١٧دا مۆزەخانەیەکی مێژوویی، [[مۆزەخانەی دی سان جیاکۆمۆ|مۆزەخانەی دی سان جیاکۆمۆ]]، لە مارسا ھەبوو. ئەمە کاتێک دروست کرا کاتێک [[جیۆڤانی فرانسیسکۆ ئابێلا]] ماڵەکەی خۆی گۆڕی بۆ مۆزەخانە و یەکەم مۆزەخانەی لەو جۆرە بوو لە ماڵتا. زۆرێک لە شوێنەوارەکانی ئێستا لە [[مۆزەخانەی نیشتمانیی شوێنەوارناسی، ماڵتا|مۆزەخانەی نیشتمانیی شوێنەوارناسی]] لە [[ڤالێتا]]ی پایتەختی ماڵتا پارێزراون.

لە کاتی [[گەمارۆدانی ماڵتا (١٧٩٨–١٨٠٠)|گەمارۆدانی فەڕەنسییەکان لە ١٧٩٨–١٨٠٠]]، یاخیبووانی ماڵتایی [[بەتریای مارسا]] و [[بەتریای جێسوت ھیڵ]]یان لە مارسا دروستکرد بۆ گەمارۆدانی فەڕەنسییەکان لە بەندەری گەورە. ھەردوو بەتریاکە دوای کۆتایی ھاتنی گەمارۆکە ڕووخێنران.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Spiteri|first1=Stephen C.|title=Maltese 'siege' batteries of the blockade 1798-1800|journal=Arx - Online Journal of Military Architecture and Fortification|date=May 2008|issue=6|pages=36–37|url=http://www.militaryarchitecture.com/images/stories/Arx/arx6-2008.pdf|access-date=25 June 2015}}&lt;/ref&gt;

لە سەرەتای [[داگیرگەیی بەریتانیی ماڵتا]]، زۆنگاوەکانی مارسا سەرچاوەی [[مالاریا]] بوون کە بووە ھۆی چۆڵکردنی دانیشتووانی [[پاولا، ماڵتا|پاولا]] و کاریگەرییەکەی تا [[فلۆریانا]] ھەستی پێدەکرا. بەتاڵکردنەوەی زۆنگاوەکان لە لقی کۆرادینۆ یەکێک بوو لە ئامانجە یەکەمەکانی کارگێڕی داگیرگەیی - بەشێکی لەلایەن کاپتن فرێدریک ھون و بەشێکی تری لەلایەن کارسازێکی ناوخۆیی بە ناوی فرانسیسکۆ زامیت جێبەجێ کرا، کە حکوومەتی داگیرگەیی مافی خاوەندارێتی ھەموو ئەو زەوییانەی پێبەخشی کە وشک کرابوونەوە. لە کۆتایی ساڵانی ١٨٣٠دا، بەم شێوەیە زامیت بوو بە دەوڵەمەندترین پیاو لە ماڵتا.&lt;ref&gt; Thomas Mac Gill's 1839 ''[https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/11003/1/A_hand_book_or_guide_for_strangers_visit.pdf A handbook, or guide, for strangers visiting Malta]'', p83-85&lt;/ref&gt; 

بەندەرێکی نوێ لە ساڵانی ١٨٦٠دا لەژێر حوکمی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]] دروست کرا. وا بڕیار بوو شارۆچکەیەک لەو شوێنەدا بە ناوی شارۆچکەی ئەلبێرت دروست بکرێت، کە بە ناوی [[ئەلبێرت، شازادەی ھاوژین|شازادە ئەلبێرت]] کراوە. لە ساڵی ١٨٩٠دا شارۆچکەکە دانیشتووانێکی زیاتر لە ٦٠٠ کەسی ھەبوو، بەڵام دواتر چۆڵ کرا. شارۆچکەیەکی نوێ لەو شوێنەدا لە سەدەی ٢٠دا دەرکەوت، کە ناوی مارسای لە لقی ئاوەکەوە وەرگرت.

لە تەممووزی ٢٠٠٩دا پلانێک بۆ نۆژەنکردنەوەی ناوچەی بەندەرەکە ڕاگەیەندرا. ئەمە بە مەبەستی گۆڕینی شوێنەکەیە بۆ ناوچەیەکی کاتبەسەربردن و پلان وایە دروستکردنی [[مارینا|مارینایەک]] لەخۆ بگرێت کە شوێنی ١٧٠ بەلەم بێت.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20090703/local/one|title=Marsa menqa regeneration plan unveiled|work=[[تایمز ئۆف ماڵتا|تایمز ئۆف ماڵتا]]|date=3 July 2009|access-date=26 February 2011}}&lt;/ref&gt; ئەمە بەرەو پێش نەبردرا. 

حکوومەتی ماڵتا مارسای وەک یەکەم «شاری کلتووری» ناوخۆیی بۆ ساڵی ٢٠٢٢ ناساند، بە پڕۆگرامێکی چالاکیی کلتووری کە ئامانجی بووژاندنەوەی وێنەی ناوچەکە بوو.&lt;ref&gt;[https://tvmnews.mt/en/news/work-starts-on-activities-in-marsa-as-the-cultural-city-for-2022/ TVM], [https://timesofmalta.com/articles/view/marsa-to-be-maltas-first-capital-of-culture.897976 Times of Malta], [https://timesofmalta.com/articles/view/marsa-as-the-capital-of-culture.899140 Times of Malta]&lt;/ref&gt;

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی شارەکانی ماڵتا]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{شارەکانی ماڵتا}}
{{پۆلی کۆمنز|Marsa (Malta)}}

[[پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا]]</text>
      <sha1>cnj05rzsnl58u2wwj2ezh30nydzyomc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جافی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37737</id>
    <revision>
      <id>1574293</id>
      <parentid>1574149</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8160" sha1="7jvl7aays6330rapu48jzr9komit3ik" xml:space="preserve">{{نامەی ڕوونکردنەوە|بنشێوەزاری جافی|جاف (ڕوونکردنەوە)}}
'''جافی''' یەکێک لە بنشێوەزارەکانی [[کوردیی ناوەندی]]یە کە لە [[کوردستانی باشوور]] و [[کوردستانی ڕۆژھەڵات]] ئاخێوەری ھەیە.

== زمانناسی ==
بنشێوەزاری جافی لە ڕووی زمانناسییەوە یەکێکە لە بنشێوەزارە سەرەکییەکانی شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی]] و بە ھەڵەوە ھەندێک جار وەک سۆرانی ناوی لێ دەبرێت. جافی خۆی دابەش دەبێتە سەر چەند لەھجەی جیاوازەوە و ھەندێک جیاوازی لە نێوان لەھجەکانیدا ھەیە بەڵام بنچینەی ھەموویان یەکێکە.

== جوگرافیای ئاخێوەران ==
'''[[کوردستانی ڕۆژھەڵات]]'''
* [[جوانڕۆ]] وەکوو زێدی [[جاف]] و بنشێوەزاری جافی ناس دەکرێت و زیاترین ئاخێوەری جافیی لە کوردستانی ڕۆژهەڵاتی هەیە، لەدوای [[جوانڕۆ]]؛ [[ڕوانسەر]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ماڵپەڕی فەرمیی پارێزگای کرماشان|ناونیشان=http://www.ostan-ks.ir/ravansar/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/|وێبگە=.ostan-ks.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200212095913/http://www.ostan-ks.ir/ravansar/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھۆز و تیرەکانی جاف|ناونیشان=http://jafftribe.com/KU/jaff-faction-clans-2.php|وێبگە=عێلی جاف|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161211050403/http://jafftribe.com/KU/jaff-faction-clans-2.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەربارەی عەشیرەتی جاف|ناونیشان=http://jafftribe.com/KU/single-jaff-areas.php|وێبگە=Jaff Tribe|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317170340/http://jafftribe.com/KU/single-jaff-areas.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پوشش ایل جاف|ناونیشان=https://dictionary.abadis.ir/fatofa/پوشش-ایل-جاف/|وێبگە=ئەبادیس|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=https://dictionary.abadis.ir/fatofa/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%D9%81/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استان کرماشان|ناونیشان=http://www.iranslal.com/old/slal_old/state/kermanshah.htm|وێبگە=www.iranslal.com|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200130211316/http://www.iranslal.com/old/slal_old/state/kermanshah.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ، [[سەلاس و باوەجانی (شارستان)|سەلاسی باوەجانی]]، بەشێک لە [[پاوە]]، بەشێک لە [[شارستانی سەرپێڵی زەھاو]] و بەشێک لە شاری [[کرماشان]] و حەشیمەتێکی کەم لە [[سەقز]] و پارێزگای [[سنە]] زیاترین ئاخێوەرانی جافی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەخۆ دەگرن.&lt;ref&gt;https://baneh.com/blog/زبان-کردی/{{بەستەری مردوو|url=https://baneh.com/blog/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jafftribe.com/KU/single-jaff-areas.php |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317170340/http://jafftribe.com/KU/single-jaff-areas.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
'''[[کوردستانی باشوور]]'''
* [[ھەڵەبجە]]، [[شارەزوور]]، [[کەلار]]، [[کفری]]، [[کەرکووک]]&lt;ref&gt;https://baneh.com/blog/زبان-کردی/{{بەستەری مردوو|url=https://baneh.com/blog/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jafftribe.com/KU/single-jaff-areas.php |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317170340/http://jafftribe.com/KU/single-jaff-areas.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== کەسایەتییە ناودارەکان ==
'''دەسەڵاتدار و سیاسەتوان:'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jafftribe.com/KU/single-jaff-leader.php |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190721223419/http://jafftribe.com/KU/single-jaff-leader.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* [[زاھیر بەگی جاف]]
* [[محەممەد پاشای جاف]]
* [[مەحموو پاشای جاف]]
* [[وەکیلی جوانڕۆ]]
* [[حسێن بەگی وەکیل]]
* [[فەرەیدوون جوانڕۆیی]]
*[[کەریم بەگی جاف]]
* [[داوود بەگی فەتاح بەگی جاف]]
* [[سەردار بەگی جاف]]
* [[داوود بەگی سەردار بەگی جاف]]
* [[حەبیبوڵلا خانی باوەجانی]]
* [[مستەفاخانی باوەجانی]]
* [[حەمە ئەمین جاف]]
* [[سالار جاف]]
* [[عادیلە خانم]]
* [[مستەفا بەگی جاف]]
* [[هانا جاف]]
* عارف باوەجانی
* حامی حاجی غالی
* عەتاسەراوی
* موحەمەدی حاجی محمود گوڵەخانە
* محمود سەنگاوی
* عەدنانی حەمەی مینا
* موراد کانی کوردەیی
* شەوکەتی حاجی موشیر
* وەهاب هەڵەبجەیی
'''شاعیر و گۆرانیبێژ:'''
* [[مەولەوی]]
* [[خانای قوبادی]]
* [[نالی]]
* [[میرزای جوانڕۆیی]]
* [[میرزا ئەحمەد داواشی]]
* [[تارا جاف]]
* [[ئەحمەد موختار جاف]]
* [[تایەر بەگی جاف]]
* [[ئێل بەگی جاف]]
* [[فانی خانەشووری]]
* [[ناسیح ڕەحیمی]]
* [[عەزیز وەیسی]]
* پەیوەند جاف

'''کەسایەتیی ئایینی:'''
* [[مەلا مەجید موەحید]]
* [[مەولانا خالیدی نەقشبەندی]]
* [[عوسمان شارەزووری]]
* [[محەممەد مەلا فایەق|مەلا محەممەد شارەزووری]]
'''زانایان:'''
* [[شارەزووری|شەمسەدینی شارەزووری]]
* [[ئیبن سەلاحی شارەزووری]]

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێزەکان}}

{{لقوپۆپی زمانی کوردی}}
{{کورت}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>7jvl7aays6330rapu48jzr9komit3ik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43309</id>
    <revision>
      <id>1574203</id>
      <parentid>1574160</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14989" sha1="j1hb6pwv381k0wjxvvgo9rz9znhoj5x" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی بینا
| ناو                 = مۆزەخانەی نیشتمانیی عێراق
| ناوی خۆماڵی         = المتحف العراقي
| زمانی ناوی خۆماڵی   = عەرەبی
| ناوەکانی پێشوو      =
| ناوەکانی تر         = مۆزەخانەی عێراق
| دۆخ                 =
| وێنە                =
| لێدوان              =
| قەبارەی وێنە        =
| سەردێڕ              =
| دەرزی نەخشە         =
| لێدوانی نەخشە       =
| سەردێڕی نەخشە       =
| بەرزی لە ئاستی دەریا=
| جۆری بینا           =
| تێچوون              =
| کڕیار               =
| خاوەن               =
| شوێن                =
| ناونیشان            =
| شارۆچکە             =
| شار                 = [[بەغدا]]
| وڵات                 = [[عێراق]]
| latitude            =
| longitude           =
| latd                =
| latm                =
| lats                =
| latNS               =
| longd               =
| longm               =
| longs               =
| longEW              =
| قەبارە              =
| بەرزی               =
| ژمارەی نھۆم         =
| ڕووبەری نھۆم        =
| تەلارساز             =
| ماڵپەڕ              = http://www.theiraqmuseum.com/
| تێبینییەکان         =
}}

'''مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق''' ({{بە عەرەبی| المتحف العراقي}}) مۆزەخانەیەکە لە شاری [[بەغدا]] کە بە مۆزەخانەی بەغداش ناسراوە. لەم مۆزەخانەدا شتە بەنرخەکانی [[شارستانیەت]]ەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] وەکوو [[ئەکەد|ئەکەدییەکان]] و [[سوومەر|سوومەرییەکان]] ھەڵدەگیرێن. ئەم مۆزەخانە لە ساڵی ١٩٢٦ەوە کراوەتەوە.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405113/National-Museum-of-Iraq مۆزەخانەی عێراق لە ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا]&lt;/ref&gt;

== دامەزراندن ==
دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسان]] لە [[ئەورووپا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] چەندین ھەڵکۆڵینیان لە سەرانسەری عێراق دەستپێکرد. لە ھەوڵێکدا بۆ ڕێگریکردن لە چوونە دەرەوەی ئەو دۆزراوانە لە عێراق، [[گەرتڕوود بێڵ]] (گەشتیار، کارمەندی ھەواڵگری، شوێنەوارناس و نووسەری بەریتانی) لە ساڵی ١٩٢٢دا دەستیکرد بە کۆکردنەوەی شوێنەوارەکان لە باڵەخانەیەکی حکوومەت لە [[بەغدا]]. لە ١٤ی حوزەیرانی ١٩٢٦، [[حکوومەتی عێراق کۆمەڵەکەی]] بۆ باڵەخانەیەکی نوێ گواستەوە و مۆزەخانەی شوێنەوارەکانی بەغدای دامەزراند، کە بێڵ وەک بەڕێوەبەری دەستنیشانکرا.&lt;ref name = &quot;Britannica&quot;&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405113/National-Museum-of-Iraq &quot;National Museum of Iraq&quot;] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150402104530/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/405113/National-Museum-of-Iraq |date=April 2, 2015 }}. [[Encyclopædia Britannica]], Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Retrieved February 6, 2012&lt;/ref&gt; بێڵ دواتر لەو ساڵەدا کۆچی دوایی کرد؛ بەڕێوەبەری نوێ [[سیدنی سمیت (ئاشووریناس)|سیدنی سمیت]] بوو.&lt;ref name = &quot;World History&quot;&gt;https://www.worldhistory.org/article/1355/the-iraq-museum-a-brightness-in-the-darkness/&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٦دا، کۆمەڵەکە دووبارە گوازرایەوە بۆ باڵەخانەیەکی دوو نھۆمی بە ڕووبەری {{convert|45000|m2|sqft|abbr=off|adj=on|sp=us}} لە گەڕەکی ساڵحییە لە ناوچەی [[کەرخ]] لە لای ڕۆژھەڵاتی [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]]. لەگەڵ ئەم گواستنەوەیەدا ناوی مۆزەخانەکە گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی عێراق. پێشتر بە مۆزەخانەی شوێنەواریی بەغدا دەناسرا.

[[بەھیجە خەلیل]] لە ساڵی ١٩٨٣ بوو بە بەڕێوەبەری مۆزەخانەی عێراق. ئەو یەکەم ژنە بەڕێوەبەر بوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/world/mena/iraqi-treasure-lamia-al-gailani-werr-dies-in-amman-1.815408 |سەردێڕ=Iraqi 'treasure' Lamia Al Gailani Werr dies in Amman |وێبگە=The National |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730065322/https://www.thenational.ae/world/mena/iraqi-treasure-lamia-al-gailani-werr-dies-in-amman-1.815408 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و تا ساڵی ١٩٨٩ لەو پۆستەدا مایەوە.

== کۆمەڵەکان ==
[[File:Hrs KAP 0054.jpg|thumb|right|پێشانگاکە لە کاتی نۆژەنکردنەوەکان لە ساڵی ٢٠٠٧]]
بەھۆی دەوڵەمەندیی شوێنەواریی [[مێزۆپۆتامیا]]، کۆمەڵەکانی مۆزەخانەکە بە یەکێک لە گرینگترینەکان لە جیھاندا دادەنرێن، و خاوەنی مێژوویەکی باشە لە لێکۆڵینەوە و نمایشکردن. پەیوەندیی بەریتانیا لەگەڵ مۆزەخانەکە — و لەگەڵ عێراق — بووەتە ھۆی ئەوەی پێشانگاکان ھەمیشە بە دوو زمان نمایش بکرێن، بە ھەردوو زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]. مۆزەخانەکە شوێنەواری گرینگ لە مێژووی زیاتر لە ٥٠٠٠ ساڵەی مێزۆپۆتامیا لە ٢٨ ھۆڵ و ژووری پارێزراودا لەخۆدەگرێت.

کۆمەڵەکانی مۆزەخانەی عێراق ھونەر و شوێنەواری شارستانییەتە دێرینەکانی [[سۆمەری]]، [[ئاشوور]]ی و [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|بابلی]] لەخۆدەگرێت. مۆزەخانەکە ھەروەھا ھۆڵی تایبەتی ھەیە بۆ کۆمەڵە ھونەری و شوێنەوارییە عەرەبییەکانی پێش [[ئیسلام]] و سەردەمی ئیسلامی. لە نێوان زۆرێک لە کۆمەڵە دیارەکانیدا، کۆمەڵەی زێڕی [[نەمروود]] — کە [[زێڕ]] و [[خشڵ]] و پەیکەری بەردی بەنرخی تێدایە و مێژووەکەیان بۆ سەدەی نۆیەم پێش زایین دەگەڕێتەوە — و کۆمەڵەی نەخشێنراوە بەردینەکان و تابلێتە بزمارییەکانی [[ئورووک]] بێھاوتاکن. گەنجینەکانی ئورووک مێژووەکەیان بۆ نێوان ٣٥٠٠ و ٣٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

== گەڕاندنەوە ==
لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠، ئەسۆشییەتد پرێس ڕای گەیاند کە ٥٤٠ گەنجینەی تاڵانکراو بۆ [[عێراق]] گەڕێندرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wvgazette.com/ap/ApInternational/201009071106?page=2&amp;build=cache |سەردێڕ=Looted treasures are returned to Iraq - AP World News - the Charleston Gazette - West Virginia News and Sports - |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120406094018/http://wvgazette.com/ap/ApInternational/201009071106?page=2&amp;build=cache |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mcclatchydc.com/2010/09/07/100218/looted-treasures-returned-to-iraq.html |سەردێڕ=Looted treasures back in Iraq, but don't plan on seeing them &amp;#124; McClatchy |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100921052043/http://www.mcclatchydc.com/2010/09/07/100218/looted-treasures-returned-to-iraq.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.theworld.org/2010/09/prized-treasures-return-to-iraq/ |سەردێڕ=Prized treasures return to Baghdad &amp;#124; PRI's the World |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110401163435/http://www.theworld.org/2010/09/prized-treasures-return-to-iraq/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;

٦٣٨ شوێنەواری دزراو بۆ مۆزەخانەی عێراق گەڕێندرانەوە دوای ئەوەی لە نووسینگەی سەرۆک وەزیران [[نووری مالیکی]] دۆزرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11372473 |ئیش=BBC News |سەردێڕ=Missing Iraqi antiquities located in PM Maliki's office |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181029171622/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11372473 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢، گۆزەیەکی زێڕی سۆمەریی ٦٥٠٠ ساڵە، سەری تەورێکی جەنگیی سۆمەری و بەردێکی کۆشکێکی ئاشووری لە نێوان ئەو ٤٥ شوێنەوارەدا بوون کە لەلایەن [[ئەڵمانیا]]وە بۆ عێراق گەڕێندرانەوە. [[ئەمیرە عەیدان]]، بەڕێوەبەری گشتیی مۆزەخانەکە لە کاتی گەڕاندنەوەکەدا ڕای گەیاند کە تا ئێستاش ١٠٠٠٠ پارچەی مۆزەخانەی عێراق بێسەروشوێنن.&lt;ref&gt;Kami, Aseel (January 30, 2012) [https://www.reuters.com/article/us-iraq-artefacts-idUSTRE80T12J20120130  &quot;Sumerian gold jar, other relics returned to Iraq&quot;] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151017081739/http://www.reuters.com/article/2012/01/30/us-iraq-artefacts-idUSTRE80T12J20120130 |date=October 17, 2015 }} Reuters Retrieved February 6, 2012&lt;/ref&gt;

لە ٣ی ئابی ٢٠٢١، چەندین ماڵپەڕی ھەواڵیی جیھانی ڕایان گەیاند کە [[ئەمریکا]] ١٧٠٠٠ شوێنەواری دێرینی تاڵانکراوی بۆ عێراق گەڕاندووەتەوە، کە پێشتر بەشێک بوون لە کۆمەڵەی [[مۆزەخانەی پەرتووکی پیرۆز]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Baghdad |یەکەم=Reuters in |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=US to return 17,000 looted ancient artifacts to Iraq |ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2021/aug/03/us-to-return-17000-looted-ancient-artefacts-to-iraq |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Arraf |یەکەم=Jane |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Iraq Reclaims 17,000 Looted Artefacts, Its Biggest-Ever Repatriation |زمان=en-US |ئیش=The New York Times |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/08/03/world/middleeast/iraq-looted-artifacts-return.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢١|issn=0362-4331 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220620102643/https://www.nytimes.com/2021/08/03/world/middleeast/iraq-looted-artifacts-return.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Al-Heeti |یەکەم=Abrar |سەردێڕ=Iraq reclaims 17,000 looted ancient artifacts held in the US |ناونیشان=https://www.cnet.com/news/iraq-reclaims-17000-looted-ancient-artifacts-held-in-the-us/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=CNET |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢١|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٣، [[نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] پارچە مۆبایلێکی عاج و گەڵای زێڕی گەڕاندەوە کە مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. پێشتر لە [[مۆزەخانەی مایکل سی. کارلۆس]] نمایشکرابوو. مۆزەخانەکە شوێنەوارەکەی لە ساڵی ٢٠٠٦ کڕیبوو؛ تۆمارەکانی بنەچەی ئیدیعایان دەکرد کە پێشتر لە ساڵی ١٩٦٩ بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان ھێنراوە. دوای ئەوەی بریکارەکانی ئێف بی ئای دیارییان کرد کە تۆمارەکان ساختەکراون، مۆزەخانەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ شوێنەوارەکەی ڕادەستی ئێف بی ئای کرد. [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] ڕای گەیاندووە کە ئەمە یەکەمجارە شوێنەوارێکی تاڵانکراوی مۆزەخانەی عێراق لە ژێر دەستی مۆزەخانەیەکی ئەمریکیدا بدۆزرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Stolen Art Returned to Iraq |ناونیشان=https://www.fbi.gov/news/stories/stolen-art-returned-to-iraq |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Federal Bureau of Investigation |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Stolen 2,700-year-old artifact returned to Iraq with help from FBI Boston |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/boston/news/iraq-museum-stolen-art-returned-baghdad-fbi/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=CBS News |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٣|شوێن=Boston}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|National Museum of Iraq|مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق}}

{{تووڵی دەروازە|عێراق|بەغدا}}

[[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]]
[[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی بەغدا]]</text>
      <sha1>j1hb6pwv381k0wjxvvgo9rz9znhoj5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سه‌رده‌می برۆنز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53576</id>
    <redirect title="سەردەمی بڕۆنز" />
    <revision>
      <id>1574571</id>
      <parentid>246633</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T23:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[سەردەمی بڕۆنز]]</comment>
      <origin>1574571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="qu52hv56xund42oxilguu3azmzb5f6o" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[سەردەمی بڕۆنز]]</text>
      <sha1>qu52hv56xund42oxilguu3azmzb5f6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئادانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98709</id>
    <revision>
      <id>1574577</id>
      <parentid>1484187</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T06:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* جوگرافیا */</comment>
      <origin>1574577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6650" sha1="lt1d56ombtxb54117ccmpj3gkxedois" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو                   = ئادانا
| ناوی_فەرمی            = Adana
| ناوی_خۆماڵی           =
| زمانی_ناوی_خۆماڵی     =
| ناوەکانی_تر         =
| جۆری_نیشتنگە          = شار
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە                  =Adana555.png
| قەبارەی_وێنە          =
| شرۆڤەی_وێنە           =
| وێنەی_ئاڵا            =
| قەبارەی_ئاڵا          =
| وێنەی_مۆر             =
| قەبارەی_مۆر           =
| وێنەی_نیشان           =
| قەبارەی_نیشان         =
| ناسناو                =
| دروشم                 =
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە           =
| قەبارەی_نەخشە         =
| شرۆڤەی_نەخشە          =
| دەرزیی_نەخشە           = Turkey
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   =
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە   =
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە    = جێگەی لە [[تورکیا]]دا
|latd = 37
|latm = 0
|longd = 35
|longm = 19.28
|latNS=N |longEW=E
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان    =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو        = وڵات
| ناوی_دابەشکراو        = {{ئاڵا|تورکیا}}
| جۆری_دابەشکراو١       =
| ناوی_دابەشکراو١       =
| جۆری_دابەشکراو٢       =
| ناوی_دابەشکراو٢       =
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران      =
| ڕێکەوتی_دامەزران      =
| سەردێڕی_دامەزران١     =
| ڕێکەوتی_دامەزران١     =
| سەردێڕی_لەناوچوون     =
| ڕێکەوتی_لەناوچوون     =
| دامەزرێنەر            =
| ھۆکاری_ناونران        =
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات  =
| جۆری_دەسەڵات          =
| حیزبی_سەرۆک           =
| سەرناوی_سەرۆک         =
| ناوی_سەرۆک            =
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢    =
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢    =
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢       =
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا   =
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢      =
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢     =
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م                     =
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م            =
| نزمترین_بەرزایی_بە_م             =
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان             = ١٦٣٦٢٢٩
| دانیشتووان_لە                 = 2012&lt;ref name=&quot;Adana2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714142809/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714142809/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} Adana Metropolitan Address-based Population 2012 by TÜİK.&lt;/ref&gt;
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢           =
| مەزندەی_دانیشتووان           =
| مەزندەی_دانیشتووان_لە        =
| دانیشتووانی_شاری               =
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢      =
| دانیشتووانی_لادێیی     =
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢    =
| سەرناوی_دانیشتووان            =
| ئاگاداریی_دانیشتووان          =
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          =
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     =
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١             =
| جیاوازی١_لە_utc        =
| کاتناوچە١_DST         =
| جیاوازی١_لە_DST       =
&lt;!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە       =
| کۆدی_پۆستە            =
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢      =
| کۆدی_پۆستە٢           =
| جۆری_کۆدی_ناوچە       =
| کۆدی_ناوچە            =
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە                =[http://www.adana.bel.tr/?dil=en  http://www.adana.bel.tr]
| پەراوێزەکان           =
}}
'''ئادانا''' ({{بە تورکی|Adana}}) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی [[تورکیا]] کە دەکەوێتە ناو [[پارێزگای ئادانا]]. پێنجەمین قەرەباڵخترین شارە لە تورکیادا و ناوەندێکی سەرەکی بازرگانی و کشتوکاڵە.

== مێژووی ئادانا ==
== کلتوور ==
== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی شارەکانی تورکیا|پێرستی شارەکانی تورکیا]]
* [[ئەیالەتی ئادانا]]
* [[ویلایەتی ئادانا]]

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێز}}

== سەرچاوەکان ==
[[:en:Adana|ویکی ئینگلیزی]]

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەرمینیا|تورکیا|جوگرافیا|ئەرمەنستان}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Adana}}

[[پۆل:ئادانا| ]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]]</text>
      <sha1>lt1d56ombtxb54117ccmpj3gkxedois</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574578</id>
      <parentid>1574577</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T06:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* مێژووی ئادانا */</comment>
      <origin>1574578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6618" sha1="8cjpugmtowsh85uspcycii79gfv8fvf" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو                   = ئادانا
| ناوی_فەرمی            = Adana
| ناوی_خۆماڵی           =
| زمانی_ناوی_خۆماڵی     =
| ناوەکانی_تر         =
| جۆری_نیشتنگە          = شار
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە                  =Adana555.png
| قەبارەی_وێنە          =
| شرۆڤەی_وێنە           =
| وێنەی_ئاڵا            =
| قەبارەی_ئاڵا          =
| وێنەی_مۆر             =
| قەبارەی_مۆر           =
| وێنەی_نیشان           =
| قەبارەی_نیشان         =
| ناسناو                =
| دروشم                 =
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە           =
| قەبارەی_نەخشە         =
| شرۆڤەی_نەخشە          =
| دەرزیی_نەخشە           = Turkey
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   =
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە   =
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە    = جێگەی لە [[تورکیا]]دا
|latd = 37
|latm = 0
|longd = 35
|longm = 19.28
|latNS=N |longEW=E
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان    =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو        = وڵات
| ناوی_دابەشکراو        = {{ئاڵا|تورکیا}}
| جۆری_دابەشکراو١       =
| ناوی_دابەشکراو١       =
| جۆری_دابەشکراو٢       =
| ناوی_دابەشکراو٢       =
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران      =
| ڕێکەوتی_دامەزران      =
| سەردێڕی_دامەزران١     =
| ڕێکەوتی_دامەزران١     =
| سەردێڕی_لەناوچوون     =
| ڕێکەوتی_لەناوچوون     =
| دامەزرێنەر            =
| ھۆکاری_ناونران        =
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات  =
| جۆری_دەسەڵات          =
| حیزبی_سەرۆک           =
| سەرناوی_سەرۆک         =
| ناوی_سەرۆک            =
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢    =
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢    =
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢       =
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا   =
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢      =
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢     =
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م                     =
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م            =
| نزمترین_بەرزایی_بە_م             =
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان             = ١٦٣٦٢٢٩
| دانیشتووان_لە                 = 2012&lt;ref name=&quot;Adana2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714142809/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714142809/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} Adana Metropolitan Address-based Population 2012 by TÜİK.&lt;/ref&gt;
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢           =
| مەزندەی_دانیشتووان           =
| مەزندەی_دانیشتووان_لە        =
| دانیشتووانی_شاری               =
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢      =
| دانیشتووانی_لادێیی     =
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢    =
| سەرناوی_دانیشتووان            =
| ئاگاداریی_دانیشتووان          =
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          =
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     =
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١             =
| جیاوازی١_لە_utc        =
| کاتناوچە١_DST         =
| جیاوازی١_لە_DST       =
&lt;!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە       =
| کۆدی_پۆستە            =
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢      =
| کۆدی_پۆستە٢           =
| جۆری_کۆدی_ناوچە       =
| کۆدی_ناوچە            =
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە                =[http://www.adana.bel.tr/?dil=en  http://www.adana.bel.tr]
| پەراوێزەکان           =
}}
'''ئادانا''' ({{بە تورکی|Adana}}) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی [[تورکیا]] کە دەکەوێتە ناو [[پارێزگای ئادانا]]. پێنجەمین قەرەباڵخترین شارە لە تورکیادا و ناوەندێکی سەرەکی بازرگانی و کشتوکاڵە.

== کلتوور ==
== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی شارەکانی تورکیا|پێرستی شارەکانی تورکیا]]
* [[ئەیالەتی ئادانا]]
* [[ویلایەتی ئادانا]]

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێز}}

== سەرچاوەکان ==
[[:en:Adana|ویکی ئینگلیزی]]

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەرمینیا|تورکیا|جوگرافیا|ئەرمەنستان}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Adana}}

[[پۆل:ئادانا| ]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]]</text>
      <sha1>8cjpugmtowsh85uspcycii79gfv8fvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574579</id>
      <parentid>1574578</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T06:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* کلتوور */</comment>
      <origin>1574579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6599" sha1="r8hrsrysbecz9ob5ynv5rdoi3he526a" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو                   = ئادانا
| ناوی_فەرمی            = Adana
| ناوی_خۆماڵی           =
| زمانی_ناوی_خۆماڵی     =
| ناوەکانی_تر         =
| جۆری_نیشتنگە          = شار
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە                  =Adana555.png
| قەبارەی_وێنە          =
| شرۆڤەی_وێنە           =
| وێنەی_ئاڵا            =
| قەبارەی_ئاڵا          =
| وێنەی_مۆر             =
| قەبارەی_مۆر           =
| وێنەی_نیشان           =
| قەبارەی_نیشان         =
| ناسناو                =
| دروشم                 =
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە           =
| قەبارەی_نەخشە         =
| شرۆڤەی_نەخشە          =
| دەرزیی_نەخشە           = Turkey
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   =
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە   =
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە    = جێگەی لە [[تورکیا]]دا
|latd = 37
|latm = 0
|longd = 35
|longm = 19.28
|latNS=N |longEW=E
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان    =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو        = وڵات
| ناوی_دابەشکراو        = {{ئاڵا|تورکیا}}
| جۆری_دابەشکراو١       =
| ناوی_دابەشکراو١       =
| جۆری_دابەشکراو٢       =
| ناوی_دابەشکراو٢       =
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران      =
| ڕێکەوتی_دامەزران      =
| سەردێڕی_دامەزران١     =
| ڕێکەوتی_دامەزران١     =
| سەردێڕی_لەناوچوون     =
| ڕێکەوتی_لەناوچوون     =
| دامەزرێنەر            =
| ھۆکاری_ناونران        =
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات  =
| جۆری_دەسەڵات          =
| حیزبی_سەرۆک           =
| سەرناوی_سەرۆک         =
| ناوی_سەرۆک            =
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢    =
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢    =
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢       =
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا   =
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢      =
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢     =
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م                     =
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م            =
| نزمترین_بەرزایی_بە_م             =
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان             = ١٦٣٦٢٢٩
| دانیشتووان_لە                 = 2012&lt;ref name=&quot;Adana2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714142809/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714142809/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} Adana Metropolitan Address-based Population 2012 by TÜİK.&lt;/ref&gt;
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢           =
| مەزندەی_دانیشتووان           =
| مەزندەی_دانیشتووان_لە        =
| دانیشتووانی_شاری               =
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢      =
| دانیشتووانی_لادێیی     =
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢    =
| سەرناوی_دانیشتووان            =
| ئاگاداریی_دانیشتووان          =
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          =
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     =
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١             =
| جیاوازی١_لە_utc        =
| کاتناوچە١_DST         =
| جیاوازی١_لە_DST       =
&lt;!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە       =
| کۆدی_پۆستە            =
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢      =
| کۆدی_پۆستە٢           =
| جۆری_کۆدی_ناوچە       =
| کۆدی_ناوچە            =
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە                =[http://www.adana.bel.tr/?dil=en  http://www.adana.bel.tr]
| پەراوێزەکان           =
}}
'''ئادانا''' ({{بە تورکی|Adana}}) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی [[تورکیا]] کە دەکەوێتە ناو [[پارێزگای ئادانا]]. پێنجەمین قەرەباڵخترین شارە لە تورکیادا و ناوەندێکی سەرەکی بازرگانی و کشتوکاڵە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی شارەکانی تورکیا|پێرستی شارەکانی تورکیا]]
* [[ئەیالەتی ئادانا]]
* [[ویلایەتی ئادانا]]

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێز}}

== سەرچاوەکان ==
[[:en:Adana|ویکی ئینگلیزی]]

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەرمینیا|تورکیا|جوگرافیا|ئەرمەنستان}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Adana}}

[[پۆل:ئادانا| ]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]]</text>
      <sha1>r8hrsrysbecz9ob5ynv5rdoi3he526a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574597</id>
      <parentid>1574579</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18210" sha1="8c1tjyctwvjxfisqwleny93qrv9ano7" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو                   = ئادانا
| ناوی_فەرمی            = Adana
| ناوی_خۆماڵی           =
| زمانی_ناوی_خۆماڵی     =
| ناوەکانی_تر         =
| جۆری_نیشتنگە          = شار
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە                  =Adana555.png
| قەبارەی_وێنە          =
| شرۆڤەی_وێنە           =
| وێنەی_ئاڵا            =
| قەبارەی_ئاڵا          =
| وێنەی_مۆر             =
| قەبارەی_مۆر           =
| وێنەی_نیشان           =
| قەبارەی_نیشان         =
| ناسناو                =
| دروشم                 =
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە           =
| قەبارەی_نەخشە         =
| شرۆڤەی_نەخشە          =
| دەرزیی_نەخشە           = Turkey
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   =
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە   =
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە    = جێگەی لە [[تورکیا]]دا
|latd = 37
|latm = 0
|longd = 35
|longm = 19.28
|latNS=N |longEW=E
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان    =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو        = وڵات
| ناوی_دابەشکراو        = {{ئاڵا|تورکیا}}
| جۆری_دابەشکراو١       =
| ناوی_دابەشکراو١       =
| جۆری_دابەشکراو٢       =
| ناوی_دابەشکراو٢       =
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران      =
| ڕێکەوتی_دامەزران      =
| سەردێڕی_دامەزران١     =
| ڕێکەوتی_دامەزران١     =
| سەردێڕی_لەناوچوون     =
| ڕێکەوتی_لەناوچوون     =
| دامەزرێنەر            =
| ھۆکاری_ناونران        =
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات  =
| جۆری_دەسەڵات          =
| حیزبی_سەرۆک           =
| سەرناوی_سەرۆک         =
| ناوی_سەرۆک            =
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢    =
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢    =
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢       =
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا   =
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢      =
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢     =
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م                     =
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م            =
| نزمترین_بەرزایی_بە_م             =
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان             = ١٦٣٦٢٢٩
| دانیشتووان_لە                 = 2012&lt;ref name=&quot;Adana2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714142809/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714142809/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} Adana Metropolitan Address-based Population 2012 by TÜİK.&lt;/ref&gt;
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢           =
| مەزندەی_دانیشتووان           =
| مەزندەی_دانیشتووان_لە        =
| دانیشتووانی_شاری               =
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢      =
| دانیشتووانی_لادێیی     =
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢    =
| سەرناوی_دانیشتووان            =
| ئاگاداریی_دانیشتووان          =
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          =
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     =
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١             =
| جیاوازی١_لە_utc        =
| کاتناوچە١_DST         =
| جیاوازی١_لە_DST       =
&lt;!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە       =
| کۆدی_پۆستە            =
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢      =
| کۆدی_پۆستە٢           =
| جۆری_کۆدی_ناوچە       =
| کۆدی_ناوچە            =
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە                =[http://www.adana.bel.tr/?dil=en  http://www.adana.bel.tr]
| پەراوێزەکان           =
}}
'''ئادانا''' یان '''ئەدەنە''' ({{بە تورکی|Adana}}) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی [[تورکیا]] کە دەکەوێتە ناو [[پارێزگای ئادانا]]. پێنجەمین قەرەباڵخترین شارە لە تورکیادا و ناوەندێکی سەرەکی بازرگانی و کشتوکاڵە.

==ڕەگناسی==
ناوی ئەدەنە ({{IPA|tr|aˈda.na|pronunciation|Adana - TR.wav}}؛ {{Langx|hy|Ատանա}}؛ {{Langx|el|Άδανα}}) بۆ ماوەی زیاتر لە چوار ھەزارە بەکارھاتووە.{{citation needed |date=June 2024}}

تیۆرییەک پێی وایە ناوی شارەکە لە دەربڕینێکی [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندۆئەورووپی]] «ئە دانو» بە واتای «لەسەر ڕووبارەکە» سەرچاوەی گرتووە، بە بەکارھێنانی ھەمان ڕەگی [[زمانی پرۆتۆ-ھیندی و ئەورووپیی|پرۆتۆ-ھیندی و ئەورووپی]] وەک [[دانووب]]، [[دۆن (ڕووبار)|دۆن]]، [[دنیێپەر]] و [[دۆنێتس]].&lt;ref name=&quot;Sertkaya&quot;&gt;Osman Fikri Sertkaya, &quot; Adana, Begrek, Beyrek ve Elma Kelimelerinin Kökeni Üzerine&quot;, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi, S.12, (2012), pages 101-103 (Article)&lt;/ref&gt;

ئەفسانەی یۆنانی-ڕۆمانی پێشنیاری ئەوە دەکات کە ناوی ئەدەنە لە «ئەدانوس»ەوە ھاتووە، کە کوڕی خوداوەندی یۆنانی [[ئورانوس (ئەفسانە)|ئورانوس]] بووە، کە شارەکەی لە تەنیشت ڕووبارەکە لەگەڵ برایەکەی بە ناوی «ساروس» دامەزراندووە، کە ناوەکەی دراوە بە ڕووبارەکە.&lt;ref name=&quot;Anton&quot;&gt;{{cite book |last=Anton |first=Charles |title=Classical Dictionary: Containing an account of the principal proper names mentioned in ancient authors... |publisher=Harper &amp; Brothers |year=1841 |location=New York}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک جاریش پێشنیار دەکرێت کە ناوەکە پەیوەندی بە [[ئاکایییەکان (ھۆمیرۆس)|دانائۆی]] ھەبێت، کە ناوی یۆنانییەکانی [[جەنگی ترۆڤا]]یە لای [[ھۆمیرۆس]] و [[توسیدیدس]].&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n1TmVvMwmo4C&amp;dq=Danuniyim+adana+danaoi&amp;pg=PA680|title=The Cambridge Ancient History|first=Iorwerth Eiddon Stephen|last=Edwards|date=15 November 1977|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521086912|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

بەگوێرەی «مەمالیکی عوسمانییە–Tarih ve Coğrafya Lügatı» (فەرھەنگی مێژوویی و جوگرافیای عوسمانی)ی عەلی جەواد، موسڵمانانی ئەدەنە ناوی شارەکەیان گەڕاندووەتەوە بۆ ئەبوو سولەیم ئەزەنە، کە لەلایەن [[خەلافەتی عەباسی|خەلیفەی]] [[عەباسییەکان|عەباسی]] [[ھاروون ڕەشید]] وەک [[والی]] دەستنیشانکرابوو.&lt;ref&gt;{{cite web |year=1897 |title=Memalik-i Osmaniye Tarih ve Coğrafya Lügatı |url=https://archive.org/stream/memlikiosmaniyen0001al#page/n18/mode/2up |access-date=12 June 2020 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

==مێژوو==
[[پەڕگە:Adana_Archaeological_Museum_Hittite_Antropomorphic_terra_cotta_jug_0232.jpg|90px|thumb| جەنگاوەرێکی ھیتی لە مۆزەخانەی شوێنەواریی ئەدەنە]]

===سەردەمی بڕۆنز===
کیزوواتنا کە لووییەکان و [[حوورییەکان]] تێیدا نیشتەجێ بوون، حوکمڕانییەکی ئۆتۆنۆمی لەژێر پاراستنی [[ھیتییەکان|ھیتی]] ھەبوو، بەڵام بۆ ماوەیەکی کورت لە ساڵانی ١٥٠٠ تا ١٤٢٠ پێش زایین سەربەخۆیییان ھەبوو. بەگوێرەی نووسراوی [[ھیتییەکان|ھیتی]] [[کافا]] کە لە [[حاتووسا]] ([[بۆغازکالێ]]) دۆزراوەتەوە، [[کیزوواتنا]] تا ساڵی ١٣٣٥ پێش زایین لەژێر پاراستنی ھیتییەکاندا فەرمانڕەوایی ئەدەنەی دەکرد. بە ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھیتی]] لە دەوروبەری ١١٩١–١١٨٩ پێش زایین، [[گەلانی دەریا]]ی ڕەسەنی [[دێنیەن]] کۆنترۆڵی ئەدەنە و دەشتایییەکەیان کرد تا دەوروبەری ٩٠٠ پێش زایین.&lt;ref name=&quot;Philistines&quot;&gt;Ann E. Killebrew, 2013, ''The Philistines and Other Sea Peoples in Text and Archaeology'', Society of Biblical Literature, [https://books.google.com/books?id=gBCl2IQfNioC&amp;dq=denyen+sea+peoples+cilicia&amp;pg=PA659 page 659], {{ISBN|978-1589837218}}&lt;/ref&gt;

===سەردەمی ئاسن===
پاشان [[دەوڵەتە نوێیەکانی ھیتی]] لە ناوچەکەدا دامەزران کە دەوڵەتی [[کووێ]] چەقەکەی لەسەر ئەدەنە بوو. کووێ و دەوڵەتەکانی تر لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] پارێزگارییان لێ دەکرا، ھەرچەندە ماوەی سەربەخۆییشیان ھەبوو. دوای کۆچی یۆنانییەکان بۆ کیلیکیا لە سەدەی ھەشتەمی پێش زایین، ناوچەکە لەژێر دەسەڵاتی خانەدانی [[مۆپسۆس]] یەکخرا&lt;ref name=&quot;Fox-211ff&quot;&gt;Fox, Robin Lane (2009) ''Travelling Heroes: In the Epic Age of Homer'' Alfred A. Knopf, New York, [https://books.google.com/books?id=9k8Frkhiq_MC&amp;pg=PA211 pages 211-224], {{ISBN|978-0-679-44431-2}}&lt;/ref&gt; و ئەدەنە وەک پایتەخت دیاری کرا. نووسراوە دووزمانییەکانی سەدەی نۆیەم و ھەشتەم کە لە [[مۆپسوێستیا]] (یاکاپناری ئێستا) دۆزراونەتەوە، بە زمانی [[لوویی ھیرۆگلیفی]] و [[زمانی فینیقی|فینیقی]] نووسراون. ئاشوورییەکان پێش ڕووخانیان لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین چەندین جار کۆنترۆڵی ناوچەکەیان کردووە.

[[پەڕگە:Median Empire-en.svg|left|225px|thumb|[[شانشینی کیلیکیا (کۆن)|شانشینی کیلیکیا]]]]
کیلیکییەکان [[شانشینی کیلیکیا (کۆن)|شانشینی کیلیکیا]]یان لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین بە ھاوکاری [[سیێنیسیس یەکەم]] دامەزراند. شانشینەکە تا لەشکرکێشی [[ئیمپراتۆریەتی ئەخمەنی]] لە ساڵی ٥٤٩ پێش زایین سەربەخۆ بوو، پاشان بوو بە [[کیلیکیا (ساتراپی)|ساتراپییەکی]] ئۆتۆنۆمی ئەخمەنییەکان تا ساڵی ٤٠١ پێش زایین. دڵسۆزی نادیاری سیێنیسیس لە کاتی ڕاپەڕینی [[کوروشی گچکە]] بووە ھۆی ئەوەی [[ئەرتەخەشەستەی دووەم]] ئیدارەی سیێنیسیس ھەڵبوەشێنێتەوە و ساتراپێکی ناوەندی لە شوێنی دابنێت. پاشماوە شوێنەوارییەکانی نمایشێک دەری دەخەن کە نەوەی خانەدانی [[فارسەکان|فارس]] لە ئەدەنەدا ھەبوون.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/cilicia-3rd-cent|title=Cilicia|last=Michael Weiskopf|publisher=Encyclopaedia Iranica|access-date=2020-07-26}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Minted coin of Adana - 250 BC.jpg|thumb|right|110px|دراوی لێدراوی ئەدەنە، نزیکەی ٢٥٠ پێش زایین]]
[[ئەسکەندەری مەزن]] لە ساڵی ٣٣٣ پێش زایین لە ڕێگەی [[دەروازەکانی کیلیکیا]]وە چووە ناو کیلیکیا. دوای شکستپێھێنانی فارسەکان لە [[جەنگی ئیسوس]]، ساتراپی خۆی، [[بالاکروس]]، بۆ سەرپەرشتیکردنی ئیدارەی ناوچەکە دانا.&lt;ref name=&quot;WorldHistory&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.worldhistory.org/Cilicia/|title=History of Cilicia|publisher=World History Encyclopedia|access-date=20 January 2022}}&lt;/ref&gt; کۆچی دوایی ئەو لە ساڵی ٣٢٣ پێش زایین سەرەتای [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستی]] بوو، چونکە یۆنانی وەک زمانی ناوچەکە شوێنی لوویی گرتەوە. دوای ماوەیەکی کورت لەژێر دەسەڵاتی [[شانشینی پتۆلێمی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]] لە ساڵی ٣١٢ پێش زایین کۆنترۆڵی ناوچەکەی کرد. دانیشتووانی ناوخۆی ئەدەنە ناوێکی یۆنانییان - «ئەنتیکیا لەسەر ساروس» - بۆ شارەکە ھەڵبژارد تا دڵسۆزی خۆیان بۆ خانەدانی سلووکی نیشان بدەن. ناوە ھەڵبژێردراوەکە و ئەو نەخشانەی کە وێنای بەرجەستەکردنی شارەکەن کە لە سەرووی [[خوداوەندی ڕووبار (ئەفسانەی یۆنانی)|خوداوەندی ڕووبار]] «ساروس»ەوە لەسەر دراوەکانی شارەکە دانیشتووە، ئاماژەن بۆ پێزانینێکی تایبەت بۆ ڕووبارەکان کە بەشێکی بەھێزی ناسنامەی کیلیکی بوون.&lt;ref name=&quot;MarionMeyer&quot;&gt;{{citation| last=Meyer| first=Marion | title=Cilicia as Part of the Seleucid Empire - The Beginning of Municipal Coinage|location=Istanbul| publisher=Institut Français d'Études Anatoliennes-Georges Dumézil| year=2001|pages=505–518}}&lt;/ref&gt; سلووکییەکان بۆ ماوەی زیاتر لە دوو سەدە فەرمانڕەوایی ئەدەنەیان کرد تا ئەو کاتەی بەھۆی شەڕی ناوخۆوە لاواز بوون، ئەمەش وای لێ کردن دڵسۆزی بۆ [[تیگرانی مەزن|تیگرانی دووەم]] ڕابگەیەنن، پاشای ئەرمەنستان کە بەشێکی زۆری [[لبنان|لێڤانت]]ی داگیرکردبوو. کیلیکیا لە ساڵی ٨٣ پێش زایین بوو بە دەوڵەتێکی پاشکۆی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)]] و نیشتەجێبوونی نوێ لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە لە ناوچەکەدا دامەزران.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hyeetch.nareg.com.au/armenians/prominent_p5.html|title=King Tigran II – The Great|last=Hye Etch|archive-url=https://web.archive.org/web/20070221235257/http://www.hyeetch.nareg.com.au/armenians/prominent_p5.html|archive-date=21 February 2007|access-date=2007-01-17}}&lt;/ref&gt;

ڕاگواستنەکان. [[عەلی مونیف]] دەستبەجێ ٢٥٠ خێزانی ڕاگواست کە تۆمەتبار بوون بە ڕاپەڕین. پێش ئەوەی ئەرمەنییە مابوونەوەکان ڕابگوێزرێن، والی جارێکی تر ڕێکخستنی بۆ کردن تا دارایییەکانیان بفرۆشن. لەبەر ئەوەی نزیکەی سێیەکی دانیشتووانی شارەکە کەلوپەلەکانیان دەفرۆشت، شارەکە دەبوو وەک شوێنێکی فرۆشتنی گەورەی کەلوپەلەکان دەربکەوێت. ڕاگواستنی ٥٠٠٠ خێزانی ئەرمەنی لە ھەشت کارواندا لە ٢ی ئەیلوولی ١٩١٥ دەستی پێ کرد و تا کۆتایی تشرینی یەکەم بەردەوام بوو. ھەزار پیشەگەر، ئەفسەری دەوڵەت و کارمەندانی سوپا و خێزانەکانیان لە ڕاگواستن بەدەر کران. بە پێچەوانەی ڕاگوێزراوانی ویلایەتەکانی تر، زۆرێک لە ئەرمەنییەکانی ئەدەنە ڕەوانەی [[دیمەشق]] و زیاتر بەرەو باشوور کران، بەو شێوەیەش لەسەر داوای [[جەمال پاشا]] لە [[ئۆردوگاکانی دێرەزوور]] بەدوور گیران.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی شارەکانی تورکیا|پێرستی شارەکانی تورکیا]]
* [[ئەیالەتی ئادانا]]
* [[ویلایەتی ئادانا]]

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێز}}

== سەرچاوەکان ==
[[:en:Adana|ویکی ئینگلیزی]]

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەرمینیا|تورکیا|جوگرافیا|ئەرمەنستان}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Adana}}

[[پۆل:ئادانا| ]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]]</text>
      <sha1>8c1tjyctwvjxfisqwleny93qrv9ano7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574598</id>
      <parentid>1574597</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان 2 */</comment>
      <origin>1574598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18141" sha1="q6iwr3xb7s0y07mfxsjwj72uz2dwdyf" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو                   = ئادانا
| ناوی_فەرمی            = Adana
| ناوی_خۆماڵی           =
| زمانی_ناوی_خۆماڵی     =
| ناوەکانی_تر         =
| جۆری_نیشتنگە          = شار
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە                  =Adana555.png
| قەبارەی_وێنە          =
| شرۆڤەی_وێنە           =
| وێنەی_ئاڵا            =
| قەبارەی_ئاڵا          =
| وێنەی_مۆر             =
| قەبارەی_مۆر           =
| وێنەی_نیشان           =
| قەبارەی_نیشان         =
| ناسناو                =
| دروشم                 =
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە           =
| قەبارەی_نەخشە         =
| شرۆڤەی_نەخشە          =
| دەرزیی_نەخشە           = Turkey
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   =
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە   =
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە    = جێگەی لە [[تورکیا]]دا
|latd = 37
|latm = 0
|longd = 35
|longm = 19.28
|latNS=N |longEW=E
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان    =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو        = وڵات
| ناوی_دابەشکراو        = {{ئاڵا|تورکیا}}
| جۆری_دابەشکراو١       =
| ناوی_دابەشکراو١       =
| جۆری_دابەشکراو٢       =
| ناوی_دابەشکراو٢       =
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران      =
| ڕێکەوتی_دامەزران      =
| سەردێڕی_دامەزران١     =
| ڕێکەوتی_دامەزران١     =
| سەردێڕی_لەناوچوون     =
| ڕێکەوتی_لەناوچوون     =
| دامەزرێنەر            =
| ھۆکاری_ناونران        =
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات  =
| جۆری_دەسەڵات          =
| حیزبی_سەرۆک           =
| سەرناوی_سەرۆک         =
| ناوی_سەرۆک            =
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢    =
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢    =
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢       =
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا   =
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢      =
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢     =
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م                     =
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م            =
| نزمترین_بەرزایی_بە_م             =
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان             = ١٦٣٦٢٢٩
| دانیشتووان_لە                 = 2012&lt;ref name=&quot;Adana2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714142809/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714142809/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} Adana Metropolitan Address-based Population 2012 by TÜİK.&lt;/ref&gt;
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢           =
| مەزندەی_دانیشتووان           =
| مەزندەی_دانیشتووان_لە        =
| دانیشتووانی_شاری               =
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢      =
| دانیشتووانی_لادێیی     =
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢    =
| سەرناوی_دانیشتووان            =
| ئاگاداریی_دانیشتووان          =
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          =
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     =
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١             =
| جیاوازی١_لە_utc        =
| کاتناوچە١_DST         =
| جیاوازی١_لە_DST       =
&lt;!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە       =
| کۆدی_پۆستە            =
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢      =
| کۆدی_پۆستە٢           =
| جۆری_کۆدی_ناوچە       =
| کۆدی_ناوچە            =
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە                =[http://www.adana.bel.tr/?dil=en  http://www.adana.bel.tr]
| پەراوێزەکان           =
}}
'''ئادانا''' یان '''ئەدەنە''' ({{بە تورکی|Adana}}) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی [[تورکیا]] کە دەکەوێتە ناو [[پارێزگای ئادانا]]. پێنجەمین قەرەباڵخترین شارە لە تورکیادا و ناوەندێکی سەرەکی بازرگانی و کشتوکاڵە.

==ڕەگناسی==
ناوی ئەدەنە ({{IPA|tr|aˈda.na|pronunciation|Adana - TR.wav}}؛ {{Langx|hy|Ատանա}}؛ {{Langx|el|Άδανα}}) بۆ ماوەی زیاتر لە چوار ھەزارە بەکارھاتووە.{{citation needed |date=June 2024}}

تیۆرییەک پێی وایە ناوی شارەکە لە دەربڕینێکی [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندۆئەورووپی]] «ئە دانو» بە واتای «لەسەر ڕووبارەکە» سەرچاوەی گرتووە، بە بەکارھێنانی ھەمان ڕەگی [[زمانی پرۆتۆ-ھیندی و ئەورووپیی|پرۆتۆ-ھیندی و ئەورووپی]] وەک [[دانووب]]، [[دۆن (ڕووبار)|دۆن]]، [[دنیێپەر]] و [[دۆنێتس]].&lt;ref name=&quot;Sertkaya&quot;&gt;Osman Fikri Sertkaya, &quot; Adana, Begrek, Beyrek ve Elma Kelimelerinin Kökeni Üzerine&quot;, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi, S.12, (2012), pages 101-103 (Article)&lt;/ref&gt;

ئەفسانەی یۆنانی-ڕۆمانی پێشنیاری ئەوە دەکات کە ناوی ئەدەنە لە «ئەدانوس»ەوە ھاتووە، کە کوڕی خوداوەندی یۆنانی [[ئورانوس (ئەفسانە)|ئورانوس]] بووە، کە شارەکەی لە تەنیشت ڕووبارەکە لەگەڵ برایەکەی بە ناوی «ساروس» دامەزراندووە، کە ناوەکەی دراوە بە ڕووبارەکە.&lt;ref name=&quot;Anton&quot;&gt;{{cite book |last=Anton |first=Charles |title=Classical Dictionary: Containing an account of the principal proper names mentioned in ancient authors... |publisher=Harper &amp; Brothers |year=1841 |location=New York}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک جاریش پێشنیار دەکرێت کە ناوەکە پەیوەندی بە [[ئاکایییەکان (ھۆمیرۆس)|دانائۆی]] ھەبێت، کە ناوی یۆنانییەکانی [[جەنگی ترۆڤا]]یە لای [[ھۆمیرۆس]] و [[توسیدیدس]].&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n1TmVvMwmo4C&amp;dq=Danuniyim+adana+danaoi&amp;pg=PA680|title=The Cambridge Ancient History|first=Iorwerth Eiddon Stephen|last=Edwards|date=15 November 1977|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521086912|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

بەگوێرەی «مەمالیکی عوسمانییە–Tarih ve Coğrafya Lügatı» (فەرھەنگی مێژوویی و جوگرافیای عوسمانی)ی عەلی جەواد، موسڵمانانی ئەدەنە ناوی شارەکەیان گەڕاندووەتەوە بۆ ئەبوو سولەیم ئەزەنە، کە لەلایەن [[خەلافەتی عەباسی|خەلیفەی]] [[عەباسییەکان|عەباسی]] [[ھاروون ڕەشید]] وەک [[والی]] دەستنیشانکرابوو.&lt;ref&gt;{{cite web |year=1897 |title=Memalik-i Osmaniye Tarih ve Coğrafya Lügatı |url=https://archive.org/stream/memlikiosmaniyen0001al#page/n18/mode/2up |access-date=12 June 2020 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

==مێژوو==
[[پەڕگە:Adana_Archaeological_Museum_Hittite_Antropomorphic_terra_cotta_jug_0232.jpg|90px|thumb| جەنگاوەرێکی ھیتی لە مۆزەخانەی شوێنەواریی ئەدەنە]]

===سەردەمی بڕۆنز===
کیزوواتنا کە لووییەکان و [[حوورییەکان]] تێیدا نیشتەجێ بوون، حوکمڕانییەکی ئۆتۆنۆمی لەژێر پاراستنی [[ھیتییەکان|ھیتی]] ھەبوو، بەڵام بۆ ماوەیەکی کورت لە ساڵانی ١٥٠٠ تا ١٤٢٠ پێش زایین سەربەخۆیییان ھەبوو. بەگوێرەی نووسراوی [[ھیتییەکان|ھیتی]] [[کافا]] کە لە [[حاتووسا]] ([[بۆغازکالێ]]) دۆزراوەتەوە، [[کیزوواتنا]] تا ساڵی ١٣٣٥ پێش زایین لەژێر پاراستنی ھیتییەکاندا فەرمانڕەوایی ئەدەنەی دەکرد. بە ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھیتی]] لە دەوروبەری ١١٩١–١١٨٩ پێش زایین، [[گەلانی دەریا]]ی ڕەسەنی [[دێنیەن]] کۆنترۆڵی ئەدەنە و دەشتایییەکەیان کرد تا دەوروبەری ٩٠٠ پێش زایین.&lt;ref name=&quot;Philistines&quot;&gt;Ann E. Killebrew, 2013, ''The Philistines and Other Sea Peoples in Text and Archaeology'', Society of Biblical Literature, [https://books.google.com/books?id=gBCl2IQfNioC&amp;dq=denyen+sea+peoples+cilicia&amp;pg=PA659 page 659], {{ISBN|978-1589837218}}&lt;/ref&gt;

===سەردەمی ئاسن===
پاشان [[دەوڵەتە نوێیەکانی ھیتی]] لە ناوچەکەدا دامەزران کە دەوڵەتی [[کووێ]] چەقەکەی لەسەر ئەدەنە بوو. کووێ و دەوڵەتەکانی تر لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] پارێزگارییان لێ دەکرا، ھەرچەندە ماوەی سەربەخۆییشیان ھەبوو. دوای کۆچی یۆنانییەکان بۆ کیلیکیا لە سەدەی ھەشتەمی پێش زایین، ناوچەکە لەژێر دەسەڵاتی خانەدانی [[مۆپسۆس]] یەکخرا&lt;ref name=&quot;Fox-211ff&quot;&gt;Fox, Robin Lane (2009) ''Travelling Heroes: In the Epic Age of Homer'' Alfred A. Knopf, New York, [https://books.google.com/books?id=9k8Frkhiq_MC&amp;pg=PA211 pages 211-224], {{ISBN|978-0-679-44431-2}}&lt;/ref&gt; و ئەدەنە وەک پایتەخت دیاری کرا. نووسراوە دووزمانییەکانی سەدەی نۆیەم و ھەشتەم کە لە [[مۆپسوێستیا]] (یاکاپناری ئێستا) دۆزراونەتەوە، بە زمانی [[لوویی ھیرۆگلیفی]] و [[زمانی فینیقی|فینیقی]] نووسراون. ئاشوورییەکان پێش ڕووخانیان لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین چەندین جار کۆنترۆڵی ناوچەکەیان کردووە.

[[پەڕگە:Median Empire-en.svg|left|225px|thumb|[[شانشینی کیلیکیا (کۆن)|شانشینی کیلیکیا]]]]
کیلیکییەکان [[شانشینی کیلیکیا (کۆن)|شانشینی کیلیکیا]]یان لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین بە ھاوکاری [[سیێنیسیس یەکەم]] دامەزراند. شانشینەکە تا لەشکرکێشی [[ئیمپراتۆریەتی ئەخمەنی]] لە ساڵی ٥٤٩ پێش زایین سەربەخۆ بوو، پاشان بوو بە [[کیلیکیا (ساتراپی)|ساتراپییەکی]] ئۆتۆنۆمی ئەخمەنییەکان تا ساڵی ٤٠١ پێش زایین. دڵسۆزی نادیاری سیێنیسیس لە کاتی ڕاپەڕینی [[کوروشی گچکە]] بووە ھۆی ئەوەی [[ئەرتەخەشەستەی دووەم]] ئیدارەی سیێنیسیس ھەڵبوەشێنێتەوە و ساتراپێکی ناوەندی لە شوێنی دابنێت. پاشماوە شوێنەوارییەکانی نمایشێک دەری دەخەن کە نەوەی خانەدانی [[فارسەکان|فارس]] لە ئەدەنەدا ھەبوون.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/cilicia-3rd-cent|title=Cilicia|last=Michael Weiskopf|publisher=Encyclopaedia Iranica|access-date=2020-07-26}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Minted coin of Adana - 250 BC.jpg|thumb|right|110px|دراوی لێدراوی ئەدەنە، نزیکەی ٢٥٠ پێش زایین]]
[[ئەسکەندەری مەزن]] لە ساڵی ٣٣٣ پێش زایین لە ڕێگەی [[دەروازەکانی کیلیکیا]]وە چووە ناو کیلیکیا. دوای شکستپێھێنانی فارسەکان لە [[جەنگی ئیسوس]]، ساتراپی خۆی، [[بالاکروس]]، بۆ سەرپەرشتیکردنی ئیدارەی ناوچەکە دانا.&lt;ref name=&quot;WorldHistory&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.worldhistory.org/Cilicia/|title=History of Cilicia|publisher=World History Encyclopedia|access-date=20 January 2022}}&lt;/ref&gt; کۆچی دوایی ئەو لە ساڵی ٣٢٣ پێش زایین سەرەتای [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستی]] بوو، چونکە یۆنانی وەک زمانی ناوچەکە شوێنی لوویی گرتەوە. دوای ماوەیەکی کورت لەژێر دەسەڵاتی [[شانشینی پتۆلێمی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]] لە ساڵی ٣١٢ پێش زایین کۆنترۆڵی ناوچەکەی کرد. دانیشتووانی ناوخۆی ئەدەنە ناوێکی یۆنانییان - «ئەنتیکیا لەسەر ساروس» - بۆ شارەکە ھەڵبژارد تا دڵسۆزی خۆیان بۆ خانەدانی سلووکی نیشان بدەن. ناوە ھەڵبژێردراوەکە و ئەو نەخشانەی کە وێنای بەرجەستەکردنی شارەکەن کە لە سەرووی [[خوداوەندی ڕووبار (ئەفسانەی یۆنانی)|خوداوەندی ڕووبار]] «ساروس»ەوە لەسەر دراوەکانی شارەکە دانیشتووە، ئاماژەن بۆ پێزانینێکی تایبەت بۆ ڕووبارەکان کە بەشێکی بەھێزی ناسنامەی کیلیکی بوون.&lt;ref name=&quot;MarionMeyer&quot;&gt;{{citation| last=Meyer| first=Marion | title=Cilicia as Part of the Seleucid Empire - The Beginning of Municipal Coinage|location=Istanbul| publisher=Institut Français d'Études Anatoliennes-Georges Dumézil| year=2001|pages=505–518}}&lt;/ref&gt; سلووکییەکان بۆ ماوەی زیاتر لە دوو سەدە فەرمانڕەوایی ئەدەنەیان کرد تا ئەو کاتەی بەھۆی شەڕی ناوخۆوە لاواز بوون، ئەمەش وای لێ کردن دڵسۆزی بۆ [[تیگرانی مەزن|تیگرانی دووەم]] ڕابگەیەنن، پاشای ئەرمەنستان کە بەشێکی زۆری [[لبنان|لێڤانت]]ی داگیرکردبوو. کیلیکیا لە ساڵی ٨٣ پێش زایین بوو بە دەوڵەتێکی پاشکۆی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)]] و نیشتەجێبوونی نوێ لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە لە ناوچەکەدا دامەزران.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hyeetch.nareg.com.au/armenians/prominent_p5.html|title=King Tigran II – The Great|last=Hye Etch|archive-url=https://web.archive.org/web/20070221235257/http://www.hyeetch.nareg.com.au/armenians/prominent_p5.html|archive-date=21 February 2007|access-date=2007-01-17}}&lt;/ref&gt;

ڕاگواستنەکان. [[عەلی مونیف]] دەستبەجێ ٢٥٠ خێزانی ڕاگواست کە تۆمەتبار بوون بە ڕاپەڕین. پێش ئەوەی ئەرمەنییە مابوونەوەکان ڕابگوێزرێن، والی جارێکی تر ڕێکخستنی بۆ کردن تا دارایییەکانیان بفرۆشن. لەبەر ئەوەی نزیکەی سێیەکی دانیشتووانی شارەکە کەلوپەلەکانیان دەفرۆشت، شارەکە دەبوو وەک شوێنێکی فرۆشتنی گەورەی کەلوپەلەکان دەربکەوێت. ڕاگواستنی ٥٠٠٠ خێزانی ئەرمەنی لە ھەشت کارواندا لە ٢ی ئەیلوولی ١٩١٥ دەستی پێ کرد و تا کۆتایی تشرینی یەکەم بەردەوام بوو. ھەزار پیشەگەر، ئەفسەری دەوڵەت و کارمەندانی سوپا و خێزانەکانیان لە ڕاگواستن بەدەر کران. بە پێچەوانەی ڕاگوێزراوانی ویلایەتەکانی تر، زۆرێک لە ئەرمەنییەکانی ئەدەنە ڕەوانەی [[دیمەشق]] و زیاتر بەرەو باشوور کران، بەو شێوەیەش لەسەر داوای [[جەمال پاشا]] لە [[ئۆردوگاکانی دێرەزوور]] بەدوور گیران.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی شارەکانی تورکیا|پێرستی شارەکانی تورکیا]]
* [[ئەیالەتی ئادانا]]
* [[ویلایەتی ئادانا]]

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێز}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|ئەرمەنستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Adana}}

[[پۆل:ئادانا| ]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]]</text>
      <sha1>q6iwr3xb7s0y07mfxsjwj72uz2dwdyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574599</id>
      <parentid>1574598</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڕەگناسی */</comment>
      <origin>1574599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18113" sha1="7mhtvd55a0qb7w7x42c44adj9vvkg7n" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو                   = ئادانا
| ناوی_فەرمی            = Adana
| ناوی_خۆماڵی           =
| زمانی_ناوی_خۆماڵی     =
| ناوەکانی_تر         =
| جۆری_نیشتنگە          = شار
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە                  =Adana555.png
| قەبارەی_وێنە          =
| شرۆڤەی_وێنە           =
| وێنەی_ئاڵا            =
| قەبارەی_ئاڵا          =
| وێنەی_مۆر             =
| قەبارەی_مۆر           =
| وێنەی_نیشان           =
| قەبارەی_نیشان         =
| ناسناو                =
| دروشم                 =
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە           =
| قەبارەی_نەخشە         =
| شرۆڤەی_نەخشە          =
| دەرزیی_نەخشە           = Turkey
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   =
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە   =
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە    = جێگەی لە [[تورکیا]]دا
|latd = 37
|latm = 0
|longd = 35
|longm = 19.28
|latNS=N |longEW=E
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان    =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو        = وڵات
| ناوی_دابەشکراو        = {{ئاڵا|تورکیا}}
| جۆری_دابەشکراو١       =
| ناوی_دابەشکراو١       =
| جۆری_دابەشکراو٢       =
| ناوی_دابەشکراو٢       =
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران      =
| ڕێکەوتی_دامەزران      =
| سەردێڕی_دامەزران١     =
| ڕێکەوتی_دامەزران١     =
| سەردێڕی_لەناوچوون     =
| ڕێکەوتی_لەناوچوون     =
| دامەزرێنەر            =
| ھۆکاری_ناونران        =
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات  =
| جۆری_دەسەڵات          =
| حیزبی_سەرۆک           =
| سەرناوی_سەرۆک         =
| ناوی_سەرۆک            =
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢    =
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢    =
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢       =
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا   =
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢      =
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢     =
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م                     =
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م            =
| نزمترین_بەرزایی_بە_م             =
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان             = ١٦٣٦٢٢٩
| دانیشتووان_لە                 = 2012&lt;ref name=&quot;Adana2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714142809/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714142809/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=1&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} Adana Metropolitan Address-based Population 2012 by TÜİK.&lt;/ref&gt;
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢           =
| مەزندەی_دانیشتووان           =
| مەزندەی_دانیشتووان_لە        =
| دانیشتووانی_شاری               =
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢      =
| دانیشتووانی_لادێیی     =
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢    =
| سەرناوی_دانیشتووان            =
| ئاگاداریی_دانیشتووان          =
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          =
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     =
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١             =
| جیاوازی١_لە_utc        =
| کاتناوچە١_DST         =
| جیاوازی١_لە_DST       =
&lt;!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە       =
| کۆدی_پۆستە            =
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢      =
| کۆدی_پۆستە٢           =
| جۆری_کۆدی_ناوچە       =
| کۆدی_ناوچە            =
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە                =[http://www.adana.bel.tr/?dil=en  http://www.adana.bel.tr]
| پەراوێزەکان           =
}}
'''ئادانا''' یان '''ئەدەنە''' ({{بە تورکی|Adana}}) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی [[تورکیا]] کە دەکەوێتە ناو [[پارێزگای ئادانا]]. پێنجەمین قەرەباڵخترین شارە لە تورکیادا و ناوەندێکی سەرەکی بازرگانی و کشتوکاڵە.

==ڕەگناسی==
ناوی ئەدەنە ({{IPA|tr|aˈda.na|pronunciation}}؛ بە [[ئەرمەنی]]: Ատանա؛ بە [[یۆنانی]]: Άδανα) بۆ ماوەی زیاتر لە چوار ھەزارە بەکارھاتووە.

تیۆرییەک پێی وایە ناوی شارەکە لە دەربڕینێکی [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندۆئەورووپی]] «ئە دانو» بە واتای «لەسەر ڕووبارەکە» سەرچاوەی گرتووە، بە بەکارھێنانی ھەمان ڕەگی [[زمانی پرۆتۆ-ھیندی و ئەورووپیی|پرۆتۆ-ھیندی و ئەورووپی]] وەک [[دانووب]]، [[دۆن (ڕووبار)|دۆن]]، [[دنیێپەر]] و [[دۆنێتس]].&lt;ref name=&quot;Sertkaya&quot;&gt;Osman Fikri Sertkaya, &quot; Adana, Begrek, Beyrek ve Elma Kelimelerinin Kökeni Üzerine&quot;, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi, S.12, (2012), pages 101-103 (Article)&lt;/ref&gt;

ئەفسانەی یۆنانی-ڕۆمانی پێشنیاری ئەوە دەکات کە ناوی ئەدەنە لە «ئەدانوس»ەوە ھاتووە، کە کوڕی خوداوەندی یۆنانی [[ئورانوس (ئەفسانە)|ئورانوس]] بووە، کە شارەکەی لە تەنیشت ڕووبارەکە لەگەڵ برایەکەی بە ناوی «ساروس» دامەزراندووە، کە ناوەکەی دراوە بە ڕووبارەکە.&lt;ref name=&quot;Anton&quot;&gt;{{cite book |last=Anton |first=Charles |title=Classical Dictionary: Containing an account of the principal proper names mentioned in ancient authors... |publisher=Harper &amp; Brothers |year=1841 |location=New York}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک جاریش پێشنیار دەکرێت کە ناوەکە پەیوەندی بە [[ئاکایییەکان (ھۆمیرۆس)|دانائۆی]] ھەبێت، کە ناوی یۆنانییەکانی [[جەنگی ترۆڤا]]یە لای [[ھۆمیرۆس]] و [[توسیدیدس]].&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n1TmVvMwmo4C&amp;dq=Danuniyim+adana+danaoi&amp;pg=PA680|title=The Cambridge Ancient History|first=Iorwerth Eiddon Stephen|last=Edwards|date=15 November 1977|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521086912|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

بەگوێرەی «مەمالیکی عوسمانییە–Tarih ve Coğrafya Lügatı» (فەرھەنگی مێژوویی و جوگرافیای عوسمانی)ی عەلی جەواد، موسڵمانانی ئەدەنە ناوی شارەکەیان گەڕاندووەتەوە بۆ ئەبوو سولەیم ئەزەنە، کە لەلایەن [[خەلافەتی عەباسی|خەلیفەی]] [[عەباسییەکان|عەباسی]] [[ھاروون ڕەشید]] وەک [[والی]] دەستنیشانکرابوو.&lt;ref&gt;{{cite web |year=1897 |title=Memalik-i Osmaniye Tarih ve Coğrafya Lügatı |url=https://archive.org/stream/memlikiosmaniyen0001al#page/n18/mode/2up |access-date=12 June 2020 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

==مێژوو==
[[پەڕگە:Adana_Archaeological_Museum_Hittite_Antropomorphic_terra_cotta_jug_0232.jpg|90px|thumb| جەنگاوەرێکی ھیتی لە مۆزەخانەی شوێنەواریی ئەدەنە]]

===سەردەمی بڕۆنز===
کیزوواتنا کە لووییەکان و [[حوورییەکان]] تێیدا نیشتەجێ بوون، حوکمڕانییەکی ئۆتۆنۆمی لەژێر پاراستنی [[ھیتییەکان|ھیتی]] ھەبوو، بەڵام بۆ ماوەیەکی کورت لە ساڵانی ١٥٠٠ تا ١٤٢٠ پێش زایین سەربەخۆیییان ھەبوو. بەگوێرەی نووسراوی [[ھیتییەکان|ھیتی]] [[کافا]] کە لە [[حاتووسا]] ([[بۆغازکالێ]]) دۆزراوەتەوە، [[کیزوواتنا]] تا ساڵی ١٣٣٥ پێش زایین لەژێر پاراستنی ھیتییەکاندا فەرمانڕەوایی ئەدەنەی دەکرد. بە ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھیتی]] لە دەوروبەری ١١٩١–١١٨٩ پێش زایین، [[گەلانی دەریا]]ی ڕەسەنی [[دێنیەن]] کۆنترۆڵی ئەدەنە و دەشتایییەکەیان کرد تا دەوروبەری ٩٠٠ پێش زایین.&lt;ref name=&quot;Philistines&quot;&gt;Ann E. Killebrew, 2013, ''The Philistines and Other Sea Peoples in Text and Archaeology'', Society of Biblical Literature, [https://books.google.com/books?id=gBCl2IQfNioC&amp;dq=denyen+sea+peoples+cilicia&amp;pg=PA659 page 659], {{ISBN|978-1589837218}}&lt;/ref&gt;

===سەردەمی ئاسن===
پاشان [[دەوڵەتە نوێیەکانی ھیتی]] لە ناوچەکەدا دامەزران کە دەوڵەتی [[کووێ]] چەقەکەی لەسەر ئەدەنە بوو. کووێ و دەوڵەتەکانی تر لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] پارێزگارییان لێ دەکرا، ھەرچەندە ماوەی سەربەخۆییشیان ھەبوو. دوای کۆچی یۆنانییەکان بۆ کیلیکیا لە سەدەی ھەشتەمی پێش زایین، ناوچەکە لەژێر دەسەڵاتی خانەدانی [[مۆپسۆس]] یەکخرا&lt;ref name=&quot;Fox-211ff&quot;&gt;Fox, Robin Lane (2009) ''Travelling Heroes: In the Epic Age of Homer'' Alfred A. Knopf, New York, [https://books.google.com/books?id=9k8Frkhiq_MC&amp;pg=PA211 pages 211-224], {{ISBN|978-0-679-44431-2}}&lt;/ref&gt; و ئەدەنە وەک پایتەخت دیاری کرا. نووسراوە دووزمانییەکانی سەدەی نۆیەم و ھەشتەم کە لە [[مۆپسوێستیا]] (یاکاپناری ئێستا) دۆزراونەتەوە، بە زمانی [[لوویی ھیرۆگلیفی]] و [[زمانی فینیقی|فینیقی]] نووسراون. ئاشوورییەکان پێش ڕووخانیان لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین چەندین جار کۆنترۆڵی ناوچەکەیان کردووە.

[[پەڕگە:Median Empire-en.svg|left|225px|thumb|[[شانشینی کیلیکیا (کۆن)|شانشینی کیلیکیا]]]]
کیلیکییەکان [[شانشینی کیلیکیا (کۆن)|شانشینی کیلیکیا]]یان لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین بە ھاوکاری [[سیێنیسیس یەکەم]] دامەزراند. شانشینەکە تا لەشکرکێشی [[ئیمپراتۆریەتی ئەخمەنی]] لە ساڵی ٥٤٩ پێش زایین سەربەخۆ بوو، پاشان بوو بە [[کیلیکیا (ساتراپی)|ساتراپییەکی]] ئۆتۆنۆمی ئەخمەنییەکان تا ساڵی ٤٠١ پێش زایین. دڵسۆزی نادیاری سیێنیسیس لە کاتی ڕاپەڕینی [[کوروشی گچکە]] بووە ھۆی ئەوەی [[ئەرتەخەشەستەی دووەم]] ئیدارەی سیێنیسیس ھەڵبوەشێنێتەوە و ساتراپێکی ناوەندی لە شوێنی دابنێت. پاشماوە شوێنەوارییەکانی نمایشێک دەری دەخەن کە نەوەی خانەدانی [[فارسەکان|فارس]] لە ئەدەنەدا ھەبوون.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/cilicia-3rd-cent|title=Cilicia|last=Michael Weiskopf|publisher=Encyclopaedia Iranica|access-date=2020-07-26}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Minted coin of Adana - 250 BC.jpg|thumb|right|110px|دراوی لێدراوی ئەدەنە، نزیکەی ٢٥٠ پێش زایین]]
[[ئەسکەندەری مەزن]] لە ساڵی ٣٣٣ پێش زایین لە ڕێگەی [[دەروازەکانی کیلیکیا]]وە چووە ناو کیلیکیا. دوای شکستپێھێنانی فارسەکان لە [[جەنگی ئیسوس]]، ساتراپی خۆی، [[بالاکروس]]، بۆ سەرپەرشتیکردنی ئیدارەی ناوچەکە دانا.&lt;ref name=&quot;WorldHistory&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.worldhistory.org/Cilicia/|title=History of Cilicia|publisher=World History Encyclopedia|access-date=20 January 2022}}&lt;/ref&gt; کۆچی دوایی ئەو لە ساڵی ٣٢٣ پێش زایین سەرەتای [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستی]] بوو، چونکە یۆنانی وەک زمانی ناوچەکە شوێنی لوویی گرتەوە. دوای ماوەیەکی کورت لەژێر دەسەڵاتی [[شانشینی پتۆلێمی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]] لە ساڵی ٣١٢ پێش زایین کۆنترۆڵی ناوچەکەی کرد. دانیشتووانی ناوخۆی ئەدەنە ناوێکی یۆنانییان - «ئەنتیکیا لەسەر ساروس» - بۆ شارەکە ھەڵبژارد تا دڵسۆزی خۆیان بۆ خانەدانی سلووکی نیشان بدەن. ناوە ھەڵبژێردراوەکە و ئەو نەخشانەی کە وێنای بەرجەستەکردنی شارەکەن کە لە سەرووی [[خوداوەندی ڕووبار (ئەفسانەی یۆنانی)|خوداوەندی ڕووبار]] «ساروس»ەوە لەسەر دراوەکانی شارەکە دانیشتووە، ئاماژەن بۆ پێزانینێکی تایبەت بۆ ڕووبارەکان کە بەشێکی بەھێزی ناسنامەی کیلیکی بوون.&lt;ref name=&quot;MarionMeyer&quot;&gt;{{citation| last=Meyer| first=Marion | title=Cilicia as Part of the Seleucid Empire - The Beginning of Municipal Coinage|location=Istanbul| publisher=Institut Français d'Études Anatoliennes-Georges Dumézil| year=2001|pages=505–518}}&lt;/ref&gt; سلووکییەکان بۆ ماوەی زیاتر لە دوو سەدە فەرمانڕەوایی ئەدەنەیان کرد تا ئەو کاتەی بەھۆی شەڕی ناوخۆوە لاواز بوون، ئەمەش وای لێ کردن دڵسۆزی بۆ [[تیگرانی مەزن|تیگرانی دووەم]] ڕابگەیەنن، پاشای ئەرمەنستان کە بەشێکی زۆری [[لبنان|لێڤانت]]ی داگیرکردبوو. کیلیکیا لە ساڵی ٨٣ پێش زایین بوو بە دەوڵەتێکی پاشکۆی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)]] و نیشتەجێبوونی نوێ لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە لە ناوچەکەدا دامەزران.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hyeetch.nareg.com.au/armenians/prominent_p5.html|title=King Tigran II – The Great|last=Hye Etch|archive-url=https://web.archive.org/web/20070221235257/http://www.hyeetch.nareg.com.au/armenians/prominent_p5.html|archive-date=21 February 2007|access-date=2007-01-17}}&lt;/ref&gt;

ڕاگواستنەکان. [[عەلی مونیف]] دەستبەجێ ٢٥٠ خێزانی ڕاگواست کە تۆمەتبار بوون بە ڕاپەڕین. پێش ئەوەی ئەرمەنییە مابوونەوەکان ڕابگوێزرێن، والی جارێکی تر ڕێکخستنی بۆ کردن تا دارایییەکانیان بفرۆشن. لەبەر ئەوەی نزیکەی سێیەکی دانیشتووانی شارەکە کەلوپەلەکانیان دەفرۆشت، شارەکە دەبوو وەک شوێنێکی فرۆشتنی گەورەی کەلوپەلەکان دەربکەوێت. ڕاگواستنی ٥٠٠٠ خێزانی ئەرمەنی لە ھەشت کارواندا لە ٢ی ئەیلوولی ١٩١٥ دەستی پێ کرد و تا کۆتایی تشرینی یەکەم بەردەوام بوو. ھەزار پیشەگەر، ئەفسەری دەوڵەت و کارمەندانی سوپا و خێزانەکانیان لە ڕاگواستن بەدەر کران. بە پێچەوانەی ڕاگوێزراوانی ویلایەتەکانی تر، زۆرێک لە ئەرمەنییەکانی ئەدەنە ڕەوانەی [[دیمەشق]] و زیاتر بەرەو باشوور کران، بەو شێوەیەش لەسەر داوای [[جەمال پاشا]] لە [[ئۆردوگاکانی دێرەزوور]] بەدوور گیران.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی شارەکانی تورکیا|پێرستی شارەکانی تورکیا]]
* [[ئەیالەتی ئادانا]]
* [[ویلایەتی ئادانا]]

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێز}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|ئەرمەنستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Adana}}

[[پۆل:ئادانا| ]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]]</text>
      <sha1>7mhtvd55a0qb7w7x42c44adj9vvkg7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لۆلۆبی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101484</id>
    <revision>
      <id>1574199</id>
      <parentid>1574185</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14586" sha1="odbxeg7lm4kvsfeqvg6abwnpt3pktfy" xml:space="preserve">'''لۆلۆبی''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒇻𒇻𒉈𒆠،
وڵاتی لۆلۆبییەکان)، کە زیاتر بە '''لۆلۆ''' دەناسرێن،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Eidem|یەکەم١=Jesper|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uQcUAQAAMAAJ&amp;q=lullu|سەردێڕ=The Shemshāra Archives 2: The Administrative Texts|دوایین٢=Læssøe|یەکەم٢=Jørgen|ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Kongelige Danske Videnskabernes Selskab|ژپنک=٩٧٨-٨٧-٧٣٠٤-٢٢٧-٤|پەڕەکان=٢٢, ٥١–٥٤|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Speiser|یەکەم=Ephraim Avigdor|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rUwrEAAAQBAJ&amp;dq=lullu&amp;pg=PA196|سەردێڕ=Mesopotamian Origins: The Basic Population of the Near East|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥١٢٨-١٨٨١-٩|پەڕەکان=٩٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Campbell|یەکەم=Lyle|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vGxQDwAAQBAJ&amp;dq=lullu+guti&amp;pg=PA37|سەردێڕ=Language Isolates|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٦١٠٩١-٥|پەڕەکان=٣٧|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Potts|یەکەم=Daniel T.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8c3QAgAAQBAJ&amp;dq=lullu+guti&amp;pg=PA36|سەردێڕ=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٣٠٧٩-٩|پەڕەکان=٣٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵە ھۆزێکی [[سەردەمی برۆنز|سەردەمی بڕۆنز]] بوون کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زاییندا ھەبوون و نەمان. ئەوان خەڵکی ناوچەیەک بوون کە بە «لۆلۆبۆم» دەناسرا، کە ئێستا دەشتایی [[شارەزوور]]ە لە [[چیاکانی زاگرۆس]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە مۆدێرنەی [[ھەرێمی کوردستان]]. لۆلۆبی دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی [[حووری|حوورییەکانی]] [[سیمورووم|شانشینی سیمورووم]] بوون و کەوتنە ململانێ لەگەڵ [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]] سامی و [[ئاشوور]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hamblin |یەکەم١=William J. |سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Routledge |پەڕەکان=١١٥–١١٦|ژپنک=٩٧٨١١٣٤٥٢٠٦٢٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&amp;pg=PT115}}&lt;/ref&gt; فڕاین (١٩٩٠) شاری «لۆلۆبۆنا» یان «لۆلۆبان»ی ئەوانی بە شارۆچکەی مۆدێرنی [[ھەڵەبجە]] لە ناوچەکەدا ناساندووە.

== وێناکردنەکان ==
{{multiple image
| align = right
| caption_align = center
| direction = horizontal
| header = لۆلۆبییە شکستخواردووەکان لە وێناکردنە ئەکەدییەکاندا
| total_width = 350
| image1 = Prisoner of the Akkadian Empire period possibly Warka ancient Uruk LOUVRE AO 5683.jpg
| caption1 = زیندانییەکی بەربەریی سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]، ڕووت، زنجیرکراو، بە ئەڵقەی لووت ڕادەکێشرێت، بە ڕیشێکی تیژ، قژی درێژ و پرچی ستوونی. ٢٣٥٠–٢٠٠٠ پ.ز، [[لووڤر|مۆزەخانەی لووڤەر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Louvre Museum Official Website |ناونیشان=http://cartelen.louvre.fr/cartelen/visite?srv=car_not&amp;idNotice=12137 |وێبگە=cartelen.louvre.fr}}&lt;/ref&gt;
| image2 = Lullubi victim with pointed beard and long braided hair (detail).jpg
| caption2 = قوربانییەکی لۆلۆبی بە ڕیشی تیژ و قژی درێژی پرچکراو. نەخشی سەر بەرد لە [[دەربەندی گاور]]. وێناکردنی لۆلۆبییە بەزێنراوەکان ھەروەھا لە [[کێلی سەرکەوتنی نەرام سین]]دا ھاوشێوەیە.&lt;ref name=&quot;ZB&quot;/&gt;
| footer = 
| alt1 = 
}}
لە وێناکردنیاندا، لۆلۆبییەکان وەک گەلێکی شاخنشینی جەنگاوەر وێنا کراون.&lt;ref name=&quot;CAH&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bury |یەکەم١=John Bagnell |دوایین٢=Cook |یەکەم٢=Stanley Arthur |دوایین٣=Adcock |یەکەم٣=Frank Ezra |سەردێڕ=The Cambridge Ancient History: The Egyptian and Hittite empires to c. 1000 B.C |ڕێکەوت=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=University Press |پەڕە=٥٠٥|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٠٨٦٩١٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SLkQAQAAMAAJ}}&lt;/ref&gt; لۆلۆبییەکان زۆرجار بە سنگی ڕووت و بە پۆشینی پێستی [[ئاژەڵ]] نیشان دەدرێن. ڕیشیان کورت بووە و قژیان درێژ بووە و بە پرچێکی ئەستوور بەستراوە، وەک لە ستوونی سەرکەوتنی نەرام سیندا دەبینرێت.&lt;ref name=&quot;ZB&quot;&gt;&quot;The hair of the Lullubi is long and worn in a thick braid. They wear animal skins, while the Akkadian soldiers wear the proper attire for battle, helmets and military tunics.&quot; in {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bahrani |یەکەم١=Zainab |بەستەری نووسەر=Zainab Bahrani |سەردێڕ=Rituals of War: The Body and Violence in Mesopotamia |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Zone Books |ژپنک=٩٧٨١٨٩٠٩٥١٨٤٩|پەڕە=١٠٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8FvfAAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;

== فەرمانڕەواکان ==

ئەمەی خوارەوە [[پێڕست]]ی فەرمانڕەوا ناسراوەکانی شانشینی لۆلۆبییە.&lt;ref name=&quot;Qashqai&quot;&gt;Qashqai, 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;legrain&quot;&gt;Legrain, 1922; Cameron, 1936; D’yakonov, 1956; The Cambridge History of Iran; Hinz, 1972; The Cambridge Ancient History; Majidzadeh, 1991; Majidzadeh, 1997.&lt;/ref&gt;
١. ئیماشکۆش (نزیکەی ٢٤٠٠ پ.ز)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cameron |یەکەم١=George G. |سەردێڕ=History of Early Iran |ڕێکەوت=١٩٣٦|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press |پەڕە=٣٥|ناونیشان=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/history_early_iran.pdf}}&lt;/ref&gt;
٢. [[ئەنوبانینی]] (نزیکەی ٢٣٥٠ پ.ز) ئەو فەرمانی کرد بە دروستکردنی نووسراوێک لەسەر تاشەبەرد لە نزیک [https://www.livius.org/sao-sd/sar-e_pol-e_zahab/sar-e_pol-e_zahab.html سەرپێڵی زەھاو].&lt;ref name=&quot;GGC41&quot;/&gt;
٣. [[ساتوونی]] (نزیکەی ٢٢٧٠ پ.ز ھاوچەرخی [[نەرام سین|نارام-سین]] پاشای [[ئەکەد]] و [[خیتا]] پاشای [[شانشینی ئەوان|ئەوان]])
٤. ئایریب (نزیکەی ٢٠٣٧ پ.ز)
٥. داریانام (نزیکەی ٢٠٠٠ پ.ز)
٦. [[تاردوونی|ئیلکی]] (بەرواری ورد دیار نییە)&lt;ref name=&quot;GGC41&quot;/&gt;
٧. [[تاردوونی]] (بەرواری ورد دیار نییە) کوڕی ئیلکی. نووسراوەکەی لە شوێنێکی نە زۆر دوور لە نووسراوەکەی ئەنوبانینی دۆزراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;GGC41&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cameron |یەکەم١=George G. |سەردێڕ=History of Early Iran |ڕێکەوت=١٩٣٦|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press |پەڕە=٤١|ناونیشان=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/history_early_iran.pdf}}&lt;/ref&gt;
٨. نوور-ئاداد (نزیکەی ٨٨١ – ٨٨٠ پ.ز)
٩. زەبینی (نزیکەی ٨٨١ پ.ز)
١٠. ھوبایا (نزیکەی ٨٣٠ پ.ز) پاشکۆی ئاشوورییەکان
١١. دادا (نزیکەی ٧١٥ پ.ز)
١٢. لەرکوتلا (نزیکەی ٦٧٥ پ.ز)

== نەخشە بەردینەکانی لۆلۆبی ==
نەخشە جیاوازەکانی لۆلۆبی لە ناوچەی [[سەرپێڵی زەھاو]] دەبینرێن، کە باشترینیان پارێزراوە [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]]یە. ھەموویان فەرمانڕەوایەک نیشان دەدەن کە پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، و زۆربەشیان خوداوەندێک نیشان دەدەن کە ڕووی لە فەرمانڕەواکەیە. نەخشێکی تر نزیکەی ٢٠٠ مەتر دوورتر دەدۆزرێتەوە، بە شێوازێکی ھاوشێوەی نەخشی ئانوبانینی، بەڵام ئەمجارەیان بە فەرمانڕەوایەکی بێ ڕیش.&lt;ref name=&quot;JFO&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕە=١٢٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA123}}&lt;/ref&gt; گەڕاندنەوەی بۆ فەرمانڕەوایەکی دیاریکراو بە نادیاری دەمێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;JFO&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Vanden Berghe |یەکەم١=Louis |سەردێڕ=Relief Sculptures de Iran Ancien |پەڕەکان=[https://archive.org/details/ReliefSculpturesDeIranAncien/page/n٩ ١٩]–٢١|ناونیشان=https://archive.org/details/ReliefSculpturesDeIranAncien}}&lt;/ref&gt;

=== نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی ===
{{سەرەکی|نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی}}
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Anubanini Rock Relief 2.jpg|نەخشەکە لەسەر لوتکەی تاشەبەردێکە کە بەسەر گوندی [[سەرپێڵی زەھاو]]دا دەڕوانێت. نەخشێکی دووەم لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] لە خوارەوە دەردەکەوێت.
File:Anubanini_Rock_Relief_1.jpg|[[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]] لە [[سەرپێڵی زەھاو]].&lt;ref name=&quot;JFO123&quot;/&gt;
Anubanini relief constituents King Anubanini.jpg|پاشا [[ئانوبانینی]].&lt;ref name=&quot;JFO&quot;/&gt;
Anubanini relief constituents Ishtar.jpg|خوداوەند [[عەشتار]].&lt;ref name=&quot;JFO&quot;/&gt;
Anubanini relief constituents prisoners.jpg|زیندانییەکانی لۆلۆبی.&lt;ref name=&quot;JFO&quot;/&gt;
Anubanini relief constituents group of prisoners and king.jpg|زیندانییەکانی لۆلۆبی و پاشاکەیان.&lt;ref name=&quot;JFO&quot;/&gt;
Anubanini relief constituents prisoner king.jpg|پاشای زیندانیکراو. پێدەچێت تاجێکی لەسەر بێت.&lt;ref name=&quot;JFO&quot;/&gt;
Anubanini relief constituents Akkadian inscription.jpg|نووسراوێکی ئەکەدی.&lt;ref name=&quot;JFO&quot;/&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== نەخشەکانی تری لۆلۆبی ===
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Sar-e Pol-e Zahab, relief IV.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی یەکەم. جەنگاوەری بێ ڕیش بە تەورەوە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. پەپکەی خۆر لە سەرەوەیە. ناوێکی «زەبا(زونا)، کوڕی...» دەخوێندرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٣–١٢٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA124 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JFO123&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٣–١٢٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA123 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەمە ئەگەری ھەیە کوڕی [[ئیدین سین]] بێت، فەرمانڕەوای شانشینی [[سیمورووم]].&lt;ref name=&quot;DF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Frayne |یەکەم١=Douglas |سەردێڕ=Old Babylonian Period (2003-1595 BC) |ڕێکەوت=١٩٩٠|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press |ژپنک=٩٧٨٠٨٠٢٠٥٨٧٣٧|پەڕەکان=٧٠٧ ff|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&amp;pg=PA697}}&lt;/ref&gt;
File:Sar-e Pol-e Zahab, relief II.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی سێیەم. جەنگاوەری بێ ڕیش پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە خوداوەندێکە.&lt;ref name=&quot;JFO123&quot;/&gt;
File:Sar-e Pol-e Zahab, relief III.jpg|سەرپێڵی زەھاو، نەخشی چوارەم. جەنگاوەری بێ ڕیش پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە خوداوەندێکە.&lt;ref name=&quot;JFO123&quot;/&gt;
File:Belula_Pass_Rock_Relief.jpg|نەخشی [[تاردوونی]]، فەرمانڕەوایەکی ئەگەریی لۆلۆبی، ھەروەھا چەکی بەدەستەوەیە و پێ دەنێت بەسەر دووژمنەکاندا، لەگەڵ نووسراوێک بە [[زمانی ئەکەدی|زمانی ئەکەدی]].
File:Detail, a dead or dying Lullubian warrior. Darband-i Gawr rock-relief, Mt. Qaradagh, Sulaymaniyah, Iraq, 2200-2000 BCE.jpg|وردەکاری، جەنگاوەرێکی لۆلۆبی مردوو یان لە لێواری مەرگدا. نەخشی سەر بەردی [[دەربەندی گاور]]، چیای [[قەرەداغ]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، ٢٢٠٠-٢٠٠٠ پ.ز
File:Detail, a dead or dying Lullubian warrior, Darband-i Gawr rock-relief, Mt. Qaradagh, Sulaymaniyah, Iraq, 2200-2000 BCE.jpg|وردەکاری، جەنگاوەرێکی لۆلۆبی مردوو یان لە لێواری مەرگدا، نەخشی سەر بەردی [[دەربەندی گاور]]، چیای [[قەرەداغ]]، [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، ٢٢٠٠-٢٠٠٠ پ.ز
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئاسیا|ئێران|کوردستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Lullubi}}

[[پۆل:مێژووی ئێران]]
[[پۆل:ئەکەد]]
[[پۆل:زمانە کۆنەکان]]</text>
      <sha1>odbxeg7lm4kvsfeqvg6abwnpt3pktfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مەل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101729</id>
    <revision>
      <id>1574255</id>
      <parentid>1404552</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>حوسێن پەڕەی [[مەل]]ی گواستەوە بۆ [[باڵندە]]: بەپێی وتووێژی پەڕە: باڵندە باوترە</comment>
      <origin>1404552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11246" sha1="bumx17v6befbtdd13ssk35cq9r0g626" xml:space="preserve">{{Taxobox
|name = پەلەوەران
|color=pink
| fossil_range =
|image = Phalacrocorax-auritus-007.jpg
|image_width = 240px
|image_caption = [[قەلمراوی ئەمریکایی]]&lt;ref&gt;، بڕوانە [[فەرهەنگی باڵندە]]: ئەحمەد بەحری''Phalacrocorax auritus''&lt;/ref&gt;
|regnum = [[گیانلەبەر]]ان
|phylum = [[مازەداران]]
|subphylum = [[بڕبڕەداران]]
|unranked_classis =
|classis = '''پەلەوەران'''
|classis_authority = [[کارلۆس لینایۆس]]، ١٧٥٨
|subdivision_ranks =
|subdivision =
}}
[[پەڕگە:Blue Tit aka.jpg|250px|وێنۆک|[[گۆرەویچنە]]، پەلەوەرێک لە تیرەی [[چۆلەکە|چۆلەکان]]]]'''مەل'''، '''باڵندە''' یان '''پەلەوەر''' ({{بە ئینگلیزی|Bird}}) [[گیانلەبەر]]ێکە لە لقی [[مازەداران]]، کە لەشی بە [[پەڕ]] داپۆشراوە. مەلەکان لەسەر دوو [[لاق]] دەڕۆن و [[ھێلکە]] دەکەن، و زۆربەیان دەتوانن بفڕن.

نزیک بە ١٠٬٠٠٠ جۆر مەل لە جیھاندا ھەن. ئەم گیانلەبەرانە پڕجۆرترین مازەدارانی چوارئەندامین کە لە [[جەمسەری باکوور]]ەوە بگرە تا [[جەمسەری باشوور]] لە ھەموو شوێنێکدا دەبینرێن.
بچووکترین پەلەوەری ئەم سەردەمە چۆلەکەمێشەیە کە ٥سم دەبێ و گەورەترینیان [[وشترمر|وشترمرخ]]ە بە ٢٬٧٥ مەتر درێژی. دیرێن ناسان لەو باوڕەدان کە پەلەوەران تەنیا کلادی [[دایناسۆر]]ەکانن کە لە قەڵاجۆی خولی سێھەمی [[کرتاسە]] لە ٦٥٬٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر، ڕزگار بوون و بەجێ ماون.

[[دڵ]]ی پەلەوەران چوار کەلێنی ھەیە و [[شاخوێنبەر]]یان بەلای ڕاستداچەماوەتەوە. [[ئێسک]]ەکانی سەریان پێکەوە لکاوە. لەم مازەدارانەدا ٩ کیسەھەوا بە [[سی]]یەکانیانەوە لکاوە. ئێسکیان ھڵۆڵە تا سووک بێ. چاویان گەورەیە و ھەستی بیناییان زۆر بەھێزە.

ئەمڕۆکە پەلەوەران بەوە دەناسرێن کە: [[دەنووک]]یان ھەیە، لەشیان بە پەڕ داپۆشراوە، [[ددان]]یان نییە، ھێلکەی توێکڵدار دەکەن، میتابوولیزمی بەرز، دڵی چوارکەلێنی، ئێسکبەندی سووک و پتەویان ھەیە. پەلەوەرانی ئەم سەردەمە ھەموو جووتێک باڵیان ھەیە، بێجگە «موئا» لە [[نیوزیلاند]] کە قەڵاچۆ بووە. ژمارەیەکی کەم لە جۆرەکانی پەلەوەران ناتوانن بفڕن وەک([[پێنگوین]]). [[قەل]]ان و [[تووتی]]ان وریاترین جۆری پەلەوەرانن. ھەندێ پەلەوەر ئامێر چێ دەکەن، ھەندێکیان ژیانی کۆمەڵایەتییان ھەیە و ئەزموونەکانی خۆیان دەخەنە بەردەست بەرەکانی داھاتوو.

زۆرێک لە پەلەوەران، ساڵانە [[کۆچ]]ی دوور و درێژ دەکەن. زۆر جۆری تریش لە باتی کۆچی دوور، ئازوگۆزی کورت و ناڕێکوپێکیان ھەیە. ئەم گیانلەبەرانە کۆمەڵژین و پێکەوە لە ڕێگای نیشانە، دەنگ، چریکە، بەشداری لە کارە کۆمەڵایەتییەکان، شەڕ، بەربەرەکانێ و گەلەکۆمە بۆ پاراستنی خۆیان، لە پێوەندیدان. زۆربەی جۆرەکانی پەلەوەران تاک ھاوسەرن؛ ھەڵبەت تەنیا بۆ یەک وەرزی زاوزێ، بڕێجاریش جووتی خۆیان تا چەندین ساڵ ناگۆڕن. لە چەند جۆریشدا «چەن ژنی» و بەدەگمەن «چەن شوویی» دەبینرێت. پەلەوەران لە ھێلانەدا ھێلکە دەکەن و لە سەری کڕ دەکەون تا ھەڵی دێنن. زۆربەی [[جووچک]]ەکان دوای لە ھێلکە دەرھاتن بۆ ماوەیەکی دوور و درێژ لەژێر داڵدەی دایک و باوکیاندان.

ئەم گرووپە لە زنجیرەی [[گیانلەبەر]]ان، لقی [[مازەداران]]، ژێرلقی [[بڕبڕەداران]]، پۆلی پەلەوەران بوونەتەوە و دوای [[گوانداران]]، گووراوترین جۆری گیانلەبەرانن.

پەلەوەران دەورێکی گرنگیان لە [[ئابووری]]دا ھەیە؛ بۆ وێنە سەرچاوەیەکی گرنگی خۆراکن. مەلە دەنگخۆشەکان کەوی و ماڵی دەکرێن، جیقنەی پەلەوەران وەک [[پەین]] بەکار دێت. ئەم گیانلەبەرانە لەگەڵ [[فەرھەنگ]]، [[مەزھەب]]، [[شیعر]] و [[مۆسیقا]]ی مرۆڤەکاندا تێکەڵ بوون.

ھەڵسوکەوتی خراپی مرۆڤەکان لە سەدەی ١٧ی زایینیی بەملاوە، بووە ھۆی تیاچوونی ١٢٠ تا ١٣٠ جۆری پەلەوەر و سەدان جۆری تریش پێش لەوە قەڵاچۆ بوون. ئەمڕۆکە سەرەڕای دامەزرانی بنکەگەلی پاراستنی پەلەوەران، ١٢٠٠ جۆر لە مەترسی تیاچووندان.

== ناوەکانی تر ==
لە زاراوەکانی زمانی کوردیدا ئەم ناوانەش ھاتووە:
* '''باڵندە، مەل، پەڕندە، فڕندە، پەلەور، پەڕننە، پەڕۆک، باڵنە، فڕننە، باڵدار، فڕا، باڵگرەوە، سر، توار، تەواڵ، تەرەوڵ'''
* '''زەڕنەقوتە''': بەچکەی مەل کە لە ھێلکە دەردێت، ھێشتا پەڕی دەرنەکردووە.&lt;ref&gt;[http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf بەدەم ڕێگاوە گوڵچنین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111151845/http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}} - کتێبی یەکەم، [[نەوشیروان مستەفا ئەمین]]، چاپی یەکەم - ٢٠١٢.&lt;/ref&gt;

== گێرانی پەلەوەران&lt;ref&gt;[[توخمەگەشە]]&lt;/ref&gt; ==
یەکەمین [[پۆلێنی زانستیی گیانداران]] لەلایەن [[فرانسیس ویلبی]] و [[جان ڕی]] لە ساڵی ١٦٧٦ لە کتێبی ''Ornithologiae'' دا پێشکەش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=del Hoyo |یەکەم=Josep |coauthors=Andy Elliott and Jordi Sargatal |سەردێڕ=[[Handbook of Birds of the World]], Volume 1: Ostrich to Ducks |ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=[[Lynx Edicions]] |شوێن=Barcelona |ژپنک=٨٤-٨٧٣٣٤-١٠-٥}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٧٥٨ [[کارلۆس لینایۆس]] ئەم کارەی پوخت کرد و دووزەنەیەکی ڕێکوپێکی داڕشت؛ ئەم دووزەنە ئێستاکەش برەوی ھەیە.&lt;ref&gt;{{la icon}} {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Linnaeus |یەکەم=Carolus |authorlink=Carolus Linnaeus |سەردێڕ=[[سامانه طبیعت (کتاب)|Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata]] |بڵاوکەرەوە=Holmiae. (Laurentii Salvii) |ساڵ=۱۷۵۸ |پەڕە=۸۲۴}}&lt;/ref&gt; پۆلێنەکەی لینا، پۆلی [[فیلوجینیک]]ی پەلەوەرانی لە کلادی دایناسۆرەکان دانا.&lt;ref name=&quot;Theropoda&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Livezey |یەکەم=Bradley C. |month=January |ساڵ=۲۰۰۷ |سەردێڕ=Higher-order phylogeny of modern birds (Theropoda, Aves: Neornithes) based on comparative anatomy. II. Analysis and discussion |journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]] |بەرگ=۱۴۹ |issue=۱ |پەڕەکان=۱–۹۵ |doi=10.1111/j.1096-3642.2006.00293.x |pmid=۱۸۷۸۴۷۹۸ |دوایین١=Livezey |یەکەم١=BC |دوایین٢=Zusi |یەکەم٢=RL |issn=۰۰۲۴-۴۰۸۲ |pmc=۲۵۱۷۳۰۸}}&lt;/ref&gt;

== پۆلێنی پەلەوەران ==
بۆ ناسینی باشتری پەلەوەران، پێویستە پۆلێنیان بکەین. کێشەی گەورە لەوەدایە کە پەلەوەران لە شێوە و پێکھاتەدا زۆر لە یەک دەچن، بە وتەیەکی تر گۆڕان و گوورانی نێو پەلەوەرەکان زۆر بەرچاو نییە. لە لایەکی ترەوەزانیاریی توێکاری ئەم گیانلەبەرانە زۆر لە بەر دەستدا نییە.&lt;ref&gt;لەم ساڵانەی دواییدا، هەنگاوی زۆر باش بۆ ناسینی هەڵسوکەوت و توێکاری پەلەوەران نراوەو بەم بۆنەوە گۆڕانکارییەکی فراوان لە شێوەی ناونانیان کراوە.&lt;/ref&gt;

پۆلێنی زانستیی پەلەوەران، بەپێی جیاوازی ڕواڵەتی کۆئەندامەکانی [[ئێسک]] و [[ماسوولکە]]یانە. بڕێ لە پەلەوەرناسان ھەوڵ دەدەن بەپێی ڕێژەی [[پرۆتین]]ی نێو ھێلکەی پەلەوەران یان ڕەوت و ڕەوشتی ھاوبەشیان پۆلێنیان بکەن. ئێستاکە بێجگە لە ڕواڵەت و تایبەتمەندی ژینگەیی، دۆخی [[دی ئێن ئەی]]ی پەلەوەرەکانیش، ڕچاو دەکرێت.

پۆلێنی گیانداران بە گوێرەی پەیماننامە نێونەتەوەیییەکان، بە زمانی لاتینە، بۆ وێنە [[چۆلەکە|چۆلەکەی ئاسایی]] بەم شێوە پۆلێن دەکرێت:&lt;ref&gt;[[:fa:پرنده]]&lt;/ref&gt;
* Domain ([[دەڤەر]]): [[گیانداران]]
* Kingdom(زنجیرە): [[گیانلەبەر]]ان
* Division(لق): [[مازەداران]]
* ژێرلق: [[بڕبڕەداران]]
* Class(پۆل): [[پەلەوەران]]
* Order ([[تۆرەمە]]): [[چۆلەکە|چۆلەکەسانان]]
* Family (تیرە): [[چۆلەکان]]
* Genus ([[خێزان]]): [[چۆلەکە]]
* Species ([[جۆرە]]): [[چۆلەکە|چۆلەکەی ئاسایی]]

== مەلناسی ==
مەلناسی، لقێکە لە زانستی گیانلەبەرناسی، سەبارەت بە ناسین، لێکدانەوە و پۆلێنی مەلەکان.&lt;ref&gt;[[فەرهەنگی فارسی-کوردیی زانستگای کوردستان]]، سێ بەرگی، لاپەڕەی ٥٠١&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
* [[:fa:پرنده|ویکیپیدیای فارسی]]
* [[:en:Bird|ویکیپیدیای ئینگلیزی]]
-----
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|باڵندەکان|ژینناسی}}
{{پۆلی کۆمنز|Aves}}

[[پۆل:پەلەوەرەکان]]
[[پۆل:دایناسۆرەکان]]
[[پۆل:پەلەوەران]]
[[پۆل:گیانلەبەران]]
[[پۆل:مەلەکان]]
[[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]]
[[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]]</text>
      <sha1>bumx17v6befbtdd13ssk35cq9r0g626</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574270</id>
      <parentid>1574255</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <origin>1574270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11319" sha1="qj0qm7g7toadc371s2pf0s0ty5pp34y" xml:space="preserve">{{Taxobox
|name = باڵندە
|color=pink
| fossil_range =
|image = Phalacrocorax-auritus-007.jpg
|image_width = 240px
|image_caption = [[قەلمراوی ئەمریکایی]]&lt;ref&gt;، بڕوانە [[فەرهەنگی باڵندە]]: ئەحمەد بەحری''Phalacrocorax auritus''&lt;/ref&gt;
|regnum = [[گیانلەبەر]]ان
|phylum = [[مازەداران]]
|subphylum = [[بڕبڕەداران]]
|unranked_classis =
|classis = '''باڵندەکان'''
|classis_authority = [[کارلۆس لینایۆس]]، ١٧٥٨
|subdivision_ranks =
|subdivision =
}}
[[پەڕگە:Blue Tit aka.jpg|250px|وێنۆک|[[گۆرەویچنە]]، باڵندەیەک لە تیرەی [[چۆلەکە|چۆلەکان]]]]'''باڵندە'''، '''مەل''' یان '''پەلەوەر''' ({{بە ئینگلیزی|Bird}}) [[گیانلەبەر]]ێکە لە لقی [[مازەداران]]، کە لەشی بە [[پەڕ]] داپۆشراوە. باڵندەکان لەسەر دوو [[لاق]] دەڕۆن و [[ھێلکە]] دەکەن، و زۆربەیان دەتوانن بفڕن.

نزیک بە ١٠٬٠٠٠ جۆر باڵندە لە جیھاندا ھەن. ئەم گیانلەبەرانە پڕجۆرترین مازەدارانی چوارئەندامین کە لە [[جەمسەری باکوور]]ەوە بگرە تا [[جەمسەری باشوور]] لە ھەموو شوێنێکدا دەبینرێن.
بچووکترین باڵندەی ئەم سەردەمە چۆلەکەمێشەیە کە ٥سم دەبێ و گەورەترینیان [[وشترمر|وشترمرخ]]ە بە ٢٬٧٥ مەتر درێژی. دێرینناسان لەو باوڕەدان کە باڵندەکان تەنیا کلادی [[دایناسۆر]]ەکانن کە لە قەڵاجۆی خولی سێھەمی [[کرتاسە]] لە ٦٥٬٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر، ڕزگار بوون و بەجێ ماون.

[[دڵ]]ی باڵندەکان چوار کەلێنی ھەیە و [[شاخوێنبەر]]یان بەلای ڕاستداچەماوەتەوە. [[ئێسک]]ەکانی سەریان پێکەوە لکاوە. لەم مازەدارانەدا ٩ کیسەھەوا بە [[سی]]یەکانیانەوە لکاوە. ئێسکیان ھڵۆڵە تا سووک بێ. چاویان گەورەیە و ھەستی بیناییان زۆر بەھێزە.

ئەمڕۆکە باڵندەکان بەوە دەناسرێن کە: [[دەنووک]]یان ھەیە، لەشیان بە پەڕ داپۆشراوە، [[ددان]]یان نییە، ھێلکەی توێکڵدار دەکەن، میتابوولیزمی بەرز، دڵی چوارکەلێنی، ئێسکبەندی سووک و پتەویان ھەیە. باڵندەکانی ئەم سەردەمە ھەموو جووتێک باڵیان ھەیە، بێجگە «موئا» لە [[نیوزیلاند]] کە قەڵاچۆ بووە. ژمارەیەکی کەم لە جۆرەکانی باڵندەکان ناتوانن بفڕن، وەک [[پەنگوین|پێنگوین]]. [[قەل]]ان و [[تووتی]]ان وریاترین جۆری باڵندەکانن. ھەندێ باڵندە ئامێر چێ دەکەن، ھەندێکیان ژیانی کۆمەڵایەتییان ھەیە و ئەزموونەکانی خۆیان دەخەنە بەردەست بەرەکانی داھاتوو.

زۆرێک لە باڵندەکان، ساڵانە [[کۆچ]]ی دوور و درێژ دەکەن. زۆر جۆری تریش لە باتی کۆچی دوور، ئازوگۆزی کورت و ناڕێکوپێکیان ھەیە. ئەم گیانلەبەرانە کۆمەڵژین و پێکەوە لە ڕێگای نیشانە، دەنگ، چریکە، بەشداری لە کارە کۆمەڵایەتییەکان، شەڕ، بەربەرەکانێ و گەلەکۆمە بۆ پاراستنی خۆیان، لە پێوەندیدان. زۆربەی جۆرەکانی باڵندەکان تاک ھاوسەرن؛ ھەڵبەت تەنیا بۆ یەک وەرزی زاوزێ، بڕێجاریش جووتی خۆیان تا چەندین ساڵ ناگۆڕن. لە چەند جۆریشدا «چەن ژنی» و بەدەگمەن «چەن شوویی» دەبینرێت. باڵندەکان لە ھێلانەدا ھێلکە دەکەن و لە سەری کڕ دەکەون تا ھەڵی دێنن. زۆربەی [[جووچک]]ەکان دوای لە ھێلکە دەرھاتن بۆ ماوەیەکی دوور و درێژ لەژێر داڵدەی دایک و باوکیاندان.

ئەم گرووپە لە زنجیرەی [[گیانلەبەر]]ان، لقی [[مازەداران]]، ژێرلقی [[بڕبڕەداران]]، پۆلی باڵندەکان بوونەتەوە و دوای [[گوانداران]]، گووراوترین جۆری گیانلەبەرانن.

باڵندەکان دەورێکی گرنگیان لە [[ئابووری]]دا ھەیە؛ بۆ وێنە سەرچاوەیەکی گرنگی خۆراکن. باڵندە دەنگخۆشەکان کەوی و ماڵی دەکرێن، جیقنەی باڵندەکان وەک [[پەین]] بەکار دێت. ئەم گیانلەبەرانە لەگەڵ [[فەرھەنگ]]، [[مەزھەب]]، [[شیعر]] و [[مۆسیقا]]ی مرۆڤەکاندا تێکەڵ بوون.

ھەڵسوکەوتی خراپی مرۆڤەکان لە سەدەی ١٧ی زایینیی بەملاوە، بووە ھۆی تیاچوونی ١٢٠ تا ١٣٠ جۆری باڵندە و سەدان جۆری تریش پێش لەوە قەڵاچۆ بوون. ئەمڕۆکە سەرەڕای دامەزرانی بنکەگەلی پاراستنی باڵندەکان، ١٢٠٠ جۆر لە مەترسی تیاچووندان.

== ناوەکانی تر ==
لە زاراوەکانی زمانی کوردیدا ئەم ناوانەش ھاتووە:
* '''باڵندە، مەل، پەڕندە، فڕندە، پەلەور، پەڕننە، پەڕۆک، باڵنە، فڕننە، باڵدار، فڕا، باڵگرەوە، سر، توار، تەواڵ، تەرەوڵ'''
* '''زەڕنەقوتە''': بەچکەی مەل کە لە ھێلکە دەردێت، ھێشتا پەڕی دەرنەکردووە.&lt;ref&gt;[http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf بەدەم ڕێگاوە گوڵچنین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111151845/http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}} - کتێبی یەکەم، [[نەوشیروان مستەفا ئەمین]]، چاپی یەکەم - ٢٠١٢.&lt;/ref&gt;

== گێرانی باڵندەکان&lt;ref&gt;[[توخمەگەشە]]&lt;/ref&gt; ==
یەکەمین [[پۆلێنی زانستیی گیانداران|پۆلاندنی زانستیی گیانداران]] لەلایەن [[فرانسیس ویلبی]] و [[جان ڕی]] لە ساڵی ١٦٧٦ لە کتێبی ''Ornithologiae'' دا پێشکەش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=del Hoyo |یەکەم=Josep |coauthors=Andy Elliott and Jordi Sargatal |سەردێڕ=[[Handbook of Birds of the World]], Volume 1: Ostrich to Ducks |ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=[[Lynx Edicions]] |شوێن=Barcelona |ژپنک=٨٤-٨٧٣٣٤-١٠-٥}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٧٥٨ [[کارلۆس لینایۆس]] ئەم کارەی پوخت کرد و دووزەنەیەکی ڕێکوپێکی داڕشت؛ ئەم دووزەنە ئێستاکەش برەوی ھەیە.&lt;ref&gt;{{la icon}} {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Linnaeus |یەکەم=Carolus |authorlink=Carolus Linnaeus |سەردێڕ=[[سامانه طبیعت (کتاب)|Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata]] |بڵاوکەرەوە=Holmiae. (Laurentii Salvii) |ساڵ=۱۷۵۸ |پەڕە=۸۲۴}}&lt;/ref&gt; پۆلاندنەکەی لینا، پۆلی [[فیلوجینیک]]ی باڵندەکان لە کلادی دایناسۆرەکان دانا.&lt;ref name=&quot;Theropoda&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Livezey |یەکەم=Bradley C. |month=January |ساڵ=۲۰۰۷ |سەردێڕ=Higher-order phylogeny of modern birds (Theropoda, Aves: Neornithes) based on comparative anatomy. II. Analysis and discussion |journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]] |بەرگ=۱۴۹ |issue=۱ |پەڕەکان=۱–۹۵ |doi=10.1111/j.1096-3642.2006.00293.x |pmid=۱۸۷۸۴۷۹۸ |دوایین١=Livezey |یەکەم١=BC |دوایین٢=Zusi |یەکەم٢=RL |issn=۰۰۲۴-۴۰۸۲ |pmc=۲۵۱۷۳۰۸}}&lt;/ref&gt;

== پۆلاندنی باڵندەکان ==
بۆ ناسینی باشتری باڵندەکان، پێویستە بیانپۆلێنین. کێشەی گەورە لەوەدایە کە باڵندەکان لە شێوە و پێکھاتەدا زۆر لە یەک دەچن، بە وتەیەکی تر گۆڕان و گوورانی نێو باڵندەکان زۆر بەرچاو نییە. لە لایەکی ترەوەزانیاریی توێکاری ئەم گیانلەبەرانە زۆر لە بەر دەستدا نییە.&lt;ref&gt;لەم ساڵانەی دواییدا، هەنگاوی زۆر باش بۆ ناسینی هەڵسوکەوت و توێکاری پەلەوەران نراوەو بەم بۆنەوە گۆڕانکارییەکی فراوان لە شێوەی ناونانیان کراوە.&lt;/ref&gt;

پۆلاندنی زانستیی باڵندەکان، بەپێی جیاوازی ڕواڵەتی کۆئەندامەکانی [[ئێسک]] و [[ماسوولکە]]یانە. بڕێ لە باڵندەناسان ھەوڵ دەدەن بەپێی ڕێژەی [[پرۆتین]]ی نێو ھێلکەی باڵندەکان یان ڕەوت و ڕەوشتی ھاوبەشیان بیانپۆلێنن. ئێستاکە بێجگە لە ڕواڵەت و تایبەتمەندی ژینگەیی، دۆخی [[دی ئێن ئەی]]ی باڵندەکانیش، ڕچاو دەکرێت.

پۆلاندنی گیانداران بە گوێرەی پەیماننامە نێونەتەوەیییەکان، بە زمانی لاتینە، بۆ وێنە [[چۆلەکە|چۆلەکەی ئاسایی]] بەم شێوە دەپۆلێنرێ:&lt;ref&gt;[[:fa:پرنده]]&lt;/ref&gt;
* Domain ([[دەڤەر]]): [[گیانداران]]
* Kingdom(زنجیرە): [[گیانلەبەر]]ان
* Division(لق): [[مازەداران]]
* ژێرلق: [[بڕبڕەداران]]
* Class(پۆل): باڵندەکان
* Order ([[تۆرەمە]]): [[چۆلەکە|چۆلەکەسانان]]
* Family (تیرە): [[چۆلەکان]]
* Genus ([[خێزان]]): [[چۆلەکە]]
* Species ([[جۆرە]]): [[چۆلەکە|چۆلەکەی ئاسایی]]

== باڵندەناسی ==
باڵندەناسی، لقێکە لە زانستی گیانلەبەرناسی، سەبارەت بە ناسین، لێکدانەوە و پۆلاندنی باڵندەکان.&lt;ref&gt;[[فەرهەنگی فارسی-کوردیی زانستگای کوردستان]]، سێ بەرگی، لاپەڕەی ٥٠١&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
* [[:fa:پرنده|ویکیپیدیای فارسی]]
* [[:en:Bird|ویکیپیدیای ئینگلیزی]]
-----
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|باڵندەکان|ژینناسی}}
{{پۆلی کۆمنز|Aves}}

[[پۆل:پەلەوەرەکان]]
[[پۆل:دایناسۆرەکان]]
[[پۆل:پەلەوەران]]
[[پۆل:گیانلەبەران]]
[[پۆل:مەلەکان]]
[[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]]
[[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]]</text>
      <sha1>qj0qm7g7toadc371s2pf0s0ty5pp34y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574561</id>
      <parentid>1574270</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T23:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>دەستکاریی [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] ([[User talk:حوسێن|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:AramBot|AramBot]] گەڕێندرایەوە</comment>
      <origin>1404552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11246" sha1="bumx17v6befbtdd13ssk35cq9r0g626" xml:space="preserve">{{Taxobox
|name = پەلەوەران
|color=pink
| fossil_range =
|image = Phalacrocorax-auritus-007.jpg
|image_width = 240px
|image_caption = [[قەلمراوی ئەمریکایی]]&lt;ref&gt;، بڕوانە [[فەرهەنگی باڵندە]]: ئەحمەد بەحری''Phalacrocorax auritus''&lt;/ref&gt;
|regnum = [[گیانلەبەر]]ان
|phylum = [[مازەداران]]
|subphylum = [[بڕبڕەداران]]
|unranked_classis =
|classis = '''پەلەوەران'''
|classis_authority = [[کارلۆس لینایۆس]]، ١٧٥٨
|subdivision_ranks =
|subdivision =
}}
[[پەڕگە:Blue Tit aka.jpg|250px|وێنۆک|[[گۆرەویچنە]]، پەلەوەرێک لە تیرەی [[چۆلەکە|چۆلەکان]]]]'''مەل'''، '''باڵندە''' یان '''پەلەوەر''' ({{بە ئینگلیزی|Bird}}) [[گیانلەبەر]]ێکە لە لقی [[مازەداران]]، کە لەشی بە [[پەڕ]] داپۆشراوە. مەلەکان لەسەر دوو [[لاق]] دەڕۆن و [[ھێلکە]] دەکەن، و زۆربەیان دەتوانن بفڕن.

نزیک بە ١٠٬٠٠٠ جۆر مەل لە جیھاندا ھەن. ئەم گیانلەبەرانە پڕجۆرترین مازەدارانی چوارئەندامین کە لە [[جەمسەری باکوور]]ەوە بگرە تا [[جەمسەری باشوور]] لە ھەموو شوێنێکدا دەبینرێن.
بچووکترین پەلەوەری ئەم سەردەمە چۆلەکەمێشەیە کە ٥سم دەبێ و گەورەترینیان [[وشترمر|وشترمرخ]]ە بە ٢٬٧٥ مەتر درێژی. دیرێن ناسان لەو باوڕەدان کە پەلەوەران تەنیا کلادی [[دایناسۆر]]ەکانن کە لە قەڵاجۆی خولی سێھەمی [[کرتاسە]] لە ٦٥٬٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر، ڕزگار بوون و بەجێ ماون.

[[دڵ]]ی پەلەوەران چوار کەلێنی ھەیە و [[شاخوێنبەر]]یان بەلای ڕاستداچەماوەتەوە. [[ئێسک]]ەکانی سەریان پێکەوە لکاوە. لەم مازەدارانەدا ٩ کیسەھەوا بە [[سی]]یەکانیانەوە لکاوە. ئێسکیان ھڵۆڵە تا سووک بێ. چاویان گەورەیە و ھەستی بیناییان زۆر بەھێزە.

ئەمڕۆکە پەلەوەران بەوە دەناسرێن کە: [[دەنووک]]یان ھەیە، لەشیان بە پەڕ داپۆشراوە، [[ددان]]یان نییە، ھێلکەی توێکڵدار دەکەن، میتابوولیزمی بەرز، دڵی چوارکەلێنی، ئێسکبەندی سووک و پتەویان ھەیە. پەلەوەرانی ئەم سەردەمە ھەموو جووتێک باڵیان ھەیە، بێجگە «موئا» لە [[نیوزیلاند]] کە قەڵاچۆ بووە. ژمارەیەکی کەم لە جۆرەکانی پەلەوەران ناتوانن بفڕن وەک([[پێنگوین]]). [[قەل]]ان و [[تووتی]]ان وریاترین جۆری پەلەوەرانن. ھەندێ پەلەوەر ئامێر چێ دەکەن، ھەندێکیان ژیانی کۆمەڵایەتییان ھەیە و ئەزموونەکانی خۆیان دەخەنە بەردەست بەرەکانی داھاتوو.

زۆرێک لە پەلەوەران، ساڵانە [[کۆچ]]ی دوور و درێژ دەکەن. زۆر جۆری تریش لە باتی کۆچی دوور، ئازوگۆزی کورت و ناڕێکوپێکیان ھەیە. ئەم گیانلەبەرانە کۆمەڵژین و پێکەوە لە ڕێگای نیشانە، دەنگ، چریکە، بەشداری لە کارە کۆمەڵایەتییەکان، شەڕ، بەربەرەکانێ و گەلەکۆمە بۆ پاراستنی خۆیان، لە پێوەندیدان. زۆربەی جۆرەکانی پەلەوەران تاک ھاوسەرن؛ ھەڵبەت تەنیا بۆ یەک وەرزی زاوزێ، بڕێجاریش جووتی خۆیان تا چەندین ساڵ ناگۆڕن. لە چەند جۆریشدا «چەن ژنی» و بەدەگمەن «چەن شوویی» دەبینرێت. پەلەوەران لە ھێلانەدا ھێلکە دەکەن و لە سەری کڕ دەکەون تا ھەڵی دێنن. زۆربەی [[جووچک]]ەکان دوای لە ھێلکە دەرھاتن بۆ ماوەیەکی دوور و درێژ لەژێر داڵدەی دایک و باوکیاندان.

ئەم گرووپە لە زنجیرەی [[گیانلەبەر]]ان، لقی [[مازەداران]]، ژێرلقی [[بڕبڕەداران]]، پۆلی پەلەوەران بوونەتەوە و دوای [[گوانداران]]، گووراوترین جۆری گیانلەبەرانن.

پەلەوەران دەورێکی گرنگیان لە [[ئابووری]]دا ھەیە؛ بۆ وێنە سەرچاوەیەکی گرنگی خۆراکن. مەلە دەنگخۆشەکان کەوی و ماڵی دەکرێن، جیقنەی پەلەوەران وەک [[پەین]] بەکار دێت. ئەم گیانلەبەرانە لەگەڵ [[فەرھەنگ]]، [[مەزھەب]]، [[شیعر]] و [[مۆسیقا]]ی مرۆڤەکاندا تێکەڵ بوون.

ھەڵسوکەوتی خراپی مرۆڤەکان لە سەدەی ١٧ی زایینیی بەملاوە، بووە ھۆی تیاچوونی ١٢٠ تا ١٣٠ جۆری پەلەوەر و سەدان جۆری تریش پێش لەوە قەڵاچۆ بوون. ئەمڕۆکە سەرەڕای دامەزرانی بنکەگەلی پاراستنی پەلەوەران، ١٢٠٠ جۆر لە مەترسی تیاچووندان.

== ناوەکانی تر ==
لە زاراوەکانی زمانی کوردیدا ئەم ناوانەش ھاتووە:
* '''باڵندە، مەل، پەڕندە، فڕندە، پەلەور، پەڕننە، پەڕۆک، باڵنە، فڕننە، باڵدار، فڕا، باڵگرەوە، سر، توار، تەواڵ، تەرەوڵ'''
* '''زەڕنەقوتە''': بەچکەی مەل کە لە ھێلکە دەردێت، ھێشتا پەڕی دەرنەکردووە.&lt;ref&gt;[http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf بەدەم ڕێگاوە گوڵچنین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111151845/http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}} - کتێبی یەکەم، [[نەوشیروان مستەفا ئەمین]]، چاپی یەکەم - ٢٠١٢.&lt;/ref&gt;

== گێرانی پەلەوەران&lt;ref&gt;[[توخمەگەشە]]&lt;/ref&gt; ==
یەکەمین [[پۆلێنی زانستیی گیانداران]] لەلایەن [[فرانسیس ویلبی]] و [[جان ڕی]] لە ساڵی ١٦٧٦ لە کتێبی ''Ornithologiae'' دا پێشکەش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=del Hoyo |یەکەم=Josep |coauthors=Andy Elliott and Jordi Sargatal |سەردێڕ=[[Handbook of Birds of the World]], Volume 1: Ostrich to Ducks |ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=[[Lynx Edicions]] |شوێن=Barcelona |ژپنک=٨٤-٨٧٣٣٤-١٠-٥}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٧٥٨ [[کارلۆس لینایۆس]] ئەم کارەی پوخت کرد و دووزەنەیەکی ڕێکوپێکی داڕشت؛ ئەم دووزەنە ئێستاکەش برەوی ھەیە.&lt;ref&gt;{{la icon}} {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Linnaeus |یەکەم=Carolus |authorlink=Carolus Linnaeus |سەردێڕ=[[سامانه طبیعت (کتاب)|Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata]] |بڵاوکەرەوە=Holmiae. (Laurentii Salvii) |ساڵ=۱۷۵۸ |پەڕە=۸۲۴}}&lt;/ref&gt; پۆلێنەکەی لینا، پۆلی [[فیلوجینیک]]ی پەلەوەرانی لە کلادی دایناسۆرەکان دانا.&lt;ref name=&quot;Theropoda&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Livezey |یەکەم=Bradley C. |month=January |ساڵ=۲۰۰۷ |سەردێڕ=Higher-order phylogeny of modern birds (Theropoda, Aves: Neornithes) based on comparative anatomy. II. Analysis and discussion |journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]] |بەرگ=۱۴۹ |issue=۱ |پەڕەکان=۱–۹۵ |doi=10.1111/j.1096-3642.2006.00293.x |pmid=۱۸۷۸۴۷۹۸ |دوایین١=Livezey |یەکەم١=BC |دوایین٢=Zusi |یەکەم٢=RL |issn=۰۰۲۴-۴۰۸۲ |pmc=۲۵۱۷۳۰۸}}&lt;/ref&gt;

== پۆلێنی پەلەوەران ==
بۆ ناسینی باشتری پەلەوەران، پێویستە پۆلێنیان بکەین. کێشەی گەورە لەوەدایە کە پەلەوەران لە شێوە و پێکھاتەدا زۆر لە یەک دەچن، بە وتەیەکی تر گۆڕان و گوورانی نێو پەلەوەرەکان زۆر بەرچاو نییە. لە لایەکی ترەوەزانیاریی توێکاری ئەم گیانلەبەرانە زۆر لە بەر دەستدا نییە.&lt;ref&gt;لەم ساڵانەی دواییدا، هەنگاوی زۆر باش بۆ ناسینی هەڵسوکەوت و توێکاری پەلەوەران نراوەو بەم بۆنەوە گۆڕانکارییەکی فراوان لە شێوەی ناونانیان کراوە.&lt;/ref&gt;

پۆلێنی زانستیی پەلەوەران، بەپێی جیاوازی ڕواڵەتی کۆئەندامەکانی [[ئێسک]] و [[ماسوولکە]]یانە. بڕێ لە پەلەوەرناسان ھەوڵ دەدەن بەپێی ڕێژەی [[پرۆتین]]ی نێو ھێلکەی پەلەوەران یان ڕەوت و ڕەوشتی ھاوبەشیان پۆلێنیان بکەن. ئێستاکە بێجگە لە ڕواڵەت و تایبەتمەندی ژینگەیی، دۆخی [[دی ئێن ئەی]]ی پەلەوەرەکانیش، ڕچاو دەکرێت.

پۆلێنی گیانداران بە گوێرەی پەیماننامە نێونەتەوەیییەکان، بە زمانی لاتینە، بۆ وێنە [[چۆلەکە|چۆلەکەی ئاسایی]] بەم شێوە پۆلێن دەکرێت:&lt;ref&gt;[[:fa:پرنده]]&lt;/ref&gt;
* Domain ([[دەڤەر]]): [[گیانداران]]
* Kingdom(زنجیرە): [[گیانلەبەر]]ان
* Division(لق): [[مازەداران]]
* ژێرلق: [[بڕبڕەداران]]
* Class(پۆل): [[پەلەوەران]]
* Order ([[تۆرەمە]]): [[چۆلەکە|چۆلەکەسانان]]
* Family (تیرە): [[چۆلەکان]]
* Genus ([[خێزان]]): [[چۆلەکە]]
* Species ([[جۆرە]]): [[چۆلەکە|چۆلەکەی ئاسایی]]

== مەلناسی ==
مەلناسی، لقێکە لە زانستی گیانلەبەرناسی، سەبارەت بە ناسین، لێکدانەوە و پۆلێنی مەلەکان.&lt;ref&gt;[[فەرهەنگی فارسی-کوردیی زانستگای کوردستان]]، سێ بەرگی، لاپەڕەی ٥٠١&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
* [[:fa:پرنده|ویکیپیدیای فارسی]]
* [[:en:Bird|ویکیپیدیای ئینگلیزی]]
-----
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|باڵندەکان|ژینناسی}}
{{پۆلی کۆمنز|Aves}}

[[پۆل:پەلەوەرەکان]]
[[پۆل:دایناسۆرەکان]]
[[پۆل:پەلەوەران]]
[[پۆل:گیانلەبەران]]
[[پۆل:مەلەکان]]
[[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]]
[[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]]</text>
      <sha1>bumx17v6befbtdd13ssk35cq9r0g626</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574563</id>
      <parentid>1574561</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T23:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>مامۆستا پەڕەی [[باڵندە]] گواستەوە بۆ [[مەل]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: Revert</comment>
      <origin>1404552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11246" sha1="bumx17v6befbtdd13ssk35cq9r0g626" xml:space="preserve">{{Taxobox
|name = پەلەوەران
|color=pink
| fossil_range =
|image = Phalacrocorax-auritus-007.jpg
|image_width = 240px
|image_caption = [[قەلمراوی ئەمریکایی]]&lt;ref&gt;، بڕوانە [[فەرهەنگی باڵندە]]: ئەحمەد بەحری''Phalacrocorax auritus''&lt;/ref&gt;
|regnum = [[گیانلەبەر]]ان
|phylum = [[مازەداران]]
|subphylum = [[بڕبڕەداران]]
|unranked_classis =
|classis = '''پەلەوەران'''
|classis_authority = [[کارلۆس لینایۆس]]، ١٧٥٨
|subdivision_ranks =
|subdivision =
}}
[[پەڕگە:Blue Tit aka.jpg|250px|وێنۆک|[[گۆرەویچنە]]، پەلەوەرێک لە تیرەی [[چۆلەکە|چۆلەکان]]]]'''مەل'''، '''باڵندە''' یان '''پەلەوەر''' ({{بە ئینگلیزی|Bird}}) [[گیانلەبەر]]ێکە لە لقی [[مازەداران]]، کە لەشی بە [[پەڕ]] داپۆشراوە. مەلەکان لەسەر دوو [[لاق]] دەڕۆن و [[ھێلکە]] دەکەن، و زۆربەیان دەتوانن بفڕن.

نزیک بە ١٠٬٠٠٠ جۆر مەل لە جیھاندا ھەن. ئەم گیانلەبەرانە پڕجۆرترین مازەدارانی چوارئەندامین کە لە [[جەمسەری باکوور]]ەوە بگرە تا [[جەمسەری باشوور]] لە ھەموو شوێنێکدا دەبینرێن.
بچووکترین پەلەوەری ئەم سەردەمە چۆلەکەمێشەیە کە ٥سم دەبێ و گەورەترینیان [[وشترمر|وشترمرخ]]ە بە ٢٬٧٥ مەتر درێژی. دیرێن ناسان لەو باوڕەدان کە پەلەوەران تەنیا کلادی [[دایناسۆر]]ەکانن کە لە قەڵاجۆی خولی سێھەمی [[کرتاسە]] لە ٦٥٬٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر، ڕزگار بوون و بەجێ ماون.

[[دڵ]]ی پەلەوەران چوار کەلێنی ھەیە و [[شاخوێنبەر]]یان بەلای ڕاستداچەماوەتەوە. [[ئێسک]]ەکانی سەریان پێکەوە لکاوە. لەم مازەدارانەدا ٩ کیسەھەوا بە [[سی]]یەکانیانەوە لکاوە. ئێسکیان ھڵۆڵە تا سووک بێ. چاویان گەورەیە و ھەستی بیناییان زۆر بەھێزە.

ئەمڕۆکە پەلەوەران بەوە دەناسرێن کە: [[دەنووک]]یان ھەیە، لەشیان بە پەڕ داپۆشراوە، [[ددان]]یان نییە، ھێلکەی توێکڵدار دەکەن، میتابوولیزمی بەرز، دڵی چوارکەلێنی، ئێسکبەندی سووک و پتەویان ھەیە. پەلەوەرانی ئەم سەردەمە ھەموو جووتێک باڵیان ھەیە، بێجگە «موئا» لە [[نیوزیلاند]] کە قەڵاچۆ بووە. ژمارەیەکی کەم لە جۆرەکانی پەلەوەران ناتوانن بفڕن وەک([[پێنگوین]]). [[قەل]]ان و [[تووتی]]ان وریاترین جۆری پەلەوەرانن. ھەندێ پەلەوەر ئامێر چێ دەکەن، ھەندێکیان ژیانی کۆمەڵایەتییان ھەیە و ئەزموونەکانی خۆیان دەخەنە بەردەست بەرەکانی داھاتوو.

زۆرێک لە پەلەوەران، ساڵانە [[کۆچ]]ی دوور و درێژ دەکەن. زۆر جۆری تریش لە باتی کۆچی دوور، ئازوگۆزی کورت و ناڕێکوپێکیان ھەیە. ئەم گیانلەبەرانە کۆمەڵژین و پێکەوە لە ڕێگای نیشانە، دەنگ، چریکە، بەشداری لە کارە کۆمەڵایەتییەکان، شەڕ، بەربەرەکانێ و گەلەکۆمە بۆ پاراستنی خۆیان، لە پێوەندیدان. زۆربەی جۆرەکانی پەلەوەران تاک ھاوسەرن؛ ھەڵبەت تەنیا بۆ یەک وەرزی زاوزێ، بڕێجاریش جووتی خۆیان تا چەندین ساڵ ناگۆڕن. لە چەند جۆریشدا «چەن ژنی» و بەدەگمەن «چەن شوویی» دەبینرێت. پەلەوەران لە ھێلانەدا ھێلکە دەکەن و لە سەری کڕ دەکەون تا ھەڵی دێنن. زۆربەی [[جووچک]]ەکان دوای لە ھێلکە دەرھاتن بۆ ماوەیەکی دوور و درێژ لەژێر داڵدەی دایک و باوکیاندان.

ئەم گرووپە لە زنجیرەی [[گیانلەبەر]]ان، لقی [[مازەداران]]، ژێرلقی [[بڕبڕەداران]]، پۆلی پەلەوەران بوونەتەوە و دوای [[گوانداران]]، گووراوترین جۆری گیانلەبەرانن.

پەلەوەران دەورێکی گرنگیان لە [[ئابووری]]دا ھەیە؛ بۆ وێنە سەرچاوەیەکی گرنگی خۆراکن. مەلە دەنگخۆشەکان کەوی و ماڵی دەکرێن، جیقنەی پەلەوەران وەک [[پەین]] بەکار دێت. ئەم گیانلەبەرانە لەگەڵ [[فەرھەنگ]]، [[مەزھەب]]، [[شیعر]] و [[مۆسیقا]]ی مرۆڤەکاندا تێکەڵ بوون.

ھەڵسوکەوتی خراپی مرۆڤەکان لە سەدەی ١٧ی زایینیی بەملاوە، بووە ھۆی تیاچوونی ١٢٠ تا ١٣٠ جۆری پەلەوەر و سەدان جۆری تریش پێش لەوە قەڵاچۆ بوون. ئەمڕۆکە سەرەڕای دامەزرانی بنکەگەلی پاراستنی پەلەوەران، ١٢٠٠ جۆر لە مەترسی تیاچووندان.

== ناوەکانی تر ==
لە زاراوەکانی زمانی کوردیدا ئەم ناوانەش ھاتووە:
* '''باڵندە، مەل، پەڕندە، فڕندە، پەلەور، پەڕننە، پەڕۆک، باڵنە، فڕننە، باڵدار، فڕا، باڵگرەوە، سر، توار، تەواڵ، تەرەوڵ'''
* '''زەڕنەقوتە''': بەچکەی مەل کە لە ھێلکە دەردێت، ھێشتا پەڕی دەرنەکردووە.&lt;ref&gt;[http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf بەدەم ڕێگاوە گوڵچنین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111151845/http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}} - کتێبی یەکەم، [[نەوشیروان مستەفا ئەمین]]، چاپی یەکەم - ٢٠١٢.&lt;/ref&gt;

== گێرانی پەلەوەران&lt;ref&gt;[[توخمەگەشە]]&lt;/ref&gt; ==
یەکەمین [[پۆلێنی زانستیی گیانداران]] لەلایەن [[فرانسیس ویلبی]] و [[جان ڕی]] لە ساڵی ١٦٧٦ لە کتێبی ''Ornithologiae'' دا پێشکەش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=del Hoyo |یەکەم=Josep |coauthors=Andy Elliott and Jordi Sargatal |سەردێڕ=[[Handbook of Birds of the World]], Volume 1: Ostrich to Ducks |ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=[[Lynx Edicions]] |شوێن=Barcelona |ژپنک=٨٤-٨٧٣٣٤-١٠-٥}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٧٥٨ [[کارلۆس لینایۆس]] ئەم کارەی پوخت کرد و دووزەنەیەکی ڕێکوپێکی داڕشت؛ ئەم دووزەنە ئێستاکەش برەوی ھەیە.&lt;ref&gt;{{la icon}} {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Linnaeus |یەکەم=Carolus |authorlink=Carolus Linnaeus |سەردێڕ=[[سامانه طبیعت (کتاب)|Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata]] |بڵاوکەرەوە=Holmiae. (Laurentii Salvii) |ساڵ=۱۷۵۸ |پەڕە=۸۲۴}}&lt;/ref&gt; پۆلێنەکەی لینا، پۆلی [[فیلوجینیک]]ی پەلەوەرانی لە کلادی دایناسۆرەکان دانا.&lt;ref name=&quot;Theropoda&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Livezey |یەکەم=Bradley C. |month=January |ساڵ=۲۰۰۷ |سەردێڕ=Higher-order phylogeny of modern birds (Theropoda, Aves: Neornithes) based on comparative anatomy. II. Analysis and discussion |journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]] |بەرگ=۱۴۹ |issue=۱ |پەڕەکان=۱–۹۵ |doi=10.1111/j.1096-3642.2006.00293.x |pmid=۱۸۷۸۴۷۹۸ |دوایین١=Livezey |یەکەم١=BC |دوایین٢=Zusi |یەکەم٢=RL |issn=۰۰۲۴-۴۰۸۲ |pmc=۲۵۱۷۳۰۸}}&lt;/ref&gt;

== پۆلێنی پەلەوەران ==
بۆ ناسینی باشتری پەلەوەران، پێویستە پۆلێنیان بکەین. کێشەی گەورە لەوەدایە کە پەلەوەران لە شێوە و پێکھاتەدا زۆر لە یەک دەچن، بە وتەیەکی تر گۆڕان و گوورانی نێو پەلەوەرەکان زۆر بەرچاو نییە. لە لایەکی ترەوەزانیاریی توێکاری ئەم گیانلەبەرانە زۆر لە بەر دەستدا نییە.&lt;ref&gt;لەم ساڵانەی دواییدا، هەنگاوی زۆر باش بۆ ناسینی هەڵسوکەوت و توێکاری پەلەوەران نراوەو بەم بۆنەوە گۆڕانکارییەکی فراوان لە شێوەی ناونانیان کراوە.&lt;/ref&gt;

پۆلێنی زانستیی پەلەوەران، بەپێی جیاوازی ڕواڵەتی کۆئەندامەکانی [[ئێسک]] و [[ماسوولکە]]یانە. بڕێ لە پەلەوەرناسان ھەوڵ دەدەن بەپێی ڕێژەی [[پرۆتین]]ی نێو ھێلکەی پەلەوەران یان ڕەوت و ڕەوشتی ھاوبەشیان پۆلێنیان بکەن. ئێستاکە بێجگە لە ڕواڵەت و تایبەتمەندی ژینگەیی، دۆخی [[دی ئێن ئەی]]ی پەلەوەرەکانیش، ڕچاو دەکرێت.

پۆلێنی گیانداران بە گوێرەی پەیماننامە نێونەتەوەیییەکان، بە زمانی لاتینە، بۆ وێنە [[چۆلەکە|چۆلەکەی ئاسایی]] بەم شێوە پۆلێن دەکرێت:&lt;ref&gt;[[:fa:پرنده]]&lt;/ref&gt;
* Domain ([[دەڤەر]]): [[گیانداران]]
* Kingdom(زنجیرە): [[گیانلەبەر]]ان
* Division(لق): [[مازەداران]]
* ژێرلق: [[بڕبڕەداران]]
* Class(پۆل): [[پەلەوەران]]
* Order ([[تۆرەمە]]): [[چۆلەکە|چۆلەکەسانان]]
* Family (تیرە): [[چۆلەکان]]
* Genus ([[خێزان]]): [[چۆلەکە]]
* Species ([[جۆرە]]): [[چۆلەکە|چۆلەکەی ئاسایی]]

== مەلناسی ==
مەلناسی، لقێکە لە زانستی گیانلەبەرناسی، سەبارەت بە ناسین، لێکدانەوە و پۆلێنی مەلەکان.&lt;ref&gt;[[فەرهەنگی فارسی-کوردیی زانستگای کوردستان]]، سێ بەرگی، لاپەڕەی ٥٠١&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
* [[:fa:پرنده|ویکیپیدیای فارسی]]
* [[:en:Bird|ویکیپیدیای ئینگلیزی]]
-----
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|باڵندەکان|ژینناسی}}
{{پۆلی کۆمنز|Aves}}

[[پۆل:پەلەوەرەکان]]
[[پۆل:دایناسۆرەکان]]
[[پۆل:پەلەوەران]]
[[پۆل:گیانلەبەران]]
[[پۆل:مەلەکان]]
[[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]]
[[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]]</text>
      <sha1>bumx17v6befbtdd13ssk35cq9r0g626</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باڵننە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101732</id>
    <redirect title="مەل" />
    <revision>
      <id>1574254</id>
      <parentid>475001</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>حوسێن پەڕەی [[باڵندە]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[باڵننە]]</comment>
      <origin>475001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="d2e0oli5haor9adrpr6gs9bwtwlixpw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[مەل]]</text>
      <sha1>d2e0oli5haor9adrpr6gs9bwtwlixpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:پێڕستی زاراوە پەسەندکراوەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>102198</id>
    <revision>
      <id>1574273</id>
      <parentid>1567417</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <origin>1574273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10645" sha1="fvrcbwr4rpuov8fob83o3ydpd340u53" xml:space="preserve">{{قەدبڕ|وپ:پزپ}}
{{ویکیپیدیا:پێرستی زاراوە پەسەندکراوەکان/ئەرشیڤی تاوتوێ}}
لەپێناو بەرجەستەکردنی یەکگرتوویی زمان و یەکدەنگی لەبەکارھێنانی زاراوەکان لە ویکیپیدیای کوردی ناوەندی، لەم پەڕەیەدا وشەگەلێکی دیاریکراو بوونیان ھەیە کەبەپێی ھاوکۆکیی ئەندامانی خێزانی ویکیپیدیای کوردیی لەسەریان، بڕیاریان لێ دراوە. پێویست وایە کە ئەندامان پابەند بن بەبەکارھێنانی ئەم وشانەوە لەکاتی نووسینی وتاردا، بەتایبەتی لەدۆخی وەرگێڕانی وتار لەزمانێکی دیکەوە، و بەپێی ئەو شێوازە ستانداردەی کە لێرە نووسراوە، وشە و زاراوەکان بەکاربەرن.

== ھەڵەی باو ==
ھاوزمانانی [[کوردیی ناوەندی]]، بە ھەر ھۆکارێک بێت، لەبەکارھێنانی ھەندێک وشەدا بەھەڵەدا چوون. ئەگەرچی ئەمە کاری ئەکادیمیای کوردیی و لایەنی پسپۆڕە لە زماندا کە سەرلەنوێ بە درووستیی وشەکاندا بچێتەوە، بەکارھێنەرانی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندیی خەمخۆری ئەو باسەن. بەپێی وتووێژە ئاماژەپێکراوەکان، وشەکانی لای خوارەوە، لە بەکارھێنانی ھەڵەوە ھاتۆتە ئاراوە و ھێندەی لەتوانای ئەندامانی خێزانی ویکیپیدیادا بووە، ڕاست کراونەتەوە.

تکایە لە نووسینی وتارەکانتدا، ئەوە بگرە بەرچاو کە ئەم وشانەی لای خوارەوە لەبری ھەڵە باوەکان بەکاربەریت، تاوەکوو یارمەتی ویکیپیدیا بدەیت بۆ بەدیھێنانی زمانی یەکگرتوو لەنێو نووسینەکانی ویکیپیدیادا.

=== وشە و دەستەواژەکان ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 85%; text-align: center; width: auto&quot;
|-
!پەسندکراو!! ناوی تر!! چەشن!! بە ئینگلیزی!! بە عەرەبی!! بە فارسی!! پەڕەی وتووێژ
|-
|[[ئۆقیانووس]] || زەریا || جوگرافیا || [[:en:Ocean|Ocean]] || [[:ar:محيط (جغرافيا)|محيط]] || [[:fa:اقیانوس|اقیانوس]] || [[وتووێژ:دەریای قەزوین]]، [[وتووێژ:دەوڵەتی دەورەدراو]]
|-
|[[ژینناسی]] || زیندەزانی، زیندەوەرزانی || ژینناسی || [[:en:Biology|Biology]] || [[:ar:علم الأحياء|علم الأحياء]]، علم الحیاة || [[:fa:زیست‌شناسی|زیست‌شناسی]] || [[وتووێژ:ژینناسی]]
|-
|[[ماتماتیک]] || بیرکاری || ماتماتیک || [[:en:Mathematics|Mathematics]] || [[:ar:رياضيات|رياضيات]] || [[:fa:ریاضیات|ریاضیات]] || [[وتووێژ:ماتماتیک]]
|-
|[[نەرمامێر]] || نەرمەواڵە، نەرمەکاڵا، کاڵانەرم || کۆمپیوتەرکاری || [[:en:Software|Software]] || [[:ar:برمجية|برمجية]] || [[:fa:نرم‌افزار|نرم‌افزار]] || [[وتووێژ:سەختامێر]]
|-
|[[ڕەقامێر]] || سەختامێر، ڕەقەواڵە، ڕەقەکاڵا، کاڵاڕەق || کۆمپیوتەرکاری || [[:en:Hardware|Hardware]] || [[:ar:عتاد الحاسوب|عتاد الحاسوب]] || [[:fa:سخت‌افزار|سخت‌افزار]] || [[وتووێژ:سەختامێر]]
|-
|[[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]] || واشینتن، واشنتن || ناوچە || [[:en:Washington (state)|Washington]] || [[:ar:واشنطون|واشنطون]] || [[:fa:واشینگتن (ایالت)|واشینگتن]] || [[وتووێژ:واشینگتن (ویلایەت)]]، [[وتووێژ:واشینگتن دی سی]]
|-
|[[سیستم]] || سیستەم || گشتی || [[:en:system|System]] || [[:ar:نظام (علوم)|نظام]] || [[:fa:سامانە|سامانە]] || [[وتووێژ:سیستم]]
|-
|[[پرۆژە]] || پڕۆژە || گشتی || [[:en:Project|Project]] || [[:ar:مشروع|مشروع]] || [[:fa:پروژە|پروژە]] || [[وتووێژ:پرۆژەی لوون]]
|-
|[[چیرۆک]] || چیڕۆک || وێژە || [[:en:Narrative|Narrative]] || [[:ar:قصة (أدب)|قصة]] || [[:fa:روایت|روایت]] || [[وتووێژ:چیرۆک]]
|-
|[[کاتژمێر]] || سەعات || گشتی || [[:en:Clock|Clock]] || [[:ar:ساعة (آلة)|ساعة]] || [[:fa:ساعت|ساعت]] || [[وتووێژ:کاتژمێر]]، [[وتووێژ:ئەپۆلۆ ١١]]
|-
|[[سەعات]] || کاتکۆ، کاتژمێر، کاژێر || گشتی || [[:en:Hour|Hour]] || [[:ar:ساعة (وحدة)|ساعة]] || [[:fa:ساعت (زمان)|ساعت]] || [[وتووێژ:کاتژمێر]]، [[وتووێژ:ئەپۆلۆ ١١]]
|-
| [[کایە]] || یاری، گەمە || گشتی || [[:en:Game|Game]] || [[:ar:لعب|لعب]] || [[:fa:بازی|بازی]] || [[وتووێژ:کایە]]
|-
| [[ژن]] || ئافرەت (تورکی) || گشتی || [[:en:Woman|Woman]] و [[:en:Wife|Wife]] || [[:ar:امرأة|امرأة]] || [[:fa:زن|زن]] || [[Special:Permalink/751543#ژن یان ئافرەت؟|ژن یان ئافرەت؟]]
|-
| [[پێڕست]] || لیست || گشتی || [[:en:List|List]] || || || [[لێدوانی ویکیپیدیا:پێڕستی زاراوە پەسەندکراوەکان#وشەی پێڕست]]
|-
| [[دین]] || ئایین || گشتی || [[:en:Religion|Religion]] || [[:ar:دين|دين]] || [[:fa:دین|دین]] || [[وتووێژ:دین#ناوی وتار|وتووێژ:دین]]
|-
| [[تێگەیشتە]] || چەمک || فەلسەفە || [[:en:Concept|Concept]] || [[:ar:مفهوم|مفهوم]] || [[:fa:مهفوم|مفهوم]] || [[وتووێژ:تێگەیشتە]]
|-
| [[ڕەزم]] || نەبەرد، شەڕ || سەربازی || [[:en:Battle|Battle]] || [[:ar:معركة|معركة]] || [[:fa:نبرد|نبرد]] || [[ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی ١#Battle|وپ:دبک#Battle]]، [[وتووێژ:ڕەزمی ئەلباب#ناو|وتووێژ:ڕەزمی ئەلباب]]
|-
| [[توان (فیزیک)]] || توانست، توانایی، توانا (ھەڵە) || فیزیک || [[:en:Power (physics)|Power (physics)]] || [[:ar:قدرة (فيزياء)|قدرة (فيزياء)]] || [[:fa:توان (فیزیک)|توان (فیزیک)]] || [[وتووێژ:توان (فیزیک)]]
|-
| [[سەربزێوی]] || یاخیبوون (یاخی تورکییە) || سەربازی || [[:en:Rebellion|Rebellion]] || [[:ar:تمرد|تمرد]] || [[:fa:قیام|قیام]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی ٥#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[لەش (ژینناسی)|لەش]] || جەستە، بەدەن || ژینناسی || [[:en:Body (biology)|Body]] || [[:ar:بدن|بدن]] || [[:fa:بدن|بدن]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی ٥#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[سیاسەتوان]] || سیاسەتمەدار، سیاسی، ڕامیار || ڕامیاری || [[:en:Politician|Politician]] || [[:ar:سياسي|سياسي]] || [[:fa:سیاستمدار|سیاستمدار]] || [[وتووێژ:سیاسەتوان]]
|-
| [[چاند]] || کلتوور || گشتی || [[:en:Culture|Culture]] || [[:ar:ثقافة|ثقافة]] || [[:fa:فرهنگ|فرهنگ]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی ٥#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[کۆمەڵکوژی]] || کۆکوژی، کۆمکوژی و کوشتار || سەربازی || [[:en:Massacre|Massacre]] || [[:ar:مذبحة|مذبحة]] || [[:fa:کشتار|کشتار]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی ٥#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[جوو]] || جوولەکە، یەھوود || نەتەوە || [[:en:Jews|Jews]] || [[:ar:يهود|يهود]] || [[:fa:یهودیان|یهودیان]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی ٥#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[جوویەتی]] || جوولەکایەتی، یەھوودییەت || دین || [[:en:Judaism|Judaism]] || [[:ar:يهودية|يهودية]] || [[:fa:یهودیت|یهودیت]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی ٥#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[ئایدیۆلۆجی]] || ئایدۆلۆژیا، ئایدۆلۆجیا و بیرۆکەزانی || گشتی || [[:en:Ideology|Ideology]] || [[:ar:أيديولوجيا|أيديولوجيا]] || [[:fa:ایدئولوژی|ایدئولوژی]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی ٥#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[کەشوھەوا]] || کەش و ھەوا || کەشوھەوا || [[:en:Weather|Weather]] || [[:ar:طقس|طقس]] || [[:fa:هوا|هوا]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی ٥#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[نیشتمان]] || نیشتیمان || گشتی || [[:en:Homeland|Homeland]] || [[:ar:وطن|وطن]] || [[:fa:میهن|میهن]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی ٥#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[شەڕی ناوخۆ]] || شەڕی نێوخۆ، شەڕی نێوخۆیی || سەربازی || [[:en:Civil war|Civil war]] || [[:ar:حرب أهلية|حرب أهلية]] || [[:fa:جنگ داخلی|جنگ داخلی]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی ٥#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|}</text>
      <sha1>fvrcbwr4rpuov8fob83o3ydpd340u53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574562</id>
      <parentid>1574273</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T23:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>دەستکاریی [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] ([[User talk:حوسێن|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Zemen|Zemen]] گەڕێندرایەوە</comment>
      <origin>1426565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10513" sha1="6c8j88xdhnnp68autmrog5tvgib5u5h" xml:space="preserve">{{قەدبڕ|وپ:پزپ}}
{{ویکیپیدیا:پێرستی زاراوە پەسەندکراوەکان/ئەرشیڤی تاوتوێ}}
لەپێناو بەرجەستەکردنی یەکگرتوویی زمان و یەکدەنگی لەبەکارھێنانی زاراوەکان لە ویکیپیدیای کوردی ناوەندی، لەم پەڕەیەدا وشەگەلێکی دیاریکراو بوونیان ھەیە کەبەپێی ھاوکۆکیی ئەندامانی خێزانی ویکیپیدیای کوردیی لەسەریان، بڕیاریان لێ دراوە. پێویست وایە کە ئەندامان پابەند بن بەبەکارھێنانی ئەم وشانەوە لەکاتی نووسینی وتاردا، بەتایبەتی لەدۆخی وەرگێڕانی وتار لەزمانێکی دیکەوە، و بەپێی ئەو شێوازە ستانداردەی کە لێرە نووسراوە، وشە و زاراوەکان بەکاربەرن.

== ھەڵەی باو ==
ھاوزمانانی [[کوردیی ناوەندی]]، بە ھەر ھۆکارێک بێت، لەبەکارھێنانی ھەندێک وشەدا بەھەڵەدا چوون. ئەگەرچی ئەمە کاری ئەکادیمیای کوردیی و لایەنی پسپۆڕە لە زماندا کە سەرلەنوێ بە درووستیی وشەکاندا بچێتەوە، بەکارھێنەرانی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندیی خەمخۆری ئەو باسەن. بەپێی وتووێژە ئاماژەپێکراوەکان، وشەکانی لای خوارەوە، لە بەکارھێنانی ھەڵەوە ھاتۆتە ئاراوە و ھێندەی لەتوانای ئەندامانی خێزانی ویکیپیدیادا بووە، ڕاست کراونەتەوە.

تکایە لە نووسینی وتارەکانتدا، ئەوە بگرە بەرچاو کە ئەم وشانەی لای خوارەوە لەبری ھەڵە باوەکان بەکاربەریت، تاوەکوو یارمەتی ویکیپیدیا بدەیت بۆ بەدیھێنانی زمانی یەکگرتوو لەنێو نووسینەکانی ویکیپیدیادا.

=== وشە و دەستەواژەکان ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 85%; text-align: center; width: auto&quot;
|-
!پەسندکراو!! ناوی تر!! چەشن!! بە ئینگلیزی!! بە عەرەبی!! بە فارسی!! پەڕەی وتووێژ
|-
|[[ئۆقیانووس]] || زەریا || جوگرافیا || [[:en:Ocean|Ocean]] || [[:ar:محيط (جغرافيا)|محيط]] || [[:fa:اقیانوس|اقیانوس]] || [[وتووێژ:دەریای قەزوین]]، [[وتووێژ:دەوڵەتی دەورەدراو]]
|-
|[[ژینناسی]] || زیندەزانی، زیندەوەرزانی || ژینناسی || [[:en:Biology|Biology]] || [[:ar:علم الأحياء|علم الأحياء]]، علم الحیاة || [[:fa:زیست‌شناسی|زیست‌شناسی]] || [[وتووێژ:ژینناسی]]
|-
|[[ماتماتیک]] || بیرکاری || ماتماتیک || [[:en:Mathematics|Mathematics]] || [[:ar:رياضيات|رياضيات]] || [[:fa:ریاضیات|ریاضیات]] || [[وتووێژ:ماتماتیک]]
|-
|[[نەرمامێر]] || نەرمەواڵە، نەرمەکاڵا، کاڵانەرم || کۆمپیوتەرکاری || [[:en:Software|Software]] || [[:ar:برمجية|برمجية]] || [[:fa:نرم‌افزار|نرم‌افزار]] || [[وتووێژ:سەختامێر]]
|-
|[[ڕەقامێر]] || سەختامێر، ڕەقەواڵە، ڕەقەکاڵا، کاڵاڕەق || کۆمپیوتەرکاری || [[:en:Hardware|Hardware]] || [[:ar:عتاد الحاسوب|عتاد الحاسوب]] || [[:fa:سخت‌افزار|سخت‌افزار]] || [[وتووێژ:سەختامێر]]
|-
|[[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]] || واشینتن، واشنتن || ناوچە || [[:en:Washington (state)|Washington]] || [[:ar:واشنطون|واشنطون]] || [[:fa:واشینگتن (ایالت)|واشینگتن]] || [[وتووێژ:واشینگتن (ویلایەت)]]، [[وتووێژ:واشینگتن دی سی]]
|-
|[[سیستم]] || سیستەم || گشتی || [[:en:system|System]] || [[:ar:نظام (علوم)|نظام]] || [[:fa:سامانە|سامانە]] || [[وتووێژ:سیستم]]
|-
|[[پرۆژە]] || پڕۆژە || گشتی || [[:en:Project|Project]] || [[:ar:مشروع|مشروع]] || [[:fa:پروژە|پروژە]] || [[وتووێژ:پرۆژەی لوون]]
|-
|[[چیرۆک]] || چیڕۆک || وێژە || [[:en:Narrative|Narrative]] || [[:ar:قصة (أدب)|قصة]] || [[:fa:روایت|روایت]] || [[وتووێژ:چیرۆک]]
|-
|[[کاتژمێر]] || سەعات || گشتی || [[:en:Clock|Clock]] || [[:ar:ساعة (آلة)|ساعة]] || [[:fa:ساعت|ساعت]] || [[وتووێژ:کاتژمێر]]، [[وتووێژ:ئەپۆلۆ ١١]]
|-
|[[سەعات]] || کاتکۆ، کاتژمێر، کاژێر || گشتی || [[:en:Hour|Hour]] || [[:ar:ساعة (وحدة)|ساعة]] || [[:fa:ساعت (زمان)|ساعت]] || [[وتووێژ:کاتژمێر]]، [[وتووێژ:ئەپۆلۆ ١١]]
|-
| [[کایە]] || یاری، گەمە || گشتی || [[:en:Game|Game]] || [[:ar:لعب|لعب]] || [[:fa:بازی|بازی]] || [[وتووێژ:کایە]]
|-
| [[ژن]] || ئافرەت (تورکی) || گشتی || [[:en:Woman|Woman]] و [[:en:Wife|Wife]] || [[:ar:امرأة|امرأة]] || [[:fa:زن|زن]] || [[Special:Permalink/751543#ژن یان ئافرەت؟|ژن یان ئافرەت؟]]
|-
| [[مەل]] || باڵندە، باڵدار، پەلەوەر، مر || ژینناسی || [[:en:Bird|Bird]] || [[:ar:طائر|طائر]] || [[:fa:پرنده|پرنده]] || [[وتووێژ:مەل#ناو|وتووێژ:مەل]]
|-
| [[پێڕست]] || لیست || گشتی || [[:en:List|List]] || || || [[لێدوانی ویکیپیدیا:پێڕستی زاراوە پەسەندکراوەکان#وشەی پێڕست]]
|-
| [[دین]] || ئایین || گشتی || [[:en:Religion|Religion]] || [[:ar:دين|دين]] || [[:fa:دین|دین]] || [[وتووێژ:دین#ناوی وتار|وتووێژ:دین]]
|-
| [[تێگەیشتە]] || چەمک || فەلسەفە || [[:en:Concept|Concept]] || [[:ar:مفهوم|مفهوم]] || [[:fa:مهفوم|مفهوم]] || [[وتووێژ:تێگەیشتە]]
|-
| [[ڕەزم]] || نەبەرد، شەڕ || سەربازی || [[:en:Battle|Battle]] || [[:ar:معركة|معركة]] || [[:fa:نبرد|نبرد]] || [[ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی ١#Battle|وپ:دبک#Battle]]، [[وتووێژ:ڕەزمی ئەلباب#ناو|وتووێژ:ڕەزمی ئەلباب]]
|-
| [[توان (فیزیک)]] || توانست، توانایی، توانا || فیزیک || [[:en:Power (physics)|Power (physics)]] || [[:ar:قدرة (فيزياء)|قدرة (فيزياء)]] || [[:fa:توان (فیزیک)|توان (فیزیک)]] || [[وتووێژ:توان (فیزیک)]]
|-
| [[سەربزێوی]] || یاخیبوون، یاخی (تورکی) || سەربازی || [[:en:Rebellion|Rebellion]] || [[:ar:تمرد|تمرد]] || [[:fa:قیام|قیام]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[لەش]] || جەستە || ژینناسی || [[:en:Body (biology)|Rebellion]] || [[:ar:بدن|بدن]] || [[:fa:بدن|بدن]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[سیاسەتوان]] || سیاسەتمەداری، سیاسی || ڕامیاری || [[:en:Politician|Politician]] || [[:ar:سياسي|سياسي]] || [[:fa:سیاستمدار|سیاستمدار]] || [[وتووێژ:سیاسەتوان]]
|-
| [[چاند]] || کلتوور || گشتی || [[:en:Culture|Culture]] || [[:ar:ثقافة|ثقافة]] || [[:fa:فرهنگ|فرهنگ]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[کۆمەڵکوژی]] || کۆکوژی، کۆمکوژی و کوشتار || سەربازی || [[:en:Massacre|Massacre]] || [[:ar:مذبحة|مذبحة]] || [[:fa:کشتار|کشتار]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[جوو]]، [[جوویەتی]] || یەھوود، یەھوودییەت، جوولەکایەتی || خەڵک/ئایین || [[:en:Jews|Jews]] || [[:ar:يهود|يهود]] || [[:fa:یهودیان|یهودیان]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[ئایدیۆلۆجی]] || ئایدۆلۆژیا، ئایدۆلۆجیا و بیرۆکەزانی || گشتی || [[:en:Ideology|Ideology]] || [[:ar:أيديولوجيا|أيديولوجيا]] || [[:fa:ایدئولوژی|ایدئولوژی]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[کەشوھەوا]] || کەش و ھەوا || کەشوھەوا || [[:en:Weather|Weather]] || [[:ar:طقس|طقس]] || [[:fa:هوا|هوا]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[نیشتمان]] || نیشتیمان || گشتی || [[:en:Homeland|Homeland]] || [[:ar:وطن|وطن]] || [[:fa:میهن|میهن]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|-
| [[مژ]] || تەم و مژ، دوومژ || کەشوھەوا || [[:en:Smog|Smog]] || [[:ar:ضبخان|ضبخان]] || [[:fa:مه‌دود|مه‌دود]] || [[وتووێژ:مژ]]
|-
| [[شەڕی ناوخۆ]] || شەڕی نێوخۆ، شەڕی نێوخۆیی || سەربازی || [[:en:Civil war|Civil war]] || [[:ar:حرب أهلية|حرب أهلية]] || [[:fa:جنگ داخلی|جنگ داخلی]] || [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان|دیوەخان (پێشنیارەکان)#وشە پەسەندکراوەکان]]
|}</text>
      <sha1>6c8j88xdhnnp68autmrog5tvgib5u5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میر محەممەد پاشای ڕەواندز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103650</id>
    <revision>
      <id>1574569</id>
      <parentid>1565228</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T23:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24558" sha1="mf81uc8jhezj1ek5qtvj1v4202vxmz6" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=''میر محەممەد پاشای ڕەواندز''|title={{Script/Arabic|'''[[ئەمیر|میر]]'''}}|image=Prince muhammad prince of soran.jpg|caption=پەیکەری میر محەممەدی پاشای ڕەواندز|succession={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ئەمیر|میر]]ی [[میرنشینی سۆران|سۆران]]|reign=١٨١٣ – ١٨٣٧|successor=[[ڕەسووڵ بەگ]]|predecessor=[[مستەفا بەگ]]|full name={{Script/Arabic|میر محەممەد پاشا کوڕی مستەفا بەگی کوڕی میر ئۆغووز بەگی بچووکی کوڕی میر ئەحمەد}}|era name=[[سەدەی ١٩یەم]]|royal house=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] [[میرانی سۆران]]|father=[[مستەفا بەگ]]|mother=بووک شازەمان|religion=[[ئیسلام]]
* [[سوننە]]|moretext=|alt=|succession2={{Infobox military person | embed = yes
| battles = 
{{Tree list}}
{{Hidden begin}}
*'''[[شۆڕشی میر محەممەد]]'''
**'''[[شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)|یەکەم شەڕی سۆران و عوسمانی]]'''
***[[شەڕی بامەڕنێ]]
***[[ھەڵمەتەکانی ڕەواندز]]
***[[شەڕی ھەریر (١٨٣٢)|شەڕی ھەریر]]
***[[فەتحکردنی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات لەلایەن میر محەممەدەوە|فەتحەکانی ئاناتۆلیا]]
****[[شەڕی ماردین (١٨٣٣)|شەڕی ماردین]]
**'''[[ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان]]
***[[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]]
***[[شەڕی لێزان (١٨٣٤)|شەڕی لێزان]]
***[[کۆمەڵکوژیی ئەلقۆش]]
**'''[[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان]]'''
***[[گەمارۆدانی ئامێدی]]
***[[گەمارۆدانی ئاکرێ]]
**'''[[پێکدادانەکانی بابان و سۆران (١٨٢٢–١٨٢٨)|پێکدادانەکانی بابان و سۆران]]'''
***[[شەڕی ھەریر]]
***[[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٢)|گەمارۆدانی ھەولێر]]
***[[شەڕی کۆیە (١٨٢٤)|شەڕی کۆیە]]
***[[شەڕی ڕانیە (١٨٢٤)|شەڕی ڕانیە]]
**'''[[دووەم شەڕی سۆران و عوسمانی]]'''
**'''[[شەڕی سۆران و قاجاڕی (١٨٢٩–١٨٣٤)|شەڕی سۆران و قاجاڕی]]'''
***[[فەتحکردنی موکریان لەلایەن میر محەممەدەوە|فەتحی موکریان]]
*'''[[شەڕی میسر و عوسمانی (١٨٣١–١٨٣٣)|شەڕی میسر و عوسمانی]]'''
**[[شەڕی حومس (١٨٣٢)|شەڕی حومس]]
{{Tree list/end}}
{{Hidden end}}
}}|regnal name=|given_name=|birth_place=[[ڕەواندز]]|birth_date=١٣ی تشرینی دووەمی ١٧٨٤|death_date=٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٨٣٨|death_place=[[ئاماسیا]]|native_lang1=نازناو|native_lang1_name1={{Script/Arabic|'''پاشای گەورە''' یان '''میری کۆرە'''}}|spouse=خەدیجەی کچی بایز بەگ|native_lang2=خوشک و برا|native_lang2_name1=* [[ڕەسووڵ بەگ]] &lt;small&gt;(برا)&lt;/small&gt;
* سلێمان بەگ &lt;small&gt;(برا)&lt;/small&gt;
* ئەحمەد بەگ &lt;small&gt;(برا)&lt;/small&gt;
* تەیموور خان (؟) &lt;small&gt;(برا)&lt;/small&gt;|suc-type1=کارپەزیر|successor1=[[ڕەسووڵ بەگ]]}}

'''میر محەممەد کوڕی مستەفا بەگی کوڕی میر ئوغوز بەگی بچووک کوڕی میر ئەحمەدە''' ناسراو بە '''میر محەممەد پاشای ڕەواندز''' (١٧٨٣، [[ڕەواندز]] – ١٨٣٨، [[سێواس]]) ھەروەھا بە '''میری کۆرە''' و '''پاشای گەورە''' ناسراوە. میری [[میرنشینی سۆران]] بووە (١٨١٣–١٨٣٨) کە مەڵبەندەکەی لە [[سۆران]] بوو. ناوبراو لە ساڵی ١٨٣٤دا لەشکرکێشی کردە سەر [[میرنشینی بۆتان]] و میرەکەی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە.&lt;ref&gt;NEBEZ, Jemal (2017-08-14). Der kurdische Fürst MĪR MUHAMMAD AL-RAWĀNDIZĪ genannt MĪR-Ī KŌRA: Ein Beitrag zur kurdischen Geschichte (in German). epubli. ISBN 978-3-7450-1125-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF&lt;/ref&gt;

میری کۆرە نازناوی «میری میران»ی ھەبوو. لە سەردەمی میری کۆرەدا، میرنشینی سۆران سوپایەکی بەھێزی پێکھێنا. سوپاکە لە نێوان ٣٠ بۆ ٥٠ ھەزار چەکداری ھۆزەکان پێکھاتبوو کە مووچەی ڕێکخراویان پێ دەدرا و شێوەی سوپایەکی نیشتمانییان ھەبوو. میری کۆرە خۆی ھەموو ئێوارەیەک لەگەڵ ١٠٠ بۆ ٢٠٠ سەرباز لە ھۆزە جیاوازەکان نانی دەخوارد. ژمارەیەکی زۆر لە ھۆزە جیاوازەکان پەیوەندییان بە سوپاکەیەوە کرد وەک [[ڕەوەندۆک]]، سیدەک، [[شێروانی]]، [[ڕووسووری]]، [[مەلیباس]]، [[مزووری]]، [[شێخەب]]، [[نوریک]]، [[خەیلانی]]، [[خۆشناو]]، [[ھنێرەی]]، [[ھەرکی]]، شێخ مەحموودی، کاسان، دێرەجیکی، بامامی، سێکو، شیکوڵی، [[مەندیک]]، بایمار، [[باڵەک]] و پیراجی.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=ubaKDwAAQBAJ&amp;dq=shahrizor+Kirkuk&amp;pg=PA163&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://leicester.figshare.com/articles/thesis/Kurds_and_Kurdistan_in_the_View_of_British_Travellers_in_the_Nineteenth_Century/10239464/1&lt;/ref&gt;

محەممەد پاشای ڕەواندز چەندین جار بەرپرسیار بووە لە کۆمەڵکوژیی ئێزیدییەکان. لە ساڵی ١٨٣٢دا، ھەزاران ئێزیدی لە ناوچەی [[باعەدرێ]] و [[شێخان]] لەلایەن محەممەد پاشای ڕەواندزەوە و بە ھاوکاری میر [[بەدرخان بەگ]]، میری [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]]، کوژران.&lt;ref&gt;https://www.nzz.ch/international/nahost-und-afrika/bedrohte-minderheiten-im-orient-jagd-auf-den-engel-pfau-ld.135327&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/The_Yezidis.html?hl=ar&amp;id=3RNEBAAAQBAJ&lt;/ref&gt;

== ڕێگای گەیشتن بە دەسەڵات ==
لە ساڵی ١٨١٤دا، لە تەمەنی ٣١ ساڵیدا، لە شوێنی [[مستەفا بەگ|مستەفا بەگی]] باوکی بوو بە میری [[میرنشینی سۆران|سۆران]]. محەممەد پاشا وەک کەسێکی دڵڕەق وێنا دەکرێت کە پێدەچێت لە پێناو مانەوە لە دەسەڵاتدا سڵی لە کوشتنی ئەندامانی خێزانەکەشی نەکردبێتەوە. ھەر بۆیە ئەو گومانە ھەبوو کە باوکی خۆی کوێر کردبێت تاوەکو خۆی ببێت بە میر، بەڵام ئەمە لەلایەن پزیشکێکی ئینگلیزەوە کە چارەسەری باوکی کردبوو، ڕەتکرایەوە.

دوای ھاتنە سەر دەسەڵات، ڕکابەرە ئەگەرییەکانی لەناو برد. عەبدوڵڵا ئاغای خەزنەداری بە پیلانگێڕی تۆمەتبار کرد و لە سێدارەی دا. پاشان محەممەد پاشا دەستی کرد بە جەنگ دژی مامەکانی. لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٨١٤، قەڵای «شتێین»ی گەمارۆ دا کە تەیموور ئاغای مامی لێ بوو. دوای چوار ھەفتە لە گەمارۆدان، مام و ئامۆزاکەی لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٨١٥دا لە سێدارە دران. ماوەیەکی کەم دوای ئەوە، یەحیا بەگی مامی تری تێکشکاند و لە سێدارەی دا.&lt;ref&gt;https://figshare.le.ac.uk/articles/thesis/Kurds_and_Kurdistan_in_the_View_of_British_Travellers_in_the_Nineteenth_Century/10239464&lt;/ref&gt;

== ھەڵمەتە سەربازییەکان و سەربەخۆیی ==
[[پەڕگە:Gemarodanî_hewlêr.png|وێنۆک|تابلۆیەکی [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٢)]]، بە سەرکردایەتیی میر محەممەد پاشای ڕەواندز]]
دوای ئەوەی ڕکابەرە ناوخۆیییەکانی لەناو برد، دەستی کرد بە فراوانکردنی میرنشینەکەی. سەرەتا شووراکانی شاری [[ڕەواندز]]ی بەھێز کرد و قەڵایەکی لەسەر گردێکی دەرەوەی شارەکە دروست کرد. پاشان ڕووی کردە ھۆزە دراوسێکان. ئەو وەک میرێکی بێبەزەیی دەبینرا کە ھەموو نەیارە شکستخواردووەکانی لە سێدارە دەدا. دەیویست ناوچەی نێوان [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]] داگیر بکات. بۆ ئەم مەبەستە ناچار بوو شەڕ لەگەڵ [[میرنشینی بابان]] بکات. شارەکانی [[ھەریر]] (١٨٢٢)، [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٢)|ھەولێر (١٨٢٢)]]، [[کۆیە]] (تشرینی یەکەمی ١٨٢٣)، [[ڕانیە]] (شوباتی ١٨٢٤)، [[مەخموور]] و [[پردێ]]ی لە ئەیلوولی ١٨٢٣دا داگیر کرد. بەمەش بابانییەکانی وەدەرنا و زێی بچووک بوو بە سنووری نێوان سۆران و بابان. [[عەلی ڕەزا پاشا]]، والی [[عوسمانی]] لە [[بەغدا]]، نەیتوانی ھیچ بکات و نازناوی «پاشا»ی پێ بەخشی. سەرەڕای ئەوەش، محەممەد پاشا سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند و وەک نیشانەیەک بۆ سەروەرییەکەی، وتاری ھەینی بە ناوی خۆیەوە خوێندرایەوە. دەستی کرد بە دروستکردنی سوپایەکی گەورە و کارگەی چەک و تەقەمەنی دامەزراند. ھەروەھا سکەی پارەی لێدا کە لەسەری نووسرابوو «الأمیر المنصور محمد بیکٴ».

بەھۆی ئەو بۆشایییە دەسەڵاتەی کە لە ناوچەکەدا دروست بوو (بەھۆی لاوازبوونی بابان، جەنگی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]-[[عوسمانی]] ١٨٢٨–١٨٢٩، و جەنگی میسر-عوسمانی ١٨٣١–١٨٣٣)، ھێزێکی ھۆزەکانی برد بۆ ڕەواندز و قەڵایەکی لە شارەکەدا دروست کرد و سوپایەکی ڕێکخست. لە نێوان ساڵانی ١٨٣١ بۆ ١٨٣٤دا توانی چەندین شار و شارۆچکە لە میرنشینە کوردییەکانی تردا بگرێت. لە ساڵی ١٨٣١دا [[میرنشینی بادینان]]ی لە [[ئامێدی]] [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان|داگیر کرد]]. پاشان دەسەڵاتی خۆی بۆ [[مێردین]]، [[جزیر]] و [[نسێبین]] فراوان کرد و «میر سەیفەددین»ی فەرمانڕەوای [[بۆتان]]ی ناچار کرد دان بە دەسەڵاتەکەیدا بنێت، ئەمەش بووە ھۆی نیگەرانییەکی جددی لە [[قوستەنتینیە]]ی پایتەختی عوسمانی. پاشان [[ئاکرێ]]ی گرت و دەستی کرد بە چەوساندنەوەی [[ئێزیدییەکان|ئێزدییەکان]] لە ناوچە تازە داگیرکراوەکاندا.

دواتر ھەلێکی تری بۆ ڕەخسا بۆ فراوانکردنی خاکەکەی. مەلا یەحیا، کە ئەندامێکی [[ھۆزی مزووری]] بوو لە میرنشینی بادینان، داوای یارمەتی لە محەممەد پاشا کرد لە کێشەیەکی کۆمەڵایەتیدا. عەلی ئاغای سەرۆک ھۆزی مزووری لەلایەن میر عەلی بەگی سەرۆکی ئێزدییەکانەوە کوژرابوو. سەعید پاشای میری بادینان ڕێگەی نەدا مزوورییەکان تۆڵە بکەنەوە، بۆیە مەلا یەحیا ڕووی کردە محەممەد پاشا و داوای لێکرد تۆڵە لە ئێزدییەکانی [[چیای شنگال]] بکاتەوە. محەممەد پاشا ئەم ھەڵمەتەی وەک دەرفەتێک بەکارھێنا بۆ داگیرکردنی [[میرنشینی بادینان]]. [[فەتوا]]یەکی دژی ئێزدییەکان لەلایەن «[[مەلای خەتێ|مەلا محەممەد خەتێ]]»ی موفتییەکەیەوە دەرکرد و لە ساڵی ١٨٣١/٣٢دا [[لە زێی گەورە]] پەڕییەوە.

لە ساڵی ١٨٣٢دا، محەممەد پاشا و ھێزەکانی کۆمەڵکوژییەکیان دژی ئێزدییەکان لە گوندی «[[خەتارێ]]» ئەنجامدا. دواتر ھێرشیان کردە سەر ئێزدییەکانی ناوچەی [[باعەدرێ]]-[[شێخان]] و زۆرێکیان لێ کوشتن. لە ھەوڵێکی تردا، خۆی و سوپاکەی زیاتر لە ٣٠٠ گوندی ئێزدییان داگیر کرد. میر زیاتر لە ١٠ ھەزار ئێزدی ڕفاند بۆ ڕەواندز و بژاردەی خستنە بەردەمیان: یان ببنە موسڵمان یان بکوژرێن. زۆربەی ئێزدییەکان بوون بە موسڵمان و ئەوانەی ڕەتیان کردەوە کوژران.

محەممەد پاشا بە دڕندەیییەکی زۆرەوە مامەڵەی لەگەڵ ئێزدییەکان کرد و ھەزارانی لێ کوشتن. ھەندێک لەو ئێزدییانەی ڕزگاریان بوو بەرەو [[توور عەبدین]] و [[مووسڵ]] ڕایان کرد. گوند و [[دێر]]ە مەسیحییەکانیش ھێرشیان کرایە سەر و تاڵان کران. دوای «تۆڵەکردنەوە» بۆ سەرۆک ھۆزەکە، شاری ئاکرێی گرت. دوای گرتنی ئاکرێ، ئامێدی پایتەختی میرنشینی بادینان کەوت و سەعید پاشا ھەڵات. بە کەوتنی ئامێدی، تەواوی میرنشینەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی محەممەد پاشا. لەو کاتەدا ئەو کۆنترۆڵی ناوچەکانی نێوان زێی بچووک تا [[ڕووباری خابوور]]ی دەکرد.

دواتر بەرەو باکوور ڕۆیشت و [[جزیر]]ی داگیر کرد. لەوێوە ھەڕەشەی لە شارەکانی [[مێردین]] و [[نسێبین]] دەکرد، بەڵام ناچار بوو بگەڕێتەوە بۆ ئامێدی کاتێک سەعید پاشا سوودی لە غیابی ئەو وەرگرت بۆ ڕاپەڕین. محەممەد پاشا سەعید پاشای تێکشکاند و تۆڵەیەکی سەختی لە شارەکە کردەوە.

محەممەد پاشا دەسەڵاتی خۆی بەھێزتر کرد کاتێک کوردانی «مللی» خستە ژێر ڕکێفی خۆی و کۆنترۆڵی ناوچە گرنگەکانی وەک مێردین، [[ڕحا]]، [[ئامەد]] و [[سێوەرەک]]ی کرد. بە بەدەستھێنانی دڵسۆزی ئەم ھۆزە بەھێزە، مەودای سیاسی خۆی فراوانتر کرد و ھاوسەنگی ھێزی لە ناوچەکەدا گۆڕی.

میر ھەوڵی دا مەسیحییە ئاشوورییەکانی «تیاری خواروو» لە ساڵی ١٨٣٤دا بخاتە ژێر دەسەڵاتی خۆی، بەڵام لە نزیک گوندی «[[لێزان]]» تووشی شکستێکی سەخت بوو. ئەم شکستە وای لە عوسمانییەکان کرد دووبارە ھەڵسەنگاندن بۆ ھێزی میرنشینەکە بکەن و پلانێک بۆ داگیرکردنی دابڕێژن.

[[عوسمانییەکان]] لە ترسی ھاوکاری نێوان میرنشینی سۆران و [[محەممەد عەلی پاشا]]ی [[میسر]]، لە ساڵی ١٨٣٤دا سوپایەکیان نارد بۆ سۆران. میر توانی ھێزەکان تێکبشکێنێت و بەرەو [[ئێران]] پێشڕەوی بکات. ئەمەش وای کرد پیاوە ماقوڵانی [[برادۆست]]، ئاکرێ و ئامێدی شکات لەلای ڕەشید محەممەد پاشای دەوڵەتی عوسمانی بکەن و بانگەشەی ئەوە بکەن کە لەلایەن میر دەچەوسێنرێنەوە.

عوسمانییەکان پلانێکی تۆکمەیان بۆ داگیرکردنی ناوچەکە دانا. لە ساڵی ١٨٣٦دا ھێرشێکی عوسمانی دەستی پێکرد کە میری ناچار کرد پاشەکشە بکات بۆ [[ڕەواندز]]، ئەمەش بە پلەی یەکەم بەھۆی نەبوونی پشتگیری لەلایەن ھۆزە ھاوپەیمانەکانییەوە بوو.&lt;ref&gt;https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=FCbspX-dGPYC&amp;q=bedir+khan+beg+yazidis&amp;pg=PA63&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nzz.ch/international/nahost-und-afrika/bedrohte-minderheiten-im-orient-jagd-auf-den-engel-pfau-ld.135327&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.atour.com/education/20000825a.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-1044.xml&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sabah Abdullah Ghalib, The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire, 1800–1850, p.113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Assyrians_Kurds_and_Ottomans.html?hl=ar&amp;id=Zd9ynQAACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ross, Mosul, 19 November 1847. From Ross to Layard, 61,63,79&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Letters_from_the_East.html?hl=ar&amp;id=zY8LAQAAIAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Dr_Grant_and_the_Mountain_Nestorians.html?hl=ar&amp;id=qWedPP1eakYC&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Assyrians_Kurds_and_Ottomans.html?hl=ar&amp;id=Zd9ynQAACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ross, Mosul, 19 November 1847. From Ross to Layard, 61,63,79&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Letters_from_the_East.html?hl=ar&amp;id=zY8LAQAAIAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Eppel (2018), pp. 42–43&lt;/ref&gt;

== شکست و دەرەنجامەکان ==
سوڵتانی عوسمانی لە [[ئەستەنبوڵ]] چیتر نەیتوانی بێدەنگ بێت و ھێزی دژی محەممەد پاشا کۆکردەوە. محەممەد عەلی پاشای یاخیبووی میسر بە عوسمانییەکانی ڕاگەیاندبوو کە نابێت سووکایەتی بە محەممەد پاشای تووڕە بکرێت. گومان لەوەی کە ھەردوو یاخیبووەکە لە پەیوەندیدا بن، کێشەکەی قورستر کرد. لە ساڵی ١٨٣٤دا سوپایەکی عوسمانی بە سەرۆکایەتی ڕەشید محەممەد پاشا بەرەو سۆران نێردرا و سەربازانی والییەکانی مووسڵ و بەغداش چوونە پاڵیان.&lt;ref&gt;Eppel (2018), p. 43.&lt;/ref&gt;

محەممەد پاشا لە ساڵی ١٨٣٨دا لە ڕەواندز گەمارۆ درا و تێکشکا. جێگەی ئاماژەیە کە ڕەشید محەممەد پاشا پێشتر فەتوایەکی دەرکردبوو کە شەڕکردنی جەنگاوەرە موسڵمانەکانی محەممەد پاشای دژی سوپای خەلیفەی عوسمانی حەرام کردبوو. محەممەد پاشا بانگکرا بۆ ئەستەنبوڵ و لەلایەن [[سوڵتان مەحموودی دووەم]]ەوە پێشوازی لێکرا. بڕیار درا کە محەممەد پاشا بۆ [[ترابزۆن]] دووربخرێتەوە، بەڵام لە ڕێگادا لە ناوچەی [[دەریای ڕەش]] بێسەروشوێن بوو. دەوڵەتی عوسمانی پشتگیری لە ڕەسووڵی برای کرد وەک میری میرنشینەکە، بەڵام لە کۆتاییدا میرنشینەکە بوو بە قوربانی سیاسەتی مەرکەزییەتخوازی دەوڵەتی عوسمانی.&lt;ref&gt;Eppel (2016), p. 56.&lt;/ref&gt;

== تێڕوانینەکان ==
محەممەد پاشای ڕەواندز لەگەڵ [[بەدرخان بەگ]] وەک یەکێک لە پێشەنگەکانی [[کوردایەتی]] وەسف دەکرێت. ئەو بەھرەیەکی زۆری ھەبوو لە ھەماھەنگی سوپا و یەکخستنی ھۆزە جیاوازەکانی کورد لەژێر یەک چەتریدا سەرەڕای ناکۆکییەکانیان بۆ وەستانەوە دژی حکوومەتی ناوەندی عوسمانی. شێوازە سەربازییەکانی زۆر تووند و دڵڕەق بوون بەرامبەر بە دوژمن و فەرمانی سەربڕینی زۆرێک لە دیلەکانی دابوو.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/The_Kurdish_National_Movement.html?hl=ar&amp;id=FCbspX-dGPYC&lt;/ref&gt;

بەردەوام دژایەتی کەمینە ئایینییەکانی [[مەسیحی]] و [[ئێزدی]] دەکرد، کە لە ئەنجامدا بووە ھۆی کوژرانی چەندین ھەزار ئێزدی و مەسیحی. ئەو ئێزدییەکانی بە «شەیتان پەرست» ناو دەبرد. ھەروەھا فەرمانی چەندین ھێرشی بۆ سەر گوندە مەسیحییەکانی وەک [[ئەلقۆش]] لە ساڵی ١٨٣٣دا دابوو. لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتیدا، ئەم کەمینانەی وەک ھاووڵاتی پلە دوو دەبینی. ئامانجی سەرەکی محەممەد پاشا دامەزراندنی قەوارەیەکی سەربەخۆی [[کورد]]ی-[[ئیسلام]]یی بوو.&lt;ref&gt;https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315627427-4/kurdish-emirates-michael-eppel&lt;/ref&gt;

==میرات==
ھەندێک نیشانەی ھۆشیاریی نەتەوەیی کوردی لە میرنشینی سۆراندا بەدی دەکران، لەوانە ئارەزووی یەکخستنی ھەموو ناوچە کوردییەکان لەژێر یەک فەرمانڕەوایەتیدا و بەکارھێنانی پۆشاکی کوردی وەک یۆنیفۆرمی سەربازی بۆ سوپاکەی. لەم بارەیەوە، ڕەسوڵی برای میری کۆرە بە نووسەر و گەڕیدەی بەریتانی «فرێدریک میلینگن»ی ڕاگەیاندووە:&lt;ref&gt;Millingen (1870), p. 184.&lt;/ref&gt;

{{blockquote|«ئەو بە بلیمەتییەکی بەرزەفڕەوە، بیرۆکەیەکی مەزنی لە مێشکدا بوو بۆ ڕزگارکردنی وڵاتەکەی لە دەسەڵاتی سوڵتانەکان و چەسپاندنی دەسەڵاتی بنەماڵەکەی. محەممەد پاشا بە کۆکردنەوەی سیفاتەکانی فاتیح و یاسادانەر، توانی ھەژموونی خۆی بەسەر ویلایەتە دراوسێکانی [[کەرکووک]] و [[مووسڵ]]دا فراوان بکات و ژمارەیەکی زۆر لە ھێزی کورد لەژێر ئاڵاکەیدا کۆبکاتەوە.»}}

جگە لەوەش، (غالب)ی توێژەر دەنووسێت:&lt;ref&gt;Ghalib (2011), p. 111.&lt;/ref&gt;

{{blockquote|«لە ماوەی چەندین سەدەی حوکمڕانی عوسمانیدا، کوردەکان نەیانتوانی ھەستێکی ھاوبەش لە نێوان خۆیان و فەرمانڕەوا باڵادەستەکاندا دروست بکەن. کوردەکان ئەو خۆشی و بەختەوەرییەیان لە یاد بوو کە لە سایەی سۆران و میرنشینە کوردییەکانی تردا ھەیانبوو، بۆیە پێشوازییان لە بەرپرسانی عوسمانی نەدەکرد. یادکردنەوەی ڕابردوو گرنگە بۆ ئەوەی مرۆڤ مێژووی خۆی لە یاد نەچێتەوە.»}}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
[http://www.historyofkurd.com/2016/03/09/میرنیشینی-سۆران-لەسەردەمی-میر-محمد-1813_1836/ میرنشینی سۆران لە سەردەمی میر محەممەد {١٨١٣-١٨٣٦}ز]
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|کوردستان}}

[[پۆل:سۆران]]
[[پۆل:میرەکانی سۆران]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٣]]
[[پۆل:مردووانی ١٨٣٨]]
[[پۆل:کوردەکانی عوسمانی]]</text>
      <sha1>mf81uc8jhezj1ek5qtvj1v4202vxmz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەرەی کوردستانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118037</id>
    <revision>
      <id>1574532</id>
      <parentid>1566902</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="dy2l7jsp7d00wjoz83lscfjn04ry7s8" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:بەرەی کوردستانی.jpg|وێنۆک|ھێمای بەرەى كوردستانى]]
'''بەرەی کوردستانی'''  لە (٨) حیزبی [[باشووری کوردستان]] پێکھاتبوو ئەوانیش: [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]، [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]، [[حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان]] ، [[پاسۆک]]، [[پارتی گەل]]، [[حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، [[حیزبی شیوعی کوردستان-عێراق|حیزبی شیووعیی کوردستان-عێراق]]، لە ڕۆژی [[٢ی ئایار]] ساڵى ١٩٨٨ راگەیەندرا.
مەبەست لە پێکھێنانی بەرەی کوردستانی کارو خەباتی پێکەوەیی بوو بۆ بەرەنگاربوونەوەی [[ڕژێمی بەعس]] لە [[عێراق]] کە لەو سەردەمە دا کردەوە دژ بە مرۆڤایەتییەکانی بەرامبەر بە گەلی کوردستان و شۆڕشەکەی گەیاندبووە ئەوپەڕی دڕندەیی.
ڕاگەیاندنی ئەم بەرەیش لەکاتێکدا بوو کە لەدوای پرۆسەیەکی ٧ قۆناغی لە باشووری کوردستاندا لە ژێر چەپۆکی داگیرکاری بەعس بە ناو [[شاڵاوی ئەنفال|پڕۆسەی ئەنفال]] زیاتر لە ١٨٢٠٠٠ کوردیان زیندەبەچاڵ کرد و سەدان گوند و لادێ و شارۆچکەی کوردستانیان وێران کرد و دەیان ھەزار کەسیان ئاوەرەی ئۆردووگا زۆرەملێکانی خۆیان کرد.

== سەرچاوەکان ==
*[[ئازاد مستەفا]]: کورتە باسێکی بەرەیی کوردستانی، دەزگای چاپەمەنی شەھید فەرھاد ،[[سوێد]]، ١٩٨٨.
{{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مێژوو|کوردستان|عێراق|دەیەی ١٩٨٠}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>dy2l7jsp7d00wjoz83lscfjn04ry7s8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:باڵندە</title>
    <ns>1</ns>
    <id>126156</id>
    <revision>
      <id>1574257</id>
      <parentid>1567506</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>حوسێن پەڕەی [[وتووێژ:مەل]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:باڵندە]]: بەپێی وتووێژی پەڕە: باڵندە باوترە</comment>
      <origin>1567506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13022" sha1="kfkn45m1gqvygmzunrk21t2ucz6spqo" xml:space="preserve">==ناو==
کە باڵندەکە ھەر قبول نەکرا، با (مەل) بەکاربێنین، ناوێکی سێ پیتی خۆش لەسەر زارە. | [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;سەرچیا'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Serchia|'''&lt;span style=&quot;color:orange&quot;&gt;(وتووێژ)&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏١٣:٤٥، ١٣ی ئازاری ٢٠١٦ (UTC)
:ھەر پاشگرێک بە جۆرێک وشە دەلکێ. پاشگری وایە بە ناوەوە دەلکێ ھی وا ھیە بە ئاوەڵناوەوە دەلکێ و ھی واشە بە ڕەگی کارەوە (verb). بۆ نموونە پاشگری -ندە لە کوردیدا ھەر بە ڕەگی ئێستای کارەوە دەلکێ و وشەیەک دروست دەکا کە ناوی بکەرە (فاعل): بەخشندە (بەخشین)، بڕندە (بڕین)، خشندە (خشین)، دڕندە (دڕین)، گەزندە (گەزین). لە وشەی پەناھندەش وا دیارە بە ناوەوە لکاوە بەڵام ئەم وشەیە زیاتر فارسییە ھەتا کوردی و لە کوردیدا دەڵێن پەنابەر. ئەگەرچی پاشگری -ندە بە ناوەوە نالکێ بەڵام ئەگەر بڵێین بە ناوەوەش دەلکێ ھەر ناوی بکەر ساز دەکا وەکوو پەناھندە کە ناوی بکەرە.
:دەی ئێستا لە باڵندەدا پاشگری -ندە بە ناوەوە لکاوە کە ھەڵەیە. بڵێین قەی ناکا دیسان ناتوانین بڵێین دروستە چون وشەکە (باڵندە) ناوی بکەر نییە. بە بڕوای من ئەم وشەیە لە ڕووی وشەی فارسی پرندە (پەرەندە) دروست کراوە. پر لێرەدا لە چاوگی پریدن به مانای فڕینەوە ھاتووە بەڵام فریویان خواردووە وایان زانیوە پر یانی پەڕ و باڵ! بۆیە وشەی باڵندەیان لە کوردیدا دروست کردووە کە ھەر چونێکی بڵێی ھەڵەیە.
:چ پێویستێکمان بە داتاشینی وشەیەکی ئاوا ھەبوو کاتێک لە کوردیدا وشەی پەلەوەر یان ھەر وەک جنابت وتت مەلمان ھەیە. لە ھەورامی و کرمانجیدا پەل یانی پەڕ و پەلەوەریش یانی شتێک کە پەڕی ھەیە. زۆر جوان و تەواوە.  بەڵام ھەمیشە پێم سەیر بووە بۆ وشەی ھەڵە ئاوا زوو دێتە سەر زاران و وشەی رەسەن دەفەوتێ. وشەیەکی تریش ھەیە ئەویش لە باڵندە دەچێ بەڵام کێشەی باڵندەی نییە ئەویش وشەی '''باڵدار'''ە. ڕەنگە چون وەک باڵندە دەچێ و باڵندە ئەمرۆکە زیاتر باوە باڵدار بتوانێ ڕاحەتتر جێگای خۆی بکاتەوە. من ھەر سێک وشەی باڵدار، پەلەوەر و مەل وەکوو یەک چاو لێ دەکەم چون ھەر سێکیان ڕەسەنن و بەکارھێنەرانی تریش کامەیان پێ باشتر بێ دەیگوێزینەوە. سپاس.--[[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:١٩، ١٣ی ئازاری ٢٠١٦ (UTC)
::::سوپاس کاکە چالاک بۆ ڕوونکردنەوەکەت. باشە ئێستا کە باڵندە ھەڵەیە، وازی لێ دێنین ھەرچەندە لەوانی تریش باوترە، و کێشەش نابێت لەبەرەوەی دوو سێ وشەی ترمان ھەن، باڵدارم پێ گونجاو و باشە، بەڵام باو نییە. لەنێوان پەلەوەر و مەل کە زیادتر لایەنگیری مەل دەکەم، لەبەرەوەیە لە باشووری کوردستان ناوەڕۆکی ناوەکە واتایەکی وەرگرتووە، نازانم چەند ئاگاداری، پەلەوەر زۆرتر بە مریشک و چەند باڵدارێکیتر دەڵێن، بۆ نموونە لەوانەیە ھەرگیز نێتە بەر گوێت بە چۆلەکەیەک، بازێک یان کووندەپەپوویەک بڵێن پەلەوەر، ھەر کە ناوی پەلەوەر دێت زیادتر بیر بۆ مریشک و مراوی و چەند مەڵێکی تر دەچێت. | [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;سەرچیا'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Serchia|'''&lt;span style=&quot;color:orange&quot;&gt;(وتووێژ)&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏١٣:٠٧، ١٤ی ئازاری ٢٠١٦ (UTC)
:::::مەل وشەیەکی زۆر کۆنە. شێوەیەکی کۆنتریشە ھەیە و ئەوەیش «مر»ە ھەر وەک لە وەشکانی '''مر'''یشک، '''مر'''اوی، وشتر'''مر''' و سیـ'''ـمر''' دا ھەیە. ھەر ئەو مرە دوایی بووەتە مەل. لە [[زمانی پاڵەویی ساسانی]]دا بە شێوەی murw ھاتووە ڕێک بە مانای bird و لە [[زمانی پاڵەویی ئەشکانی]]دا بە شێوەی murγ. لە فارسیشدا دەڵێن مرغ (مورغ) بەڵام مانایان گۆڕیوە بە مریشک دەڵێن.
:::::ئەگەریش پێتان باشە با ھەر باڵندە بێ پێداگری ناکەم بەڵام بە بڕوای من وشەی مەل کێشەی نییە. ھەم وشەیەکی کۆنە ھەمیش کورتە و لەسەر زاران خۆشە و ھەموو کەسیش مانای دەزانێ. سپاس.--[[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏٠٩:١٤، ١٧ی ئازاری ٢٠١٦ (UTC)
::::::باڵندە گەلێک بەکاردێ و لە ھەمووان باوترە، ئەنجامەکانی گەڕانی گووگڵ ئەوەمان نیشان دەدات، بەڵام وەک ئاماژەت دایێ؛ نادروستی وشەکە کێشەی دروست کردووە، ئێستا ئێمە لە ویکیپیدیا تووشی کێشەیەک ھاتووین، ئەوەی کە ئایا وشەیەک بەکاربێنین کە باوە بەڵام نادروستە یان وشەیەک کە دروست و ناباوە، ھەڵبەت تەنیا کێشەی ویکیپیدیا نییە، دەبێ ئەمە یەکلایی کرابایەوە یان یەکلایی بکرێتەوە، لە چەند وتارێکی تریش تووشی کێشەی وا ھاتووین، نموونە؛ ئەو وتووێژەی لێرەش کرا ھەمان شتە ([[وتووێژ:کۆوار]]) کە من لێی بەشدارنەبوون.
::::::بۆ ئەم وتارەش با (مەل) بێت باشترە.
::::::تووێژێکی تریش لێرە ([[وتووێژ:نژیاروانی]]) ھەیە، با ئەویش چارە بکەین، سوپاس. | [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;سەرچیا'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Serchia|'''&lt;span style=&quot;color:orange&quot;&gt;(وتووێژ)&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏١١:٢١، ١٧ی ئازاری ٢٠١٦ (UTC)
بەکورتی ئەگەر کەسێک کاتی نەبێ لێدوانەکە بخوێنێتەوە دەڵێم پاشگری -ندە پاشگرێکی زمانی فارسییە و بەپێچەوانەی فارسی کە زۆری بەکاردەھێنن لە کوردیدا بەکارھێنانی کەمە و ئەم وشانەی ئەم پاشگرەیان تێدایە یان لە فارسیشدا ھەن یان لە ڕووی فارسییەوە داتاشراون.&lt;br /&gt;
پێتان باش بێ ھەر باڵندە دادەنێین دەنا وشەی ڕەسەن و کوردیتریش ھەیە وەک مەل. جا ڕای بەکارھێنەران چی بێت. سپاس.--[[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏١٧:٣٢، ١٧ی ئازاری ٢٠١٦ (UTC)
:: {{لەگەڵ}} مەل. | [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;سەرچیا'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Serchia|'''&lt;span style=&quot;color:orange&quot;&gt;(وتووێژ)&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏١٠:٤١، ١٨ی ئازاری ٢٠١٦ (UTC
:: {{لەگەڵ}} مەل..--&lt;span style=&quot;font:tahoma;color#F08080; text-shadow: -2px 5px  0.1em#696969; font-size:10pt&quot;&gt;[[بەکارھێنەر:Diyako kazm|'''دیاکۆ ماد''']]&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font:times new roman;#F08080; font-size:10pt&quot;&gt;([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyako kazm|بدوێ]]) &lt;/span&gt; ‏١٣:٥٠، ١٨ی ئازاری ٢٠١٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[مەل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=587497 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170111151845/http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf بۆ http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٥:٠٦، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨ (UTC)

== ناو ==

من لەم ڕۆژانەدا بابەتێکم لەسەر وشەی ''باڵندە'' خوێندەوە؛ کورتەکەی ئەمەیە:&lt;br&gt;
یەکەم؛ وا دبارە ئەم وشەیە تایبەتی کوردی نییە و لە زمانە ئێرانییەکانی تریشدا ھاتووە. بۆیە ئەم وشەیە ناتوانێ داتاشراو بێ.&lt;br&gt;
دووەم؛ ئەم وشەیە وا دیارە لەگەڵ وشەی wāyendagی پاڵەوی (ھەر بە مانای bird) ھاوڕەگە. فۆرمی کۆنتری ئەم وشەیە *wādantە. دەنگی d لە پاڵەویدا بووەتە y بەڵام لە کوردیدا بووەتە '''ڵ'''. جا یان ڕاستەوخۆ وای لێ ھاتووە یان لە ژێر کاریگەریی وشەی ''باڵ'' و ''باڵدار''دا.&lt;br&gt;
بەم پێیە '''''باڵندە''''' دەتوانێ وشەیەکی گونجاو بێ و چون باوترە من پێم باشە ناوی سەرەکی وتارەکە بێ. سپاس.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٥:٠٧، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] مەل کورت و جوانە. من دەڵێم با ھەر مەل بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٤٥، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] مادام «باڵندە» ھەڵە نییە، با ئەو بێ. باڵندە گەلێک باوترە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ٠٩:٤٦، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] دژایەتی ناکەم. بەڵام ھەر «مەل»م پێ باشترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::مەل کورتە و دەکرێ بۆ پێشگری -ornith یان -avi بە کار ببرێ. بۆ نموونە: مەلبینی = ornithoscopy یان مەلپێ = ornithopod و مەلکوژ = avicide. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٦:٠٤، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>kfkn45m1gqvygmzunrk21t2ucz6spqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:پەلەوەر</title>
    <ns>1</ns>
    <id>126409</id>
    <redirect title="وتووێژ:باڵندە" />
    <revision>
      <id>1574570</id>
      <parentid>474926</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T23:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[وتووێژ:باڵندە]]</comment>
      <origin>1574570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="obaeznn8lkpjcf0jjpoid0hjwshkha3" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[وتووێژ:باڵندە]]</text>
      <sha1>obaeznn8lkpjcf0jjpoid0hjwshkha3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ سرڤایڤەر ٢ – کۆد: ڤرۆنیکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156209</id>
    <revision>
      <id>1574250</id>
      <parentid>1543700</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3831" sha1="5tzn62mvgutrohtd9owgr18vlf74bji" xml:space="preserve">[[پەڕگە:RESurvivor2CV.jpg|وێنۆک]]
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ سرڤایڤەر ٢ – کۆد: ڤرۆنیکا''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil Survivor 2 – Code: Veronica}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:سرڤایڤڵ|، سەر بە زنجیرەی سرڤایڤڵ}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١ لە [[ژاپۆن]] و ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٢ لە [[ئەورووپا]] خراوەتە بازاڕەوە.

== چیرۆک ==
[[کڵێر ڕێدفیڵد]] بەردەوامە لە گەڕان بەدوای براکەیدا دوای ڕووداوەکەی [[ڕاکوون سیتی]] و لەلایەن سەرچاوەیەکی نەناسراوەوە زانیاریی پێدراوە دەربارەی دامەزراوەیەکی ئەمبەرێلا لە پاریس. کاتێک ھەوڵ دەدات بچێتە ناو دامەزراوەکە، دەستگیر دەکرێت، دوای ئەوە دەبرێت بۆ زیندانی ئەمبەرێلا لە دوورگەی ڕۆکفۆرت. ئەو لەگەڵ ھاوڕێیەکی زیندانی، ستیڤ بێرنساید، تیمێک پێکدەھێنێت و پلانی ڕاکردن دادەنێن لەکاتێکدا بڵاوبوونەوەی تی-ڤایرۆس لە دوورگەکەدا دەست پێدەکات. ڕووداوەکانی ئەم کایەیە لە ڕاستیدا ئاشکرا دەبێت کە خەونێکن دوای تەواوکردنی مۆدی ئارکەید، کە کڵێر دەیبینێت دوای ڕاکردن لە ئەنتارکتیکا لەگەڵ براکەی [[کریس ڕێدفیڵد]] لە کۆتایی «کۆد: ڤێرۆنیکا». لە درێژەی کایەکەدا، کڵێر و ستیڤ لەلایەن [[نێمەسس (ڕێزدێنت ئیڤڵ)|نێمەسس]]ەوە ڕاودەنرێن. پەڕگە نھێنییەکان کە دەتوانرێت دوای کۆکردنەوەی گەوھەرە شاردراوەکان لە مۆدی ئارکەیددا بکرێنەوە، ئاشکرای دەکەن کە ئەمبەرێلا نموونەیەکی نێمەسسی ناردووە بۆ دوورگەی ڕۆکفۆرت.

== پێشوازیکردن ==
لە [[ژاپۆن]]، «گەیم مەشین» لە ژمارەی ١٤ی ئابی ٢٠٠٢دا «ڕێزدێنت ئیڤڵ سێرڤایڤەر ٢ – کۆد: ڤێرۆنیکا»ی وەک سەرکەوتووترین کایەی ئارکەیدی تایبەتی مانگەکە لیست کردووە.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Game Machine's Best Hit Games 25 - 完成品夕イプのTVゲーム機 (Dedicated Videos)|magazine=[[:ja:ゲームマシン|Game Machine]]|issue=640|publisher=[[:ja:アミューズメント通信社|Amusement Press, Inc.]]|date=14 August 2002|page=17|lang=ja}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil_Survivor_2_–_Code:_Veronica |سەردێڕ =Resident Evil Survivor 2 – Code: Veronica |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}
{{کایە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠١]]

[[en:Resident Evil Survivor 2 – Code: Veronica]]
[[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]]
[[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>5tzn62mvgutrohtd9owgr18vlf74bji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574251</id>
      <parentid>1574250</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3818" sha1="5s3t97kwuqrh4xyz7coklpiwsu6zgvn" xml:space="preserve">[[پەڕگە:RESurvivor2CV.jpg|وێنۆک]]
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ سرڤایڤەر ٢ – کۆد: ڤرۆنیکا''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil Survivor 2 – Code: Veronica}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:سرڤایڤڵ|، سەر بە زنجیرەی سرڤایڤڵ}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١ لە [[ژاپۆن]] و ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٢ لە [[ئەورووپا]] خراوەتە بازاڕەوە.

== چیرۆک ==
[[کڵێر ڕێدفیڵد]] بەردەوامە لە گەڕان بەدوای براکەیدا دوای ڕووداوەکەی [[ڕاکوون سیتی]] و لەلایەن سەرچاوەیەکی نەناسراوەوە زانیاریی پێدراوە دەربارەی دامەزراوەیەکی ئەمبەرێلا لە پاریس. کاتێک ھەوڵ دەدات بچێتە ناو دامەزراوەکە، دەستگیر دەکرێت، دوای ئەوە دەبرێت بۆ زیندانی ئەمبەرێلا لە دوورگەی ڕۆکفۆرت. ئەو لەگەڵ ھاوڕێیەکی زیندانی، ستیڤ بێرنساید، تیمێک پێکدەھێنێت و پلانی ڕاکردن دادەنێن لەکاتێکدا بڵاوبوونەوەی تی-ڤایرۆس لە دوورگەکەدا دەست پێدەکات. ڕووداوەکانی ئەم کایەیە لە ڕاستیدا ئاشکرا دەبێت کە خەونێکن دوای تەواوکردنی مۆدی ئارکەید، کە کڵێر دەیبینێت دوای ڕاکردن لە ئەنتارکتیکا لەگەڵ براکەی [[کریس ڕێدفیڵد]] لە کۆتایی «کۆد: ڤێرۆنیکا». لە درێژەی کایەکەدا، کڵێر و ستیڤ لەلایەن [[نێمەسس (ڕێزدێنت ئیڤڵ)|نێمەسس]]ەوە ڕاودەنرێن. پەڕگە نھێنییەکان کە دەتوانرێت دوای کۆکردنەوەی گەوھەرە شاردراوەکان لە مۆدی ئارکەیددا بکرێنەوە، ئاشکرای دەکەن کە ئەمبەرێلا نموونەیەکی نێمەسسی ناردووە بۆ دوورگەی ڕۆکفۆرت.

== پێشوازیکردن ==
لە [[ژاپۆن]]، «گەیم مەشین» لە ژمارەی ١٤ی ئابی ٢٠٠٢دا «ڕێزدێنت ئیڤڵ سێرڤایڤەر ٢ – کۆد: ڤێرۆنیکا»ی وەک سەرکەوتووترین کایەی ئارکەیدی تایبەتی مانگەکە لیست کردووە.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Game Machine's Best Hit Games 25 - 完成品夕イプのTVゲーム機 (Dedicated Videos)|magazine=[[:ja:ゲームマシン|Game Machine]]|issue=640|publisher=[[:ja:アミューズメント通信社|Amusement Press, Inc.]]|date=14 August 2002|page=17|lang=ja}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil_Survivor_2_–_Code:_Veronica |سەردێڕ =Resident Evil Survivor 2 – Code: Veronica |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠١]]

[[en:Resident Evil Survivor 2 – Code: Veronica]]
[[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]]
[[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>5s3t97kwuqrh4xyz7coklpiwsu6zgvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574285</id>
      <parentid>1574251</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1574285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3879" sha1="ahn2tz7jkbp2eefkdhdp4jumjh7h5mc" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:RESurvivor2CV.jpg|وێنۆک]]
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ سرڤایڤەر ٢ – کۆد: ڤرۆنیکا''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil Survivor 2 – Code: Veronica}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:سرڤایڤڵ|، سەر بە زنجیرەی سرڤایڤڵ}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١ لە [[ژاپۆن]] و ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٢ لە [[ئەورووپا]] خراوەتە بازاڕەوە.

== چیرۆک ==
[[کڵێر ڕێدفیڵد]] بەردەوامە لە گەڕان بەدوای براکەیدا دوای ڕووداوەکەی [[ڕاکوون سیتی]] و لەلایەن سەرچاوەیەکی نەناسراوەوە زانیاریی پێدراوە دەربارەی دامەزراوەیەکی ئەمبەرێلا لە پاریس. کاتێک ھەوڵ دەدات بچێتە ناو دامەزراوەکە، دەستگیر دەکرێت، دوای ئەوە دەبرێت بۆ زیندانی ئەمبەرێلا لە دوورگەی ڕۆکفۆرت. ئەو لەگەڵ ھاوڕێیەکی زیندانی، ستیڤ بێرنساید، تیمێک پێکدەھێنێت و پلانی ڕاکردن دادەنێن لەکاتێکدا بڵاوبوونەوەی تی-ڤایرۆس لە دوورگەکەدا دەست پێدەکات. ڕووداوەکانی ئەم کایەیە لە ڕاستیدا ئاشکرا دەبێت کە خەونێکن دوای تەواوکردنی مۆدی ئارکەید، کە کڵێر دەیبینێت دوای ڕاکردن لە ئەنتارکتیکا لەگەڵ براکەی [[کریس ڕێدفیڵد]] لە کۆتایی «کۆد: ڤێرۆنیکا». لە درێژەی کایەکەدا، کڵێر و ستیڤ لەلایەن [[نێمەسس (ڕێزدێنت ئیڤڵ)|نێمەسس]]ەوە ڕاودەنرێن. پەڕگە نھێنییەکان کە دەتوانرێت دوای کۆکردنەوەی گەوھەرە شاردراوەکان لە مۆدی ئارکەیددا بکرێنەوە، ئاشکرای دەکەن کە ئەمبەرێلا نموونەیەکی نێمەسسی ناردووە بۆ دوورگەی ڕۆکفۆرت.

== پێشوازیکردن ==
لە [[ژاپۆن]]، «گەیم مەشین» لە ژمارەی ١٤ی ئابی ٢٠٠٢دا «ڕێزدێنت ئیڤڵ سێرڤایڤەر ٢ – کۆد: ڤێرۆنیکا»ی وەک سەرکەوتووترین کایەی ئارکەیدی تایبەتی مانگەکە لیست کردووە.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Game Machine's Best Hit Games 25 - 完成品夕イプのTVゲーム機 (Dedicated Videos)|magazine=[[:ja:ゲームマシン|Game Machine]]|issue=640|publisher=[[:ja:アミューズメント通信社|Amusement Press, Inc.]]|date=14 August 2002|page=17|lang=ja}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil_Survivor_2_–_Code:_Veronica |سەردێڕ =Resident Evil Survivor 2 – Code: Veronica |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠١]]

[[en:Resident Evil Survivor 2 – Code: Veronica]]
[[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]]
[[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>ahn2tz7jkbp2eefkdhdp4jumjh7h5mc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ: دێد ئەیم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156210</id>
    <revision>
      <id>1574252</id>
      <parentid>1543709</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5775" sha1="luvn3d6pe8ikk7js11qdlqi2khqw0kv" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Residentevildeadaim.jpg|وێنۆک]]
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ: دێد ئەیم''' ({{ئینگ|Resident Evil: Dead Aim}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:سرڤایڤڵ|، سەر بە زنجیرەی سرڤایڤڵ}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ١٣ی شوباتی ٢٠٠٣ لە [[ژاپۆن]] و ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٣ لە ئەمریکای باکوور و ٩ی تەممووزی ٢٠٠٣ لە [[ئەورووپا]] خراوەتە بازاڕەوە.

== یارییەکە ==
«دێد ئەیم» [[کەسی سێیەم (کایەی ڤیدیۆیی)|دیدی کەسی سێیەم]] بەکاردەھێنێت لە کاتی جووڵەکردندا و دەگۆڕێت بۆ [[کەسی یەکەم (کایەی ڤیدیۆیی)|دیدی کەسی یەکەم]] لە کاتی نیشانەگرتن و تەقەکردن لە چەکێک، لەگەڵ خاڵێک لە ناوەڕاستی شاشەکە بۆ یارمەتیدانی یاریزانەکە لە نیشانەگرتندا. ئەوە یەکێکە لەو کەمە کایانەی «ڕێزدێنت ئیڤڵ» کە ڕێگە بە یاریزانەکە دەدات بجوڵێت لە کاتی نیشانەگرتندا و پشتگیری لە بەکارھێنانی [[لایت گەن]]ی [[پلەیستەیشن ٢|پلەیستەیشن ٢]] و [[ماوس]]ی یوو-ئێس-بی دەکات.

== گەشەپێدان ==
«دێد ئەیم» لە ساڵی ٢٠٠٢ وەک کایەیەکی [[پلەیستەیشن ٢]] ڕاگەیەندرا کە چاوەڕوان دەکرا لە کاتێکی ساڵی ٢٠٠٣ لە ژاپۆن بڵاوبکرێتەوە. وەک «[[گەن سێرڤایڤەر ٢]]»، لەو کاتەدا چاوەڕوان نەدەکرا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاوبکرێتەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uk.gamespot.com/news/tgs-2002-capcom-announces-resident-evil-gun-survivor-4-2881158 |publisher=Gamespot |title=TGS 2002: Capcom announces Resident Evil: Gun Survivor 4 |access-date=September 8, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130124145451/http://uk.gamespot.com/news/tgs-2002-capcom-announces-resident-evil-gun-survivor-4-2881158 |archive-date=January 24, 2013 }}&lt;/ref&gt; کایەکە گۆرانیی کۆتایی «گەن شۆت» لەلایەن گرووپی ڕۆکی ژاپۆنی [[ڕایز (گرووپ)|ڕایز]] لەخۆ دەگرێت.

ڕاگەیاندراوی ڕۆژنامەوانیی کاپکۆم لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣، وەشانێکی کارای کایەکەی پیشاندا، کە ئاشکرای کرد، بەپێچەوانەی سێ ناونیشانی پێشووی «گەن سێرڤایڤەر»، «گەن سێرڤایڤەر ٤» (کە پلانی بۆ دانرابوو وەک «ڕێزدێنت ئیڤڵ: دێد ئەیم» بناسرێت لە بازاڕە پشتڕاستکراوەکانی [[ئەمریکا]] و [[ئەورووپا]]) لەنێوان گۆشەکانی کامێرای کەسی یەکەم و سێیەمدا دەگۆڕێت بەپێی ئەوەی ئایا یاریزانەکە نیشانە لە چەکێک دەگرێت یان نا. کۆنتڕۆڵەری لایت-گەنی «گەن کۆن ٢» ھەروەھا پشتڕاستکرایەوە کە لەگەڵ کایەکەدا دەگونجێت. کۆنفرانسەکە پێشبینی ڕێکەوتی بڵاوکردنەوەی حوزەیرانی ٢٠٠٣ی دەکرد.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/news/first-look-resident-evil-dead-aim-2908934|publisher=Gamespot|title=First look: Resident Evil: Dead Aim|access-date=September 8, 2012|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130124021406/http://uk.gamespot.com/news/first-look-resident-evil-dead-aim-2908934|archive-date=January 24, 2013}}&lt;/ref&gt;

سەرەڕای بڵاوبوونەوەی لە حوزەیران، «دێد ئەیم» ھێشتا لە [[پێشانگای کاتبەسەربردنی ئەلیکترۆنی|ئی-٣]] ٢٠٠٣دا دەرکەوت تەنھا مانگێک پێشتر، لەگەڵ وەشانی [[گەیم کیووب]]ی «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ – کۆد: ڤێرۆنیکا#کۆد: ڤێرۆنیکا ئێکس|ڕێزدێنت ئیڤڵ – کۆد: ڤێرۆنیکا ئێکس]]» و «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ئاوتبرەیک]]».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uk.gamespot.com/news/capcoms-e3-lineup-6026174 |publisher=Gamespot |title=Capcom's E3 line-up |access-date=September 8, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20121209081543/http://uk.gamespot.com/news/capcoms-e3-lineup-6026174 |archive-date=December 9, 2012 }}&lt;/ref&gt;

کایەی کڕۆس ئۆڤەری ساڵی ٢٠٠٥ «[[کاپکۆم|نامکۆ × کاپکۆم]]» برووس و لینگی وەک کارەکتەری یاریپێکراو تێدا بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil:_Dead_Aim |سەردێڕ =Resident Evil: Dead Aim |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}
{{کایە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٣]]

[[en:Resident Evil: Dead Aim]]
[[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]]
[[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>luvn3d6pe8ikk7js11qdlqi2khqw0kv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574253</id>
      <parentid>1574252</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5762" sha1="r32d475gp1m6v7mxp65sfknchro80gf" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Residentevildeadaim.jpg|وێنۆک]]
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ: دێد ئەیم''' ({{ئینگ|Resident Evil: Dead Aim}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:سرڤایڤڵ|، سەر بە زنجیرەی سرڤایڤڵ}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ١٣ی شوباتی ٢٠٠٣ لە [[ژاپۆن]] و ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٣ لە ئەمریکای باکوور و ٩ی تەممووزی ٢٠٠٣ لە [[ئەورووپا]] خراوەتە بازاڕەوە.

== یارییەکە ==
«دێد ئەیم» [[کەسی سێیەم (کایەی ڤیدیۆیی)|دیدی کەسی سێیەم]] بەکاردەھێنێت لە کاتی جووڵەکردندا و دەگۆڕێت بۆ [[کەسی یەکەم (کایەی ڤیدیۆیی)|دیدی کەسی یەکەم]] لە کاتی نیشانەگرتن و تەقەکردن لە چەکێک، لەگەڵ خاڵێک لە ناوەڕاستی شاشەکە بۆ یارمەتیدانی یاریزانەکە لە نیشانەگرتندا. ئەوە یەکێکە لەو کەمە کایانەی «ڕێزدێنت ئیڤڵ» کە ڕێگە بە یاریزانەکە دەدات بجوڵێت لە کاتی نیشانەگرتندا و پشتگیری لە بەکارھێنانی [[لایت گەن]]ی [[پلەیستەیشن ٢|پلەیستەیشن ٢]] و [[ماوس]]ی یوو-ئێس-بی دەکات.

== گەشەپێدان ==
«دێد ئەیم» لە ساڵی ٢٠٠٢ وەک کایەیەکی [[پلەیستەیشن ٢]] ڕاگەیەندرا کە چاوەڕوان دەکرا لە کاتێکی ساڵی ٢٠٠٣ لە ژاپۆن بڵاوبکرێتەوە. وەک «[[گەن سێرڤایڤەر ٢]]»، لەو کاتەدا چاوەڕوان نەدەکرا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاوبکرێتەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uk.gamespot.com/news/tgs-2002-capcom-announces-resident-evil-gun-survivor-4-2881158 |publisher=Gamespot |title=TGS 2002: Capcom announces Resident Evil: Gun Survivor 4 |access-date=September 8, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130124145451/http://uk.gamespot.com/news/tgs-2002-capcom-announces-resident-evil-gun-survivor-4-2881158 |archive-date=January 24, 2013 }}&lt;/ref&gt; کایەکە گۆرانیی کۆتایی «گەن شۆت» لەلایەن گرووپی ڕۆکی ژاپۆنی [[ڕایز (گرووپ)|ڕایز]] لەخۆ دەگرێت.

ڕاگەیاندراوی ڕۆژنامەوانیی کاپکۆم لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣، وەشانێکی کارای کایەکەی پیشاندا، کە ئاشکرای کرد، بەپێچەوانەی سێ ناونیشانی پێشووی «گەن سێرڤایڤەر»، «گەن سێرڤایڤەر ٤» (کە پلانی بۆ دانرابوو وەک «ڕێزدێنت ئیڤڵ: دێد ئەیم» بناسرێت لە بازاڕە پشتڕاستکراوەکانی [[ئەمریکا]] و [[ئەورووپا]]) لەنێوان گۆشەکانی کامێرای کەسی یەکەم و سێیەمدا دەگۆڕێت بەپێی ئەوەی ئایا یاریزانەکە نیشانە لە چەکێک دەگرێت یان نا. کۆنتڕۆڵەری لایت-گەنی «گەن کۆن ٢» ھەروەھا پشتڕاستکرایەوە کە لەگەڵ کایەکەدا دەگونجێت. کۆنفرانسەکە پێشبینی ڕێکەوتی بڵاوکردنەوەی حوزەیرانی ٢٠٠٣ی دەکرد.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/news/first-look-resident-evil-dead-aim-2908934|publisher=Gamespot|title=First look: Resident Evil: Dead Aim|access-date=September 8, 2012|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130124021406/http://uk.gamespot.com/news/first-look-resident-evil-dead-aim-2908934|archive-date=January 24, 2013}}&lt;/ref&gt;

سەرەڕای بڵاوبوونەوەی لە حوزەیران، «دێد ئەیم» ھێشتا لە [[پێشانگای کاتبەسەربردنی ئەلیکترۆنی|ئی-٣]] ٢٠٠٣دا دەرکەوت تەنھا مانگێک پێشتر، لەگەڵ وەشانی [[گەیم کیووب]]ی «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ – کۆد: ڤێرۆنیکا#کۆد: ڤێرۆنیکا ئێکس|ڕێزدێنت ئیڤڵ – کۆد: ڤێرۆنیکا ئێکس]]» و «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ئاوتبرەیک]]».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uk.gamespot.com/news/capcoms-e3-lineup-6026174 |publisher=Gamespot |title=Capcom's E3 line-up |access-date=September 8, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20121209081543/http://uk.gamespot.com/news/capcoms-e3-lineup-6026174 |archive-date=December 9, 2012 }}&lt;/ref&gt;

کایەی کڕۆس ئۆڤەری ساڵی ٢٠٠٥ «[[کاپکۆم|نامکۆ × کاپکۆم]]» برووس و لینگی وەک کارەکتەری یاریپێکراو تێدا بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil:_Dead_Aim |سەردێڕ =Resident Evil: Dead Aim |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٣]]

[[en:Resident Evil: Dead Aim]]
[[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]]
[[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>r32d475gp1m6v7mxp65sfknchro80gf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163083</id>
    <revision>
      <id>1574493</id>
      <parentid>1571843</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71442" sha1="o2w7jmoqxi31lcdyik0bsk4uxy7bvxt" xml:space="preserve">{{شێواز}}
'''بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت''' (یان بزوێنەری ڕێڕەوی جێت) '''بزوێنەری جێتە''' پاڵدەنرێت بەھۆی '''گازە گەرمە دەرچوەکان''' کە دروستبووە لەو ھەوایەی چووەتە ناو بزوێنەر بە چەند ھەنگاوێکی '''دەرچوو لە ناوەند'''،'''تەوەرەیی''' یان '''ڕام پەستاوتن'''، کە دواتر گەرم دەکرێت و بەناو '''نۆزڵەکەدا''' کشاوە. ئەوانە بە شێوەیەکی ئاساییانە '''بزوێنەرە تۆڕبیندارە گازەکانن'''. زۆرایەتی لێشاوی بارستایی بە ناو بزوێنەری ھەواگۆڕێ فڕۆکە دا دەستەبەردەکرێت لە ڕێگەی ھێنانی ھەوا لە دەرەوەی بزوێنەرەکە و گەرمکردنی لە ناوەوە، بە بەکارھێنانی وزەی ھەڵگیراو بە شێوەی سووتەمەنی.

ھەموو بزوێنەرە ھەواگۆڕە جێتە کردەییەکان '''بزوێنەری سووتانی ناوەکیین''' کە ڕاستەوخۆ ھەواکە گەرم ئەکەن بە سووتاندنی سووتەمەنی، لە ئەنجامدا گازە گەرمەکان بەکاردێن بۆ دەرپەڕاندن لە ڕێگەی '''نۆزڵی دەرپەڕێنەرەوە'''، ھەروەھا تەکنیکەکانی تر بۆ گەرمکردنی ھەواکە تاقیکراونەتەوە بە (وەک بزوێنەرە '''جێتە ناوەکیەکان''') نوێتریین نەخشەکانی بزوێنەری فڕۆکە کە '''پانکە تۆڕبۆییەکانن'''، ئەویش کە بە شێوەیەکی گەورە لە شوێنی '''جێتە فڕۆکەییەکان''' (بزوێنەری جێتی پرژێنەر) بەکارھاتووە. ئەو بزوێنەرە نوێیانە گوورزەی بزوێنەری '''تۆڕبینداری گاز''' بەکاردێنن '''بە ڕێژەیەکی بەرزی پەستان''' بە شێوەیەکی گشتی (بە نزیکی ٤٠:١ لە ١٩٩٥) وە پلەیەکی بەرزی پلەی گەرمی چونەژوورەوەی تۆڕبین (بە نزیکی ١٨٠٠ کلڤن لە ١٩٩٥)،&lt;ref&gt;&quot;Gas Turbine Technology Evolution: A Designer's Perspective&quot; Bernard L.Koff Journal of Propulsion and Power Vol20 No4 July–August 2004 Fig.34/41&lt;/ref&gt; وە دەستەبەرکردنی بڕیکی گەورەی پاڵھێزەکەیان بە ھەنگاوی پانکە، کە بە تۆڕبین کار دەکات، لە جیاتی بە پاڵھێزی پوختی دەرچوو وەک لە جێتی تۆڕبۆیی. ئەو خاسیەتانە کۆ دەبنەوە بۆ بەخشینی چوستیێکی بەرز. ژمارەیێکی کەم لە بزوێنەری فڕۆکەکان کاریگەری پرژاندنی سادە بەکاردێنن ('''ڕامجێت''') یان سووتانی پرتە ('''بزوێنەری جێتی پرتە''') بۆ درووستکردنی پەستاوتن.

== پاشبنەما ==
بزوێنەری بنەڕەتی تۆڕبینگازی ھەواگۆڕی جێت بریتی بوو لە '''جێتی تۆڕبۆیی'''. چەمکێک بوو دروستکرابوو لەلایەن دوو ئەندازیار، '''فڕانک واییت''' لە '''بەریتانیا''' و '''ھانز ڤۆن ئۆھاین''' لە '''ئەڵمانیا.''' جێتە تۆڕبۆییەکە ھەوا دەپەستێوێ و گەرمی دەکات وە دواتر ھەواکە لێی دەردەچێت وەک خێراییێکی زۆر، بزوێنەری پلەی گەرمی بەرز بۆ درووستکردنی پاڵھێز. لە کاتێکدا ئەو بزوێنەرانە دەتوانن ئاستێکی بەرزی پاڵھێز درووستبکەن، زۆر بە توانان لە خێراییە زۆر بەرزەکان (زیاتر لە ١ ماخ)، بەھۆی نزمی لێشاوی بارستایی، خێرایی بەرز بەشێکە لە سرووشتی دەرچوونی جێت.

پانکە تۆڕبۆییە نوێیەکان بریتین لە گەشەکردنی جێتی تۆڕبۆیی؛ بە شێوەیەکی بنچینەیی ئەوان جێتی تۆڕبۆیین کە بەشێکی نوێی تێدایە پێی دەوترێت ھەنگاوی پانکە. لە جیاتی بەکارھێنانی ھەموو گازە دەرچووەکان بۆ بەرھەمھێنانی پاڵھێزی ڕاستەوخۆ وەک جێتی تۆڕبۆیی، بزوێنەری پانکەی تۆڕبۆیی ھەندێک لە توانایەکە پوخت دەکاتەوە لە گازە دەرچووەکان لە ناوەوەی بزوێنەر وە بەکاری دێنێت بۆ توانادان بە ھەنگاوی پانکە. ھەنگاوی پانکەکە قەبارەیەکی گەورە لە ھەوا تاودەدات بەناو ڕێڕەو دا، لادان لە گورزەی بزوێنەر (گازە ڕاستەقینەکەی تۆڕبین پێکھێنەری بزوێنەرەکە)، وە دەریدەکات لە دواوە وەک بزوێنەر، دروستکردنی پاڵھێز. ڕێژەی ئەو ھەوایەی کە دێت بەناو ھەنگاوی پانکە دەچێتە ناو گورزەی بزوێنەرەکە لە جیاتی ئەوەی بەرەو دواوە بگەڕێتەوە، وە بەم شێوەیە ھەوایەکە پەستێوراوە و گەرم بووە؛ ھەندێک لە وزەکە پوخت کراوەتەوە بۆ توانا دان بە پەستێنەرەکان و پانکەکان، کاتێک پاشماوەکە لە دواوە چۆتە دەرەوە. گازە گەرمە دەرچووەکە کە خێرایی بەرزە تێکەڵدەبێ لەگەڵ ئەو ھەوا ساردەی کە خێرایی نزمە لە ھەنگاوی پانکە، وە ھەردووکیان ھاوبەش دەبن بۆ پاڵھێزی بزوێنەرەکە. بە گوێرەی ئەوەی کە چی ڕێژەیەک لە ھەوای سارد '''لایداوە''' بەدەوری گورزەی بزوێنەرەکەدا، پانکەی تۆڕبۆیی دەتوانرێت بە ''بزوێنەرەکانی لاڕێڕەوی نزم، بەرز، یان بە لاڕێڕەوی زۆر بەرز'' بانگبکرێت.

''بزوێنەرە لاڕێڕەوە نزمەکان'' یەکەمیین بزوێنەری پانکەی تۆڕبۆیی بوون بەرھەمیان ھێنا، وە بڕێکی زۆر لە پاڵھێزیان بەخشی لە گازە دەرچووە گەرمەکانی گورزەی بزوێنەر، کاتێک ھەنگاوی پانکە تەنھا پاڵشتی ئەوە دەکات. ئەو بزوێنەرانە ھێشتا بینراون لە '''فڕۆکە جەنگییەکان'''، لەوەتەی کە پاڵھێزی چوستی بەرزتریان بەرھەمھێناوە لە '''سوپەرسۆنیک''' (لەو خێراییانەی زیاترن لە خێرایی دەنگ لە ھەوا دا) وە ڕووبەرێکی تەسکیان ھەیە لە پێشەوە، کە '''ھێزی ڕاکێشانی ھەوا بزووتن''' کەمدەکەنەوە. بەراوردی ئاستی بەرزی ژاوەژاو و بەکارھێنانی سووتەمەنی لە خێرایی سەبسۆنیک (خێرایی نزمتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا دا) لە ھەر بەکارھێنانێک پەسەندکراوە، لە کاتێکدا یەکەم نەوەی '''ھێڵە ئاسمانییەکانی''' پانکەی تۆڕبۆیی ''بزوێنەری لاڕێڕەوی نزمی'' بەکارھێناوە، ئاستی بەرزی ژاوەژاویان و بەکارھێنانی سووتەمانیان بەو مانایە دێت کە شکستیان ھێناوە بە سوودی فڕۆکە زەبەلاحەکان. بزوێنەرە لادەرە بەرزەکان (بایپاسە بەرزەکان) ھەنگاوی فانیان زۆر گەورەترە، وە زۆربەی پاڵھێزیان لە ھەوای دەکتبوو لە پانکەکە بەدەستدێنن؛ کڕۆکی بزوێنەرەکە توانا دەداتە ھەنگاوی پانکەکە، وە تەنھا ھاوڕێژەیی ھایە لە ھەموو پاڵھێزی ھاتوو لە ھەڵمی دەرچووی کڕۆکی بزوێنەر. کردارەکانی پانکەی تۆڕبۆیی لاڕێڕەوی بەرز (بایپاسی بەرز) زۆر ھاوشێوەیە لەگەڵ بزوێنەری '''کۆڵەکەی تۆڕبۆیی'''، جگە لەوەی کە لە پەروانەی پانکە بەکاردێت لە جیاتی '''پەروانەی''' چەند پەڕەیی، وە پشت دەبەستێ لەسەر کەناڵی ھەوا بۆ پاڵنان ھەوا بەشێوەیەکی درووست بۆ دروستکردنی پاڵھیز.

لە دوای چەندین دەیەی ڕابردوو، جوڵەیەک ھەبوە بەرەو بزوێنەری لاڕێڕەوی زۆر بەرز، کە لەلایەن ھەوادارنەوە زیاتر بەکاردێت وەک لە بزوێنەری گورزە خۆی، کە بە شێوەیەکی سەرەتاییانە نوێتر و چووستی بەرزتر نەخشەسازیێکی دوو یان سێ نەوەرە. ئەو چوستی و توانایە شتێکە ڕێگە بەو ھەموو ھەوادارە دەدات، وە پاڵھێزی بەرزبوەوە (بۆ زیاتر لە ٧٥٠٠٠ پاوەند لە بزوێنەرێکدا لە بزوێنەرەکان وەک '''ڕۆڵز- ڕۆیس ترێنت ئێکس دەبلیو بی''' یان '''جێنێڕاڵ ئێلکتریک جی ئی ئێن ئێکس''')، جوڵەیەک ڕێگە پێدراوە بۆ دوانە بزوێنەری فڕۆکە، وەکو '''ئێربەس ئەی''' '''٣٥٠''' یان '''بۆینگ''' '''٧٧٧'''، وە ھەروەھا '''ڕێگە پێدان بە فڕۆکەکانی دوانە بزوێنەر بۆ خستنە کار لە ڕێگای لەسەر ئاو'''، پێشتر لە بوارەکەی '''٣ بزوێنەر''' یان '''٤ بزوێنەر'''ی فڕۆکە دا.

بزوێنەرە جێتەکان وا دیزاین کرابوون بۆ توانادان بە فڕۆکە، بەڵام بەکارھاتوون بۆ توانادان بە '''بزوێنەری ئۆتۆمبێلەکان''' و ب'''زوێنەری بەلەمەکان''' بۆ تۆمارکردنی ھەوڵدانەکان، وە تەنانەت بۆ بەکارھێنانە بازرگانیەکان وەک ھێڵی ئاسنین بۆ پاککردنەوەی بەفر و [[سەھۆڵ]] لە '''سویچەکانی ھێڵە ئاسنینەکان''' (جێگیرکرابوو لە ھێڵی تایبەتی ئاسنینی ئۆتۆمبێل) وە لەلایەن ڕێڕەوەکانی پێشبڕکێ بۆ وشککردنەوەی ڕێڕەوەکە دوای باران بارین (لە بارھەڵگری تایبەت دانراوە لەگەڵ بوونی دەرچووی بزوێنەری جێت لەسەر ڕووی ڕێڕەوەکە).

== جۆرەکانی بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت ==
بزوێنەرە ھەواگۆڕە جێتەکان بە نزیکەیی ھەمیشە '''بزوێنەری سووتانی ناوەکیین''' کە دەرھاویشتن لە سووتانی سووتەمەنی ناو بزوێنەرەکە دەستەکەوێ. ھەبوونی '''ئۆکسجین''' لە کەش دا بەکارھات بۆ '''ئۆکساندنی''' سەرچاوەی سووتەمەنی، بە زۆری لە '''بزوێنەری سووتەمەنی''' ھایدرۆکاربۆن،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Angelo|یەکەم=Joseph A.|سەردێڕ=The Facts on File dictionary of space technology|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kEjNBGzDDfEC&amp;pg=PA14|edition=3|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing|ژپنک=٠-٨١٦٠-٥٢٢٢-٠|پەڕە=١٤}}&lt;/ref&gt; سووتاندنی تێکەڵەکە بە شێوەیەکی گەورە قەبارە زیاد دەکات، ھەوا گەرمبووەکە بەناو '''نۆزڵی پاڵنان''' دا دەڕوات.

بزوێنەرە '''تۆڕبینگازەکان''' (بزوێنەری بەگاز توانا پێدراو):
* جێتی تۆڕبۆیی
* پانکەی تۆڕبۆیی

بزوێنەری پڕژاندنی توانا پێدراو:
* ڕامجێت
* سکڕامجێت

بزوێنەری پرتە پڕووشکی سووتان:
* بزوێنەری پرتە تەقاندن
* بزوێنەری جێتی پرتە
* بزوێنەری فوارە

=== بزوێنەری جێتی تۆڕبۆیی ===
[[پەڕگە:Jet_engine.svg|چەپ|وێنۆک|ڕێکخستنی بزوێنەری جێتی تۆڕبۆیی]]
دوو ئەندازیار، '''فڕانک واییت''' لە بەریتانیا لەگەڵ '''ھانز ڤۆن ئۆھاین''' لە '''ئەڵمانیا'''، بە چەمکێکی سەربەخۆ گەشەیان بە جێتی تۆڕبۆیی دا بەرەو بزوێنەرە کردەییەکان لە کۆتایی١٩٣٠ەکان

جێتە تۆڕبۆییەکان پێکدێن لە بەشی تێچوو پەستێنەرێک، سووتێنەرێک، تۆڕبینێک (کە پاڵ بە کۆمپرێسەرەوە دەنێت) و نۆزڵێکی پاڵنەر. ھەوا پەستێوراوەکە گەرمدەکرێت لە ناو سووتێنەرەکە وە بە تۆڕبینەکە تێدەپەڕێت، پاشان بە ناو نۆزڵەکە دا دەکشێت بۆ بەرھەمھێنانی بزوێنەری پاڵنەری خێرایی بەرز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Turbojet Engine | بڵاوکەرەوە = NASA Glenn Research Center | ناونیشان = http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/aturbj.html | ڕێکەوتی سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20090508133809/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/aturbj.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی ئایاری ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508133809/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/aturbj.html |date= ٨ی ئایاری ٢٠٠٩ }}&lt;/ref&gt;

جێتە تۆڕبۆییەکان توانایێکی پاڵنانی نزمیان ھەیە لە خوار ماخی ٢{{ژێدەر پێویستە}} وە دەنگێکی زۆر لە بزوێنەرە جێتەکە دروست دەکات، ھەردووکیان لە ئەنجامی خێرایی زۆر بەرزی دەرچوونە. بزوێنەری نوێی جێتە پاڵنەرەکان توانایان پێدراوە لەلایەن '''پانکە تۆڕبۆییەکان'''. ئەو بزوێنەرانە لەگەڵ خێراییە دەرچوونە نزمەکەیان، کەمتر دەنگ بەرھەمدێنن لە بزوێنەردا و سووتەمەنی کەمتر بەکاردێنن. جێتە تۆڕبۆییەکان تا ئێستاش بەکاردێن بۆ بەرھەمھێنانی مەودایێکی توانای مامناوەندی '''موشەکی ھاتوچۆکەر'''، بەھۆی، خێرایی دەرکردنی ھەوایان، نزمی ڕووبەری پێشەوە و ڕێژەی ئاسان.

=== بزوێنەری پانکەی تۆڕبۆیی ===
[[پەڕگە:Turbofan3_Unlabelled.gif|چەپ|وێنۆک|بزوێنەرێکی پانکەی تۆڕبۆیی بزۆک]]
زۆربەی بزوێنەرە جێتە نوێیەکان پانکەی تۆڕبۆیین. پەستێنەرە پەستان نزمەکان (ئێڵ پی سی)، بە گشتی بە پانکە ناسراون، ھەواکە دەپەستێوێت بەناو دەکتێکی لاڕێ کاتێک بەشی ناوەوەی پەستێنەرەکە بارگاوی دەکات. پانکەکە بە گشتی بەشێکی بنەڕەتیە لە گورزەی چەند ھەنگاوی ئێڵ پی ئێس. لێشاوی ھەوا لاڕێیەکە لە نۆزڵە ساردە جیابووەوەکە تێدەپەڕێت یان تێکەڵدەبێت لەگەڵ گازە دەرچووە پەستان نزمەکانی تۆڕبین، پێش ئەوەی بەناو نۆزڵێ لێشاو تێکەڵدا بڵاوببێتەوە.

لە ساڵی ١٩٦٠ ەکان جیاوزیێکی بچووک ھەبوو لە نێوان بزوێنەری جێتی فڕۆکەی شارستانی و سەربازی، بە جیا لە بەکارھێنانی '''دواسووتان''' لە ھەندێک بەکارھێنانەکانی سوپەرسۆنیک (خێرایی زیاتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا). ئەمڕۆ، پانکە تۆڕبۆییەکان بەکارھاتوون بۆ '''ھێڵە ئاسمانییەکان''' لەبەر ئەوەی ئەوان خێرایی ھەوای دەرچوویان بەرزە ئەوەش باشتر دەگونجێت بۆ فڕینی خێریی سەبسۆنیک (خێرایی نزمتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا) بۆ ھێڵە ئاسمانییەکان. لە خێراییەکانی ھێڵە ئاسمانییەکان، خێرایی دەرچوونی ھەوا لە بزوێنەری جێتی تۆڕبۆیی زیاد لە ئەندازە بەرزە و [[وزە]] بەفیڕۆ دەدات. خێرایی نزمی دەرچوونی ھەوا لە پانکەی تۆڕبۆیی بەکارھاتنی باشتر بە سووتەمەنی دەبەخشێت. لێشاوی ھەوای بەرزبوو لە پانکەکە پاڵھێزی بەرزتر دەبەخشێت لە خێراییە نزمەکان دا. ھەروەھا خێرایی نزمی دەرچوونی ھەواکە ژاوەژاوی کەمتر دروست دەکات.

پانکە گەورەکەی پێشەوە چەند کاریگەریێکی ھەیە. بە بەراورد بە جێتی تۆڕبۆیی پاڵھێز چونیەک، پانکەی تۆڕبۆیی ڕێژەیەکی بەرزتری لێشاوی بارستایی ھەیە و لێشاو لە ڕێگەی دەکتی لاڕێ بەشێکی گرنگ لە پاڵھێز بەرھەم دەھێنێت. بەھۆی دەکتی زیادکراو ھەوا دانەگیرساوە ئەوەش کە خێرایێکی ھێواشی پێدەبەخشێت، بەڵام سووتەمەنی زیادەی پێویست نییە بۆ بەرھەمھێنانی ئەو پاڵھێزە. لە جیاتی ئەوە، وزەکە لە چەقی گورزەکە وەرگیراوە، کە خێرایی ھەوای دەرچوو کەمدەکاتەوە. بۆیە تێکڕای خێراییی تێکەڵە ھەوا دەرچووەکە کەمدەکات ('''پاڵھێزی دیاریکراوی''' نزم) کە کەمتر وزە بەفیڕۆدەرە بەڵام خێرایی لوتکە کەمدەکاتەوە. بە گشتی، پانکەی تۆڕبۆیی دەتوانێ زیاتر سووتەمەنیەکەی بەتوانا تر بێت و ھێواشتر بێت، و ھەروەھا ئاشکرایە کە پانکەکە ڕێدەدات کە پاڵھێزی پوخت بەردەست بێت لە خێراییە ھێواشەکاندا.

بە ھۆی ئەوە تۆڕبۆفانە شارستانییەکان ئەمڕۆ خێرایی دەرکردنی ھەوایان نزمە ('''پاڵھێزی دیاریکراوی''' نزم – پاڵھێزی پوختی بەشکراو لەلایەن لێشاوی ھەوا) بۆ ھێشتنەوەی دەنگی بزوێنەری جێت لە نزمترین و بۆ بەرەوپێشبردنی جوستی سووتەمەنیەکە. بەم شێوەیە، '''ڕێژەی لاڕێ''' (لێشاوی لاڕێ بەشکراو بە لێشاوی گورزە) ڕێژەییانە بەرزە (ڕێژە لە ١:٤ بەرەو ١:٨ باون)، لەگەڵ '''ئۆتۆمبێلی ڕۆلز ڕایسی ئێکس دابلیو بی''' نزیک دەبێتەوە لە ١٠:١&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.rolls-royce.com/customers/civil-aerospace/products/civil-large-engines/trent-xwb/trent-xwb-infographic.aspx |سەردێڕ=Trent XWB infographic |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151028225910/http://www.rolls-royce.com/customers/civil-aerospace/products/civil-large-engines/trent-xwb/trent-xwb-infographic.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; تەنھا تاک ھەنگاوی فان پێویستە، بە ھۆی پاڵھێزی دیاریکراوی نزم بە مانای ڕێژەی نزمی پەستانی پانکەیە.

پانکە تۆڕبۆییەکان لە فڕۆکە شارستانییەکان بە گشتی پێشە ڕووبەرێکی گەورەیان ھەیە بۆھاوکاریکردنی پانکەی زۆر گەورە، ھەروەک نەخشەکانیان بارستایێکی گەورەتر لە ھەوای لاڕێی گورزە دەگرێتە خۆ بۆیە دەتوانن سوود وەرگرن لەو کاریگەرییانە، لە کاتێکدا لە '''فڕۆکە سەربازییەکان''' دا، کە دەنگ و چوستی کەمتر گرنگن بە بەراورد بە توانا و ھێزی ڕاکێشان، بڕێکی کەم لە ھەوا لە گورزە لادەدات. پانکە تۆڕبۆییەکان نەخشەیان بۆ کێشراوە بۆ فڕۆکەی شارستانی خێرایی کەمتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا دا (سەبسۆنیک) ھەروەھا بە گشتی تەنھا پانکەیەکی پێشەوەیان ھەیە، لەبەر ئەوەی پاڵھێزی زیادکراو بەرھەمدێت لەلایەن بڕێکی گەورەی زیادکراوی بارستایی لە ھەوا کە تەنھا بە شێوەیەکی مامناوەندییانە پەستێوراوە، لە جیاتی ئەوە بڕێکی کەم لە ھەوا بەزۆری پەستێوراوە.

پانکەی تۆڕبۆیی فڕۆکە سەربازییەکان، ھەرچەندە، ڕێژەییانە '''پاڵھێزیکی دیاریکراویان''' ھەیە، بۆ بەرزکردنەوەی نرخی پاڵھێزەکە بۆ پێشە ڕووبەری دراو، ژاوەژاوی بزوێنەری جێت لە فڕۆکەی سەربازی نیگەرانی کەمترە بە بەراورد لە فڕۆکەی شارستانی. پانکە چەند ھەنگاوییەکان بە شێوەیەکی ئاساییانە پێویستە بگەن بە ڕێژەیەکی بەرزی پەستانی پانکە بۆ پاڵھێزی دیاریکراوی بەرز. ھەروەھا پلەی گەرمی بەرز لە بەشی ناوەوەی تۆڕبین بە گشتی دیاریکراو٫ ڕێژەی لاڕێ کەمدەکات، بە گشتی بۆ کەمتر لە ٢٫٠

=== کۆڵەکەی تۆڕبۆیی و ستوونی تۆڕبۆیی ===
[[پەڕگە:Turboprop_operation-en.svg|چەپ|وێنۆک|بزوێنەری کۆڵەکەی تۆڕبۆیی]]
بزوێنەرە کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان بریتین لە لێوەرگیراوەکانی بزوێنەری جێت، بەڵام ھێشتا تۆڕبینی گازین، کە ئیش بە دەستدێنن لە بزوێنەری دەرھاویشتووی گەرم بۆ سوڕاندنەوەی شەفتی خولاوە، کە دواتر بەکارھاتووە بۆ بەرھەمھێنانی پاڵھێز بە چەند ڕێگایێکی تر. ئەگەرچی بزوینەرە جێتەکان بە تەواوی توند نین کە بۆ بەرھەمھێنانی پاڵھێز پشت دەبەستن بە ئامێرگەری یاریدەدەر، کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان زۆر ھاوشێوەن لەگەڵ بزوێنەرە جێتەکانی تر کە پشت بەستوون بە تۆڕبین، و ئەوان بە گشتی بەو شێوەیە باس دەکرێن.

لە بزوێنەرە کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان، بەشی پاڵھێزی بزوێنەر بەرھەمدەھێندرێت بە خولاندنەوەی '''پەروانە'''، لە جیاتی بە تەنھا پشت بەستن بە خێرایی بەرزی بزوێنەری دەرھاویشتن. بە ھەردوو ڕێگا پاڵھێز بەرھەمدێت، جاروبار کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان وەک جۆرێک لە بزوێنەری جێتی دووڕەگ دادەنرێن. ئەوان جیاوازن لە پانکە تۆڕبۆییەکان لە پەروانە لاساییەکان، لە جیاتی پانکەی بە دەکت، بڕێکی گەورە لە پاڵھێز بەرھەم دەھێنێت. زۆربەی کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان '''ئاڕاستە کەمکەرەوە''' بەکاردەھێنن لە نێوان تۆڕبین و پەروانە. ('''پانکەی تۆڕبۆیی داندار''' ھەروەھا ڕەوشتی ئاڕاستە کەمکەرەوە)، بەڵام ئەوان کەمتر باون. بزوێنەری جێتی دەرھاویشتووی گەرم گرنگی کەمی ھەیە لە پاڵھێز، و گەورەترین بڕی پاڵھێز بەدەست دەھێنرێت بە گونجاندنی دوو ھاوبەشی پاڵھێزەکە.{{sfn |Hill|Peterson|1992| pp=190}} کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان بە گشتی توانای باشتریان ھەیە لە جێتی تۆڕبۆیی و پانکەی تۆڕبۆیی لە خێراییە نزمەکان دا کاتێک کە توانای پەروانە بەرزە، بەڵام زیاتر ژاوەژاو دروست دەکات و بێتوانا دەبێت لە خێراییە بەرزەکان دا.{{sfn |Mattingly|2006| pp=12–14}}

بزوێنەرە ستوون تۆڕبۆییەکان زۆر ھاوشێوەن لەگەڵ کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان، جیاوازن لەوەی کە ھەموو وزەی دەرچوو پوخت دەکرێت بۆ سوڕاندنی ستوونی خولاوە، کە بەکاردەھێندرێت بۆ بەکارخستنی ئامێرەکان لە جیاتی پەروانە، بۆیە ئەوان پاڵھێزی کەم بۆ بزوێنەی جێت بەرھەمناھێنن و بەزۆری بۆ بەکارخستنی '''ھەلیکۆپتەرەکان''' بەکاردێن.&lt;ref name=&quot;M12&quot;&gt;Mattingly, p. 12&lt;/ref&gt;

=== پانکەی کۆڵەکە ===
[[پەڕگە:Nasa_ge_udf.jpg|چەپ|وێنۆک|بزوێنەرێکی پانکەی کۆڵەکە]]
بزوێنەری '''پانکەی کۆڵەکە''' (ھەروەھا پێشی دەگووترێت &quot;بزوێنەری پانکەی بێ ڕێڕەو&quot;،&quot;خولێنەری کراوە&quot;، یان &quot; لاڕێی بەرز&quot;) بریتییە لە بزوێنەرێکی جێت کە بەرھەمھێنەری گاز بەکاردێنێت بۆ توانا دان بە پانکەی دەرکەوتوو، ھاوشێوە لەگەڵ بزوێنەرە کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان. ھەر وەک بزوێنەرە کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان، پانکەی کۆڵەکە زۆربەی پاڵھێزیان لە پەروانە بەرھەم دێنن و نەوەک لە بزوێنەری دەرھاویشتن. جیاوازی سەرەکی لە نێوان نەخشەی کۆڵەکەی تۆڕبۆیی و پانکەی کۆڵەکە ئەوەیە کە پەڕەکانی پەروانەی پانکەی کۆڵەکە بە ڕادەیەکی زۆر ڕێ بە وان دەدات کە کاربکەن لە خێراییەکانی دەورووبەری '''ماخ''' ٠٫٨، کە لە پیشبڕکی دایە لەگەڵ پانکە تۆڕبۆییە نوێیە بازرگانییەکان. ئەو بزوێنەرانە سوودی چوستی سووتەمەنیان ھەیە لە کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان لەگەڵ توانای شیاوی بازرگانی پانکە کۆڵەکەییەکان.&lt;ref&gt;Sweetman, Bill (2005). [http://www.airspacemag.com/history-of-flight/prop-fan.html The Short, Happy Life of the Prop-fan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014045550/http://www.airspacemag.com/history-of-flight/prop-fan.html |date=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}. ''Air &amp; Space Magazine''. 1 September 2005.&lt;/ref&gt; کاتێک لێکۆڵینەوەیەکی بە بایەخ و تاقیکردنەو (لە ناوی دا تاقیکردنەوەی فڕین) ئاڕاستەکراوە لەسەر پانکە تۆڕبۆییەکان، ھیچ لەوانە دەست بە دروستکردنیان نەکراوە.

== پێکھێنەرە سەرەکیەکان ==
[[پەڕگە:Turbofan_operation.svg|ناوەڕاست|وێنۆک|550x550پیکسڵ|پێکھێنەرە سەرەکییەکانی بزوێنەری پانکەی تۆڕبۆیی]]
پێکھێنەرە سەرەکییەکانی جێتی تۆڕبۆیی لەوانە نیشانەکان بۆ پانکە تۆڕبۆییەکان، کۆڵیکە تۆڕبۆییەکان و ستوونە تۆڕبۆییەکان:

=== بەشی سارد ===
* '''ھەوای ھاتوو (تێچوو)''' – بۆ فڕۆکەی سەبسۆنیک (خێرایی کەمتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا دا)، بەشی تێچوو دەکتێکە کە لێشاوێکی ھەوای پوخت دەستەبەردەکات بۆ ناو بزوێنەرەکە سەڕەڕای نزیکبوونەوەی ھەوا لە ئاڕاستەکانی جیا لە ئاڕاستە ڕاستەکەی پێشەوە. ئەوە لەسەر زەوی ڕوودەدات لە ھەوای تێپەڕ بوو لە باڵەکان ولەگەڵ فڕینی فڕۆکە وجووڵە لادەرەکان. درێژی دەکتەکە کەمدەکرێتەوە بۆ کە مکردنەوەی [[ڕاکێشان (فیزیک)|ھێزی ڕاکێشان]] و کێش. ھەوا دەچێتە ناو پەستێنەر بە نیوەی خێرایی دەنگ بۆیە لە خێراییەکانی فڕینی نزمتر لەو لێشاوە خێرا دەبێت بە درێژایی بەشی ناوەوە و لە خێراییە بەرزترەکانی فڕین ھێواشدەبێتەوە. بەم شێوەیە کەرتی ناوەوەی دەروازە دەبێت ھەردوو لێشاوی بڵاوبوونەوە و خێرابوون ڕێکبخات بەبێ بەفیڕۆچوونی زۆر. بۆ فڕۆکەی سوپەرسۆنیک، بەشی دەروازە چەند ڕەوشتێکی ھەیە وەک [[قووچەک]] و ڕامپ بۆ بەرھەمھێنانی باشترین زنجیرە توانا لە '''شەپۆلە ڕاتەکاندنەکان''' کە دروستدەبێت کاتێک لێشاوی سوپەرسۆنیک (خێرایی زیاتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا دا) ھێواشدەبێتەوە. ھەواکە دادەبەزێت لە خێرایی فڕین بۆ خێرایی سەبسۆنیک بەناو شەپۆلە ڕاتەکاندنەکان، دواتر بۆنزیکەی نیوەی خێرایی دەنگ لە پەستێنەردا بەناو بەشی سەبسۆنیکی دەروازە. سیستەمە تایبەتەکەی شەپۆلە ڕاتەکاندنەکان ھەڵبژێردراون، لەگەڵ پەڕەوکردنی زۆری تر وەک تێچوو و پێداویستەکانی بەکارخستن، بۆ کەمکردنەوەی لەدەستدان کە بە ھۆی سووڕانی گەڕاندنەوەی پەستان لە پەستێنەر.
* '''پەستێنەر''' یان '''پانکە''' - لە چەند ھەنگاوێک پێکدێت. ھەر ھەنگاوێک پێکدێت لە چەند خولانەوەیەکی پەڕەکان و ستێتەرە وەستاوەکان. کە ھەوا بەناو پەستێنەرەکە دا دەڕوات، پەستان و پلەی گەرمییەکەی بەرزدەبێتەوە. توانای پێویست بۆ سوڕاندنی پەستێنەرەکە لە '''تۆڕبین'''ەکەوە دێت (لە خوارەوە ببینە)، وەک زەبر و خێرایی '''ستوون'''.
* '''کەناڵەکانی لاڕێڕەو''' لێشاو دەگەیەنن لە پانکەکەوە لەگەڵ کەمترین لێشاوی بەفیڕۆچوو بۆ نۆزڵی لاڕێکردنی پاڵنەر. لە لایێکی ترەوە لێشاوی پانکەکە لەوانەیە تێکەڵ ببێت لەگەڵ ھەوای دەرچووی تۆڕبین پێش چوونی تاک نۆزڵی خولانەوە. لە ڕێکخستنێکی ترەوە لەوانەیە دواسووتێنەر لە نێوان تێکەڵکەر و نۆزڵ دابنرێت.
* '''ستوون''' – ستونەکە تۆڕبین بە '''پەستێنەرکە''' دەبەستێتەوە، و درێژدەبێتەوە بۆ زۆربەی درێژی بزوێنەرەکە. لەوانەیە بە ئەندازەی سێ شەفتی ھاوچەق، کە بە خێرایی ڕێک بخولێنەوە، لەگەل چەندین دەستەی تۆڕبین و پەستێنەرەکان. ھەوایە ساردکەرەوەکەی تۆڕبینەکان لەوانەیە ببێتە لێشاو لە * لە شەفتەکە لە ڕێگەی پەستێنەرەکە. '''بەشی بڵاوکردنەوە''': - بڵاوکەرەوەکە گەیاندنی ھەوای پەستێنەرەکە ھێواش دەکاتەوە بۆ کەمکردنەوەی بەفیڕۆچوونی لێشاو لە سووتێنەر. ھەروەھا ھەوای ھێواشبووەوە پێویستە بۆ یارمەتی جێگیرکردنی گڕی سووتێنەرەکە و پەستانی بەزرتر چوستی سووتان زیاددەکات.

=== بەشی گەرم ===
'''سووتێنەر''' یان '''ژووری سووتان''' - سووتەمەنی سووتاوە.

بە بەردەوامی لە دوای ئەوەی کە سەرەتا دادەگیرسێت لە کاتی پێبوونی بزوێنەر

'''تۆڕبین''' – تۆڕبین بریتیە لە زنجیرەیەک دیسکی پەڕدار کە وەک ئاشێکی ھەوایی کاردەکات، وزە پەیدادەکات لە گازە گەرمە دەرچووەکانی '''سووتێنەر'''. ھەندێک لەو وزەیە بەکاردێت بۆ خولاندنەوەی '''پەستێنەر'''. بزوێنەرەکانی کۆڵەکەی تۆڕبۆیی، ستونی تۆڕبۆیی پانکەی تۆڕبۆیی ھەنگاوی زیادکراوی تۆڕبینیان ھەیە بۆ خولاندنەوەی پەروانە، پانکەی لاڕێڕەو یان خولێنەری ھەلیکۆپتەر. لە '''تۆڕبینی ئازاد''' ئەو تۆڕبینە دەخولێتەوە کە پەستێنەرەکە سەربەخۆیانە دەسووڕێنێت و توانا دەدات بە پەروانە یان خولێنەری ھەلیکۆپتەر. لەوانەیە ھەوای ساردکردنەوە، دزەکردوو لە پەستێنەر، بەکاربێت بۆ ساردکردنەوەی لێوارەکانی تۆڕبین، پەڕەکان و پەپکەکان بۆ ڕێگەدان بە پلەی گەرمی بەرزتری گازی چووەژوور بۆ ناو تۆڕبین لە ھەمان پلەی گەرمی مادەکانی تۆڕبین.
{{ھن}}
[[پەڕگە:GaTurbineBlade.svg|وێنۆک|پەڕێک لەگەڵ ساردکردنەوەی ناوەوە کە دانراوە لە تۆڕبینی پەستان بەرز]]
'''یارمەتیدەری دوای سووتان''' یان '''گەرمکەرەوە''' (بەریتانی) –(بە تایبەت سەربازی) پاڵھێزی زیادە بەرھەمدێنێت بە سووتاندنی سووتەمەنی بۆڕی جێت. ئەو دووبارە گەرمکردنەوەی گازی دەرچووی تۆڕبین پلەی گەرمی چونەژوورەوەی نۆزڵی خولاوە و خێرایی دەرچوون زیاددەکات. ڕووبەری نۆزڵی زیاددەبێت بۆ گونجاندنی بەرزترین قەبارەی دیاریکراوی گازە دەرچووەکە. ئەو پاراستنە ھەمان لێشاوە بەناو بزوێنەردا بۆ دەستەبەرکردنی نەگۆڕان لە ڕەوشە جیاکەرەوەکانی بەکارخستن.

'''دەرچوو''' یان '''نۆزڵ''' - گازە دەرچووەکانی تۆڕبین بە نۆزڵی خولانەوە تێدەپەڕن بۆ بەرھەمھێنانی خێرایی بەرز بۆ بزوێنەری جێت. نۆزڵەکە ھەمیشە لەگەڵ لێشاوی تێکەڵی ڕووبەرەکە بەیەکدەگەن.

'''نۆزڵی سوپەرسۆنیک''' – بۆ ڕێژەی پەستانی بەرزی نۆزڵ (پەستانی ناوەوەی نۆزڵ/ پەستانی دەورووبەر) '''نۆزڵی پێکگەیشتوو-کراوە (دێ لاڤال)''' بەکارھات. کشانی [[پەستانی کەش]] و خێرایی گازی سوپەرسۆنیک بەردەوام دەبێت بە پێچەوانەی ڕێڕەوی بیین و پاڵھێز بەرھەمدێنێت.

جۆرە جیاوازەکانی ناوھاتوو لە سەرەوە دەوەستنە سەر ئەوەی کە چۆن پێکەوە دادەنرێن بۆ بەرھەمھێنانی باشترین چوستی یان توانا. توانا و چوستی بزوێنەر ھەرگیز ناتوارێن جیابکرێنەوە؛ بۆ نمونە سووتەمەنی/دووری چوستی بزوێنەرێکی جێتی سوپەرسۆنیک لە دەورووبەری ماخ ٢ دەگاتە بەرزترین نرخ، لە کاتێکدا ھێزی ڕاکێشانی ئەو بارھەڵگرەی ھەڵی گرتووە بەرزدەبێتەوە وەک یاسای دووجا و ھێزی ڕاکێشانی زیادەی ھەیە لە ناوچەی نزیک لە خێرایی دەنگ. بەرزترین چوستی بۆ ھەموو فڕۆکەکان بەھۆی ئەوە بە شێوەیەکی بنچینەیی لە ماخی ٠٫٨٥ دایە.

بۆ چاکسازی بزوێنەرەکە بۆ پێویستی بەکارھێنانی، نەخشەکێشانی دەروازەی ھەوا گرنگە، قەبارەی گشتی، ژمارەی ھەنگاوەکانی پەستێنەر (کۆمەڵە پەڕەکان)، جۆری سووتەمەنی، ژمارەی ھەنگاوەکانی دەرچوون، کانزازانی پێکھاتەکان، بڕی ھەوای لاڕێی بەکاربردوو، کە ھەوای لاڕێ بەرھەمدێت، و چەندین ھۆکاری تریش. نمونەیەکە لە نەخشەکێشانی دەروازەی ھەوا.

== بەکارخستن ==
=== سووڕی بزوێنەر ===
[[پەڕگە:Brayton_cycle.svg|چەپ|وێنۆک|سووڕی بڕایتۆن]]
گەرمی بزووتنی نموونەیی بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت دارێژرا بە نزیکەیی لەلایەن '''سووڕی برایتۆن''' کە خولێکی '''گەرمی بزووتن'''ە کە باس لە کارکردنەکانی '''تۆڕبینی گاز''' دەکات، کە بنەمای بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت و ئەوانی ترە. ناونراوە دوای ئەوەی '''جۆرج برایتۆن''' (١٨٣٠–١٨٩٢)، ئەندازیارە ئەمەریکیەکە کە گەشەی پێدا٫ لە سەرەتا پێشنیارکرا و ئاشکرا کرا لەلایەن ئنگلیزێک بە ناوی '''جۆن باربەر''' لە ساڵی ١٩٧١ کە ھەندێک جاریش بە خولی '''جوول''' ناسراوە.

=== کەمبوونی پاڵھێز ===
دەقی ناوی پاڵھێزی پوخت بۆ بزوێنەری جێت بە گشتی دەگەڕێتەوە بۆ مەرجەکانی ئاستی دەریای وەستاو ئێس ئێڵ ئێس (SLS)، بۆکەشی ستانداردی نێودەوڵەتی ئای ئێس ئەی(ISA) یان مەرجی ڕۆژی گەرم (e.g. ISA+10&amp;nbsp;°C). وەک نمونەیەک (GE90-76B)، پاڵھێزێکی وەستاوی فڕینی ھەیە بۆ ٧٦٠٠٠ پاوەند(٣٦٠ کیلۆ نیوتن) لە (SLS, ISA+15&amp;nbsp;°C).

بە شێوەیەکی ئاساییانە، پاڵھێزی پوخت دادەبەزێت لەگەل بەرزایی، بەھۆی نزمی چڕی ھەوا. لەگەڵ ئەوەشدا کاریگەری خێرایی فڕینیش ھەیە.

لە سەرەتادا لەگەڵ زیادبوونی خێرایی فڕۆکە لە ڕێڕەوی فڕۆکەخانە، کەمێک بەرزبوونەوە دروست ئەبێت لە پەستان و پلەی گەرمی نۆزڵەکە، چونکە بەرزبوونەوەی ڕامەکە (ئەو شوێنەی سیستەمی ئیشپێکردنی لەسەرە) لە ھاتنە ناوەوە زۆر بچوکە. وە ھەروەھا کەمێک گۆڕانکاریش لە لێشاوی بارستایی ڕوودەدات. دواتر، پاڵھێزی تێکڕای نۆزڵ لە سەرەتادا زیاددەکات بە شێوەیەکی کەنارگیر لەگەڵ خێرایی فڕین. ھەرچەندە بوونی بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت (جیاواز لە موشەکی ئاسایی) بۆ گرتنی ھەوای ناو کەش باجی ھەیە. ئەوە بە ھێزی ڕاکێشانی ڕام ناسراوە. ھەروەھا باجەکە سفرە لە مەرجە وەستاوەکان، لە ناکاو بەرزدەبێتەوە لەگەڵ خێرای فڕین دەبێتە ھۆی ئەوەی پاڵھێزی پوخت دابوخورێت.

لەگەڵ فڕۆکەکە بەرز دەبێتەوە خێرایی زیاددەکات، بەشی ڕام دەست بە بەرزبوونەوە دەکات لە ناوەوە بۆ بوونی کاریگەری بە شێوەیەکی گەورە لەسەر پەستان و پلەی گەرمی نۆزڵ و لێشاوی ھەوای ھاتوو، دەبێتە ھۆی ئەوەی کە تێکڕای پاڵھێزی نۆزڵ لەناکاو زیاتر بەرزببێتەوە. ئەو چەمکە دەست بە پارسەنگکردنی ھێزی ڕاکێشانی بەرزبووەبوو دەکات، لە کۆتاییدا دەبێتە ھۆی پاڵھێزی پوخت دەست بە بەرزبوونەوە بکات. لە ھەندێک بزوێنەردا، پاڵھێزی پوخت لە ماخی ١، ئاستی دەریا تەنانەت بە ڕێژەیەکی سووکتر گەورەترە لە پاڵھێزی وەستاو. سەروو ماخی ١، لەگەڵ نەخشەی بەشی ناوەوەی سوپەرسۆنیک، بەفیڕۆچوونەکانی ڕاتەکاندن دەبێتە ھۆی نزمبوونەوەی پاڵھێزی پوخت، ھەرچەندە نەخشەی گونجاوی بەشی ناوەوەی سوپەرسۆنیک دەتوانێت نزمبوونەوەیەکی کەم لە ڕێکخستنەوەی پەستانی ھاتوو ببەخشێت، ڕێدەدات بە پاڵھێزی پوخت بۆ ئەوەی بەردەوام بێت لە سیستەمی سوپەرسۆنیک.

== سەلامەتی و پشت پێبەستن ==
بزوێنەرە جێتەکان بە شێوەیەکی ئاسایی زۆر پشت پێبەستراون و تۆمارێکی باشی سەلامەتیان ھەیە، ھەرچەندە تێکشکان ھەندێ جار ڕوودەدات.

=== چارەسەری بزوێنەر ===
لە ھەندێ بارودۆخی بزوێنەرە جێتەکان ڕەوشتەکانی ھەبوو لە بزوێنەر بەھۆی لێشاوی ھەوا کە دێتە ناو بزوێنەرەکە یان ھەندێ گۆڕانکاری تر لەوانەیە ببێتە ھۆی '''وەستاندنی پەرەکانی پەستێنەر'''. کاتێک ئەوە ڕوودەدات پەستانی ناو بزوینەرەکە لە لای پەروانەکان دەچێتە دەرەوە، وە ژوورەوە سەلامەت دەمێنێتەوە تا پەستانەکە نزم دەبێتەوە، وە بزوێنەرەکە ھەموو پاڵھێزەکەی لە دەست داوە. پەروانەکانی پەستێنەر لە ژوورەکە دێنە دەرەوە، وە دووبارە پەستانی بزوێنەرەکە ڕێک دەخەنەوە. ئەگەر مەرجەکان راست نەکرابنەوە، سووڕەکە بە بەردەوام دووبارە دەبێتەوە. ئەوە پێی دەوترێت '''دەرپەڕینی بە گوژم (سێرج)'''. بە گوێرەی بزوێنەرەکە ئەوە دەتوانێت بە زیان بێت بۆ خۆی وە لەرینەوەی بێزارکەر بۆ دەستەکە درووست بکات.

=== پێکھاتەی پەروانە ===
تێکچوونیەکانی پەڕی پانکە، پەستێنەر یان تۆڕبین دەبێ ناو داپۆشەری بزوێنەر بگرێتەوە. بۆ ئەنجامدانی ئەوە پێویستە بزوێنەرەکە وەھا نەخشەی بۆ بکێشرێت کە لە تاقیکردنەوەکانی بەربەستکردنی پەروانە دەربچێت و بڕوانامەی باوەڕپێکراو وەربگرێت.

=== تێچوونی باڵندە ===
خۆلێدانی باڵندە چەمکێکە بەکاردێت کاتێک باڵندەکان دەچنە ناوەوەی [[بزوێنەری فڕۆکە]]. ئەوە سەلامەتیێکی مەرجە مەترسی باوی فڕۆکەیە وە ھۆکاری ڕووداوە کوشندەکان بووە. لە ساڵی ١٩٨٨ '''ھێڵی ئاسمانی بۆینگی ئەسییوپی ٧٣٧''' '''کۆتر''' چووبوونە ژوورەوەی ھەردوو بزوێنەرەکەی لە کاتی بەرزبوونەوەی و دواتر لە کاتی ھەوڵی بۆ گەڕانەوەی بۆ فڕگەی '''بەھیر دار''' تێکشکا؛ لە ١٠٤ سەرنشین ٣٥ کەس مردن و ٢١ کەسیش بریندار بوون. لە ڕووداوێکی تر دا لە ساڵێ ١٩٩٥، فڕۆکەیەکی '''داسوو فاڵکۆن٢٠''' تێکشکا لە فڕگەی '''پاریس''' لە کاتی ھەوڵی نیشتنەوەیەکی ناچاری بەھۆی چوونە ناوەوەی باڵندەی '''لابوات'''(لاپوینگ) بۆ ناو بزوێنەر، کە بووە ھۆی تێکچوونی بزوێنەرەکە و دروستبوونی ئاگر لە '''لاشەی فڕۆکە'''، ھەر ١٠ سەرنشینەکە گیانیان لەدەستدا.

دەبێت نەخشەسازی بزوێنەرە جێتەکان بە شێوەیەک بێت کە بەرگەی خۆلێدانی باڵندەکان بگرێت بە کێش و ژمارەیێکی دیاریکراو، و زیاتر لە بڕێکی دیاریکراوی پاڵھێز لەدەست نەدات. کێش و ژمارەی باڵندەکان کە دەکرێ بچنە ناو بزوێنەر بەبێ دروستکردنی مەترسی بۆ سەر فڕینەکە دەکەوێتە سەر ڕووبەری ناوەوەی بزوێنەرەکە. لە ساڵی ٢٠٠٩، فڕۆکەیەکی '''ئێربەسی ئەی٣٢٠'''، '''فڕینی ھێڵی ئاسمانی ١٥٤٩ فڕۆکەی ویلایەتە یەکگرتووەکان'''، ھەر '''قازێکی کەنەدی''' لەناو ھەر بزوێنەرێکی بوو. فڕۆکەکە لە ڕووباری ھۆدسۆن تێکشکا دوای ئەوەی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی لا گواردینا لە شاری نیویۆڕک دەستی بە فڕین کرد. ھیچ مردنێک ڕووینەدا. ئەوە کەوتنە مەترسی چوونە ناوەوەی باڵندەی بۆ ناو بزوێنەر ڕوونترکردەوە زیاتر لەوەی نەخشەی بۆ کێشرابوو.

بەرئەنجامی چوونەناوەوەی باڵندە بۆ ناو بزوێنەر ئەگەر بێتوو ببێتە ھۆی ڕووداویکی تێکشکان، دەخوازێت بە فڕۆکەیەکی بچووکی خێرا بێت، وەک '''فڕۆکە شەڕکەرەکانی سەربازی'''، یان گواستنەوەی بارێکی گەورە، دەکەوێتە سەر کێش و ژمارەی باڵندەکان وە ئەو شوێنەی کە خۆیان لە پەڕەکانی پانکە و نووکەکەی دەدەن. تێکشکانە سەرەکییەکان بە شێوەیەکی گشتی لە ئەنجامی بەریەککەوتنی نزیک لە ڕەگی پەروانە یان نووکەکەی ڕوودەدەن.

ژمارەیەکی کەم لە باڵندە لە بەرزی زۆر دەفڕن، بۆیە گەورەتریین مەترسی لە چوونە ناوەوەی باڵندەکان لە کاتی بەرزبوونەوە یان '''نیشتنەوە''' یان لە فڕینی نزم ڕوودەدات

=== سووتووی ئاگرپرژێن ===
ئەگەر بزوێنەرێکی فڕۆکە بە ھەوادا بفڕێت پیسبووبێت بە '''سووتووێکی ئاگرپرژێن'''، مەترسی ئەوە ھەیە کە سووتووی وردبوو ببێتە ھۆی داخوراندنی پەڕی پەستێنەر، ڕێگەگرتن لەدەرچەکانی ھەوای نۆزڵی سووتەمەنی وە ڕێگەگرتن لە ڕێڕەوەکانی ساردکردنەوەی تۆڕبین. ھەندێک لەو کاریگەرییانە لەوانەیە ببنە ھۆی ئەوەی کە بزوێنەرەکە لە کاتی فڕین زیاد لە پێویست گڕبگرێت. بە گشتی دووبارە ڕۆشەن کردنەوەکان سەرکەوتوون لە دوای ئەوەی گڕدەگرێت بەڵام بە وا دانانی ئەوەی کە بەرزبوونەوە کەمتر ببێتەوە. ئەوە بارێکی فڕینی '''ھێڵی ئاسمانی بریتیش٩''' بوو کە فڕی لەسەر تۆزێکی بوورکانی لەبەرزی ٣٧٬٠٠٠ پێ، ھەر چوار بزوێنەرەکانی گڕیان گرت و لە ھەوڵێکی نوێی دووبارە داگیرساندنەوە سەرکەوتوو بوو لەبەرزی ١٣٬٠٠٠ پێ.

=== تێکچوونە دیارینەکراوەکان(ڕێلێنەگیراوەکان) ===
پۆلێکی تێکچوون کە ھۆکاری ڕووداوی تێکچوونە ڕێلێنەگیراوەکانە، کاتێک پارچە سوڕاوەکانی بزوێنەر دەوەستن و لە بەرگەکە دێنە دەرەوە. ئەو پارچە وزە بەرزانە دەتوانن ھێڵە سووتەمەنیەکان و ھێڵە کۆنتڕۆڵکەرەکان بپچڕێنن، وە دەتوانێ کابینەکە ببڕێت. ھەروەھا سووتەمەنی وھێڵەکانی کۆنتڕۆڵکردن بە زۆری بۆدڵنیا بوونەوە لەبەردەگیرێنەوە، '''تێکشکانەکە'''ی '''ھێڵە ئاسمانیە یەکگرتووەکانی ٢٣٢''' ڕوویدا کاتێک '''ھێڵەکانی شلگازی ھایدرۆلیکی''' بۆ ھەر سێ سیستەمە ھایدرۆلیکیە سەربەخۆیەکان ھاوکات بە پریشک توند کران لە بزوێنەرێکی ڕێنەگیراو لە تێکچوون. پێش پێکداکەوتنی فڕۆکەی ھێڵی یەکگرتووی ٢٣٢، ئەگەری ڕوودانی تێکچوونی ھاوکات بۆ سێ سیستەمە ھایدرۆلیکیەکە بە ئەندازەی یەک میلیارد تا یەک دانرابوو. لەگەڵ ئەوەشدا، '''مۆدێلەکانی ئامار''' لەو ژمارەیە دا بە ئەژمارێکی دروست دانانرێت بەوەی کە بزوێنەری ژمارە دوو لە کاتێکی نزیکی ھێڵە ھایدرۆلیکیەکان داندرابوو، وە لەوانە نیە سەرنەکەوتنی بزوێنەر چەندین شکانێک دروستبکات لە چەندین ئاڕاستەدا، لەوە بەدواوە، زۆر لە نەخشە نوێیکانی بزوێنەری فڕۆکە سەرنجیان داوەتە سەر ڕێگەگرتن لە پریشک بۆ بڕینی '''کڵاوەی بزوێنەر''' یان شوینی کاری کەناڵی ھەوا، وە زۆر سوود وەرگیراوە لە بەرگەگرتنی '''مادە تێکەڵکراوەکان (کۆمپۆزت مەتریاڵ)''' بۆ دەستکەوتنی بەرگری پێویست دژی بڕین کاتێک کێشی مادەکان کەمدەکرێتەوە.

== بە ھەند وەرگرتنی ئابووری ==
لە ساڵی ٢٠٠٧ تێچووی سووتەمەنی '''بزوێنەری جێت'''، لە گەڵ ئەوەی بە شێوەیەکی گەورە دەگۆڕێ لە ھێڵێکی ئاسمانی بۆ یەکێکی دیکە، گەیشت بە ٢٦٫٥٪ تێکڕای تێچووی ھەموو خستنەکارەکان، ئەوە دەکەنە گەورەتریین تێچووی کارپێکردن بۆ گەورەتریین ھێڵە ئاسمانیەکان.

== بە ھەند وەرگرتنی ژینگەیی ==
بزوێنەرە جێتەکان بە گشتی لەسەر سووتەمەنیە فۆسیلیەکان (سووتەمەنیە بەبەردبوەکان) کاردەکەن ئەوەش دەبێتە سەرچاوەی کاربۆن دایۆکسید لە ھەوا دا. وە بزوێنەرە جێتەکان دەتوانن بە '''سووتەمەنیە ئۆڕگانیەکان''' و ھایدرۆجینیش کاربکەن، ھەروەھا ھایدرۆجین بە گشتی بەرھەمدەھێنرێت لە سووتەمنیە فۆسیلیەکان (سووتەمەنیە بەبەردبوەکان).

بە نزیکەیی ٧٫٢٪ نەوت لە ساڵی ٢٠٠٤ لەلایەن بزوێنەرە جێتەکان بەکارھات.

ھەندێک لە زاناکان باوەریان وایە بزوێنەرە جێتەکان سەرچاوەی '''تاریک داھاتنی جیھان'''یشن بەھۆی ھەڵمی ئاو لە ھەوای دەرچوو کە ھۆکارە بۆ پێکھاتنی ھەورەکان.

ھەروەھا پێکھاتەکانی نایترۆجین پێکدێن لە کاتی پڕۆسەی سووتان لە ئەنجامی کارلێککردن لەگەڵ [[نایترۆجین]]ی ھەوا دا. لە بەرزاییە نزمەکاندا (لە ئاستی ڕووی دەریا) وا پێناچێت بەشێوەیەکی تایبەت بە زیان بێت، بەڵام بۆ فڕۆکەی سووپەرسۆنیک کە لە بەرگەھەوای باڵادا دەفڕێت لەوانەیە چەند وێرانکارییێک لە چینی ئۆزۆن ڕووبدات.

ھەروەھا سولفاتەکانیش دەردەکات ئەگەر سووتەمەنیەکە سەلفۆری تێدابێت.

== نەخشە پێشکەوتووەکان ==
[[پەڕگە:Ramjet_operation.svg|چەپ|وێنۆک|نەخشەوێنەیێک بۆ بزوێنەری ڕامجێت، کە&quot;'''م'''&quot; بریتیە لە '''ژمارەی''' ماخ بۆ لێشاوی ھەوا]]
[[پەڕگە:Scramjet_operation.png|چەپ|وێنۆک|خستنەگەڕی بزوێنەری سکڕامجێت]]
ڕامجێت جۆرێکی بزوێنەری ھەواگۆڕی جێتە کە جووڵەی بەرەوپێشی بزوێنەر بەکاردێنێت بۆپەستاوتنی ئەوھەوایەی دێتە ژوورەوە، بەبێ پەستێنەری خولاوە. ڕامجێتەکان ناتوانن پاڵھێز بەرھەم بێنن لە خێرایی سفر دا و ئەوەش دەبێتە ھۆی ئەوەی فڕۆکەکە نەتوانێت لە وەستاندا دەست بە جووڵە بکات. ڕامجێتەکان پێویستیان بە خێرایێکی بەرەو پێشی زۆر گەورە ھەیە بۆ ئەوەی باش کاربکات، و چووستیەکەی زیاترە لەو خێراییانەی لە دەورووبەری ٣ '''ماخ''' دان. ئەو جۆرە لە جێت دەتوانێ لە خێراییەکانی ٦ ماخیش دا کاربکات.

ئەوان لە سێ بەش پێکدێن؛ بەشی ناوەوە بۆ پەستاوتنی ئەو ھەوایەی دێتە ژوورەوە، سووتێنەرێک بۆ پریشکە و سووتاندنی سووتەمەنی، و نۆزڵێک بۆ بردنە دەرەوەی گازە گەرمەکان و بەرھەمھێنانی پاڵھێز. ڕامجێت پێویستی بە ڕێژەیەک لە خێرایی بەرزھەیە بۆ ئەوەی توانای ھەبێت ھەوای ھاتووە ژووربپەستێوێت، بۆیە ڕامجێتەکان ناتوانن بکەونە کار لەکاتی وەستان وئەوان زۆربە توانان لە خێراییە '''سوپەرسۆنیکەکان'''. ڕەوشی بنەرەتی بزوێنەرە ڕامجێتەکان ئەوەیە کە سووتان تەواو دەبێت لە خێراییە سەبسۆنیکەکان (خێرایی کەمتر لە خێرایی دەنگ). ئەوھەوا سۆپەرسۆنیکەی ھاتووەتە ژوورەوە لە ڕێی بەشی ناوەوەوە ھێواشبووە، کە دواتر لە خێرایی کەمتر سووتاوە، خێراییە سەبسۆنیکەکان (خێرایی کەمتر لە خێرایی دەنگ)، ھاتنە زوورەوەی ھەوای خێراتترە، ھەرچەندە توانای کەمتر دەبێت بۆ ھێواشکردنەوەی بۆ خێراییە سەبسۆنیکەکان (خێرایی کەمتر لە خێرایی دەنگ). لەبەرئەوە بزوێنەرەکانی ڕامجێت خێراییان بە نزیکەیی لە سنووری ٥ ماخە.

بزوێنەرە ڕامجێتەکان بە تایبەتی لەو بەکارھێنانەکانە بەسوودن کە پێویستیان بە بزوێنەری بچووک و سادە ھەیە لە خێرایی بەرز، وەک '''موشەکەکان'''، کاتێک کە نەخشەسازەکانی چەک دەیانەوێت بزوێنەری ڕامجێت بەکاربێنن لە بەرگی دەرەوەی تۆپھاوێژ بۆ مەودایێکی زیادکراو: مەزەندەکرا لە بەرگی گولە ھاوەنی ١٢٠ ملم بەکاربێت ئەگەر بزوێنەری ڕامجێت بەکاربێت، دەتوانرا بۆ مەودای ٢٢مایل (٣٥کم) دەستەبەربکرێت. وە ھەروەھا ئەوان بە سەرکەوتوویی بەکار ھاتوون، ھەرچەندە بە توانای '''بزوێنەری تیپ''' نین کە لە خولێنەری ھەلیکۆپتەر دا ھەیە.

بزوێنەرە ڕامجێتەکان بەزۆری لەگەڵ '''بزوێنەرە پرتە تەقاندنەکان''' تێکەڵ دەکرێت، کە سووتانێکی پچڕ پچر بەکاردێنێت، بەڵام بزوێنەرە ڕامجێتەکان کردارێکی بەردەوام لە سووتاندن بەکاردێنێت ، و جۆرێکی ئاشکرایە لە بزوێنەری جێت (فڕۆکە).

=== سکڕامجێتەکان ===
سکڕامجێتەکان گەشەکردووی ڕامجێتەکانن کە لە توانایان دایە کاربکەن لە خێرایی بەرزتر لە ھەر جۆرێکی تر لە بزوێنەری ھەواگۆڕی جێت (فڕۆکە). ئەوان ھەمان پێکھاتەیان ھەیە لەگەڵ ڕامجێتەکان، بۆڕیێکی تایبەتمەند کە ھەوا دەپەستێوێت بە بێ جوڵاندنی پارچەکان لە ڕێگەی پەستانی ھەوا. پێکھاتوون لە بەشی تێچوو، سووتێنەرێک، و نۆزڵێک. جیاوازی سەرەکی لە نێوان ڕامجێت و سکڕامجێتەکان ئەوەیە کە سکڕامجێتەکان لێشاوی ھەوای نزیکبووەوە ھێواش ناکەنەوە بۆ خێراییە سەبسۆنیکەکان (خێرایی نزمتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوادا) بۆ سووتاندن. بەھۆی ئەوە، سکڕامجێتەکان بڵاوکەرەوەیان پێویست نییە وەک ئەوەی کە ڕامجێتەکان دەیانەوێ بۆ نزمکردنەوەی لێشاوی ھەوای ھاتوو بۆ خێرایی سەبسۆنیک (خێرایی نزمتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوادا). ئەوان سووتاندنی خێرایی سوپەرسۆنیک بەکاردێنن لە جیاتی و ناوی &quot;سکڕامجێت&quot; ھاتووە لە &quot; ڕامجێتی سووتاندنی خێرایی بەرزتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوادا ('''ڕامجێتی'''سووتاندنی سوپەرسۆنیک)&quot;.

سکڕامجێتەکان بەلایەنی کەمەوە لە خێراییەکانی ماخ ٤ دا دەست بە کار دەکەن، و بەرزترین خێرایی بەسودیان لە لە نزیک ماخ ١٧ دا ھەیە. بە ھۆی '''گەرمای ھەوا بزووتن''' لەو خێراییە بەرزانە، ساردکردنەوە بەرەنگاریێک بۆ ئەندازیاران دروست دەکات.

لەوەتەی سکڕامجێتەکان سووتانی خێرایی بەرزتر لە خێرایی دەنگ لە ھەوا دا (سوپەرسۆنیک) بەکاردێنن ئەوان دەتوانن کاربکەن لە لە خێراییەکانی سەروو ماخ ٦ کە ڕامجێتە باوەکان زۆر ناچالاکن تێیدا. جیاوازیێکی تر لە نێوان ڕامجێت و سکڕامجێتەکان ئەوەیە کە چۆن ھەر جۆرێک لە بزوێنەر لێشاوی ھەوای نزیک بووەوە دەپەستێون: لە کاتێکدا بەشی دەروازە زۆرترین پەستاوتنی ھەوا بەرھەم دەھێنن بۆ ڕامجێتەکان، خێراییە بەرزەکان کە لەو سکڕامجێتانە کاردەکەن ڕێ بەوان دەدەن بۆ سوود وەرگرتن لە پەستاوتن لە ڕێگەی '''شەپۆلە ڕاتەکندنەکان''' (شۆک وەیڤ)، بە شێوەیەکی سەرەکی '''شەپۆلە لارەکان'''(ئۆبڵیک شۆک).

ژمارەیێکی کەم لە بزوێنەرە سکڕامجێتەکان دروستکراون و فڕیون. لە مانگی ٥ ی ٢٠١٠ '''بۆینگی ئێکس-٥١''' ژمارەی پێوانەیی تۆمارکرد بۆ درێژترین ماوەی سووتانی سکڕامجێت بۆ زیاتر لە ٢٠٠ چرکە.

=== پی&amp;دابلیو جەی٥٨ ماخ ٣+ جێتی تۆڕبۆیی دواسووتان ===
خستنەکاری جێتی تۆڕبۆیی بۆ فڕینێکی تەواو لە سفرەوە تا ماخ ٣+ ڕەوشتانێکی دەوێت بۆ ڕێگەدان بە کارکردنی دروست لە ۆلەی گەرمی بەرزی ناوەوە لەدوای ماخی ٢٫٥ ھەروەھا لە فڕینە خێراییە نزمەکانیش. ڕێگاچارەی پەستێنەری جەی٥٨ بۆ بەردانی لێشاوی ھەوا بوو لە ھەنگاوی چوارەمی پەستێنەرەوە لە خێرایی زیاتر لە ٢ ماخ. لێشاوی بەربوو ،٢٠٪ی لە ماخی٣، بۆ بزوێنەرەکە گەڕاوە لە ڕێگەی ٦ بۆڕی بۆ ساردکردنەوەی بڕی بزوێنی و نۆزڵی سەرەکی وە ھەروەھا بۆ بەرھەمھێنانی ھەوای زیادە بۆ سووتان. بزوێنەری جەی٥٨ تاکە بزوێنەری بەکارخستووی تۆڕبۆجێت بوو، نەخشەی بۆ کێشرابوو بۆ کارکردنی بەردەوام تەنانەت لە زۆرترین دواسووتان، بۆ ماخێک کە لەدەوری ٣٫٢ دێت و دەچێت.

یەک ڕێگا چارەسەری جێگرەوە دەبینرا لە بنیاتنانێکی ھاوچەرخ، کە نەگەیشتبووە بارودۆخێکی کارکردن، ماخی ٣ گی ئی وای جەی ٩٣/ئێکس ب-٧٠. لە بزوێنەرێکی گۆڕاوی ستاتۆر بەکارھات. لەگەڵ ئەوەشدا ڕێگاچارەێکی تر دیاریکرا وەک پێشنیارێک بۆ ماخی پێشپشکنینی فانتۆم٣. ئەوە پەستێنەرێکی پێش ساردکردنەوە بوو، ھەرچەندە بۆ ماوەیێکی کورت بەردەست بوو.

=== بزوێنەرە جێتە ھەواگۆڕەکانی سووتەمەنی ھایدرۆجین ===
بزوێنەرە جێتەکان بە نزیکەیی بە ھەموو سووتەمەنیەکان کار دەکات. ھایدرۆجین سووتەمەنیێکی زۆر خوازاوە، ھەروەھا وزەی لەھەر '''مۆڵ'''ێکدا بە گشتی زۆر بەرز نیە، گەردەکانی زۆر سووکترە لە گەردەکانی تر. لەھەر کگم ھایدرۆجینێکدا وزە دوو ئەوەندەی زۆربەی سووتەمەنیەکانی ترە و ئەوە وای لێ کردووە کە ھێزی بزاوتنی زیاتر بێت. سەڕەڕای ئەوەش، بزوێنەرە جێتەکان کە بە ھایدرۆجین ئیش دەکەن ئاسانتر درووست دەکرێن-یەکەمین تۆڕبۆجێت بە ھایدرۆجین کاری دەکرد. ھەروەھا، ئەگەرچی بزوێنەری شێوە دەکتی نین، بزوێنەرەکانی موشەک کە بە سووتەمەنی ھایدرۆجین کاردەکەن بەکارھێنانێکی فراوایان ھەیە.

لەگەڵ ئەوەشدا، بە نزیکەیی لە ھەر ڕیگایێکی تر دا، ھایدرۆجین بە کێشەیە. لایەنی خراپیەکەی ئەوەیە کە چڕیەکەی بەرزە. لە گازی تانکەکان بۆ فڕین جێبەجێ ناکرێت، بەڵام تەنانەت لە شێوەی '''ھایدرۆجینی شل'''یشدا چڕیەکەی یەک لە چواردەی ئاوە. ھەروەھا مادەیەکی زۆر کرایۆچینیە (لە پلەی گەرمی نزمیشدا کارلیک دەکات) و پێویستی بە دابڕێکی زۆر زانستی ھەیە کاتێک لە باڵەکاندا ھەڵدەگیرێت. لە کۆتاییدا ئامرازی گواستنەوەی زۆر گەورەی پێویستە و بۆ زۆربەی فڕۆکەخانەکان دژوارە کە بیگونجێنن، ھایدرۆجینی پاک لە ھەوادا نادۆزرێتەوە، و دەبێ کاری لەسەربکرێت لە ڕێگەی '''چاکسازی بە ھەڵم''' یان بە '''کارەبا شیکردنەوە''' کە تێچووی زۆرە. ژمارەیەکی کەم لە '''فڕۆکەی''' تاقیکاری '''بە ھایدرۆجین کارکردوو''' بە پەروانە فڕینیان کردووە، و بزوێنەرەکان پێشنیار کراون کە لەوانەیە پەسەندبن.

=== بزوێنەرە جێتە پێشساردبووەکان ===
بیرۆکەکە لەلایەن ڕۆبێرت پی کارمایکڵ سەرچاوەی گرت. لە ساڵی ١٩٥٥ ئەوە بوو کە بزوێنەرە ھایدرۆجینیەکان لە ڕووی بیردۆزییەوە دەیانتوانی توانای باشتریان ھەبێت لە بزوێنەرە ھایدرۆکاربۆنیەکان ئەگەر گەرمی گۆڕەرەوە بۆ ساردکردنەوەی ھەوا بەکاردەھاتن. پلەی گەرمیە نزمەکە ڕێگە دەدات کە مادە سووکترەکان بەکاربێن، لێشاوی بارستایی بەرزتر لە بزوێنەرەکان ھەبێت، و ڕێگە بە سووتێنەرەکان دەدات کە سووتەمەنی زیاتر بپرژێنن بەبێ ئەوەی بزوێنەرەکە زیاتر گەرم بکەن.

ئەوبیرۆکەیە بەرەونەخشەی شایستە دەچێت وەکو '''بزوێنەرەکانی کاردانەوەی سەیبە'''، کە لەوانەیە ڕێ بە ھۆکارە گوێزەرەوە ھاوێژەرەکانی '''تاک ھەنگاو بدات بۆ گەیشتن بە خولگە'''، و '''ئاڕتێکس''' کە دەتوانێ ڕێبدات بە بزوێنەرە جێتەکان کە بەکاربێت لە خێراییە ھایپەرسۆنیکەکان (خێرایی زۆر زیاتر لە خێریی دەنگ لە ھەوا دا) و بەرزیە زۆرەکان بۆ بەھێزکردنی ھۆکارە گوێزەرەوە ھاوێژەرەکان. ھەروھا بیرۆکەکە لێیکۆڵدراوەتەوە لەلایەن ئی یو (EU) بۆ چەمکێک بۆ بە دەستھێنانی گواستنەوەی سەرنشین بە خێرایی زیاتر لە خێرایی دەنگ (خێرایی سوپەرسۆنیک) لە ٥ ماخ دا (بزوێنەرەکانی کاردانەوەی ئەی ٢).

=== موشەکی تۆڕبۆیی ===
تۆڕبۆڕۆکێتی ھەوا جۆرێکە لە سووڕێکی تێکەڵی بزوێنەری جێت. ڕێکخستنی بنەڕەتی پێکدێت لە '''بەرھەمھێنەرێکی گاز'''، کە گازێکی پەستان بەرز بەرھەمدێنێت، کە کۆکراوەی پارچەکانی تۆڕبین/پەستێنەر دەجویڵێنێت ئەویش کە ھەوای کەشەکە دەپەستێوێت بۆ ناو ژووری سووتان. ئەو تێکەڵەیە دواتر سووتاوە پێش ئەوەی کە ئامێرەکە جێبێڵێت لەڕێی نۆزڵێک و پاڵھێز درووست بکات.

چەندین جۆری جیاواز لە موشەکە تۆڕبۆییەکان ھەیە، جۆرە جیاوازەکان بە گشتی جیاوازن لە شێوەی کاردکردنی بەشی بەرھەمھێنەری گازلە بزوێنەر.

موشەکە تۆڕبۆییەکانی ھەوا بە زۆری ئاماژەن بۆ '''ڕامجێتیە تۆڕبۆییەکان'''، '''موشەکە ڕامجێتە تۆڕبۆییەکان''' ،'''موشەکە تۆڕبۆییە گەورەکەرەکان'''، و چەندانی تر. لەوێ ھیچ کۆکبوونێک نییە لەوەی کە کام ناو بۆ کام پارچەی دیاریکراو بەکارببردرێت، سەرچاوە جیاوازەکان لەوانەیە ھەمان ناو بۆ دوو جۆر پارچەی جیاواز بەکارببەن

== زاراوەزانی ==
بۆ دیاریکردنی ('''خولانەوە لە ھەر خولەکێکدا''') یان خێرایی خولێنەر، لە بزوێنەری جێت، کورتکراوەکان بە گشتی بەکاردێن:

بۆ بزوێنەری کۆڵەکەی تۆڕبۆیی، (N&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) ئاماژەیە بۆ (خولانەوە لە ھەرخولەکێکدا) ی شەفتە پاڵنەرەکە. بۆ نمونە، (N&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;)ێکی ئاسایی لە دەوروبەری ٢٢٠٠ (خولانەوە لە ھەر خولەکێکدا) دەبێت بۆ '''پەروانەی خێرایی نەگۆڕ'''.(N1) یان (N&lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt;) ئاماژەیە بۆ(خولانەوە لە ھەر خولەکێکدا) ی بەشی بەرھەمھێنەری گاز. ھەر پیشەگەرێکی بزوێنەر لە نێوان ئەو دووانە دا ھەڵدەبژیرێت. (N1) بە ھەمان شێوە بەکاردێت بۆ خێرایی پانکەکە لە '''پانکەی تۆڕبۆیی'''، کە (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) بریتیە لەخێرایی بەرھەمھێنەری گاز(٢ ستوونی بزوێنەر). (N&lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt;) بە شێوەیەکی سەرەکی بەکاردێت بۆ بزوێنەرەکانی '''کۆڵەکەی تۆڕبۆیی''' یان '''ستونی تۆڕبۆیی'''. بۆ نمونە(N&lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt;)ێکی ئاسایی '''لە دەوروبەری''' ٣٠٠٠٠ (خولانەوە لە خولەکێکدا) دەبێت.

N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; یان (N1) ئاماژەن بۆ خێرایی توانای پارچەی تۆڕبینەکە. ھەر پیشەگەری بزوێنەرێک لە نێوان ئەو دوو کورتکراوانەدا ھەڵدەبژێرێت بەڵام (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) بە شێوەیەکی سەرەکی بەکاردێت بۆبزوێنەری پانکەی تۆڕبۆیی لە کاتێکدا (Nf) بە شێوەیەکی سەرەکی بەکاردێت بۆ بزوێنەری کۆڵەلەی تۆڕبۆیی یان ستوونی تۆڕبۆیی. لە زۆر باردا، تەنانەت بۆ بزوێنەری '''تۆڕبین ئازاد'''یش، (N1)ەکە وە (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) لەوانەیە زۆر لێکچوو بن. (N&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;) ئاماژەیە بۆ '''گێڕبۆکسی کەمکردنەوە''' (RGB) ستوونی دەرەوە بۆ بزوێنەری ستوونی تۆڕبۆیی.

لە چەندین باردا، لە جیاتی دەربڕینی خێرایی خولێنەر (N&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) وەک ('''خولانەوە لە ھەر خولەکێکدا''') پیشاندانی لە '''شوێنی فڕۆکەوانان'''، فڕۆکەوانان لەگەڵ خێرایی پێیدەدەن کە وەک ڕێژەی سەدی لە دیزاینی خاڵێکی خێرایی نیشان دەدرێت. بۆ نمونە، لە توانای تەواو دا، (N&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;)ەکە لەوانەیە ١٠١٫٥٪ یان ١٠٠٪ بێت. ئەو بڕیارەی '''بەستەری بەکارھێنەر''' وەک '''ھۆکارێکی مرۆیی''' لەچاو گیراوە. لەو کاتەوەی کە فڕۆکەوانەکان زیاتر حەز ئەکەن کە لە کێشەکان بڕوانن بە (ژمارەیەکی دوو یان سێ خانەیی) ڕێژەی سەدی (کە ١٠٠٪ بەھایێکی ڕووکەش دەردەخات) زیاتر لە خێرایی خولانەوەیەکی ٥ خانەیی.

== ئەمانە ببینە ==
* [[بزوێنەری مووشەک]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Jet engines}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>o2w7jmoqxi31lcdyik0bsk4uxy7bvxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Tessla</title>
    <ns>3</ns>
    <id>167083</id>
    <revision>
      <id>1574633</id>
      <parentid>1574152</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T09:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eihel</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>/* Prologue */ highlight</comment>
      <origin>1574633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12475" sha1="jy9mk6v2w6159u7p21jvc4w95oyat18" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤەکان}}
*[[ڕووناککردنەوە]]
*[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]]
*[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-15 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
== Prologue ==

*Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]'''
*Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and &lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion noarchive&quot;&gt;[{{fullurl:Special:Log|type=protect&amp;user={{urlencode:Tessla}}&amp;page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&amp;wpdate=2026-04-05&amp;wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]&lt;/span&gt;
Hello Tessla,

I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page.

However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page:

* The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message.
* Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message.
* The references are not referencing anything:
**The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless.
**The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless.
**The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything.

As a replacement, you can find a corrected version &gt;&gt;&gt;'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''&lt;&lt;&lt;.

Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>jy9mk6v2w6159u7p21jvc4w95oyat18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یونس محمد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168725</id>
    <revision>
      <id>1574511</id>
      <parentid>1571416</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5710" sha1="dzu7vp0kg7ixv9bja1xh63m2aklr7fj" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە}}
{{خۆژیاننامە}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''یوونس محەممەد''' ھونەرمەند و وێنەگری بەڵگەیی [[:en:Social_documentary_photography|Social Documentary]] دانیشتووی شاری ھەولێر، لە ساڵی ١٩٦٨ لە شاری دھۆک لەدایک بووە، ھەر لە مناڵییەوە ئاوارەی ئێران دەبێ و بۆ ٢٤ ساڵ لەگەڵ بنەمالەکەی لە تاراوگە بەسەر دەبن، ساڵی ١٩٩٨ لە [https://management.ut.ac.ir/ کۆلێژی کارگێری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921025454/https://management.ut.ac.ir/ |date=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }} [https://ut.ac.ir/fa زانکۆی تاران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200910053421/https://ut.ac.ir/fa |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }} بروانامەی بەکلۆریوس لە بواری کارگێری بازرگانی وەردەگرێ و ھەر ھەمان ساڵ دەگەرێتەوە بۆ کوردستان.

لە کۆتایییەکانی ٢٠١٢ بەھۆی ئاوارە بوونی کوردانی ڕۆژئاڤا و ھاتنی داعش بۆ ناوچەکە بە تەواوەتی کاتی خۆی بۆ وێنەی ڕۆژنامەوانی و بەڵگەیی تەرخان دەکات و دەست دەکات بە ڕۆماڵ کردنی ڕووداوەکانی ناوچەکە بە تایبەت شەری دژ بە داعش لە کوردستانی عێراق و سوریا و لە ڕێگەی ئاژانسە نێودەولەتییەکانی وەک بارکرافت میدیا [http://www.barcroftimages.com/ Barcroft Media] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920040359/http://www.barcroftimages.com/ |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }} و پۆلاریس [https://www.polarisimages.com/ Polaris Images] و گێتی [https://www.gettyimages.com/ Getty Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308035736/http://www.corbisimages.com/images/VN002426.jpg?size=67&amp;uid=%7BFABB5CAB-C7F1-427B-A746-B0FFC7CB87A7%7D |date= ٨ی ئازاری ٢٠١٦ }} کارەکانی خۆی بلاو دەکاتەوە.

ئێستا وەک وێنەگری ئاژانسی میدل ایست ایمەیجز بەردەوامە لە کارەکانی.


== دەستکەوتەکان ==
١- خەڵاتی زێرین لە ڵایەن وەزارەتی مافی مرۆڤ عێراق - عێراق ٢٠١٤

٢- خەڵاتی لێژنەی دادوەری وێنەی ڕۆژنامەوانی نێودەولەتی دەیزی ژاپۆن - ژاپۆن ٢٠١٦

٣- خەڵاتی گەلەری شایستە - ئەمریکا ٢٠١٦

٤- پەرتووکی وێنەگرانی ئەمریکی - ئەمریکا ٢٠١٦

٥- خەڵاتی یەکەمی بەشی ئێدیتۆریال، وێنەی نێودەولەتی مۆسکۆ - ڕوسیا ٢٠١٦

٦- خەڵاتی یەکەمی بەشی شەڕ، وێنەی نێودەولەتی مۆسکۆ - ڕوسیا ٢٠١٦

٧- براوەی ئێسکۆلارشیپی قوتابخانەی فۆندەری فۆتۆجۆرنالیسم - ئەفریقای باشوور ٢٠١٦

٨- وەرگیراوی فستیڤالی فۆتۆجۆرنالیسمی ھێند، حەیدەرئاباد - ھێند ٢٠١٦

٩- خەڵاتی زێرین وەک باشترین وێنەگری ساڵ لەلایەن ھاوکار گرۆپ - کوردستای عێراق ٢٠١٦

١٠- بەشداری لە مەستێر کلاسی دامەزراوەی پاتریک شۆڤێل - فەرەنسا ٢٠١٦

١١- وەرگیراوی فستیڤالی فۆتۆجۆرنالیسمی دووربین نێت، تاران - ئێران ٢٠١٦

١٢- خەلاتی زێرین و پلەی یەکەم لە بەشی چیرۆکە وێنەی دووربین نێت - ئێران ٢٠١٦

١٣- خەڵاتی یەکەمی بەشی ئێدیتۆریال، وێنەی نێودەولەتی تۆکیۆ - ژاپۆن ٢٠١٦

١٤- خەڵاتی یەکەمی بەشی شەڕ، وێنەی نێودەولەتی تۆکیۆ - ژاپۆن ٢٠١٦

== دیمانەکان ==
# پێشانگای ھاوبەش لە بارەی [https://www.jadaliyya.com/Details/29987/Rojava-Life-and-War-in-Kurdish-Syria سوریا]
# چیرۆکی بەناوی کۆتای [https://www.socialdocumentary.net/exhibit/Younes_Mohammad/3846 کاتژمێر]
# وێنەی ڕۆژنامەوانی بۆ ئاژانسی [https://www.gettyimages.com/photos/younes-mohammad گێتی]{{بەستەری مردوو|url=https://www.gettyimages.com/photos/younes-mohammad |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}
# براوەی خەلاتی چیرۆکی ([https://internationalphotogrant.com/winners-gallery/photogrvphy-grant-2017/photojournalism/hm/597 بەناوی ئاین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831144229/http://internationalphotogrant.com/winners-gallery/photogrvphy-grant-2017/photojournalism/hm/597 |date=٣١ی ئابی ٢٠١٩ }})
# گفتوگۆ بۆ میدیای [https://www.youtube.com/watch?v=nVM__DIxpLk کوردستان تیڤی]
# گفتوگۆ بۆ میدیای [https://www.youtube.com/watch?v=fDJlVc6GZUA کوردستان ٢٤]
# گفتوگۆ بۆ [https://www.youtube.com/watch?v=u8LxQLzBdMw دوارۆژ]
# گفتوگۆ بۆ [https://www.youtube.com/watch?v=o1czC7_67wc رووداو]
# گفتوگۆ بۆ [https://www.youtube.com/watch?v=rkfaQNLfCxI کەی ئێن ئێن]
# گفتوگۆ بۆ [https://www.youtube.com/watch?v=nVM__DIxpLk ئێستا تیڤی]

خاوەنی ١٥ خەلاتی ناوەخۆ و دەروەی کوردستانە وە بەشداری زیاتر لە ٤٠ پێشانگی لۆکالی و جیھان کردوە.
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>dzu7vp0kg7ixv9bja1xh63m2aklr7fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170747</id>
    <revision>
      <id>1574196</id>
      <parentid>1574193</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98368" sha1="16h2844270zdmggqtqeogg0djdqhucv" xml:space="preserve">{{Infobox television
 |name = تاج
 |image = The Crown Title Card.jpg
 |genre = درامای مێژوویی
 |creator = [[پیتەر مۆرگان]]
 |starring = {{Plainlist|
&lt;!--Order of the cast is determined by the order that is given during the opening credits of the first episodes, per the MOS! New cast additions will be made based on when first credited. --&gt;
'''وەرزی ٢–١'''
* [[کلێر فۆی]]
* [[مات سمیس]]
* [[ڤەنێسە کیربی]]
* [[ئیلین ئاتکینز]]
* [[جێرمی نۆرسام]]
* [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]]
* [[بێن دانیاڵز]]
* [[گرێگ وایز]]
* [[جارێد ھاریس]]
* [[جۆن لیسگۆ]]
* [[ئەلێکس جێنینگز]]
* [[لیا ویلیامز]]
* [[ئانتۆن لێسەر]]
* [[ماتیوو گود]]
'''وەرزی ٤–٣'''
* [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]]
* [[تۆبیاس مێنزیس]]
* [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]]
* [[بێن دانیاڵز]]
* [[جاسۆن واتکینز]]
* [[ماریۆن بەیلی]]
* [[ئێرین دۆھێرتی]]
* [[جەین لاپۆتایر]]
* [[چارڵز دانس]]
* [[جۆش ئۆکۆنەر]]
* [[جیڕاڵدین چاپلین]]
* [[مایکڵ مالۆنی]]
* [[ئیمڕاڵد فێنێل]]
* [[ئەندرو بوچان]]
* [[ستیڤن بۆکسەر]]
* [[ئێما کۆرین]]
* [[ھانس زیمەر]]
; وەرزی ٦–٥
* [[ئیمێلدا ستاونتۆن]]
* جۆناسان پرایس
* لێسلی مانڤیل
* دۆمینیک وێست
* [[ئەلیزابێس دێبیکی]]
* جۆنی لی میلەر
* ئۆلیڤیا ویلیامز
* کلۆدیا ھاریسۆن
* ناتاشا مەکئێلھۆن
* مارشیا وارن
* سەلیم داو
* خالید عەبدوڵڵا
* بێرتی کارڤێڵ
* ئێد مەکڤی
* لۆسەر فۆرد
* مێگ بێلامی
}}
 |theme_music_composer = [[ھانس زیمەر]]
 |composer = {{Plainlist|
* ڕوبێرت گریگسۆن ویلیامز ({{Abbr|s.|seasons}} 1–2)
* لۆرن بالفی ({{Abbr|s.|season}} 2)
* مارتین فیپس ({{Abbr|s.|season}} 3)
}}
 |country = {{Plainlist|شانشینی یەکگرتوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27539739 |سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤ |ئیش=BBC News}}&lt;/ref&gt;
* ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/10/15/the-crown-claire-foy-and-matt-smith-on-the-making-of-the-100m-ne/ |سەردێڕ=The Crown: Claire Foy and Matt Smith on the making of the £100m Netflix series |یەکەم=Mick |دوایین=Brown |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
}}
 |language = ئینگلیزی
 |num_seasons = ٣
 |num_episodes = ٣٠
 |list_episodes = #Episodes
 |executive_producer = {{Plainlist|
* [[پیتەر مۆرگان]]
* ستێفن داڵدری
* ئاندی ھاریس
* فلیپ مارتین (دەرھێنەر)
* سوزان ماکی
* ماسیو بیام-شاو
* ڕۆبێرت فۆکس
* تانیا سێچھاتیان
* نینا وۆڵارسکی
* ئالی گۆس
}}
 |producer = ئاندریو ئیتۆن
 |location = شانشینی یەکگرتوو
 |runtime = ٤٧–٦١ خولەک
 |company = {{Plainlist|
* لێفت بانک
* سۆنی تەلەڤیزیۆن
}}
 |distributor = خزمەتگوزاری تەوژمکردنی نێتفلیکس
 |network = [[نێتفلیکس]]
 |picture_format = [[4K resolution|4K (Ultra-high-definition television|Ultra HD]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown |ناونیشان=http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |وێبگە=Real or Fake 4K |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170402081116/http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
 |first_aired = {{Start date|٢٠١٦|١١|٤}}
 |last_aired = {{End date|ئێستا}}
}}

'''تاج''' ({{بە ئینگلیزی |The Crown}}) زنجیرەیەکی دراماتیکی و مێژوویی و ژیاننامەییی تەلەڤیزیۆنییە کە باس لە سەردەمی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] ئەکات. لە نووسین و ئامادەکردنی پیتەر مۆرگانە و لەلایەن لێفت بانک پیکچەر دروست کراوە. یەکەم ئەڵقەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە [[نێتفلیکس]] پەخشکرا و لە [[شانشینی یەکگرتوو]] بەرھەم ھێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=www.Netflix.com|ناونیشان=https://www.netflix.com/title/80025678|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216123411/https://www.netflix.com/title/80025678|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; مۆرگان لەو فیلم و درامایەیی پێشکەشی کردووە: ''شاژن (٢٠٠٦ فیلم)'' و بەتایبەتی شانۆگەرییەکەی بە ناوی ''The Audience (٢٠١٣)''.

زنجیرەکە لە شەش وەرز پێکھاتووە کە نزیکەی شەش دەیە دەخایەنێت، کەمێک پێش ھاوسەرگیری شازادە ئەلیزابێت و فیلیپ ماونتباتن لە ساڵی ١٩٤٧ دەستی پێ دەکات و بە ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆتایی دێت، کاستی سەرەکیی زنجیرەکە ھەر دوو وەرز جارێک دەگۆڕێت. ڕۆڵی ئەلیزابێت لە وەرزی یەکەم و دووەم لەلایەن [[کلێر فۆی]] و لە وەرزی سێیەم و چوارەم لەلایەن ئۆلیڤیا کۆڵمان و [[ئیمێلدا ستاونتۆن]] لە وەرزی پێنج و شەشەمدا ڕۆڵی گێڕاوە.

وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی ئێڵستری لە شاری بۆرھێموود لە ویلایەتی ھێرتفۆردشایر کراوە، وێنەگرتنی شوێنەکان لە سەرانسەری بەریتانیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەنجامدرا. نێتفلێکس وەرزی یەکەمی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە، ئەڵقەی شەشەم لە دوو بەشدا بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیش لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.

فیلمی تاج بەھۆی نواندن و دەرھێنان و نووسین و سینەماکاری و بەھای بەرھەمھێنانییەوە ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا؛ بەڵام نادروستییە مێژوویییەکانی ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە، بەتایبەتی لە نیوەی دووەمی زنجیرەکەدا. زنجیرەکە چەندین خەڵاتی وەرگرتووە، لەوانە خەڵاتی پرایم تایم ئیمی بۆ زنجیرە درامای نایاب و دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما.

== پێشەکی ==
زنجیرەکە باس لە ژیانی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] دەکات، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[شازادە فیلیپ]] دەکات.&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Singh |یەکەم=Anita |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=£100m Netflix Series Recreates Royal Wedding |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160322133559/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەردەوام دەبێت بۆ سەرەتای سەدەی ٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Taylor|یەکەم=Derrick Bryson|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Netflix Renews 'The Crown' for a Sixth Season After All|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/07/09/arts/television/the-crown-season-6.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی یەکەمی زنجیرەکە ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٥٥ وێنا دەکات، کە ''وینستۆن چەرچڵ'' دەستی لەکار کێشایەوە وەک سەرۆک وەزیران و ''شازادە مارگرێتی'' خوشکی شاژن بڕیاریدا ھاوسەرگیریی لەگەڵ ''پیتەر تاونسێند'' نەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|سەردێڕ=The Crown: What year did Series 1 finish? What will be in season 2?|دوایین=Smith|یەکەم=Russ|وێبگە=Daily Express|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180126070641/https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی دووەمی زنجیرەکە قەیرانی سوێزی ساڵی ١٩٥٦ دەگرێتەوە، کە بووە ھۆی [[خانەنشینی]] ''ئەنتۆنی ئێدنی'' سەرۆک وەزیران؛ [[خانەنشینی]] سەرۆک وەزیران ''ھاڕۆڵد ماکمیلان''، لە ساڵی ١٩٦٣، دوای [[ئابڕوو]]چوونەکەی پرۆفۆماو و لەدایکبوونی ''شازادە ئێدوارد''، لە ساڵی ١٩٦٤.&lt;ref name=&quot;KennedysCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |سەردێڕ='The Crown' Adds Michael C Hall &amp; Jodi Balfour As Jack &amp; Jackie Kennedy |دوایین=Tartaglione |یەکەم=Nancy |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525121555/https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی سێیەمی زنجیرەکە لە ساڵی ١٩٦٤ تا ١٩٧٧ دەگرێتەوە، لەگەڵ ھەڵبژاردنی ''ھاڕۆڵد ویلسۆن'' وەک سەرۆک وەزیران و بە ''سیلڤەر جوبیڵی'' کۆتایی دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان= https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|سەردێڕ='The Crown' Season 3: TV Review|دوایین=Fienberg|یەکەم=Daniel| magazine= [[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191105130150/https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ماوەی بوون بە سەرۆک وەزیرانی ''ئێدوارد ھیت'' دەگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;meet-the-cast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2019-11-17/meet-the-cast-of-the-crown-season-3/2/|سەردێڕ=Meet the cast of The Crown season 3|وێبگە=[[RadioTimes]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040504/https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2020-11-12/the-crown-season-four-cast-netflix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ''کامیلا شند'' دەردەکەوێت.&lt;ref name=&quot;meet-the-cast&quot;/&gt;
* وەرزی چوارەمی زنجیرەکە ماوەی سەرۆک وەزیرانی ''مارگرێت تاچەر'' لەنێوان ١٩٧٩ تا ١٩٩٠ دەگرێتەوە؛ و ھەروەھا تیشک دەخاتە سەر [[شازادە دایانا]].
* وەرزی پێنجەم ساڵانی ١٩٩١ تا ١٩٩٧ دەگرێتەوە، سەرنج دەخاتە سەر «جەنگی وێڵز» و جیابوونەوەی چارڵز و دیانا لە ئەنجامدا، ھەروەھا سەرھەڵدانی بنەماڵەی ئەلفەید و annus horribilis (ساڵێکی ترسناک)ی شاژن لە ساڵی ١٩٩٢.
* وەرزی شەشەم و کۆتا وەرز، ماوەی ساڵانی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٥ لە سەردەمی سەرۆک وەزیرانی تۆنی بلێر دەگرێتەوە. چوار ئەڵقەی یەکەم باس لە مردنی دیانا شازادەی وێڵز دەکات و شەش ئەڵقەی کۆتاییش باس لە یۆبیلی زێڕینی ئەلیزابێتی دووەم و مردنی شازادە مارگرێت و شاژنە ئێلیزابێتی شاژنی دایک و پەیوەندی سەرەتایی شازادە ولیام و کەیت میدڵتۆن و ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز دەکات.

== کاست و کارەکتەرەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی کەساتییەکانی تاج}}
* [[کلێر فۆی]] (وەرزی ١–٢، دیاریکراو بۆ بۆ وەرزی ٤) و [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[ئێلیزابێتی دووەم]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[مات سمیس]] (وەرزی ١–٢) و [[تۆبیاس مێنزیس]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[شازادە فیلیپ]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ڤەنێسە کیربی]] (وەرزی ١–٢) و [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شازادە مارگرێت&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ئیلین ئاتکینز]] بە ڕۆڵی شاژن ماری (وەرزی ١)&lt;ref name=&quot;geeksofdoom&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geeksofdoom.com/2016/01/06/trailers-netflix-the-crown-the-get-down |سەردێڕ=Trailers for Netflix series 'The Crown,' and 'The Get Down' |وێبگە=Geeks of Doom |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
* [[جێرمی نۆرسام]] بە ڕۆڵی ئەنتۆنی ئێدن (وەرزی ١–٢)&lt;ref name=&quot;finalreel&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix/ |سەردێڕ=The Crown trailer: First look at Peter Morgan's Netflix drama |وێبگە=Final Reel |دوایین=Lloyd |یەکەم=Kenji |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022148/http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]] (وەرزی ١–٢) و [[ماریۆن بەیلی]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێت شاژنی دایک&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[بێن دانیاڵز]] بە ڕۆڵی گرووپی کاپتن پیتەر تاونسێند (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |سەردێڕ=Why Britain's psyche is gripped by a different kind of royal fever |ئیش=[[The Guardian]] |یەکەم=Vanessa |دوایین=Thorpe |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161127231646/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[گرێگ وایز]] (وەرزی ١–٢) و [[چارڵز دانس]] (وەرزی ٣، دیاریکراو بۆ وەرزی ٤) بە ڕۆڵی لویس، ئێرل ماونتباتنی بۆرما
* [[جارێد ھاریس]] بە ڕۆڵی جۆرجی شەشەم (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[جۆن لیسگۆ]] بە ڕۆڵی وینستۆن چەرچڵ (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢–٣)&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ئەلێکس جێنینگز]] (وەرزی ١–٢) و دێریک جاکوبی (دیاریکراو بۆ وەرزی ٣) بە ڕۆڵی شازادە ئێدوارد، دوک ویندسۆر
* [[لیا ویلیامز]] (وەرزی ١–٢) و [[جیڕاڵدین چاپلین]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی والیس، دوشسی ویندسۆر
* [[ئانتۆن لێسەر]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ماکمیلان (وەرزی ٢)&lt;ref name=&quot;LesserCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |یەکەم=Sarah |دوایین=Lee |سەردێڕ=Filming The Crown: on the set of the lavish Netflix series – in pictures |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170130175420/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ماتیوو گود]] (وەرزی ٢) و [[بێن دانیاڵز]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی ئانتۆنی ئارمسترانگ-جۆنز، ئێرل سنودۆن&lt;ref name=&quot;GoodeCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |سەردێڕ=Downton Abbey's Matthew Goode is joining the cast of Netflix's The Crown |وێبگە=Digital Spy |یەکەم=Ian |دوایین=Sandwell |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923053856/http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[جاسۆن واتکینز]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ویلسۆن (وەرزی ٣)
* [[ئێرین دۆھێرتی]] بە ڕۆڵی شازادە ئان (وەرزی ٣–٤)
* [[جەین لاپۆتایر]] بە ڕۆڵی شازادە ئالیس بەتنبێرگ (وەرزی ٣)&lt;!-- ١٠١ ١٠٥ ٢٠٢ ٢٠٩ --&gt;
* [[جۆش ئۆکۆنەر]] بە ڕۆڵی چارڵز، شازادەی وێڵز (وەرزی ٣–٤)
* [[مایکڵ مالۆنی]] بە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣)
* [[ئیمڕاڵد فێنێل]] بە ڕۆڵی کامیلا پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣–٤)
* [[ئەندرو بوچان]] بە ڕۆڵی ئەندرو پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣، دووبارەکردنەوە لە وەرزی ٤)
* [[ئێما کۆرین]] بە ڕۆڵی [[شازادە دایانا|شازادە دیانا]] (وەرزی ٤)
* [[ستیڤن بۆکسەر]] بە ڕۆڵی دەنیس تاچەر (وەرزی ٤)
* ئیمراڵد فێنێڵ (وەرزی ٤، وەک میوان لە وەرزی ٣)
* ئۆلیڤیا ویلیامز (وەرزی ٥–٦) لە ڕۆڵی کامێلا پارکەر بۆڵز
* جۆنی لی میڵەر (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی جۆن مەیجەر
* ناتاشا مەک ئێڵھۆن (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی پێنیلۆپی کناچبوڵ، کونتێس ماونتباتن لە بێرمە
* بێرتی کارڤێڵ (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی تۆنی بڵێر
* سەلیم داو (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی محەممەد ئەلفاید
* خالید عەبدوڵڵا (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی دۆدی فاید
* ئێد مەکڤای (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ویلیام لە وێڵز
* لویسەر فۆرد (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ھاری لە وێڵز
* میگ بێلامی (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی کاترین میدڵتۆن

=== ئەکتەرە دیارەکان (میوان) ===
ئەم ئەکتەرانە لە تایتڵی سەرەتای یەک یان دوو ئەڵقەی وەرزەکاندا ناویان ھاتووە:
* ستیفن دیلان: لە ڕۆڵی گراھام سادەرلاند، ئەو وێنەکێشە بەناوبانگەی وێنەی چەرچڵ دەکێشێت (وەرزی ١).
* جێما وێلان: لە ڕۆڵی پاتریشیا کامپبێڵ، سکرتێرەی لۆرد ئالترینچام (وەرزی ٢).
* جۆن ھێفێرنان: لە ڕۆڵی لۆرد ئالترینچام، ئەو نووسەرەی ڕەخنەی توندی لە شاژن ئەلیزابێسی دووەم گرت (وەرزی ٢).
* پاوڵ سپارکس: لە ڕۆڵی بیڵی گراھام، قەشەیەکی ئەمریکیی دیار کە ئەلیزابێس ڕاوێژی پێ دەکات (وەرزی ٢).
* مایکل سی ھۆڵ: لە ڕۆڵی جۆن ئێف کەنەدی، سەرۆکی ئەمریکا کە سەردانی ئەلیزابێس دەکات (وەرزی ٢).
* جۆدی بالفۆر: لە ڕۆڵی جاکلین کەنەدی، خانمی یەکەمی ئەمریکا (وەرزی ٢).
* بێرگھارت کلاوسنەر: لە ڕۆڵی دکتۆر کورت ھان، دامەزرێنەری قوتابخانەی گۆردۆنستۆن (وەرزی ٢).
* فین ئیلیۆت: لە ڕۆڵی شازادە فلیپ لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢ و ٣).
* جوولیان بارینگ: لە ڕۆڵی شازادە چارڵز لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢).
* کلانسی بڕاون: لە ڕۆڵی لیندۆن بی جۆنسن، سەرۆکی ئەمریکا دوای کەنەدی (وەرزی ٣).
* جەین لاپۆتێر، ڕۆزالیند نایت و سۆفی لی ستۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیس، دایکی شازادە فلیپ (وەرزەکانی ١، ٢، ٣).
* مارک لویس جۆنز: لە ڕۆڵی ئێدوارد میڵوارد، مامۆستای زمانی وێڵزیی شازادە چارڵز (وەرزی ٣).
* تیم مەکمولان: لە ڕۆڵی ڕۆبن ودز، ڕاگری کڵێسای ویندسۆر (وەرزی ٣).
* مایکل مالۆنی: لە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣).
* ئاندرو بووکان و دانیال فلین: لە ڕۆڵی ئەندرۆ پارکەر بۆڵز، ھاوسەری یەکەمی کامێلا (وەرزی ٣، ٤، ٥).
* ھاری ترێداوەی: لە ڕۆڵی ڕۆدی لێوێلین، خۆشەویستەکەی شازادە مارگرێت (وەرزی ٣ و ٤).
* تۆم بروک: لە ڕۆڵی مایکڵ فایگان، ئەو پیاوەی لە ساڵی ١٩٨٢ چووە ناو ژووری نوستنی شاژن (وەرزی ٤).
* ڕیچارد ڕۆکسبۆرگ: لە ڕۆڵی بۆب ھۆک، سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا (وەرزی ٤).
* تۆم بێرک: لە ڕۆڵی دێریک «دازڵ» جێنینگز، فەرمانبەر و ھاوڕێی شازادە مارگرێت (وەرزی ٤).
* نیکۆڵاس فارێڵ: لە ڕۆڵی مایکڵ شیا، سکرتێری ڕۆژنامەوانیی ئەلیزابێس (وەرزی ٤).
* پراسانا پواناراجا: لە ڕۆڵی مارتن بەشیر، ئەو ڕۆژنامەنووسەی چاوپێکەوتنە بەناوبانگەکەی لەگەڵ شازادە دیانا ئەنجام دا (وەرزی ٥).
* ئیڤ بێست: لە ڕۆڵی کارۆڵ میدڵتۆن، دایکی کاترین میدڵتۆن (وەرزی ٦).
* ڤیۆلا پرێتێجۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیزابێس لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ٦).
* بۆ گادزدۆن: لە ڕۆڵی شازادە مارگرێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ١، ٣، ٦).

== ئەڵقەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}}
{{:پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}}

== بەرھەمھێنان ==
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا، [[نێتفلیکس]] ڕای گەیاند لە ساڵی ٢٠١٣دا قۆناغی ڕۆڵگێڕانی ''The Audience'' دەگونجێت بۆ زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|بڵاوکەرەوە=BBC|وێبگە=www.bbc.co.uk|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Netflix to adapt Queen Elizabeth II play The Audience|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103141125/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پیتەر مۆرگان کە فیلمی شاژن و شانۆگەری ساڵی ٢٠٠٦ی نووسیوە، نووسەری سەرەکیی تاجە&lt;ref name=&quot;PeterMorgan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ئیش=[[BBC News]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925164442/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دەرھێنەرانی وەرزی یەکەم بریتین لە ''ستیڤن دالدری،'' ''فیلیپ مارتین،'' ''جوولیان جارۆڵد،'' و ''بنیامین کارۆن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104210312/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دە ئەڵقەی وەرزی یەکەم گرانترین بەشی دراماکە بوو لەلایەن نێتفلیکس و لێفت بانک پیکچەرز بەرھەم ھێنراوە و بەلایەنی کەمەوە ١٠٠ ملیۆن پاوەن تێچووی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Made in the UK:The Crown |ناونیشان=http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161120010308/http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |وێبگە=British Film Commission |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |سەردێڕ=The Crown: the Royal family are 'nervous' about Netflix's new £100 million series |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160801081526/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uk.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |سەردێڕ=Matt Smith starring in Netflix series, The Crown |وێبگە=IGN |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|یەکەم=Anthony |دوایین=Couto |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040438/https://www.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزێکی دووەم ڕا سپێردرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix's glittering Crown could leave BBC looking a little dull |ناونیشان=https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ئیش=[[The Guardian]] |نووسەر=Martinson, Jane |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101152930/https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TelegraphOct2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161022045723/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ئەو زنجیرەیەی کە بەنیاز بوون شەست ئەڵقە بخایەنێت لەماوەی زیاتر لە شەش وەرزدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fascism Was Finished, Socialism Had Begun|ڕێکەوت=٢٠١٤|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.5040/9780755619078.ch-005|ئیش=In The Name of The People|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، «بەرھەمھێنانی پێشوەختە» دەستی پێ کرد لە وەرزی سێیەم و چوارەمی پێشبینیکراودا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&amp;lt;xref ref-type=&quot;fn&quot; rid=&quot;fn1&quot;&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/xref&amp;gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}&lt;/ref&gt; و لە مانگی کانوونی دووەمدا، نێتفلیکس جەختی کردەوە کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم نوێ کراوەتەوە&lt;ref name=&quot;THRSeason3&amp;4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|سەردێڕ='The Crown' Season 3: All the Details (So Far)|دوایین=Bentley|یەکەم=Jean|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6wj076dsM?url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، مۆرگان ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی پێنجەم و کۆتاییی نوێکراوەتەوە مۆرگان دەربارەی کۆتاییی ھاتنی زنجیرەکە بە پێنج وەرز کە بڕیار بوو بۆ ماوەی شەش وەرز بەردەوام بێت، لە کاتی دروستکردنی چیرۆک بۆ وەرزی پێنجەم وتی «بۆ من ڕوون بوو کە ئەمە کاتێکی گونجاو و شوێنی وەستانە.» نێتفلیکس و سۆنی پشتگیریی بڕیارەکەی مۆرگانیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&amp;lt;xref ref-type=&quot;fn&quot; rid=&quot;fn1&quot;&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/xref&amp;gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٠، نێتفلیکس ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە وەرزی شەشەمی دەبێت وەک ئەوەی کە لە بنەڕەتەوە بەنیاز بوون. مۆرگان وتی «کاتێک باس لە چیرۆکەکان دەکرێت بۆ وەرزی پێنجەم کە لە گفتوگۆدا بووین، بەم زووانە دەردەکەوێت کە بۆ ئەوەی دادپەروەری بۆ دەوڵەمەندی و ئاڵۆزی چیرۆکەکە بھێنین، دەبێت بگەڕێینەوە سەر پلانی سەرەکی و شەش وەرز دروست بکەین» ئەو ئەوەشی وت «کە دوو وەرزی ڕابردوو توانایان پێ دەدا کە بەھەمان ماوە وردەکاریی زیاتر لەخۆبگرێت»&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|سەردێڕ='The Crown' Will Run For Six Seasons After Peter Morgan Changes Mind On Fifth Series Finale|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200711084310/https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەتا ساڵی ٢٠٢٠، تێچووی خەمڵێنراوی بەرھەمھێنانی زنجیرەی «تاج» بە ٢٦٠ ملیۆن دۆلار خەمڵێنراوە، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە گرانترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی مێژوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/nov/16/from-the-crown-to-game-of-thrones-whats-the-most-expensive-tv-show-ever|سەردێڕ=From The Crown to Game of Thrones: what's the most expensive TV show ever?|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|newspaper=The Guardian|یەکەم=Jack |دوایین=Seale|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

=== کاستینگ ===
تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤، کلێر فۆی چووە ناو گفتوگۆکانەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێتی دووەم.&lt;ref name=&quot;FoyCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|سەردێڕ=Netflix's 'The Crown' Finds Its Queen In Claire Foy|دوایین=Jaafar|یەکەم=Ali|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124070915/http://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ئایاری ٢٠١٥، ڤەنێسە کیربی لە گفتوگۆدا بوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Vanessa Kirby To Play Princess Margaret In Netflix's 'The Crown' |ناونیشان=https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616103414/https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠١٥، جۆن لیتگۆ وەک وینستن چێرچل و مات سمیس وەک شازادە فیلیپ دەستنیشانکران، فۆی وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|سەردێڕ='Doctor Who' Alum Matt Smith Cast in Netflix's 'The Crown' with John Lithgow, Claire Foy|دوایین=Wagmeister|یەکەم=Elizabeth|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180324223726/https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڤیکتۆریا ھاملتۆن، جارێد ھاریس و ئایلین ئەتکینز ھەروەھا لە وەرزی یەکەمدا ڕۆڵیان دەگێڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|سەردێڕ='The Crown' Trailer: First Look At Netflix's Queen Elizabeth Drama Series|دوایین=N'Duka|یەکەم=Amanda|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124071052/http://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فۆی ڕۆڵی خۆی وەک شاژنی گەنج لە چەند دیمەنێکی کورتدا (کامیۆ) لە وەرزەکانی ٤، ٥ و ٦دا دووبارە کردەوە. بۆ دەرکەوتنی لە ئەڵقەی «٤٨:١» کە ئەڵقەی ھەشتەمی وەرزی چوارەم بوو، فۆی خەڵاتێکی ئێمی (Emmy) بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hollywoodlife.com/2022/11/09/claire-foy-the-crown-season-5-cameo-appearance/|سەردێڕ='The Crown' Season 5: Claire Foy Reprises Queen Elizabeth II Role In Surprise Cameo Appearance|ئیش=Hollywood Life|یەکەم=Avery|دوایین=Thompson|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vulture.com/article/the-crown-recap-season-4-episode-8-48-1.html|سەردێڕ=The Crown Recap: Queen of Denial|ئیش=Vulture|یەکەم=Sarene|دوایین=Leeds|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

بەرھەمھێنەران لەگەڵ چوونە پێشەوەی ھێڵی کاتیی چیرۆکەکە، ھەر دوو وەرز جارێک ئەکتەری بەتەمەنتریان بۆ ڕۆڵە بەردەوامەکان دادەنا.&lt;ref name=&quot;RecastActors&quot;/&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، ئۆلیڤیا کۆڵمان وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref name=&quot;ColmanCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|سەردێڕ=Olivia Colman Joins 'The Crown' as Queen Elizabeth for Seasons 3 and 4|دوایین=Birnbaum|یەکەم=Olivia|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171027001128/http://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا کانوونی دووەمی ٢٠١٨، ھێلێنا بۆنھام کارتەر و پاوڵ بێتانی لە گفتوگۆدا بوون بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت و شازادە فیلیپ بۆ ئەو وەرزانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|سەردێڕ='The Crown': Helena Bonham Carter Poised To Play Princess Margaret|دوایین=Petski|یەکەم=Denise|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180106063749/http://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BettanyTalks&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|سەردێڕ=The Crown: Paul Bettany in talks to play Prince Philip|دوایین=Maslow|یەکەم=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180121011838/https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە کۆتایی مانگدا، بێتانی ناچار بوو پاشەکشە بکات بەھۆی پابەندبوونی بە کاتەوە.&lt;ref name=&quot;BettanyOut&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|سەردێڕ=The Crown's Third Season Is Minus a Prince Philip as Paul Bettany Bows Out|دوایین=Miller|یەکەم=Julie|magazine=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040439/https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کۆتایی ئازاری ٢٠١٨، تۆبایاس مێنزیس وەک شازادە فیلیپ بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|سەردێڕ='The Crown' Sets 'Outlander's Tobias Menzies As New Prince Philip|دوایین=Fleming|یەکەم=Mike Jr.|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180329054323/http://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای ئایاری ٢٠١٨، پشتڕاستکرایەوە کە بۆنھام کارتەر لەگەڵ جەیسن واتکینز (وەک سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسن) دەستنیشانکراون.&lt;ref name=&quot;CarterConfirm&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|سەردێڕ='The Crown' Officially Casts Helena Bonham Carter, Adds Jason Watkins for Season 3|دوایین=Otterson|یەکەم=Joe|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503183250/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگی دواتر، بێن دانیێڵز وەک تۆنی ئارمسترۆنگ-جۆنز بۆ وەرزی سێیەم دەستنیشانکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|سەردێڕ='The Crown': 'The Exorcist' Star Ben Daniels To Play Antony Armstrong-Jones In Season 3 Of Netflix's Royal Drama|دوایین=White|یەکەم=Peter|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620231914/https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ پەیوەندیکردنی ئیرین دۆھێرتی بە زنجیرەکەوە وەک شازادە ئان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|سەردێڕ='The Crown' Casts Its Princess Anne (Exclusive)|دوایین=Sandberg|یەکەم=Bryn Elise|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622223544/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگێک دواتر، جۆش ئۆکۆنۆر و ماریۆن بەیڵی وەک شازادە چارڵز و شاژنی دایک بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|سەردێڕ='The Crown': Josh O'Connor to Play Prince Charles, Marion Bailey the Queen Mother|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180727111524/https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، ئیمێراڵد فێنێڵ وەک کامیلا شاند دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|سەردێڕ=The Crown casts Call the Midwife actress Emerald Fennell as Camilla Parker Bowles|دوایین=Kinane|یەکەم=Ruth|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181023220350/https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨، چارڵز دانس وەک لویس ماونتباتن دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|سەردێڕ=The Crown season 3 adds Charles Dance to cast – and here's who he's playing|دوایین=Edwards|یەکەم=Chris|ئیش=[[Digital Spy]]|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191023110714/https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە نیسانی ٢٠١٩، ئێما کۆرین وەک لیدی دیانا سپێنسەر بۆ وەرزی چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|سەردێڕ='The Crown' Just Cast Its Princess Diana|دوایین=Hall|یەکەم=Ellie|ئیش=[[BuzzFeed]]|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190409215337/https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; گیلیان ئەندەرسۆن، کە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩وە دەنگۆی گفتوگۆی ھەبوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی مارگرێت تاتچەر لە وەرزی چوارەمدا، لە ئەیلوولی ٢٠١٩ بە فەرمی بۆ ڕۆڵەکە پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |سەردێڕ=Gillian Anderson Joins 'The Crown' as Margaret Thatcher |دوایین=Nickolai |یەکەم=Nate |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160130/https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |سەردێڕ=Gillian Anderson Will Be Playing Margaret Thatcher In 'The Crown' |دوایین=Dahir |یەکەم=Ikran |ئیش=[[BuzzFeed News]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |سەردێڕ='The Crown' Officially Confirms Gillian Anderson As Margaret Thatcher For Season Four |دوایین=Haring |یەکەم=Bruce |ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ئیمێلدا ستۆنتۆن وەک جێگرەوەی کۆڵمان بۆ ڕۆڵی شاژن لە وەرزی پێنجەمدا ڕاگەیەندرا، ڕۆڵەکەشی لە وەرزی کۆتاییدا لە تەممووزدا بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;FinalSeasonAnnounce&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|سەردێڕ='The Crown' Will End After Season 5 With Imelda Staunton as Queen Elizabeth|دوایین=Ravindran|یەکەم=Manori|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200131153801/https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;/&gt; ھەروەھا لە تەممووزی ٢٠٢٠دا، لێسلی مانڤێڵ وەک بەرجەستەکاری شازادە مارگرێت ڕاگەیەندرا،&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|سەردێڕ=The Crown season 5 dubs Lesley Manville the new Princess Margaret|دوایین=Romano|یەکەم=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200703031838/https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگی دواتر، جۆناسان پڕایس و ئێلیزابێت دێبیکی وەک شازادە فیلیپ و دیانا (شازادەی وێڵز) دەستنیشانکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|سەردێڕ=Oscar-Nominated 'Game Of Thrones' Star Jonathan Pryce Cast As Prince Philip In 'The Crown'|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812221407/https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|سەردێڕ='The Crown' Adds Elizabeth Debicki As Princess Diana For Final Two Seasons|دوایین=Haring|یەکەم=Bruce|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200816210502/https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، دۆمینیک وێست لە گفتوگۆدا بوو بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە چارڵز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/10/the-crown-dominic-west-in-talks-prince-charles-1234600198/|سەردێڕ='The Crown': Dominic West In Talks To Play Prince Charles|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; دەستنیشانکردنی ئەو لە نیسانی ٢٠٢١دا پشتڕاستکرایەوە، کاتێک ڕێکەوتی دەستپێکردنی بەرھەمھێنانی وەرزی پێنجەم ڕاگەیەندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://people.com/royals/the-crown-season-5-start-filming-july-new-cast/|سەردێڕ=The Crown Season 5 to Begin Filming in July with All-New Cast|دوایین=Hill|یەکەم=Erin|ئیش=People Magazine|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/global/the-crown-season-5-filming-1234945760/|سەردێڕ='The Crown' Season 5 to Start Filming in July (EXCLUSIVE)|ئیش=Variety|یەکەم=Manori|دوایین=Ravindran|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢١، جۆنی لی میڵەر وەک جۆن مەیجەر دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/tv/news/e2-80-98the-crown-e2-80-99-jonny-lee-miller-to-play-prime-minister-john-major-in-season-5/ar-AALrn8v/|سەردێڕ='The Crown': Jonny Lee Miller To Play Prime Minister John Major In Season 5|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=Deadline|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، ئۆلیڤیا ویلیامز لە چاوپێکەوتنێکدا پشتڕاستی کردەوە کە وەک کامیلا پارکەر بۆوڵز بۆ وەرزەکانی پێنجەم و شەشەم پەیوەندی بە کاستەکەوە کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thetimes.com/article/olivia-williams-my-big-royal-comeback-now-im-playing-camilla-in-the-crown-9prhg3n09|سەردێڕ=Olivia Williams: My big royal comeback — now I'm playing Camilla in The Crown|دوایین=Smith|یەکەم=Julia Llewellyn|ئیش=The Times|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە تەممووزی ٢٠٢١، خانمەکتەر مارسیا وارن لە کاتی وێنەگرتندا وەک شاژنە ئێلیزابێتی دایک پەیوەندی بە کاستەکەوە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Wilkes, Neil|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Veteran actress Marcia Warren 'cast as The Queen Mother in The Crown' – Media Mole|ناونیشان=https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=amp.mediamole.co.uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210804071137/https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، دەستنیشانکردنی کڵۆدیا ھاریسۆن وەک شازادە ئان پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon|یەکەم=Naomi|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Crown season 5: Claudia Harrison cast as Princess Anne|ناونیشان=https://www.goodhousekeeping.com/uk/lifestyle/a37220677/the-crown-princess-anne-claudia-harrison/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Good Housekeeping|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; لە ئەیلوولی ٢٠٢١، خالید عەبدوڵڵا و سەلیم داو بۆ گێڕانی ڕۆڵی دۆدی فایەد و محەممەد ئەلفایەد ڕاگەیەندران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/news/the-crown-khalid-abdalla-dodi-al-fayed-salim-daw-mohammed-1235072176/|سەردێڕ='The Crown' Casts Khalid Abdalla as Dodi Fayed, Princess Diana's Tragic Boyfriend; Salim Daw to Play His Father (EXCLUSIVE)|دوایین=Yossman|یەکەم=K.J.|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; دواتر لەو مانگەدا، پشتڕاستکرایەوە کە تیمۆسی داڵتن وەک پیتەر تاونسێند دەستنیشانکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/09/25/timothy-daltons-licence-thrill-crown-audiences-princess-margarets/|سەردێڕ=Timothy Dalton's licence to thrill Crown audiences as Princess Margaret's former lover|دوایین=Singh|یەکەم=Anita|ئیش=The Telegraph|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ھومایۆن سەعید وەک دکتۆر حەسەنەت خان دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2022/streaming/news/the-crown-humayun-saeed-hasnat-khan-princess-diana-1235149744/|سەردێڕ='The Crown': Pakistani Star Humayun Saeed Cast as Princess Diana's Companion Dr Hasnat Khan in Hit Netflix Series (EXCLUSIVE)|دوایین=Ramachadran|یەکەم=Naman|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

گەڕان بەدوای ئەکتەردا بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە ویلیام و شازادە ھاری لە تەمەنی ھەرزەکاریدا بۆ وەرزی شەشەم، لە ئازاری ٢٠٢٢ دەستی پێکرد. ئەکتەرە نوێیەکەی شازادە ویلیام جێگەی سینان وێست دەگرێتەوە، کە وەک شازادە ویلیامی گەنج بۆ وەرزی پێنجەم دەستنیشانکرابوو، لەکاتێکدا پێشبینی دەکرا کاستە نوێیەکانی تری وەرزی پێنجەم بۆ وەرزی شەشەمیش بمێننەوە.&lt;ref name=&quot;WilliamHarryCastingSearch&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yossman |یەکەم=K.J. |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Netflix Set to Shoot 'The Crown' Season 6 This Summer, Looks to Cast Teenage Prince William and Harry |ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/global/prince-william-harry-the-crown-season-6-1235207823/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;
لە ئەیلوولی ٢٠٢٢دا، ڕاگەیەندرا کە ڕوفوس کامپا و ئێد مەکڤی ڕۆڵی شازادە ویلیام دەگێڕن، مێگ بێلامی ڕۆڵی کاترین میدڵتن دەگێڕێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-netflix-prince-william-kate-middleton-casting-1235106198/|سەردێڕ=Netflix Drama 'The Crown' Finds Its William And Kate: Two Actors To Play Prince &amp; Newcomer Cast As Kate Middleton In Season 6|ئیش=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |دوایین= Bamigboye|یەکەم= Baz |ڕێکەوت= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

==== مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان ====
بەرھەمھێنەرانی Left Bank ڕایان گەیاند کە لە دوو وەرزی یەکەمدا مووچەی سمیت لە فۆی زیاتر بووە، بەشێکی بەھۆی ناوبانگی ئەو لە زنجیرەی Doctor Who.&lt;ref name=&quot;FoySmithPay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|سەردێڕ=Claire Foy Was Paid Less Than Matt Smith on 'The Crown'|دوایین=Birnbaum|یەکەم=Debra|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180325213447/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەمە بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان، لەوانە دروستکردنی داواکارییەکی واژووکراو (petition) کە داوای لە سمیت دەکرد جیاوازیی نێوان مووچەکەی خۆی و فۆی ببەخشێتە سندووقی بەرگریی یاسایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|سەردێڕ=Petition Calls on Matt Smith to Donate Part of His Salary From 'The Crown' to Time's Up|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326200859/http://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; Time's up دواتر Left Bank داوای لێبووردنیان لە فۆی و سمیت کرد و وتیان کە ئەوان لە ناوەندی گەردەلوولێکی میدیاییدا بوون «بەبێ ئەوەی ھەڵەی خۆیان بێت»، ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەوان «بەرپرسن لە بوودجە و مووچەکان؛ ئەکتەرەکان ئاگاداری ئەوە نین کێ چەند وەردەگرێت و نابێت بە شەخسی بەرپرسیار بکرێن لە مووچەی ھاوکارەکانیان». ئەوان زیادیان کرد کە پشتگیریی «ھەوڵەکان بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لە فیلم و تەلەڤیزیۆندا دەکەن و پەرۆشن بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ کەمپەینی Time's Upی بەریتانی و پێشتریش لەگەڵ Era 50:50 قسەیان کردووە، کە گرووپێکن کەمپەین بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لەسەر شاشە و شانۆ دەکەن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|سەردێڕ='The Crown' Producers Apologize to Claire Foy, Matt Smith Over Gender Pay Scandal|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326200857/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سوزان ماکی، بەڕێوەبەری داھێنەری Left Bank، ئاماژەی بەوە کرد کە لە داھاتوودا ھیچ ئەکتەرێک مووچەکەی لەو خانمەکتەرە زیاتر نابێت کە ڕۆڵی شاژن دەگێڕێت.the Queen.&lt;ref name=&quot;FoySmithPay&quot;/&gt;
سەبارەت بە مشتومڕەکە، فۆی «سەرسام نەبوو» بەوەی کە بووە چیرۆکێکی گەورە، «لەو ڕووەوە کە درامایەکی ژن-تەوەر بوو».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|سەردێڕ=Claire Foy talks The Crown pay controversy: 'I'm not surprised people went, &quot;That's a bit odd{{&quot;'}}|دوایین=Collis|یەکەم=Clark|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326005935/http://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سمیت ئاماژەی بەوە کرد کە پشتگیریی فۆی دەکات و «خۆشحاڵە کە چارەسەر کرا و (بەرھەمھێنەران) قەرەبوویان کردەوە چونکە ئەوە پێویست بوو ڕووبدات». گۆڤاری The Hollywood Reporter ئاماژەی بەوە کردووە کە ڕوون نییە مەبەستی سمیت لە «چارەسەر بوو» چییە، چونکە نێتفلیکس و Left Bank لێدوانی زیاتریان نەدابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|سەردێڕ='The Crown' Star Matt Smith Breaks Silence on Claire Foy Pay-Disparity Controversy|دوایین=Lewis|یەکەم=Hilary|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180423224430/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فۆی دواتر ئەو ھەواڵانەی کە دەیانوت مووچەی پاشەکەوتووی وەرگرتووە بۆ ئەوەی مووچەکەی لەگەڵ ئەو یەکسان بێت، بەوە وەسف کرد کە «تەواو ڕاست نین».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|سەردێڕ=Claire Foy won't receive back pay for her role in 'The Crown' after gender pay gap dispute|دوایین=Fowler|یەکەم=Danielle|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|magazine=Harper's BAZAAR|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190225163017/https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== وێنەگرتن ===

== بڵاوکردنەوە ==
دوو ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026170236/http://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |سەردێڕ=''The Crown'' [Season 1, Episodes 1 &amp; 2] (15) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; یەکەم وەرزی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە سەرانسەری جیھاندا بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;PremiereDate&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Matt Smith's Netflix drama The Crown gets premiere date|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|magazine=Entertainment Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|یەکەم=Dylan|دوایین=Kickham|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414121555/http://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927214700/http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Radio Times |سەردێڕ=Claire Foy and Matt Smith face the challenges of royal life in new extended trailer for Netflix drama The Crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season2Release&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170810162238/http://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ='The Crown' Season 2 Sets Premiere Date, Releases First Trailer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی سێیەم لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Iannucci |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031050545/https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[TVLine]] |سەردێڕ='The Crown Season 3 (Finally!) Gets November Premiere Date at Netflix |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی چوارەم لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;S4Premiere&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanter |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820153937/https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='The Crown': Netflix Sets Premiere Date, Drops First Trailer For Season 4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season5Premiere&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bamigboye |یەکەم=Baz |بەستەری نووسەر=Baz Bamigboye|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ='The Crown' Gets November Premiere Date After Sensitive Behind-The-Scenes Discussions Following Death Of Queen |ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-season-5-premiere-date-netflix-queen-elizabeth-death-1235125467/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم و کۆتایی بە دوو بەش بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیان لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://deadline.com/2023/10/the-crown-final-season-premiere-dates-two-parts-trailer-1235567735/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline |سەردێڕ='The Crown' Final Season To Launch In 2 Parts; Premiere Dates Set; Watch Trailer}}&lt;/ref&gt;

وەرزی یەکەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200900/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 1 [DVD] [2017] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرانسەری جیھان لە ٧ی تشرینی دووەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200821/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 2 [DVD] [2018] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرانسەری جیھان لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی سێیەم بەشێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-03-DVD/dp/B088RXJF8Q |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 3 [DVD] [2020]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-03-Olivia-Colman/dp/B08F6JZBRK/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown – Season 03}}&lt;/ref&gt; وەرزی چوارەم لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-Amazon-Excl-DVD/dp/B094P1TYRZ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 4 (Amazon Excl.) [DVD] [2021]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-4-DVD/dp/B096TQ6BL6/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 4 [DVD]}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-05-DVD/dp/B0C59YP8PN/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 05 [DVD]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-5-DVD/dp/B0C3WV89CB |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 05 [DVD]}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-6-DVD/dp/B0DDPL9TYK/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 6 [DVD]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-06-Imelda-Staunton/dp/B0DBQ577MG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 06 [DVD]}}&lt;/ref&gt;

== پێشوازیکردن ==
=== وەڵامی ڕەخنەگرانە ===
[[پەڕگە:John Lithgow 8 by David Shankbone.jpg|وێنۆک|125px|ڕاست|جۆن لیسگۆ چەندین خەڵاتی بردەوە بە ڕۆڵی وینستۆن چەرچڵ.]]

تاج وەک درامایەک ستایشی کراوە، لەلایەن ڕۆژنامەی تەلەگرافەوە بە «باشترین ئۆپێرای تەلەڤیزیۆن» وەسف کراوە و ڕیزبەندی ٥/٥ی پێدراوە؛ بەڵام ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران، وەک لە ڕۆژنامەی تایمزدا، نیگەرانی خۆیان دەربڕی کە ھەندێک ئەڵقە لەسەر بنەمای ساختەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|سەردێڕ=The Crown, season 3 Netflix review|وێبگە=The Telegraph|یەکەم=Anita|دوایین= Singh|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200528151402/https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fact-from-fiction&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vickers |یەکەم=Hugo |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=How accurate is The Crown? We sort fact from fiction in the royal drama |ئیش=[[The Times]] |ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191204151714/https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; زنجیرەکە نمرەی گشتی ٨١٪ی لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] و ٧٨٪ لە مێتاکریتیک ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown|سەردێڕ=The Crown|بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown|سەردێڕ= The Crown|بڵاوکەرەوە=Metacritc}}&lt;/ref&gt;

وەرزی یەکەم ٨٨٪ ڕەخنەی ڕەخنەگرانەی ھەیە لەسەر کۆکەرەوەی پێداچوونەوەکانی ڕاتن تۆمەیتۆز، بە پشتبەستن بە ٧٤ پێداچوونەوە بە تێکڕای ڕیزبەندی ٨٫٦/١٠. کۆدەنگی ڕەخنەگرانەکەی دەڵێت «نمایشکردنی بەھێز و سینەماتۆگرافییەکی گەورە، تاج دەکاتە بەرھەمێکی ئاست بەرز کە شایەنی گەورەیی خۆی بێت.»&lt;ref name=&quot;rts1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |سەردێڕ=The Crown: Season 1 (2016) |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190410030239/https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;مێتاکریتیک نمرەی ٨١ لە کۆی ١٠٠ دەداتە وەرزی یەکەم، ئەمەش بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر.&lt;ref name=&quot;mcs1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|سەردێڕ=The Crown: Season 1|بڵاوکەرەوە=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191116085221/https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم و سێیەم و چوارەمیش بە ھەمان شێوە پێداچوونەوەی ئەرێنییان بەدەست ھێنا. کاردانەوە بۆ وەرزی پێنجەم، لەکاتێکدا ھێشتا ئەرێنی بوو، بەڵام لەچاو وەرزەکانی تر کەمتر بوو؛ لە ١٠٣ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٧١٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە، بە تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫٧٥/١٠، و کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت، «لە وەرزی پێنجەمدا، ئەستەمە چاوپۆشی لەو ھەستە بکرێت کە ئەم زنجیرەیە درەوشانەوەی لەدەست دواوە، بەڵام درامایەکی سەرنجڕاکێش و کاستێکی نایاب وەک گەوھەرەکانی تاج دەمێنێتەوە.»&lt;ref name=&quot;rts5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 5 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s05 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]]}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم نمرەی ٦٥ لە کۆی ١٠٠ لە کەناڵی مێتاکریتیک بەدەستھێناوە، لەسەر بنەمای ٣٧ ڕەخنەگر.&lt;ref name=&quot;mcs5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-5 |سەردێڕ=The Crown: Season 5 |بڵاوکەرەوە=[[Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم لە ٨٥ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٥٤٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە و تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫١/١٠؛ کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت «نواندنی چڕ و پڕی ئەلیزابێت دیبیکی وەک شازادەی وێڵز سەرنجڕاکێشە. سەرەڕای ئەوەش، وەرزی کۆتاییی زنجیرەی تاج زۆرجار وا نیشان دەدات کە حوکمڕانییەکەی لەو پەڕی لووتکەیەدایە.»&lt;ref name=&quot;rts6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە کەناڵی مێتاکریتیک، وەرزەی شەشەم نمرەی ٦١ لە کۆی ١٠٠ بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر ھەیە.&lt;ref name=&quot;rts6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; 

=== خەڵاتەکان و پاڵەوتنەکان ===
{{سەرەکی|لیستی خەڵاتەکان و پاڵاوتنەکان کە لەلایەن تاج وەرگیراون}}
زنجیرەکە بیست و چوار [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بەدەست ھێناوە، لەنێویاندا زنجیرە درامای نایاب بۆ وەرزی چوارەم و حەوت خەڵاتی بۆ کاستەکان.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/shows/crown|سەردێڕ=The Crown|وێبگە=Television Academy|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807133409/https://www.emmys.com/shows/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دوو جار خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما بەدەست ھێناوە، لە ئاھەنگەکانی ٧٤ و ٧٨، لەگەڵ بردنەوە زیاترەکانی نواندن بۆ کلێر فۆی، کۆڵمان، کۆرین، ئۆکۆنۆر، ئەندەرسۆن و دیبیکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|سەردێڕ=Crown, The|وێبگە=www.goldenglobes.com|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200402103745/https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== پێشانگای جلوبەرگ ==
جلوبەرگەکانی ھەردوو زنجیرەی ''تاج'' و ''گامبیتی شاژن'' لەلایەن مۆزەخانەی بروکلن نمایشکرا وەک بەشێک لە پێشانگای خەیاڵی شاژن و تاج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hk.asiatatler.com/life/queens-gambit-the-crown-virtual-exhibition |سەردێڕ=Costumes From Netflix's 'The Queen's Gambit' And 'The Crown' Featured At The Brooklyn Museum |وێبگە=Tatler Hong Kong |یەکەم=Jianne |دوایین=Soriano |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/queen_and_crown |سەردێڕ=The Queen and The Crown: A Virtual Exhibition of Costumes from 'The Queen's Gambit' and 'The Crown' |وێبگە=Brooklyn Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; جلوبەرگ و کەلوپەلی زنجیرەی تاج لەلایەن ھەڕاجگەران لە بۆنھامز (خانوویەکی تایبەتە بۆ مەزاتکردنی نێودەوڵەتی) لە شاری مایفەیر لە مانگی یەک تا ٤ی شوباتی ٢٠٢٤ نمایشکرابوون، پێش فرۆشتنی لە ٧ی شوبات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bonhams.com/stories/37329/ |سەردێڕ=The Crown at Bonhams &amp;#124; Exhibition, Auction Highlights, News &amp; More}}&lt;/ref&gt;

== زنجیرەی پێشوەختەی پێشبینیکراو ==
لە مانگی نیسانی ٢٠٢٢دا بڵاوکرایەوە کە نێتفلێکس و لێفت بانک وتووێژی سەرەتایییان کردووە سەبارەت بە زنجیرەیەکی پێشوەختە (چیرۆکەکەی باسی پێش چیرۆکی زنجیرەی بەرھەم ھاتوو دەکات)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='The Crown' Prequel: Netflix And Left Bank In Early-Stage Conversations|ناونیشان=https://deadline.com/2022/04/the-crown-prequel-netflix-and-left-bank-in-early-stage-conversations-1234997110/|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|دوایین=Goldbart|یەکەم=Max|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت زنجیرەکە باس لە نزیکەی ٥٠ ساڵ پێشتر بکات، بە مردنی شاژنە ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١ دەستی پێکردووە و لە دەوروبەری ھاوسەرگیریی شازادە ئەلیزابێت لە ساڵی ١٩٤٧ کۆتایی دێت. ھەروەھا بەپێی زانیارییەکان زنجیرەکە سەردەمی ئەو چوار پاشایە دەگرێتەوە کە لەو ماوەیەدا حوکمڕانییان کردووە: ئێدواردی حەوتەم، جۆرجی پێنجەم، ئێدواردی ھەشتەم و جۆرجی شەشەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A Sumptuous Prequel to The Crown May Be On the Horizon|ناونیشان=https://www.vogue.com/article/prequel-to-the-crown-may-be-on-the-horizon|ئیش=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|دوایین=Maitland|یەکەم=Hayley|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|The Crown (TV series)|تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
* {{Netflix title|80025678}}
* {{IMDb title|id=٤٧٨٦٨٢٤}}

{{تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|لەندەن}}

[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتان لە دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]]
[[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]]
[[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>16h2844270zdmggqtqeogg0djdqhucv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574281</id>
      <parentid>1574196</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T18:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>بەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1574281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98378" sha1="ravqlf3h1hve1iyr1gpdzibl84s1b68" xml:space="preserve">{{Infobox television
 |name = تاج
 |image = The Crown Title Card.jpg
 |genre = درامای مێژوویی
 |creator = [[پیتەر مۆرگان]]
 |starring = {{Plainlist|
&lt;!--Order of the cast is determined by the order that is given during the opening credits of the first episodes, per the MOS! New cast additions will be made based on when first credited. --&gt;
'''وەرزی ٢–١'''
* [[کلێر فۆی]]
* [[مات سمیس]]
* [[ڤەنێسە کیربی]]
* [[ئیلین ئاتکینز]]
* [[جێرمی نۆرسام]]
* [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]]
* [[بێن دانیاڵز]]
* [[گرێگ وایز]]
* [[جارێد ھاریس]]
* [[جۆن لیسگۆ]]
* [[ئەلێکس جێنینگز]]
* [[لیا ویلیامز]]
* [[ئانتۆن لێسەر]]
* [[ماتیوو گود]]
'''وەرزی ٤–٣'''
* [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]]
* [[تۆبیاس مێنزیس]]
* [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]]
* [[بێن دانیاڵز]]
* [[جاسۆن واتکینز]]
* [[ماریۆن بەیلی]]
* [[ئێرین دۆھێرتی]]
* [[جەین لاپۆتایر]]
* [[چارڵز دانس]]
* [[جۆش ئۆکۆنەر]]
* [[جیڕاڵدین چاپلین]]
* [[مایکڵ مالۆنی]]
* [[ئیمڕاڵد فێنێل]]
* [[ئەندرو بوچان]]
* [[ستیڤن بۆکسەر]]
* [[ئێما کۆرین]]
* [[ھانس زیمەر]]
; وەرزی ٦–٥
* [[ئیمێلدا ستاونتۆن]]
* جۆناسان پرایس
* لێسلی مانڤیل
* دۆمینیک وێست
* [[ئەلیزابێس دێبیکی]]
* جۆنی لی میلەر
* ئۆلیڤیا ویلیامز
* کلۆدیا ھاریسۆن
* ناتاشا مەکئێلھۆن
* مارشیا وارن
* سەلیم داو
* خالید عەبدوڵڵا
* بێرتی کارڤێڵ
* ئێد مەکڤی
* لۆسەر فۆرد
* مێگ بێلامی
}}
 |theme_music_composer = [[ھانس زیمەر]]
 |composer = {{Plainlist|
* ڕوبێرت گریگسۆن ویلیامز ({{Abbr|s.|seasons}} 1–2)
* لۆرن بالفی ({{Abbr|s.|season}} 2)
* مارتین فیپس ({{Abbr|s.|season}} 3)
}}
 |country = {{Plainlist|شانشینی یەکگرتوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27539739 |سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤ |ئیش=BBC News}}&lt;/ref&gt;
* ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/10/15/the-crown-claire-foy-and-matt-smith-on-the-making-of-the-100m-ne/ |سەردێڕ=The Crown: Claire Foy and Matt Smith on the making of the £100m Netflix series |یەکەم=Mick |دوایین=Brown |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
}}
 |language = ئینگلیزی
 |num_seasons = ٣
 |num_episodes = ٣٠
 |list_episodes = #Episodes
 |executive_producer = {{Plainlist|
* [[پیتەر مۆرگان]]
* ستێفن داڵدری
* ئاندی ھاریس
* فلیپ مارتین (دەرھێنەر)
* سوزان ماکی
* ماسیو بیام-شاو
* ڕۆبێرت فۆکس
* تانیا سێچھاتیان
* نینا وۆڵارسکی
* ئالی گۆس
}}
 |producer = ئاندریو ئیتۆن
 |location = شانشینی یەکگرتوو
 |runtime = ٤٧–٦١ خولەک
 |company = {{Plainlist|
* لێفت بانک
* سۆنی تەلەڤیزیۆن
}}
 |distributor = خزمەتگوزاری تەوژمکردنی نێتفلیکس
 |network = [[نێتفلیکس]]
 |picture_format = [[4K resolution|4K (Ultra-high-definition television|Ultra HD]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown |ناونیشان=http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |وێبگە=Real or Fake 4K |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170402081116/http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
 |first_aired = {{Start date|٢٠١٦|١١|٤}}
 |last_aired = {{End date|ئێستا}}
}}

'''تاج''' ({{بە ئینگلیزی |The Crown}}) زنجیرەیەکی دراماتیکی و مێژوویی و ژیاننامەییی تەلەڤیزیۆنییە کە باس لە سەردەمی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] دەکات. لە نووسین و ئامادەکردنی پیتەر مۆرگانە و لەلایەن لێفت بانک پیکچەر و [[سۆنی پیکچەرز تەلەڤیژن]] دروست کراوە. یەکەم ئەڵقەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە [[نێتفلیکس]] پەخشکرا و لە [[شانشینی یەکگرتوو]] بەرھەم ھێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=www.Netflix.com|ناونیشان=https://www.netflix.com/title/80025678|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216123411/https://www.netflix.com/title/80025678|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; مۆرگان لەو فیلم و درامایەی پێشکەشی کردووە: ''شاژن (٢٠٠٦ فیلم)'' و بەتایبەتی شانۆگەرییەکەی بە ناوی ''The Audience (٢٠١٣)''.

زنجیرەکە لە شەش وەرز پێکھاتووە کە نزیکەی شەش دەیە دەخایەنێت، کەمێک پێش ھاوسەرگیری شازادە ئێلیزابێت و فیلیپ ماونتباتن لە ساڵی ١٩٤٧ دەستی پێ دەکات و بە ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆتایی دێت، کاستی سەرەکیی زنجیرەکە ھەر دوو وەرز جارێک دەگۆڕێت. ڕۆڵی ئێلیزابێت لە وەرزی یەکەم و دووەم لەلایەن [[کلێر فۆی]] و لە وەرزی سێیەم و چوارەم لەلایەن ئۆلیڤیا کۆڵمان و [[ئیمێلدا ستاونتۆن]] لە وەرزی پێنج و شەشەمدا ڕۆڵی گێڕاوە.

وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی ئێڵستری لە شاری بۆرھێموود لە ویلایەتی ھێرتفۆردشایر کراوە، وێنەگرتنی شوێنەکان لە سەرانسەری بەریتانیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەنجامدرا. نێتفلێکس وەرزی یەکەمی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە، ئەڵقەی شەشەم لە دوو بەشدا بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیش لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.

فیلمی تاج بەھۆی نواندن و دەرھێنان و نووسین و سینەماکاری و بەھای بەرھەمھێنانییەوە ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا؛ بەڵام نادروستییە مێژوویییەکانی ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە، بەتایبەتی لە نیوەی دووەمی زنجیرەکەدا. زنجیرەکە چەندین خەڵاتی وەرگرتووە، لەوانە خەڵاتی پرایم تایم ئیمی بۆ زنجیرە درامای نایاب و دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما.

== پێشەکی ==
زنجیرەکە باس لە ژیانی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] دەکات، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[شازادە فیلیپ]] دەکات.&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Singh |یەکەم=Anita |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=£100m Netflix Series Recreates Royal Wedding |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160322133559/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەردەوام دەبێت بۆ سەرەتای سەدەی ٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Taylor|یەکەم=Derrick Bryson|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Netflix Renews 'The Crown' for a Sixth Season After All|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/07/09/arts/television/the-crown-season-6.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی یەکەمی زنجیرەکە ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٥٥ وێنا دەکات، کە ''وینستۆن چەرچڵ'' دەستی لەکار کێشایەوە وەک سەرۆک وەزیران و ''شازادە مارگرێتی'' خوشکی شاژن بڕیاریدا ھاوسەرگیریی لەگەڵ ''پیتەر تاونسێند'' نەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|سەردێڕ=The Crown: What year did Series 1 finish? What will be in season 2?|دوایین=Smith|یەکەم=Russ|وێبگە=Daily Express|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180126070641/https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی دووەمی زنجیرەکە قەیرانی سوێزی ساڵی ١٩٥٦ دەگرێتەوە، کە بووە ھۆی خانەنشینی ''ئەنتۆنی ئێدنی'' سەرۆک وەزیران؛ خانەنشینی سەرۆک وەزیران ''ھاڕۆڵد ماکمیلان''، لە ساڵی ١٩٦٣، دوای ئابڕووچوونەکەی پرۆفۆماو و لەدایکبوونی ''شازادە ئێدوارد''، لە ساڵی ١٩٦٤.&lt;ref name=&quot;KennedysCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |سەردێڕ='The Crown' Adds Michael C Hall &amp; Jodi Balfour As Jack &amp; Jackie Kennedy |دوایین=Tartaglione |یەکەم=Nancy |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525121555/https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی سێیەمی زنجیرەکە لە ساڵی ١٩٦٤ تا ١٩٧٧ دەگرێتەوە، لەگەڵ ھەڵبژاردنی ''ھاڕۆڵد ویلسۆن'' وەک سەرۆک وەزیران و بە ''سیلڤەر جوبیڵی'' کۆتایی دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان= https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|سەردێڕ='The Crown' Season 3: TV Review|دوایین=Fienberg|یەکەم=Daniel| magazine= [[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191105130150/https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ماوەی بوون بە سەرۆک وەزیرانی ''ئێدوارد ھیت'' دەگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;meet-the-cast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2019-11-17/meet-the-cast-of-the-crown-season-3/2/|سەردێڕ=Meet the cast of The Crown season 3|وێبگە=[[RadioTimes]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040504/https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2020-11-12/the-crown-season-four-cast-netflix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ''کامیلا شند'' دەردەکەوێت.&lt;ref name=&quot;meet-the-cast&quot;/&gt;
* وەرزی چوارەمی زنجیرەکە ماوەی سەرۆک وەزیرانی ''مارگرێت تاچەر'' لەنێوان ١٩٧٩ تا ١٩٩٠ دەگرێتەوە؛ و ھەروەھا تیشک دەخاتە سەر [[شازادە دایانا]].
* وەرزی پێنجەم ساڵانی ١٩٩١ تا ١٩٩٧ دەگرێتەوە، سەرنج دەخاتە سەر «جەنگی وێڵز» و جیابوونەوەی چارڵز و دیانا لە ئەنجامدا، ھەروەھا سەرھەڵدانی بنەماڵەی ئەلفەید و annus horribilis (ساڵێکی ترسناک)ی شاژن لە ساڵی ١٩٩٢.
* وەرزی شەشەم و کۆتا وەرز، ماوەی ساڵانی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٥ لە سەردەمی سەرۆک وەزیرانی تۆنی بلێر دەگرێتەوە. چوار ئەڵقەی یەکەم باس لە مردنی دیانا شازادەی وێڵز دەکات و شەش ئەڵقەی کۆتاییش باس لە یۆبیلی زێڕینی ئێلیزابێتی دووەم و مردنی شازادە مارگرێت و شاژنە ئێلیزابێتی شاژنی دایک و پەیوەندی سەرەتایی شازادە ولیام و کەیت میدڵتۆن و ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز دەکات.

== کاست و کارەکتەرەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی کەساتییەکانی تاج}}
* [[کلێر فۆی]] (وەرزی ١–٢، دیاریکراو بۆ بۆ وەرزی ٤) و [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[ئێلیزابێتی دووەم]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[مات سمیس]] (وەرزی ١–٢) و [[تۆبیاس مێنزیس]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[شازادە فیلیپ]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ڤەنێسە کیربی]] (وەرزی ١–٢) و [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شازادە مارگرێت&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ئیلین ئاتکینز]] بە ڕۆڵی شاژن ماری (وەرزی ١)&lt;ref name=&quot;geeksofdoom&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geeksofdoom.com/2016/01/06/trailers-netflix-the-crown-the-get-down |سەردێڕ=Trailers for Netflix series 'The Crown,' and 'The Get Down' |وێبگە=Geeks of Doom |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
* [[جێرمی نۆرسام]] بە ڕۆڵی ئەنتۆنی ئێدن (وەرزی ١–٢)&lt;ref name=&quot;finalreel&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix/ |سەردێڕ=The Crown trailer: First look at Peter Morgan's Netflix drama |وێبگە=Final Reel |دوایین=Lloyd |یەکەم=Kenji |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022148/http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]] (وەرزی ١–٢) و [[ماریۆن بەیلی]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێت شاژنی دایک&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[بێن دانیاڵز]] بە ڕۆڵی گرووپی کاپتن پیتەر تاونسێند (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |سەردێڕ=Why Britain's psyche is gripped by a different kind of royal fever |ئیش=[[The Guardian]] |یەکەم=Vanessa |دوایین=Thorpe |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161127231646/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[گرێگ وایز]] (وەرزی ١–٢) و [[چارڵز دانس]] (وەرزی ٣، دیاریکراو بۆ وەرزی ٤) بە ڕۆڵی لویس، ئێرل ماونتباتنی بۆرما
* [[جارێد ھاریس]] بە ڕۆڵی جۆرجی شەشەم (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[جۆن لیسگۆ]] بە ڕۆڵی وینستۆن چەرچڵ (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢–٣)&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ئەلێکس جێنینگز]] (وەرزی ١–٢) و دێریک جاکوبی (دیاریکراو بۆ وەرزی ٣) بە ڕۆڵی شازادە ئێدوارد، دوک ویندسۆر
* [[لیا ویلیامز]] (وەرزی ١–٢) و [[جیڕاڵدین چاپلین]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی والیس، دوشسی ویندسۆر
* [[ئانتۆن لێسەر]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ماکمیلان (وەرزی ٢)&lt;ref name=&quot;LesserCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |یەکەم=Sarah |دوایین=Lee |سەردێڕ=Filming The Crown: on the set of the lavish Netflix series – in pictures |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170130175420/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ماتیوو گود]] (وەرزی ٢) و [[بێن دانیاڵز]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی ئانتۆنی ئارمسترانگ-جۆنز، ئێرل سنودۆن&lt;ref name=&quot;GoodeCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |سەردێڕ=Downton Abbey's Matthew Goode is joining the cast of Netflix's The Crown |وێبگە=Digital Spy |یەکەم=Ian |دوایین=Sandwell |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923053856/http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[جاسۆن واتکینز]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ویلسۆن (وەرزی ٣)
* [[ئێرین دۆھێرتی]] بە ڕۆڵی شازادە ئان (وەرزی ٣–٤)
* [[جەین لاپۆتایر]] بە ڕۆڵی شازادە ئالیس بەتنبێرگ (وەرزی ٣)&lt;!-- ١٠١ ١٠٥ ٢٠٢ ٢٠٩ --&gt;
* [[جۆش ئۆکۆنەر]] بە ڕۆڵی چارڵز، شازادەی وێڵز (وەرزی ٣–٤)
* [[مایکڵ مالۆنی]] بە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣)
* [[ئیمڕاڵد فێنێل]] بە ڕۆڵی کامیلا پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣–٤)
* [[ئەندرو بوچان]] بە ڕۆڵی ئەندرو پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣، دووبارەکردنەوە لە وەرزی ٤)
* [[ئێما کۆرین]] بە ڕۆڵی [[شازادە دایانا|شازادە دیانا]] (وەرزی ٤)
* [[ستیڤن بۆکسەر]] بە ڕۆڵی دەنیس تاچەر (وەرزی ٤)
* ئیمراڵد فێنێڵ (وەرزی ٤، وەک میوان لە وەرزی ٣)
* ئۆلیڤیا ویلیامز (وەرزی ٥–٦) لە ڕۆڵی کامێلا پارکەر بۆڵز
* جۆنی لی میڵەر (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی جۆن مەیجەر
* ناتاشا مەک ئێڵھۆن (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی پێنیلۆپی کناچبوڵ، کونتێس ماونتباتن لە بێرمە
* بێرتی کارڤێڵ (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی تۆنی بڵێر
* سەلیم داو (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی محەممەد ئەلفاید
* خالید عەبدوڵڵا (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی دۆدی فاید
* ئێد مەکڤای (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ویلیام لە وێڵز
* لویسەر فۆرد (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ھاری لە وێڵز
* میگ بێلامی (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی کاترین میدڵتۆن

=== ئەکتەرە دیارەکان (میوان) ===
ئەم ئەکتەرانە لە تایتڵی سەرەتای یەک یان دوو ئەڵقەی وەرزەکاندا ناویان ھاتووە:
* ستیفن دیلان: لە ڕۆڵی گراھام سادەرلاند، ئەو وێنەکێشە بەناوبانگەی وێنەی چەرچڵ دەکێشێت (وەرزی ١).
* جێما وێلان: لە ڕۆڵی پاتریشیا کامپبێڵ، سکرتێرەی لۆرد ئالترینچام (وەرزی ٢).
* جۆن ھێفێرنان: لە ڕۆڵی لۆرد ئالترینچام، ئەو نووسەرەی ڕەخنەی توندی لە شاژن ئێلیزابێتی دووەم گرت (وەرزی ٢).
* پاوڵ سپارکس: لە ڕۆڵی بیڵی گراھام، قەشەیەکی ئەمریکیی دیار کە ئێلیزابێت ڕاوێژی پێ دەکات (وەرزی ٢).
* مایکل سی ھۆڵ: لە ڕۆڵی جۆن ئێف کەنەدی، سەرۆکی ئەمریکا کە سەردانی ئێلیزابێت دەکات (وەرزی ٢).
* جۆدی بالفۆر: لە ڕۆڵی جاکلین کەنەدی، خانمی یەکەمی ئەمریکا (وەرزی ٢).
* بێرگھارت کلاوسنەر: لە ڕۆڵی دکتۆر کورت ھان، دامەزرێنەری قوتابخانەی گۆردۆنستۆن (وەرزی ٢).
* فین ئیلیۆت: لە ڕۆڵی شازادە فلیپ لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢ و ٣).
* جوولیان بارینگ: لە ڕۆڵی شازادە چارڵز لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢).
* کلانسی بڕاون: لە ڕۆڵی لیندۆن بی جۆنسن، سەرۆکی ئەمریکا دوای کەنەدی (وەرزی ٣).
* جەین لاپۆتێر، ڕۆزالیند نایت و سۆفی لی ستۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیس، دایکی شازادە فلیپ (وەرزەکانی ١، ٢، ٣).
* مارک لویس جۆنز: لە ڕۆڵی ئێدوارد میڵوارد، مامۆستای زمانی وێڵزیی شازادە چارڵز (وەرزی ٣).
* تیم مەکمولان: لە ڕۆڵی ڕۆبن ودز، ڕاگری کڵێسای ویندسۆر (وەرزی ٣).
* مایکڵ مالۆنی: لە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣).
* ئاندرو بووکان و دانیال فلین: لە ڕۆڵی ئەندرۆ پارکەر بۆڵز، ھاوسەری یەکەمی کامێلا (وەرزی ٣، ٤، ٥).
* ھاری ترێداوەی: لە ڕۆڵی ڕۆدی لێوێلین، خۆشەویستەکەی شازادە مارگرێت (وەرزی ٣ و ٤).
* تۆم بروک: لە ڕۆڵی مایکڵ فایگان، ئەو پیاوەی لە ساڵی ١٩٨٢ چووە ناو ژووری نوستنی شاژن (وەرزی ٤).
* ڕیچارد ڕۆکسبۆرگ: لە ڕۆڵی بۆب ھۆک، سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا (وەرزی ٤).
* تۆم بێرک: لە ڕۆڵی دێریک «دازڵ» جێنینگز، فەرمانبەر و ھاوڕێی شازادە مارگرێت (وەرزی ٤).
* نیکۆڵاس فارێڵ: لە ڕۆڵی مایکڵ شیا، سکرتێری ڕۆژنامەوانیی ئێلیزابێت (وەرزی ٤).
* پراسانا پواناراجا: لە ڕۆڵی مارتن بەشیر، ئەو ڕۆژنامەنووسەی چاوپێکەوتنە بەناوبانگەکەی لەگەڵ شازادە دیانا ئەنجام دا (وەرزی ٥).
* ئیڤ بێست: لە ڕۆڵی کارۆڵ میدڵتۆن، دایکی کاترین میدڵتۆن (وەرزی ٦).
* ڤیۆلا پرێتێجۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئێلیزابێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ٦).
* بۆ گادزدۆن: لە ڕۆڵی شازادە مارگرێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ١، ٣، ٦).

== ئەڵقەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}}
{{:پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}}

== بەرھەمھێنان ==
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا، [[نێتفلیکس]] ڕای گەیاند قۆناغی ڕۆڵگێڕانی ''The Audience''ی ساڵی ٢٠١٣ دەگونجێت بۆ زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|بڵاوکەرەوە=BBC|وێبگە=www.bbc.co.uk|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Netflix to adapt Queen Elizabeth II play The Audience|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103141125/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پیتەر مۆرگان کە فیلمی شاژن و شانۆگەری ساڵی ٢٠٠٦ی نووسیوە، نووسەری سەرەکیی تاجە&lt;ref name=&quot;PeterMorgan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ئیش=[[BBC News]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925164442/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دەرھێنەرانی وەرزی یەکەم بریتین لە ''ستیڤن دالدری،'' ''فیلیپ مارتین،'' ''جوولیان جارۆڵد،'' و ''بنیامین کارۆن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104210312/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دە ئەڵقەی وەرزی یەکەم گرانترین بەشی دراماکە بوو لەلایەن نێتفلیکس و لێفت بانک پیکچەرز بەرھەم ھێنراوە و بەلایەنی کەمەوە ١٠٠ ملیۆن پاوەن تێچووی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Made in the UK:The Crown |ناونیشان=http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161120010308/http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |وێبگە=British Film Commission |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |سەردێڕ=The Crown: the Royal family are 'nervous' about Netflix's new £100 million series |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160801081526/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uk.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |سەردێڕ=Matt Smith starring in Netflix series, The Crown |وێبگە=IGN |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|یەکەم=Anthony |دوایین=Couto |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040438/https://www.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزێکی دووەم ڕا سپێردرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix's glittering Crown could leave BBC looking a little dull |ناونیشان=https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ئیش=[[The Guardian]] |نووسەر=Martinson, Jane |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101152930/https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TelegraphOct2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161022045723/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ئەو زنجیرەیەی کە بەنیاز بوون شەست ئەڵقە بخایەنێت لەماوەی زیاتر لە شەش وەرزدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fascism Was Finished, Socialism Had Begun|ڕێکەوت=٢٠١٤|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.5040/9780755619078.ch-005|ئیش=In The Name of The People|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، «بەرھەمھێنانی پێشوەختە» دەستی پێ کرد لە وەرزی سێیەم و چوارەمی پێشبینیکراودا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&amp;lt;xref ref-type=&quot;fn&quot; rid=&quot;fn1&quot;&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/xref&amp;gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}&lt;/ref&gt; و لە مانگی کانوونی دووەمدا، نێتفلیکس جەختی کردەوە کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم نوێ کراوەتەوە&lt;ref name=&quot;THRSeason3&amp;4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|سەردێڕ='The Crown' Season 3: All the Details (So Far)|دوایین=Bentley|یەکەم=Jean|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6wj076dsM?url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، مۆرگان ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی پێنجەم و کۆتایی نوێکراوەتەوە مۆرگان دەربارەی کۆتاییی ھاتنی زنجیرەکە بە پێنج وەرز کە بڕیار بوو بۆ ماوەی شەش وەرز بەردەوام بێت، لە کاتی دروستکردنی چیرۆک بۆ وەرزی پێنجەم وتی «بۆ من ڕوون بوو کە ئەمە کاتێکی گونجاو و شوێنی وەستانە.» نێتفلیکس و سۆنی پشتگیریی بڕیارەکەی مۆرگانیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&amp;lt;xref ref-type=&quot;fn&quot; rid=&quot;fn1&quot;&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/xref&amp;gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٠، نێتفلیکس ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە وەرزی شەشەمی دەبێت وەک ئەوەی کە لە بنەڕەتەوە بەنیاز بوون. مۆرگان وتی «کاتێک باس لە چیرۆکەکان دەکرێت بۆ وەرزی پێنجەم کە لە گفتوگۆدا بووین، بەم زووانە دەردەکەوێت کە بۆ ئەوەی دادپەروەری بۆ دەوڵەمەندی و ئاڵۆزی چیرۆکەکە بھێنین، دەبێت بگەڕێینەوە سەر پلانی سەرەکی و شەش وەرز دروست بکەین» ئەو ئەوەشی وت «کە دوو وەرزی ڕابردوو توانایان پێ دەدا کە بەھەمان ماوە وردەکاریی زیاتر لەخۆبگرێت»&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|سەردێڕ='The Crown' Will Run For Six Seasons After Peter Morgan Changes Mind On Fifth Series Finale|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200711084310/https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەتا ساڵی ٢٠٢٠، تێچووی خەمڵێنراوی بەرھەمھێنانی زنجیرەی «تاج» بە ٢٦٠ ملیۆن دۆلار خەمڵێنراوە، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە گرانترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی مێژوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/nov/16/from-the-crown-to-game-of-thrones-whats-the-most-expensive-tv-show-ever|سەردێڕ=From The Crown to Game of Thrones: what's the most expensive TV show ever?|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|newspaper=The Guardian|یەکەم=Jack |دوایین=Seale|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

=== کاستینگ ===
تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤، کلێر فۆی چووە ناو گفتوگۆکانەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێتی دووەم.&lt;ref name=&quot;FoyCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|سەردێڕ=Netflix's 'The Crown' Finds Its Queen In Claire Foy|دوایین=Jaafar|یەکەم=Ali|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124070915/http://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ئایاری ٢٠١٥، ڤەنێسە کیربی لە گفتوگۆدا بوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Vanessa Kirby To Play Princess Margaret In Netflix's 'The Crown' |ناونیشان=https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616103414/https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠١٥، جۆن لیتگۆ وەک وینستن چێرچل و مات سمیس وەک شازادە فیلیپ دەستنیشانکران، فۆی وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|سەردێڕ='Doctor Who' Alum Matt Smith Cast in Netflix's 'The Crown' with John Lithgow, Claire Foy|دوایین=Wagmeister|یەکەم=Elizabeth|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180324223726/https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڤیکتۆریا ھاملتۆن، جارێد ھاریس و ئایلین ئەتکینز ھەروەھا لە وەرزی یەکەمدا ڕۆڵیان دەگێڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|سەردێڕ='The Crown' Trailer: First Look At Netflix's Queen Elizabeth Drama Series|دوایین=N'Duka|یەکەم=Amanda|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124071052/http://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فۆی ڕۆڵی خۆی وەک شاژنی گەنج لە چەند دیمەنێکی کورتدا (کامیۆ) لە وەرزەکانی ٤، ٥ و ٦دا دووبارە کردەوە. بۆ دەرکەوتنی لە ئەڵقەی «٤٨:١» کە ئەڵقەی ھەشتەمی وەرزی چوارەم بوو، فۆی خەڵاتێکی ئێمی (Emmy) بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hollywoodlife.com/2022/11/09/claire-foy-the-crown-season-5-cameo-appearance/|سەردێڕ='The Crown' Season 5: Claire Foy Reprises Queen Elizabeth II Role In Surprise Cameo Appearance|ئیش=Hollywood Life|یەکەم=Avery|دوایین=Thompson|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vulture.com/article/the-crown-recap-season-4-episode-8-48-1.html|سەردێڕ=The Crown Recap: Queen of Denial|ئیش=Vulture|یەکەم=Sarene|دوایین=Leeds|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

بەرھەمھێنەران لەگەڵ چوونە پێشەوەی ھێڵی کاتیی چیرۆکەکە، ھەر دوو وەرز جارێک ئەکتەری بەتەمەنتریان بۆ ڕۆڵە بەردەوامەکان دادەنا. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، ئۆلیڤیا کۆڵمان وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref name=&quot;ColmanCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|سەردێڕ=Olivia Colman Joins 'The Crown' as Queen Elizabeth for Seasons 3 and 4|دوایین=Birnbaum|یەکەم=Olivia|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171027001128/http://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا کانوونی دووەمی ٢٠١٨، ھێلێنا بۆنھام کارتەر و پاوڵ بێتانی لە گفتوگۆدا بوون بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت و شازادە فیلیپ بۆ ئەو وەرزانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|سەردێڕ='The Crown': Helena Bonham Carter Poised To Play Princess Margaret|دوایین=Petski|یەکەم=Denise|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180106063749/http://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BettanyTalks&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|سەردێڕ=The Crown: Paul Bettany in talks to play Prince Philip|دوایین=Maslow|یەکەم=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180121011838/https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە کۆتایی مانگدا، بێتانی ناچار بوو پاشەکشە بکات بەھۆی پابەندبوونی بە کاتەوە.&lt;ref name=&quot;BettanyOut&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|سەردێڕ=The Crown's Third Season Is Minus a Prince Philip as Paul Bettany Bows Out|دوایین=Miller|یەکەم=Julie|magazine=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040439/https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کۆتایی ئازاری ٢٠١٨، تۆبایاس مێنزیس وەک شازادە فیلیپ بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|سەردێڕ='The Crown' Sets 'Outlander's Tobias Menzies As New Prince Philip|دوایین=Fleming|یەکەم=Mike Jr.|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180329054323/http://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای ئایاری ٢٠١٨، پشتڕاستکرایەوە کە بۆنھام کارتەر لەگەڵ جەیسن واتکینز (وەک سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسن) دەستنیشانکراون.&lt;ref name=&quot;CarterConfirm&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|سەردێڕ='The Crown' Officially Casts Helena Bonham Carter, Adds Jason Watkins for Season 3|دوایین=Otterson|یەکەم=Joe|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503183250/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگی دواتر، بێن دانیێڵز وەک تۆنی ئارمسترۆنگ-جۆنز بۆ وەرزی سێیەم دەستنیشانکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|سەردێڕ='The Crown': 'The Exorcist' Star Ben Daniels To Play Antony Armstrong-Jones In Season 3 Of Netflix's Royal Drama|دوایین=White|یەکەم=Peter|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620231914/https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ پەیوەندیکردنی ئیرین دۆھێرتی بە زنجیرەکەوە وەک شازادە ئان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|سەردێڕ='The Crown' Casts Its Princess Anne (Exclusive)|دوایین=Sandberg|یەکەم=Bryn Elise|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622223544/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگێک دواتر، جۆش ئۆکۆنۆر و ماریۆن بەیڵی وەک شازادە چارڵز و شاژنی دایک بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|سەردێڕ='The Crown': Josh O'Connor to Play Prince Charles, Marion Bailey the Queen Mother|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180727111524/https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، ئیمێراڵد فێنێڵ وەک کامیلا شاند دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|سەردێڕ=The Crown casts Call the Midwife actress Emerald Fennell as Camilla Parker Bowles|دوایین=Kinane|یەکەم=Ruth|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181023220350/https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨، چارڵز دانس وەک لویس ماونتباتن دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|سەردێڕ=The Crown season 3 adds Charles Dance to cast – and here's who he's playing|دوایین=Edwards|یەکەم=Chris|ئیش=[[Digital Spy]]|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191023110714/https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە نیسانی ٢٠١٩، ئێما کۆرین وەک لیدی دیانا سپێنسەر بۆ وەرزی چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|سەردێڕ='The Crown' Just Cast Its Princess Diana|دوایین=Hall|یەکەم=Ellie|ئیش=[[BuzzFeed]]|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190409215337/https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; گیلیان ئەندەرسۆن، کە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩وە دەنگۆی گفتوگۆی ھەبوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی مارگرێت تاتچەر لە وەرزی چوارەمدا، لە ئەیلوولی ٢٠١٩ بە فەرمی بۆ ڕۆڵەکە پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |سەردێڕ=Gillian Anderson Joins 'The Crown' as Margaret Thatcher |دوایین=Nickolai |یەکەم=Nate |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160130/https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |سەردێڕ=Gillian Anderson Will Be Playing Margaret Thatcher In 'The Crown' |دوایین=Dahir |یەکەم=Ikran |ئیش=[[BuzzFeed News]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |سەردێڕ='The Crown' Officially Confirms Gillian Anderson As Margaret Thatcher For Season Four |دوایین=Haring |یەکەم=Bruce |ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ئیمێلدا ستۆنتۆن وەک جێگرەوەی کۆڵمان بۆ ڕۆڵی شاژن لە وەرزی پێنجەمدا ڕاگەیەندرا، ڕۆڵەکەشی لە وەرزی کۆتاییدا لە تەممووزدا بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;FinalSeasonAnnounce&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|سەردێڕ='The Crown' Will End After Season 5 With Imelda Staunton as Queen Elizabeth|دوایین=Ravindran|یەکەم=Manori|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200131153801/https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;/&gt; ھەروەھا لە تەممووزی ٢٠٢٠دا، لێسلی مانڤێڵ وەک بەرجەستەکاری شازادە مارگرێت ڕاگەیەندرا،&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|سەردێڕ=The Crown season 5 dubs Lesley Manville the new Princess Margaret|دوایین=Romano|یەکەم=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200703031838/https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگی دواتر، جۆناسان پڕایس و ئێلیزابێت دێبیکی وەک شازادە فیلیپ و دیانا (شازادەی وێڵز) دەستنیشانکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|سەردێڕ=Oscar-Nominated 'Game Of Thrones' Star Jonathan Pryce Cast As Prince Philip In 'The Crown'|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812221407/https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|سەردێڕ='The Crown' Adds Elizabeth Debicki As Princess Diana For Final Two Seasons|دوایین=Haring|یەکەم=Bruce|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200816210502/https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، دۆمینیک وێست لە گفتوگۆدا بوو بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە چارڵز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/10/the-crown-dominic-west-in-talks-prince-charles-1234600198/|سەردێڕ='The Crown': Dominic West In Talks To Play Prince Charles|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; دەستنیشانکردنی ئەو لە نیسانی ٢٠٢١دا پشتڕاستکرایەوە، کاتێک ڕێکەوتی دەستپێکردنی بەرھەمھێنانی وەرزی پێنجەم ڕاگەیەندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://people.com/royals/the-crown-season-5-start-filming-july-new-cast/|سەردێڕ=The Crown Season 5 to Begin Filming in July with All-New Cast|دوایین=Hill|یەکەم=Erin|ئیش=People Magazine|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/global/the-crown-season-5-filming-1234945760/|سەردێڕ='The Crown' Season 5 to Start Filming in July (EXCLUSIVE)|ئیش=Variety|یەکەم=Manori|دوایین=Ravindran|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢١، جۆنی لی میڵەر وەک جۆن مەیجەر دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/tv/news/e2-80-98the-crown-e2-80-99-jonny-lee-miller-to-play-prime-minister-john-major-in-season-5/ar-AALrn8v/|سەردێڕ='The Crown': Jonny Lee Miller To Play Prime Minister John Major In Season 5|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=Deadline|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، ئۆلیڤیا ویلیامز لە چاوپێکەوتنێکدا پشتڕاستی کردەوە کە وەک کامیلا پارکەر بۆوڵز بۆ وەرزەکانی پێنجەم و شەشەم پەیوەندی بە کاستەکەوە کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thetimes.com/article/olivia-williams-my-big-royal-comeback-now-im-playing-camilla-in-the-crown-9prhg3n09|سەردێڕ=Olivia Williams: My big royal comeback — now I'm playing Camilla in The Crown|دوایین=Smith|یەکەم=Julia Llewellyn|ئیش=The Times|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە تەممووزی ٢٠٢١، خانمەکتەر مارسیا وارن لە کاتی وێنەگرتندا وەک شاژنە ئێلیزابێتی دایک پەیوەندی بە کاستەکەوە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Wilkes, Neil|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Veteran actress Marcia Warren 'cast as The Queen Mother in The Crown' – Media Mole|ناونیشان=https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=amp.mediamole.co.uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210804071137/https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، دەستنیشانکردنی کڵۆدیا ھاریسۆن وەک شازادە ئان پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon|یەکەم=Naomi|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Crown season 5: Claudia Harrison cast as Princess Anne|ناونیشان=https://www.goodhousekeeping.com/uk/lifestyle/a37220677/the-crown-princess-anne-claudia-harrison/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Good Housekeeping|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; لە ئەیلوولی ٢٠٢١، خالید عەبدوڵڵا و سەلیم داو بۆ گێڕانی ڕۆڵی دۆدی فایەد و محەممەد ئەلفایەد ڕاگەیەندران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/news/the-crown-khalid-abdalla-dodi-al-fayed-salim-daw-mohammed-1235072176/|سەردێڕ='The Crown' Casts Khalid Abdalla as Dodi Fayed, Princess Diana's Tragic Boyfriend; Salim Daw to Play His Father (EXCLUSIVE)|دوایین=Yossman|یەکەم=K.J.|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; دواتر لەو مانگەدا، پشتڕاستکرایەوە کە تیمۆسی داڵتن وەک پیتەر تاونسێند دەستنیشانکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/09/25/timothy-daltons-licence-thrill-crown-audiences-princess-margarets/|سەردێڕ=Timothy Dalton's licence to thrill Crown audiences as Princess Margaret's former lover|دوایین=Singh|یەکەم=Anita|ئیش=The Telegraph|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ھومایۆن سەعید وەک دکتۆر حەسەنەت خان دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2022/streaming/news/the-crown-humayun-saeed-hasnat-khan-princess-diana-1235149744/|سەردێڕ='The Crown': Pakistani Star Humayun Saeed Cast as Princess Diana's Companion Dr Hasnat Khan in Hit Netflix Series (EXCLUSIVE)|دوایین=Ramachadran|یەکەم=Naman|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

گەڕان بەدوای ئەکتەردا بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە ویلیام و شازادە ھاری لە تەمەنی ھەرزەکاریدا بۆ وەرزی شەشەم، لە ئازاری ٢٠٢٢ دەستی پێکرد. ئەکتەرە نوێیەکەی شازادە ویلیام جێگەی سینان وێست دەگرێتەوە، کە وەک شازادە ویلیامی گەنج بۆ وەرزی پێنجەم دەستنیشانکرابوو، لەکاتێکدا پێشبینی دەکرا کاستە نوێیەکانی تری وەرزی پێنجەم بۆ وەرزی شەشەمیش بمێننەوە.&lt;ref name=&quot;WilliamHarryCastingSearch&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yossman |یەکەم=K.J. |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Netflix Set to Shoot 'The Crown' Season 6 This Summer, Looks to Cast Teenage Prince William and Harry |ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/global/prince-william-harry-the-crown-season-6-1235207823/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;
لە ئەیلوولی ٢٠٢٢دا، ڕاگەیەندرا کە ڕوفوس کامپا و ئێد مەکڤی ڕۆڵی شازادە ویلیام دەگێڕن، مێگ بێلامی ڕۆڵی کاترین میدڵتن دەگێڕێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-netflix-prince-william-kate-middleton-casting-1235106198/|سەردێڕ=Netflix Drama 'The Crown' Finds Its William And Kate: Two Actors To Play Prince &amp; Newcomer Cast As Kate Middleton In Season 6|ئیش=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |دوایین= Bamigboye|یەکەم= Baz |ڕێکەوت= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

==== مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان ====
بەرھەمھێنەرانی لێفت بانک ڕایان گەیاند کە لە دوو وەرزی یەکەمدا مووچەی سمیس لە فۆی زیاتر بووە، بەشێکی بەھۆی ناوبانگی ئەو لە زنجیرەی Doctor Who.&lt;ref name=&quot;FoySmithPay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|سەردێڕ=Claire Foy Was Paid Less Than Matt Smith on 'The Crown'|دوایین=Birnbaum|یەکەم=Debra|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180325213447/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەمە بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان، لەوانە دروستکردنی داواکارییەکی واژووکراو (petition) کە داوای لە سمیس دەکرد جیاوازیی نێوان مووچەکەی خۆی و فۆی ببەخشێتە سندووقی بەرگریی یاسایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|سەردێڕ=Petition Calls on Matt Smith to Donate Part of His Salary From 'The Crown' to Time's Up|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326200859/http://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; Time's up دواتر لێفت بانک داوای لێبووردنیان لە فۆی و سمیس کرد و وتیان کە ئەوان لە ناوەندی گەردەلوولێکی میدیاییدا بوون «بەبێ ئەوەی ھەڵەی خۆیان بێت»، ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەوان «بەرپرسن لە بوودجە و مووچەکان؛ ئەکتەرەکان ئاگاداری ئەوە نین کێ چەند وەردەگرێت و نابێت بە شەخسی بەرپرسیار بکرێن لە مووچەی ھاوکارەکانیان». ئەوان وتشیان کە پشتگیریی «ھەوڵەکان بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لە فیلم و تەلەڤیزیۆندا دەکەن و پەرۆشن بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ کەمپەینی Time's Upی بەریتانی و پێشتریش لەگەڵ Era 50:50 قسەیان کردووە، کە گرووپێکن کەمپەین بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لەسەر شاشە و شانۆ دەکەن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|سەردێڕ='The Crown' Producers Apologize to Claire Foy, Matt Smith Over Gender Pay Scandal|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326200857/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سوزان ماکی، بەڕێوەبەری داھێنەری لێفت بانک، ئاماژەی بەوە کرد کە لە داھاتوودا ھیچ ئەکتەرێک مووچەکەی لەو خانمەکتەرە زیاتر نابێت کە ڕۆڵی شاژن دەگێڕێت.&lt;ref name=&quot;FoySmithPay&quot;/&gt;
سەبارەت بە مشتومڕەکە، فۆی «سەرسام نەبوو» بەوەی کە بووە چیرۆکێکی گەورە، «لەو ڕووەوە کە درامایەکی ژن-تەوەر بوو».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|سەردێڕ=Claire Foy talks The Crown pay controversy: 'I'm not surprised people went, &quot;That's a bit odd{{&quot;'}}|دوایین=Collis|یەکەم=Clark|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326005935/http://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سمیس ئاماژەی بەوە کرد کە پشتگیریی فۆی دەکات و «خۆشحاڵە کە چارەسەر کرا و (بەرھەمھێنەران) قەرەبوویان کردەوە چونکە ئەوە پێویست بوو ڕووبدات». گۆڤاری The Hollywood Reporter ئاماژەی بەوە کردووە کە ڕوون نییە مەبەستی سمیس لە «چارەسەر بوو» چییە، چونکە نێتفلیکس و لێفت بانک لێدوانی زیاتریان نەدابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|سەردێڕ='The Crown' Star Matt Smith Breaks Silence on Claire Foy Pay-Disparity Controversy|دوایین=Lewis|یەکەم=Hilary|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180423224430/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فۆی دواتر ئەو ھەواڵانەی کە دەیانوت مووچەی پاشەکەوتووی وەرگرتووە بۆ ئەوەی مووچەکەی لەگەڵ ئەو یەکسان بێت، بەوە وەسف کرد کە «تەواو ڕاست نین».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|سەردێڕ=Claire Foy won't receive back pay for her role in 'The Crown' after gender pay gap dispute|دوایین=Fowler|یەکەم=Danielle|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|magazine=Harper's BAZAAR|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190225163017/https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== وێنەگرتن ===
== بڵاوکردنەوە ==
دوو ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026170236/http://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |سەردێڕ=''The Crown'' [Season 1, Episodes 1 &amp; 2] (15) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; یەکەم وەرزی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە سەرانسەری جیھاندا بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;PremiereDate&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Matt Smith's Netflix drama The Crown gets premiere date|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|magazine=Entertainment Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|یەکەم=Dylan|دوایین=Kickham|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414121555/http://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927214700/http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Radio Times |سەردێڕ=Claire Foy and Matt Smith face the challenges of royal life in new extended trailer for Netflix drama The Crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season2Release&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170810162238/http://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ='The Crown' Season 2 Sets Premiere Date, Releases First Trailer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی سێیەم لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Iannucci |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031050545/https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[TVLine]] |سەردێڕ='The Crown Season 3 (Finally!) Gets November Premiere Date at Netflix |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی چوارەم لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;S4Premiere&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanter |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820153937/https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='The Crown': Netflix Sets Premiere Date, Drops First Trailer For Season 4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season5Premiere&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bamigboye |یەکەم=Baz |بەستەری نووسەر=Baz Bamigboye|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ='The Crown' Gets November Premiere Date After Sensitive Behind-The-Scenes Discussions Following Death Of Queen |ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-season-5-premiere-date-netflix-queen-elizabeth-death-1235125467/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم و کۆتایی بە دوو بەش بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیان لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://deadline.com/2023/10/the-crown-final-season-premiere-dates-two-parts-trailer-1235567735/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline |سەردێڕ='The Crown' Final Season To Launch In 2 Parts; Premiere Dates Set; Watch Trailer}}&lt;/ref&gt;

وەرزی یەکەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200900/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 1 [DVD] [2017] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرانسەری جیھان لە ٧ی تشرینی دووەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200821/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 2 [DVD] [2018] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرانسەری جیھان لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی سێیەم بەشێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-03-DVD/dp/B088RXJF8Q |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 3 [DVD] [2020]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-03-Olivia-Colman/dp/B08F6JZBRK/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown – Season 03}}&lt;/ref&gt; وەرزی چوارەم لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-Amazon-Excl-DVD/dp/B094P1TYRZ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 4 (Amazon Excl.) [DVD] [2021]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-4-DVD/dp/B096TQ6BL6/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 4 [DVD]}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-05-DVD/dp/B0C59YP8PN/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 05 [DVD]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-5-DVD/dp/B0C3WV89CB |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 05 [DVD]}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-6-DVD/dp/B0DDPL9TYK/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 6 [DVD]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-06-Imelda-Staunton/dp/B0DBQ577MG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 06 [DVD]}}&lt;/ref&gt;

== پێشوازیکردن ==
=== وەڵامی ڕەخنەگرانە ===
[[پەڕگە:John Lithgow 8 by David Shankbone.jpg|وێنۆک|125px|ڕاست|جۆن لیسگۆ چەندین خەڵاتی بردەوە بە ڕۆڵی وینستۆن چەرچڵ.]]

تاج وەک درامایەک ستایشی کراوە، لەلایەن ڕۆژنامەی تەلەگرافەوە بە «باشترین ئۆپێرای تەلەڤیزیۆن» وەسف کراوە و ڕیزبەندی ٥/٥ی پێدراوە؛ بەڵام ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران، وەک لە ڕۆژنامەی تایمزدا، نیگەرانی خۆیان دەربڕی کە ھەندێک ئەڵقە لەسەر بنەمای ساختەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|سەردێڕ=The Crown, season 3 Netflix review|وێبگە=The Telegraph|یەکەم=Anita|دوایین= Singh|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200528151402/https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fact-from-fiction&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vickers |یەکەم=Hugo |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=How accurate is The Crown? We sort fact from fiction in the royal drama |ئیش=[[The Times]] |ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191204151714/https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; زنجیرەکە نمرەی گشتی ٨١٪ی لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] و ٧٨٪ لە مێتاکریتیک ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown|سەردێڕ=The Crown|بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown|سەردێڕ= The Crown|بڵاوکەرەوە=Metacritc}}&lt;/ref&gt;

وەرزی یەکەم ٨٨٪ ڕەخنەی ڕەخنەگرانەی ھەیە لەسەر کۆکەرەوەی پێداچوونەوەکانی ڕاتن تۆمەیتۆز، بە پشتبەستن بە ٧٤ پێداچوونەوە بە تێکڕای ڕیزبەندی ٨٫٦/١٠. کۆدەنگی ڕەخنەگرانەکەی دەڵێت «نمایشکردنی بەھێز و سینەماتۆگرافییەکی گەورە، تاج دەکاتە بەرھەمێکی ئاست بەرز کە شایەنی گەورەیی خۆی بێت.»&lt;ref name=&quot;rts1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |سەردێڕ=The Crown: Season 1 (2016) |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190410030239/https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;مێتاکریتیک نمرەی ٨١ لە کۆی ١٠٠ دەداتە وەرزی یەکەم، ئەمەش بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر.&lt;ref name=&quot;mcs1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|سەردێڕ=The Crown: Season 1|بڵاوکەرەوە=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191116085221/https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم و سێیەم و چوارەمیش بە ھەمان شێوە پێداچوونەوەی ئەرێنییان بەدەست ھێنا. کاردانەوە بۆ وەرزی پێنجەم، لەکاتێکدا ھێشتا ئەرێنی بوو، بەڵام لەچاو وەرزەکانی تر کەمتر بوو؛ لە ١٠٣ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٧١٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە، بە تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫٧٥/١٠، و کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت، «لە وەرزی پێنجەمدا، ئەستەمە چاوپۆشی لەو ھەستە بکرێت کە ئەم زنجیرەیە درەوشانەوەی لەدەست دواوە، بەڵام درامایەکی سەرنجڕاکێش و کاستێکی نایاب وەک گەوھەرەکانی تاج دەمێنێتەوە.»&lt;ref name=&quot;rts5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 5 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s05 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]]}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم نمرەی ٦٥ لە کۆی ١٠٠ لە کەناڵی مێتاکریتیک بەدەستھێناوە، لەسەر بنەمای ٣٧ ڕەخنەگر.&lt;ref name=&quot;mcs5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-5 |سەردێڕ=The Crown: Season 5 |بڵاوکەرەوە=[[Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم لە ٨٥ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٥٤٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە و تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫١/١٠؛ کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت «نواندنی چڕ و پڕی ئێلیزابێت دیبیکی وەک شازادەی وێڵز سەرنجڕاکێشە. سەرەڕای ئەوەش، وەرزی کۆتاییی زنجیرەی تاج زۆرجار وا نیشان دەدات کە حوکمڕانییەکەی لەو پەڕی لووتکەیەدایە.»&lt;ref name=&quot;rts6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە کەناڵی مێتاکریتیک، وەرزەی شەشەم نمرەی ٦١ لە کۆی ١٠٠ بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر ھەیە.&lt;ref name=&quot;rts6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== خەڵاتەکان و پاڵەوتنەکان ===
{{سەرەکی|لیستی خەڵاتەکان و پاڵاوتنەکان کە لەلایەن تاج وەرگیراون}}
زنجیرەکە بیست و چوار [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بەدەست ھێناوە، لەنێویاندا زنجیرە درامای نایاب بۆ وەرزی چوارەم و حەوت خەڵاتی بۆ کاستەکان.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/shows/crown|سەردێڕ=The Crown|وێبگە=Television Academy|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807133409/https://www.emmys.com/shows/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دوو جار خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما بەدەست ھێناوە، لە ئاھەنگەکانی ٧٤ و ٧٨، لەگەڵ بردنەوە زیاترەکانی نواندن بۆ کلێر فۆی، کۆڵمان، کۆرین، ئۆکۆنۆر، ئەندەرسۆن و دیبیکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|سەردێڕ=Crown, The|وێبگە=www.goldenglobes.com|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200402103745/https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== پێشانگای جلوبەرگ ==
جلوبەرگەکانی ھەردوو زنجیرەی ''تاج'' و ''گامبیتی شاژن'' لەلایەن مۆزەخانەی بروکلن نمایشکرا وەک بەشێک لە پێشانگای خەیاڵی شاژن و تاج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hk.asiatatler.com/life/queens-gambit-the-crown-virtual-exhibition |سەردێڕ=Costumes From Netflix's 'The Queen's Gambit' And 'The Crown' Featured At The Brooklyn Museum |وێبگە=Tatler Hong Kong |یەکەم=Jianne |دوایین=Soriano |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/queen_and_crown |سەردێڕ=The Queen and The Crown: A Virtual Exhibition of Costumes from 'The Queen's Gambit' and 'The Crown' |وێبگە=Brooklyn Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; جلوبەرگ و کەلوپەلی زنجیرەی تاج لەلایەن ھەڕاجگەران لە بۆنھامز (خانوویەکی تایبەتە بۆ مەزاتکردنی نێودەوڵەتی) لە شاری مایفەیر لە مانگی یەک تا ٤ی شوباتی ٢٠٢٤ نمایشکرابوون، پێش فرۆشتنی لە ٧ی شوبات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bonhams.com/stories/37329/ |سەردێڕ=The Crown at Bonhams &amp;#124; Exhibition, Auction Highlights, News &amp; More}}&lt;/ref&gt;

== زنجیرەی پێشوەختەی پێشبینیکراو ==
لە مانگی نیسانی ٢٠٢٢دا بڵاوکرایەوە کە نێتفلێکس و لێفت بانک وتووێژی سەرەتایییان کردووە سەبارەت بە زنجیرەیەکی پێشوەختە (چیرۆکەکەی باسی پێش چیرۆکی زنجیرەی بەرھەم ھاتوو دەکات)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='The Crown' Prequel: Netflix And Left Bank In Early-Stage Conversations|ناونیشان=https://deadline.com/2022/04/the-crown-prequel-netflix-and-left-bank-in-early-stage-conversations-1234997110/|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|دوایین=Goldbart|یەکەم=Max|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت زنجیرەکە باس لە نزیکەی ٥٠ ساڵ پێشتر بکات، بە مردنی شاژنە ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١ دەستی پێکردووە و لە دەوروبەری ھاوسەرگیریی شازادە ئێلیزابێت لە ساڵی ١٩٤٧ کۆتایی دێت. ھەروەھا بەپێی زانیارییەکان زنجیرەکە سەردەمی ئەو چوار پاشایە دەگرێتەوە کە لەو ماوەیەدا حوکمڕانییان کردووە: ئێدواردی حەوتەم، جۆرجی پێنجەم، ئێدواردی ھەشتەم و جۆرجی شەشەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A Sumptuous Prequel to The Crown May Be On the Horizon|ناونیشان=https://www.vogue.com/article/prequel-to-the-crown-may-be-on-the-horizon|ئیش=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|دوایین=Maitland|یەکەم=Hayley|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|The Crown (TV series)|تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
* {{Netflix title|80025678}}
* {{IMDb title|id=٤٧٨٦٨٢٤}}

{{تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|لەندەن}}

[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتان لە دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]]
[[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]]
[[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>ravqlf3h1hve1iyr1gpdzibl84s1b68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574314</id>
      <parentid>1574281</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>بەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1574314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98500" sha1="g3jzxzhqj6v0uelu7f32bvbqgu8hjnz" xml:space="preserve">{{Infobox television
 |name = تاج
 |image = The Crown Title Card.jpg
 |genre = [[درامای مێژوویی]]
 |creator = [[پیتەر مۆرگان]]
 |starring = {{Plainlist|
&lt;!--Order of the cast is determined by the order that is given during the opening credits of the first episodes, per the MOS! New cast additions will be made based on when first credited. --&gt;
'''وەرزی ٢–١'''
* [[کلێر فۆی]]
* [[مات سمیس]]
* [[ڤەنێسە کیربی]]
* [[ئیلین ئاتکینز]]
* [[جێرمی نۆرسام]]
* [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]]
* [[بێن دانیاڵز]]
* [[گرێگ وایز]]
* [[جارێد ھاریس]]
* [[جۆن لیسگۆ]]
* [[ئەلێکس جێنینگز]]
* [[لیا ویلیامز]]
* [[ئانتۆن لێسەر]]
* [[ماتیوو گود]]
'''وەرزی ٤–٣'''
* [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]]
* [[تۆبیاس مێنزیس]]
* [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]]
* [[بێن دانیاڵز]]
* [[جاسۆن واتکینز]]
* [[ماریۆن بەیلی]]
* [[ئێرین دۆھێرتی]]
* [[جەین لاپۆتایر]]
* [[چارڵز دانس]]
* [[جۆش ئۆکۆنەر]]
* [[جیڕاڵدین چاپلین]]
* [[مایکڵ مالۆنی]]
* [[ئیمڕاڵد فێنێل]]
* [[ئەندرو بوچان]]
* [[ستیڤن بۆکسەر]]
* [[ئێما کۆرین]]
* [[ھانس زیمەر]]
; وەرزی ٦–٥
* [[ئیمێلدا ستاونتۆن]]
* جۆناسان پرایس
* لێسلی مانڤیل
* دۆمینیک وێست
* [[ئەلیزابێس دێبیکی]]
* جۆنی لی میلەر
* ئۆلیڤیا ویلیامز
* کلۆدیا ھاریسۆن
* ناتاشا مەکئێلھۆن
* مارشیا وارن
* سەلیم داو
* خالید عەبدوڵڵا
* بێرتی کارڤێڵ
* ئێد مەکڤی
* لۆسەر فۆرد
* مێگ بێلامی
}}
 |theme_music_composer = [[ھانس زیمەر]]
 |composer = {{Plainlist|
* ڕوبێرت گریگسۆن ویلیامز ({{Abbr|s.|seasons}} ٢–١)
* لۆرن بالفی ({{Abbr|s.|season}} ٢)
* مارتین فیپس ({{Abbr|s.|season}} ٦–٣)
}}
 |country = {{Plainlist|شانشینی یەکگرتوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27539739 |سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤ |ئیش=BBC News}}&lt;/ref&gt;
* ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/10/15/the-crown-claire-foy-and-matt-smith-on-the-making-of-the-100m-ne/ |سەردێڕ=The Crown: Claire Foy and Matt Smith on the making of the £100m Netflix series |یەکەم=Mick |دوایین=Brown |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
}}
 |language = ئینگلیزی
 |num_seasons = ٦
 |num_episodes = ٦٠
 |list_episodes = #Episodes
 |executive_producer = {{Plainlist|
* [[پیتەر مۆرگان]]
* ستێفن داڵدری
* ئاندی ھاریس
* فلیپ مارتین (دەرھێنەر)
* سوزان ماکی
* ماسیو بیام-شاو
* ڕۆبێرت فۆکس
* تانیا سێچھاتیان
* نینا وۆڵارسکی
* ئالی گۆس
* بێنجامین کارۆن
}}
|producer = {{Plainlist|
* ئاندی ستێبینگ
* مارتن ھاریسن
* مایکڵ کەیسی
* ئەندرۆ ئیتن
* ئونا ئۆبێرن
* فای وارد
}}
 |location = شانشینی یەکگرتوو
 |runtime = ٧٢–٣٩ خولەک
 |company = {{Plainlist|
* لێفت بانک
* [[سۆنی پیکچەرز تەلەڤیژن]]
}}
 |distributor =
 |network = [[نێتفلیکس]]
 |picture_format = [[4K resolution|4K (Ultra-high-definition television|Ultra HD]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown |ناونیشان=http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |وێبگە=Real or Fake 4K |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170402081116/http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
 |first_aired = {{Start date|٢٠١٦|١١|٤}}
 |last_aired = {{End date|ئێستا}}
}}

'''تاج''' ({{بە ئینگلیزی |The Crown}}) زنجیرەیەکی دراماتیکی و مێژوویی و ژیاننامەییی تەلەڤیزیۆنییە کە باس لە سەردەمی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] دەکات. لە نووسین و ئامادەکردنی پیتەر مۆرگانە و لەلایەن لێفت بانک پیکچەر و [[سۆنی پیکچەرز تەلەڤیژن]] دروست کراوە. یەکەم ئەڵقەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە [[نێتفلیکس]] پەخشکرا و لە [[شانشینی یەکگرتوو]] بەرھەم ھێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=www.Netflix.com|ناونیشان=https://www.netflix.com/title/80025678|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216123411/https://www.netflix.com/title/80025678|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; مۆرگان لەو فیلم و درامایەی پێشکەشی کردووە: ''شاژن (٢٠٠٦ فیلم)'' و بەتایبەتی شانۆگەرییەکەی بە ناوی ''The Audience (٢٠١٣)''.

زنجیرەکە لە شەش وەرز پێکھاتووە کە نزیکەی شەش دەیە دەخایەنێت، کەمێک پێش ھاوسەرگیری شازادە ئێلیزابێت و فیلیپ ماونتباتن لە ساڵی ١٩٤٧ دەستی پێ دەکات و بە ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆتایی دێت، کاستی سەرەکیی زنجیرەکە ھەر دوو وەرز جارێک دەگۆڕێت. ڕۆڵی ئێلیزابێت لە وەرزی یەکەم و دووەم لەلایەن [[کلێر فۆی]] و لە وەرزی سێیەم و چوارەم لەلایەن ئۆلیڤیا کۆڵمان و [[ئیمێلدا ستاونتۆن]] لە وەرزی پێنج و شەشەمدا ڕۆڵی گێڕاوە.

وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی ئێڵستری لە شاری بۆرھێموود لە ویلایەتی ھێرتفۆردشایر کراوە، وێنەگرتنی شوێنەکان لە سەرانسەری بەریتانیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەنجامدرا. نێتفلێکس وەرزی یەکەمی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە، وەرزی شەشەم لە دوو بەشدا بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیش لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.

فیلمی تاج بەھۆی نواندن و دەرھێنان و نووسین و سینەماکاری و بەھای بەرھەمھێنانییەوە ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا؛ بەڵام نادروستییە مێژوویییەکانی ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە، بەتایبەتی لە نیوەی دووەمی زنجیرەکەدا. زنجیرەکە چەندین خەڵاتی وەرگرتووە، لەوانە خەڵاتی پرایم تایم ئیمی بۆ زنجیرە درامای نایاب و دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما.

== پێشەکی ==
زنجیرەکە باس لە ژیانی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] دەکات، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[شازادە فیلیپ]] دەکات.&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Singh |یەکەم=Anita |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=£100m Netflix Series Recreates Royal Wedding |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160322133559/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەردەوام دەبێت بۆ سەرەتای سەدەی ٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Taylor|یەکەم=Derrick Bryson|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Netflix Renews 'The Crown' for a Sixth Season After All|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/07/09/arts/television/the-crown-season-6.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی یەکەمی زنجیرەکە ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٥٥ وێنا دەکات، کە ''وینستن چەرچڵ'' دەستی لەکار کێشایەوە وەک سەرۆک وەزیران و ''شازادە مارگرێتی'' خوشکی شاژن بڕیاریدا ھاوسەرگیریی لەگەڵ ''پیتەر تاونسێند'' نەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|سەردێڕ=The Crown: What year did Series 1 finish? What will be in season 2?|دوایین=Smith|یەکەم=Russ|وێبگە=Daily Express|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180126070641/https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی دووەمی زنجیرەکە قەیرانی سوێزی ساڵی ١٩٥٦ دەگرێتەوە، کە بووە ھۆی خانەنشینی ''ئەنتۆنی ئێدنی'' سەرۆک وەزیران؛ خانەنشینی سەرۆک وەزیران ''ھاڕۆڵد ماکمیلان''، لە ساڵی ١٩٦٣، دوای ئابڕووچوونەکەی پرۆفۆماو و لەدایکبوونی ''شازادە ئێدوارد''، لە ساڵی ١٩٦٤.&lt;ref name=&quot;KennedysCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |سەردێڕ='The Crown' Adds Michael C Hall &amp; Jodi Balfour As Jack &amp; Jackie Kennedy |دوایین=Tartaglione |یەکەم=Nancy |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525121555/https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی سێیەمی زنجیرەکە لە ساڵی ١٩٦٤ تا ١٩٧٧ دەگرێتەوە، لەگەڵ ھەڵبژاردنی ''ھاڕۆڵد ویلسۆن'' وەک سەرۆک وەزیران و بە ''سیلڤەر جوبیڵی'' کۆتایی دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان= https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|سەردێڕ='The Crown' Season 3: TV Review|دوایین=Fienberg|یەکەم=Daniel| magazine= [[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191105130150/https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ماوەی بوون بە سەرۆک وەزیرانی ''ئێدوارد ھیت'' دەگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;meet-the-cast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2019-11-17/meet-the-cast-of-the-crown-season-3/2/|سەردێڕ=Meet the cast of The Crown season 3|وێبگە=[[RadioTimes]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040504/https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2020-11-12/the-crown-season-four-cast-netflix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ''کامیلا شند'' دەردەکەوێت.&lt;ref name=&quot;meet-the-cast&quot;/&gt;
* وەرزی چوارەمی زنجیرەکە ماوەی سەرۆک وەزیرانی ''مارگرێت تاچەر'' لەنێوان ١٩٧٩ تا ١٩٩٠ دەگرێتەوە؛ و ھەروەھا تیشک دەخاتە سەر [[شازادە دایانا]].
* وەرزی پێنجەم ساڵانی ١٩٩١ تا ١٩٩٧ دەگرێتەوە، سەرنج دەخاتە سەر «جەنگی وێڵز» و جیابوونەوەی چارڵز و دیانا لە ئەنجامدا، ھەروەھا سەرھەڵدانی بنەماڵەی ئەلفەید و annus horribilis (ساڵێکی ترسناک)ی شاژن لە ساڵی ١٩٩٢.
* وەرزی شەشەم و کۆتا وەرز، ماوەی ساڵانی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٥ لە سەردەمی سەرۆک وەزیرانی تۆنی بلێر دەگرێتەوە. چوار ئەڵقەی یەکەم باس لە مردنی دیانا شازادەی وێڵز دەکات و شەش ئەڵقەی کۆتاییش باس لە یۆبیلی زێڕینی ئێلیزابێتی دووەم و مردنی شازادە مارگرێت و شاژنە ئێلیزابێتی شاژنی دایک و پەیوەندی سەرەتایی شازادە ولیام و کەیت میدڵتۆن و ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز دەکات.

== کاست و کارەکتەرەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی کەساتییەکانی تاج}}
* [[کلێر فۆی]] (وەرزی ١–٢، دیاریکراو بۆ بۆ وەرزی ٤) و [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[ئێلیزابێتی دووەم]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[مات سمیس]] (وەرزی ١–٢) و [[تۆبیاس مێنزیس]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[شازادە فیلیپ]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ڤەنێسە کیربی]] (وەرزی ١–٢) و [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شازادە مارگرێت&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ئیلین ئاتکینز]] بە ڕۆڵی شاژن ماری (وەرزی ١)&lt;ref name=&quot;geeksofdoom&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geeksofdoom.com/2016/01/06/trailers-netflix-the-crown-the-get-down |سەردێڕ=Trailers for Netflix series 'The Crown,' and 'The Get Down' |وێبگە=Geeks of Doom |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
* [[جێرمی نۆرسام]] بە ڕۆڵی ئەنتۆنی ئێدن (وەرزی ١–٢)&lt;ref name=&quot;finalreel&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix/ |سەردێڕ=The Crown trailer: First look at Peter Morgan's Netflix drama |وێبگە=Final Reel |دوایین=Lloyd |یەکەم=Kenji |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022148/http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]] (وەرزی ١–٢) و [[ماریۆن بەیلی]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێت شاژنی دایک&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[بێن دانیاڵز]] بە ڕۆڵی گرووپی کاپتن پیتەر تاونسێند (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |سەردێڕ=Why Britain's psyche is gripped by a different kind of royal fever |ئیش=[[The Guardian]] |یەکەم=Vanessa |دوایین=Thorpe |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161127231646/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[گرێگ وایز]] (وەرزی ١–٢) و [[چارڵز دانس]] (وەرزی ٣، دیاریکراو بۆ وەرزی ٤) بە ڕۆڵی لویس، ئێرل ماونتباتنی بۆرما
* [[جارێد ھاریس]] بە ڕۆڵی جۆرجی شەشەم (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[جۆن لیسگۆ]] بە ڕۆڵی وینستن چەرچڵ (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢–٣)&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ئەلێکس جێنینگز]] (وەرزی ١–٢) و دێریک جاکوبی (دیاریکراو بۆ وەرزی ٣) بە ڕۆڵی شازادە ئێدوارد، دوک ویندسۆر
* [[لیا ویلیامز]] (وەرزی ١–٢) و [[جیڕاڵدین چاپلین]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی والیس، دوشسی ویندسۆر
* [[ئانتۆن لێسەر]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ماکمیلان (وەرزی ٢)&lt;ref name=&quot;LesserCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |یەکەم=Sarah |دوایین=Lee |سەردێڕ=Filming The Crown: on the set of the lavish Netflix series – in pictures |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170130175420/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ماتیوو گود]] (وەرزی ٢) و [[بێن دانیاڵز]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی ئانتۆنی ئارمسترانگ-جۆنز، ئێرل سنودۆن&lt;ref name=&quot;GoodeCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |سەردێڕ=Downton Abbey's Matthew Goode is joining the cast of Netflix's The Crown |وێبگە=Digital Spy |یەکەم=Ian |دوایین=Sandwell |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923053856/http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[جاسۆن واتکینز]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ویلسۆن (وەرزی ٣)
* [[ئێرین دۆھێرتی]] بە ڕۆڵی شازادە ئان (وەرزی ٣–٤)
* [[جەین لاپۆتایر]] بە ڕۆڵی شازادە ئالیس بەتنبێرگ (وەرزی ٣)&lt;!-- ١٠١ ١٠٥ ٢٠٢ ٢٠٩ --&gt;
* [[جۆش ئۆکۆنەر]] بە ڕۆڵی چارڵز، شازادەی وێڵز (وەرزی ٣–٤)
* [[مایکڵ مالۆنی]] بە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣)
* [[ئیمڕاڵد فێنێل]] بە ڕۆڵی کامیلا پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣–٤)
* [[ئەندرو بوچان]] بە ڕۆڵی ئەندرو پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣، دووبارەکردنەوە لە وەرزی ٤)
* [[ئێما کۆرین]] بە ڕۆڵی [[شازادە دایانا|شازادە دیانا]] (وەرزی ٤)
* [[ستیڤن بۆکسەر]] بە ڕۆڵی دەنیس تاچەر (وەرزی ٤)
* ئیمراڵد فێنێڵ (وەرزی ٤، وەک میوان لە وەرزی ٣)
* ئۆلیڤیا ویلیامز (وەرزی ٥–٦) لە ڕۆڵی کامێلا پارکەر بۆڵز
* جۆنی لی میڵەر (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی جۆن مەیجەر
* ناتاشا مەک ئێڵھۆن (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی پێنیلۆپی کناچبوڵ، کونتێس ماونتباتن لە بێرمە
* بێرتی کارڤێڵ (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی تۆنی بڵێر
* سەلیم داو (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی محەممەد ئەلفاید
* خالید عەبدوڵڵا (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی دۆدی فاید
* ئێد مەکڤای (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ویلیام لە وێڵز
* لویسەر فۆرد (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ھاری لە وێڵز
* میگ بێلامی (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی کاترین میدڵتۆن

=== ئەکتەرە دیارەکان (میوان) ===
ئەم ئەکتەرانە لە تایتڵی سەرەتای یەک یان دوو ئەڵقەی وەرزەکاندا ناویان ھاتووە:
* ستیفن دیلان: لە ڕۆڵی گراھام سادەرلاند، ئەو وێنەکێشە بەناوبانگەی وێنەی چەرچڵ دەکێشێت (وەرزی ١).
* جێما وێلان: لە ڕۆڵی پاتریشیا کامپبێڵ، سکرتێرەی لۆرد ئالترینچام (وەرزی ٢).
* جۆن ھێفێرنان: لە ڕۆڵی لۆرد ئالترینچام، ئەو نووسەرەی ڕەخنەی توندی لە شاژن ئێلیزابێتی دووەم گرت (وەرزی ٢).
* پاوڵ سپارکس: لە ڕۆڵی بیڵی گراھام، قەشەیەکی ئەمریکیی دیار کە ئێلیزابێت ڕاوێژی پێ دەکات (وەرزی ٢).
* مایکل سی ھۆڵ: لە ڕۆڵی جۆن ئێف کەنەدی، سەرۆکی ئەمریکا کە سەردانی ئێلیزابێت دەکات (وەرزی ٢).
* جۆدی بالفۆر: لە ڕۆڵی جاکلین کەنەدی، خانمی یەکەمی ئەمریکا (وەرزی ٢).
* بێرگھارت کلاوسنەر: لە ڕۆڵی دکتۆر کورت ھان، دامەزرێنەری قوتابخانەی گۆردۆنستۆن (وەرزی ٢).
* فین ئیلیۆت: لە ڕۆڵی شازادە فلیپ لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢ و ٣).
* جوولیان بارینگ: لە ڕۆڵی شازادە چارڵز لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢).
* کلانسی بڕاون: لە ڕۆڵی لیندۆن بی جۆنسن، سەرۆکی ئەمریکا دوای کەنەدی (وەرزی ٣).
* جەین لاپۆتێر، ڕۆزالیند نایت و سۆفی لی ستۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیس، دایکی شازادە فلیپ (وەرزەکانی ١، ٢، ٣).
* مارک لویس جۆنز: لە ڕۆڵی ئێدوارد میڵوارد، مامۆستای زمانی وێڵزیی شازادە چارڵز (وەرزی ٣).
* تیم مەکمولان: لە ڕۆڵی ڕۆبن ودز، ڕاگری کڵێسای ویندسۆر (وەرزی ٣).
* مایکڵ مالۆنی: لە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣).
* ئاندرو بووکان و دانیال فلین: لە ڕۆڵی ئەندرۆ پارکەر بۆڵز، ھاوسەری یەکەمی کامێلا (وەرزی ٣، ٤، ٥).
* ھاری ترێداوەی: لە ڕۆڵی ڕۆدی لێوێلین، خۆشەویستەکەی شازادە مارگرێت (وەرزی ٣ و ٤).
* تۆم بروک: لە ڕۆڵی مایکڵ فایگان، ئەو پیاوەی لە ساڵی ١٩٨٢ چووە ناو ژووری نوستنی شاژن (وەرزی ٤).
* ڕیچارد ڕۆکسبۆرگ: لە ڕۆڵی بۆب ھۆک، سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا (وەرزی ٤).
* تۆم بێرک: لە ڕۆڵی دێریک «دازڵ» جێنینگز، فەرمانبەر و ھاوڕێی شازادە مارگرێت (وەرزی ٤).
* نیکۆڵاس فارێڵ: لە ڕۆڵی مایکڵ شیا، سکرتێری ڕۆژنامەوانیی ئێلیزابێت (وەرزی ٤).
* پراسانا پواناراجا: لە ڕۆڵی مارتن بەشیر، ئەو ڕۆژنامەنووسەی چاوپێکەوتنە بەناوبانگەکەی لەگەڵ شازادە دیانا ئەنجام دا (وەرزی ٥).
* ئیڤ بێست: لە ڕۆڵی کارۆڵ میدڵتۆن، دایکی کاترین میدڵتۆن (وەرزی ٦).
* ڤیۆلا پرێتێجۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئێلیزابێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ٦).
* بۆ گادزدۆن: لە ڕۆڵی شازادە مارگرێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ١، ٣، ٦).

== ئەڵقەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}}
{{:پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}}

== بەرھەمھێنان ==
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا، [[نێتفلیکس]] ڕای گەیاند قۆناغی ڕۆڵگێڕانی ''The Audience''ی ساڵی ٢٠١٣ دەگونجێت بۆ زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|بڵاوکەرەوە=BBC|وێبگە=www.bbc.co.uk|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Netflix to adapt Queen Elizabeth II play The Audience|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103141125/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پیتەر مۆرگان کە فیلمی شاژن و شانۆگەری ساڵی ٢٠٠٦ی نووسیوە، نووسەری سەرەکیی تاجە&lt;ref name=&quot;PeterMorgan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ئیش=[[BBC News]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925164442/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دەرھێنەرانی وەرزی یەکەم بریتین لە ''ستیڤن دالدری،'' ''فیلیپ مارتین،'' ''جوولیان جارۆڵد،'' و ''بنیامین کارۆن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104210312/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دە ئەڵقەی وەرزی یەکەم گرانترین بەشی دراماکە بوو لەلایەن نێتفلیکس و لێفت بانک پیکچەرز بەرھەم ھێنراوە و بەلایەنی کەمەوە ١٠٠ ملیۆن پاوەن تێچووی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Made in the UK:The Crown |ناونیشان=http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161120010308/http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |وێبگە=British Film Commission |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |سەردێڕ=The Crown: the Royal family are 'nervous' about Netflix's new £100 million series |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160801081526/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uk.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |سەردێڕ=Matt Smith starring in Netflix series, The Crown |وێبگە=IGN |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|یەکەم=Anthony |دوایین=Couto |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040438/https://www.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزێکی دووەم ڕا سپێردرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix's glittering Crown could leave BBC looking a little dull |ناونیشان=https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ئیش=[[The Guardian]] |نووسەر=Martinson, Jane |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101152930/https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TelegraphOct2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161022045723/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ئەو زنجیرەیەی کە بەنیاز بوون شەست ئەڵقە بخایەنێت لەماوەی زیاتر لە شەش وەرزدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fascism Was Finished, Socialism Had Begun|ڕێکەوت=٢٠١٤|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.5040/9780755619078.ch-005|ئیش=In The Name of The People|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، «بەرھەمھێنانی پێشوەختە» دەستی پێ کرد لە وەرزی سێیەم و چوارەمی پێشبینیکراودا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&amp;lt;xref ref-type=&quot;fn&quot; rid=&quot;fn1&quot;&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/xref&amp;gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}&lt;/ref&gt; و لە مانگی کانوونی دووەمدا، نێتفلیکس جەختی کردەوە کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم نوێ کراوەتەوە&lt;ref name=&quot;THRSeason3&amp;4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|سەردێڕ='The Crown' Season 3: All the Details (So Far)|دوایین=Bentley|یەکەم=Jean|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6wj076dsM?url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، مۆرگان ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی پێنجەم و کۆتایی نوێکراوەتەوە مۆرگان دەربارەی کۆتاییی ھاتنی زنجیرەکە بە پێنج وەرز کە بڕیار بوو بۆ ماوەی شەش وەرز بەردەوام بێت، لە کاتی دروستکردنی چیرۆک بۆ وەرزی پێنجەم وتی «بۆ من ڕوون بوو کە ئەمە کاتێکی گونجاو و شوێنی وەستانە.» نێتفلیکس و سۆنی پشتگیریی بڕیارەکەی مۆرگانیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&amp;lt;xref ref-type=&quot;fn&quot; rid=&quot;fn1&quot;&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/xref&amp;gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٠، نێتفلیکس ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە وەرزی شەشەمی دەبێت وەک ئەوەی کە لە بنەڕەتەوە بەنیاز بوون. مۆرگان وتی «کاتێک باس لە چیرۆکەکان دەکرێت بۆ وەرزی پێنجەم کە لە گفتوگۆدا بووین، بەم زووانە دەردەکەوێت کە بۆ ئەوەی دادپەروەری بۆ دەوڵەمەندی و ئاڵۆزی چیرۆکەکە بھێنین، دەبێت بگەڕێینەوە سەر پلانی سەرەکی و شەش وەرز دروست بکەین» ئەو ئەوەشی وت «کە دوو وەرزی ڕابردوو توانایان پێ دەدا کە بەھەمان ماوە وردەکاریی زیاتر لەخۆبگرێت»&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|سەردێڕ='The Crown' Will Run For Six Seasons After Peter Morgan Changes Mind On Fifth Series Finale|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200711084310/https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەتا ساڵی ٢٠٢٠، تێچووی خەمڵێنراوی بەرھەمھێنانی زنجیرەی «تاج» بە ٢٦٠ ملیۆن دۆلار خەمڵێنراوە، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە گرانترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی مێژوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/nov/16/from-the-crown-to-game-of-thrones-whats-the-most-expensive-tv-show-ever|سەردێڕ=From The Crown to Game of Thrones: what's the most expensive TV show ever?|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|newspaper=The Guardian|یەکەم=Jack |دوایین=Seale|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

=== کاستینگ ===
تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤، کلێر فۆی چووە ناو گفتوگۆکانەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێتی دووەم.&lt;ref name=&quot;FoyCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|سەردێڕ=Netflix's 'The Crown' Finds Its Queen In Claire Foy|دوایین=Jaafar|یەکەم=Ali|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124070915/http://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ئایاری ٢٠١٥، ڤەنێسە کیربی لە گفتوگۆدا بوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Vanessa Kirby To Play Princess Margaret In Netflix's 'The Crown' |ناونیشان=https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616103414/https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠١٥، جۆن لیتگۆ وەک وینستن چێرچل و مات سمیس وەک شازادە فیلیپ دەستنیشانکران، فۆی وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|سەردێڕ='Doctor Who' Alum Matt Smith Cast in Netflix's 'The Crown' with John Lithgow, Claire Foy|دوایین=Wagmeister|یەکەم=Elizabeth|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180324223726/https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڤیکتۆریا ھاملتۆن، جارێد ھاریس و ئایلین ئەتکینز ھەروەھا لە وەرزی یەکەمدا ڕۆڵیان دەگێڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|سەردێڕ='The Crown' Trailer: First Look At Netflix's Queen Elizabeth Drama Series|دوایین=N'Duka|یەکەم=Amanda|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124071052/http://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فۆی ڕۆڵی خۆی وەک شاژنی گەنج لە چەند دیمەنێکی کورتدا (کامیۆ) لە وەرزەکانی ٤، ٥ و ٦دا دووبارە کردەوە. بۆ دەرکەوتنی لە ئەڵقەی «٤٨:١» کە ئەڵقەی ھەشتەمی وەرزی چوارەم بوو، فۆی خەڵاتێکی ئێمی (Emmy) بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hollywoodlife.com/2022/11/09/claire-foy-the-crown-season-5-cameo-appearance/|سەردێڕ='The Crown' Season 5: Claire Foy Reprises Queen Elizabeth II Role In Surprise Cameo Appearance|ئیش=Hollywood Life|یەکەم=Avery|دوایین=Thompson|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vulture.com/article/the-crown-recap-season-4-episode-8-48-1.html|سەردێڕ=The Crown Recap: Queen of Denial|ئیش=Vulture|یەکەم=Sarene|دوایین=Leeds|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

بەرھەمھێنەران لەگەڵ چوونە پێشەوەی ھێڵی کاتیی چیرۆکەکە، ھەر دوو وەرز جارێک ئەکتەری بەتەمەنتریان بۆ ڕۆڵە بەردەوامەکان دادەنا. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، ئۆلیڤیا کۆڵمان وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref name=&quot;ColmanCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|سەردێڕ=Olivia Colman Joins 'The Crown' as Queen Elizabeth for Seasons 3 and 4|دوایین=Birnbaum|یەکەم=Olivia|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171027001128/http://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا کانوونی دووەمی ٢٠١٨، ھێلێنا بۆنھام کارتەر و پاوڵ بێتانی لە گفتوگۆدا بوون بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت و شازادە فیلیپ بۆ ئەو وەرزانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|سەردێڕ='The Crown': Helena Bonham Carter Poised To Play Princess Margaret|دوایین=Petski|یەکەم=Denise|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180106063749/http://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BettanyTalks&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|سەردێڕ=The Crown: Paul Bettany in talks to play Prince Philip|دوایین=Maslow|یەکەم=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180121011838/https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە کۆتایی مانگدا، بێتانی ناچار بوو پاشەکشە بکات بەھۆی پابەندبوونی بە کاتەوە.&lt;ref name=&quot;BettanyOut&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|سەردێڕ=The Crown's Third Season Is Minus a Prince Philip as Paul Bettany Bows Out|دوایین=Miller|یەکەم=Julie|magazine=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040439/https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کۆتایی ئازاری ٢٠١٨، تۆبایاس مێنزیس وەک شازادە فیلیپ بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|سەردێڕ='The Crown' Sets 'Outlander's Tobias Menzies As New Prince Philip|دوایین=Fleming|یەکەم=Mike Jr.|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180329054323/http://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای ئایاری ٢٠١٨، پشتڕاستکرایەوە کە بۆنھام کارتەر لەگەڵ جەیسن واتکینز (وەک سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسن) دەستنیشانکراون.&lt;ref name=&quot;CarterConfirm&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|سەردێڕ='The Crown' Officially Casts Helena Bonham Carter, Adds Jason Watkins for Season 3|دوایین=Otterson|یەکەم=Joe|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503183250/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگی دواتر، بێن دانیێڵز وەک تۆنی ئارمسترۆنگ-جۆنز بۆ وەرزی سێیەم دەستنیشانکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|سەردێڕ='The Crown': 'The Exorcist' Star Ben Daniels To Play Antony Armstrong-Jones In Season 3 Of Netflix's Royal Drama|دوایین=White|یەکەم=Peter|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620231914/https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ پەیوەندیکردنی ئیرین دۆھێرتی بە زنجیرەکەوە وەک شازادە ئان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|سەردێڕ='The Crown' Casts Its Princess Anne (Exclusive)|دوایین=Sandberg|یەکەم=Bryn Elise|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622223544/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگێک دواتر، جۆش ئۆکۆنۆر و ماریۆن بەیڵی وەک شازادە چارڵز و شاژنی دایک بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|سەردێڕ='The Crown': Josh O'Connor to Play Prince Charles, Marion Bailey the Queen Mother|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180727111524/https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، ئیمێراڵد فێنێڵ وەک کامیلا شاند دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|سەردێڕ=The Crown casts Call the Midwife actress Emerald Fennell as Camilla Parker Bowles|دوایین=Kinane|یەکەم=Ruth|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181023220350/https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨، چارڵز دانس وەک لویس ماونتباتن دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|سەردێڕ=The Crown season 3 adds Charles Dance to cast – and here's who he's playing|دوایین=Edwards|یەکەم=Chris|ئیش=[[Digital Spy]]|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191023110714/https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە نیسانی ٢٠١٩، ئێما کۆرین وەک لیدی دیانا سپێنسەر بۆ وەرزی چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|سەردێڕ='The Crown' Just Cast Its Princess Diana|دوایین=Hall|یەکەم=Ellie|ئیش=[[BuzzFeed]]|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190409215337/https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; گیلیان ئەندەرسۆن، کە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩وە دەنگۆی گفتوگۆی ھەبوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی مارگرێت تاتچەر لە وەرزی چوارەمدا، لە ئەیلوولی ٢٠١٩ بە فەرمی بۆ ڕۆڵەکە پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |سەردێڕ=Gillian Anderson Joins 'The Crown' as Margaret Thatcher |دوایین=Nickolai |یەکەم=Nate |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160130/https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |سەردێڕ=Gillian Anderson Will Be Playing Margaret Thatcher In 'The Crown' |دوایین=Dahir |یەکەم=Ikran |ئیش=[[BuzzFeed News]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |سەردێڕ='The Crown' Officially Confirms Gillian Anderson As Margaret Thatcher For Season Four |دوایین=Haring |یەکەم=Bruce |ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ئیمێلدا ستۆنتۆن وەک جێگرەوەی کۆڵمان بۆ ڕۆڵی شاژن لە وەرزی پێنجەمدا ڕاگەیەندرا، ڕۆڵەکەشی لە وەرزی کۆتاییدا لە تەممووزدا بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;FinalSeasonAnnounce&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|سەردێڕ='The Crown' Will End After Season 5 With Imelda Staunton as Queen Elizabeth|دوایین=Ravindran|یەکەم=Manori|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200131153801/https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;/&gt; ھەروەھا لە تەممووزی ٢٠٢٠دا، لێسلی مانڤێڵ وەک بەرجەستەکاری شازادە مارگرێت ڕاگەیەندرا،&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|سەردێڕ=The Crown season 5 dubs Lesley Manville the new Princess Margaret|دوایین=Romano|یەکەم=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200703031838/https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگی دواتر، جۆناسان پڕایس و ئێلیزابێت دێبیکی وەک شازادە فیلیپ و دیانا (شازادەی وێڵز) دەستنیشانکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|سەردێڕ=Oscar-Nominated 'Game Of Thrones' Star Jonathan Pryce Cast As Prince Philip In 'The Crown'|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812221407/https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|سەردێڕ='The Crown' Adds Elizabeth Debicki As Princess Diana For Final Two Seasons|دوایین=Haring|یەکەم=Bruce|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200816210502/https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، دۆمینیک وێست لە گفتوگۆدا بوو بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە چارڵز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/10/the-crown-dominic-west-in-talks-prince-charles-1234600198/|سەردێڕ='The Crown': Dominic West In Talks To Play Prince Charles|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; دەستنیشانکردنی ئەو لە نیسانی ٢٠٢١دا پشتڕاستکرایەوە، کاتێک ڕێکەوتی دەستپێکردنی بەرھەمھێنانی وەرزی پێنجەم ڕاگەیەندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://people.com/royals/the-crown-season-5-start-filming-july-new-cast/|سەردێڕ=The Crown Season 5 to Begin Filming in July with All-New Cast|دوایین=Hill|یەکەم=Erin|ئیش=People Magazine|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/global/the-crown-season-5-filming-1234945760/|سەردێڕ='The Crown' Season 5 to Start Filming in July (EXCLUSIVE)|ئیش=Variety|یەکەم=Manori|دوایین=Ravindran|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢١، جۆنی لی میڵەر وەک جۆن مەیجەر دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/tv/news/e2-80-98the-crown-e2-80-99-jonny-lee-miller-to-play-prime-minister-john-major-in-season-5/ar-AALrn8v/|سەردێڕ='The Crown': Jonny Lee Miller To Play Prime Minister John Major In Season 5|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=Deadline|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، ئۆلیڤیا ویلیامز لە چاوپێکەوتنێکدا پشتڕاستی کردەوە کە وەک کامیلا پارکەر بۆوڵز بۆ وەرزەکانی پێنجەم و شەشەم پەیوەندی بە کاستەکەوە کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thetimes.com/article/olivia-williams-my-big-royal-comeback-now-im-playing-camilla-in-the-crown-9prhg3n09|سەردێڕ=Olivia Williams: My big royal comeback — now I'm playing Camilla in The Crown|دوایین=Smith|یەکەم=Julia Llewellyn|ئیش=The Times|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە تەممووزی ٢٠٢١، خانمەکتەر مارسیا وارن لە کاتی وێنەگرتندا وەک شاژنە ئێلیزابێتی دایک پەیوەندی بە کاستەکەوە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Wilkes, Neil|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Veteran actress Marcia Warren 'cast as The Queen Mother in The Crown' – Media Mole|ناونیشان=https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=amp.mediamole.co.uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210804071137/https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، دەستنیشانکردنی کڵۆدیا ھاریسۆن وەک شازادە ئان پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon|یەکەم=Naomi|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Crown season 5: Claudia Harrison cast as Princess Anne|ناونیشان=https://www.goodhousekeeping.com/uk/lifestyle/a37220677/the-crown-princess-anne-claudia-harrison/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Good Housekeeping|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; لە ئەیلوولی ٢٠٢١، خالید عەبدوڵڵا و سەلیم داو بۆ گێڕانی ڕۆڵی دۆدی فایەد و محەممەد ئەلفایەد ڕاگەیەندران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/news/the-crown-khalid-abdalla-dodi-al-fayed-salim-daw-mohammed-1235072176/|سەردێڕ='The Crown' Casts Khalid Abdalla as Dodi Fayed, Princess Diana's Tragic Boyfriend; Salim Daw to Play His Father (EXCLUSIVE)|دوایین=Yossman|یەکەم=K.J.|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; دواتر لەو مانگەدا، پشتڕاستکرایەوە کە تیمۆسی داڵتن وەک پیتەر تاونسێند دەستنیشانکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/09/25/timothy-daltons-licence-thrill-crown-audiences-princess-margarets/|سەردێڕ=Timothy Dalton's licence to thrill Crown audiences as Princess Margaret's former lover|دوایین=Singh|یەکەم=Anita|ئیش=The Telegraph|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ھومایۆن سەعید وەک دکتۆر حەسەنەت خان دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2022/streaming/news/the-crown-humayun-saeed-hasnat-khan-princess-diana-1235149744/|سەردێڕ='The Crown': Pakistani Star Humayun Saeed Cast as Princess Diana's Companion Dr Hasnat Khan in Hit Netflix Series (EXCLUSIVE)|دوایین=Ramachadran|یەکەم=Naman|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

گەڕان بەدوای ئەکتەردا بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە ویلیام و شازادە ھاری لە تەمەنی ھەرزەکاریدا بۆ وەرزی شەشەم، لە ئازاری ٢٠٢٢ دەستی پێکرد. ئەکتەرە نوێیەکەی شازادە ویلیام جێگەی سینان وێست دەگرێتەوە، کە وەک شازادە ویلیامی گەنج بۆ وەرزی پێنجەم دەستنیشانکرابوو، لەکاتێکدا پێشبینی دەکرا کاستە نوێیەکانی تری وەرزی پێنجەم بۆ وەرزی شەشەمیش بمێننەوە.&lt;ref name=&quot;WilliamHarryCastingSearch&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yossman |یەکەم=K.J. |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Netflix Set to Shoot 'The Crown' Season 6 This Summer, Looks to Cast Teenage Prince William and Harry |ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/global/prince-william-harry-the-crown-season-6-1235207823/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;
لە ئەیلوولی ٢٠٢٢دا، ڕاگەیەندرا کە ڕوفوس کامپا و ئێد مەکڤی ڕۆڵی شازادە ویلیام دەگێڕن، مێگ بێلامی ڕۆڵی کاترین میدڵتن دەگێڕێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-netflix-prince-william-kate-middleton-casting-1235106198/|سەردێڕ=Netflix Drama 'The Crown' Finds Its William And Kate: Two Actors To Play Prince &amp; Newcomer Cast As Kate Middleton In Season 6|ئیش=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |دوایین= Bamigboye|یەکەم= Baz |ڕێکەوت= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

==== مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان ====
بەرھەمھێنەرانی لێفت بانک ڕایان گەیاند کە لە دوو وەرزی یەکەمدا مووچەی سمیس لە فۆی زیاتر بووە، بەشێکی بەھۆی ناوبانگی ئەو لە زنجیرەی Doctor Who.&lt;ref name=&quot;FoySmithPay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|سەردێڕ=Claire Foy Was Paid Less Than Matt Smith on 'The Crown'|دوایین=Birnbaum|یەکەم=Debra|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180325213447/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەمە بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان، لەوانە دروستکردنی داواکارییەکی واژووکراو (petition) کە داوای لە سمیس دەکرد جیاوازیی نێوان مووچەکەی خۆی و فۆی ببەخشێتە سندووقی بەرگریی یاسایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|سەردێڕ=Petition Calls on Matt Smith to Donate Part of His Salary From 'The Crown' to Time's Up|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326200859/http://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; Time's up دواتر لێفت بانک داوای لێبووردنیان لە فۆی و سمیس کرد و وتیان کە ئەوان لە ناوەندی گەردەلوولێکی میدیاییدا بوون «بەبێ ئەوەی ھەڵەی خۆیان بێت»، ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەوان «بەرپرسن لە بوودجە و مووچەکان؛ ئەکتەرەکان ئاگاداری ئەوە نین کێ چەند وەردەگرێت و نابێت بە شەخسی بەرپرسیار بکرێن لە مووچەی ھاوکارەکانیان». ئەوان وتشیان کە پشتگیریی «ھەوڵەکان بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لە فیلم و تەلەڤیزیۆندا دەکەن و پەرۆشن بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ کەمپەینی Time's Upی بەریتانی و پێشتریش لەگەڵ Era 50:50 قسەیان کردووە، کە گرووپێکن کەمپەین بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لەسەر شاشە و شانۆ دەکەن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|سەردێڕ='The Crown' Producers Apologize to Claire Foy, Matt Smith Over Gender Pay Scandal|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326200857/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سوزان ماکی، بەڕێوەبەری داھێنەری لێفت بانک، ئاماژەی بەوە کرد کە لە داھاتوودا ھیچ ئەکتەرێک مووچەکەی لەو خانمەکتەرە زیاتر نابێت کە ڕۆڵی شاژن دەگێڕێت.&lt;ref name=&quot;FoySmithPay&quot;/&gt;
سەبارەت بە مشتومڕەکە، فۆی «سەرسام نەبوو» بەوەی کە بووە چیرۆکێکی گەورە، «لەو ڕووەوە کە درامایەکی ژن-تەوەر بوو».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|سەردێڕ=Claire Foy talks The Crown pay controversy: 'I'm not surprised people went, &quot;That's a bit odd{{&quot;'}}|دوایین=Collis|یەکەم=Clark|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326005935/http://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سمیس ئاماژەی بەوە کرد کە پشتگیریی فۆی دەکات و «خۆشحاڵە کە چارەسەر کرا و (بەرھەمھێنەران) قەرەبوویان کردەوە چونکە ئەوە پێویست بوو ڕووبدات». گۆڤاری The Hollywood Reporter ئاماژەی بەوە کردووە کە ڕوون نییە مەبەستی سمیس لە «چارەسەر بوو» چییە، چونکە نێتفلیکس و لێفت بانک لێدوانی زیاتریان نەدابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|سەردێڕ='The Crown' Star Matt Smith Breaks Silence on Claire Foy Pay-Disparity Controversy|دوایین=Lewis|یەکەم=Hilary|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180423224430/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فۆی دواتر ئەو ھەواڵانەی کە دەیانوت مووچەی پاشەکەوتووی وەرگرتووە بۆ ئەوەی مووچەکەی لەگەڵ ئەو یەکسان بێت، بەوە وەسف کرد کە «تەواو ڕاست نین».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|سەردێڕ=Claire Foy won't receive back pay for her role in 'The Crown' after gender pay gap dispute|دوایین=Fowler|یەکەم=Danielle|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|magazine=Harper's BAZAAR|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190225163017/https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== وێنەگرتن ===
== بڵاوکردنەوە ==
دوو ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026170236/http://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |سەردێڕ=''The Crown'' [Season 1, Episodes 1 &amp; 2] (15) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; یەکەم وەرزی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە سەرانسەری جیھاندا بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;PremiereDate&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Matt Smith's Netflix drama The Crown gets premiere date|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|magazine=Entertainment Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|یەکەم=Dylan|دوایین=Kickham|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414121555/http://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927214700/http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Radio Times |سەردێڕ=Claire Foy and Matt Smith face the challenges of royal life in new extended trailer for Netflix drama The Crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season2Release&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170810162238/http://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ='The Crown' Season 2 Sets Premiere Date, Releases First Trailer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی سێیەم لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Iannucci |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031050545/https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[TVLine]] |سەردێڕ='The Crown Season 3 (Finally!) Gets November Premiere Date at Netflix |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی چوارەم لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;S4Premiere&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanter |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820153937/https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='The Crown': Netflix Sets Premiere Date, Drops First Trailer For Season 4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season5Premiere&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bamigboye |یەکەم=Baz |بەستەری نووسەر=Baz Bamigboye|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ='The Crown' Gets November Premiere Date After Sensitive Behind-The-Scenes Discussions Following Death Of Queen |ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-season-5-premiere-date-netflix-queen-elizabeth-death-1235125467/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم و کۆتایی بە دوو بەش بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیان لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://deadline.com/2023/10/the-crown-final-season-premiere-dates-two-parts-trailer-1235567735/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline |سەردێڕ='The Crown' Final Season To Launch In 2 Parts; Premiere Dates Set; Watch Trailer}}&lt;/ref&gt;

وەرزی یەکەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200900/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 1 [DVD] [2017] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرانسەری جیھان لە ٧ی تشرینی دووەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200821/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 2 [DVD] [2018] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرانسەری جیھان لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی سێیەم بەشێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-03-DVD/dp/B088RXJF8Q |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 3 [DVD] [2020]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-03-Olivia-Colman/dp/B08F6JZBRK/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown – Season 03}}&lt;/ref&gt; وەرزی چوارەم لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-Amazon-Excl-DVD/dp/B094P1TYRZ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 4 (Amazon Excl.) [DVD] [2021]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-4-DVD/dp/B096TQ6BL6/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 4 [DVD]}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-05-DVD/dp/B0C59YP8PN/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 05 [DVD]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-5-DVD/dp/B0C3WV89CB |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 05 [DVD]}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-6-DVD/dp/B0DDPL9TYK/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 6 [DVD]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-06-Imelda-Staunton/dp/B0DBQ577MG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 06 [DVD]}}&lt;/ref&gt;

== پێشوازیکردن ==
=== وەڵامی ڕەخنەگرانە ===
[[پەڕگە:John Lithgow 8 by David Shankbone.jpg|وێنۆک|125px|ڕاست|جۆن لیسگۆ چەندین خەڵاتی بردەوە بە ڕۆڵی وینستن چەرچڵ.]]

تاج وەک درامایەک ستایشی کراوە، لەلایەن ڕۆژنامەی تەلەگرافەوە بە «باشترین ئۆپێرای تەلەڤیزیۆن» وەسف کراوە و ڕیزبەندی ٥/٥ی پێدراوە؛ بەڵام ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران، وەک لە ڕۆژنامەی تایمزدا، نیگەرانی خۆیان دەربڕی کە ھەندێک ئەڵقە لەسەر بنەمای ساختەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|سەردێڕ=The Crown, season 3 Netflix review|وێبگە=The Telegraph|یەکەم=Anita|دوایین= Singh|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200528151402/https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fact-from-fiction&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vickers |یەکەم=Hugo |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=How accurate is The Crown? We sort fact from fiction in the royal drama |ئیش=[[The Times]] |ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191204151714/https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; زنجیرەکە نمرەی گشتی ٨١٪ی لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] و ٧٨٪ لە مێتاکریتیک ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown|سەردێڕ=The Crown|بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown|سەردێڕ= The Crown|بڵاوکەرەوە=Metacritc}}&lt;/ref&gt;

وەرزی یەکەم ٨٨٪ ڕەخنەی ڕەخنەگرانەی ھەیە لەسەر کۆکەرەوەی پێداچوونەوەکانی ڕاتن تۆمەیتۆز، بە پشتبەستن بە ٧٤ پێداچوونەوە بە تێکڕای ڕیزبەندی ٨٫٦/١٠. کۆدەنگی ڕەخنەگرانەکەی دەڵێت «نمایشکردنی بەھێز و سینەماتۆگرافییەکی گەورە، تاج دەکاتە بەرھەمێکی ئاست بەرز کە شایەنی گەورەیی خۆی بێت.»&lt;ref name=&quot;rts1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |سەردێڕ=The Crown: Season 1 (2016) |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190410030239/https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;مێتاکریتیک نمرەی ٨١ لە کۆی ١٠٠ دەداتە وەرزی یەکەم، ئەمەش بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر.&lt;ref name=&quot;mcs1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|سەردێڕ=The Crown: Season 1|بڵاوکەرەوە=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191116085221/https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم و سێیەم و چوارەمیش بە ھەمان شێوە پێداچوونەوەی ئەرێنییان بەدەست ھێنا. کاردانەوە بۆ وەرزی پێنجەم، لەکاتێکدا ھێشتا ئەرێنی بوو، بەڵام لەچاو وەرزەکانی تر کەمتر بوو؛ لە ١٠٣ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٧١٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە، بە تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫٧٥/١٠، و کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت، «لە وەرزی پێنجەمدا، ئەستەمە چاوپۆشی لەو ھەستە بکرێت کە ئەم زنجیرەیە درەوشانەوەی لەدەست دواوە، بەڵام درامایەکی سەرنجڕاکێش و کاستێکی نایاب وەک گەوھەرەکانی تاج دەمێنێتەوە.»&lt;ref name=&quot;rts5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 5 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s05 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]]}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم نمرەی ٦٥ لە کۆی ١٠٠ لە کەناڵی مێتاکریتیک بەدەستھێناوە، لەسەر بنەمای ٣٧ ڕەخنەگر.&lt;ref name=&quot;mcs5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-5 |سەردێڕ=The Crown: Season 5 |بڵاوکەرەوە=[[Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم لە ٨٥ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٥٤٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە و تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫١/١٠؛ کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت «نواندنی چڕ و پڕی ئێلیزابێت دیبیکی وەک شازادەی وێڵز سەرنجڕاکێشە. سەرەڕای ئەوەش، وەرزی کۆتاییی زنجیرەی تاج زۆرجار وا نیشان دەدات کە حوکمڕانییەکەی لەو پەڕی لووتکەیەدایە.»&lt;ref name=&quot;rts6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە کەناڵی مێتاکریتیک، وەرزەی شەشەم نمرەی ٦١ لە کۆی ١٠٠ بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر ھەیە.&lt;ref name=&quot;rts6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== خەڵاتەکان و پاڵەوتنەکان ===
{{سەرەکی|لیستی خەڵاتەکان و پاڵاوتنەکان کە لەلایەن تاج وەرگیراون}}
زنجیرەکە بیست و چوار [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بەدەست ھێناوە، لەنێویاندا زنجیرە درامای نایاب بۆ وەرزی چوارەم و حەوت خەڵاتی بۆ کاستەکان.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/shows/crown|سەردێڕ=The Crown|وێبگە=Television Academy|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807133409/https://www.emmys.com/shows/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دوو جار خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما بەدەست ھێناوە، لە ئاھەنگەکانی ٧٤ و ٧٨، لەگەڵ بردنەوە زیاترەکانی نواندن بۆ کلێر فۆی، کۆڵمان، کۆرین، ئۆکۆنۆر، ئەندەرسۆن و دیبیکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|سەردێڕ=Crown, The|وێبگە=www.goldenglobes.com|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200402103745/https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== پێشانگای جلوبەرگ ==
جلوبەرگەکانی ھەردوو زنجیرەی ''تاج'' و ''گامبیتی شاژن'' لەلایەن مۆزەخانەی بروکلن نمایشکرا وەک بەشێک لە پێشانگای خەیاڵی شاژن و تاج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hk.asiatatler.com/life/queens-gambit-the-crown-virtual-exhibition |سەردێڕ=Costumes From Netflix's 'The Queen's Gambit' And 'The Crown' Featured At The Brooklyn Museum |وێبگە=Tatler Hong Kong |یەکەم=Jianne |دوایین=Soriano |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/queen_and_crown |سەردێڕ=The Queen and The Crown: A Virtual Exhibition of Costumes from 'The Queen's Gambit' and 'The Crown' |وێبگە=Brooklyn Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; جلوبەرگ و کەلوپەلی زنجیرەی تاج لەلایەن ھەڕاجگەران لە بۆنھامز (خانوویەکی تایبەتە بۆ مەزاتکردنی نێودەوڵەتی) لە شاری مایفەیر لە مانگی یەک تا ٤ی شوباتی ٢٠٢٤ نمایشکرابوون، پێش فرۆشتنی لە ٧ی شوبات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bonhams.com/stories/37329/ |سەردێڕ=The Crown at Bonhams &amp;#124; Exhibition, Auction Highlights, News &amp; More}}&lt;/ref&gt;

== زنجیرەی پێشوەختەی پێشبینیکراو ==
لە مانگی نیسانی ٢٠٢٢دا بڵاوکرایەوە کە نێتفلێکس و لێفت بانک وتووێژی سەرەتایییان کردووە سەبارەت بە زنجیرەیەکی پێشوەختە (چیرۆکەکەی باسی پێش چیرۆکی زنجیرەی بەرھەم ھاتوو دەکات)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='The Crown' Prequel: Netflix And Left Bank In Early-Stage Conversations|ناونیشان=https://deadline.com/2022/04/the-crown-prequel-netflix-and-left-bank-in-early-stage-conversations-1234997110/|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|دوایین=Goldbart|یەکەم=Max|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت زنجیرەکە باس لە نزیکەی ٥٠ ساڵ پێشتر بکات، بە مردنی شاژنە ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١ دەستی پێکردووە و لە دەوروبەری ھاوسەرگیریی شازادە ئێلیزابێت لە ساڵی ١٩٤٧ کۆتایی دێت. ھەروەھا بەپێی زانیارییەکان زنجیرەکە سەردەمی ئەو چوار پاشایە دەگرێتەوە کە لەو ماوەیەدا حوکمڕانییان کردووە: ئێدواردی حەوتەم، جۆرجی پێنجەم، ئێدواردی ھەشتەم و جۆرجی شەشەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A Sumptuous Prequel to The Crown May Be On the Horizon|ناونیشان=https://www.vogue.com/article/prequel-to-the-crown-may-be-on-the-horizon|ئیش=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|دوایین=Maitland|یەکەم=Hayley|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|The Crown (TV series)|تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
* {{Netflix title|80025678}}
* {{IMDb title|id=٤٧٨٦٨٢٤}}

{{تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|لەندەن}}

[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتان لە دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]]
[[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]]
[[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>g3jzxzhqj6v0uelu7f32bvbqgu8hjnz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574580</id>
      <parentid>1574314</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T06:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>بەسەرداچونەوە</comment>
      <origin>1574580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98542" sha1="ogt540o90pee8tsdx5yh304fxxhfw9r" xml:space="preserve">{{Infobox television
 |name = تاج
 |image = The Crown Title Card.jpg
 |genre = [[درامای مێژوویی]]
 |creator = [[پیتەر مۆرگان]]
 |starring = {{Plainlist|
&lt;!--Order of the cast is determined by the order that is given during the opening credits of the first episodes, per the MOS! New cast additions will be made based on when first credited. --&gt;
'''وەرزی ٢–١'''
* [[کلێر فۆی]]
* [[مات سمیس]]
* [[ڤەنێسە کیربی]]
* [[ئیلین ئاتکینز]]
* [[جێرمی نۆرسام]]
* [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]]
* [[بێن دانیاڵز]]
* [[گرێگ وایز]]
* [[جارێد ھاریس]]
* [[جۆن لیسگۆ]]
* [[ئەلێکس جێنینگز]]
* [[لیا ویلیامز]]
* [[ئانتۆن لێسەر]]
* [[ماتیوو گود]]
'''وەرزی ٤–٣'''
* [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]]
* [[تۆبیاس مێنزیس]]
* [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]]
* [[بێن دانیاڵز]]
* [[جاسۆن واتکینز]]
* [[ماریۆن بەیلی]]
* [[ئێرین دۆھێرتی]]
* [[جەین لاپۆتایر]]
* [[چارڵز دانس]]
* [[جۆش ئۆکۆنەر]]
* [[جیڕاڵدین چاپلین]]
* [[مایکڵ مالۆنی]]
* [[ئیمڕاڵد فێنێل]]
* [[ئەندرو بوچان]]
* [[ستیڤن بۆکسەر]]
* [[ئێما کۆرین]]
* [[ھانس زیمەر]]
; وەرزی ٦–٥
* [[ئیمێلدا ستاونتۆن]]
* جۆناسان پرایس
* لێسلی مانڤیل
* دۆمینیک وێست
* [[ئەلیزابێس دێبیکی]]
* جۆنی لی میلەر
* ئۆلیڤیا ویلیامز
* کلۆدیا ھاریسۆن
* ناتاشا مەکئێلھۆن
* مارشیا وارن
* سەلیم داو
* خالید عەبدوڵڵا
* بێرتی کارڤێڵ
* ئێد مەکڤی
* لۆسەر فۆرد
* مێگ بێلامی
}}
 |theme_music_composer = [[ھانس زیمەر]]
 |composer = {{Plainlist|
* ڕوبێرت گریگسۆن ویلیامز ({{Abbr|s.|seasons}} ٢–١)
* لۆرن بالفی ({{Abbr|s.|season}} ٢)
* مارتین فیپس ({{Abbr|s.|season}} ٦–٣)
}}
 |country = {{Plainlist|شانشینی یەکگرتوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27539739 |سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤ |ئیش=BBC News}}&lt;/ref&gt;
* ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/10/15/the-crown-claire-foy-and-matt-smith-on-the-making-of-the-100m-ne/ |سەردێڕ=The Crown: Claire Foy and Matt Smith on the making of the £100m Netflix series |یەکەم=Mick |دوایین=Brown |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
}}
 |language = ئینگلیزی
 |num_seasons = ٦
 |num_episodes = ٦٠
 |list_episodes = #Episodes
 |executive_producer = {{Plainlist|
* [[پیتەر مۆرگان]]
* ستێفن داڵدری
* ئاندی ھاریس
* فلیپ مارتین (دەرھێنەر)
* سوزان ماکی
* ماسیو بیام-شاو
* ڕۆبێرت فۆکس
* تانیا سێچھاتیان
* نینا وۆڵارسکی
* ئالی گۆس
* بێنجامین کارۆن
}}
|producer = {{Plainlist|
* ئاندی ستێبینگ
* مارتن ھاریسن
* مایکڵ کەیسی
* ئەندرۆ ئیتن
* ئونا ئۆبێرن
* فای وارد
}}
 |location = شانشینی یەکگرتوو
 |runtime = ٧٢–٣٩ خولەک
 |company = {{Plainlist|
* لێفت بانک
* [[سۆنی پیکچەرز تەلەڤیژن]]
}}
 |distributor =
 |network = [[نێتفلیکس]]
 |picture_format = [[4K resolution|4K (Ultra-high-definition television|Ultra HD]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown |ناونیشان=http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |وێبگە=Real or Fake 4K |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170402081116/http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
 |first_aired = {{Start date|٢٠١٦|١١|٤}}
 |last_aired = {{End date|٢٠٢٣|١٢|١٤}}
}}

'''تاج''' ({{بە ئینگلیزی |The Crown}}) زنجیرەیەکی دراماتیکی و مێژوویی و ژیاننامەییی تەلەڤیزیۆنییە کە باس لە سەردەمی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] دەکات. لە نووسین و ئامادەکردنی پیتەر مۆرگانە و لەلایەن لێفت بانک پیکچەر و [[سۆنی پیکچەرز تەلەڤیژن]] دروست کراوە. یەکەم ئەڵقەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە [[نێتفلیکس]] پەخشکرا و لە [[شانشینی یەکگرتوو]] بەرھەم ھێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=www.Netflix.com|ناونیشان=https://www.netflix.com/title/80025678|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216123411/https://www.netflix.com/title/80025678|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; مۆرگان لەو فیلم و درامایەی پێشکەشی کردووە: ''شاژن (٢٠٠٦ فیلم)'' و بەتایبەتی شانۆگەرییەکەی بە ناوی ''The Audience (٢٠١٣)''.

زنجیرەکە لە شەش وەرز پێکھاتووە کە نزیکەی شەش دەیە دەخایەنێت، کەمێک پێش ھاوسەرگیری شازادە ئێلیزابێت و فیلیپ ماونتباتن لە ساڵی ١٩٤٧ دەستی پێ دەکات و بە ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆتایی دێت، کاستی سەرەکیی زنجیرەکە ھەر دوو وەرز جارێک دەگۆڕێت. ڕۆڵی ئێلیزابێت لە وەرزی یەکەم و دووەم لەلایەن [[کلێر فۆی]] و لە وەرزی سێیەم و چوارەم لەلایەن [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] و [[ئیمێلدا ستاونتۆن]] لە وەرزی پێنج و شەشەمدا ڕۆڵی گێڕاوە.

وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی ئێڵستری لە شاری بۆرھێموود لە ویلایەتی ھێرتفۆردشایر کراوە، وێنەگرتنی شوێنەکان لە سەرانسەری بەریتانیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەنجامدرا. نێتفلێکس وەرزی یەکەمی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە، وەرزی شەشەم لە دوو بەشدا بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیش لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.

فیلمی تاج بەھۆی نواندن و دەرھێنان و نووسین و سینەماکاری و بەھای بەرھەمھێنانییەوە ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا؛ بەڵام نادروستییە مێژوویییەکانی ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە، بەتایبەتی لە نیوەی دووەمی زنجیرەکەدا. زنجیرەکە چەندین خەڵاتی وەرگرتووە، لەوانە خەڵاتی پرایم تایم ئیمی بۆ زنجیرە درامای نایاب و دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما.

== پێشەکی ==
زنجیرەکە باس لە ژیانی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] دەکات، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[شازادە فیلیپ]] دەکات.&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Singh |یەکەم=Anita |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=£100m Netflix Series Recreates Royal Wedding |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160322133559/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەردەوام دەبێت بۆ سەرەتای سەدەی ٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Taylor|یەکەم=Derrick Bryson|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Netflix Renews 'The Crown' for a Sixth Season After All|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/07/09/arts/television/the-crown-season-6.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی یەکەمی زنجیرەکە ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٥٥ وێنا دەکات، کە ''وینستن چەرچڵ'' دەستی لەکار کێشایەوە وەک سەرۆک وەزیران و ''شازادە مارگرێتی'' خوشکی شاژن بڕیاریدا ھاوسەرگیریی لەگەڵ ''پیتەر تاونسێند'' نەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|سەردێڕ=The Crown: What year did Series 1 finish? What will be in season 2?|دوایین=Smith|یەکەم=Russ|وێبگە=Daily Express|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180126070641/https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی دووەمی زنجیرەکە قەیرانی سوێزی ساڵی ١٩٥٦ دەگرێتەوە، کە بووە ھۆی خانەنشینی ''ئەنتۆنی ئێدنی'' سەرۆک وەزیران؛ خانەنشینی سەرۆک وەزیران ''ھاڕۆڵد ماکمیلان''، لە ساڵی ١٩٦٣، دوای ئابڕووچوونەکەی پرۆفۆماو و لەدایکبوونی ''شازادە ئێدوارد''، لە ساڵی ١٩٦٤.&lt;ref name=&quot;KennedysCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |سەردێڕ='The Crown' Adds Michael C Hall &amp; Jodi Balfour As Jack &amp; Jackie Kennedy |دوایین=Tartaglione |یەکەم=Nancy |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525121555/https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی سێیەمی زنجیرەکە لە ساڵی ١٩٦٤ تا ١٩٧٧ دەگرێتەوە، لەگەڵ ھەڵبژاردنی ''ھاڕۆڵد ویلسۆن'' وەک سەرۆک وەزیران و بە ''سیلڤەر جوبیڵی'' کۆتایی دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان= https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|سەردێڕ='The Crown' Season 3: TV Review|دوایین=Fienberg|یەکەم=Daniel| magazine= [[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191105130150/https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ماوەی بوون بە سەرۆک وەزیرانی ''ئێدوارد ھیت'' دەگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;meet-the-cast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2019-11-17/meet-the-cast-of-the-crown-season-3/2/|سەردێڕ=Meet the cast of The Crown season 3|وێبگە=[[RadioTimes]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040504/https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2020-11-12/the-crown-season-four-cast-netflix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ''کامیلا شند'' دەردەکەوێت.&lt;ref name=&quot;meet-the-cast&quot;/&gt;
* وەرزی چوارەمی زنجیرەکە ماوەی سەرۆک وەزیرانی ''مارگرێت تاچەر'' لەنێوان ١٩٧٩ تا ١٩٩٠ دەگرێتەوە؛ و ھەروەھا تیشک دەخاتە سەر [[شازادە دایانا]].
* وەرزی پێنجەم ساڵانی ١٩٩١ تا ١٩٩٧ دەگرێتەوە، سەرنج دەخاتە سەر «جەنگی وێڵز» و جیابوونەوەی چارڵز و دیانا لە ئەنجامدا، ھەروەھا سەرھەڵدانی بنەماڵەی ئەلفەید و annus horribilis (ساڵێکی ترسناک)ی شاژن لە ساڵی ١٩٩٢.
* وەرزی شەشەم و کۆتا وەرز، ماوەی ساڵانی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٥ لە سەردەمی سەرۆک وەزیرانی تۆنی بلێر دەگرێتەوە. چوار ئەڵقەی یەکەم باس لە مردنی دیانا شازادەی وێڵز دەکات و شەش ئەڵقەی کۆتاییش باس لە یۆبیلی زێڕینی ئێلیزابێتی دووەم و مردنی شازادە مارگرێت و شاژنە ئێلیزابێتی شاژنی دایک و پەیوەندی سەرەتایی شازادە ولیام و کەیت میدڵتۆن و ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز دەکات.

== کاست و کارەکتەرەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی کەساتییەکانی تاج}}
* [[کلێر فۆی]] (وەرزی ١–٢، دیاریکراو بۆ بۆ وەرزی ٤) و [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[ئێلیزابێتی دووەم]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[مات سمیس]] (وەرزی ١–٢) و [[تۆبیاس مێنزیس]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[شازادە فیلیپ]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ڤەنێسە کیربی]] (وەرزی ١–٢) و [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شازادە مارگرێت&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ئیلین ئاتکینز]] بە ڕۆڵی شاژن ماری (وەرزی ١)&lt;ref name=&quot;geeksofdoom&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geeksofdoom.com/2016/01/06/trailers-netflix-the-crown-the-get-down |سەردێڕ=Trailers for Netflix series 'The Crown,' and 'The Get Down' |وێبگە=Geeks of Doom |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
* [[جێرمی نۆرسام]] بە ڕۆڵی ئەنتۆنی ئێدن (وەرزی ١–٢)&lt;ref name=&quot;finalreel&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix/ |سەردێڕ=The Crown trailer: First look at Peter Morgan's Netflix drama |وێبگە=Final Reel |دوایین=Lloyd |یەکەم=Kenji |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022148/http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]] (وەرزی ١–٢) و [[ماریۆن بەیلی]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێت شاژنی دایک&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[بێن دانیاڵز]] بە ڕۆڵی گرووپی کاپتن پیتەر تاونسێند (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |سەردێڕ=Why Britain's psyche is gripped by a different kind of royal fever |ئیش=[[The Guardian]] |یەکەم=Vanessa |دوایین=Thorpe |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161127231646/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[گرێگ وایز]] (وەرزی ١–٢) و [[چارڵز دانس]] (وەرزی ٣، دیاریکراو بۆ وەرزی ٤) بە ڕۆڵی لویس، ئێرل ماونتباتنی بۆرما
* [[جارێد ھاریس]] بە ڕۆڵی جۆرجی شەشەم (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[جۆن لیسگۆ]] بە ڕۆڵی وینستن چەرچڵ (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢–٣)&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ئەلێکس جێنینگز]] (وەرزی ١–٢) و دێریک جاکوبی (دیاریکراو بۆ وەرزی ٣) بە ڕۆڵی شازادە ئێدوارد، دوک ویندسۆر
* [[لیا ویلیامز]] (وەرزی ١–٢) و [[جیڕاڵدین چاپلین]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی والیس، دوشسی ویندسۆر
* [[ئانتۆن لێسەر]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ماکمیلان (وەرزی ٢)&lt;ref name=&quot;LesserCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |یەکەم=Sarah |دوایین=Lee |سەردێڕ=Filming The Crown: on the set of the lavish Netflix series – in pictures |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170130175420/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ماتیوو گود]] (وەرزی ٢) و [[بێن دانیاڵز]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی ئانتۆنی ئارمسترانگ-جۆنز، ئێرل سنودۆن&lt;ref name=&quot;GoodeCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |سەردێڕ=Downton Abbey's Matthew Goode is joining the cast of Netflix's The Crown |وێبگە=Digital Spy |یەکەم=Ian |دوایین=Sandwell |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923053856/http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[جاسۆن واتکینز]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ویلسۆن (وەرزی ٣)
* [[ئێرین دۆھێرتی]] بە ڕۆڵی شازادە ئان (وەرزی ٣–٤)
* [[جەین لاپۆتایر]] بە ڕۆڵی شازادە ئالیس بەتنبێرگ (وەرزی ٣)&lt;!-- ١٠١ ١٠٥ ٢٠٢ ٢٠٩ --&gt;
* [[جۆش ئۆکۆنەر]] بە ڕۆڵی چارڵز، شازادەی وێڵز (وەرزی ٣–٤)
* [[مایکڵ مالۆنی]] بە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣)
* [[ئیمڕاڵد فێنێل]] بە ڕۆڵی کامیلا پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣–٤)
* [[ئەندرو بوچان]] بە ڕۆڵی ئەندرو پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣، دووبارەکردنەوە لە وەرزی ٤)
* [[ئێما کۆرین]] بە ڕۆڵی [[شازادە دایانا|شازادە دیانا]] (وەرزی ٤)
* [[ستیڤن بۆکسەر]] بە ڕۆڵی دەنیس تاچەر (وەرزی ٤)
* ئیمراڵد فێنێڵ (وەرزی ٤، وەک میوان لە وەرزی ٣)
* ئۆلیڤیا ویلیامز (وەرزی ٥–٦) لە ڕۆڵی کامێلا پارکەر بۆڵز
* جۆنی لی میڵەر (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی جۆن مەیجەر
* ناتاشا مەک ئێڵھۆن (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی پێنیلۆپی کناچبوڵ، کونتێس ماونتباتن لە بێرمە
* بێرتی کارڤێڵ (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی تۆنی بڵێر
* سەلیم داو (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی محەممەد ئەلفاید
* خالید عەبدوڵڵا (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی دۆدی فاید
* ئێد مەکڤای (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ویلیام لە وێڵز
* لویسەر فۆرد (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ھاری لە وێڵز
* میگ بێلامی (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی کاترین میدڵتۆن

=== ئەکتەرە دیارەکان (میوان) ===
ئەم ئەکتەرانە لە تایتڵی سەرەتای یەک یان دوو ئەڵقەی وەرزەکاندا ناویان ھاتووە:
* ستیفن دیلان: لە ڕۆڵی گراھام سادەرلاند، ئەو وێنەکێشە بەناوبانگەی وێنەی چەرچڵ دەکێشێت (وەرزی ١).
* جێما وێلان: لە ڕۆڵی پاتریشیا کامپبێڵ، سکرتێرەی لۆرد ئالترینچام (وەرزی ٢).
* جۆن ھێفێرنان: لە ڕۆڵی لۆرد ئالترینچام، ئەو نووسەرەی ڕەخنەی توندی لە شاژن ئێلیزابێتی دووەم گرت (وەرزی ٢).
* پاوڵ سپارکس: لە ڕۆڵی بیڵی گراھام، قەشەیەکی ئەمریکیی دیار کە ئێلیزابێت ڕاوێژی پێ دەکات (وەرزی ٢).
* مایکل سی ھۆڵ: لە ڕۆڵی جۆن ئێف کەنەدی، سەرۆکی ئەمریکا کە سەردانی ئێلیزابێت دەکات (وەرزی ٢).
* جۆدی بالفۆر: لە ڕۆڵی جاکلین کەنەدی، خانمی یەکەمی ئەمریکا (وەرزی ٢).
* بێرگھارت کلاوسنەر: لە ڕۆڵی دکتۆر کورت ھان، دامەزرێنەری قوتابخانەی گۆردۆنستۆن (وەرزی ٢).
* فین ئیلیۆت: لە ڕۆڵی شازادە فلیپ لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢ و ٣).
* جوولیان بارینگ: لە ڕۆڵی شازادە چارڵز لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢).
* کلانسی بڕاون: لە ڕۆڵی لیندۆن بی جۆنسن، سەرۆکی ئەمریکا دوای کەنەدی (وەرزی ٣).
* جەین لاپۆتێر، ڕۆزالیند نایت و سۆفی لی ستۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیس، دایکی شازادە فلیپ (وەرزەکانی ١، ٢، ٣).
* مارک لویس جۆنز: لە ڕۆڵی ئێدوارد میڵوارد، مامۆستای زمانی وێڵزیی شازادە چارڵز (وەرزی ٣).
* تیم مەکمولان: لە ڕۆڵی ڕۆبن ودز، ڕاگری کڵێسای ویندسۆر (وەرزی ٣).
* مایکڵ مالۆنی: لە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣).
* ئاندرو بووکان و دانیال فلین: لە ڕۆڵی ئەندرۆ پارکەر بۆڵز، ھاوسەری یەکەمی کامێلا (وەرزی ٣، ٤، ٥).
* ھاری ترێداوەی: لە ڕۆڵی ڕۆدی لێوێلین، خۆشەویستەکەی شازادە مارگرێت (وەرزی ٣ و ٤).
* تۆم بروک: لە ڕۆڵی مایکڵ فایگان، ئەو پیاوەی لە ساڵی ١٩٨٢ چووە ناو ژووری نوستنی شاژن (وەرزی ٤).
* ڕیچارد ڕۆکسبۆرگ: لە ڕۆڵی بۆب ھۆک، سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا (وەرزی ٤).
* تۆم بێرک: لە ڕۆڵی دێریک «دازڵ» جێنینگز، فەرمانبەر و ھاوڕێی شازادە مارگرێت (وەرزی ٤).
* نیکۆڵاس فارێڵ: لە ڕۆڵی مایکڵ شیا، سکرتێری ڕۆژنامەوانیی ئێلیزابێت (وەرزی ٤).
* پراسانا پواناراجا: لە ڕۆڵی مارتن بەشیر، ئەو ڕۆژنامەنووسەی چاوپێکەوتنە بەناوبانگەکەی لەگەڵ شازادە دیانا ئەنجام دا (وەرزی ٥).
* ئیڤ بێست: لە ڕۆڵی کارۆڵ میدڵتۆن، دایکی کاترین میدڵتۆن (وەرزی ٦).
* ڤیۆلا پرێتێجۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئێلیزابێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ٦).
* بۆ گادزدۆن: لە ڕۆڵی شازادە مارگرێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ١، ٣، ٦).

== ئەڵقەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}}
{{:پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}}

== بەرھەمھێنان ==
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا، [[نێتفلیکس]] ڕای گەیاند قۆناغی ڕۆڵگێڕانی ''The Audience''ی ساڵی ٢٠١٣ دەگونجێت بۆ زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|بڵاوکەرەوە=BBC|وێبگە=www.bbc.co.uk|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Netflix to adapt Queen Elizabeth II play The Audience|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103141125/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پیتەر مۆرگان کە فیلمی شاژن و شانۆگەری ساڵی ٢٠٠٦ی نووسیوە، نووسەری سەرەکیی تاجە&lt;ref name=&quot;PeterMorgan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ئیش=[[BBC News]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925164442/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دەرھێنەرانی وەرزی یەکەم بریتین لە ''ستیڤن داڵدری،'' ''فیلیپ مارتین،'' ''جوولیان جارۆڵد،'' و ''بنیامین کارۆن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104210312/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دە ئەڵقەی وەرزی یەکەم گرانترین بەشی دراماکە بوو لەلایەن نێتفلیکس و لێفت بانک پیکچەرز بەرھەم ھێنراوە و بەلایەنی کەمەوە ١٠٠ ملیۆن پاوەن تێچووی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Made in the UK:The Crown |ناونیشان=http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161120010308/http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |وێبگە=British Film Commission |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |سەردێڕ=The Crown: the Royal family are 'nervous' about Netflix's new £100 million series |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160801081526/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uk.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |سەردێڕ=Matt Smith starring in Netflix series, The Crown |وێبگە=IGN |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|یەکەم=Anthony |دوایین=Couto |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040438/https://www.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزێکی دووەم ڕا سپێردرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix's glittering Crown could leave BBC looking a little dull |ناونیشان=https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ئیش=[[The Guardian]] |نووسەر=Martinson, Jane |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101152930/https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TelegraphOct2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161022045723/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ئەو زنجیرەیەی کە بەنیاز بوون شەست ئەڵقە بخایەنێت لەماوەی زیاتر لە شەش وەرزدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fascism Was Finished, Socialism Had Begun|ڕێکەوت=٢٠١٤|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.5040/9780755619078.ch-005|ئیش=In The Name of The People|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، «بەرھەمھێنانی پێشوەختە» دەستی پێ کرد لە وەرزی سێیەم و چوارەمی پێشبینیکراودا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&amp;lt;xref ref-type=&quot;fn&quot; rid=&quot;fn1&quot;&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/xref&amp;gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}&lt;/ref&gt; و لە مانگی کانوونی دووەمدا، نێتفلیکس جەختی کردەوە کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم نوێ کراوەتەوە&lt;ref name=&quot;THRSeason3&amp;4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|سەردێڕ='The Crown' Season 3: All the Details (So Far)|دوایین=Bentley|یەکەم=Jean|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6wj076dsM?url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، مۆرگان ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی پێنجەم و کۆتایی نوێکراوەتەوە مۆرگان دەربارەی کۆتاییی ھاتنی زنجیرەکە بە پێنج وەرز کە بڕیار بوو بۆ ماوەی شەش وەرز بەردەوام بێت، لە کاتی دروستکردنی چیرۆک بۆ وەرزی پێنجەم وتی «بۆ من ڕوون بوو کە ئەمە کاتێکی گونجاو و شوێنی وەستانە.» نێتفلیکس و سۆنی پشتگیریی بڕیارەکەی مۆرگانیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&amp;lt;xref ref-type=&quot;fn&quot; rid=&quot;fn1&quot;&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/xref&amp;gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٠، نێتفلیکس ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە وەرزی شەشەمی دەبێت وەک ئەوەی کە لە بنەڕەتەوە بەنیاز بوون. مۆرگان وتی «کاتێک باس لە چیرۆکەکان دەکرێت بۆ وەرزی پێنجەم کە لە گفتوگۆدا بووین، بەم زووانە دەردەکەوێت کە بۆ ئەوەی دادپەروەری بۆ دەوڵەمەندی و ئاڵۆزی چیرۆکەکە بھێنین، دەبێت بگەڕێینەوە سەر پلانی سەرەکی و شەش وەرز دروست بکەین» ئەو ئەوەشی وت «کە دوو وەرزی ڕابردوو توانایان پێ دەدا کە بەھەمان ماوە وردەکاریی زیاتر لەخۆبگرێت»&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|سەردێڕ='The Crown' Will Run For Six Seasons After Peter Morgan Changes Mind On Fifth Series Finale|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200711084310/https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەتا ساڵی ٢٠٢٠، تێچووی خەمڵێنراوی بەرھەمھێنانی زنجیرەی «تاج» بە ٢٦٠ ملیۆن دۆلار خەمڵێنراوە، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە گرانترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی مێژوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/nov/16/from-the-crown-to-game-of-thrones-whats-the-most-expensive-tv-show-ever|سەردێڕ=From The Crown to Game of Thrones: what's the most expensive TV show ever?|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|newspaper=The Guardian|یەکەم=Jack |دوایین=Seale|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

=== کاستینگ ===
تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤، کلێر فۆی چووە ناو گفتوگۆکانەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێتی دووەم.&lt;ref name=&quot;FoyCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|سەردێڕ=Netflix's 'The Crown' Finds Its Queen In Claire Foy|دوایین=Jaafar|یەکەم=Ali|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124070915/http://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ئایاری ٢٠١٥، ڤەنێسە کیربی لە گفتوگۆدا بوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Vanessa Kirby To Play Princess Margaret In Netflix's 'The Crown' |ناونیشان=https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616103414/https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠١٥، جۆن لیتگۆ وەک وینستن چێرچل و مات سمیس وەک شازادە فیلیپ دەستنیشانکران، فۆی وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|سەردێڕ='Doctor Who' Alum Matt Smith Cast in Netflix's 'The Crown' with John Lithgow, Claire Foy|دوایین=Wagmeister|یەکەم=Elizabeth|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180324223726/https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڤیکتۆریا ھاملتۆن، جارێد ھاریس و ئایلین ئەتکینز ھەروەھا لە وەرزی یەکەمدا ڕۆڵیان دەگێڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|سەردێڕ='The Crown' Trailer: First Look At Netflix's Queen Elizabeth Drama Series|دوایین=N'Duka|یەکەم=Amanda|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124071052/http://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فۆی ڕۆڵی خۆی وەک شاژنی گەنج لە چەند دیمەنێکی کورتدا (کامیۆ) لە وەرزەکانی ٤، ٥ و ٦دا دووبارە کردەوە. بۆ دەرکەوتنی لە ئەڵقەی «٤٨:١» کە ئەڵقەی ھەشتەمی وەرزی چوارەم بوو، فۆی خەڵاتێکی ئێمی (Emmy) بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hollywoodlife.com/2022/11/09/claire-foy-the-crown-season-5-cameo-appearance/|سەردێڕ='The Crown' Season 5: Claire Foy Reprises Queen Elizabeth II Role In Surprise Cameo Appearance|ئیش=Hollywood Life|یەکەم=Avery|دوایین=Thompson|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vulture.com/article/the-crown-recap-season-4-episode-8-48-1.html|سەردێڕ=The Crown Recap: Queen of Denial|ئیش=Vulture|یەکەم=Sarene|دوایین=Leeds|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

بەرھەمھێنەران لەگەڵ چوونە پێشەوەی ھێڵی کاتیی چیرۆکەکە، ھەر دوو وەرز جارێک ئەکتەری بەتەمەنتریان بۆ ڕۆڵە بەردەوامەکان دادەنا. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، ئۆلیڤیا کۆلمەن وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref name=&quot;ColmanCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|سەردێڕ=Olivia Colman Joins 'The Crown' as Queen Elizabeth for Seasons 3 and 4|دوایین=Birnbaum|یەکەم=Olivia|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171027001128/http://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا کانوونی دووەمی ٢٠١٨، ھێلێنا بۆنھام کارتەر و پاوڵ بێتانی لە گفتوگۆدا بوون بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت و شازادە فیلیپ بۆ ئەو وەرزانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|سەردێڕ='The Crown': Helena Bonham Carter Poised To Play Princess Margaret|دوایین=Petski|یەکەم=Denise|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180106063749/http://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BettanyTalks&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|سەردێڕ=The Crown: Paul Bettany in talks to play Prince Philip|دوایین=Maslow|یەکەم=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180121011838/https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە کۆتایی مانگدا، بێتانی ناچار بوو پاشەکشە بکات بەھۆی پابەندبوونی بە کاتەوە.&lt;ref name=&quot;BettanyOut&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|سەردێڕ=The Crown's Third Season Is Minus a Prince Philip as Paul Bettany Bows Out|دوایین=Miller|یەکەم=Julie|magazine=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040439/https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کۆتایی ئازاری ٢٠١٨، تۆبایاس مێنزیس وەک شازادە فیلیپ بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|سەردێڕ='The Crown' Sets 'Outlander's Tobias Menzies As New Prince Philip|دوایین=Fleming|یەکەم=Mike Jr.|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180329054323/http://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای ئایاری ٢٠١٨، پشتڕاستکرایەوە کە بۆنھام کارتەر لەگەڵ جەیسن واتکینز (وەک سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسن) دەستنیشانکراون.&lt;ref name=&quot;CarterConfirm&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|سەردێڕ='The Crown' Officially Casts Helena Bonham Carter, Adds Jason Watkins for Season 3|دوایین=Otterson|یەکەم=Joe|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503183250/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگی دواتر، بێن دانیێڵز وەک تۆنی ئارمسترۆنگ-جۆنز بۆ وەرزی سێیەم دەستنیشانکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|سەردێڕ='The Crown': 'The Exorcist' Star Ben Daniels To Play Antony Armstrong-Jones In Season 3 Of Netflix's Royal Drama|دوایین=White|یەکەم=Peter|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620231914/https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ پەیوەندیکردنی ئیرین دۆھێرتی بە زنجیرەکەوە وەک شازادە ئان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|سەردێڕ='The Crown' Casts Its Princess Anne (Exclusive)|دوایین=Sandberg|یەکەم=Bryn Elise|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622223544/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگێک دواتر، جۆش ئۆکۆنۆر و ماریۆن بەیڵی وەک شازادە چارڵز و شاژنی دایک بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|سەردێڕ='The Crown': Josh O'Connor to Play Prince Charles, Marion Bailey the Queen Mother|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180727111524/https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، ئیمێراڵد فێنێڵ وەک کامیلا شاند دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|سەردێڕ=The Crown casts Call the Midwife actress Emerald Fennell as Camilla Parker Bowles|دوایین=Kinane|یەکەم=Ruth|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181023220350/https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨، چارڵز دانس وەک لویس ماونتباتن دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|سەردێڕ=The Crown season 3 adds Charles Dance to cast – and here's who he's playing|دوایین=Edwards|یەکەم=Chris|ئیش=[[Digital Spy]]|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191023110714/https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە نیسانی ٢٠١٩، ئێما کۆرین وەک لیدی دیانا سپێنسەر بۆ وەرزی چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|سەردێڕ='The Crown' Just Cast Its Princess Diana|دوایین=Hall|یەکەم=Ellie|ئیش=[[BuzzFeed]]|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190409215337/https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; گیلیان ئەندەرسۆن، کە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩وە دەنگۆی گفتوگۆی ھەبوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی مارگرێت تاتچەر لە وەرزی چوارەمدا، لە ئەیلوولی ٢٠١٩ بە فەرمی بۆ ڕۆڵەکە پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |سەردێڕ=Gillian Anderson Joins 'The Crown' as Margaret Thatcher |دوایین=Nickolai |یەکەم=Nate |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160130/https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |سەردێڕ=Gillian Anderson Will Be Playing Margaret Thatcher In 'The Crown' |دوایین=Dahir |یەکەم=Ikran |ئیش=[[BuzzFeed News]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |سەردێڕ='The Crown' Officially Confirms Gillian Anderson As Margaret Thatcher For Season Four |دوایین=Haring |یەکەم=Bruce |ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ئیمێلدا ستۆنتۆن وەک جێگرەوەی ئۆلیڤیا کۆلمەن بۆ ڕۆڵی شاژن لە وەرزی پێنجەمدا ڕاگەیەندرا، ڕۆڵەکەشی لە وەرزی کۆتاییدا لە تەممووزدا بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;FinalSeasonAnnounce&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|سەردێڕ='The Crown' Will End After Season 5 With Imelda Staunton as Queen Elizabeth|دوایین=Ravindran|یەکەم=Manori|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200131153801/https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;/&gt; ھەروەھا لە تەممووزی ٢٠٢٠دا، لێسلی مانڤێڵ وەک بەرجەستەکاری شازادە مارگرێت ڕاگەیەندرا،&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|سەردێڕ=The Crown season 5 dubs Lesley Manville the new Princess Margaret|دوایین=Romano|یەکەم=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200703031838/https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگی دواتر، جۆناسان پڕایس و ئێلیزابێت دێبیکی وەک شازادە فیلیپ و دیانا (شازادەی وێڵز) دەستنیشانکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|سەردێڕ=Oscar-Nominated 'Game Of Thrones' Star Jonathan Pryce Cast As Prince Philip In 'The Crown'|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812221407/https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|سەردێڕ='The Crown' Adds Elizabeth Debicki As Princess Diana For Final Two Seasons|دوایین=Haring|یەکەم=Bruce|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200816210502/https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، دۆمینیک وێست لە گفتوگۆدا بوو بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە چارڵز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/10/the-crown-dominic-west-in-talks-prince-charles-1234600198/|سەردێڕ='The Crown': Dominic West In Talks To Play Prince Charles|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; دەستنیشانکردنی ئەو لە نیسانی ٢٠٢١دا پشتڕاستکرایەوە، کاتێک ڕێکەوتی دەستپێکردنی بەرھەمھێنانی وەرزی پێنجەم ڕاگەیەندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://people.com/royals/the-crown-season-5-start-filming-july-new-cast/|سەردێڕ=The Crown Season 5 to Begin Filming in July with All-New Cast|دوایین=Hill|یەکەم=Erin|ئیش=People Magazine|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/global/the-crown-season-5-filming-1234945760/|سەردێڕ='The Crown' Season 5 to Start Filming in July (EXCLUSIVE)|ئیش=Variety|یەکەم=Manori|دوایین=Ravindran|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢١، جۆنی لی میڵەر وەک جۆن مەیجەر دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/tv/news/e2-80-98the-crown-e2-80-99-jonny-lee-miller-to-play-prime-minister-john-major-in-season-5/ar-AALrn8v/|سەردێڕ='The Crown': Jonny Lee Miller To Play Prime Minister John Major In Season 5|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=Deadline|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، ئۆلیڤیا ویلیامز لە چاوپێکەوتنێکدا پشتڕاستی کردەوە کە وەک کامیلا پارکەر بۆوڵز بۆ وەرزەکانی پێنجەم و شەشەم پەیوەندی بە کاستەکەوە کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thetimes.com/article/olivia-williams-my-big-royal-comeback-now-im-playing-camilla-in-the-crown-9prhg3n09|سەردێڕ=Olivia Williams: My big royal comeback — now I'm playing Camilla in The Crown|دوایین=Smith|یەکەم=Julia Llewellyn|ئیش=The Times|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە تەممووزی ٢٠٢١، خانمەکتەر مارسیا وارن لە کاتی وێنەگرتندا وەک شاژنە ئێلیزابێتی دایک پەیوەندی بە کاستەکەوە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Wilkes, Neil|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Veteran actress Marcia Warren 'cast as The Queen Mother in The Crown' – Media Mole|ناونیشان=https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=amp.mediamole.co.uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210804071137/https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، دەستنیشانکردنی کڵۆدیا ھاریسۆن وەک شازادە ئان پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon|یەکەم=Naomi|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Crown season 5: Claudia Harrison cast as Princess Anne|ناونیشان=https://www.goodhousekeeping.com/uk/lifestyle/a37220677/the-crown-princess-anne-claudia-harrison/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Good Housekeeping|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; لە ئەیلوولی ٢٠٢١، خالید عەبدوڵڵا و سەلیم داو بۆ گێڕانی ڕۆڵی دۆدی فایەد و محەممەد ئەلفایەد ڕاگەیەندران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/news/the-crown-khalid-abdalla-dodi-al-fayed-salim-daw-mohammed-1235072176/|سەردێڕ='The Crown' Casts Khalid Abdalla as Dodi Fayed, Princess Diana's Tragic Boyfriend; Salim Daw to Play His Father (EXCLUSIVE)|دوایین=Yossman|یەکەم=K.J.|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; دواتر لەو مانگەدا، پشتڕاستکرایەوە کە تیمۆسی داڵتن وەک پیتەر تاونسێند دەستنیشانکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/09/25/timothy-daltons-licence-thrill-crown-audiences-princess-margarets/|سەردێڕ=Timothy Dalton's licence to thrill Crown audiences as Princess Margaret's former lover|دوایین=Singh|یەکەم=Anita|ئیش=The Telegraph|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ھومایۆن سەعید وەک دکتۆر حەسەنەت خان دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2022/streaming/news/the-crown-humayun-saeed-hasnat-khan-princess-diana-1235149744/|سەردێڕ='The Crown': Pakistani Star Humayun Saeed Cast as Princess Diana's Companion Dr Hasnat Khan in Hit Netflix Series (EXCLUSIVE)|دوایین=Ramachadran|یەکەم=Naman|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

گەڕان بەدوای ئەکتەردا بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە ویلیام و شازادە ھاری لە تەمەنی ھەرزەکاریدا بۆ وەرزی شەشەم، لە ئازاری ٢٠٢٢ دەستی پێکرد. ئەکتەرە نوێیەکەی شازادە ویلیام جێگەی سینان وێست دەگرێتەوە، کە وەک شازادە ویلیامی گەنج بۆ وەرزی پێنجەم دەستنیشانکرابوو، لەکاتێکدا پێشبینی دەکرا کاستە نوێیەکانی تری وەرزی پێنجەم بۆ وەرزی شەشەمیش بمێننەوە.&lt;ref name=&quot;WilliamHarryCastingSearch&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yossman |یەکەم=K.J. |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Netflix Set to Shoot 'The Crown' Season 6 This Summer, Looks to Cast Teenage Prince William and Harry |ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/global/prince-william-harry-the-crown-season-6-1235207823/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;
لە ئەیلوولی ٢٠٢٢دا، ڕاگەیەندرا کە ڕوفوس کامپا و ئێد مەکڤی ڕۆڵی شازادە ویلیام دەگێڕن، مێگ بێلامی ڕۆڵی کاترین میدڵتن دەگێڕێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-netflix-prince-william-kate-middleton-casting-1235106198/|سەردێڕ=Netflix Drama 'The Crown' Finds Its William And Kate: Two Actors To Play Prince &amp; Newcomer Cast As Kate Middleton In Season 6|ئیش=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |دوایین= Bamigboye|یەکەم= Baz |ڕێکەوت= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

==== مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان ====
بەرھەمھێنەرانی لێفت بانک ڕایان گەیاند کە لە دوو وەرزی یەکەمدا مووچەی سمیس لە فۆی زیاتر بووە، بەشێکی بەھۆی ناوبانگی ئەو لە زنجیرەی Doctor Who.&lt;ref name=&quot;FoySmithPay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|سەردێڕ=Claire Foy Was Paid Less Than Matt Smith on 'The Crown'|دوایین=Birnbaum|یەکەم=Debra|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180325213447/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەمە بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان، لەوانە دروستکردنی داواکارییەکی واژووکراو (petition) کە داوای لە سمیس دەکرد جیاوازیی نێوان مووچەکەی خۆی و فۆی ببەخشێتە سندووقی بەرگریی یاسایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|سەردێڕ=Petition Calls on Matt Smith to Donate Part of His Salary From 'The Crown' to Time's Up|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326200859/http://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; Time's up دواتر لێفت بانک داوای لێبووردنیان لە فۆی و سمیس کرد و وتیان کە ئەوان لە ناوەندی گەردەلوولێکی میدیاییدا بوون «بەبێ ئەوەی ھەڵەی خۆیان بێت»، ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەوان «بەرپرسن لە بوودجە و مووچەکان؛ ئەکتەرەکان ئاگاداری ئەوە نین کێ چەند وەردەگرێت و نابێت بە شەخسی بەرپرسیار بکرێن لە مووچەی ھاوکارەکانیان». ئەوان وتشیان کە پشتگیریی «ھەوڵەکان بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لە فیلم و تەلەڤیزیۆندا دەکەن و پەرۆشن بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ کەمپەینی Time's Upی بەریتانی و پێشتریش لەگەڵ Era 50:50 قسەیان کردووە، کە گرووپێکن کەمپەین بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لەسەر شاشە و شانۆ دەکەن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|سەردێڕ='The Crown' Producers Apologize to Claire Foy, Matt Smith Over Gender Pay Scandal|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326200857/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سوزان ماکی، بەڕێوەبەری داھێنەری لێفت بانک، ئاماژەی بەوە کرد کە لە داھاتوودا ھیچ ئەکتەرێک مووچەکەی لەو خانمەکتەرە زیاتر نابێت کە ڕۆڵی شاژن دەگێڕێت.&lt;ref name=&quot;FoySmithPay&quot;/&gt;
سەبارەت بە مشتومڕەکە، فۆی «سەرسام نەبوو» بەوەی کە بووە چیرۆکێکی گەورە، «لەو ڕووەوە کە درامایەکی ژن-تەوەر بوو».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|سەردێڕ=Claire Foy talks The Crown pay controversy: 'I'm not surprised people went, &quot;That's a bit odd{{&quot;'}}|دوایین=Collis|یەکەم=Clark|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326005935/http://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سمیس ئاماژەی بەوە کرد کە پشتگیریی فۆی دەکات و «خۆشحاڵە کە چارەسەر کرا و (بەرھەمھێنەران) قەرەبوویان کردەوە چونکە ئەوە پێویست بوو ڕووبدات». گۆڤاری The Hollywood Reporter ئاماژەی بەوە کردووە کە ڕوون نییە مەبەستی سمیس لە «چارەسەر بوو» چییە، چونکە نێتفلیکس و لێفت بانک لێدوانی زیاتریان نەدابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|سەردێڕ='The Crown' Star Matt Smith Breaks Silence on Claire Foy Pay-Disparity Controversy|دوایین=Lewis|یەکەم=Hilary|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180423224430/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فۆی دواتر ئەو ھەواڵانەی کە دەیانوت مووچەی پاشەکەوتووی وەرگرتووە بۆ ئەوەی مووچەکەی لەگەڵ ئەو یەکسان بێت، بەوە وەسف کرد کە «تەواو ڕاست نین».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|سەردێڕ=Claire Foy won't receive back pay for her role in 'The Crown' after gender pay gap dispute|دوایین=Fowler|یەکەم=Danielle|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|magazine=Harper's BAZAAR|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190225163017/https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== وێنەگرتن ===
== بڵاوکردنەوە ==
دوو ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026170236/http://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |سەردێڕ=''The Crown'' [Season 1, Episodes 1 &amp; 2] (15) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; یەکەم وەرزی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە سەرانسەری جیھاندا بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;PremiereDate&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Matt Smith's Netflix drama The Crown gets premiere date|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|magazine=Entertainment Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|یەکەم=Dylan|دوایین=Kickham|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414121555/http://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927214700/http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Radio Times |سەردێڕ=Claire Foy and Matt Smith face the challenges of royal life in new extended trailer for Netflix drama The Crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season2Release&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170810162238/http://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ='The Crown' Season 2 Sets Premiere Date, Releases First Trailer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی سێیەم لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Iannucci |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031050545/https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[TVLine]] |سەردێڕ='The Crown Season 3 (Finally!) Gets November Premiere Date at Netflix |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی چوارەم لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;S4Premiere&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanter |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820153937/https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='The Crown': Netflix Sets Premiere Date, Drops First Trailer For Season 4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season5Premiere&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bamigboye |یەکەم=Baz |بەستەری نووسەر=Baz Bamigboye|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ='The Crown' Gets November Premiere Date After Sensitive Behind-The-Scenes Discussions Following Death Of Queen |ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-season-5-premiere-date-netflix-queen-elizabeth-death-1235125467/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم و کۆتایی بە دوو بەش بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیان لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://deadline.com/2023/10/the-crown-final-season-premiere-dates-two-parts-trailer-1235567735/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline |سەردێڕ='The Crown' Final Season To Launch In 2 Parts; Premiere Dates Set; Watch Trailer}}&lt;/ref&gt;

وەرزی یەکەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200900/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 1 [DVD] [2017] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرانسەری جیھان لە ٧ی تشرینی دووەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200821/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 2 [DVD] [2018] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرانسەری جیھان لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی سێیەم بەشێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-03-DVD/dp/B088RXJF8Q |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 3 [DVD] [2020]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-03-Olivia-Colman/dp/B08F6JZBRK/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown – Season 03}}&lt;/ref&gt; وەرزی چوارەم لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-Amazon-Excl-DVD/dp/B094P1TYRZ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 4 (Amazon Excl.) [DVD] [2021]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-4-DVD/dp/B096TQ6BL6/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 4 [DVD]}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-05-DVD/dp/B0C59YP8PN/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 05 [DVD]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-5-DVD/dp/B0C3WV89CB |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 05 [DVD]}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-6-DVD/dp/B0DDPL9TYK/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 6 [DVD]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-06-Imelda-Staunton/dp/B0DBQ577MG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 06 [DVD]}}&lt;/ref&gt;

== پێشوازیکردن ==
=== وەڵامی ڕەخنەگرانە ===
[[پەڕگە:John Lithgow 8 by David Shankbone.jpg|وێنۆک|125px|ڕاست|جۆن لیسگۆ چەندین خەڵاتی بردەوە بە ڕۆڵی وینستن چەرچڵ.]]

تاج وەک درامایەک ستایشی کراوە، لەلایەن ڕۆژنامەی تەلەگرافەوە بە «باشترین ئۆپێرای تەلەڤیزیۆن» وەسف کراوە و ڕیزبەندی ٥/٥ی پێدراوە؛ بەڵام ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران، وەک لە ڕۆژنامەی تایمزدا، نیگەرانی خۆیان دەربڕی کە ھەندێک ئەڵقە لەسەر بنەمای ساختەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|سەردێڕ=The Crown, season 3 Netflix review|وێبگە=The Telegraph|یەکەم=Anita|دوایین= Singh|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200528151402/https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fact-from-fiction&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vickers |یەکەم=Hugo |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=How accurate is The Crown? We sort fact from fiction in the royal drama |ئیش=[[The Times]] |ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191204151714/https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; زنجیرەکە نمرەی گشتی ٨١٪ی لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] و ٧٨٪ لە مێتاکریتیک ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown|سەردێڕ=The Crown|بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown|سەردێڕ= The Crown|بڵاوکەرەوە=Metacritc}}&lt;/ref&gt;

وەرزی یەکەم ٨٨٪ ڕەخنەی ڕەخنەگرانەی ھەیە لەسەر کۆکەرەوەی پێداچوونەوەکانی ڕاتن تۆمەیتۆز، بە پشتبەستن بە ٧٤ پێداچوونەوە بە تێکڕای ڕیزبەندی ٨٫٦/١٠. کۆدەنگی ڕەخنەگرانەکەی دەڵێت «نمایشکردنی بەھێز و سینەماتۆگرافییەکی گەورە، تاج دەکاتە بەرھەمێکی ئاست بەرز کە شایەنی گەورەیی خۆی بێت.»&lt;ref name=&quot;rts1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |سەردێڕ=The Crown: Season 1 (2016) |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190410030239/https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;مێتاکریتیک نمرەی ٨١ لە کۆی ١٠٠ دەداتە وەرزی یەکەم، ئەمەش بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر.&lt;ref name=&quot;mcs1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|سەردێڕ=The Crown: Season 1|بڵاوکەرەوە=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191116085221/https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم و سێیەم و چوارەمیش بە ھەمان شێوە پێداچوونەوەی ئەرێنییان بەدەست ھێنا. کاردانەوە بۆ وەرزی پێنجەم، لەکاتێکدا ھێشتا ئەرێنی بوو، بەڵام لەچاو وەرزەکانی تر کەمتر بوو؛ لە ١٠٣ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٧١٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە، بە تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫٧٥/١٠، و کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت، «لە وەرزی پێنجەمدا، ئەستەمە چاوپۆشی لەو ھەستە بکرێت کە ئەم زنجیرەیە درەوشانەوەی لەدەست دواوە، بەڵام درامایەکی سەرنجڕاکێش و کاستێکی نایاب وەک گەوھەرەکانی تاج دەمێنێتەوە.»&lt;ref name=&quot;rts5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 5 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s05 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]]}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم نمرەی ٦٥ لە کۆی ١٠٠ لە کەناڵی مێتاکریتیک بەدەستھێناوە، لەسەر بنەمای ٣٧ ڕەخنەگر.&lt;ref name=&quot;mcs5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-5 |سەردێڕ=The Crown: Season 5 |بڵاوکەرەوە=[[Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم لە ٨٥ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٥٤٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە و تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫١/١٠؛ کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت «نواندنی چڕ و پڕی ئێلیزابێت دیبیکی وەک شازادەی وێڵز سەرنجڕاکێشە. سەرەڕای ئەوەش، وەرزی کۆتاییی زنجیرەی تاج زۆرجار وا نیشان دەدات کە حوکمڕانییەکەی لەو پەڕی لووتکەیەدایە.»&lt;ref name=&quot;rts6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە کەناڵی مێتاکریتیک، وەرزەی شەشەم نمرەی ٦١ لە کۆی ١٠٠ بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر ھەیە.&lt;ref name=&quot;rts6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== خەڵاتەکان و پاڵەوتنەکان ===
{{سەرەکی|لیستی خەڵاتەکان و پاڵاوتنەکان کە لەلایەن تاج وەرگیراون}}
زنجیرەکە بیست و چوار [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بەدەست ھێناوە، لەنێویاندا زنجیرە درامای نایاب بۆ وەرزی چوارەم و حەوت خەڵاتی بۆ کاستەکان.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/shows/crown|سەردێڕ=The Crown|وێبگە=Television Academy|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807133409/https://www.emmys.com/shows/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دوو جار خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما بەدەست ھێناوە، لە ئاھەنگەکانی ٧٤ و ٧٨، لەگەڵ بردنەوە زیاترەکانی نواندن بۆ کلێر فۆی، ئۆلیڤیا کۆلمەن، کۆرین، ئۆکۆنۆر، ئەندەرسۆن و دیبیکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|سەردێڕ=Crown, The|وێبگە=www.goldenglobes.com|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200402103745/https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== پێشانگای جلوبەرگ ==
جلوبەرگەکانی ھەردوو زنجیرەی ''تاج'' و ''گامبیتی شاژن'' لەلایەن مۆزەخانەی بروکلن نمایشکرا وەک بەشێک لە پێشانگای خەیاڵی شاژن و تاج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hk.asiatatler.com/life/queens-gambit-the-crown-virtual-exhibition |سەردێڕ=Costumes From Netflix's 'The Queen's Gambit' And 'The Crown' Featured At The Brooklyn Museum |وێبگە=Tatler Hong Kong |یەکەم=Jianne |دوایین=Soriano |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/queen_and_crown |سەردێڕ=The Queen and The Crown: A Virtual Exhibition of Costumes from 'The Queen's Gambit' and 'The Crown' |وێبگە=Brooklyn Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; جلوبەرگ و کەلوپەلی زنجیرەی تاج لەلایەن ھەڕاجگەران لە بۆنھامز (خانوویەکی تایبەتە بۆ مەزاتکردنی نێودەوڵەتی) لە شاری مایفەیر لە مانگی یەک تا ٤ی شوباتی ٢٠٢٤ نمایشکرابوون، پێش فرۆشتنی لە ٧ی شوبات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bonhams.com/stories/37329/ |سەردێڕ=The Crown at Bonhams &amp;#124; Exhibition, Auction Highlights, News &amp; More}}&lt;/ref&gt;

== زنجیرەی پێشوەختەی پێشبینیکراو ==
لە مانگی نیسانی ٢٠٢٢دا بڵاوکرایەوە کە نێتفلێکس و لێفت بانک وتووێژی سەرەتایییان کردووە سەبارەت بە زنجیرەیەکی پێشوەختە (چیرۆکەکەی باسی پێش چیرۆکی زنجیرەی بەرھەم ھاتوو دەکات)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='The Crown' Prequel: Netflix And Left Bank In Early-Stage Conversations|ناونیشان=https://deadline.com/2022/04/the-crown-prequel-netflix-and-left-bank-in-early-stage-conversations-1234997110/|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|دوایین=Goldbart|یەکەم=Max|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت زنجیرەکە باس لە نزیکەی ٥٠ ساڵ پێشتر بکات، بە مردنی شاژنە ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١ دەستی پێکردووە و لە دەوروبەری ھاوسەرگیریی شازادە ئێلیزابێت لە ساڵی ١٩٤٧ کۆتایی دێت. ھەروەھا بەپێی زانیارییەکان زنجیرەکە سەردەمی ئەو چوار پاشایە دەگرێتەوە کە لەو ماوەیەدا حوکمڕانییان کردووە: ئێدواردی حەوتەم، جۆرجی پێنجەم، ئێدواردی ھەشتەم و جۆرجی شەشەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A Sumptuous Prequel to The Crown May Be On the Horizon|ناونیشان=https://www.vogue.com/article/prequel-to-the-crown-may-be-on-the-horizon|ئیش=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|دوایین=Maitland|یەکەم=Hayley|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|The Crown (TV series)|تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
* {{Netflix title|80025678}}
* {{IMDb title|id=٤٧٨٦٨٢٤}}

{{تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|لەندەن}}

[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتان لە دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]]
[[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]]
[[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>ogt540o90pee8tsdx5yh304fxxhfw9r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574593</id>
      <parentid>1574580</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>/* پێشەکی */ بەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1574593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99128" sha1="ojcd7a2xoua4j5tk61er9acux8bditu" xml:space="preserve">{{Infobox television
 |name = تاج
 |image = The Crown Title Card.jpg
 |genre = [[درامای مێژوویی]]
 |creator = [[پیتەر مۆرگان]]
 |starring = {{Plainlist|
&lt;!--Order of the cast is determined by the order that is given during the opening credits of the first episodes, per the MOS! New cast additions will be made based on when first credited. --&gt;
'''وەرزی ٢–١'''
* [[کلێر فۆی]]
* [[مات سمیس]]
* [[ڤەنێسە کیربی]]
* [[ئیلین ئاتکینز]]
* [[جێرمی نۆرسام]]
* [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]]
* [[بێن دانیاڵز]]
* [[گرێگ وایز]]
* [[جارێد ھاریس]]
* [[جۆن لیسگۆ]]
* [[ئەلێکس جێنینگز]]
* [[لیا ویلیامز]]
* [[ئانتۆن لێسەر]]
* [[ماتیوو گود]]
'''وەرزی ٤–٣'''
* [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]]
* [[تۆبیاس مێنزیس]]
* [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]]
* [[بێن دانیاڵز]]
* [[جاسۆن واتکینز]]
* [[ماریۆن بەیلی]]
* [[ئێرین دۆھێرتی]]
* [[جەین لاپۆتایر]]
* [[چارڵز دانس]]
* [[جۆش ئۆکۆنەر]]
* [[جیڕاڵدین چاپلین]]
* [[مایکڵ مالۆنی]]
* [[ئیمڕاڵد فێنێل]]
* [[ئەندرو بوچان]]
* [[ستیڤن بۆکسەر]]
* [[ئێما کۆرین]]
* [[ھانس زیمەر]]
; وەرزی ٦–٥
* [[ئیمێلدا ستاونتۆن]]
* جۆناسان پرایس
* لێسلی مانڤیل
* دۆمینیک وێست
* [[ئەلیزابێس دێبیکی]]
* جۆنی لی میلەر
* ئۆلیڤیا ویلیامز
* کلۆدیا ھاریسۆن
* ناتاشا مەکئێلھۆن
* مارشیا وارن
* سەلیم داو
* خالید عەبدوڵڵا
* بێرتی کارڤێڵ
* ئێد مەکڤی
* لۆسەر فۆرد
* مێگ بێلامی
}}
 |theme_music_composer = [[ھانس زیمەر]]
 |composer = {{Plainlist|
* ڕوبێرت گریگسۆن ویلیامز ({{Abbr|s.|seasons}} ٢–١)
* لۆرن بالفی ({{Abbr|s.|season}} ٢)
* مارتین فیپس ({{Abbr|s.|season}} ٦–٣)
}}
 |country = {{Plainlist|شانشینی یەکگرتوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27539739 |سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤ |ئیش=BBC News}}&lt;/ref&gt;
* ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/10/15/the-crown-claire-foy-and-matt-smith-on-the-making-of-the-100m-ne/ |سەردێڕ=The Crown: Claire Foy and Matt Smith on the making of the £100m Netflix series |یەکەم=Mick |دوایین=Brown |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
}}
 |language = ئینگلیزی
 |num_seasons = ٦
 |num_episodes = ٦٠
 |list_episodes = #Episodes
 |executive_producer = {{Plainlist|
* [[پیتەر مۆرگان]]
* ستێفن داڵدری
* ئاندی ھاریس
* فلیپ مارتین (دەرھێنەر)
* سوزان ماکی
* ماسیو بیام-شاو
* ڕۆبێرت فۆکس
* تانیا سێچھاتیان
* نینا وۆڵارسکی
* ئالی گۆس
* بێنجامین کارۆن
}}
|producer = {{Plainlist|
* ئاندی ستێبینگ
* مارتن ھاریسن
* مایکڵ کەیسی
* ئەندرۆ ئیتن
* ئونا ئۆبێرن
* فای وارد
}}
 |location = شانشینی یەکگرتوو
 |runtime = ٧٢–٣٩ خولەک
 |company = {{Plainlist|
* لێفت بانک
* [[سۆنی پیکچەرز تەلەڤیژن]]
}}
 |distributor =
 |network = [[نێتفلیکس]]
 |picture_format = [[4K resolution|4K (Ultra-high-definition television|Ultra HD]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown |ناونیشان=http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |وێبگە=Real or Fake 4K |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170402081116/http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
 |first_aired = {{Start date|٢٠١٦|١١|٤}}
 |last_aired = {{End date|٢٠٢٣|١٢|١٤}}
}}

'''تاج''' ({{بە ئینگلیزی |The Crown}}) زنجیرەیەکی دراماتیکی و مێژوویی و ژیاننامەییی تەلەڤیزیۆنییە کە باس لە سەردەمی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] دەکات. لە نووسین و ئامادەکردنی پیتەر مۆرگانە و لەلایەن لێفت بانک پیکچەر و [[سۆنی پیکچەرز تەلەڤیژن]] دروست کراوە. یەکەم ئەڵقەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە [[نێتفلیکس]] پەخشکرا و لە [[شانشینی یەکگرتوو]] بەرھەم ھێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=www.Netflix.com|ناونیشان=https://www.netflix.com/title/80025678|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216123411/https://www.netflix.com/title/80025678|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; مۆرگان لەو فیلم و درامایەی پێشکەشی کردووە: ''شاژن (٢٠٠٦ فیلم)'' و بەتایبەتی شانۆگەرییەکەی بە ناوی ''The Audience (٢٠١٣)''.

زنجیرەکە لە شەش وەرز پێکھاتووە کە نزیکەی شەش دەیە دەخایەنێت، کەمێک پێش ھاوسەرگیری شازادە ئێلیزابێت و فیلیپ ماونتباتن لە ساڵی ١٩٤٧ دەستی پێ دەکات و بە ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆتایی دێت، کاستی سەرەکیی زنجیرەکە ھەر دوو وەرز جارێک دەگۆڕێت. ڕۆڵی ئێلیزابێت لە وەرزی یەکەم و دووەم لەلایەن [[کلێر فۆی]] و لە وەرزی سێیەم و چوارەم لەلایەن [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] و [[ئیمێلدا ستاونتۆن]] لە وەرزی پێنج و شەشەمدا ڕۆڵی گێڕاوە.

وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی ئێڵستری لە شاری بۆرھێموود لە ویلایەتی ھێرتفۆردشایر کراوە، وێنەگرتنی شوێنەکان لە سەرانسەری بەریتانیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەنجامدرا. نێتفلێکس وەرزی یەکەمی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە، وەرزی شەشەم لە دوو بەشدا بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیش لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.

فیلمی تاج بەھۆی نواندن و دەرھێنان و نووسین و سینەماکاری و بەھای بەرھەمھێنانییەوە ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا؛ بەڵام نادروستییە مێژوویییەکانی ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە، بەتایبەتی لە نیوەی دووەمی زنجیرەکەدا. زنجیرەکە چەندین خەڵاتی وەرگرتووە، لەوانە خەڵاتی پرایم تایم ئیمی بۆ زنجیرە درامای نایاب و دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما.

== پێشەکی ==
زنجیرەی تاج ژیانی شاژنە ئێلیزابێتی دووەم نیشان دەدات لە کاتی ھاوسەرگیرییەکەیەوە لە ساڵی ١٩٤٧ لەگەڵ شازادە فیلیپ،&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Singh |یەکەم=Anita |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=£100m Netflix Series Recreates Royal Wedding |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160322133559/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تاوەکو سەرەتاکانی سەدەی ٢١:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Taylor|یەکەم=Derrick Bryson|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Netflix Renews 'The Crown' for a Sixth Season After All|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/07/09/arts/television/the-crown-season-6.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی یەکەم ساڵانی ١٩٤٧ تا ١٩٥٥ دەگرێتەوە، لەوانە سەرکەوتنی ئێلیزابێت بۆ سەر تەخت دوای مردنی جۆرجی شەشەم، دەستلەکارکێشانەوەی وینستن چەرچڵ وەک سەرۆکوەزیران، و بڕیاردانی شازادە مارگرێتی خوشکی شاژن بۆ ھاوسەرگیرینەکردن لەگەڵ پیتەر تاونسێند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|سەردێڕ=The Crown: What year did Series 1 finish? What will be in season 2?|دوایین=Smith|یەکەم=Russ|وێبگە=Daily Express|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180126070641/https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی دووەم باس لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٩٥٦ تا ١٩٦٤ دەکات، کە تێیدا باسی چەند ڕووداوێکی گرنگ دەکرێت؛ لەوانە: قەیرانی سوێس، دەستلەکارکێشانەوەی ھەر یەک لە ئەنتۆنی ئێدن و ھارۆڵد ماکمیلان لە پۆستی سەرۆکوەزیران، کێشەی پرۆفومۆ (ڕووداوێکی سیاسی و پەیوەندییەکی نھێنی بوو)، و لەدایکبوونی ھەر دوو شازادە ئەندرۆ و شازادە ئێدوارد.&lt;ref name=&quot;KennedysCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |سەردێڕ='The Crown' Adds Michael C Hall &amp; Jodi Balfour As Jack &amp; Jackie Kennedy |دوایین=Tartaglione |یەکەم=Nancy |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525121555/https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی سێیەم ماوەی نێوان ساڵانی ١٩٦٤ تا ١٩٧٧ دەگرێتەوە؛ باس لە سەردەمی سەرۆکایەتیی ھارۆڵد ویڵسن و ئێدوارد ھیس وەک سەرۆکوەزیران، ھەروەھا دەرکەوتنی کامیلا شاند و مەراسیمی یۆبیلی زیوینی شاژن دەکات..&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان= https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|سەردێڕ='The Crown' Season 3: TV Review|دوایین=Fienberg|یەکەم=Daniel| magazine= [[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191105130150/https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;meet-the-cast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2019-11-17/meet-the-cast-of-the-crown-season-3/2/|سەردێڕ=Meet the cast of The Crown season 3|وێبگە=[[RadioTimes]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040504/https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2020-11-12/the-crown-season-four-cast-netflix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی چوارەم باس لە ساڵانی ١٩٧٩ تا ١٩٩٠ دەکات؛ لە گرنگترین ڕووداوەکانی ئەم وەرزە بریتین لە: ماوەی سەرۆکایەتیی مارگرێت تاچر وەک سەرۆکوەزیران و ھاوسەرگیریکردنی شازادە چارڵز لەگەڵ [[شازادە دایانا]].
* وەرزی پێنجەم ڕووداوەکانی ساڵانی ١٩٩١ بۆ ١٩٩٧ لەخۆدەگرێت؛ تێیدا باس لە سەردەمی سەرۆکایەتیی جۆن مەیجر دەکات، لەگەڵ گێڕانەوەی وردەکاریی ململانێی نێوان چارڵز و دایانا کە بە «شەڕەکانی وێڵز» ناسرا و سەرەنجام بە جیابوونەوەیان کۆتایی ھات. ھەروەھا ئەم وەرزە باس لە دەرکەوتنی بنەماڵەی ئەلفاید و ئەو ساڵە پڕ لە ناخۆشییەی ١٩٩٢ دەکات کە شاژن بە «ساڵی کارەساتبار» ناوی بردبوو.
* وەرزی شەشەم و کۆتایی، ڕووداوەکانی ساڵانی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٥ لەخۆدەگرێت کە ھاوکاتە لەگەڵ سەردەمی سەرۆکایەتیی تۆنی بڵێر. چوار ئەڵقەی یەکەم تەرخان کراوە بۆ چیرۆکی گیانلەدەستدانی دایانا، شەش ئەڵقەکەی کۆتاییش باس لە یۆبیلی زێڕینی شاژن، کۆچی دواییی شازادە مارگرێت و شاژنی دایک، سەرەتای پەیوەندیی نێوان شازادە ویلیام و کاترین میدڵتۆن، و لە کۆتاییشدا ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆڵز دەکات.

== کاست و کارەکتەرەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی کەساتییەکانی تاج}}
* [[کلێر فۆی]] (وەرزی ١–٢، دیاریکراو بۆ بۆ وەرزی ٤) و [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[ئێلیزابێتی دووەم]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[مات سمیس]] (وەرزی ١–٢) و [[تۆبیاس مێنزیس]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[شازادە فیلیپ]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ڤەنێسە کیربی]] (وەرزی ١–٢) و [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شازادە مارگرێت&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ئیلین ئاتکینز]] بە ڕۆڵی شاژن ماری (وەرزی ١)&lt;ref name=&quot;geeksofdoom&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geeksofdoom.com/2016/01/06/trailers-netflix-the-crown-the-get-down |سەردێڕ=Trailers for Netflix series 'The Crown,' and 'The Get Down' |وێبگە=Geeks of Doom |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
* [[جێرمی نۆرسام]] بە ڕۆڵی ئەنتۆنی ئێدن (وەرزی ١–٢)&lt;ref name=&quot;finalreel&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix/ |سەردێڕ=The Crown trailer: First look at Peter Morgan's Netflix drama |وێبگە=Final Reel |دوایین=Lloyd |یەکەم=Kenji |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022148/http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]] (وەرزی ١–٢) و [[ماریۆن بەیلی]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێت شاژنی دایک&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[بێن دانیاڵز]] بە ڕۆڵی گرووپی کاپتن پیتەر تاونسێند (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |سەردێڕ=Why Britain's psyche is gripped by a different kind of royal fever |ئیش=[[The Guardian]] |یەکەم=Vanessa |دوایین=Thorpe |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161127231646/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[گرێگ وایز]] (وەرزی ١–٢) و [[چارڵز دانس]] (وەرزی ٣، دیاریکراو بۆ وەرزی ٤) بە ڕۆڵی لویس، ئێرل ماونتباتنی بۆرما
* [[جارێد ھاریس]] بە ڕۆڵی جۆرجی شەشەم (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[جۆن لیسگۆ]] بە ڕۆڵی وینستن چەرچڵ (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢–٣)&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ئەلێکس جێنینگز]] (وەرزی ١–٢) و دێریک جاکوبی (دیاریکراو بۆ وەرزی ٣) بە ڕۆڵی شازادە ئێدوارد، دوک ویندسۆر
* [[لیا ویلیامز]] (وەرزی ١–٢) و [[جیڕاڵدین چاپلین]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی والیس، دوشسی ویندسۆر
* [[ئانتۆن لێسەر]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ماکمیلان (وەرزی ٢)&lt;ref name=&quot;LesserCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |یەکەم=Sarah |دوایین=Lee |سەردێڕ=Filming The Crown: on the set of the lavish Netflix series – in pictures |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170130175420/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ماتیوو گود]] (وەرزی ٢) و [[بێن دانیاڵز]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی ئانتۆنی ئارمسترانگ-جۆنز، ئێرل سنودۆن&lt;ref name=&quot;GoodeCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |سەردێڕ=Downton Abbey's Matthew Goode is joining the cast of Netflix's The Crown |وێبگە=Digital Spy |یەکەم=Ian |دوایین=Sandwell |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923053856/http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[جاسۆن واتکینز]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ویلسۆن (وەرزی ٣)
* [[ئێرین دۆھێرتی]] بە ڕۆڵی شازادە ئان (وەرزی ٣–٤)
* [[جەین لاپۆتایر]] بە ڕۆڵی شازادە ئالیس بەتنبێرگ (وەرزی ٣)&lt;!-- ١٠١ ١٠٥ ٢٠٢ ٢٠٩ --&gt;
* [[جۆش ئۆکۆنەر]] بە ڕۆڵی چارڵز، شازادەی وێڵز (وەرزی ٣–٤)
* [[مایکڵ مالۆنی]] بە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣)
* [[ئیمڕاڵد فێنێل]] بە ڕۆڵی کامیلا پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣–٤)
* [[ئەندرو بوچان]] بە ڕۆڵی ئەندرو پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣، دووبارەکردنەوە لە وەرزی ٤)
* [[ئێما کۆرین]] بە ڕۆڵی [[شازادە دایانا|شازادە دیانا]] (وەرزی ٤)
* [[ستیڤن بۆکسەر]] بە ڕۆڵی دەنیس تاچەر (وەرزی ٤)
* ئیمراڵد فێنێڵ (وەرزی ٤، وەک میوان لە وەرزی ٣)
* ئۆلیڤیا ویلیامز (وەرزی ٥–٦) لە ڕۆڵی کامێلا پارکەر بۆڵز
* جۆنی لی میڵەر (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی جۆن مەیجەر
* ناتاشا مەک ئێڵھۆن (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی پێنیلۆپی کناچبوڵ، کونتێس ماونتباتن لە بێرمە
* بێرتی کارڤێڵ (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی تۆنی بڵێر
* سەلیم داو (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی محەممەد ئەلفاید
* خالید عەبدوڵڵا (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی دۆدی فاید
* ئێد مەکڤای (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ویلیام لە وێڵز
* لویسەر فۆرد (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ھاری لە وێڵز
* میگ بێلامی (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی کاترین میدڵتۆن

=== ئەکتەرە دیارەکان (میوان) ===
ئەم ئەکتەرانە لە تایتڵی سەرەتای یەک یان دوو ئەڵقەی وەرزەکاندا ناویان ھاتووە:
* ستیفن دیلان: لە ڕۆڵی گراھام سادەرلاند، ئەو وێنەکێشە بەناوبانگەی وێنەی چەرچڵ دەکێشێت (وەرزی ١).
* جێما وێلان: لە ڕۆڵی پاتریشیا کامپبێڵ، سکرتێرەی لۆرد ئالترینچام (وەرزی ٢).
* جۆن ھێفێرنان: لە ڕۆڵی لۆرد ئالترینچام، ئەو نووسەرەی ڕەخنەی توندی لە شاژن ئێلیزابێتی دووەم گرت (وەرزی ٢).
* پاوڵ سپارکس: لە ڕۆڵی بیڵی گراھام، قەشەیەکی ئەمریکیی دیار کە ئێلیزابێت ڕاوێژی پێ دەکات (وەرزی ٢).
* مایکل سی ھۆڵ: لە ڕۆڵی جۆن ئێف کەنەدی، سەرۆکی ئەمریکا کە سەردانی ئێلیزابێت دەکات (وەرزی ٢).
* جۆدی بالفۆر: لە ڕۆڵی جاکلین کەنەدی، خانمی یەکەمی ئەمریکا (وەرزی ٢).
* بێرگھارت کلاوسنەر: لە ڕۆڵی دکتۆر کورت ھان، دامەزرێنەری قوتابخانەی گۆردۆنستۆن (وەرزی ٢).
* فین ئیلیۆت: لە ڕۆڵی شازادە فلیپ لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢ و ٣).
* جوولیان بارینگ: لە ڕۆڵی شازادە چارڵز لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢).
* کلانسی بڕاون: لە ڕۆڵی لیندۆن بی جۆنسن، سەرۆکی ئەمریکا دوای کەنەدی (وەرزی ٣).
* جەین لاپۆتێر، ڕۆزالیند نایت و سۆفی لی ستۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیس، دایکی شازادە فلیپ (وەرزەکانی ١، ٢، ٣).
* مارک لویس جۆنز: لە ڕۆڵی ئێدوارد میڵوارد، مامۆستای زمانی وێڵزیی شازادە چارڵز (وەرزی ٣).
* تیم مەکمولان: لە ڕۆڵی ڕۆبن ودز، ڕاگری کڵێسای ویندسۆر (وەرزی ٣).
* مایکڵ مالۆنی: لە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣).
* ئاندرو بووکان و دانیال فلین: لە ڕۆڵی ئەندرۆ پارکەر بۆڵز، ھاوسەری یەکەمی کامێلا (وەرزی ٣، ٤، ٥).
* ھاری ترێداوەی: لە ڕۆڵی ڕۆدی لێوێلین، خۆشەویستەکەی شازادە مارگرێت (وەرزی ٣ و ٤).
* تۆم بروک: لە ڕۆڵی مایکڵ فایگان، ئەو پیاوەی لە ساڵی ١٩٨٢ چووە ناو ژووری نوستنی شاژن (وەرزی ٤).
* ڕیچارد ڕۆکسبۆرگ: لە ڕۆڵی بۆب ھۆک، سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا (وەرزی ٤).
* تۆم بێرک: لە ڕۆڵی دێریک «دازڵ» جێنینگز، فەرمانبەر و ھاوڕێی شازادە مارگرێت (وەرزی ٤).
* نیکۆڵاس فارێڵ: لە ڕۆڵی مایکڵ شیا، سکرتێری ڕۆژنامەوانیی ئێلیزابێت (وەرزی ٤).
* پراسانا پواناراجا: لە ڕۆڵی مارتن بەشیر، ئەو ڕۆژنامەنووسەی چاوپێکەوتنە بەناوبانگەکەی لەگەڵ شازادە دیانا ئەنجام دا (وەرزی ٥).
* ئیڤ بێست: لە ڕۆڵی کارۆڵ میدڵتۆن، دایکی کاترین میدڵتۆن (وەرزی ٦).
* ڤیۆلا پرێتێجۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئێلیزابێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ٦).
* بۆ گادزدۆن: لە ڕۆڵی شازادە مارگرێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ١، ٣، ٦).

== ئەڵقەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}}
{{:پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}}

== بەرھەمھێنان ==
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا، [[نێتفلیکس]] ڕای گەیاند قۆناغی ڕۆڵگێڕانی ''The Audience''ی ساڵی ٢٠١٣ دەگونجێت بۆ زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|بڵاوکەرەوە=BBC|وێبگە=www.bbc.co.uk|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Netflix to adapt Queen Elizabeth II play The Audience|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103141125/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پیتەر مۆرگان کە فیلمی شاژن و شانۆگەری ساڵی ٢٠٠٦ی نووسیوە، نووسەری سەرەکیی تاجە&lt;ref name=&quot;PeterMorgan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ئیش=[[BBC News]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925164442/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دەرھێنەرانی وەرزی یەکەم بریتین لە ''ستیڤن داڵدری،'' ''فیلیپ مارتین،'' ''جوولیان جارۆڵد،'' و ''بنیامین کارۆن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104210312/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دە ئەڵقەی وەرزی یەکەم گرانترین بەشی دراماکە بوو لەلایەن نێتفلیکس و لێفت بانک پیکچەرز بەرھەم ھێنراوە و بەلایەنی کەمەوە ١٠٠ ملیۆن پاوەن تێچووی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Made in the UK:The Crown |ناونیشان=http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161120010308/http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |وێبگە=British Film Commission |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |سەردێڕ=The Crown: the Royal family are 'nervous' about Netflix's new £100 million series |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160801081526/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uk.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |سەردێڕ=Matt Smith starring in Netflix series, The Crown |وێبگە=IGN |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|یەکەم=Anthony |دوایین=Couto |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040438/https://www.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزێکی دووەم ڕا سپێردرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix's glittering Crown could leave BBC looking a little dull |ناونیشان=https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ئیش=[[The Guardian]] |نووسەر=Martinson, Jane |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101152930/https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TelegraphOct2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161022045723/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ئەو زنجیرەیەی کە بەنیاز بوون شەست ئەڵقە بخایەنێت لەماوەی زیاتر لە شەش وەرزدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fascism Was Finished, Socialism Had Begun|ڕێکەوت=٢٠١٤|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.5040/9780755619078.ch-005|ئیش=In The Name of The People|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، «بەرھەمھێنانی پێشوەختە» دەستی پێ کرد لە وەرزی سێیەم و چوارەمی پێشبینیکراودا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&amp;lt;xref ref-type=&quot;fn&quot; rid=&quot;fn1&quot;&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/xref&amp;gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}&lt;/ref&gt; و لە مانگی کانوونی دووەمدا، نێتفلیکس جەختی کردەوە کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم نوێ کراوەتەوە&lt;ref name=&quot;THRSeason3&amp;4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|سەردێڕ='The Crown' Season 3: All the Details (So Far)|دوایین=Bentley|یەکەم=Jean|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6wj076dsM?url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، مۆرگان ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی پێنجەم و کۆتایی نوێکراوەتەوە مۆرگان دەربارەی کۆتاییی ھاتنی زنجیرەکە بە پێنج وەرز کە بڕیار بوو بۆ ماوەی شەش وەرز بەردەوام بێت، لە کاتی دروستکردنی چیرۆک بۆ وەرزی پێنجەم وتی «بۆ من ڕوون بوو کە ئەمە کاتێکی گونجاو و شوێنی وەستانە.» نێتفلیکس و سۆنی پشتگیریی بڕیارەکەی مۆرگانیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&amp;lt;xref ref-type=&quot;fn&quot; rid=&quot;fn1&quot;&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/xref&amp;gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٠، نێتفلیکس ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە وەرزی شەشەمی دەبێت وەک ئەوەی کە لە بنەڕەتەوە بەنیاز بوون. مۆرگان وتی «کاتێک باس لە چیرۆکەکان دەکرێت بۆ وەرزی پێنجەم کە لە گفتوگۆدا بووین، بەم زووانە دەردەکەوێت کە بۆ ئەوەی دادپەروەری بۆ دەوڵەمەندی و ئاڵۆزی چیرۆکەکە بھێنین، دەبێت بگەڕێینەوە سەر پلانی سەرەکی و شەش وەرز دروست بکەین» ئەو ئەوەشی وت «کە دوو وەرزی ڕابردوو توانایان پێ دەدا کە بەھەمان ماوە وردەکاریی زیاتر لەخۆبگرێت»&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|سەردێڕ='The Crown' Will Run For Six Seasons After Peter Morgan Changes Mind On Fifth Series Finale|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200711084310/https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەتا ساڵی ٢٠٢٠، تێچووی خەمڵێنراوی بەرھەمھێنانی زنجیرەی «تاج» بە ٢٦٠ ملیۆن دۆلار خەمڵێنراوە، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە گرانترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی مێژوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/nov/16/from-the-crown-to-game-of-thrones-whats-the-most-expensive-tv-show-ever|سەردێڕ=From The Crown to Game of Thrones: what's the most expensive TV show ever?|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|newspaper=The Guardian|یەکەم=Jack |دوایین=Seale|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

=== کاستینگ ===
تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤، کلێر فۆی چووە ناو گفتوگۆکانەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێتی دووەم.&lt;ref name=&quot;FoyCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|سەردێڕ=Netflix's 'The Crown' Finds Its Queen In Claire Foy|دوایین=Jaafar|یەکەم=Ali|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124070915/http://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ئایاری ٢٠١٥، ڤەنێسە کیربی لە گفتوگۆدا بوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Vanessa Kirby To Play Princess Margaret In Netflix's 'The Crown' |ناونیشان=https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616103414/https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠١٥، جۆن لیتگۆ وەک وینستن چێرچل و مات سمیس وەک شازادە فیلیپ دەستنیشانکران، فۆی وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|سەردێڕ='Doctor Who' Alum Matt Smith Cast in Netflix's 'The Crown' with John Lithgow, Claire Foy|دوایین=Wagmeister|یەکەم=Elizabeth|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180324223726/https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڤیکتۆریا ھاملتۆن، جارێد ھاریس و ئایلین ئەتکینز ھەروەھا لە وەرزی یەکەمدا ڕۆڵیان دەگێڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|سەردێڕ='The Crown' Trailer: First Look At Netflix's Queen Elizabeth Drama Series|دوایین=N'Duka|یەکەم=Amanda|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124071052/http://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فۆی ڕۆڵی خۆی وەک شاژنی گەنج لە چەند دیمەنێکی کورتدا (کامیۆ) لە وەرزەکانی ٤، ٥ و ٦دا دووبارە کردەوە. بۆ دەرکەوتنی لە ئەڵقەی «٤٨:١» کە ئەڵقەی ھەشتەمی وەرزی چوارەم بوو، فۆی خەڵاتێکی ئێمی (Emmy) بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hollywoodlife.com/2022/11/09/claire-foy-the-crown-season-5-cameo-appearance/|سەردێڕ='The Crown' Season 5: Claire Foy Reprises Queen Elizabeth II Role In Surprise Cameo Appearance|ئیش=Hollywood Life|یەکەم=Avery|دوایین=Thompson|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vulture.com/article/the-crown-recap-season-4-episode-8-48-1.html|سەردێڕ=The Crown Recap: Queen of Denial|ئیش=Vulture|یەکەم=Sarene|دوایین=Leeds|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

بەرھەمھێنەران لەگەڵ چوونە پێشەوەی ھێڵی کاتیی چیرۆکەکە، ھەر دوو وەرز جارێک ئەکتەری بەتەمەنتریان بۆ ڕۆڵە بەردەوامەکان دادەنا. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، ئۆلیڤیا کۆلمەن وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref name=&quot;ColmanCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|سەردێڕ=Olivia Colman Joins 'The Crown' as Queen Elizabeth for Seasons 3 and 4|دوایین=Birnbaum|یەکەم=Olivia|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171027001128/http://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا کانوونی دووەمی ٢٠١٨، ھێلێنا بۆنھام کارتەر و پاوڵ بێتانی لە گفتوگۆدا بوون بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت و شازادە فیلیپ بۆ ئەو وەرزانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|سەردێڕ='The Crown': Helena Bonham Carter Poised To Play Princess Margaret|دوایین=Petski|یەکەم=Denise|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180106063749/http://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BettanyTalks&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|سەردێڕ=The Crown: Paul Bettany in talks to play Prince Philip|دوایین=Maslow|یەکەم=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180121011838/https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە کۆتایی مانگدا، بێتانی ناچار بوو پاشەکشە بکات بەھۆی پابەندبوونی بە کاتەوە.&lt;ref name=&quot;BettanyOut&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|سەردێڕ=The Crown's Third Season Is Minus a Prince Philip as Paul Bettany Bows Out|دوایین=Miller|یەکەم=Julie|magazine=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040439/https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کۆتایی ئازاری ٢٠١٨، تۆبایاس مێنزیس وەک شازادە فیلیپ بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|سەردێڕ='The Crown' Sets 'Outlander's Tobias Menzies As New Prince Philip|دوایین=Fleming|یەکەم=Mike Jr.|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180329054323/http://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای ئایاری ٢٠١٨، پشتڕاستکرایەوە کە بۆنھام کارتەر لەگەڵ جەیسن واتکینز (وەک سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسن) دەستنیشانکراون.&lt;ref name=&quot;CarterConfirm&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|سەردێڕ='The Crown' Officially Casts Helena Bonham Carter, Adds Jason Watkins for Season 3|دوایین=Otterson|یەکەم=Joe|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503183250/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگی دواتر، بێن دانیێڵز وەک تۆنی ئارمسترۆنگ-جۆنز بۆ وەرزی سێیەم دەستنیشانکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|سەردێڕ='The Crown': 'The Exorcist' Star Ben Daniels To Play Antony Armstrong-Jones In Season 3 Of Netflix's Royal Drama|دوایین=White|یەکەم=Peter|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620231914/https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ پەیوەندیکردنی ئیرین دۆھێرتی بە زنجیرەکەوە وەک شازادە ئان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|سەردێڕ='The Crown' Casts Its Princess Anne (Exclusive)|دوایین=Sandberg|یەکەم=Bryn Elise|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622223544/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگێک دواتر، جۆش ئۆکۆنۆر و ماریۆن بەیڵی وەک شازادە چارڵز و شاژنی دایک بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|سەردێڕ='The Crown': Josh O'Connor to Play Prince Charles, Marion Bailey the Queen Mother|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180727111524/https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، ئیمێراڵد فێنێڵ وەک کامیلا شاند دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|سەردێڕ=The Crown casts Call the Midwife actress Emerald Fennell as Camilla Parker Bowles|دوایین=Kinane|یەکەم=Ruth|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181023220350/https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨، چارڵز دانس وەک لویس ماونتباتن دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|سەردێڕ=The Crown season 3 adds Charles Dance to cast – and here's who he's playing|دوایین=Edwards|یەکەم=Chris|ئیش=[[Digital Spy]]|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191023110714/https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە نیسانی ٢٠١٩، ئێما کۆرین وەک لیدی دیانا سپێنسەر بۆ وەرزی چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|سەردێڕ='The Crown' Just Cast Its Princess Diana|دوایین=Hall|یەکەم=Ellie|ئیش=[[BuzzFeed]]|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190409215337/https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; گیلیان ئەندەرسۆن، کە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩وە دەنگۆی گفتوگۆی ھەبوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی مارگرێت تاتچەر لە وەرزی چوارەمدا، لە ئەیلوولی ٢٠١٩ بە فەرمی بۆ ڕۆڵەکە پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |سەردێڕ=Gillian Anderson Joins 'The Crown' as Margaret Thatcher |دوایین=Nickolai |یەکەم=Nate |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160130/https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |سەردێڕ=Gillian Anderson Will Be Playing Margaret Thatcher In 'The Crown' |دوایین=Dahir |یەکەم=Ikran |ئیش=[[BuzzFeed News]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |سەردێڕ='The Crown' Officially Confirms Gillian Anderson As Margaret Thatcher For Season Four |دوایین=Haring |یەکەم=Bruce |ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ئیمێلدا ستۆنتۆن وەک جێگرەوەی ئۆلیڤیا کۆلمەن بۆ ڕۆڵی شاژن لە وەرزی پێنجەمدا ڕاگەیەندرا، ڕۆڵەکەشی لە وەرزی کۆتاییدا لە تەممووزدا بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;FinalSeasonAnnounce&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|سەردێڕ='The Crown' Will End After Season 5 With Imelda Staunton as Queen Elizabeth|دوایین=Ravindran|یەکەم=Manori|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200131153801/https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;/&gt; ھەروەھا لە تەممووزی ٢٠٢٠دا، لێسلی مانڤێڵ وەک بەرجەستەکاری شازادە مارگرێت ڕاگەیەندرا،&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|سەردێڕ=The Crown season 5 dubs Lesley Manville the new Princess Margaret|دوایین=Romano|یەکەم=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200703031838/https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگی دواتر، جۆناسان پڕایس و ئێلیزابێت دێبیکی وەک شازادە فیلیپ و دیانا (شازادەی وێڵز) دەستنیشانکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|سەردێڕ=Oscar-Nominated 'Game Of Thrones' Star Jonathan Pryce Cast As Prince Philip In 'The Crown'|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812221407/https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|سەردێڕ='The Crown' Adds Elizabeth Debicki As Princess Diana For Final Two Seasons|دوایین=Haring|یەکەم=Bruce|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200816210502/https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، دۆمینیک وێست لە گفتوگۆدا بوو بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە چارڵز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/10/the-crown-dominic-west-in-talks-prince-charles-1234600198/|سەردێڕ='The Crown': Dominic West In Talks To Play Prince Charles|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; دەستنیشانکردنی ئەو لە نیسانی ٢٠٢١دا پشتڕاستکرایەوە، کاتێک ڕێکەوتی دەستپێکردنی بەرھەمھێنانی وەرزی پێنجەم ڕاگەیەندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://people.com/royals/the-crown-season-5-start-filming-july-new-cast/|سەردێڕ=The Crown Season 5 to Begin Filming in July with All-New Cast|دوایین=Hill|یەکەم=Erin|ئیش=People Magazine|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/global/the-crown-season-5-filming-1234945760/|سەردێڕ='The Crown' Season 5 to Start Filming in July (EXCLUSIVE)|ئیش=Variety|یەکەم=Manori|دوایین=Ravindran|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢١، جۆنی لی میڵەر وەک جۆن مەیجەر دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/tv/news/e2-80-98the-crown-e2-80-99-jonny-lee-miller-to-play-prime-minister-john-major-in-season-5/ar-AALrn8v/|سەردێڕ='The Crown': Jonny Lee Miller To Play Prime Minister John Major In Season 5|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=Deadline|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، ئۆلیڤیا ویلیامز لە چاوپێکەوتنێکدا پشتڕاستی کردەوە کە وەک کامیلا پارکەر بۆوڵز بۆ وەرزەکانی پێنجەم و شەشەم پەیوەندی بە کاستەکەوە کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thetimes.com/article/olivia-williams-my-big-royal-comeback-now-im-playing-camilla-in-the-crown-9prhg3n09|سەردێڕ=Olivia Williams: My big royal comeback — now I'm playing Camilla in The Crown|دوایین=Smith|یەکەم=Julia Llewellyn|ئیش=The Times|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە تەممووزی ٢٠٢١، خانمەکتەر مارسیا وارن لە کاتی وێنەگرتندا وەک شاژنە ئێلیزابێتی دایک پەیوەندی بە کاستەکەوە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Wilkes, Neil|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Veteran actress Marcia Warren 'cast as The Queen Mother in The Crown' – Media Mole|ناونیشان=https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=amp.mediamole.co.uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210804071137/https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، دەستنیشانکردنی کڵۆدیا ھاریسۆن وەک شازادە ئان پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon|یەکەم=Naomi|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Crown season 5: Claudia Harrison cast as Princess Anne|ناونیشان=https://www.goodhousekeeping.com/uk/lifestyle/a37220677/the-crown-princess-anne-claudia-harrison/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Good Housekeeping|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; لە ئەیلوولی ٢٠٢١، خالید عەبدوڵڵا و سەلیم داو بۆ گێڕانی ڕۆڵی دۆدی فایەد و محەممەد ئەلفایەد ڕاگەیەندران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/news/the-crown-khalid-abdalla-dodi-al-fayed-salim-daw-mohammed-1235072176/|سەردێڕ='The Crown' Casts Khalid Abdalla as Dodi Fayed, Princess Diana's Tragic Boyfriend; Salim Daw to Play His Father (EXCLUSIVE)|دوایین=Yossman|یەکەم=K.J.|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; دواتر لەو مانگەدا، پشتڕاستکرایەوە کە تیمۆسی داڵتن وەک پیتەر تاونسێند دەستنیشانکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/09/25/timothy-daltons-licence-thrill-crown-audiences-princess-margarets/|سەردێڕ=Timothy Dalton's licence to thrill Crown audiences as Princess Margaret's former lover|دوایین=Singh|یەکەم=Anita|ئیش=The Telegraph|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ھومایۆن سەعید وەک دکتۆر حەسەنەت خان دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2022/streaming/news/the-crown-humayun-saeed-hasnat-khan-princess-diana-1235149744/|سەردێڕ='The Crown': Pakistani Star Humayun Saeed Cast as Princess Diana's Companion Dr Hasnat Khan in Hit Netflix Series (EXCLUSIVE)|دوایین=Ramachadran|یەکەم=Naman|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

گەڕان بەدوای ئەکتەردا بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە ویلیام و شازادە ھاری لە تەمەنی ھەرزەکاریدا بۆ وەرزی شەشەم، لە ئازاری ٢٠٢٢ دەستی پێکرد. ئەکتەرە نوێیەکەی شازادە ویلیام جێگەی سینان وێست دەگرێتەوە، کە وەک شازادە ویلیامی گەنج بۆ وەرزی پێنجەم دەستنیشانکرابوو، لەکاتێکدا پێشبینی دەکرا کاستە نوێیەکانی تری وەرزی پێنجەم بۆ وەرزی شەشەمیش بمێننەوە.&lt;ref name=&quot;WilliamHarryCastingSearch&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yossman |یەکەم=K.J. |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Netflix Set to Shoot 'The Crown' Season 6 This Summer, Looks to Cast Teenage Prince William and Harry |ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/global/prince-william-harry-the-crown-season-6-1235207823/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;
لە ئەیلوولی ٢٠٢٢دا، ڕاگەیەندرا کە ڕوفوس کامپا و ئێد مەکڤی ڕۆڵی شازادە ویلیام دەگێڕن، مێگ بێلامی ڕۆڵی کاترین میدڵتن دەگێڕێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-netflix-prince-william-kate-middleton-casting-1235106198/|سەردێڕ=Netflix Drama 'The Crown' Finds Its William And Kate: Two Actors To Play Prince &amp; Newcomer Cast As Kate Middleton In Season 6|ئیش=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |دوایین= Bamigboye|یەکەم= Baz |ڕێکەوت= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

==== مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان ====
بەرھەمھێنەرانی لێفت بانک ڕایان گەیاند کە لە دوو وەرزی یەکەمدا مووچەی سمیس لە فۆی زیاتر بووە، بەشێکی بەھۆی ناوبانگی ئەو لە زنجیرەی Doctor Who.&lt;ref name=&quot;FoySmithPay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|سەردێڕ=Claire Foy Was Paid Less Than Matt Smith on 'The Crown'|دوایین=Birnbaum|یەکەم=Debra|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180325213447/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەمە بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان، لەوانە دروستکردنی داواکارییەکی واژووکراو (petition) کە داوای لە سمیس دەکرد جیاوازیی نێوان مووچەکەی خۆی و فۆی ببەخشێتە سندووقی بەرگریی یاسایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|سەردێڕ=Petition Calls on Matt Smith to Donate Part of His Salary From 'The Crown' to Time's Up|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326200859/http://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; Time's up دواتر لێفت بانک داوای لێبووردنیان لە فۆی و سمیس کرد و وتیان کە ئەوان لە ناوەندی گەردەلوولێکی میدیاییدا بوون «بەبێ ئەوەی ھەڵەی خۆیان بێت»، ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەوان «بەرپرسن لە بوودجە و مووچەکان؛ ئەکتەرەکان ئاگاداری ئەوە نین کێ چەند وەردەگرێت و نابێت بە شەخسی بەرپرسیار بکرێن لە مووچەی ھاوکارەکانیان». ئەوان وتشیان کە پشتگیریی «ھەوڵەکان بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لە فیلم و تەلەڤیزیۆندا دەکەن و پەرۆشن بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ کەمپەینی Time's Upی بەریتانی و پێشتریش لەگەڵ Era 50:50 قسەیان کردووە، کە گرووپێکن کەمپەین بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لەسەر شاشە و شانۆ دەکەن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|سەردێڕ='The Crown' Producers Apologize to Claire Foy, Matt Smith Over Gender Pay Scandal|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326200857/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سوزان ماکی، بەڕێوەبەری داھێنەری لێفت بانک، ئاماژەی بەوە کرد کە لە داھاتوودا ھیچ ئەکتەرێک مووچەکەی لەو خانمەکتەرە زیاتر نابێت کە ڕۆڵی شاژن دەگێڕێت.&lt;ref name=&quot;FoySmithPay&quot;/&gt;
سەبارەت بە مشتومڕەکە، فۆی «سەرسام نەبوو» بەوەی کە بووە چیرۆکێکی گەورە، «لەو ڕووەوە کە درامایەکی ژن-تەوەر بوو».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|سەردێڕ=Claire Foy talks The Crown pay controversy: 'I'm not surprised people went, &quot;That's a bit odd{{&quot;'}}|دوایین=Collis|یەکەم=Clark|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326005935/http://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سمیس ئاماژەی بەوە کرد کە پشتگیریی فۆی دەکات و «خۆشحاڵە کە چارەسەر کرا و (بەرھەمھێنەران) قەرەبوویان کردەوە چونکە ئەوە پێویست بوو ڕووبدات». گۆڤاری The Hollywood Reporter ئاماژەی بەوە کردووە کە ڕوون نییە مەبەستی سمیس لە «چارەسەر بوو» چییە، چونکە نێتفلیکس و لێفت بانک لێدوانی زیاتریان نەدابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|سەردێڕ='The Crown' Star Matt Smith Breaks Silence on Claire Foy Pay-Disparity Controversy|دوایین=Lewis|یەکەم=Hilary|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180423224430/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فۆی دواتر ئەو ھەواڵانەی کە دەیانوت مووچەی پاشەکەوتووی وەرگرتووە بۆ ئەوەی مووچەکەی لەگەڵ ئەو یەکسان بێت، بەوە وەسف کرد کە «تەواو ڕاست نین».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|سەردێڕ=Claire Foy won't receive back pay for her role in 'The Crown' after gender pay gap dispute|دوایین=Fowler|یەکەم=Danielle|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|magazine=Harper's BAZAAR|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190225163017/https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== وێنەگرتن ===
== بڵاوکردنەوە ==
دوو ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026170236/http://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |سەردێڕ=''The Crown'' [Season 1, Episodes 1 &amp; 2] (15) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; یەکەم وەرزی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە سەرانسەری جیھاندا بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;PremiereDate&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Matt Smith's Netflix drama The Crown gets premiere date|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|magazine=Entertainment Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|یەکەم=Dylan|دوایین=Kickham|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414121555/http://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927214700/http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Radio Times |سەردێڕ=Claire Foy and Matt Smith face the challenges of royal life in new extended trailer for Netflix drama The Crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season2Release&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170810162238/http://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ='The Crown' Season 2 Sets Premiere Date, Releases First Trailer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی سێیەم لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Iannucci |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031050545/https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[TVLine]] |سەردێڕ='The Crown Season 3 (Finally!) Gets November Premiere Date at Netflix |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی چوارەم لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;S4Premiere&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanter |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820153937/https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='The Crown': Netflix Sets Premiere Date, Drops First Trailer For Season 4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season5Premiere&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bamigboye |یەکەم=Baz |بەستەری نووسەر=Baz Bamigboye|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ='The Crown' Gets November Premiere Date After Sensitive Behind-The-Scenes Discussions Following Death Of Queen |ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-season-5-premiere-date-netflix-queen-elizabeth-death-1235125467/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم و کۆتایی بە دوو بەش بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیان لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://deadline.com/2023/10/the-crown-final-season-premiere-dates-two-parts-trailer-1235567735/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline |سەردێڕ='The Crown' Final Season To Launch In 2 Parts; Premiere Dates Set; Watch Trailer}}&lt;/ref&gt;

وەرزی یەکەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200900/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 1 [DVD] [2017] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرانسەری جیھان لە ٧ی تشرینی دووەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200821/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 2 [DVD] [2018] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرانسەری جیھان لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی سێیەم بەشێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-03-DVD/dp/B088RXJF8Q |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 3 [DVD] [2020]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-03-Olivia-Colman/dp/B08F6JZBRK/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown – Season 03}}&lt;/ref&gt; وەرزی چوارەم لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-Amazon-Excl-DVD/dp/B094P1TYRZ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 4 (Amazon Excl.) [DVD] [2021]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-4-DVD/dp/B096TQ6BL6/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 4 [DVD]}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-05-DVD/dp/B0C59YP8PN/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 05 [DVD]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-5-DVD/dp/B0C3WV89CB |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 05 [DVD]}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-6-DVD/dp/B0DDPL9TYK/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 6 [DVD]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-06-Imelda-Staunton/dp/B0DBQ577MG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 06 [DVD]}}&lt;/ref&gt;

== پێشوازیکردن ==
=== وەڵامی ڕەخنەگرانە ===
[[پەڕگە:John Lithgow 8 by David Shankbone.jpg|وێنۆک|125px|ڕاست|جۆن لیسگۆ چەندین خەڵاتی بردەوە بە ڕۆڵی وینستن چەرچڵ.]]

تاج وەک درامایەک ستایشی کراوە، لەلایەن ڕۆژنامەی تەلەگرافەوە بە «باشترین ئۆپێرای تەلەڤیزیۆن» وەسف کراوە و ڕیزبەندی ٥/٥ی پێدراوە؛ بەڵام ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران، وەک لە ڕۆژنامەی تایمزدا، نیگەرانی خۆیان دەربڕی کە ھەندێک ئەڵقە لەسەر بنەمای ساختەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|سەردێڕ=The Crown, season 3 Netflix review|وێبگە=The Telegraph|یەکەم=Anita|دوایین= Singh|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200528151402/https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fact-from-fiction&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vickers |یەکەم=Hugo |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=How accurate is The Crown? We sort fact from fiction in the royal drama |ئیش=[[The Times]] |ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191204151714/https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; زنجیرەکە نمرەی گشتی ٨١٪ی لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] و ٧٨٪ لە مێتاکریتیک ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown|سەردێڕ=The Crown|بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown|سەردێڕ= The Crown|بڵاوکەرەوە=Metacritc}}&lt;/ref&gt;

وەرزی یەکەم ٨٨٪ ڕەخنەی ڕەخنەگرانەی ھەیە لەسەر کۆکەرەوەی پێداچوونەوەکانی ڕاتن تۆمەیتۆز، بە پشتبەستن بە ٧٤ پێداچوونەوە بە تێکڕای ڕیزبەندی ٨٫٦/١٠. کۆدەنگی ڕەخنەگرانەکەی دەڵێت «نمایشکردنی بەھێز و سینەماتۆگرافییەکی گەورە، تاج دەکاتە بەرھەمێکی ئاست بەرز کە شایەنی گەورەیی خۆی بێت.»&lt;ref name=&quot;rts1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |سەردێڕ=The Crown: Season 1 (2016) |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190410030239/https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;مێتاکریتیک نمرەی ٨١ لە کۆی ١٠٠ دەداتە وەرزی یەکەم، ئەمەش بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر.&lt;ref name=&quot;mcs1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|سەردێڕ=The Crown: Season 1|بڵاوکەرەوە=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191116085221/https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم و سێیەم و چوارەمیش بە ھەمان شێوە پێداچوونەوەی ئەرێنییان بەدەست ھێنا. کاردانەوە بۆ وەرزی پێنجەم، لەکاتێکدا ھێشتا ئەرێنی بوو، بەڵام لەچاو وەرزەکانی تر کەمتر بوو؛ لە ١٠٣ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٧١٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە، بە تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫٧٥/١٠، و کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت، «لە وەرزی پێنجەمدا، ئەستەمە چاوپۆشی لەو ھەستە بکرێت کە ئەم زنجیرەیە درەوشانەوەی لەدەست دواوە، بەڵام درامایەکی سەرنجڕاکێش و کاستێکی نایاب وەک گەوھەرەکانی تاج دەمێنێتەوە.»&lt;ref name=&quot;rts5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 5 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s05 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]]}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم نمرەی ٦٥ لە کۆی ١٠٠ لە کەناڵی مێتاکریتیک بەدەستھێناوە، لەسەر بنەمای ٣٧ ڕەخنەگر.&lt;ref name=&quot;mcs5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-5 |سەردێڕ=The Crown: Season 5 |بڵاوکەرەوە=[[Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم لە ٨٥ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٥٤٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە و تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫١/١٠؛ کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت «نواندنی چڕ و پڕی ئێلیزابێت دیبیکی وەک شازادەی وێڵز سەرنجڕاکێشە. سەرەڕای ئەوەش، وەرزی کۆتاییی زنجیرەی تاج زۆرجار وا نیشان دەدات کە حوکمڕانییەکەی لەو پەڕی لووتکەیەدایە.»&lt;ref name=&quot;rts6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە کەناڵی مێتاکریتیک، وەرزەی شەشەم نمرەی ٦١ لە کۆی ١٠٠ بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر ھەیە.&lt;ref name=&quot;rts6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== خەڵاتەکان و پاڵەوتنەکان ===
{{سەرەکی|لیستی خەڵاتەکان و پاڵاوتنەکان کە لەلایەن تاج وەرگیراون}}
زنجیرەکە بیست و چوار [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بەدەست ھێناوە، لەنێویاندا زنجیرە درامای نایاب بۆ وەرزی چوارەم و حەوت خەڵاتی بۆ کاستەکان.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/shows/crown|سەردێڕ=The Crown|وێبگە=Television Academy|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807133409/https://www.emmys.com/shows/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دوو جار خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما بەدەست ھێناوە، لە ئاھەنگەکانی ٧٤ و ٧٨، لەگەڵ بردنەوە زیاترەکانی نواندن بۆ کلێر فۆی، ئۆلیڤیا کۆلمەن، کۆرین، ئۆکۆنۆر، ئەندەرسۆن و دیبیکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|سەردێڕ=Crown, The|وێبگە=www.goldenglobes.com|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200402103745/https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== پێشانگای جلوبەرگ ==
جلوبەرگەکانی ھەردوو زنجیرەی ''تاج'' و ''گامبیتی شاژن'' لەلایەن مۆزەخانەی بروکلن نمایشکرا وەک بەشێک لە پێشانگای خەیاڵی شاژن و تاج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hk.asiatatler.com/life/queens-gambit-the-crown-virtual-exhibition |سەردێڕ=Costumes From Netflix's 'The Queen's Gambit' And 'The Crown' Featured At The Brooklyn Museum |وێبگە=Tatler Hong Kong |یەکەم=Jianne |دوایین=Soriano |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/queen_and_crown |سەردێڕ=The Queen and The Crown: A Virtual Exhibition of Costumes from 'The Queen's Gambit' and 'The Crown' |وێبگە=Brooklyn Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; جلوبەرگ و کەلوپەلی زنجیرەی تاج لەلایەن ھەڕاجگەران لە بۆنھامز (خانوویەکی تایبەتە بۆ مەزاتکردنی نێودەوڵەتی) لە شاری مایفەیر لە مانگی یەک تا ٤ی شوباتی ٢٠٢٤ نمایشکرابوون، پێش فرۆشتنی لە ٧ی شوبات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bonhams.com/stories/37329/ |سەردێڕ=The Crown at Bonhams &amp;#124; Exhibition, Auction Highlights, News &amp; More}}&lt;/ref&gt;

== زنجیرەی پێشوەختەی پێشبینیکراو ==
لە مانگی نیسانی ٢٠٢٢دا بڵاوکرایەوە کە نێتفلێکس و لێفت بانک وتووێژی سەرەتایییان کردووە سەبارەت بە زنجیرەیەکی پێشوەختە (چیرۆکەکەی باسی پێش چیرۆکی زنجیرەی بەرھەم ھاتوو دەکات)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='The Crown' Prequel: Netflix And Left Bank In Early-Stage Conversations|ناونیشان=https://deadline.com/2022/04/the-crown-prequel-netflix-and-left-bank-in-early-stage-conversations-1234997110/|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|دوایین=Goldbart|یەکەم=Max|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت زنجیرەکە باس لە نزیکەی ٥٠ ساڵ پێشتر بکات، بە مردنی شاژنە ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١ دەستی پێکردووە و لە دەوروبەری ھاوسەرگیریی شازادە ئێلیزابێت لە ساڵی ١٩٤٧ کۆتایی دێت. ھەروەھا بەپێی زانیارییەکان زنجیرەکە سەردەمی ئەو چوار پاشایە دەگرێتەوە کە لەو ماوەیەدا حوکمڕانییان کردووە: ئێدواردی حەوتەم، جۆرجی پێنجەم، ئێدواردی ھەشتەم و جۆرجی شەشەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A Sumptuous Prequel to The Crown May Be On the Horizon|ناونیشان=https://www.vogue.com/article/prequel-to-the-crown-may-be-on-the-horizon|ئیش=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|دوایین=Maitland|یەکەم=Hayley|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|The Crown (TV series)|تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
* {{Netflix title|80025678}}
* {{IMDb title|id=٤٧٨٦٨٢٤}}

{{تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|لەندەن}}

[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتان لە دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]]
[[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]]
[[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>ojcd7a2xoua4j5tk61er9acux8bditu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574594</id>
      <parentid>1574593</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>چاکسازی</comment>
      <origin>1574594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99132" sha1="sr9xyobtqdj1ofuvmq6ubgzrhha3qx4" xml:space="preserve">{{Infobox television
 |name = تاج
 |image = The Crown Title Card.jpg
 |genre = [[درامای مێژوویی]]
 |creator = [[پیتەر مۆرگان]]
 |starring = {{Plainlist|
&lt;!--Order of the cast is determined by the order that is given during the opening credits of the first episodes, per the MOS! New cast additions will be made based on when first credited. --&gt;
'''وەرزی ٢–١'''
* [[کلێر فۆی]]
* [[مات سمیس]]
* [[ڤەنێسە کیربی]]
* [[ئیلین ئاتکینز]]
* [[جێرمی نۆرسام]]
* [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]]
* [[بێن دانیاڵز]]
* [[گرێگ وایز]]
* [[جارێد ھاریس]]
* [[جۆن لیسگۆ]]
* [[ئەلێکس جێنینگز]]
* [[لیا ویلیامز]]
* [[ئانتۆن لێسەر]]
* [[ماتیوو گود]]
'''وەرزی ٤–٣'''
* [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]]
* [[تۆبیاس مێنزیس]]
* [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]]
* [[بێن دانیاڵز]]
* [[جاسۆن واتکینز]]
* [[ماریۆن بەیلی]]
* [[ئێرین دۆھێرتی]]
* [[جەین لاپۆتایر]]
* [[چارڵز دانس]]
* [[جۆش ئۆکۆنەر]]
* [[جیڕاڵدین چاپلین]]
* [[مایکڵ مالۆنی]]
* [[ئیمڕاڵد فێنێل]]
* [[ئەندرو بوچان]]
* [[ستیڤن بۆکسەر]]
* [[ئێما کۆرین]]
* [[ھانس زیمەر]]
; وەرزی ٦–٥
* [[ئیمێلدا ستاونتۆن]]
* جۆناسان پرایس
* لێسلی مانڤیل
* دۆمینیک وێست
* [[ئەلیزابێس دێبیکی]]
* جۆنی لی میلەر
* ئۆلیڤیا ویلیامز
* کلۆدیا ھاریسۆن
* ناتاشا مەکئێلھۆن
* مارشیا وارن
* سەلیم داو
* خالید عەبدوڵڵا
* بێرتی کارڤێڵ
* ئێد مەکڤی
* لۆسەر فۆرد
* مێگ بێلامی
}}
 |theme_music_composer = [[ھانس زیمەر]]
 |composer = {{Plainlist|
* ڕوبێرت گریگسۆن ویلیامز ({{Abbr|s.|seasons}} ٢–١)
* لۆرن بالفی ({{Abbr|s.|season}} ٢)
* مارتین فیپس ({{Abbr|s.|season}} ٦–٣)
}}
 |country = {{Plainlist|شانشینی یەکگرتوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27539739 |سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤ |ئیش=BBC News}}&lt;/ref&gt;
* ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/10/15/the-crown-claire-foy-and-matt-smith-on-the-making-of-the-100m-ne/ |سەردێڕ=The Crown: Claire Foy and Matt Smith on the making of the £100m Netflix series |یەکەم=Mick |دوایین=Brown |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
}}
 |language = ئینگلیزی
 |num_seasons = ٦
 |num_episodes = ٦٠
 |list_episodes = #Episodes
 |executive_producer = {{Plainlist|
* [[پیتەر مۆرگان]]
* ستیڤن داڵدری
* ئاندی ھاریس
* فلیپ مارتین (دەرھێنەر)
* سوزان ماکی
* ماسیو بیام-شاو
* ڕۆبێرت فۆکس
* تانیا سێچھاتیان
* نینا وۆڵارسکی
* ئالی گۆس
* بێنجامین کارۆن
}}
|producer = {{Plainlist|
* ئاندی ستێبینگ
* مارتن ھاریسن
* مایکڵ کەیسی
* ئەندرۆ ئیتن
* ئونا ئۆبێرن
* فای وارد
}}
 |location = شانشینی یەکگرتوو
 |runtime = ٧٢–٣٩ خولەک
 |company = {{Plainlist|
* لێفت بانک
* [[سۆنی پیکچەرز تەلەڤیژن]]
}}
 |distributor =
 |network = [[نێتفلیکس]]
 |picture_format = [[4K resolution|4K (Ultra-high-definition television|Ultra HD]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown |ناونیشان=http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |وێبگە=Real or Fake 4K |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170402081116/http://realorfake4k.com/my-product/the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
 |first_aired = {{Start date|٢٠١٦|١١|٤}}
 |last_aired = {{End date|٢٠٢٣|١٢|١٤}}
}}

'''تاج''' ({{بە ئینگلیزی |The Crown}}) زنجیرەیەکی دراماتیکی و مێژوویی و ژیاننامەییی تەلەڤیزیۆنییە کە باس لە سەردەمی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]] دەکات. لە نووسین و ئامادەکردنی پیتەر مۆرگانە و لەلایەن لێفت بانک پیکچەر و [[سۆنی پیکچەرز تەلەڤیژن]] دروست کراوە. یەکەم ئەڵقەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە [[نێتفلیکس]] پەخشکرا و لە [[شانشینی یەکگرتوو]] بەرھەم ھێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=www.Netflix.com|ناونیشان=https://www.netflix.com/title/80025678|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216123411/https://www.netflix.com/title/80025678|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; مۆرگان لەو فیلم و درامایەی پێشکەشی کردووە: ''شاژن (٢٠٠٦ فیلم)'' و بەتایبەتی شانۆگەرییەکەی بە ناوی ''The Audience (٢٠١٣)''.

زنجیرەکە لە شەش وەرز پێکھاتووە کە نزیکەی شەش دەیە دەخایەنێت، کەمێک پێش ھاوسەرگیری شازادە ئێلیزابێت و فیلیپ ماونتباتن لە ساڵی ١٩٤٧ دەستی پێ دەکات و بە ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆولز لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆتایی دێت، کاستی سەرەکیی زنجیرەکە ھەر دوو وەرز جارێک دەگۆڕێت. ڕۆڵی ئێلیزابێت لە وەرزی یەکەم و دووەم لەلایەن [[کلێر فۆی]] و لە وەرزی سێیەم و چوارەم لەلایەن [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] و [[ئیمێلدا ستاونتۆن]] لە وەرزی پێنج و شەشەمدا ڕۆڵی گێڕاوە.

وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی ئێڵستری لە شاری بۆرھێموود لە ویلایەتی ھێرتفۆردشایر کراوە، وێنەگرتنی شوێنەکان لە سەرانسەری بەریتانیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەنجامدرا. نێتفلێکس وەرزی یەکەمی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە، وەرزی شەشەم لە دوو بەشدا بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیش لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.

فیلمی تاج بەھۆی نواندن و دەرھێنان و نووسین و سینەماکاری و بەھای بەرھەمھێنانییەوە ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا؛ بەڵام نادروستییە مێژوویییەکانی ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە، بەتایبەتی لە نیوەی دووەمی زنجیرەکەدا. زنجیرەکە چەندین خەڵاتی وەرگرتووە، لەوانە خەڵاتی پرایم تایم ئیمی بۆ زنجیرە درامای نایاب و دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما.

== پێشەکی ==
زنجیرەی تاج ژیانی شاژنە ئێلیزابێتی دووەم نیشان دەدات لە کاتی ھاوسەرگیرییەکەیەوە لە ساڵی ١٩٤٧ لەگەڵ شازادە فیلیپ،&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Singh |یەکەم=Anita |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=£100m Netflix Series Recreates Royal Wedding |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160322133559/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11813152/100m-Netflix-series-recreates-royal-wedding.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تاوەکو سەرەتاکانی سەدەی ٢١:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Taylor|یەکەم=Derrick Bryson|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Netflix Renews 'The Crown' for a Sixth Season After All|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/07/09/arts/television/the-crown-season-6.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی یەکەم ساڵانی ١٩٤٧ تا ١٩٥٥ دەگرێتەوە، لەوانە سەرکەوتنی ئێلیزابێت بۆ سەر تەخت دوای مردنی جۆرجی شەشەم، دەستلەکارکێشانەوەی وینستن چەرچڵ وەک سەرۆکوەزیران، و بڕیاردانی شازادە مارگرێتی خوشکی شاژن بۆ ھاوسەرگیرینەکردن لەگەڵ پیتەر تاونسێند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|سەردێڕ=The Crown: What year did Series 1 finish? What will be in season 2?|دوایین=Smith|یەکەم=Russ|وێبگە=Daily Express|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180126070641/https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/742509/the-crown-netflix-timeline-what-year-series-1-finish-season-2-what-will-happen-when|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی دووەم باس لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٩٥٦ تا ١٩٦٤ دەکات، کە تێیدا باسی چەند ڕووداوێکی گرنگ دەکرێت؛ لەوانە: قەیرانی سوێس، دەستلەکارکێشانەوەی ھەر یەک لە ئەنتۆنی ئێدن و ھارۆڵد ماکمیلان لە پۆستی سەرۆکوەزیران، کێشەی پرۆفومۆ (ڕووداوێکی سیاسی و پەیوەندییەکی نھێنی بوو)، و لەدایکبوونی ھەر دوو شازادە ئەندرۆ و شازادە ئێدوارد.&lt;ref name=&quot;KennedysCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |سەردێڕ='The Crown' Adds Michael C Hall &amp; Jodi Balfour As Jack &amp; Jackie Kennedy |دوایین=Tartaglione |یەکەم=Nancy |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525121555/https://deadline.com/2017/02/the-crown-cast-michael-c-hall-jodi-balfour-kennedy-matthew-goode-netflix-1201906364/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی سێیەم ماوەی نێوان ساڵانی ١٩٦٤ تا ١٩٧٧ دەگرێتەوە؛ باس لە سەردەمی سەرۆکایەتیی ھارۆڵد ویڵسن و ئێدوارد ھیس وەک سەرۆکوەزیران، ھەروەھا دەرکەوتنی کامیلا شاند و مەراسیمی یۆبیلی زیوینی شاژن دەکات..&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان= https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|سەردێڕ='The Crown' Season 3: TV Review|دوایین=Fienberg|یەکەم=Daniel| magazine= [[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191105130150/https://www.hollywoodreporter.com/review/crown-review-1251712|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;meet-the-cast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2019-11-17/meet-the-cast-of-the-crown-season-3/2/|سەردێڕ=Meet the cast of The Crown season 3|وێبگە=[[RadioTimes]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040504/https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2020-11-12/the-crown-season-four-cast-netflix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* وەرزی چوارەم باس لە ساڵانی ١٩٧٩ تا ١٩٩٠ دەکات؛ لە گرنگترین ڕووداوەکانی ئەم وەرزە بریتین لە: ماوەی سەرۆکایەتیی [[مارگرێت تاچر]] وەک سەرۆکوەزیران و ھاوسەرگیریکردنی شازادە چارڵز لەگەڵ [[شازادە دایانا]].
* وەرزی پێنجەم ڕووداوەکانی ساڵانی ١٩٩١ بۆ ١٩٩٧ لەخۆدەگرێت؛ تێیدا باس لە سەردەمی سەرۆکایەتیی جۆن مەیجر دەکات، لەگەڵ گێڕانەوەی وردەکاریی ململانێی نێوان چارڵز و دایانا کە بە «شەڕەکانی وێڵز» ناسرا و سەرەنجام بە جیابوونەوەیان کۆتایی ھات. ھەروەھا ئەم وەرزە باس لە دەرکەوتنی بنەماڵەی ئەلفاید و ئەو ساڵە پڕ لە ناخۆشییەی ١٩٩٢ دەکات کە شاژن بە «ساڵی کارەساتبار» ناوی بردبوو.
* وەرزی شەشەم و کۆتایی، ڕووداوەکانی ساڵانی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٥ لەخۆدەگرێت کە ھاوکاتە لەگەڵ سەردەمی سەرۆکایەتیی تۆنی بڵێر. چوار ئەڵقەی یەکەم تەرخان کراوە بۆ چیرۆکی گیانلەدەستدانی دایانا، شەش ئەڵقەکەی کۆتاییش باس لە یۆبیلی زێڕینی شاژن، کۆچی دواییی شازادە مارگرێت و شاژنی دایک، سەرەتای پەیوەندیی نێوان شازادە ویلیام و کاترین میدڵتۆن، و لە کۆتاییشدا ھاوسەرگیریی شازادە چارڵز و کامیلا پارکەر بۆڵز دەکات.

== کاست و کارەکتەرەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی کەساتییەکانی تاج}}
* [[کلێر فۆی]] (وەرزی ١–٢، دیاریکراو بۆ بۆ وەرزی ٤) و [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[ئێلیزابێتی دووەم]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[مات سمیس]] (وەرزی ١–٢) و [[تۆبیاس مێنزیس]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی [[شازادە فیلیپ]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ڤەنێسە کیربی]] (وەرزی ١–٢) و [[ھێلینا بۆنھام کارتەر]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شازادە مارگرێت&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ئیلین ئاتکینز]] بە ڕۆڵی شاژن ماری (وەرزی ١)&lt;ref name=&quot;geeksofdoom&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geeksofdoom.com/2016/01/06/trailers-netflix-the-crown-the-get-down |سەردێڕ=Trailers for Netflix series 'The Crown,' and 'The Get Down' |وێبگە=Geeks of Doom |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
* [[جێرمی نۆرسام]] بە ڕۆڵی ئەنتۆنی ئێدن (وەرزی ١–٢)&lt;ref name=&quot;finalreel&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix/ |سەردێڕ=The Crown trailer: First look at Peter Morgan's Netflix drama |وێبگە=Final Reel |دوایین=Lloyd |یەکەم=Kenji |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022148/http://www.finalreel.co.uk/the-crown-trailer-peter-morgan-netflix |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ڤیکتۆریا ھامیلتۆن]] (وەرزی ١–٢) و [[ماریۆن بەیلی]] (وەرزی ٣–٤) بە ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێت شاژنی دایک&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[بێن دانیاڵز]] بە ڕۆڵی گرووپی کاپتن پیتەر تاونسێند (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |سەردێڕ=Why Britain's psyche is gripped by a different kind of royal fever |ئیش=[[The Guardian]] |یەکەم=Vanessa |دوایین=Thorpe |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161127231646/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/aug/21/different-kind-of-royal-fever-victoria-the-crown-jenna-coleman |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[گرێگ وایز]] (وەرزی ١–٢) و [[چارڵز دانس]] (وەرزی ٣، دیاریکراو بۆ وەرزی ٤) بە ڕۆڵی لویس، ئێرل ماونتباتنی بۆرما
* [[جارێد ھاریس]] بە ڕۆڵی جۆرجی شەشەم (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢)&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[جۆن لیسگۆ]] بە ڕۆڵی وینستن چەرچڵ (وەرزی ١، دیاریکراو بۆ وەرزی ٢–٣)&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;
* [[ئەلێکس جێنینگز]] (وەرزی ١–٢) و دێریک جاکوبی (دیاریکراو بۆ وەرزی ٣) بە ڕۆڵی شازادە ئێدوارد، دوک ویندسۆر
* [[لیا ویلیامز]] (وەرزی ١–٢) و [[جیڕاڵدین چاپلین]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی والیس، دوشسی ویندسۆر
* [[ئانتۆن لێسەر]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ماکمیلان (وەرزی ٢)&lt;ref name=&quot;LesserCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |یەکەم=Sarah |دوایین=Lee |سەردێڕ=Filming The Crown: on the set of the lavish Netflix series – in pictures |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170130175420/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/ng-interactive/2016/nov/01/filming-the-crown-on-the-set-of-the-netflix-blockbuster-in-pictures |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ماتیوو گود]] (وەرزی ٢) و [[بێن دانیاڵز]] (وەرزی ٣) بە ڕۆڵی ئانتۆنی ئارمسترانگ-جۆنز، ئێرل سنودۆن&lt;ref name=&quot;GoodeCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |سەردێڕ=Downton Abbey's Matthew Goode is joining the cast of Netflix's The Crown |وێبگە=Digital Spy |یەکەم=Ian |دوایین=Sandwell |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923053856/http://www.digitalspy.com/tv/downton-abbey/news/a819685/downton-abbey-matthew-goode-joins-netflix-the-crown-lord-snowdon/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* [[جاسۆن واتکینز]] بە ڕۆڵی ھاڕۆڵد ویلسۆن (وەرزی ٣)
* [[ئێرین دۆھێرتی]] بە ڕۆڵی شازادە ئان (وەرزی ٣–٤)
* [[جەین لاپۆتایر]] بە ڕۆڵی شازادە ئالیس بەتنبێرگ (وەرزی ٣)&lt;!-- ١٠١ ١٠٥ ٢٠٢ ٢٠٩ --&gt;
* [[جۆش ئۆکۆنەر]] بە ڕۆڵی چارڵز، شازادەی وێڵز (وەرزی ٣–٤)
* [[مایکڵ مالۆنی]] بە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣)
* [[ئیمڕاڵد فێنێل]] بە ڕۆڵی کامیلا پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣–٤)
* [[ئەندرو بوچان]] بە ڕۆڵی ئەندرو پارکەر بۆلیس (وەرزی ٣، دووبارەکردنەوە لە وەرزی ٤)
* [[ئێما کۆرین]] بە ڕۆڵی [[شازادە دایانا|شازادە دیانا]] (وەرزی ٤)
* [[ستیڤن بۆکسەر]] بە ڕۆڵی دەنیس تاچەر (وەرزی ٤)
* ئیمراڵد فێنێڵ (وەرزی ٤، وەک میوان لە وەرزی ٣)
* ئۆلیڤیا ویلیامز (وەرزی ٥–٦) لە ڕۆڵی کامێلا پارکەر بۆڵز
* جۆنی لی میڵەر (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی جۆن مەیجەر
* ناتاشا مەک ئێڵھۆن (وەرزی ٥) لە ڕۆڵی پێنیلۆپی کناچبوڵ، کونتێس ماونتباتن لە بێرمە
* بێرتی کارڤێڵ (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی تۆنی بڵێر
* سەلیم داو (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی محەممەد ئەلفاید
* خالید عەبدوڵڵا (وەرزی ٦، وەک میوان لە وەرزی ٥) لە ڕۆڵی دۆدی فاید
* ئێد مەکڤای (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ویلیام لە وێڵز
* لویسەر فۆرد (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی شازادە ھاری لە وێڵز
* میگ بێلامی (وەرزی ٦) لە ڕۆڵی کاترین میدڵتۆن

=== ئەکتەرە دیارەکان (میوان) ===
ئەم ئەکتەرانە لە تایتڵی سەرەتای یەک یان دوو ئەڵقەی وەرزەکاندا ناویان ھاتووە:
* ستیفن دیلان: لە ڕۆڵی گراھام سادەرلاند، ئەو وێنەکێشە بەناوبانگەی وێنەی چەرچڵ دەکێشێت (وەرزی ١).
* جێما وێلان: لە ڕۆڵی پاتریشیا کامپبێڵ، سکرتێرەی لۆرد ئالترینچام (وەرزی ٢).
* جۆن ھێفێرنان: لە ڕۆڵی لۆرد ئالترینچام، ئەو نووسەرەی ڕەخنەی توندی لە شاژن ئێلیزابێتی دووەم گرت (وەرزی ٢).
* پاوڵ سپارکس: لە ڕۆڵی بیڵی گراھام، قەشەیەکی ئەمریکیی دیار کە ئێلیزابێت ڕاوێژی پێ دەکات (وەرزی ٢).
* مایکل سی ھۆڵ: لە ڕۆڵی جۆن ئێف کەنەدی، سەرۆکی ئەمریکا کە سەردانی ئێلیزابێت دەکات (وەرزی ٢).
* جۆدی بالفۆر: لە ڕۆڵی جاکلین کەنەدی، خانمی یەکەمی ئەمریکا (وەرزی ٢).
* بێرگھارت کلاوسنەر: لە ڕۆڵی دکتۆر کورت ھان، دامەزرێنەری قوتابخانەی گۆردۆنستۆن (وەرزی ٢).
* فین ئیلیۆت: لە ڕۆڵی شازادە فلیپ لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢ و ٣).
* جوولیان بارینگ: لە ڕۆڵی شازادە چارڵز لە تەمەنی قوتابخانەدا (وەرزی ٢).
* کلانسی بڕاون: لە ڕۆڵی لیندۆن بی جۆنسن، سەرۆکی ئەمریکا دوای کەنەدی (وەرزی ٣).
* جەین لاپۆتێر، ڕۆزالیند نایت و سۆفی لی ستۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئەلیس، دایکی شازادە فلیپ (وەرزەکانی ١، ٢، ٣).
* مارک لویس جۆنز: لە ڕۆڵی ئێدوارد میڵوارد، مامۆستای زمانی وێڵزیی شازادە چارڵز (وەرزی ٣).
* تیم مەکمولان: لە ڕۆڵی ڕۆبن ودز، ڕاگری کڵێسای ویندسۆر (وەرزی ٣).
* مایکڵ مالۆنی: لە ڕۆڵی ئێدوارد ھیس (وەرزی ٣).
* ئاندرو بووکان و دانیال فلین: لە ڕۆڵی ئەندرۆ پارکەر بۆڵز، ھاوسەری یەکەمی کامێلا (وەرزی ٣، ٤، ٥).
* ھاری ترێداوەی: لە ڕۆڵی ڕۆدی لێوێلین، خۆشەویستەکەی شازادە مارگرێت (وەرزی ٣ و ٤).
* تۆم بروک: لە ڕۆڵی مایکڵ فایگان، ئەو پیاوەی لە ساڵی ١٩٨٢ چووە ناو ژووری نوستنی شاژن (وەرزی ٤).
* ڕیچارد ڕۆکسبۆرگ: لە ڕۆڵی بۆب ھۆک، سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا (وەرزی ٤).
* تۆم بێرک: لە ڕۆڵی دێریک «دازڵ» جێنینگز، فەرمانبەر و ھاوڕێی شازادە مارگرێت (وەرزی ٤).
* نیکۆڵاس فارێڵ: لە ڕۆڵی مایکڵ شیا، سکرتێری ڕۆژنامەوانیی ئێلیزابێت (وەرزی ٤).
* پراسانا پواناراجا: لە ڕۆڵی مارتن بەشیر، ئەو ڕۆژنامەنووسەی چاوپێکەوتنە بەناوبانگەکەی لەگەڵ شازادە دیانا ئەنجام دا (وەرزی ٥).
* ئیڤ بێست: لە ڕۆڵی کارۆڵ میدڵتۆن، دایکی کاترین میدڵتۆن (وەرزی ٦).
* ڤیۆلا پرێتێجۆن: لە ڕۆڵی شازادە ئێلیزابێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ٦).
* بۆ گادزدۆن: لە ڕۆڵی شازادە مارگرێت لە تەمەنی ھەرزەکاریدا (وەرزی ١، ٣، ٦).

== ئەڵقەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}}
{{:پێڕستی ئەڵقەکانی تاج}}

== بەرھەمھێنان ==
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا، [[نێتفلیکس]] ڕای گەیاند قۆناغی ڕۆڵگێڕانی ''The Audience''ی ساڵی ٢٠١٣ دەگونجێت بۆ زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|بڵاوکەرەوە=BBC|وێبگە=www.bbc.co.uk|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Netflix to adapt Queen Elizabeth II play The Audience|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103141125/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-30034850|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پیتەر مۆرگان کە فیلمی شاژن و شانۆگەری ساڵی ٢٠٠٦ی نووسیوە، نووسەری سەرەکیی تاجە&lt;ref name=&quot;PeterMorgan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix plans original UK drama about the Queen |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ئیش=[[BBC News]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925164442/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27539739 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دەرھێنەرانی وەرزی یەکەم بریتین لە ''ستیڤن داڵدری،'' ''فیلیپ مارتین،'' ''جوولیان جارۆڵد،'' و ''بنیامین کارۆن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104210312/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دە ئەڵقەی وەرزی یەکەم گرانترین بەشی دراماکە بوو لەلایەن نێتفلیکس و لێفت بانک پیکچەرز بەرھەم ھێنراوە و بەلایەنی کەمەوە ١٠٠ ملیۆن پاوەن تێچووی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Made in the UK:The Crown |ناونیشان=http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161120010308/http://www.britishfilmcommission.org.uk/made-in-the-uk-the-crown/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |وێبگە=British Film Commission |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |سەردێڕ=The Crown: the Royal family are 'nervous' about Netflix's new £100 million series |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160801081526/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/07/12/the-crown-everything-you-need-to-know-about-netflixs-100-million/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uk.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |سەردێڕ=Matt Smith starring in Netflix series, The Crown |وێبگە=IGN |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|یەکەم=Anthony |دوایین=Couto |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040438/https://www.ign.com/articles/2015/06/19/matt-smith-starring-in-netflix-series-the-crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزێکی دووەم ڕا سپێردرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix's glittering Crown could leave BBC looking a little dull |ناونیشان=https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ئیش=[[The Guardian]] |نووسەر=Martinson, Jane |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101152930/https://www.theguardian.com/media/2016/oct/31/netflix-glittering-crown-bbc-dull-launch-tv |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TelegraphOct2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Crown is a 'game changer for British drama' |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161022045723/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/netflix/the-crown-game-changer-for-british-drama/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ئەو زنجیرەیەی کە بەنیاز بوون شەست ئەڵقە بخایەنێت لەماوەی زیاتر لە شەش وەرزدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fascism Was Finished, Socialism Had Begun|ڕێکەوت=٢٠١٤|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.5040/9780755619078.ch-005|ئیش=In The Name of The People|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، «بەرھەمھێنانی پێشوەختە» دەستی پێ کرد لە وەرزی سێیەم و چوارەمی پێشبینیکراودا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&amp;lt;xref ref-type=&quot;fn&quot; rid=&quot;fn1&quot;&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/xref&amp;gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}&lt;/ref&gt; و لە مانگی کانوونی دووەمدا، نێتفلیکس جەختی کردەوە کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم نوێ کراوەتەوە&lt;ref name=&quot;THRSeason3&amp;4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|سەردێڕ='The Crown' Season 3: All the Details (So Far)|دوایین=Bentley|یەکەم=Jean|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6wj076dsM?url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crown-season-3-all-details-far-1077716|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، مۆرگان ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی پێنجەم و کۆتایی نوێکراوەتەوە مۆرگان دەربارەی کۆتاییی ھاتنی زنجیرەکە بە پێنج وەرز کە بڕیار بوو بۆ ماوەی شەش وەرز بەردەوام بێت، لە کاتی دروستکردنی چیرۆک بۆ وەرزی پێنجەم وتی «بۆ من ڕوون بوو کە ئەمە کاتێکی گونجاو و شوێنی وەستانە.» نێتفلیکس و سۆنی پشتگیریی بڕیارەکەی مۆرگانیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=1925-10|سەردێڕ=The Name “United States of America”&amp;lt;xref ref-type=&quot;fn&quot; rid=&quot;fn1&quot;&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/xref&amp;gt;|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1086/ahr/31.1.79|journal=The American Historical Review|doi=10.1086/ahr/31.1.79|issn=1937-5239}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٠، نێتفلیکس ڕای گەیاند کە ئەم زنجیرەیە وەرزی شەشەمی دەبێت وەک ئەوەی کە لە بنەڕەتەوە بەنیاز بوون. مۆرگان وتی «کاتێک باس لە چیرۆکەکان دەکرێت بۆ وەرزی پێنجەم کە لە گفتوگۆدا بووین، بەم زووانە دەردەکەوێت کە بۆ ئەوەی دادپەروەری بۆ دەوڵەمەندی و ئاڵۆزی چیرۆکەکە بھێنین، دەبێت بگەڕێینەوە سەر پلانی سەرەکی و شەش وەرز دروست بکەین» ئەو ئەوەشی وت «کە دوو وەرزی ڕابردوو توانایان پێ دەدا کە بەھەمان ماوە وردەکاریی زیاتر لەخۆبگرێت»&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|سەردێڕ='The Crown' Will Run For Six Seasons After Peter Morgan Changes Mind On Fifth Series Finale|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200711084310/https://deadline.com/2020/07/the-crown-season-six-peter-morgan-1202981397/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەتا ساڵی ٢٠٢٠، تێچووی خەمڵێنراوی بەرھەمھێنانی زنجیرەی «تاج» بە ٢٦٠ ملیۆن دۆلار خەمڵێنراوە، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە گرانترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی مێژوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/nov/16/from-the-crown-to-game-of-thrones-whats-the-most-expensive-tv-show-ever|سەردێڕ=From The Crown to Game of Thrones: what's the most expensive TV show ever?|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|newspaper=The Guardian|یەکەم=Jack |دوایین=Seale|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

=== کاستینگ ===
تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤، کلێر فۆی چووە ناو گفتوگۆکانەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێتی دووەم.&lt;ref name=&quot;FoyCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|سەردێڕ=Netflix's 'The Crown' Finds Its Queen In Claire Foy|دوایین=Jaafar|یەکەم=Ali|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124070915/http://deadline.com/2014/11/netflix-finds-its-queen-in-claire-foy-1201281387/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ئایاری ٢٠١٥، ڤەنێسە کیربی لە گفتوگۆدا بوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Vanessa Kirby To Play Princess Margaret In Netflix's 'The Crown' |ناونیشان=https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616103414/https://deadline.com/2015/05/vanessa-kirby-princess-margaret-the-crown-1201427873/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠١٥، جۆن لیتگۆ وەک وینستن چێرچل و مات سمیس وەک شازادە فیلیپ دەستنیشانکران، فۆی وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|سەردێڕ='Doctor Who' Alum Matt Smith Cast in Netflix's 'The Crown' with John Lithgow, Claire Foy|دوایین=Wagmeister|یەکەم=Elizabeth|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180324223726/https://variety.com/2015/tv/news/netflix-the-crown-cast-matt-smith-claire-foy-john-lithgow-1201523102/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڤیکتۆریا ھاملتۆن، جارێد ھاریس و ئایلین ئەتکینز ھەروەھا لە وەرزی یەکەمدا ڕۆڵیان دەگێڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|سەردێڕ='The Crown' Trailer: First Look At Netflix's Queen Elizabeth Drama Series|دوایین=N'Duka|یەکەم=Amanda|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124071052/http://deadline.com/2016/09/the-crown-netflix-series-1201827104/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فۆی ڕۆڵی خۆی وەک شاژنی گەنج لە چەند دیمەنێکی کورتدا (کامیۆ) لە وەرزەکانی ٤، ٥ و ٦دا دووبارە کردەوە. بۆ دەرکەوتنی لە ئەڵقەی «٤٨:١» کە ئەڵقەی ھەشتەمی وەرزی چوارەم بوو، فۆی خەڵاتێکی ئێمی (Emmy) بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hollywoodlife.com/2022/11/09/claire-foy-the-crown-season-5-cameo-appearance/|سەردێڕ='The Crown' Season 5: Claire Foy Reprises Queen Elizabeth II Role In Surprise Cameo Appearance|ئیش=Hollywood Life|یەکەم=Avery|دوایین=Thompson|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vulture.com/article/the-crown-recap-season-4-episode-8-48-1.html|سەردێڕ=The Crown Recap: Queen of Denial|ئیش=Vulture|یەکەم=Sarene|دوایین=Leeds|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

بەرھەمھێنەران لەگەڵ چوونە پێشەوەی ھێڵی کاتیی چیرۆکەکە، ھەر دوو وەرز جارێک ئەکتەری بەتەمەنتریان بۆ ڕۆڵە بەردەوامەکان دادەنا. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، ئۆلیڤیا کۆلمەن وەک شاژنە ئێلیزابێتی دووەم بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref name=&quot;ColmanCast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|سەردێڕ=Olivia Colman Joins 'The Crown' as Queen Elizabeth for Seasons 3 and 4|دوایین=Birnbaum|یەکەم=Olivia|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171027001128/http://variety.com/2017/tv/news/olivia-colman-the-crown-queen-elizabeth-season-3-1202600405/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا کانوونی دووەمی ٢٠١٨، ھێلێنا بۆنھام کارتەر و پاوڵ بێتانی لە گفتوگۆدا بوون بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی شازادە مارگرێت و شازادە فیلیپ بۆ ئەو وەرزانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|سەردێڕ='The Crown': Helena Bonham Carter Poised To Play Princess Margaret|دوایین=Petski|یەکەم=Denise|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180106063749/http://deadline.com/2018/01/the-crown-helena-bonham-carter-talks-princess-margaret-1202236329/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BettanyTalks&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|سەردێڕ=The Crown: Paul Bettany in talks to play Prince Philip|دوایین=Maslow|یەکەم=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180121011838/https://ew.com/tv/2018/01/20/the-crown-paul-bettany-negotiations-prince-philip/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە کۆتایی مانگدا، بێتانی ناچار بوو پاشەکشە بکات بەھۆی پابەندبوونی بە کاتەوە.&lt;ref name=&quot;BettanyOut&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|سەردێڕ=The Crown's Third Season Is Minus a Prince Philip as Paul Bettany Bows Out|دوایین=Miller|یەکەم=Julie|magazine=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201114040439/https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/01/the-crown-prince-philip-season-3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کۆتایی ئازاری ٢٠١٨، تۆبایاس مێنزیس وەک شازادە فیلیپ بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|سەردێڕ='The Crown' Sets 'Outlander's Tobias Menzies As New Prince Philip|دوایین=Fleming|یەکەم=Mike Jr.|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180329054323/http://deadline.com/2018/03/the-crown-tobias-menzies-prince-philip-matt-smith-netflix-1202354968/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای ئایاری ٢٠١٨، پشتڕاستکرایەوە کە بۆنھام کارتەر لەگەڵ جەیسن واتکینز (وەک سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسن) دەستنیشانکراون.&lt;ref name=&quot;CarterConfirm&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|سەردێڕ='The Crown' Officially Casts Helena Bonham Carter, Adds Jason Watkins for Season 3|دوایین=Otterson|یەکەم=Joe|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503183250/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-helena-bonham-carter-jason-watkins-1202796598/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگی دواتر، بێن دانیێڵز وەک تۆنی ئارمسترۆنگ-جۆنز بۆ وەرزی سێیەم دەستنیشانکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|سەردێڕ='The Crown': 'The Exorcist' Star Ben Daniels To Play Antony Armstrong-Jones In Season 3 Of Netflix's Royal Drama|دوایین=White|یەکەم=Peter|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620231914/https://deadline.com/2018/06/the-exorcist-star-ben-daniels-to-play-antony-armstrong-jones-in-season-three-of-the-crown-1202414111/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ پەیوەندیکردنی ئیرین دۆھێرتی بە زنجیرەکەوە وەک شازادە ئان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|سەردێڕ='The Crown' Casts Its Princess Anne (Exclusive)|دوایین=Sandberg|یەکەم=Bryn Elise|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622223544/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/crowns-princess-anne-be-played-by-erin-doherty-1122586|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگێک دواتر، جۆش ئۆکۆنۆر و ماریۆن بەیڵی وەک شازادە چارڵز و شاژنی دایک بۆ وەرزەکانی سێیەم و چوارەم دەستنیشانکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|سەردێڕ='The Crown': Josh O'Connor to Play Prince Charles, Marion Bailey the Queen Mother|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180727111524/https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-josh-oconnor-prince-charles-marion-bailey-queen-mother-1202886865/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، ئیمێراڵد فێنێڵ وەک کامیلا شاند دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|سەردێڕ=The Crown casts Call the Midwife actress Emerald Fennell as Camilla Parker Bowles|دوایین=Kinane|یەکەم=Ruth|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181023220350/https://ew.com/tv/2018/10/23/the-crown-casts-call-the-midwife-actress-emerald-fennell-as-camilla-parker-bowles/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨، چارڵز دانس وەک لویس ماونتباتن دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|سەردێڕ=The Crown season 3 adds Charles Dance to cast – and here's who he's playing|دوایین=Edwards|یەکەم=Chris|ئیش=[[Digital Spy]]|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191023110714/https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a25605617/the-crown-season-3-charles-dance/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە نیسانی ٢٠١٩، ئێما کۆرین وەک لیدی دیانا سپێنسەر بۆ وەرزی چوارەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|سەردێڕ='The Crown' Just Cast Its Princess Diana|دوایین=Hall|یەکەم=Ellie|ئیش=[[BuzzFeed]]|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190409215337/https://www.buzzfeednews.com/article/ellievhall/the-crown-casts-princess-diana-season-4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; گیلیان ئەندەرسۆن، کە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩وە دەنگۆی گفتوگۆی ھەبوو بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی مارگرێت تاتچەر لە وەرزی چوارەمدا، لە ئەیلوولی ٢٠١٩ بە فەرمی بۆ ڕۆڵەکە پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |سەردێڕ=Gillian Anderson Joins 'The Crown' as Margaret Thatcher |دوایین=Nickolai |یەکەم=Nate |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160130/https://variety.com/2019/tv/news/gillian-anderson-the-crown-margaret-thatcher-netflix-1203327451/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |سەردێڕ=Gillian Anderson Will Be Playing Margaret Thatcher In 'The Crown' |دوایین=Dahir |یەکەم=Ikran |ئیش=[[BuzzFeed News]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://www.buzzfeednews.com/article/ikrd/gillian-anderson-the-crown-netflix-margaret-thatcher |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |سەردێڕ='The Crown' Officially Confirms Gillian Anderson As Margaret Thatcher For Season Four |دوایین=Haring |یەکەم=Bruce |ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920160126/https://deadline.com/2019/09/the-crown-officially-confirms-gillian-anderson-as-margaret-thatcher-for-season-four-1202728647/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ئیمێلدا ستۆنتۆن وەک جێگرەوەی ئۆلیڤیا کۆلمەن بۆ ڕۆڵی شاژن لە وەرزی پێنجەمدا ڕاگەیەندرا، ڕۆڵەکەشی لە وەرزی کۆتاییدا لە تەممووزدا بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;FinalSeasonAnnounce&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|سەردێڕ='The Crown' Will End After Season 5 With Imelda Staunton as Queen Elizabeth|دوایین=Ravindran|یەکەم=Manori|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200131153801/https://variety.com/2020/tv/global/the-crown-will-end-after-season-five-with-imelda-staunton-as-queen-elizabeth-1203488171/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;/&gt; ھەروەھا لە تەممووزی ٢٠٢٠دا، لێسلی مانڤێڵ وەک بەرجەستەکاری شازادە مارگرێت ڕاگەیەندرا،&lt;ref name=&quot;SeasonSixConfirmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|سەردێڕ=The Crown season 5 dubs Lesley Manville the new Princess Margaret|دوایین=Romano|یەکەم=Nick|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200703031838/https://ew.com/tv/the-crown-season-5-lesley-manville-princess-margaret/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; مانگی دواتر، جۆناسان پڕایس و ئێلیزابێت دێبیکی وەک شازادە فیلیپ و دیانا (شازادەی وێڵز) دەستنیشانکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|سەردێڕ=Oscar-Nominated 'Game Of Thrones' Star Jonathan Pryce Cast As Prince Philip In 'The Crown'|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812221407/https://deadline.com/2020/08/jonathan-pryce-cast-as-prince-philip-the-crown-1203011673/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|سەردێڕ='The Crown' Adds Elizabeth Debicki As Princess Diana For Final Two Seasons|دوایین=Haring|یەکەم=Bruce|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200816210502/https://deadline.com/2020/08/the-crown-adds-elizabeth-debicki-as-princess-diana-for-final-two-seasons-1203014754/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، دۆمینیک وێست لە گفتوگۆدا بوو بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە چارڵز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/10/the-crown-dominic-west-in-talks-prince-charles-1234600198/|سەردێڕ='The Crown': Dominic West In Talks To Play Prince Charles|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; دەستنیشانکردنی ئەو لە نیسانی ٢٠٢١دا پشتڕاستکرایەوە، کاتێک ڕێکەوتی دەستپێکردنی بەرھەمھێنانی وەرزی پێنجەم ڕاگەیەندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://people.com/royals/the-crown-season-5-start-filming-july-new-cast/|سەردێڕ=The Crown Season 5 to Begin Filming in July with All-New Cast|دوایین=Hill|یەکەم=Erin|ئیش=People Magazine|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/global/the-crown-season-5-filming-1234945760/|سەردێڕ='The Crown' Season 5 to Start Filming in July (EXCLUSIVE)|ئیش=Variety|یەکەم=Manori|دوایین=Ravindran|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢١، جۆنی لی میڵەر وەک جۆن مەیجەر دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/tv/news/e2-80-98the-crown-e2-80-99-jonny-lee-miller-to-play-prime-minister-john-major-in-season-5/ar-AALrn8v/|سەردێڕ='The Crown': Jonny Lee Miller To Play Prime Minister John Major In Season 5|دوایین=Kanter|یەکەم=Jake|ئیش=Deadline|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، ئۆلیڤیا ویلیامز لە چاوپێکەوتنێکدا پشتڕاستی کردەوە کە وەک کامیلا پارکەر بۆوڵز بۆ وەرزەکانی پێنجەم و شەشەم پەیوەندی بە کاستەکەوە کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thetimes.com/article/olivia-williams-my-big-royal-comeback-now-im-playing-camilla-in-the-crown-9prhg3n09|سەردێڕ=Olivia Williams: My big royal comeback — now I'm playing Camilla in The Crown|دوایین=Smith|یەکەم=Julia Llewellyn|ئیش=The Times|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە تەممووزی ٢٠٢١، خانمەکتەر مارسیا وارن لە کاتی وێنەگرتندا وەک شاژنە ئێلیزابێتی دایک پەیوەندی بە کاستەکەوە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Wilkes, Neil|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Veteran actress Marcia Warren 'cast as The Queen Mother in The Crown' – Media Mole|ناونیشان=https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=amp.mediamole.co.uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210804071137/https://www.mediamole.co.uk/entertainment/tv/news/veteran-actress-marcia-warren-cast-as-the-queen-mother-in-the-crown_457535.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، دەستنیشانکردنی کڵۆدیا ھاریسۆن وەک شازادە ئان پشتڕاستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon|یەکەم=Naomi|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Crown season 5: Claudia Harrison cast as Princess Anne|ناونیشان=https://www.goodhousekeeping.com/uk/lifestyle/a37220677/the-crown-princess-anne-claudia-harrison/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Good Housekeeping|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; لە ئەیلوولی ٢٠٢١، خالید عەبدوڵڵا و سەلیم داو بۆ گێڕانی ڕۆڵی دۆدی فایەد و محەممەد ئەلفایەد ڕاگەیەندران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/news/the-crown-khalid-abdalla-dodi-al-fayed-salim-daw-mohammed-1235072176/|سەردێڕ='The Crown' Casts Khalid Abdalla as Dodi Fayed, Princess Diana's Tragic Boyfriend; Salim Daw to Play His Father (EXCLUSIVE)|دوایین=Yossman|یەکەم=K.J.|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; دواتر لەو مانگەدا، پشتڕاستکرایەوە کە تیمۆسی داڵتن وەک پیتەر تاونسێند دەستنیشانکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/09/25/timothy-daltons-licence-thrill-crown-audiences-princess-margarets/|سەردێڕ=Timothy Dalton's licence to thrill Crown audiences as Princess Margaret's former lover|دوایین=Singh|یەکەم=Anita|ئیش=The Telegraph|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ھومایۆن سەعید وەک دکتۆر حەسەنەت خان دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2022/streaming/news/the-crown-humayun-saeed-hasnat-khan-princess-diana-1235149744/|سەردێڕ='The Crown': Pakistani Star Humayun Saeed Cast as Princess Diana's Companion Dr Hasnat Khan in Hit Netflix Series (EXCLUSIVE)|دوایین=Ramachadran|یەکەم=Naman|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

گەڕان بەدوای ئەکتەردا بۆ گێڕانی ڕۆڵی شازادە ویلیام و شازادە ھاری لە تەمەنی ھەرزەکاریدا بۆ وەرزی شەشەم، لە ئازاری ٢٠٢٢ دەستی پێکرد. ئەکتەرە نوێیەکەی شازادە ویلیام جێگەی سینان وێست دەگرێتەوە، کە وەک شازادە ویلیامی گەنج بۆ وەرزی پێنجەم دەستنیشانکرابوو، لەکاتێکدا پێشبینی دەکرا کاستە نوێیەکانی تری وەرزی پێنجەم بۆ وەرزی شەشەمیش بمێننەوە.&lt;ref name=&quot;WilliamHarryCastingSearch&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yossman |یەکەم=K.J. |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Netflix Set to Shoot 'The Crown' Season 6 This Summer, Looks to Cast Teenage Prince William and Harry |ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/global/prince-william-harry-the-crown-season-6-1235207823/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;
لە ئەیلوولی ٢٠٢٢دا، ڕاگەیەندرا کە ڕوفوس کامپا و ئێد مەکڤی ڕۆڵی شازادە ویلیام دەگێڕن، مێگ بێلامی ڕۆڵی کاترین میدڵتن دەگێڕێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-netflix-prince-william-kate-middleton-casting-1235106198/|سەردێڕ=Netflix Drama 'The Crown' Finds Its William And Kate: Two Actors To Play Prince &amp; Newcomer Cast As Kate Middleton In Season 6|ئیش=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |دوایین= Bamigboye|یەکەم= Baz |ڕێکەوت= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

==== مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان ====
بەرھەمھێنەرانی لێفت بانک ڕایان گەیاند کە لە دوو وەرزی یەکەمدا مووچەی سمیس لە فۆی زیاتر بووە، بەشێکی بەھۆی ناوبانگی ئەو لە زنجیرەی Doctor Who.&lt;ref name=&quot;FoySmithPay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|سەردێڕ=Claire Foy Was Paid Less Than Matt Smith on 'The Crown'|دوایین=Birnbaum|یەکەم=Debra|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180325213447/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-season-3-donald-trump-megan-markle-1202725163/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەمە بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕی جیاوازیی مووچەی نێوان ڕەگەزەکان، لەوانە دروستکردنی داواکارییەکی واژووکراو (petition) کە داوای لە سمیس دەکرد جیاوازیی نێوان مووچەکەی خۆی و فۆی ببەخشێتە سندووقی بەرگریی یاسایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|سەردێڕ=Petition Calls on Matt Smith to Donate Part of His Salary From 'The Crown' to Time's Up|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326200859/http://variety.com/2018/tv/news/petition-matt-smith-the-crown-salary-times-up-1202729883/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; Time's up دواتر لێفت بانک داوای لێبووردنیان لە فۆی و سمیس کرد و وتیان کە ئەوان لە ناوەندی گەردەلوولێکی میدیاییدا بوون «بەبێ ئەوەی ھەڵەی خۆیان بێت»، ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەوان «بەرپرسن لە بوودجە و مووچەکان؛ ئەکتەرەکان ئاگاداری ئەوە نین کێ چەند وەردەگرێت و نابێت بە شەخسی بەرپرسیار بکرێن لە مووچەی ھاوکارەکانیان». ئەوان وتشیان کە پشتگیریی «ھەوڵەکان بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لە فیلم و تەلەڤیزیۆندا دەکەن و پەرۆشن بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ کەمپەینی Time's Upی بەریتانی و پێشتریش لەگەڵ Era 50:50 قسەیان کردووە، کە گرووپێکن کەمپەین بۆ یەکسانیی ڕەگەزی لەسەر شاشە و شانۆ دەکەن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|سەردێڕ='The Crown' Producers Apologize to Claire Foy, Matt Smith Over Gender Pay Scandal|دوایین=Clarke|یەکەم=Stewart|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326200857/http://variety.com/2018/tv/news/the-crown-producers-apologize-to-claire-foy-matt-smith-1202731165/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سوزان ماکی، بەڕێوەبەری داھێنەری لێفت بانک، ئاماژەی بەوە کرد کە لە داھاتوودا ھیچ ئەکتەرێک مووچەکەی لەو خانمەکتەرە زیاتر نابێت کە ڕۆڵی شاژن دەگێڕێت.&lt;ref name=&quot;FoySmithPay&quot;/&gt;
سەبارەت بە مشتومڕەکە، فۆی «سەرسام نەبوو» بەوەی کە بووە چیرۆکێکی گەورە، «لەو ڕووەوە کە درامایەکی ژن-تەوەر بوو».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|سەردێڕ=Claire Foy talks The Crown pay controversy: 'I'm not surprised people went, &quot;That's a bit odd{{&quot;'}}|دوایین=Collis|یەکەم=Clark|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326005935/http://ew.com/tv/2018/03/24/claire-foy-the-crown-pay-controversy/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سمیس ئاماژەی بەوە کرد کە پشتگیریی فۆی دەکات و «خۆشحاڵە کە چارەسەر کرا و (بەرھەمھێنەران) قەرەبوویان کردەوە چونکە ئەوە پێویست بوو ڕووبدات». گۆڤاری The Hollywood Reporter ئاماژەی بەوە کردووە کە ڕوون نییە مەبەستی سمیس لە «چارەسەر بوو» چییە، چونکە نێتفلیکس و لێفت بانک لێدوانی زیاتریان نەدابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|سەردێڕ='The Crown' Star Matt Smith Breaks Silence on Claire Foy Pay-Disparity Controversy|دوایین=Lewis|یەکەم=Hilary|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180423224430/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/matt-smith-crown-claire-foy-pay-disparity-tribeca-film-festival-2018-1104842|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فۆی دواتر ئەو ھەواڵانەی کە دەیانوت مووچەی پاشەکەوتووی وەرگرتووە بۆ ئەوەی مووچەکەی لەگەڵ ئەو یەکسان بێت، بەوە وەسف کرد کە «تەواو ڕاست نین».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|سەردێڕ=Claire Foy won't receive back pay for her role in 'The Crown' after gender pay gap dispute|دوایین=Fowler|یەکەم=Danielle|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|magazine=Harper's BAZAAR|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190225163017/https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/culture-news/a22582948/claire-foy-gender-pay-gap-back-pay-the-crown/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== وێنەگرتن ===
== بڵاوکردنەوە ==
دوو ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026170236/http://www.bbfc.co.uk/releases/crown-film |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |سەردێڕ=''The Crown'' [Season 1, Episodes 1 &amp; 2] (15) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; یەکەم وەرزی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە سەرانسەری جیھاندا بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;PremiereDate&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Matt Smith's Netflix drama The Crown gets premiere date|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|magazine=Entertainment Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|یەکەم=Dylan|دوایین=Kickham|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414121555/http://www.ew.com/article/2016/04/11/matt-smith-netflix-crown-premiere-date|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927214700/http://www.radiotimes.com/news/2016-09-27/claire-foy-and-matt-smith-face-the-challenges-of-royal-life-in-new-extended-trailer-for-netflix-drama-the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Radio Times |سەردێڕ=Claire Foy and Matt Smith face the challenges of royal life in new extended trailer for Netflix drama The Crown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season2Release&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170810162238/http://variety.com/2017/tv/news/the-crown-season-2-premiere-date-first-trailer-1202522364/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ='The Crown' Season 2 Sets Premiere Date, Releases First Trailer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی سێیەم لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Iannucci |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031050545/https://tvline.com/2019/08/12/the-crown-season-3-premiere-date-netflix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[TVLine]] |سەردێڕ='The Crown Season 3 (Finally!) Gets November Premiere Date at Netflix |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی چوارەم لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;S4Premiere&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanter |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820153937/https://deadline.com/2020/08/the-crown-season-4-to-premiere-in-november-on-netflix-1203018414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='The Crown': Netflix Sets Premiere Date, Drops First Trailer For Season 4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Season5Premiere&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bamigboye |یەکەم=Baz |بەستەری نووسەر=Baz Bamigboye|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ='The Crown' Gets November Premiere Date After Sensitive Behind-The-Scenes Discussions Following Death Of Queen |ناونیشان=https://deadline.com/2022/09/the-crown-season-5-premiere-date-netflix-queen-elizabeth-death-1235125467/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم و کۆتایی بە دوو بەش بڵاوکرایەوە، یەکەمیان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و دووەمیان لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://deadline.com/2023/10/the-crown-final-season-premiere-dates-two-parts-trailer-1235567735/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline |سەردێڕ='The Crown' Final Season To Launch In 2 Parts; Premiere Dates Set; Watch Trailer}}&lt;/ref&gt;

وەرزی یەکەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200900/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-1-DVD/dp/B071Z24LPH |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 1 [DVD] [2017] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرانسەری جیھان لە ٧ی تشرینی دووەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200821/https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-2-DVD/dp/B07GJD714Y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 2 [DVD] [2018] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرانسەری جیھان لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928200712/https://www.dvdsreleasedates.com/movies/8302/the-crown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dvdsreleasedates.com |سەردێڕ=The Crown (TV Series) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی سێیەم بەشێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-03-DVD/dp/B088RXJF8Q |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown: Season 3 [DVD] [2020]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-03-Olivia-Colman/dp/B08F6JZBRK/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown – Season 03}}&lt;/ref&gt; وەرزی چوارەم لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-Amazon-Excl-DVD/dp/B094P1TYRZ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 4 (Amazon Excl.) [DVD] [2021]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-4-DVD/dp/B096TQ6BL6/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 4 [DVD]}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-05-DVD/dp/B0C59YP8PN/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 05 [DVD]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-5-DVD/dp/B0C3WV89CB |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 05 [DVD]}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم بە شێوەی دیڤیدی و بلوڕەی لە بەریتانیا لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/Crown-Season-6-DVD/dp/B0DDPL9TYK/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.co.uk]] |سەردێڕ=The Crown – Season 6 [DVD]}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Crown-Season-06-Imelda-Staunton/dp/B0DBQ577MG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[amazon.com]] |سەردێڕ=The Crown: Season 06 [DVD]}}&lt;/ref&gt;

== پێشوازیکردن ==
=== وەڵامی ڕەخنەگرانە ===
[[پەڕگە:John Lithgow 8 by David Shankbone.jpg|وێنۆک|125px|ڕاست|جۆن لیسگۆ چەندین خەڵاتی بردەوە بە ڕۆڵی وینستن چەرچڵ.]]

تاج وەک درامایەک ستایشی کراوە، لەلایەن ڕۆژنامەی تەلەگرافەوە بە «باشترین ئۆپێرای تەلەڤیزیۆن» وەسف کراوە و ڕیزبەندی ٥/٥ی پێدراوە؛ بەڵام ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران، وەک لە ڕۆژنامەی تایمزدا، نیگەرانی خۆیان دەربڕی کە ھەندێک ئەڵقە لەسەر بنەمای ساختەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|سەردێڕ=The Crown, season 3 Netflix review|وێبگە=The Telegraph|یەکەم=Anita|دوایین= Singh|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200528151402/https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/crown-season-3-netflix-review-tvs-best-soap-opera/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fact-from-fiction&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vickers |یەکەم=Hugo |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=How accurate is The Crown? We sort fact from fiction in the royal drama |ئیش=[[The Times]] |ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191204151714/https://www.thetimes.co.uk/article/how-accurate-is-the-crown-we-sort-fact-from-fiction-in-the-royal-drama-8g708rz2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; زنجیرەکە نمرەی گشتی ٨١٪ی لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] و ٧٨٪ لە مێتاکریتیک ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown|سەردێڕ=The Crown|بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown|سەردێڕ= The Crown|بڵاوکەرەوە=Metacritc}}&lt;/ref&gt;

وەرزی یەکەم ٨٨٪ ڕەخنەی ڕەخنەگرانەی ھەیە لەسەر کۆکەرەوەی پێداچوونەوەکانی ڕاتن تۆمەیتۆز، بە پشتبەستن بە ٧٤ پێداچوونەوە بە تێکڕای ڕیزبەندی ٨٫٦/١٠. کۆدەنگی ڕەخنەگرانەکەی دەڵێت «نمایشکردنی بەھێز و سینەماتۆگرافییەکی گەورە، تاج دەکاتە بەرھەمێکی ئاست بەرز کە شایەنی گەورەیی خۆی بێت.»&lt;ref name=&quot;rts1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |سەردێڕ=The Crown: Season 1 (2016) |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190410030239/https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s01 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;مێتاکریتیک نمرەی ٨١ لە کۆی ١٠٠ دەداتە وەرزی یەکەم، ئەمەش بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر.&lt;ref name=&quot;mcs1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|سەردێڕ=The Crown: Season 1|بڵاوکەرەوە=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191116085221/https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەرزی دووەم و سێیەم و چوارەمیش بە ھەمان شێوە پێداچوونەوەی ئەرێنییان بەدەست ھێنا. کاردانەوە بۆ وەرزی پێنجەم، لەکاتێکدا ھێشتا ئەرێنی بوو، بەڵام لەچاو وەرزەکانی تر کەمتر بوو؛ لە ١٠٣ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٧١٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە، بە تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫٧٥/١٠، و کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت، «لە وەرزی پێنجەمدا، ئەستەمە چاوپۆشی لەو ھەستە بکرێت کە ئەم زنجیرەیە درەوشانەوەی لەدەست دواوە، بەڵام درامایەکی سەرنجڕاکێش و کاستێکی نایاب وەک گەوھەرەکانی تاج دەمێنێتەوە.»&lt;ref name=&quot;rts5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 5 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s05 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]]}}&lt;/ref&gt; وەرزی پێنجەم نمرەی ٦٥ لە کۆی ١٠٠ لە کەناڵی مێتاکریتیک بەدەستھێناوە، لەسەر بنەمای ٣٧ ڕەخنەگر.&lt;ref name=&quot;mcs5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/the-crown/season-5 |سەردێڕ=The Crown: Season 5 |بڵاوکەرەوە=[[Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; وەرزی شەشەم لە ٨٥ پێداچوونەوەدا ڕیزبەندی ٥٤٪ی لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز ھەیە و تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫١/١٠؛ کۆدەنگی ڕەخنەگران دەڵێت «نواندنی چڕ و پڕی ئێلیزابێت دیبیکی وەک شازادەی وێڵز سەرنجڕاکێشە. سەرەڕای ئەوەش، وەرزی کۆتاییی زنجیرەی تاج زۆرجار وا نیشان دەدات کە حوکمڕانییەکەی لەو پەڕی لووتکەیەدایە.»&lt;ref name=&quot;rts6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە کەناڵی مێتاکریتیک، وەرزەی شەشەم نمرەی ٦١ لە کۆی ١٠٠ بە پشتبەستن بە ٢٩ ڕەخنەگر ھەیە.&lt;ref name=&quot;rts6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crown: Season 6 |ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_crown/s06 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== خەڵاتەکان و پاڵەوتنەکان ===
{{سەرەکی|لیستی خەڵاتەکان و پاڵاوتنەکان کە لەلایەن تاج وەرگیراون}}
زنجیرەکە بیست و چوار [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بەدەست ھێناوە، لەنێویاندا زنجیرە درامای نایاب بۆ وەرزی چوارەم و حەوت خەڵاتی بۆ کاستەکان.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/shows/crown|سەردێڕ=The Crown|وێبگە=Television Academy|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807133409/https://www.emmys.com/shows/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دوو جار خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و دراما بەدەست ھێناوە، لە ئاھەنگەکانی ٧٤ و ٧٨، لەگەڵ بردنەوە زیاترەکانی نواندن بۆ کلێر فۆی، ئۆلیڤیا کۆلمەن، کۆرین، ئۆکۆنۆر، ئەندەرسۆن و دیبیکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|سەردێڕ=Crown, The|وێبگە=www.goldenglobes.com|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200402103745/https://www.goldenglobes.com/tv-show/crown|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== پێشانگای جلوبەرگ ==
جلوبەرگەکانی ھەردوو زنجیرەی ''تاج'' و ''گامبیتی شاژن'' لەلایەن مۆزەخانەی بروکلن نمایشکرا وەک بەشێک لە پێشانگای خەیاڵی شاژن و تاج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hk.asiatatler.com/life/queens-gambit-the-crown-virtual-exhibition |سەردێڕ=Costumes From Netflix's 'The Queen's Gambit' And 'The Crown' Featured At The Brooklyn Museum |وێبگە=Tatler Hong Kong |یەکەم=Jianne |دوایین=Soriano |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/queen_and_crown |سەردێڕ=The Queen and The Crown: A Virtual Exhibition of Costumes from 'The Queen's Gambit' and 'The Crown' |وێبگە=Brooklyn Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; جلوبەرگ و کەلوپەلی زنجیرەی تاج لەلایەن ھەڕاجگەران لە بۆنھامز (خانوویەکی تایبەتە بۆ مەزاتکردنی نێودەوڵەتی) لە شاری مایفەیر لە مانگی یەک تا ٤ی شوباتی ٢٠٢٤ نمایشکرابوون، پێش فرۆشتنی لە ٧ی شوبات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bonhams.com/stories/37329/ |سەردێڕ=The Crown at Bonhams &amp;#124; Exhibition, Auction Highlights, News &amp; More}}&lt;/ref&gt;

== زنجیرەی پێشوەختەی پێشبینیکراو ==
لە مانگی نیسانی ٢٠٢٢دا بڵاوکرایەوە کە نێتفلێکس و لێفت بانک وتووێژی سەرەتایییان کردووە سەبارەت بە زنجیرەیەکی پێشوەختە (چیرۆکەکەی باسی پێش چیرۆکی زنجیرەی بەرھەم ھاتوو دەکات)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='The Crown' Prequel: Netflix And Left Bank In Early-Stage Conversations|ناونیشان=https://deadline.com/2022/04/the-crown-prequel-netflix-and-left-bank-in-early-stage-conversations-1234997110/|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|دوایین=Goldbart|یەکەم=Max|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت زنجیرەکە باس لە نزیکەی ٥٠ ساڵ پێشتر بکات، بە مردنی شاژنە ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١ دەستی پێکردووە و لە دەوروبەری ھاوسەرگیریی شازادە ئێلیزابێت لە ساڵی ١٩٤٧ کۆتایی دێت. ھەروەھا بەپێی زانیارییەکان زنجیرەکە سەردەمی ئەو چوار پاشایە دەگرێتەوە کە لەو ماوەیەدا حوکمڕانییان کردووە: ئێدواردی حەوتەم، جۆرجی پێنجەم، ئێدواردی ھەشتەم و جۆرجی شەشەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A Sumptuous Prequel to The Crown May Be On the Horizon|ناونیشان=https://www.vogue.com/article/prequel-to-the-crown-may-be-on-the-horizon|ئیش=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|دوایین=Maitland|یەکەم=Hayley|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|The Crown (TV series)|تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
* {{Netflix title|80025678}}
* {{IMDb title|id=٤٧٨٦٨٢٤}}

{{تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|لەندەن}}

[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتان لە دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]]
[[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]]
[[پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>sr9xyobtqdj1ofuvmq6ubgzrhha3qx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بیابانی تار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174403</id>
    <revision>
      <id>1574244</id>
      <parentid>1471772</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>ئاڵوگۆڕی Khejri.jpg لەگەڵ [[File:Prosopis_cineraria_-_Khejri.jpg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]:.)</comment>
      <origin>1574244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41689" sha1="eo08wusuhqkaif62gkm536d9m285m9l" xml:space="preserve">{{Infobox ecoregion
|name = Thar Desert{{ھن}}&lt;small&gt;Great Indian Desert&lt;/small&gt;
|image  = Thar desert Rajasthan India.jpg
|image_size =
|image_alt =
|caption = Thar Desert in [[Rajasthan]], India
|map = Ecoregion IM1304.png
|map_size =
|map_alt =
|map_caption = Map of the Thar Desert ecoregion
|ecozone = [[Indomalayan realm|Indomalayan]]
|biome  = [[deserts and xeric shrublands]]
|animals =
|bird_species =
|mammal_species =
|border = [[Northwestern thorn scrub forests]]
|border1 = [[Rann of Kutch]] seasonal salt marsh
|area = ٢٣٨٢٥٤
|country = [[India]]
|country1 = [[Pakistan]]
|state = [[Rajasthan]]
|state2 = [[Gujarat]]
|state3 = [[Haryana]]
|state4 = [[Punjab, India|Punjab]] (India)
|state5 = [[Punjab, Pakistan|Punjab]]
|state6 = [[Sindh]] (Pakistan)
|region_type = states of India &amp; provinces of Pakistan
|elevation =
|geology =
|seas =
|rivers =
|climate =
|soil =
|conservation = vulnerable
|global200 =
|habitat_loss =
|habitat_loss_ref =
|coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}}
|protected = 41,833 km² (١٨
|protected_ref =)&lt;ref&gt;Eric Dinerstein, David Olson, et al. (2017). An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm, BioScience, Volume 67, Issue 6, June 2017, Pages 534–545; Supplemental material 2 table S1b. [https://doi.org/10.1093/biosci/bix014]&lt;/ref&gt;
|embedded =
}}
'''بیابانی تار''' کە بە (بیابانی گەورەی ھیندستان) ناسراوە، ناوچەیەکی بیابانی گەورەیە لە بەشی باکووری ڕۆژئاوای نیمچە کیشوەری [[ھیندستان|ھندستان]] کە ڕووبەرەکەی ٢٠٠ ھەزار کم٢ (٧٧ ھەزار مەتر دووجا) ە و سنووری ڕامیاری سروشتییە لە نێوان [[ھیندستان]] و [[پاکستان]]. ئەم بیابانە حەڤدەھەمین بیابانی گەورەی جیھانە، ھەروەھا نۆھەمین گەرمترین بیابانی جیھانە

نزیکەی ٨٥٪ ی بیابانی تار دەکەوێتە ناو خاکی ھیندستانەوە و ئەو ١٥٪ ی کە دەمینێتەوە لەپاکستانە. بیابانی تار نزیکەی ٤٬٥٦٪ ی کۆی ڕووبەری جوگرافی ھیندستان پێک دێنێت و پتر لە ٦٠ ٪ ی بیابانەکە دەکەوێتە ویلایەتی [[ڕاجستان]] - ی ھیندستان تا گوجارات و [[پەنجاب، ھیند|پەنجاب]] و حەریانا و پارێزگای سیند لە پاکستان درێژ دەبێتەوە. لە پارێزگای پەنجابی پاکستان، تارا لەژێرناوی بیابانی چۆلیستان بەردەوام دەبێت کە وشکترین بەشی بیابانەکەیە بەتایبەت ناوچەی ماروشتالی لە ڕۆژئاوای بیابانەکە.

== جوگرافیا ==
بیابانی تار لەنێوان تەپۆلکەکانی ئەراڤەلی لە باکووری ڕۆژھەڵات درێژ دەبێتەوە بۆ پەنجاب و حەریانا تاوەکو باکوور، لە باکوور باڵێکی دەڕوانێتە کەنار دەریای ھیند، ھەروەھا دەشتایییە سەر ئاوەکان لە ڕووباری ئیندوس لە ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاوا بەشێکن لەم بیابانە. زۆربەی ناوچە بیابانییەکان بە دەنکە لمی گەورە و گۆڕدراو داپۆشراوە دەنکە لمەکان زۆر سووکن بۆیە بەردەوام لەڕێگای باھۆزەوە دەگوازرێنەوە بۆ زەویەکانی دەورو پشتی و بە بیابانیان دەکات. ڕووباری لونی تاکە ڕووبارە لە بیابانەکەدا و بارانبارین زۆر سنووردارە بە ١٠٠ بۆ ٥٠٠ ملم (٤ بۆ ٢٠ ئینج) ھەژمار دەکرێت لە ساڵێکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Laity|یەکەم=Julie J.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Deserts_and_Desert_Environments.html?id=wtAbzLLTcwcC|سەردێڕ=Deserts and Desert Environments|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=John Wiley &amp; Sons|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٤٣-٠٠٧٤-١|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Thar Desert satellite.jpg|وێنۆک|نەخشەیەکی تۆپۆگرافی بیابانی تار]]
بیابانەکە چەندین دەریاچەی سوێری ھەیە بریتین لە سەمبھار، کوچەمان، دیدوانە، پەپەپارا، فالودی لە ڕاجستان و خەرەغودە لە گوجەرات ئەم دەریاچەیانە لە وەرزی باران بارین [[ئاو]] کۆدەکەنەوە بەڵام دواتر ئاوەکە بە ھەڵم دەبێت و خوێیەکە دەمینێتەوە بەھۆی ئەمەوە ڕێژەی خوێ بەردەوام لەبەرزبوونەوە دایەوشکایی ئاوی باران وەردەگرن و کۆیان دەکەنەوە و ھەڵم دەکەن خوێ بە ئاووھەوای بەرد لە ھەرێمەکە داوەرگیراوە.
[[پەڕگە:Thar Desert.JPG|وێنۆک|دیمەنێکی بیابانی تار]]
دەفر و ئامرازەکانی لیتیک کە سەر بە کەلتوری ئەتێریانی پێش مێژووی مەگرەب بوون لە ناو لمەکانی ناوەڕاستی بیابانەکە دۆزراونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schug|یەکەم=Gwen Robbins|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/A_Companion_to_South_Asia_in_the_Past.html?id=7xv-CwAAQBAJ|سەردێڕ=A Companion to South Asia in the Past|دوایین٢=Walimbe|یەکەم٢=Subhash R.|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=John Wiley &amp; Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٩-٠٥٥٤٧-١|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== بەبیابانبوون ===
[[پەڕگە:GreeningdesertTharIndia.jpg|وێنۆک|چاندنی درەخت لە بیابانی تار دژی بە بیابان بوون]]
خاکی بیابانی تاربەدرێژایی ساڵ بەرەو وشک بوونەوەی بەردەوام دەچێت، بۆیە تووشی داکاندنی با دەبێت. بای بەرز لە بیابانەوە خۆڵ ھەڵدەگرێت، ئەم لمانە لەسەر خاکە بە پیتەکانی دەورو بەری دادەبارێنێت ، دەبێتە ھۆی گۆڕینی پێکھاتەی خاکەکەیان و دەیانگۆڕێت بۆ بیابان. حکوومەتی میری لە ڕێگای دروست کردنی بەربەستی مایکرۆویندراک بە ماددەی سکەب و دواتر داچاندنی دار لەگەڵ نەمامی دەوەنی وەک دارخورما و [[سنە]] و ڕوەکی ڕۆنی کاستە ڕێگری لە دیاردەی [[بە بیابان بوون]] کردووە ھەروەھا داری وەک بنێشت و ئەکاسیا و پرۆسۆپی سلۆفلۆرا و داری لێبێک لمەکان جێگیر دەکەن و ڕێگری دەکەن لە بەرەو پێش چوونیان. کەناڵی ئەندێرا گاندی بە دووری ٦٤٩ کم ئاوی سازگار بۆ بیابانی تارا دەھینێت .
[[پەڕگە:Greeningdesert1.jpg|وێنۆک|بڕوانە جولەی لمی بیابانەکە بۆ سەر جادە و زەویە سەوزەکان|link=Special:FilePath/Greeningdesert1.jpg]]
چەند جۆرە دارێکی ناوخۆیی گونجاون بۆ چاندنی لە بیاباندا، کە بە ھێواشی گەشە دەکەن. پێشتر چەندین جۆری درەختیان بۆ چاندن ھێنا بیابانەکە وەک جۆری ئیکالیپتۆس و ئەکاسیا و کاسیا و ڕەگەزەکانی دیکە لە [[ئیسرائیل]] و [[ئوسترالیا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[ڕووسیا|ڕوسیا]] و [[زیمبابوی|زیمبابۆی]] و [[چیلی]] و [[پێروو]] و [[سوودان|سودان]]. لە بیابانی تار دا تاقی کرانەوە. لە ئەنجامدا دەرکەوت درەختەکانی ئەکاسیا تۆرتیلەس باشترینن بۆ ژینگەی ئەم بیابانە.

=== ناوچە پارێزبەندەکان ===
* پارکی نەتەوەیی بیابان ٣٬١٦٢ کم ٢ (١٬٢٢١ میلی چوارگۆشە) ی داپۆشیوە و نوێنەرایەتی سیستەمی ژینگەی بیابانی تار دەکات؛ ٤٤ گوندی تێدایە [[ئاژەڵ]] و زیندەوەرە ھەمەجۆرەکانی بریتین لە بێستاندی گەورەی ھیندی (چیرۆتی نیگریپس)، بلاکبەک، چینکارا، ڕێوی، ڕێوی بەنگالی، گورگ و کاراکل. شانەی دەریایی وھەروەھا دارێکی گەورەی ھەڵاوساو لەم پارکەدا مێژووی جیۆلۆجی بیابانەکە تۆمار دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Protected Areas|ناونیشان=http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.wildlifeofpakistan.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200203175230/http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* شوێنی پیرۆزکردنی تەل چاپار لە ٧ کم ٢ کم (٢٫٧ میلی چوارگۆشە) پێک دێت و ڕووبەرێکی گەورەی باڵندە جۆربەجۆرەکانە دەکەوێتە ناحیەی چوڕو، ٢١٠ کم (١٣٠ میل) خەڵکی جایپور، لە ناوچەی شێخوەتی. ئەم شوێنە زێدی ڕەسەنی ژمارەیەکی زۆر لە ڕەشبەک و ڕێوی و کاراکل و باڵندەی وەک پارتریج و لمی ناڵە.
* پارکی پاراستنی سونداماتا لە ١١٧٫٤٩ کم ٢ (٤٥٫٣٦ میلی چوارگۆشە) پێک دێت و دەکەوێتە شارەدێی جەلۆر.
* '''ناوچە پاڕێزراوەکانی پاکستان'''
* پارکی ژیانی کێوی بیابانی نارا لە ٦٣٠٠ کم ٢٤٠٠ میل) پێک ھاتووە دەکەوێتە ناوچەی میرپوورکاس کە گەورەترین ژمارەی تیمساحی مەترسیداری لە پاکستان دا ھەیە
* پارکی ژیانی کێوی کوتچ کە دەکەوێتە ناوچەی بادین ناوچەیەکی گرنگی باڵندە و زێدی ڕامسەرە، ٣٠ جۆری شیرەمەڵ و ١١٢ جۆری باڵندە و ٢٠ خشۆک و ٢٢ جۆری ڕوەکی گرنگی لێ دەژیێت.
* پارکی بایۆسفیری لال سوھانرا و پارکی نەتەوەیی یوونسکۆ. پارکی بایۆسفیری ڕایگەیاند کە ٦٥٬٧٩١ ھێکتار (٢٥٤٫٠٢ میلی چوارگۆشە) ی لە چۆلیستانی بیابانی گەورەی داپۆشیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Conservation Reserves|ناونیشان=https://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.wii.gov.in|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی ژینگەیی ==
=== ئاژەڵ و گیانلەبەران ===
لە چۆڵەوانی ئەم بیابانە سەرەرای زۆری ژمارەی دانیشتووان و سەختی و وشکی و نالەباری کەشوھەواکەی بەڵام ھێشتا ڕژێمێکی ژینگەیی فرەجۆری ھەیە. لەم بیابانە ژیانی کەلتوری مرۆڤ گونجاوە لەگەڵ ژیانی باڵندە و ئاژەڵە کێویەکانی ناو لمی بیابانەکە لەم بیابانە زۆرینەی ئاژەڵەکان پاڕێزراون بە پێچەوانەی بیابانەکانی دیکەی جیھان نزیکەی ٢٣ جۆر مارمێلکە و ٢٥ جۆری مار لە بیابانەکە ماون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lal Suhanra {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|ناونیشان=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/pakistan/lal-suhanra/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.unesco.org}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Blackbuck male female.jpg|وێنۆک|کۆمەڵێک ئاسک و مامز]]
ھەندێک جۆری ژیانی کێوی، کە لە ناوچەکانی دیکەی ھیندستان بە خێرایی لە ناودەچن، لەم بیابانەدا بە ژمارەیەکی زۆر دەدۆزرێنەوە، وەک بلاکبەک (Antilope cervicapra)، چینکارا (گازێلا بنتی)، ھەروەھا ھیندی کێوی (Equus hemionus khur) لە پارکی کوتچ ستراتیژییەتێکی ڕزگاربوونی نایابیان پەیرەوکردووە، لەگەڵ ئەمەشدا ژمارەیان ھەر بەرەو کەم بوونەوە دەچێت ئەمەش بەھۆی ھەندێک ھۆکاری سروشتی وەک نەبوون یان کەمبوونەوەی ئاو لە بیابانەکەدا، ھەروەھا گۆڕینی زەویە بیابانییەکان بۆ زەوی سەوزایی زۆر خاو بووەتەوە پاراستنەکە لەلایەن کۆمەڵگەی خۆجێیەوە بۆیان دابین کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&amp;code=PAK+01 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201021123356/http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=PAK+01&amp;mode=all}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Chinkara.jpg|وێنۆک|ئاسکێکی بیابانی تار]]
ئەم ھەرێمە پەناگەی ١٤١ جۆری باڵندەی کۆچەری و نیشتەجێی خۆیەتی. مرۆڤ دەتوانێت ھەڵۆ و ھاری و کەسترێڵ و کەلەر ببینێت. ھەروەھا ھەڵۆکورتەکانی (سیرکاتۆس گالیکۆس) و ھەڵۆکانی تاونی (ئەکیلا ڕاپاکس) و ھەڵۆی چاوکراوەی گەورە (ئەکیلا خێڵگا) و ھەڵۆکانی لاگار (فاڵکۆ جوجکەر) و کەستراڵەکان لەم بیابانە دەبینرێت، لەگەڵ ژمارەیەک خشۆک.
[[پەڕگە:Peacock Thathawata.JPG|وێنۆک|تاوس وەک باڵندەیەکی پیرۆز لای ھیندۆسەکان]]
تافۆولی ھیندی ئاژەڵێکی کەوی کراوی نیشتەجێی ناوچەی تارایە ھەروەھا تاووس بە باڵندەی نیشتمانی ھیندستان و باڵندەی پارێزگای پەنجاب (پاکستان) دیاری دەکرێت.

=== دەوەن و گژوگیا ===
ڕوەکی سروشتی ئەم ناوچە وشکە پۆلێن کراوە. بەتایبەت دارستانی سۆری باکووری ڕۆژئاوای بیابانەکە کە لە ناو کەلێنە بچووکەکاندا گەشەیان کردووە و بڵاوبوونەتەوە. چڕی و قەبارەی پینە لە ڕۆژئاواوە بۆ ڕۆژھەڵات زیاد دەکات، ئەمەش بەھۆی زۆربوونی ڕێژەی باران بارین لەم ناوچانەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Negi|یەکەم=Sharad Singh|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Biosphere_Reserves_in_India.html?id=ZrP3-4IFtMUC|سەردێڕ=Biosphere Reserves in India: Landuse, Biodiversity and Conservation|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Indus Publishing|ژپنک=٩٧٨-٨١-٧٣٨٧-٠٤٣-٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڕوەکی سروشتی بیابانی تار لەم جۆرە دار و دەوەن و گیایانە پێکھاتوون:
[[پەڕگە:Khumbhi (local name for mushroom in Tharparkar).jpg|وێنۆک|قارچکی تار]]
* دار و دەوەن: ئەکاسیا جاکۆمۆنتی، بەلەنیتە ڕۆکبۆرگییەکان، زیزیفیوس، زیزیف، زیپزوس نوممولاریا، کالوترۆپی پرۆسێرا، سوەیدا فروتیکۆسا، کروتالاریا
* گژوگیا: ئۆچتۆچلۆا کۆمپرێسا، داکتینیلۆکتینیوم سکندیکوم، سینچروس بیفلۆرۆس، Cenchrus setigerus, Lasiurus scindicus, Cynodon dactylon، پانتوم ترژیدوم، پاپانیوم
[[پەڕگە:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|وێنۆک|داری ئەکاسیای گوێزراوە]]

== دانیشتووان ==
بیابانی تار، قەرەباڵغترین بیابانی جیھانە، کە ژمارەی دانیشتووانی لە ھەر کیلۆمەترێکی ٢ کم دا ٨٣ کەس دەبێت. لە ھیندستان دانیشتووانی ھیندوو و جەینو سیخ و موسڵمانی تێدا دەژێت ھەروەھا لە پاکستانیش دانیشتووان ھەم موسڵمان و ھەم ھیندۆسیش دەگرێتەوە.
[[پەڕگە:House in the Thar.JPG|وێنۆک|خانوو یان کوخێکی بیابانی خەڵکە ڕەسەنەکە]]
نزیکەی ٤٠ ٪ ی کۆی دانیشتووانی ڕاجستان لە بیابانی تار دەژین. پیشەی سەرەکی خەڵک کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییە. کلتورێکی ڕەنگاو ڕەنگ کە دەوڵەمەندە بە نەریت لەم بیابانەدا زاڵە. خەڵکەکەی سۆزێکی گەورەی ھەیە بۆ مۆسیقای میللی و شیعری میللی

جۆدپور کە گەورەترین شاری ھەرێمەکەیە، دەکەوێتە ناوچەی دارستانی سکەب بیکەر و جە یسەلمەرن. لەم ناوچانەی بیاباندا پڕۆژەیەکی زۆری ئاودێری و وزە ئەنجام دراون، ناوچەکانی بیابان لە باکوور و ڕۆژئاوای بۆ کاری کشتوکاڵی گونجاون، ئاوەدان کراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Raza|یەکەم=Hassan|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|ناونیشان=http://www.dawn.com/news/1167315|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=DAWN.COM|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ژمارەی دانیشتووانی بەرزن و بەزۆری خەریکی کاری کشتوکاڵ و پیشەسازییەکانی جلوبەرگ و خورین.

بەشی بیابان لە پاکستانیش بەھۆی دانیشتووانەکەیەوە کە سەر بە ئایین و مەزھەب و کاستی جیاوازن، کلتور و کەلەپوور و دابونەریت و چیرۆکی میللی و سەما و میوزیکی تایبەتی خۆیان ھەیە

=== ئاو و ئاوەدانی ===
[[پەڕگە:Indira Gandhi Canal.jpg|وێنۆک|کەناڵی ئاوی ئیندیرا گاندی]]
ڕێژەی ئاو ڕۆڵێکی گرنگ دەبینێت لە شێوەی ژیان لە ھەموو بەشەکانی تار دا. گۆمی بچووک، پچڕپچڕ، چ سروشتی (تۆباس) یان مرۆڤ دروستکراوی (جۆھادەکان) بن ھەموو ئەمانە زۆرجار تاکە سەرچاوەی ئاون بۆ ئاژەڵ و مرۆڤ لە ناوچە بیابانییە ڕاستەقینەکان. نەبوونی سەرچاوەی ئاوی بەردەوام دەبێتە ھۆی ئەوەی کە زۆربەی دانیشتووانی ناوچەکە بە نارەحەتی بژین. زۆربەی نشینگەکانی مرۆڤ لە نزیک دوو جۆگەی وەرزیی گردەکانی کارۆن-جەھار دروستکراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061219083939/http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[ئاوی ژێرزەوی]]ی لە شێوەی کارێزی زۆر کەمن ھەروەھا دەگمەنە لە بیابانی تار بتوانی بیرێکی ئاو لێبدرێت زۆر جار لە شوێنی ھەڵکۆلینی خاک بۆ کانزاکان ئاو دەدۆزرێتەوە بەڵام ئاوەکان ترشن و تەنیا لەژێر زەوییەکی قوڵدا لەبەردەستدان ئەو بیرانەی کە [[ئاوی شیرین]]ی تێدایە زۆر کەمن جگە لەوەی ھەڵکەندنی قورسە، لەوانەیە ژیانی بیرھەڵکەنەرەکان لە بیرەکان پارێزراو نەبێت ئەمەش بەھۆی فشەلی خاکەکەی کە بەردەوام دەرمێت.

بەپێی سەرژمێریی خانووبەرەی ساڵی ١٩٨٠ی پاکستان ٢٤١ ھەزارو ٣٢٦ یەکەی نیشتەجێبوونی یەک دوو ژووری زۆر بچووکی ھەبوون. پلەی قەرەباڵغی بە شەش کەس ھەژمار کراوە بۆ ھەر یەکەیەکی نیشتەجێبوون و لە ھەر ژوورێکدا سێ کەس. سەبارەت بە کەرەستەکانی بیناسازیش بۆ زۆربەی یەکەکانی نیشتەجێبوون (نزیکەی ٧٦ ٪)، ماددەی سەرەکی بیناسازیی دیواری دەرەوە خشتی قورین بووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Not Available|ناونیشان=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.114834|سەردێڕ=Rajasthan Or The Central Amp Western Rajpoot States Of India Vol.ii|ڕێکەوت=١٨٨٠}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا داریش لە ١٠ ٪ بەکار دەھێنرێت و خشت یان بەردی برژاندن لە ٨٪ بووە. ھێشتا ژمارەیەکی زۆر خێزان لە جغییەکان یان کوخەکان دەژین، کە یەکەی نیشتەجێبوونن کە بە پووش و دار و داری تەنک پێک ھێنراون ئەم یەکانە بەھۆی بای بەرزەوە کە جار جار بەتوندی ھەڵدەکات تووشی زیان بوون، بەڵام ھەژاری ھیچ بژاردەی تر بەجێناھێڵێ (بۆ ئەو کەسانەی لە کوخەکان دەژین)

ڕووباری لونی تاکە سەرچاوەی ئاوی سروشتییە کە لە ناو دەریاچەیەک لە بیاباندا کۆتایی دێت لە دۆڵی پوشکەر-ی سەر بە زنجیرە ی ئەڕەڤالی لە نزیک عەجرەوە ھەڵدەقوڵێت و لە زێی مەرەشیی ڕان-ی کوتچ لە گوجەرات کۆتایی دێت، دوای ئەوەی بە دووری ٥٣٠ کم دەڕوات بە بەشێک لە ناوچەکانی عەجمەر، بەرمەر، جەلۆر، جۆدپور، نەگور، پالی و سیرۆھی و ناوچەی میتاڤیرانا ڤاڤ ڕادانپووری بانەسکانتھا گوجەراتی باکووردا تێپەر دەبێت ئەو گوندانەی کە ئاویان بۆ دابین دەکات بریتین لە: شوکری، میتری، بەندی، خێری، جاوەی، گوھیا و سەگی لە چەپەوە، ڕووباری یۆجاری لەلای ڕاستەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Imperial Gazetter of India, Volume 21, page 272 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library|ناونیشان=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_278.gif|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=dsal.uchicago.edu|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131202221359/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_278.gif|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

گاگار ڕووبارێکی دیکەی پچڕپچڕی ھیندستانە، لە کاتی بارانبارین دا بە مۆنسۆندا دەڕوات. لە گردەکانی شیڤالیکی ھیماچال پرادێشەوە ھەڵدەقوڵێ و بەناو پەنجاب و حەریانا دا دەڕوات بۆ ڕاجاستان، کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژئاوای سیرسا و حەریانا و لە تەنیشت تلوەرا جەھیلە لە ڕاجاستان ئەم ڕووبارە وەرزییە دوو کەندوێلەی ئاودێری دەردەکات کە درێژ دەبێتەوە بۆ ڕاجاستان.

سیستەمی کەناڵەکانی ڕاجستان، ئاودێری سەرەکی بیابانی تارایە، وا بیر دەکرێتەوە کە دووبارە لە بیابانەکە ئاوەکە گل بدرێتەوە و دووبارە بە ئاودێری بە بیابانەکە بڵاوی بکەنەوە بۆ ناوچە بەپیتەکان. ئەم کەناڵانە سێ یەم گەورەترین ئاودێری جیھانە {{refn| گەورەترین پڕۆژەی ئاودێری لەجیھاندا [[ڕووباری مەزنی دەستکرد]]ە لە لیبیا دواتر پڕۆژەی ئاودێری بیابانی قەرەقووم لە تورکمانستان دووەم گەورەترینە .&lt;ref name= Fay49&gt;Fay, pp. 49–50&lt;/ref&gt;|group=تێبینیی}} کە لە ھەوڵدان بۆ ڕێگری کردن لە دیاردەی بەبیابانبوون سوودی لێ ببیننەوە. ئەم ئاودێرییە درێژدەبێتەوە لە باشووری ڕۆژاوا لە پەنجاب و حەریانا بەڕێوە دەچێت، بەڵام بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕاجاستان بە درێژایی ٦٥٠ کم، لە نزیک جەیسالمەر کۆتایی دێت، لە ڕاجاستان دوای دروستکردنی کەناڵێ [[مەھاتما گاندی|ئیندیرا گاندی]]، ئاسانکاری ئاودێری لەسەر ڕووبەری ٦٧٧٠ کم ٢ لەقەزای جەیسالمەر و لەقەزای بەرمەر ٣٧ کم ٢ بەردەست بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=District at A glance|ناونیشان=http://bathinda.nic.in/html/district_at_a_glance.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110110050936/http://bathinda.nic.in/html/district_at_a_glance.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; پڕۆژەکانی ئاودێری پێشتر کە لەسەر ڕووبەری ٣٦٧٠ کم ٢ لە ناوچەی جەیسالمەر دابین کرابوو کەناڵە بیابانییە وشکەکانی ئەم قەزایەی گۆڕیوە بۆ کێڵگەی بەپیت ئێستا بەروبوومی دار مێو و لۆکە و گەنم لەم ھەرێمە نیمچە ناتەواویەی ڕۆژئاوادا دەگەشێنەوە.

جگە لە دابینکردنی ئاو بۆ کشتوکاڵ، کەناڵەکان ئاوی خواردنەوەی سەدان کەس لەو ناوچە دوورە دەستانە دابین دەکات لەگەڵ ئەوەی قۆناغی دووەمی کارکردن لەسەر کەنالەکە بەخێرایی بەرەوپێش دەڕوات، بەڵام ھێشتا وشکە ساڵی مەترسییەکی گەورەیە بەسەر ناوچەکە.

=== بۆنە و یادەکان ===
[[پەڕگە:Thar Khuri.jpg|وێنۆک|کۆمەڵێک وشتری ھیندستانی]]
بیابانی تار خاوەن ڕابروو و کەلتورێکی دێرینە لە ڕووی ڤیستیڤاڵی بیابانی کە ھەموو ساڵێک ڕێکدەخرێت جەژنەکانی بیابانی ڕاجاستان بە جۆش و خرۆشەوە جێبەجێ دەکرێن. ئەم فیستیڤاڵە ساڵانە لە زستاندا جارێک بەڕێوە دەچێت. جلوبەرگی جوان و قەشەنگ لەبەر دەکەن و خەڵکی سەمای بیابان و گۆرانیی خۆش و ئەڤینداری و تراژیدی دەچڕن ھەروەھا شانۆگەری و پێشانگای جۆربەجۆر ڕێک دەخەن و چەندین بابەتی میللی پێش کەش دەکەن لەگەڵ جولە و نمایشی وشترەکان کە لەم فیستیڤاڵەدا ڕۆڵی سەرەکییان دەگێرن کە تێیدا کلتووری میللی دەوڵەمەند و ڕەنگینی ڕاجستان پێشکەش دەکەن.

وشتر بەشێکی تەواونەکراوە لە ژیانی بیابان. بەشداری وشترەکان و نمایشەکانیان لە کاتی ڤیستیڤاڵی بیاباندا ئەم ڕاستییە پشتڕاست دەکاتەوە، بە ڕەنگ کردن و جل پۆشینی وشترەکان و پێشبرکێ و چەندین جولەی سەرنج ڕاکێشی تر، لەم ڤیستیڤالە پێشبرکێی درێژترین سمێڵ کە چەندین سەدەیە ھێمای شەرەفن لە ڕاجاستان.

=== کشتوکاڵ ===
تار یەکێکە لە ناوچە بیابانییەکان بەڵام جیاوازییەکەی ئەوەیە کە لەھەموو بیابانانی جیھان ئاوەدان ترە، پیشەی سەرەکی دانیشتووانەکەی کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییە کشتوکاڵ لەم ناوچەیە جێگای پشتبەستن نییە چونکە لەدوای وەرزی بارانبارین لانیکەم یەک لەسەر سێی بەروبوومەکان شکست دەھێنن بۆیە ئاژەڵداری سەرچاوەی بژێوی دووەمی دانیشتووانەکەیە چونکە ناوچەکە ڕووبەڕووی وشکەساڵی بەردەوام دەبێتەوە و بەھۆی ئەوەی زۆری دانیشتووان ڕوویان لە ئاژەڵداری کردووە بەمە لەوەڕاندن زۆر بووە و ڕێژەی سەوزایی کەمی کردووە، ھەروەھا لەم بیابانە بەھۆی ھەڵکۆڵین و دامەزراندنی کانی کانزایی و پیشەسازی سامانی سرووشتی زۆرینەوی زەویەکان تووشی داتەپین و نەمانی ئاوی ژێر زەوی بوون.

بەرھەمی کشتوکاڵی بە شێوەیەکی سەرەکی لە بەروبوومی کاریف دایە، کە لە وەرزی ھاویندا گەشە دەکەن و لە مانگی حوزەیران و تەمووزدا تۆویان کردووە ئەمانە دواتر لە مانگی ئەیلوول و تشرینی یەکەم دروێنەی دەکەن بەروبوومە کاریفییەکان بریتین لە گوار، جۆوار (Sorghum vulgare)، گەنمەشامی (زیا مەیس)، گۆمە و گوێزی زەوی.

=== ئاژەڵداری ===
لە ١٥–٢٠ ساڵی ڕابردوودا بیابانی ڕاجستان گۆڕانکاری زۆری بە خۆوە بینیوە، لەوانە زیادبوونی دانیشتووان لە ھەردوو ژمارەی مرۆڤ و ئاژەڵدا ئاژەڵداری بەھۆی سەختی بارودۆخی کشتوکاڵەوە بووەتە باو لە ئێستادا ١٠ جار زیاترە وەک لە پێشوو.

ژمارەیەکی زۆر لە جوتیارانی بیابانی تار پشت بە ئاژەڵداری دەبەستن بۆ بژێوی ژیانیان مانگا و گامێش و مەڕ و بزن و وشتر و گا ھەموو بەرھەم دەھێنرێن. ناوچەی بەرمەر بەرزترین ڕێژەی ئاژەڵداری ھەیە، کە مەڕ و بزن بە زۆری ھەندێک لە باشترین زاوزێی ئاژەڵ، وەک (کانکریج) و (نەگۆری).

ناوچەی تاری ڕاجستان گەورەترین ناوچەی بەرھەمھێنانی خورییە لە ھیندستان لەھەریەک لە ناوچەکانی چوکلا، مەرواری، جەیسالمیری، ماگرا، مالپوری، سۆنادی، نالی و پونگال مەڕوماڵات لە زۆربوونن، لە کۆی بەرھەمی خوری لە ھیندستان، ٤٠–٥٠٪ لە ڕاجستانەوە خوری بەرھەم دێت، خوری مەڕی ڕاجستان بە باشترین جۆر دادەنرێت لە جیھاندا بۆ پیشەسازیی فەرش دروستکردن. خوری لە مەڕی چوکلا بە کوالیتی بەرز بەرھەم دێنن. ھەندێک ئاشی گرنگ بۆ دروستکردنی دەزووی خوری لە بیاباندا دامەزراون وەک: یۆدپور ولێن میل، یۆدپور؛ ڕاجستان ووڵن میل و بیکانەر و ووڵن میل و بیکانەر بیکانەر گەورەترین مەندی (شوێنی بازاڕ) خوری ئاسیایە.

ئاژەڵداریی پشت بە لەوەڕاندنی زەویی ھاوبەش لە گوندەکان دەبەستێت لە ماوەی ساڵانی وشکەساڵیدا، گەلی ڕەبەری مادی بە مێگەلی گەورەی مەڕ و وشترەوە کۆج دەکەن بۆ ناوچە دارستانییەکانی باشووری ڕاجاستان یان ویلایەتە نزیکەکانی وەک مەدیا پرادێش بۆ لەوەڕاندنی ئاژەڵەکانیان.

گرنگی ئاژەڵداری دەکرێت لە زۆری پێشانگای ئاژەڵان ببینین. پێشانگای ئاژەڵان بە شێوەیەکی ئاسایی بەناوی خواو گاورەکانەوە ناودەبرێت ھەندێک لە پێشانگا گەورەکانی ئاژەڵی بەردەوام بەرھەمەکانیان نمایش دەکەن، نموونەی ھەندێکیان بریتین لە؛ پێشانگای ئاژەڵی ڕامدیجی لە مەنەسەر لە ناوچەی نەگۆر، پێشانگای ماتۆڕی تەجاجی لە پەربەتسەر لە ناوچەی نەگۆر، پێشانگای ئاژەڵی بەلدۆ لە شاری مێرتا لە ناوچەی نەگۆر، ھەروەھا پێشانگای مالێناث لە تلوارەی ناوچەی بەرمەر.

=== دارستان ===
زانایانی پەیمانگای لێکۆڵینەوەی ناوچەی ناوەندی ییرد (CAZRI) بە سەرکەوتوویی گەشەیان بە دەیان بەروبووم و میوەی نەریتی و نانەریتی داوە، وەک (ھەڵووژە) کە میوەی زۆر گەورەتر لە پێشوو بەرھەم دەھێنن و دەتوانن بە کەمترین باران بارین گەشە بکەن. ئەم دارانە بوونەتە بژاردەیەکی قازانجبەخش بۆ جوتیاران نموونەیەک لە لێکۆڵینەوەیەکی کەیسی ی باخداری دا نیشانی دا کە لە حاڵەتی خۆربردن لە ٣٥ ڕوەکی بەر و گوار (' ' گۆلا ' ' و ' سێب ' و ' ' موندیا ' ' لە جۆری ' ' کۆدریا ' ' کە لەلایەن CAZRI پەرەی پێ دراوە)، بە بەکارھێنانی تەنیا یەک ھێکتار زەوی، ١٠ ھەزار کیلۆ بەروو ٢٥٠ کیلۆ لە گیای گوار، کە بە دوو ھێندە یان تەنانەت سێ ھێندە قازانجەکەی زیادی کردبوو.

== مێژوو ==
پارکی نیشتمانی بیابان لە ناوچەی جەیسالمەر کۆکراوەی ڕوەکی ئاژەڵی بەبەردبووی ١٨٠ ملیۆن ساڵەیە.

ناوچەی جەیسالمەر بناغەی خۆی ھەبوو لە پاشماوەی ئیمپراتۆرییەتی فەرمانڕەوای دەوڵەتی بەتاتی فەرمانڕەواکانی بەھایی لە سەردەمی مۆدێرنی ئەفغانستاندا بۆ ساڵکۆت و لاھور و ڕاوالپیندی لە پاکستانی ھاوچەرخدا بۆ بەھاتینا و ھاناومانگار لە ھیندستانی ھاوچەرخدا فەرمانڕەواییان کرد ئیمپراتۆرییەت بەھۆی داگیرکاری بەردەوام لە ئاسیای ناوەڕاستەوە بەپێی کات ڕووخا بە وتەی ساتیش چاندرا، شاھی ھندوسی ئەفغانستان ھاوپەیمانی لەگەڵ فەرمانڕەواکانی بەتاتی مولتان بەست، چونکە دەیانویست کۆتایی بەو ھەڵکوتانە کۆیلەیە بھێنن کە لەلایەن فەرمانڕەوای مەنگۆڵ و تورکی گەزنییەوە کراون، بەڵام ئەو ھاوپەیمانییە ساڵی ٩٧٧ ی ز لەلایەن ئاڵپ تیگینەوە شکستیان پێھێنا دۆمەڵەکانی بەتاتی بەردەوام بەرەو باشوور کۆچیان دەکرد کاتێک حوکمی مولتانیان دەکرد، پاشان لە کۆتاییدا پاڵیان پێوەنرا بۆ چۆلیستان و جەیسالمەر کە لەوێ ڕەوەل دیڤاراجا دێرەل / دێرەواریان دروست کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Indian Princely States before 1947 A-J|ناونیشان=http://www.worldstatesmen.org/India_princes_A-J.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.worldstatesmen.org}}&lt;/ref&gt; جەیسالمەر پایتەختی نوێ بوو کە لە ساڵی ١١٥٦ لەلایەن مەھارا وال جەیسال سینگەوە دامەزرا و دەوڵەت ناوی لە پایتەختەوە وەرگرت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ١٨١٨ جەیسالمەر بووە بە پارێزگاری بەریتانی لە ئاژانسی ڕاجپۆتانا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clogstown H.c|ناونیشان=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.71381|سەردێڕ=Provinical Gazetteers Of India Rajputana Jaisalmer State|ڕێکەوت=١٩١٢}}&lt;/ref&gt;

لە ١٩٦٥ و ١٩٧١ دا ئاڵوگۆڕی دانیشتووان لە تەحەری نێوان ھیندستان و پاکستان دا کرا؛ ٣٥٠٠ موسڵمان لە بەشی ھیندی تارەوە بۆ تاری پاکستانی ڕاگواستران، لەکاتێکدا ھەزاران خێزانی ھیندۆسیش لە تاری پاکستانەوە کۆچیان پێکرا بۆ بەشی ھیندی

=== تار لە ئەدەبیاتی کۆندا ===
ڕووباری ساراسڤاتی یەکێکە لە ڕووبارە سەرەکییەکانی ڕیگڤیدیکە کە لە دەقە کۆنەکانی ھیندۆسدا ئاماژەی بۆ کراوە سروودی نادیستوتی لە ڕیگڤێدا ئاماژە بە سەراسڤاتی نێوان یامونە لە ڕۆژھەڵات و سوتلێج لە ڕۆژاوا دەکات و دواتر دەقی ڤێدیک وەک تەندییە و جیانییە برەحماناس و ھەروەھا مەھابھارەتە باس لە وشککردنی سەراسڤاتی لە بیابانێک دەکات.

ھەروەھا ڕووباری ساراسڤاتی (سەرسوزی) ی بچووک یش دەچێتە پاڵ غەگگار.

داستانەکە مەھابھەراتە باس لە دارستانی کامیاکا دەکات کە لە سنووری ڕۆژئاوای شانشینی (کورو) لە قەراخ ڕووباری ساراسڤاتی ھەتا ڕۆژئاوای دەشتی کوروخشێترا کە دەریاچەیەکی تێدا بووە کە بە کامیاکا ناسراوە دارستانی کامیاکا باس دەکرێت کە لە سەری بیابانی تار لە نزیک دەریاچەی تریناڤیندوو دا ھەیە پانداڤاسەکان لە کاتی ڕۆیشتن بۆ تاراوگە لە ناو دارستانەکاندا، پراماناکۆتییان لە زەبرێکی کوشندەیان لە چەتەکان دا و بەرەو کوروخشێترا بە ڕێیەکی ڕۆژئاوادا ڕۆیشتن و بە سەر ڕووباری یامونا و دریشەڤاتیدا دەڕۆیشتن لە کۆتاییدا گەیشتنە کەناری ڕووباری ساراسڤاتی کە دارستانی کامیاکایان بینی، کە لەسەر ئاست و دەشتایییەکی کێوی لە کەناری سەراووتی دا بوون و لە باڵندە و ئاسک دا بوون لەوێ پانداڤاس لە پەناھەندەیییەکی بەھەستدا دەژیا سێ ڕۆژی خایاند تا پانداڤاس بگاتە ناو دارستانی کامیاکا و لە ھاستینپورا و بە گالیسکەی خۆیان گەیشتن.

ڕیگڤیدا ھەروەھا باسی ڕووبارێک دەکات بە ناوی ئەشڤانڤاتی لەگەڵ ڕووبارەکەی دریشادڤاتی ھەندێک لە لێکۆلەران ھەردوو سەراواتی و ئەشڤانڤاتی بە یەک ڕووبار دادەنین.

شوێنی ژیانی مرۆڤ لە مێرگەکانی ساراسڤاتی و دریشادڤاتی پێش سەردەمی مەھابھراتە بۆ ڕۆژھەڵات و باشوور لەو کاتەدا ناوچەکانی بیکەر و جۆدپووری ئێستا بە پارێزگاکانی کوروجانگەڵە و مەدراجانگەڵە ھەبوون و ناسراون.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی بیابانەکان بەپێی ڕووبەر]]

== تێبینییەکان ==
&lt;references group=&quot;تێبینیی&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ھیندستان|ئەفغانستان|پاکستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Thar Desert}}

[[پۆل:بیابانەکان]]
[[پۆل:جوگرافیای سیند]]
[[پۆل:بیابان و دارستانی زیریک]]</text>
      <sha1>eo08wusuhqkaif62gkm536d9m285m9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆلیڤیا کۆلمەن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175179</id>
    <revision>
      <id>1574574</id>
      <parentid>1397780</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T06:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>بەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1574574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7648" sha1="tk3wdv2i7ngl4i5hb86arcpvizd22nb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|بەند=Q7088045|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Hair color}}
'''ئۆلیڤیا کۆلمەن''' (لە دایکبووی ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٧٤)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Olivia Colman reveals battle with Wikipedia over her age|ناونیشان=https://news.sky.com/story/olivia-colman-reveals-battle-with-wikipedia-over-her-age-11619990|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Sky News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/olivia-colman-wikipedia-age-the-favourite-oscars-2019-best-actress-david-tennant-podcast-a8749821.html|سەردێڕ=Olivia Colman battled with Wikipedia to get her incorrect age changed|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|newspaper=[[The Independent]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; خانمەکتەری [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزە]]. ئەو لەماوەی کارکردنیدا، چەند خەڵاتێکی بردووەتەوە، لە نێویاندا جارێک خەڵاتی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]، سێ جار خەڵاتی [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گلۆب]]، سێ جار خەڵاتی [[خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بریتانی|فیلمی ئەکادیمیای بریتانی]]، دوو جار [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]]، یەک جار خەڵاتی سکرین ئەکتەرز گیلد، ھەروەھا چوار جار خەڵاتی فیلمی سەربەخۆی بەریتانی.

ئۆلیڤیا لە ساڵی ٢٠٠٦، وەک ئەکتەری پاڵپشت لە فیلمی ''Confetti'' دەرکەوت. ئەو لە ساڵی ٢٠١٨، لە فیلمی (''The Favourite)'' بەشداریکرد''،'' کە تێیدا ڕۆڵی [[ئان شاژنی بریتانیای مەزن]]ی گێڕا، بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەئەکتەر پێدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jaafar|یەکەم=Ali|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Emma Stone &amp; Olivia Colman in Talks To Board Yorgos Lanthimos' 'The Favourite'|ناونیشان=https://deadline.com/2015/09/kate-winslet-emma-stone-olivia-colman-yorgos-lanthimos-the-favourite-element-pictures-scarlet-queen-anne-1201548277/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2019/feb/25/olivia-colman-wins-best-actress-oscar-for-the-favourite|سەردێڕ=Olivia Colman wins best actress Oscar for The Favourite|یەکەم=Catherine|دوایین=Shoard|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٩|newspaper=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Olivia Colman Beats Glenn Close For Best Actress Oscar In Massive Upset|ناونیشان=https://www.huffpost.com/entry/olivia-colman-best-actress-oscars_n_5c736852e4b00eed08361e13|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Huffpost}}&lt;/ref&gt; ھەر بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتەکانی گۆڵدن گلۆبی وەک باشترین خانمەئەکتەر بۆ فیلمی کۆمێدی-میوزیکاڵ، ھەروەھا خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بریتانی وەک باشترین خانمەئەکتەر بەڕۆڵی سەرەکی پێدرا.

کۆلمەن جگە لە فیلمی سینەمایی لە چەندین بەرنامە و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و شانۆگەرییەک لە [[لەندەن]] بەشداربووە.

ئۆلیڤیا کۆلمەن لە ساڵی ٢٠١٩، لە زنجیرەی [[تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|تاج]] لە تۆڕی [[نێتفلیکس|نێتفلێکس]]، ڕۆڵی شاژنە [[ئێلیزابێتی دووەم]]ی گێڕا. خەڵاتی مێدالیای لەلایەن دەسەڵاتی شاھانەی بەریتانیا پێدراوە.&lt;ref&gt;{{London Gazette|issue=62666|supp=1|page=B10|date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=&lt;!--Staff writer(s); no by-line. --&gt;|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Birthday Honours 2019: Olivia Colman and Bear Grylls on list|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/uk-48543826|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[BBC News Online|BBC News]]}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی تاکەکەسی ==
لە ئابی ٢٠٠٣، کۆلمان لەگەڵ ئێد سینکلێر ھاوسەرگیری کرد،&lt;ref name=&quot;bigissue.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.bigissue.com/features/letter-my-younger-self/2228/olivia-colman-i-immediately-knew-i-would-marry-him|سەردێڕ=Olivia Colman: &quot;I immediately knew I would marry him&quot;|یەکەم=Jane|دوایین=Graham|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٣|newspaper=[[The Big Issue]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160425140758/http://www.bigissue.com/features/letter-my-younger-self/2228/olivia-colman-i-immediately-knew-i-would-marry-him|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەیەکەوە خاوەنی سێ منداڵن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/oscars-night-waits-to-see-if-its-a-winner-wxst7zhb9|سەردێڕ=Olivia Colman: Babysitter sent video of kids watching me win Oscar|دوایین١=Hoyle|یەکەم١=Ben|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|newspaper=The Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; ئەوان لە باشووری لەندەن دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Olivia Colman: The Vogue Interview|ناونیشان=https://www.vogue.co.uk/article/olivia-colman-interview-vogue|وێبگە=British Vogue}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|کۆمیدیا|شانۆ}}{{براوەکانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر|state=collapsed}}
{{پۆلی کۆمنز|Olivia Colman}}

[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:باشترین خانمەکتەران لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمیای بەریتانی بافتا (تەلەڤیزیۆن)]]
[[پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز]]
[[پۆل:کوپی ڤۆلپی بۆ باشترین خانمەکتەران]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتای باشترین خانمەکتەر]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن]]</text>
      <sha1>tk3wdv2i7ngl4i5hb86arcpvizd22nb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175291</id>
    <revision>
      <id>1574591</id>
      <parentid>1562609</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurd2021</username>
        <id>40095</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار بەسەرداچوونەوە (بچووک)</comment>
      <origin>1574591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16301" sha1="ts057er12124a6i148rnlu476h5qmxn" xml:space="preserve">{{Infobox international football competition
| tourney_name   = جامی جیھانیی فیفای
| year           = ٢٠٢٦
| other_titles   = FIFA World Cup United 2026{{ھن}}Copa Mundial de la FIFA Unidos 2026{{ھن}}Coupe du monde de la FIFA Unis 2026
| image          = USA-Canada-Mexico 2026 World Cup Bid Logo.svg.png
| size           = 160px
| caption        = لۆگۆی میوانداری
| country        = کەنەدا
| country2       = مەکسیک
| country3       = ویلایەتە یەکگرتووەکان
| dates          =
| confederations = ٦
| num_teams      = ٤٨
| venues         = ١٦
| cities         = ١٦
| champion       =
| count          =
| second         =
| third          =
| fourth         =
| matches        =
| goals          =
| attendance     =
| top_scorer     =
| player         =
| goalkeeper     =
| young_player   =
| fair_play      =
| prevseason     = [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]]
| nextseason     = [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٣٠|٢٠٣٠]]
}}

'''جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٦''' یان  '''مۆندیالی ٢٠٢٦''' ([[زمانی ئینگلیزی|بە ئینگلیزى]]''':FIFA World Cup 2026''') بیست و سێیەمین پاڵەوانییەتیە لە [[جامی جیھانیی فیفا]] بە میوانداری ھاوبەشی هەرسێ وڵاتی [[کەنەدا]]، [[مەکسیک]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] کە لە ١١ی حوزەیران تا ١٩ی تەمموزی ٢٠٢٦ بەڕێوەدەچێت. &lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=February 4, 2024 |ناونیشان=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 5, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=February 4, 2024}}&lt;/ref&gt;.  شانزە شار میوانداری یارییەکانى پاڵەوانیـییەکە دەکات یازدە شار لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ، سێ لە [[مەکسیک]] و دوو لە [[کەنەدا]] .ئەمەش یەکەمجارە سێ وڵات میوانداری پاڵەوانێتیەکە بکەن، هەروەها یەکەم پاڵەوانێتییە کە ٤٨ ھەڵبژاردەى نیشتیمانى لەخۆبگرێت. بە میوانداریکردنی ڕابردووی پاڵەوانێتییەکانی ساڵانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]] و [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦|١٩٨٦]] ، مەکسیک دەبێتە یەکەم وڵات کە سێ جار میوانداری یان هاوبەشی میوانداریی جامی جیهانیی بکات. پێشتر  ویلایەتە یەکگرتووەکان لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|ساڵی ١٩٩٤]] میوانداری کردبوو. لەبەرامبەردا ئەمە یەکەمجار دەبێت کە [[کەنەدا]] میوانداری یان هاوبەشی میوانداری پاڵەوانێتیەکە لە سەر ئاستى پیاوان بکات. ئەم چالاکییە دەگەڕێتەوە بۆ خشتەی هاوینەی نەریتی [[نیوەگۆی باکوور]] دوای ئەوەی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[قەتەر]] لە مانگەکانی تشرینی دووەم و کانوونی دووەم بەڕێوەچوو.

لەناو ئەم میواندارانەدا تەنیا کەنەدایە کە تا ئێستا ھیچ کات میوانداری جامی جیھانیی نەکردووە، بەڵام مەکسیک تا ئێستا دوو جار و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاش یەک جار میوانداری جامی جیھانی فیفایان کردووە. لەدوای [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] کە میوانداری ھاوبەش لە نێوان [[کۆریای باشوور]] و [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوو، ئەمە دووەمین جامی جیھانیی فیفا دەبێت کە لە نێوان سێ وڵات بەڕێوەدەچێت و یەکەم جامی جیھانییە کە زیاتر لە دوو وڵات میوانداری دەکەن تیایدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament|بڵاوکەرەوە=[[بی بی سی|BBC]] Sport|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ESPN 2017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|یەکەم=Jeff|دوایین=Carlise|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=ESPN|سەردێڕ=U.S. , neighbors launch 2026 World Cup bid|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

وەک وڵاتانی میواندار، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەنەدا|کەنەدا]], [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]], و  [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] هەموویان بە شێوەیەکی راستەوخۆ سەرکەوتنیان بەدەستهێنا. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەیپڤەرد|کەیپڤەرد]] و کوراساو و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوردن|ئوردن]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئۆزبەکستان|ئۆزبەکستان]] یەکەم یاریی خۆیان لە جامى جیھانى فیفا ئەنجام دەدەن. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرجەنتین]] [[یاریی کۆتایی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|پاڵەوانی بەرگرییە]] و سێیەم نازناوی مۆندیالی لە ساڵی ٢٠٢٢ بەدەستهێناوە.

== شێواز و فراوانکرد ==
بیرۆکەی گشتی فراوانکردنی پاڵەوانێتییەکە هەر لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن [[میشێل پلاتینی]] سەرۆکی ئەوکاتەی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یەکێتی ئەوروپا]] و   و هەروەها لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن [[جیانی ئینڤانتینۆ|جیانی ئینفانتینۆ]] سەرۆکی فیفا پێشنیارکرابوو.  نەیارانی پێشنیازەکە ئاماژەیان بەوەدا کە ژمارەی یارییەکان لە ئێستاوە لە ئاستێکی قبوڵنەکراودا بووە،  کە فراوانکردنەکە کوالیتی یارییەکان کەمدەکاتەوە،   و بڕیارەکە بەهۆی نیگەرانییە سیاسییەکانەوە بووە نەک وەرزشی، ئینفانتینۆیان تۆمەتبارکرد بە بەکارهێنانی بەڵێنی هێنانی وڵاتی زیاتر بۆ مۆندیال بۆ بردنەوەی هەڵبژاردنەکانی . 

لەم چاپەوە دەستی پێکرد، جامی جیهانی فیفا فراوانتر بوو بۆ ٤٨ تیپ، کە بە بەراورد بە حەوت پاڵەوانێتی پێشوو ١٦ تیپ زیادی کردووە.  تیپەکان بەسەر دوانزە کۆمەڵەدا دابەش دەکرێن کە چوار تیپی تێدایە و دوو تیپی سەرەکی هەر کۆمەڵەیەک و هەشت باشترین تیپی سێیەمیش دەچنە قۆناغێکی نوێی ٣٢، وەک لەلایەن ئەنجومەنی فیفا لە ١٤ی ئازاری ٢٠٢٣ پەسەندکرا &lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|سەردێڕ=FIFA Council approves international match calendars |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; بڕیارە ئەمە یەکەم فراوانکردن و گۆڕینی فۆرمات بێت لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|ساڵی 1998]] ەوە .

کۆی گشتی یارییەکان لە ٦٤ یاریەوە بۆ ١٠٤ یاری زیاد دەکات، هەروەها ژمارەی ئەو یارییانەی کە ئەنجامیان دەدەن لەلایەن ئەو تیپانەی کە دەگەنە چوار یاری کۆتایی لە حەوت یاریەوە بۆ هەشت یاریی زیاد دەکات. پاڵەوانێتییەکە ٣٩ ڕۆژ دەخایەنێت، ئەمەش بە بەراورد بە ٣٢ ڕۆژی پاڵەوانێتییەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] زیادی کردووە.   هەر تیپێک هێشتا سێ یاری کۆمەڵە ئەنجام دەدات.   ڕۆژی کۆتایی یاریی لەسەر ئاستی یانەکان بۆ ئەو یاریزانانەی ناویان لە پێکهاتەکانی کۆتاییدا هاتووە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦یە؛ یانەکان دەبێت تا ٢٥ی ئایار یاریزانەکانیان ئازاد بکەن، جگە لەوەی تا ٣٠ی ئایار یاریزانانی بەشداربوو لە یاری کۆتایی پێشبڕکێی یانە کیشوەرییەکان دەدرێت. 56 ڕۆژی ماوەی پشوودان و ئازادکردن و پاڵەوانێتییەکە وەک یەک دەمێنێتەوە لەگەڵ پاڵەوانێتییەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|2010]] و 2014 و 2018. &lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|سەردێڕ=FIFA Council approves international match calendars |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars &quot;FIFA Council approves international match calendars&quot;]. [[فیفا|FIFA]]. March 14, 2023. [https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars Archived] from the original on March 14, 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;March 14,&lt;/span&gt; 2023&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== شێوازەکانی پێشووی فراوانکردن ===
فراوانکردنەکە بۆ ٤٨ تیپ پێشتر لە ١٠ی ژانویەی ٢٠١٧ پەسەندکرابوو، کاتێک بڕیاردرا کە پاڵەوانێتییەکە ١٦ گروپی ٣ تیپ لەخۆبگرێت، و بە گشتی ٨٠ یاری، لەگەڵ دوو تیپی سەرەکی هەر کۆمەڵەیەک بەرەو قۆناغێکی ٣٢.  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Conn |یەکەم=David |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026|سەردێڕ=Fifa’s Infantino claims 48-team World Cup will boost football worldwide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt; بەپێی ئەم شێوازەی کە دواتر جێگەیان گرتەوە، زۆرترین ژمارەی یارییەکانی هەر تیپێک بە حەوت یاری دەمایەوە، بەڵام هەر تیپێک یەک یاری گروپی کەمتر لە پێشوو ئەنجام دەدا. پاڵەوانێتییەکە هێشتا لە ماوەی ٣٢ ڕۆژدا تەواو دەبوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/38577001|سەردێڕ=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; شێوازەکە کە دواتر جێگرەوەی بۆ کرا لە سەر سێ پێشنیاری دیکە هەڵبژێردرا، کە لە نێوان ٤٠ بۆ ٤٨ تیپ و لە ٧٦ بۆ ٨٨ یاری و لە یەک بۆ چوار کەمترین یاری بۆ هەر تیپێک بوو.   &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ڕەخنەگرانی ئەو شێوازەی کە دواتر جێگرەوەی بۆ کرا، ئاماژەیان بەوە کرد کە بەکارهێنانی گروپی سێ تیمی لەگەڵ دوو تیم کە پێشکەوتنیان بەدەستهێناوە، مەترسی هاوکاری نێوان تیمەکان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات.  ئەمە وای لە فیفا کرد پێشنیاری ئەوە بکات کە ڕەنگە لێدانی سزا بۆ ڕێگریکردن لە یەکسانبوون لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا بەکار بهێنرێت؛ هەرچەندە تەنانەت ئەو کاتەش هەندێک مەترسیی هاوکاری دەمێنێتەوە و ئەگەری ئەوە دروست دەبێت کە تیپەکان بە ئەنقەست لێدانەکان بدۆڕێنن بۆ ئەوەی ڕکابەرێکیان لەناو ببەن. بۆ چارەسەرکردنی ئەم نیگەرانیانە، فیفا بەردەوام بوو لە بیرکردنەوە لە فۆرماتی بەدیل  – پرۆسەیەک کە بە ڕاگەیاندنی ساڵی ٢٠٢٣ کۆتایی هات کە فۆرماتەکە ١٢ گروپ دەبێت لە ٤ تیپ.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{براوەکانی جامی جیھانیی فیفا}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|کەنەدا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٢٠|وەرزش}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|2026 FIFA World Cup}}

[[پۆل:پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا|٢٠٢٦]]
[[پۆل:تۆپی پێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]</text>
      <sha1>ts057er12124a6i148rnlu476h5qmxn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574592</id>
      <parentid>1574591</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurd2021</username>
        <id>40095</id>
      </contributor>
      <origin>1574592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16282" sha1="9le1eszah71vvid3dzorfbg5nvo5mxk" xml:space="preserve">{{Infobox international football competition
| tourney_name   = جامی جیھانیی فیفای
| year           = ٢٠٢٦
| other_titles   = FIFA World Cup United 2026{{ھن}}Copa Mundial de la FIFA Unidos 2026{{ھن}}Coupe du monde de la FIFA Unis 2026
| image          = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
| size           = 160px
| caption        = لۆگۆی میوانداری
| country        = کەنەدا
| country2       = مەکسیک
| country3       = ویلایەتە یەکگرتووەکان
| dates          =
| confederations = ٦
| num_teams      = ٤٨
| venues         = ١٦
| cities         = ١٦
| champion       =
| count          =
| second         =
| third          =
| fourth         =
| matches        =
| goals          =
| attendance     =
| top_scorer     =
| player         =
| goalkeeper     =
| young_player   =
| fair_play      =
| prevseason     = [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]]
| nextseason     = [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٣٠|٢٠٣٠]]
}}

'''جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٦''' یان  '''مۆندیالی ٢٠٢٦''' ([[زمانی ئینگلیزی|بە ئینگلیزى]]''':FIFA World Cup 2026''') بیست و سێیەمین پاڵەوانییەتیە لە [[جامی جیھانیی فیفا]] بە میوانداری ھاوبەشی هەرسێ وڵاتی [[کەنەدا]]، [[مەکسیک]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] کە لە ١١ی حوزەیران تا ١٩ی تەمموزی ٢٠٢٦ بەڕێوەدەچێت. &lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=February 4, 2024 |ناونیشان=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 5, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=February 4, 2024}}&lt;/ref&gt;.  شانزە شار میوانداری یارییەکانى پاڵەوانیـییەکە دەکات یازدە شار لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ، سێ لە [[مەکسیک]] و دوو لە [[کەنەدا]] .ئەمەش یەکەمجارە سێ وڵات میوانداری پاڵەوانێتیەکە بکەن، هەروەها یەکەم پاڵەوانێتییە کە ٤٨ ھەڵبژاردەى نیشتیمانى لەخۆبگرێت. بە میوانداریکردنی ڕابردووی پاڵەوانێتییەکانی ساڵانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]] و [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦|١٩٨٦]] ، مەکسیک دەبێتە یەکەم وڵات کە سێ جار میوانداری یان هاوبەشی میوانداریی جامی جیهانیی بکات. پێشتر  ویلایەتە یەکگرتووەکان لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|ساڵی ١٩٩٤]] میوانداری کردبوو. لەبەرامبەردا ئەمە یەکەمجار دەبێت کە [[کەنەدا]] میوانداری یان هاوبەشی میوانداری پاڵەوانێتیەکە لە سەر ئاستى پیاوان بکات. ئەم چالاکییە دەگەڕێتەوە بۆ خشتەی هاوینەی نەریتی [[نیوەگۆی باکوور]] دوای ئەوەی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[قەتەر]] لە مانگەکانی تشرینی دووەم و کانوونی دووەم بەڕێوەچوو.

لەناو ئەم میواندارانەدا تەنیا کەنەدایە کە تا ئێستا ھیچ کات میوانداری جامی جیھانیی نەکردووە، بەڵام مەکسیک تا ئێستا دوو جار و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاش یەک جار میوانداری جامی جیھانی فیفایان کردووە. لەدوای [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] کە میوانداری ھاوبەش لە نێوان [[کۆریای باشوور]] و [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوو، ئەمە دووەمین جامی جیھانیی فیفا دەبێت کە لە نێوان سێ وڵات بەڕێوەدەچێت و یەکەم جامی جیھانییە کە زیاتر لە دوو وڵات میوانداری دەکەن تیایدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament|بڵاوکەرەوە=[[بی بی سی|BBC]] Sport|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ESPN 2017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|یەکەم=Jeff|دوایین=Carlise|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=ESPN|سەردێڕ=U.S. , neighbors launch 2026 World Cup bid|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

وەک وڵاتانی میواندار، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەنەدا|کەنەدا]], [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]], و  [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] هەموویان بە شێوەیەکی راستەوخۆ سەرکەوتنیان بەدەستهێنا. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەیپڤەرد|کەیپڤەرد]] و کوراساو و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوردن|ئوردن]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئۆزبەکستان|ئۆزبەکستان]] یەکەم یاریی خۆیان لە جامى جیھانى فیفا ئەنجام دەدەن. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرجەنتین]] [[یاریی کۆتایی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|پاڵەوانی بەرگرییە]] و سێیەم نازناوی مۆندیالی لە ساڵی ٢٠٢٢ بەدەستهێناوە.

== شێواز و فراوانکرد ==
بیرۆکەی گشتی فراوانکردنی پاڵەوانێتییەکە هەر لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن [[میشێل پلاتینی]] سەرۆکی ئەوکاتەی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یەکێتی ئەوروپا]] و   و هەروەها لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن [[جیانی ئینڤانتینۆ|جیانی ئینفانتینۆ]] سەرۆکی فیفا پێشنیارکرابوو.  نەیارانی پێشنیازەکە ئاماژەیان بەوەدا کە ژمارەی یارییەکان لە ئێستاوە لە ئاستێکی قبوڵنەکراودا بووە،  کە فراوانکردنەکە کوالیتی یارییەکان کەمدەکاتەوە،   و بڕیارەکە بەهۆی نیگەرانییە سیاسییەکانەوە بووە نەک وەرزشی، ئینفانتینۆیان تۆمەتبارکرد بە بەکارهێنانی بەڵێنی هێنانی وڵاتی زیاتر بۆ مۆندیال بۆ بردنەوەی هەڵبژاردنەکانی . 

لەم چاپەوە دەستی پێکرد، جامی جیهانی فیفا فراوانتر بوو بۆ ٤٨ تیپ، کە بە بەراورد بە حەوت پاڵەوانێتی پێشوو ١٦ تیپ زیادی کردووە.  تیپەکان بەسەر دوانزە کۆمەڵەدا دابەش دەکرێن کە چوار تیپی تێدایە و دوو تیپی سەرەکی هەر کۆمەڵەیەک و هەشت باشترین تیپی سێیەمیش دەچنە قۆناغێکی نوێی ٣٢، وەک لەلایەن ئەنجومەنی فیفا لە ١٤ی ئازاری ٢٠٢٣ پەسەندکرا &lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|سەردێڕ=FIFA Council approves international match calendars |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; بڕیارە ئەمە یەکەم فراوانکردن و گۆڕینی فۆرمات بێت لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|ساڵی 1998]] ەوە .

کۆی گشتی یارییەکان لە ٦٤ یاریەوە بۆ ١٠٤ یاری زیاد دەکات، هەروەها ژمارەی ئەو یارییانەی کە ئەنجامیان دەدەن لەلایەن ئەو تیپانەی کە دەگەنە چوار یاری کۆتایی لە حەوت یاریەوە بۆ هەشت یاریی زیاد دەکات. پاڵەوانێتییەکە ٣٩ ڕۆژ دەخایەنێت، ئەمەش بە بەراورد بە ٣٢ ڕۆژی پاڵەوانێتییەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] زیادی کردووە.   هەر تیپێک هێشتا سێ یاری کۆمەڵە ئەنجام دەدات.   ڕۆژی کۆتایی یاریی لەسەر ئاستی یانەکان بۆ ئەو یاریزانانەی ناویان لە پێکهاتەکانی کۆتاییدا هاتووە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦یە؛ یانەکان دەبێت تا ٢٥ی ئایار یاریزانەکانیان ئازاد بکەن، جگە لەوەی تا ٣٠ی ئایار یاریزانانی بەشداربوو لە یاری کۆتایی پێشبڕکێی یانە کیشوەرییەکان دەدرێت. 56 ڕۆژی ماوەی پشوودان و ئازادکردن و پاڵەوانێتییەکە وەک یەک دەمێنێتەوە لەگەڵ پاڵەوانێتییەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|2010]] و 2014 و 2018. &lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|سەردێڕ=FIFA Council approves international match calendars |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars &quot;FIFA Council approves international match calendars&quot;]. [[فیفا|FIFA]]. March 14, 2023. [https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars Archived] from the original on March 14, 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;March 14,&lt;/span&gt; 2023&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== شێوازەکانی پێشووی فراوانکردن ===
فراوانکردنەکە بۆ ٤٨ تیپ پێشتر لە ١٠ی ژانویەی ٢٠١٧ پەسەندکرابوو، کاتێک بڕیاردرا کە پاڵەوانێتییەکە ١٦ گروپی ٣ تیپ لەخۆبگرێت، و بە گشتی ٨٠ یاری، لەگەڵ دوو تیپی سەرەکی هەر کۆمەڵەیەک بەرەو قۆناغێکی ٣٢.  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Conn |یەکەم=David |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026|سەردێڕ=Fifa’s Infantino claims 48-team World Cup will boost football worldwide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt; بەپێی ئەم شێوازەی کە دواتر جێگەیان گرتەوە، زۆرترین ژمارەی یارییەکانی هەر تیپێک بە حەوت یاری دەمایەوە، بەڵام هەر تیپێک یەک یاری گروپی کەمتر لە پێشوو ئەنجام دەدا. پاڵەوانێتییەکە هێشتا لە ماوەی ٣٢ ڕۆژدا تەواو دەبوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/38577001|سەردێڕ=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; شێوازەکە کە دواتر جێگرەوەی بۆ کرا لە سەر سێ پێشنیاری دیکە هەڵبژێردرا، کە لە نێوان ٤٠ بۆ ٤٨ تیپ و لە ٧٦ بۆ ٨٨ یاری و لە یەک بۆ چوار کەمترین یاری بۆ هەر تیپێک بوو.   &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ڕەخنەگرانی ئەو شێوازەی کە دواتر جێگرەوەی بۆ کرا، ئاماژەیان بەوە کرد کە بەکارهێنانی گروپی سێ تیمی لەگەڵ دوو تیم کە پێشکەوتنیان بەدەستهێناوە، مەترسی هاوکاری نێوان تیمەکان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات.  ئەمە وای لە فیفا کرد پێشنیاری ئەوە بکات کە ڕەنگە لێدانی سزا بۆ ڕێگریکردن لە یەکسانبوون لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا بەکار بهێنرێت؛ هەرچەندە تەنانەت ئەو کاتەش هەندێک مەترسیی هاوکاری دەمێنێتەوە و ئەگەری ئەوە دروست دەبێت کە تیپەکان بە ئەنقەست لێدانەکان بدۆڕێنن بۆ ئەوەی ڕکابەرێکیان لەناو ببەن. بۆ چارەسەرکردنی ئەم نیگەرانیانە، فیفا بەردەوام بوو لە بیرکردنەوە لە فۆرماتی بەدیل  – پرۆسەیەک کە بە ڕاگەیاندنی ساڵی ٢٠٢٣ کۆتایی هات کە فۆرماتەکە ١٢ گروپ دەبێت لە ٤ تیپ.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{براوەکانی جامی جیھانیی فیفا}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|کەنەدا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٢٠|وەرزش}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|2026 FIFA World Cup}}

[[پۆل:پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا|٢٠٢٦]]
[[پۆل:تۆپی پێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]</text>
      <sha1>9le1eszah71vvid3dzorfbg5nvo5mxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەرۆک کۆماری تورکیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176190</id>
    <revision>
      <id>1574279</id>
      <parentid>1508022</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9245" sha1="e3ge1jf7fjcm6ouu2z3kuchbrfxsp3n" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی پایەی فەرمی
| post = سەرۆک کۆمار
| body = تورکیا
| native_name = &lt;small&gt;Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı&lt;/small&gt;
| insignia = Emblem of the Presidency of Turkey.svg
| insigniasize = 
| insigniacaption = مۆری سەرۆک کۆماری تورکیا 
| flag = Flag of the President of Turkey.svg
| flagsize = 125px
| flagborder = yes
| flagcaption = نیشانی سەرۆک کۆماری تورکیا
| image = Recep Tayyip Erdoğan 2018 (cropped).jpg
| incumbent = [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]]
| incumbentsince = ٢٨ی ئابی ٢٠١٤
| residence =
| appointer       = لەلایەن پەرلەمانەوە
| formation = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٣
| style           = بەڕێز
| status = [[سەرۆکی دەوڵەت]]
| termlength = پێنج ساڵ،
| termlength_qualified = ھەتا دوو کەڕەت دەتوانێت سەرۆک کۆمار بێت
| inaugural = [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]
| deputy = [[جێگری سەرۆک کۆماری تورکیا]]
| website = https://www.tccb.gov.tr/
| salary = [[لیرەی تورکیا|₺]]١٫٠٥٦٫٠٠٠، ساڵانە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.haberler.com/cumhurbaskani-erdogan-in-maasina-zam-iste-13682655-haberi/ |سەردێڕ=Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın maaşına zam! İşte önümüzdeki yıl alacağı ücret|بڵاوکەرەوە=haberler.com |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;
}}

'''سەرۆک کۆماری تورکیا''' باڵاترین کەسایەتی سیاسی وڵاتی [[تورکیا]]یە. لە ڕووانگەی [[سیستمی سەرۆکایەتی]] لە کۆماری تورکیا، کەسایەتی سەرۆک کۆماری تورکیا زیاتر یەک کەسایەتی ھێمایە بەڵام [[یاسای بنەڕەتی تورکیا]] لەو چەند ساڵانەدا مافێکی زۆر وەکو دەستکاری زیاتر لە یاساکانی [[پەرلەمان]] و دانانی کەسایەتە دەوڵەتییەکان وەکو دادوەر و سەرۆکی زانکۆکان پێدراوە. سەرۆک کۆمار [[فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان]]ی تورکیایە.

== مێژوو ==
پۆستی [[سەرۆک کۆمار]] لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماردا لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٣ دامەزرا. لەو دەنگدانەی کە لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوو، [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]] بە کۆدەنگی وەک یەکەم سەرۆک کۆمار ھەڵبژێردرا. لەم ڕێککەوتەوە تا ساڵی ٢٠١٤، ھەموو سەرۆک کۆمارەکان جگە لە [[کینان ئێڤرین]] لەلایەن کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورەی تورکیاوە ھەڵبژێردران.

لە نێوان سەرۆک کۆمارە پێشووەکاندا، مستەفا کەمال ئاتاتوورک، [[عیسمەت ئینۆنو]] و [[جەلال بایار]] وەک سەرۆک کۆماری سەر بە پارتێکی سیاسی کاریان کردووە. ئاتاتوورک و ئینۆنو بەردەوام بوون لە کارکردن وەک ھەم سەرۆکی پارت و ھەم سەرۆک کۆمار لە [[پارتی کۆماریی گەل]]، لەکاتێکدا جەلال بایار لە سەرۆکایەتیی [[پارتی دیموکرات (تورکیا، ١٩٤٦–١٩٦١)|پارتی دیموکرات]] دەستی کێشایەوە کاتێک سەرۆکایەتییەکەی دەستپێکرد، بەڵام لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا وەک ئەندامی پارتەکە مایەوە.

بە دەستووری ١٩٦١ کە دوای کودەتای ١٩٦٠ ئامادەکرابوو، بڕیاردرا کە سەرۆک کۆمارەکان دەبێت ھەموو پەیوەندییەکیان لەگەڵ پارتە سیاسییەکان بپچڕێنن. ئێڤرین، کە وەک سەرۆکی دەوڵەت و سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی دوای کودەتای ١٩٨٠ وڵاتی بەڕێوەدەبرد، لە ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢ بە سەرۆک کۆمار دەستنیشانکرا، کاتێک دەستوور بە دەنگی گەل پەسەندکرا، بەپێی یەکەم ماددەی کاتیی دەستووری ١٩٨٢.

بە [[گشتپرسی]]ی ھەموارکردنەوەی [[دەستوور]] لە ساڵی ٢٠٠٧، بڕیاردرا کە سەرۆک کۆمار لەلایەن گەلەوە ھەڵبژێردرێت، و لە یەکەم ھەڵبژاردندا کە لە ١٠ی ئابی ٢٠١٤ دوای ئەم گۆڕانکارییە ئەنجامدرا، [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] لەلایەن گەلەوە وەک سەرۆک کۆمار ھەڵبژێردرا. سەرۆک کۆمار، کە سەرۆکی دەوڵەتە، ھەروەھا سەرۆکی حکوومەتیشە دوای گشتپرسیی ھەموارکردنەوەی دەستوور لە ساڵی ٢٠١٧.

== ڕۆڵەکانی سەرکردایەتی ==
=== سەرۆکی دەوڵەت ===
وەک [[سەرۆکی دەوڵەت]]، سەرۆک کۆمار نوێنەرایەتیی [[حکوومەتی تورکیا]] دەکات بۆ گەلی خۆی، و نوێنەرایەتیی نەتەوەکە دەکات بۆ تەواوی جیھان. سووکایەتیکردن بە سەرۆکی دەوڵەت قەدەغەیە بەپێی [[ماددەی ٢٩٩ (یاسای سزای تورکیا)|ماددەی ٢٩٩ی یاسای سزای تورکیا]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tecimer |first=Cem |date=20 July 2018 |title=The Curious Case of Article 299 of the Turkish Penal Code: Insulting the Turkish President |url=https://verfassungsblog.de/the-curious-case-of-article-299-of-the-turkish-penal-code-insulting-the-turkish-president/ |journal=Verfassungsblog |language=de-DE |doi=10.17176/20180720-091632-0}}&lt;/ref&gt; 

=== سەرۆکی پارت ===
بە گشتی چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی پارتە سیاسییەکان وەک کاندیدی سەرۆکایەتی بۆ پارتەکەیان خۆیان بپاڵێون. بەڵام دەتوانن بڕیاریش بدەن کە وەک کاندید خۆیان نەپاڵێون و بەشداری بکەن لە پرۆسەی کاندیدکردنی کەسانی تردا.

لە ساڵی ١٩٦١ەوە تا ٢٠١٧، سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا ناچار بوون ھەموو پەیوەندییەکانیان، ئەگەر ھەیانبووبێت، لەگەڵ پارتە سیاسییەکەیان بپچڕێنن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/may/02/erdogan-rejoins-ruling-party-as-new-presidential-powers-take-effect|title=Erdoğan rejoins Turkey's ruling party in wake of referendum on new powers|last=Shaheen|first=Kareem|date=2017-05-02|work=The Guardian|access-date=2017-05-03|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; ئەم نەریتە بۆ دڵنیابوون لە بێلایەنیی سەرۆک کۆمار بوو لە بەڕێوەبردنی سیستمی دەستووریی تورکیا. بەڵام گۆڕینی ئاڕاستەی سەرۆکایەتی لە ساڵی ٢٠١٧دا بۆ نووسینگەی سەرۆکی جێبەجێکار ئەم نەریتەی ھەڵوەشاندەوە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی سەرۆکێک وەک براوەی کێبڕکێیەکی ھەڵبژاردنی حزبی دەستبەکار دەبێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== سەرکردەی ناوچەیی ===
سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک [[ھێزی ناوچەیی]] دەبینرێن بەھۆی گرنگیی ستراتیژیی وڵاتەکە، کاریگەریی جیۆپۆلیتیکی، ھێزی ئابووری و سەربازی، میراتی کلتووری، و پەیوەندییە مێژووییەکان. بەشداریی چالاکانەیان لە دیپلۆماسیی ناوچەیی، ھەوڵەکانی نێوەندگیری، یارمەتییە مرۆیییەکان، و ھاوکاریی ئابووری، جەخت لەسەر ڕۆڵی تورکیا دەکاتەوە وەک یاریزانێکی سەرەکی لە داڕشتنی داینامیکی ناوچەیی و بەرەوپێشبردنی سەقامگیری و خۆشگوزەرانی لە دراوسێیەتییە بەرفراوانەکەدا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ulgen |first1=Sinan |title=A Transformed Turkey: What is the Role for Ankara as a Regional Power? |journal=The SAIS Review of International Affairs |date=2012 |volume=32 |issue=2 |pages=41–50 |jstor=27000896 |url=https://www.jstor.org/stable/27000896 |issn=1945-4716}}&lt;/ref&gt;

== سەرۆک کۆمارەکان ==
{{ئەمانەش ببینە|پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|تورکیا|ژیاننامە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Presidents of Turkey}}

[[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا| ]]
[[پۆل:حکوومەتی تورکیا]]
[[پۆل:سیاسەتی تورکیا]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٣ لە تورکیا]]</text>
      <sha1>e3ge1jf7fjcm6ouu2z3kuchbrfxsp3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574280</id>
      <parentid>1574279</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9189" sha1="pgsrojmowshlvwjrj2vu4limtw4lpex" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی پایەی فەرمی
| post = سەرۆک کۆمار
| body = تورکیا
| native_name = &lt;small&gt;Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı&lt;/small&gt;
| insignia = Emblem of the Presidency of Turkey.svg
| insigniasize = 
| insigniacaption = مۆری سەرۆک کۆماری تورکیا 
| flag = Flag of the President of Turkey.svg
| flagsize = 125px
| flagborder = yes
| flagcaption = نیشانی سەرۆک کۆماری تورکیا
| image = Recep Tayyip Erdoğan 2018 (cropped).jpg
| incumbent = [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]]
| incumbentsince = ٢٨ی ئابی ٢٠١٤
| residence =
| appointer       = لەلایەن پەرلەمانەوە
| formation = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٣
| style           = بەڕێز
| status = [[سەرۆکی دەوڵەت]]
| termlength = پێنج ساڵ،
| termlength_qualified = ھەتا دوو کەڕەت دەتوانێت سەرۆک کۆمار بێت
| inaugural = [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]
| deputy = [[جێگری سەرۆک کۆماری تورکیا]]
| website = https://www.tccb.gov.tr/
| salary = [[لیرەی تورکیا|₺]]١٫٠٥٦٫٠٠٠، ساڵانە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.haberler.com/cumhurbaskani-erdogan-in-maasina-zam-iste-13682655-haberi/ |سەردێڕ=Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın maaşına zam! İşte önümüzdeki yıl alacağı ücret|بڵاوکەرەوە=haberler.com |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;
}}

'''سەرۆک کۆماری تورکیا''' باڵاترین کەسایەتی سیاسی وڵاتی [[تورکیا]]یە. لە ڕووانگەی [[سیستمی سەرۆکایەتی]] لە کۆماری تورکیا، کەسایەتی سەرۆک کۆماری تورکیا زیاتر یەک کەسایەتی ھێمایە بەڵام [[یاسای بنەڕەتی تورکیا]] لەو چەند ساڵانەدا مافێکی زۆر وەکو دەستکاری زیاتر لە یاساکانی [[پەرلەمان]] و دانانی کەسایەتە دەوڵەتییەکان وەکو دادوەر و سەرۆکی زانکۆکان پێدراوە. سەرۆک کۆمار [[فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان]]ی تورکیایە.

== مێژوو ==
پۆستی [[سەرۆک کۆمار]] لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماردا لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٣ دامەزرا. لەو دەنگدانەی کە لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوو، [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]] بە کۆدەنگی وەک یەکەم سەرۆک کۆمار ھەڵبژێردرا. لەم ڕێککەوتەوە تا ساڵی ٢٠١٤، ھەموو سەرۆک کۆمارەکان جگە لە [[کینان ئێڤرین]] لەلایەن کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورەی تورکیاوە ھەڵبژێردران.

لە نێوان سەرۆک کۆمارە پێشووەکاندا، مستەفا کەمال ئاتاتوورک، [[عیسمەت ئینۆنو]] و [[جەلال بایار]] وەک سەرۆک کۆماری سەر بە پارتێکی سیاسی کاریان کردووە. ئاتاتوورک و ئینۆنو بەردەوام بوون لە کارکردن وەک ھەم سەرۆکی پارت و ھەم سەرۆک کۆمار لە [[پارتی کۆماریی گەل]]، لەکاتێکدا جەلال بایار لە سەرۆکایەتیی [[پارتی دیموکرات (تورکیا، ١٩٤٦–١٩٦١)|پارتی دیموکرات]] دەستی کێشایەوە کاتێک سەرۆکایەتییەکەی دەستپێکرد، بەڵام لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا وەک ئەندامی پارتەکە مایەوە.

بە دەستووری ١٩٦١ کە دوای کودەتای ١٩٦٠ ئامادەکرابوو، بڕیاردرا کە سەرۆک کۆمارەکان دەبێت ھەموو پەیوەندییەکیان لەگەڵ پارتە سیاسییەکان بپچڕێنن. ئێڤرین، کە وەک سەرۆکی دەوڵەت و سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی دوای کودەتای ١٩٨٠ وڵاتی بەڕێوەدەبرد، لە ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢ بە سەرۆک کۆمار دەستنیشانکرا، کاتێک دەستوور بە دەنگی گەل پەسەندکرا، بەپێی یەکەم ماددەی کاتیی دەستووری ١٩٨٢.

بە [[گشتپرسی]]ی ھەموارکردنەوەی [[دەستوور]] لە ساڵی ٢٠٠٧، بڕیاردرا کە سەرۆک کۆمار لەلایەن گەلەوە ھەڵبژێردرێت، و لە یەکەم ھەڵبژاردندا کە لە ١٠ی ئابی ٢٠١٤ دوای ئەم گۆڕانکارییە ئەنجامدرا، [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] لەلایەن گەلەوە وەک سەرۆک کۆمار ھەڵبژێردرا. سەرۆک کۆمار، کە سەرۆکی دەوڵەتە، ھەروەھا سەرۆکی حکوومەتیشە دوای گشتپرسیی ھەموارکردنەوەی دەستوور لە ساڵی ٢٠١٧.

== ڕۆڵەکانی سەرکردایەتی ==
=== سەرۆکی دەوڵەت ===
وەک [[سەرۆکی دەوڵەت]]، سەرۆک کۆمار نوێنەرایەتیی [[حکوومەتی تورکیا]] دەکات بۆ گەلی خۆی، و نوێنەرایەتیی نەتەوەکە دەکات بۆ تەواوی جیھان. سووکایەتیکردن بە سەرۆکی دەوڵەت قەدەغەیە بەپێی [[ماددەی ٢٩٩ (یاسای سزای تورکیا)|ماددەی ٢٩٩ی یاسای سزای تورکیا]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tecimer |first=Cem |date=20 July 2018 |title=The Curious Case of Article 299 of the Turkish Penal Code: Insulting the Turkish President |url=https://verfassungsblog.de/the-curious-case-of-article-299-of-the-turkish-penal-code-insulting-the-turkish-president/ |journal=Verfassungsblog |language=de-DE |doi=10.17176/20180720-091632-0}}&lt;/ref&gt; 

=== سەرۆکی پارت ===
بە گشتی چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی پارتە سیاسییەکان وەک کاندیدی سەرۆکایەتی بۆ پارتەکەیان خۆیان بپاڵێون. بەڵام دەتوانن بڕیاریش بدەن کە وەک کاندید خۆیان نەپاڵێون و بەشداری بکەن لە پرۆسەی کاندیدکردنی کەسانی تردا.

لە ساڵی ١٩٦١ەوە تا ٢٠١٧، سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا ناچار بوون ھەموو پەیوەندییەکانیان، ئەگەر ھەیانبووبێت، لەگەڵ پارتە سیاسییەکەیان بپچڕێنن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/may/02/erdogan-rejoins-ruling-party-as-new-presidential-powers-take-effect|title=Erdoğan rejoins Turkey's ruling party in wake of referendum on new powers|last=Shaheen|first=Kareem|date=2017-05-02|work=The Guardian|access-date=2017-05-03|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; ئەم نەریتە بۆ دڵنیابوون لە بێلایەنیی سەرۆک کۆمار بوو لە بەڕێوەبردنی سیستمی دەستووریی تورکیا. بەڵام گۆڕینی ئاڕاستەی سەرۆکایەتی لە ساڵی ٢٠١٧دا بۆ نووسینگەی سەرۆکی جێبەجێکار ئەم نەریتەی ھەڵوەشاندەوە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی سەرۆکێک وەک براوەی کێبڕکێیەکی ھەڵبژاردنی حزبی دەستبەکار دەبێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== سەرکردەی ناوچەیی ===
سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک [[ھێزی ناوچەیی]] دەبینرێن بەھۆی گرنگیی ستراتیژیی وڵاتەکە، کاریگەریی جیۆپۆلیتیکی، ھێزی ئابووری و سەربازی، میراتی کلتووری، و پەیوەندییە مێژووییەکان. بەشداریی چالاکانەیان لە دیپلۆماسیی ناوچەیی، ھەوڵەکانی نێوەندگیری، یارمەتییە مرۆیییەکان، و ھاوکاریی ئابووری، جەخت لەسەر ڕۆڵی تورکیا دەکاتەوە وەک یاریزانێکی سەرەکی لە داڕشتنی داینامیکی ناوچەیی و بەرەوپێشبردنی سەقامگیری و خۆشگوزەرانی لە دراوسێیەتییە بەرفراوانەکەدا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ulgen |first1=Sinan |title=A Transformed Turkey: What is the Role for Ankara as a Regional Power? |journal=The SAIS Review of International Affairs |date=2012 |volume=32 |issue=2 |pages=41–50 |jstor=27000896 |url=https://www.jstor.org/stable/27000896 |issn=1945-4716}}&lt;/ref&gt;

== سەرۆک کۆمارەکان ==
{{ئەمانەش ببینە|پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|تورکیا|ژیاننامە}}
{{پۆلی کۆمنز|Presidents of Turkey}}

[[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا| ]]
[[پۆل:حکوومەتی تورکیا]]
[[پۆل:سیاسەتی تورکیا]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٣ لە تورکیا]]</text>
      <sha1>pgsrojmowshlvwjrj2vu4limtw4lpex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خولی سووپەری ئەورووپی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178534</id>
    <revision>
      <id>1574526</id>
      <parentid>1568415</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="289248" sha1="bg7fllp2u8wqk5n7fjivsart89weqiu" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی خولی تۆپی پێ
| ناو                     = خوولی سووپەری ئەورووپی
| وێنە                    = The Super League Logo.svg
| دامەزراندن              = {{ڕێکەوتی سەرەتا|2021|4|18|df=y}}&lt;br /&gt;(وەک پێشنیاز)
| ڕێکخراوە لەلایەن         = A22 Sports Management S.L.، [[فلۆرێنتینۆ پێرێز]] و بێرند ڕایکارت
| ناوچە                   = [[ئەورووپا]]
| ژمارەی تیمەکان          = '''پێشنیازکراو:'''&lt;br/&gt;* '''پیاوان:''' ٩٦&lt;br/&gt;* '''ژنان:''' ٣٢ &lt;br&gt;&lt;hr&gt;'''بەشداربووی ئێستا:'''&lt;br/&gt; ٢ ([[ڕیال مەدرید]] و [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]])
| بێژەری تەلەڤیزیۆن       = Unify Platform
| پاڵەوانی ئێستا          = 
| سەرکەوتووترین یانە      = 
| دروشم                   = &quot;یەک بۆ ھەمووان&quot;
| ماڵپەڕی فەرمی            = {{ماڵپەڕی فەرمی|https://a22sports.com/}}
}}

'''خوولی یونیفای''' ('''UL''')، کە پێشتر بە ناوی '''سوپەرلیگی ئەورووپی''' ('''ESL''') ('''خولی سووپەری ئەورووپی''') ناسرابوو، پاڵەوانێتییەکی وەرزیی [[تۆپی پێ]]ی پێشنیازکراو بوو بۆ یانەکانی [[ئەورووپا]].&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/sports/soccer/european-super-league-promoters-call-uefa-recognise-unity-league-2024-12-17/ &quot;European Super League promoters launch Unify League, call on UEFA to recognise it&quot;], ''Reuters'' (17 Dec, 2024)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ames |یەکەم=Nick |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Javier Tebas warns football world not to overlook threat of A22 Super League |ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2025/jan/31/javier-tebas-warns-football-world-not-to-overlook-threat-of-a22-super-league |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian |زمان=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; وا بڕیار بوو لەلایەن '''کۆمپانیای سوپەرلیگی ئەورووپی، S.L.''' ڕێکبخرێت، کە دامەزراوەیەکی بازرگانی بوو بۆ ڕکابەریکردن یان جێگرتنەوەی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ropero |یەکەم=Javier García |ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Así tejió la Superliga su red societaria: desde junio de 2020 y de la mano de una filial de CVC |ناونیشان=https://cincodias.elpais.com/cincodias/2021/05/12/companias/1620842540_765288.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Cinco Días |زمان=es}}&lt;/ref&gt; یەکەم پێشنیازی خوولەکە ٢٠ تیپی لەخۆ دەگرت، کە ١٥ یانەیان ئەندامی دامەزرێنەری پاڵەوانێتییەکە بوون.&lt;ref name=&quot;Sky Sports FAQ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League – the key questions: What is it? Who is involved? How likely? |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11095/12279788/european-super-league-the-key-questions-what-is-it-who-is-involved-how-likely |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210418235430/https://www.skysports.com/football/news/11095/12279788/european-super-league-the-key-questions-what-is-it-who-is-involved-how-likely |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ئیش=[[سکای سپۆرتس]]}}&lt;/ref&gt;

سەرکردایەتیی خوولەکە لەلایەن [[فلۆرێنتینۆ پێرێز]]ەوەیە (سەرۆکی [[ڕیال مەدرید]]). دامەزرێنەرەکانی تر، ئاندریا ئانیێلی (سەرۆکی [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]])، جۆڵ گلەیزەر (ھاوخاوەنی [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یوونایتد]])، جۆن ولیام ھێنری (خاوەنی [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]]) و ستان کرۆنکە (خاوەنی [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵ]])، دوای ماوەیەکی کەم و لە ئەنجامی ڕەتکردنەوەی پڕۆژەکە لەلایەن یانەکانیانەوە، کشانەوە. تا ساڵی ٢٠٢٣، پێرێز و [[خوان لاپۆرتا]] (سەرۆکی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]) بەھێزترین لایەنگری خوولەکە بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ='Football and fans have won' - Real Madrid &amp; Barcelona presidents Florentino Perez &amp; Joan Laporta celebrate new European Super League ruling |ناونیشان=https://www.goal.com/en/lists/real-madrid-barcelona-celebrate-new-european-super-league-ruling/bltfc3f02bb98a5abb1 |وێبگە=Goal}}&lt;/ref&gt;

ڕاگەیاندنی سوپەرلیگی ئەورووپی لە نیسانی ٢٠٢١، ڕووبەڕووی دژایەتییەکی گەورە بووەوە لەلایەن چەندین گرووپی جیاوازەوە: ھاندەران،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ogden |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Super League is wanted only by a cabal of Europe's elite club owners; fans have been forgotten |ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/uefa-champions-league/story/4363871/super-league-is-only-wanted-by-cabal-of-europes-elite-club-owners-fans-have-been-forgotten |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210421120935/https://www.espn.com/soccer/uefa-champions-league/story/4363871/super-league-is-only-wanted-by-cabal-of-europes-elite-club-owners-fans-have-been-forgotten |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt; یاریزانان، ڕاھێنەران و یانەکانی تۆپی پێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gardner |یەکەم=Jamie |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=No protection for big clubs in new European Super League proposals |ئیش=The Independent |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/european-super-league-premier-league-european-court-of-justice-real-madrid-barcelona-b1894086.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210824010745/https://www.independent.co.uk/sport/football/european-super-league-premier-league-european-court-of-justice-real-madrid-barcelona-b1894086.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا خوولەکە ڕووبەڕووی دژایەتیی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یوێفا]]، [[فیفا]] و ھەندێک لە حکوومەتە نیشتمانییەکانیش بووەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Harris |یەکەم١=Daniel |دوایین٢=Ingle |یەکەم٢=Sean |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: backlash builds against breakaway plan – live! |ئیش=The Guardian |ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2021/apr/20/european-super-league-backlash-builds-against-breakaway-plan-live |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420101821/https://www.theguardian.com/football/live/2021/apr/20/european-super-league-backlash-builds-against-breakaway-plan-live |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگران نیگەرانیی خۆیان لەبارەی تایبەتمەندی و کەمبوونەوەی کێبڕکێ لەناو خوولەکەدا دەربڕی، چونکە خوولەکە لە یانە پلە بەرزەکانی وڵاتە ھەڵبژێردراوەکانی ئەورووپا پێکدەھات، کە بڕیار بوو بەشداربووی ھەمیشەیی بن لە سیستمێکی خوولی نیمچە-داخراودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Moñino |یەکەم١=Ladislao J. |دوایین٢=Pineda |یەکەم٢=Rafael |دوایین٣=Tronchoni |یەکەم٣=Nadia |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Spain's LaLiga slams plan for European Super League as 'secessionist and elitist' |ئیش=El Pais English |ناونیشان=https://english.elpais.com/sports/2021-04-19/spains-la-liga-slams-plan-for-european-super-league-as-secessionist-and-elitist.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420233426/https://english.elpais.com/sports/2021-04-19/spains-la-liga-slams-plan-for-european-super-league-as-secessionist-and-elitist.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

کاردانەوەی توند دژی پلانەکانی خوولەکە بووە ھۆی ئەوەی نۆ لەو یانانەی کە بڕیار بوو بەشداری بکەن، بە ھەموو شەش یانە ئینگلیزییەکەوە، نیازی خۆیان بۆ کشانەوە ڕابگەیەنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hytner |یەکەم١=David |دوایین٢=Hunter |یەکەم٢=Andy |دوایین٣=Jackson |یەکەم٣=Jamie |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Chelsea and Manchester City quit Super League after FA ban warning |ئیش=The Guardian |شوێن=London |ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/20/chelsea-and-manchester-city-quit-super-league-after-fa-ban-warning |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210420213648/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/20/chelsea-and-manchester-city-quit-super-league-after-fa-ban-warning |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، ھەشت یانە وەک پشکدار لە پڕۆژەکەدا ماونەتەوە.&lt;ref name=Calabrés&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|زمان=es|یەکەم=Jorge|دوایین=Calabrés|ناونیشان=https://www.elespanol.com/deportes/futbol/20230607/once-equipos-fundadores-siguen-superliga-inter-sociedad/769673288_0.html|سەردێڕ=Once de los doce equipos fundadores siguen en la Superliga: sólo el Inter ha salido de la sociedad|ئیش=[[El Español]]|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230613010131/https://www.elespanol.com/deportes/futbol/20230607/once-equipos-fundadores-siguen-superliga-inter-sociedad/769673288_0.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە نیسانی ٢٠٢١، ESL ڕایگەیاند کە کارەکانی ھەڵپەساردووە،&lt;ref name=&quot;ESPN&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Marcotti |یەکەم=Gabriele |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Super League suspended: Why English clubs pulled out, and what's next for them and UEFA |ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/blog-marcottis-musings/story/4365465/super-league-suspended-why-english-clubs-pulled-outwhats-next-for-them-and-uefa |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210421020444/https://www.espn.com/soccer/blog-marcottis-musings/story/4365465/super-league-suspended-why-english-clubs-pulled-outwhats-next-for-them-and-uefa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt; و ناکۆکییەکی یاسایی لێکەوتەوە.&lt;ref name=&quot;Barry 2021&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barry |یەکەم=Coral |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Football news – Super League file complaint against UEFA and FIFA with EU Court of Justice |ناونیشان=https://www.eurosport.com/football/champions-league/2020-2021/football-news-super-league-file-complaint-against-uefa-and-fifa-with-eu-court-of-justice_sto8346284/story.shtml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210731064319/https://www.eurosport.com/football/champions-league/2020-2021/football-news-super-league-file-complaint-against-uefa-and-fifa-with-eu-court-of-justice_sto8346284/story.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Eurosport}}&lt;/ref&gt; دادگا نیشتمانییەکان بڕیاریان داوە کە فیفا و یوێفا نابێت دەستوەردەنە پەرەپێدانی خوولی سووپەری ئەورووپی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sandikar |یەکەم=Abhishek |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=European Super League wins appeal in Madrid court, 'free' from UEFA and FIFA's interference: Reports |ناونیشان=https://www.sportstiger.com/news/european-super-league-wins-appeal-in-madrid-court-free-from-uefa-and-fifas-interference-reports |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=SportsTiger |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230609083442/https://www.sportstiger.com/news/european-super-league-wins-appeal-in-madrid-court-free-from-uefa-and-fifas-interference-reports |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=MacInnes |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=European Super League: legal adviser's view delivers blow to ailing project |ئیش=The Guardian |ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2022/dec/15/european-super-league-legal-adviser-blow-to-project-uefa-fifa-ecj |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|issn=0261-3077 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230609083436/https://www.theguardian.com/football/2022/dec/15/european-super-league-legal-adviser-blow-to-project-uefa-fifa-ecj |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، A22 Sports Management، کە کۆمپانیایەکە بۆ &quot;سپۆنسەرکردن و یارمەتیدان&quot; لە دروستکردنی سوپەرلیگی ئەورووپی دامەزراوە، ڕایگەیاند کە کار لەسەر پلانێک دەکات بۆ دەستپێکردنەوەی پاڵەوانێتییەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ft.com/content/28a6bb35-ac53-4365-abf2-7d6e1a57d3e9|سەردێڕ=New European Super League Boss Eyes Kick-off in 3 Years With Different Format|یەکەم١=Josh|دوایین١=Noble|یەکەم٢=Arash|دوایین٢=Massoudi|یەکەم٣=Samuel|دوایین٣=Agini|وێبگە=Financial Times|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230420103629/https://www.ft.com/content/28a6bb35-ac53-4365-abf2-7d6e1a57d3e9|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2023/02/13/sports/soccer/soccer-european-super-league.html|سەردێڕ=A Blueprint for Soccer's Future Looks a Lot Like Its Present|یەکەم١=Rory|دوایین١=Smith|وێبگە=The New York Times|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230424221116/https://www.nytimes.com/2023/02/13/sports/soccer/soccer-european-super-league.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣، دادگای دادی ئەورووپی بڕیارێکی دەرکرد کە قەدەغەکردنی خوولەکە لەوانەیە لەگەڵ ھەندێک لە یاساکانی [[یەکێتیی ئەورووپا]] ناکۆک بێت.

== پاشخان ==

=== چەمک ===
{{Location map+ |Europe |width=400 |float=right |caption=نەخشەی دوازدە یانە دامەزرێنەرەکە، کە دە یانەیان لە پاڵەوانێتییەکە کشاونەتەوە|places=
&lt;!--England--&gt;
{{Location map~|Europe|lat=53.430844|long=-2.960821|label_size=80|label=[[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]]|background=white|position=left}}
{{Location map~|Europe|lat=51.547021|long=-0.121922|label_size=80|label='''لەندەن'''|background=white|position=bottom}}
{{Location map~|Europe|lat=53.473126|long=-2.245872|label_size=80|label='''مانچستەر'''|background=white|position=right}}
&lt;!--Italy--&gt;
{{Location map~|Europe|lat=45.109545|long= 7.641282|label_size=80|label=[[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]]|background=white|position=left}}
{{Location map~|Europe|lat=45.478081|long= 9.123986|label_size=80|label='''میلان'''|background=white|position=right}}
&lt;!--Spain--&gt;
{{Location map~|Europe|lat=41.380897|long= 2.122821|label_size=80|label=[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]|background=white|position=right}}
{{Location map~|Europe|lat=40.444664|long=-3.643895|label_size=80|label='''مەدرید'''|background=white|position=bottom}}
{{Location map~|Europe|mark=TransparentPlaceholder.png|marksize=1|lat=65|long=55|label_size=75|label=
{{nowrap|'''تیپەکانی لەندەن'''&lt;br /&gt;
[[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵ]]&lt;br /&gt;
[[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]]&lt;br /&gt;
[[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام ھۆتسپێر]]}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
{{nowrap|'''تیپەکانی مەدرید'''&lt;br /&gt;
[[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]&lt;br /&gt;
[[ڕیال مەدرید]]}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
{{nowrap|'''تیپەکانی مانچستەر'''&lt;br /&gt;
[[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]]&lt;br /&gt;
[[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یوونایتد]]}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
{{nowrap|'''تیپەکانی میلان'''&lt;br /&gt;
[[ئینتەر میلان]]&lt;br /&gt;
[[ئەی سی میلان|میلان]]}}
|background=white|position=right}}
}}
لە ساڵی ١٩٦٨، ھانس بانگەرتەر، سکرتێری گشتیی ئەوکاتی یوێفا، پێشنیازی دروستکردنی پاڵەوانێتییەکی نوێی &quot;سوپەرلیگ&quot;ی کرد بۆ یانە ئەورووپییەکان کە جێگەی جامی پاڵەوانەکانی ئەورووپا و جامی براوەی جامەکان بگرێتەوە و ببێتە &quot;پاڵەوانێتیی خوولی تۆپی پێی ئەورووپا&quot;، کە پاڵەوانێتییەکی ناوازەی یانەکان بوو و یارییەکانی گرووپ و دەرکردنی تێدا بوو، کە لەو سەردەمەدا شتێکی نوێ بوو.&lt;ref&gt;Published in the UEFA Official Bulletin (September 1968 edition), cf. {{harvtxt|Vieli|2014|p=90}}&lt;/ref&gt; پێشنیازەکە ھەرگیز بە جددی وەرنەگیرا و، لە ھەمان ساڵدا، یوێفا ڕازی بوو بە فراوانکردنی دەرفەتی یانەکان بۆ بەشداریکردن لە پاڵەوانێتییەکانیدا لە ڕێگەی دروستکردنی سێیەمین پاڵەوانێتیی وەرزی، کە جامی یوێفا بوو، و یەکەم وەرزی سێ ساڵ دواتر بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{harvtxt|Vieli|2014|p=48}}&lt;/ref&gt; بیرۆکەی پاڵەوانێتییەکی یەکگرتووی سەرتاسەری ئەورووپا بۆ یانەکان جارێکی تر لە ساڵانی حەفتاکاندا گفتوگۆی لەسەر کرا و لە کۆتایی دەیەی دواتردا شێوازێکی یاسایی وەرگرت.&lt;ref name=&quot;Mason 1975&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mason |یەکەم=Nicholas |سەردێڕ=Football!: The Story of All the World's Football Games |بڵاوکەرەوە=Drake Publishers |ساڵ=١٩٧٥|ژپنک=٠-٨٤٧٣-١٠٢٤-٨|پەڕە=٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;King 2003&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=King |یەکەم=Anthony |ناونیشان=https://ebin.pub/the-european-ritual-football-in-the-new-europe-0754636526-2003045350-9780754636526.html |سەردێڕ=The European Ritual: Football in the new Europe |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٠-٧٥٤-٦٣٦٥٢-٦|editor-last=Ashgate Publishing |شوێن=Farnham, Surrey |پەڕە=١٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210609161343/https://ebin.pub/the-european-ritual-football-in-the-new-europe-0754636526-2003045350-9780754636526.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٨٧، کارگێڕانی یانەکانی [[ئەی سی میلان|میلان]]، [[ڕیال مەدرید]] و گلاسکۆ ڕێنجەرز، پلانیان بۆ خوولێکی یەک-خولی دانا - کە لەلایەن میدیاکانی ئەورووپاوە بە &quot;سوپەرلیگ&quot; ناوبرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|زمان=es |یەکەم=Brian |دوایین=Glanville |ناونیشان=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1988/07/05/pagina-56/1181306/pdf.html |سەردێڕ=El fútbol se quema |ئیش=El Mundo Deportivo |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ١٩٨٨|پەڕە=٥٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210723213302/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1988/07/05/pagina-56/1181306/pdf.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەمەش لەبەرئەوەی فۆرماتی پێشنیازکراوی پاڵەوانێتییەکە ھەمان شێوەی پاڵەوانێتییەکانی خوول بوو، بە پێچەوانەی فۆرماتی پاڵەوانێتییە ئەورووپییەکان کە لە ناوەڕاستی پەنجاکانەوە لەسەر بنەمای قۆناغەکانی دەرکردن بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|زمان=it|ناونیشان=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1988/07/12/paura-dell-europa.html|سەردێڕ=Paura dell'Europa|ئیش=la Repubblica|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ١٩٨٨|پەڕە=٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210723042841/https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1988/07/12/paura-dell-europa.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم فۆرماتە بۆ پەخشکەرانی تەلەڤیزیۆنی نێودەوڵەتی سەرنجڕاکێشتر دەبوو، و ڕێگەی بە یانە بەشداربووەکان دەدا داھاتێکی زیاتر بەدەست بھێنن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|زمان=es|سەردێڕ=Siguen los contactos para hacer realidad una liga europea de fútbol|ئیش=La Vanguardia |ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ١٩٨٧|پەڕە=٤٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Doidge&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Doidge |یەکەم=Mark |سەردێڕ=Football Italia: Italian Football in an Age of Globalization|پەڕە=٤|editor=Bloomsbury|شوێن=London|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٢-٥١٩١٩-١}}&lt;/ref&gt; بۆ &quot;دڵنیایی ئابووری و بەڕێوەبردن&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|زمان=it|یەکەم=Alberto|دوایین=Costa|سەردێڕ=Intervista a Silvio Berlusconi|ئیش=Corriere della Sera|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ١٩٨٨}}&lt;/ref&gt; وا بڕیار بوو پاڵەوانێتییەکە بە ھاوتەریبی سێ پاڵەوانێتییەکەی تری ئەورووپای ئەوکات، لە وەرزی ١٩٩١-١٩٩٢ەوە بەڕێوەبچێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|زمان=it|ناونیشان=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,24/articleid,0981_01_1987_0212_0052_13574060/|سەردێڕ=Berlusconi perde Real-Napoli ma trova un alleato|ئیش=La Stampa|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ١٩٨٧|پەڕە=٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210722140153/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,24/articleid,0981_01_1987_0212_0052_13574060/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام پڕۆژەکە لە ساڵی ١٩٩١ پاشگەزبوونەوەی لێ کرا، دوای ئەوەی یوێفا سزای وەرزشیی ''ھەتاھەتایی'' بۆ یانە بەشداربووەکان ڕاگەیاند. یوێفا ھەروەھا چاکسازیی لە جامی پاڵەوانەکانی ئەورووپا کرد و قۆناغی گرووپی بۆ وەرزی ١٩٩١-١٩٩٢ زیاد کرد، کە ژمارەی یارییەکانی زیاد کرد،&lt;ref name=&quot;Del Olmo2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|زمان=es|یەکەم=José|دوایین=del Olmo|ناونیشان=https://www.cihefe.es/cuadernosdefutbol/2017/12/xxxvii-copa-de-europa-199192-fc-barcelona-espana/|سەردێڕ=XXXVII Copa de Europa 1991/92: FC Barcelona (España)|magazine=Cuadernos de Fútbol|بڵاوکەرەوە=Centro de Investigaciones de Historia y Estadística del Fútbol Español|ژمارە=٩٣|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|issn=1989-6379|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210722162101/https://www.cihefe.es/cuadernosdefutbol/2017/12/xxxvii-copa-de-europa-199192-fc-barcelona-espana/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە ساڵی ١٩٩٢ەوە ناوی پاڵەوانێتییەکەی گۆڕی بۆ چامپیۆنزلیگ.&lt;ref name=Doidge/&gt; ساڵی دواتر، لێنارت یۆھانسۆن، سەرۆکی ئەوکاتی یوێفا، پێشنیازی کرد، بەڵام بێسوود، کە چامپیۆنزلیگ، جامی براوەی جامەکان و جامی یوێفا تێکەڵ بکرێن و ببنە یەک پاڵەوانێتیی ناوازە.

سێ ساڵ دواتر، یانەکانی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|ئایاکس]]، [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]، [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]] و [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یوونایتد]] بە نھێنی پلانیان بۆ &quot;سوپەرلیگ&quot;ێک دانا، بۆ ڕکابەریکردنی چامپیۆنزلیگ. وا بڕیار بوو ٣٦ یانەی &quot;دیار&quot; لەخۆبگرێت کە دابەش کرابوون بۆ سێ گرووپ و لە کۆتایی وەرزدا قۆناغی پلەی ئۆفی ھەبوو بۆ بردنەوەی نازناوەکە.&lt;ref name=&quot;El desmarque&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=El precedente de la Superliga europea que generó la actual Champions League |زمان=es |ئیش=El desmarque |بڵاوکەرەوە=[[Mediaset España]] |ناونیشان=https://www.eldesmarque.com/actualidad/futbol/superliga/1476116-el-precedente-de-superliga-europea-de-los-90-que-genero-la-actual-champions-league%3famp=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420234223/https://eldesmarque.com/actualidad/futbol/superliga/1476116-el-precedente-de-superliga-europea-de-los-90-que-genero-la-actual-champions-league?amp=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا پاڵەوانێتییەکی دووەمیش بۆ ٩٦ تیپی تر بە ناوی &quot;پرۆکەپ&quot; (ProCup) ھەبوو، کە جێگەی جامی براوەی جامەکان و جامی یوێفای دەگرتەوە. پاڵەوانێتییە پلان بۆ داڕێژراوەکان، کە لەسەر بنەمای سیستەمی وەرزشی باکووری ئەمریکا بوو، بڕیار بوو لەلایەن کۆمپانیای ئیتاڵی میدیا پارتنەرز سپۆنسەر بکرێت.&lt;ref&gt;{{harvtxt|Vieli|2014|p=119}}&lt;/ref&gt; پڕۆژەکە دوای ئەوەی یوێفا و یەکێتییە نیشتمانییەکانی سەر بەو و فیفا سزایان بۆ ھەموو یانە بەشداربووەکان ڕاگەیاند، پاشگەزبوونەوەی لێ کرا.&lt;ref name=&quot;El desmarque&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٩٨، بیرۆکەکە ھێشتا لەلایەن میدیا پارتنەرزەوە پەرەی پێدەدرا، بەڵام ھەرگیز لە قۆناغی پلاندانان زیاتر نەڕۆیشت، دوای ئەوەی یوێفا چامپیۆنزلیگی فراوان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Football: UEFA winning 'super league' war |ئیش=The Independent |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football-uefa-winning-super-league-war-1180341.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420015227/https://www.independent.co.uk/sport/football-uefa-winning-super-league-war-1180341.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; چەندین پێشنیازی تر کران، بەڵام ھەموویان بە ھەمان شێوە نەیانتوانی ڕەزامەندیی گشتی بەدەست بھێنن.

لە ساڵی ٢٠٠٩، [[فلۆرێنتینۆ پێرێز]]، سەرۆکی ڕیال مەدرید، دەستی بە پلاندانان کرد بۆ &quot;پاڵەوانێتیی سوپەرلیگ&quot;، و ڕایگەیاند کە چامپیۆنزلیگ زۆر &quot;کۆن و کێشەدارە&quot; بۆ کوالێتیی وەرزشەکە، و &quot;ڕێگرە لەبەردەم گەشەکردنی یانەکان و پەرەپێدانی ژێرخانیان&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Bandini |یەکەم=Nicky |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Agnelli's Super League insights suggest battles with Uefa are not over |ئیش=The Guardian |ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/21/andrea-agnelli-european-super-league-insights-battles-uefa-not-over-juventus |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210421124844/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/21/andrea-agnelli-european-super-league-insights-battles-uefa-not-over-juventus |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٨، پێرێز گفتوگۆی لەگەڵ یانەکانی تری ئەورووپا دەستپێکرد، بە زۆری یانەکانی ئیسپانیا، ئینگلتەرا و ئیتاڵیا، لەبارەی بیرۆکەی پاڵەوانێتییەکی &quot;جیابوونەوە&quot; کە مەبەست لێی دابینکردنی &quot;پشتیوانیی دارایی بەھێز&quot; بوو بۆ ھەموو یانە بەشداربووەکان. یانەکانی بەشداربوو لە گفتوگۆکاندا، کە بە نھێنی ئەنجام دەدران، بە زۆری سەرنجیان لەسەر گەڕان بوو بەدوای بژاردەکاندا ئەگەر یوێفا &quot;چاکسازی&quot;ی وا لە چامپیۆنزلیگ نەکات کە بۆ ئەوان قبوڵکراو بێت.&lt;ref name=&quot;skyanon&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Splits emerge among breakaway clubs but one 'Big Six' board member vows not to back down |ئیش=Sky Sports |شوێن=London |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11095/12281068/european-super-league-splits-emerge-among-breakaway-clubs-but-one-big-six-board-member-vows-not-to-back-down |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210420143914/https://www.skysports.com/football/news/11095/12281068/european-super-league-splits-emerge-among-breakaway-clubs-but-one-big-six-board-member-vows-not-to-back-down |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; بیرۆکەی پاڵەوانێتییەکی نوێ جارێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٠ سەریھەڵدایەوە، کاتێک یانە ناودارەکانی تۆپی پێ بەھۆی قەدەغەی ھاتووچۆی [[پەتای کۆڤید-١٩]] تووشی زیانی دارایی بوون، بە تایبەتی لەگەڵ قەرزە بەردەوامەکانیاندا. [[ڕیال مەدرید]] یەکێک بوو لەوانەی کە لە ئیسپانیا زۆرترین زیانی دارایی بەرکەوت بەھۆی پەتایەکەوە، کە وایکرد پێرێز جارێکی تر بیرۆکەکە بھێنێتەوە گۆڕێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hoare |یەکەم=Liam |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=How the COIVD pandemic helped lead to Europe's Super League |newspaper=The Washington Post |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/sports/2021/04/21/super-league-soccer-covid/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210421145352/https://www.washingtonpost.com/sports/2021/04/21/super-league-soccer-covid/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ڕاگەیاندنی پاڵەوانێتییەکی نوێ لە کۆتاییدا سەرنجی کۆمپانیای وەبەرھێنانی ئەمریکی جەی پی مۆرگان چەیسی ڕاکێشا، کە بەڵێنی ٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی دا بۆ دامەزراندنی.&lt;ref name=&quot;Sky Sports FAQ&quot; /&gt;

لە ١٨ی نیسانی ٢٠٢١، لە ئێوارەی کۆبوونەوەی لیژنەی جێبەجێکاریی یوێفا کە ئامانج لێی نوێکردنەوە و فراوانکردنی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بوو تا وەرزی ٢٠٢٤-٢٠٢٥ بۆ زیادکردنی ژمارەی یارییەکان و داھاتەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dunbar |یەکەم=Graham |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=UEFA set to approve new Champions League format next week |ئیش=[[Associated Press]] |ناونیشان=https://apnews.com/article/europe-switzerland-sports-europe-325d9caf35d51941923a24938a14505d |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419001704/https://apnews.com/article/europe-switzerland-sports-europe-325d9caf35d51941923a24938a14505d |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; پێرێز &quot;پێکھێنانی سوپەرلیگ&quot;ی ڕاگەیاند، کە ھەروەھا بە &quot;سوپەرلیگی ئەورووپی&quot; یان ESL ناودەبرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sansom |یەکەم=Dan |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Florentino Perez: Real Madrid president insists European Super League will 'save football at this critical moment |ئیش=Sky Sports |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11095/12280860/florentino-perez-real-madrid-president-insists-european-super-league-will-save-football-at-this-critical-moment |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420064511/https://www.skysports.com/football/news/11095/12280860/florentino-perez-real-madrid-president-insists-european-super-league-will-save-football-at-this-critical-moment |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ڕێگەی بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانییەوە لەلایەن ئەو دوازدە یانەیەی کە واژۆیان کردبوو بۆ بەشداریکردن. ئەمانە بریتی بوون لە یانە ئینگلیزییەکان ([[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵ]]، [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]]، [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]]، [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]]، [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یوونایتد]]، و [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام ھۆتسپێر]])، یانە ئیتاڵییەکان ([[ئینتەر میلان]]، [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]]، و [[ئەی سی میلان|میلان]])، و یانە ئیسپانییەکان ([[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]، [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]، و [[ڕیال مەدرید]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kerai |یەکەم١=Husmukh |دوایین٢=Tunner |یەکەم٢=Joe |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Man Utd, Liverpool, Chelsea, Arsenal, Man City, and Tottenham agree to join European Super League |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11661/12279674/man-utd-liverpool-chelsea-arsenal-man-city-and-tottenham-agree-to-join-european-super-league |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210424175705/https://www.skysports.com/football/news/11661/12279674/man-utd-liverpool-chelsea-arsenal-man-city-and-tottenham-agree-to-join-european-super-league |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Sky Sports |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

پێرێز &quot;ھیوای&quot; خواست کە پاڵەوانێتییە نوێیەکە &quot;یاریی کوالێتی بەرزتر و سەرچاوەی دارایی زیاتر بۆ تەواوی ھەرەمی تۆپی پێ دابین بکات&quot;، و &quot;گەشەی ئابووریی زۆر گەورەتر و پشتیوانی بۆ تۆپی پێی ئەورووپا لە ڕێگەی پابەندبوونێکی درێژخایەنەوە بۆ پێدانی ھاوکاریی بێ سنوور، کە لەگەڵ داھاتەکانی خوولەکەدا گەشە دەکات&quot; دابین بکات،&lt;ref name=&quot;announcement&quot;&gt;{{Cite press release |title=Leading European football clubs announce new Super League competition |date=18 April 2021 |publisher=The Super League |url=https://thesuperleague.com/press.html |url-status=live |access-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419223112/https://thesuperleague.com/press.html |archive-date=19 April 2021}}&lt;/ref&gt; و سەرنجی نەوەی نوێی ھاندەرانی تۆپی پێ ڕابکێشێت، و ھەروەھا [[ڤاڕ]] و ناوبژیوانیش باشتر بکات.&lt;ref name=&quot;PerezCBS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mello |یەکەم=Igor |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Real Madrid's Florentino Perez defends breakaway plan, says it will save the sport |ناونیشان=https://www.cbssports.com/soccer/news/european-super-league-real-madrids-florentino-perez-defends-breakaway-plan-says-it-will-save-the-sport/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014647/https://www.cbssports.com/soccer/news/european-super-league-real-madrids-florentino-perez-defends-breakaway-plan-says-it-will-save-the-sport/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=CBS Sports}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Managing&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wiltse |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Florentino Perez' Full Interview Regarding The European Super League with El Chiringuito |ناونیشان=https://www.managingmadrid.com/2021/4/20/22392935/florentino-perez-full-interview-regarding-the-european-super-league-with-el-chiringuito |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014924/https://www.managingmadrid.com/2021/4/20/22392935/florentino-perez-full-interview-regarding-the-european-super-league-with-el-chiringuito |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Managing Madrid}}&lt;/ref&gt; لە کاتی ڕاگەیاندنەکەدا، دە لە یانە دامەزرێنەرەکان لە ١٤ یانەی سەرەوەی پۆلێنی یانەکانی یوێفا بوون، و تەنھا [[ئینتەر میلان|ئینتەر]] (پلەی ٢٦) و [[ئەی سی میلان|میلان]] (پلەی ٥٣) لە دەرەوەی ئەو بازنەیە بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Club coefficients: 2020/21 |ناونیشان=https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/#/yr/2021 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201207051344/https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/#/yr/2021 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA}}&lt;/ref&gt; ھەموو دوازدە یانەکە لە ١٦ یانەی سەرەوەی لیستی فۆربس بوون بۆ بەنرخترین یانەکانی تۆپی پێ؛&lt;ref name=&quot;value&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Business of Soccer – Full List |ناونیشان=https://www.forbes.com/soccer-valuations/list |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820010417/https://www.forbes.com/soccer-valuations/list/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ozanian |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=The World's Most Valuable Soccer Teams: Barcelona Edges Real Madrid To Land At No. 1 For First Time |ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2021/04/12/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-barcelona-on-top-at-48-billion |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420034647/https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2021/04/12/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-barcelona-on-top-at-48-billion/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Forbes}}&lt;/ref&gt; بەھای کۆی یانەکان US${{#expr:4.760+4.750+4.200+4.100+4.000+3.200+2.800+2.300+1.950+1.000+0.743+0.559 round 1}} ملیار دۆلار بوو.&lt;ref name=&quot;value&quot; /&gt;

===سەرکردایەتی===
ھاوکات لەگەڵ دەستپێکردنی سووپەرلیگ (ESL)، سەرکردایەتیی جێبەجێکاری ڕێکخراوەکەش ڕاگەیەندرا. خشتەکەی خوارەوە ئەو کارگێڕە وەرزشییانە دەخاتە ڕوو کە لە کارەکانی پاڵەوانێتییەکەدا بەشدار بوون، لەگەڵ ئەو پۆستەی کە لە وەرزشەکەدا ھەیانبووە:&lt;ref name=&quot;announcement&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Goodman |یەکەم١=Mike |دوایین٢=Mello |یەکەم٢=Igor |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Latest breakaway announcement news; FIFA, UEFA, Premier League reaction; who's in, out |ئیش=[[CBS Sports]] |ناونیشان=https://www.cbssports.com/soccer/news/european-super-league-latest-breakaway-announcement-news-fifa-uefa-premier-league-reaction-whos-in-out/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419075729/https://www.cbssports.com/soccer/news/european-super-league-latest-breakaway-announcement-news-fifa-uefa-premier-league-reaction-whos-in-out/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
! پۆست
! ناو
! ڕەگەزنامە
! پۆستەکانی تر
|-
| سەرۆک
| [[فلۆرێنتینۆ پێرێز]]
| {{ئاڵا|ئیسپانیا}}
| سەرۆکی [[ڕیال مەدرید]]
|-
| جێگری سەرۆک
| ئاندریا ئانیێلی
| {{ئاڵا|ئیتاڵیا}}
| سەرۆکی [[یوڤێنتوس]]
|-
| جێگری سەرۆک
| جۆڵ گلەیزەر
| {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}
| ھاوسەرۆکی [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یونایتد|مانچستەر یوونایتد]]
|-
| جێگری سەرۆک
| جۆن ھێنری
| {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}
| خاوەنی [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]]
|-
| جێگری سەرۆک
| ستان کرۆنکە
| {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}
| خاوەنی [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵ]]
|}
بەپێی ڕاپۆرتەکان، داوا لە گاڤین پاتەرسن، بەڕێوەبەری پێشووی ''بی تی سپۆرت''، کراوە کە پۆستی ئەفسەری باڵای جێبەجێکار وەربگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Neate |یەکەم١=Rupert |دوایین٢=Sweney |یەکەم٢=Mark |دوایین٣=Wearden |یەکەم٣=Graeme |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League clubs promised €200m-€300m 'welcome bonus' |ئیش=The Guardian |ناونیشان=https://www.theguardian.com/business/2021/apr/19/jp-morgan-european-super-league |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210424104028/https://www.theguardian.com/business/2021/apr/19/jp-morgan-european-super-league |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

===شێواز===
پاڵەوانێتییەکە پەیڕەوی لە فۆرماتی قۆناغە سەرەتاییەکانی پاڵەوانێتیی باسکەی یۆرۆلیگی ئەورووپا دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Feehely |یەکەم=Alan |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Florentino Perez on European Super League: 'The pandemic has changed everything' |ناونیشان=https://www.football-espana.net/2020/12/20/florentino-perez-on-european-super-league-the-pandemic-has-changed-everything |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210603141953/https://www.football-espana.net/2020/12/20/florentino-perez-on-european-super-league-the-pandemic-has-changed-everything |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Football Espana |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wiltse |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Florentino Perez' Full Interview regarding The European Super League with El Chiringuito |ناونیشان=https://www.managingmadrid.com/2021/4/20/22392935/florentino-perez-full-interview-regarding-the-european-super-league-with-el-chiringuito |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014924/https://www.managingmadrid.com/2021/4/20/22392935/florentino-perez-full-interview-regarding-the-european-super-league-with-el-chiringuito |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Managing Madrid |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Real Madrid president Perez: EuroLeague saved [European] basketball |ناونیشان=https://www.eurohoops.net/en/euroleague/1197674/real-madrid-president-perez-euroleague-saved-european-basketball/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210603141951/https://www.eurohoops.net/en/euroleague/1197674/real-madrid-president-perez-euroleague-saved-european-basketball/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Eurohoops |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; وابڕیار بوو ٢٠ یانە بەشداری بکەن، کە ١٥ یانەیان «ئەندامی ھەمیشەیی» و ناسراو بە «یانە دامەزرێنەرەکان» بن. یانە دامەزرێنەرەکان سەرپەرشتیی بەڕێوەچوونی پاڵەوانێتییەکەیان دەکرد، لەکاتێکدا ٥ شوێنی دیکە لەڕێگەی سیستەمێکی پاڵاوتنەوە دەدرا بەو یانانەی کە باشترین ئاستیان لە دوایین وەرزی خولی ناوخۆیی وڵاتەکەیاندا پێشکەش کردبوو.

ھەموو ساڵێک، یانەکان دابەش دەکرانە سەر ٢ گرووپی ١٠ یانەیی و بە سیستەمی خولی (چوون و گەڕانەوە) یارییان دەکرد، کە ١٨ یاریی قۆناغی گرووپەکان بوو بۆ ھەر یانەیەک. یارییەکان لە ناوەڕاستی ھەفتەدا ئەنجام دەدران بۆ ئەوەی کاریگەری لەسەر خولە ناوخۆییەکان نەبێت. لە کۆتایی قۆناغی گرووپەکان، سێ یانەی یەکەمی ھەر گرووپێک ڕاستەوخۆ سەردەکەوتن بۆ قۆناغی چارەکی کۆتایی. یانەکانی پلەی چوارەم و پێنجەمی ھەر گرووپێک لە یاریی پاشکۆی (چوون و گەڕانەوە)دا ڕووبەڕووی یەک دەبوونەوە بۆ دیاریکردنی دوو یانەی کۆتاییی چارەکی کۆتایی. بەشەکانی دیکەی پاڵەوانێتییەکە لە ماوەی چوار ھەفتەدا لە کۆتایی وەرزدا بەڕێوەدەچوون؛ قۆناغەکانی چارەکی کۆتایی و پێش کۆتایی بە شێوازی (چوون و گەڕانەوە) بوون، و یاریی کۆتایی وەک یەک یاری لە یاریگایەکی بێلایەن ئەنجام دەدرا.&lt;ref name=&quot;announcement&quot; /&gt; ھەر وەرزی پاڵەوانێتییەکە ١٩٧ یاری لەخۆدەگرت: ١٨٠ یاری لە قۆناغی گرووپەکان و ١٧ یاری لە قۆناغەکانی دەرکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rumsby |یەکەم=Ben |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=If you hated the Super League just wait until you see the new Champions League format |ئیش=The Telegraph |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/0/champions-league-changes-new-format-reforms-how-work-2024/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210521052846/https://www.telegraph.co.uk/football/0/champions-league-changes-new-format-reforms-how-work-2024/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، ڕاگەیەندرا کە کۆمپانیای سووپەرلیگی ئەورووپا، بە سەرۆکایەتیی ڕیال مەدرید، بارسێلۆنا و یوڤێنتوس، پلانیان بۆ خولێکی کراوە ھەیە کە لە دوو ئاست پێکدێت و ھەریەکەیان ٢٠ یانە لەخۆدەگرێت، بە ئامانجی ڕکابەریکردنی چامپیۆنزلیگ و یۆرۆپالیگ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Super League - Klubs geben offenbar nicht auf, Neustart geplant |زمان=de |trans-title=Super League clubs are apparently not giving up, new start planned |ناونیشان=https://www.sportschau.de/fussball/super-league-neuer-versuch-100.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027141225/https://www.sportschau.de/fussball/super-league-neuer-versuch-100.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

===گرێبەستەکان===
سووپەرلیگی ئەورووپای پێشنیارکراو (ESL) بەنیاز بوو پارەی «ھاوپشتیی» بێ سنوور پێشکەش بە یانە بەشداربووەکان بکات، کە لەگەڵ داھاتی خولەکەدا زیاد دەکات و لەو بڕە پارانە زیاتر دەبێت کە لە پاڵەوانێتییە ئەورووپییەکانی ئێستادا دەدرێن. بەپێی بەیاننامەی ڕۆژنامەوانیی خولەکە، ئەم پارانە «لە ماوەی پابەندبوونی سەرەتایی یانەکاندا زیاتر لە ١٠ ملیار [[یۆرۆ]]» دەبوون. سەرەڕای ئەوە، یانە دامەزرێنەرەکان بە کۆمەڵ بڕی ٣.٥ ملیار یۆرۆیان وەردەگرت بۆ پشتیوانیکردنی وەبەرھێنانی ژێرخانی و قەرەبووکردنەوەی کاریگەرییەکانی [[پەتای کۆڤید-١٩]].&lt;ref name=&quot;announcement&quot; /&gt;

پێکھاتەی پارەدانی پێشنیارکراو بۆ ESL بریتی بوو لە دابەشکردنی ٣٢.٥٪ی داھاتە بازرگانییەکان لەنێوان یانە دامەزرێنەرەکان و ھەموو ٢٠ یانەکە (لەگەڵ پێنج یانە بانگھێشتکراوەکە)، و ٢٠٪ی زیادەش بەپێی ئاستی یانەکان دابەش دەکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ahmed |یەکەم١=Murad |دوایین٢=Massoudi |یەکەم٢=Arash |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Leaked Super League plans reveal goal of US-style football finances |ناونیشان=https://www.ft.com/content/e80299a4-8012-447a-8512-c24e149304b1 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420120658/https://www.ft.com/content/e80299a4-8012-447a-8512-c24e149304b1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Financial Times}}&lt;/ref&gt; ١٥٪ی ماوەش بەپێی قەبارەی بینەرانی پەخشی ھەر یانەیەک تەرخان دەکرا. جگە لەوەش، ڕێگە بە یانەکان دەدرا داھاتی بلیتی یاریگا و داھاتی سپۆنسەریی تایبەت بە یانەکان بۆ خۆیان ھەڵبگرن.

ESL بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە خولەکە داھات لە سەرتاسەری بواری تۆپی پێدا زیاد دەکات و وای لێدەکات یانە گەورەکان بتوانن لە ڕێگەی پارەی گواستنەوەی یاریزانانەوە وەبەرھێنانی زیاتر لە یانە بچووکەکاندا بکەن.&lt;ref name=&quot;Managing&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Byrom |یەکەم١=David |دوایین٢=Murphy |یەکەم٢=Daniel |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Every word Florentino Perez said in explosive Super League interview |ناونیشان=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/florentino-perez-european-super-league-20422219 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014939/https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/florentino-perez-european-super-league-20422219 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Manchester Evening News}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ESL پارەی ھاوپشتیی ساڵانەی بە بڕی ٤٠٠ ملیۆن یۆرۆ پێشکەش دەکرد بۆ ھاندانی بەشداریکردن. پێشنیازەکە چارەسەرێکی بانگەشە بۆ کراوی بۆ کێشەکانی چاودێریی دارایی دەخستە ڕوو کە بەھۆی یاساکانی یاریی خاوێنی داراییی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یوێفا]] ھاتبوونە ئاراوە، ھەرچەندە ڕەخنەگران کاریگەریی ئەم پێشنیازەیان بە گومانەوە سەیر دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vaciago |یەکەم=Guido |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Cos'è veramente la Super League? Le tre risposte di Agnelli |زمان=it |journal=[[Tuttosport]] |ناونیشان=https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2021/09/29-85819283/cos_e_veramente_la_super_league_le_tre_risposte_di_agnelli |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211001155051/https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2021/09/29-85819283/cos_e_veramente_la_super_league_le_tre_risposte_di_agnelli |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٣ی نیسانی ٢٠٢١، گۆڤاری ''دێر شپیگڵ''، دوای ئەوەی بانگەشەی دەستگەیشتنی بە گرێبەستی ١٦٧ لاپەڕەیی سووپەرلیگی ئەورووپا کرد، ئاشکرای کرد کە بڕیار بووە بارسێلۆنا و ڕیال مەدرید ٦٠ ملیۆن یۆرۆ زیاتر لە یانەکانی تر لە ماوەی دوو ساڵی یەکەمدا وەربگرن، لە کاتێکدا ئەی سی میلان، ئینتەر میلان، بۆروسیا دۆرتمۆند و ئەتلەتیکۆ مەدرید بڕیار بووە پارەیەکی کەمتر لە یانەکانی تری سووپەرلیگ وەربگرن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fisher |یەکەم=Oliver |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Der Spiegel: Milan and Inter were set to get less than Juve from Super League as contract details emerge |ناونیشان=https://sempremilan.com/der-spiegel-milan-and-inter-were-set-to-get-less-than-juve-from-super-league-as-contract-details-emerge |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210426033917/https://sempremilan.com/der-spiegel-milan-and-inter-were-set-to-get-less-than-juve-from-super-league-as-contract-details-emerge |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Sempre Milan |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەی ''[[گاردیان]]'' لە ھەمان مانگدا ڕایگەیاند کە بەڵێنی ٢٠٠–٣٠٠ ملیۆن یۆرۆ وەک «پاداشتی بەخێرھاتن» بە یانەکانی سووپەرلیگ درابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Neate |یەکەم١=Rupert |دوایین٢=Sweney |یەکەم٢=Mark |دوایین٣=Wearden |یەکەم٣=Graeme |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League clubs promised €200m-€300m welcome bonus |ئیش=The Guardian |ناونیشان=http://www.theguardian.com/business/2021/apr/19/jp-morgan-european-super-league |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602050521/https://www.theguardian.com/business/2021/apr/19/jp-morgan-european-super-league |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ڕۆژنامەی ''[[مارکا (ڕۆژنامە)|مارکا]]'' ڕایگەیاند کە سزایەکی ٣٠٠ ملیۆن یۆرۆیی ھەبووە بۆ کشانەوە لە پڕۆژەکە؛ سووپەرلیگ ڕایگەیاند کە ئەو بڕە «نادروستە.» ماڵپەڕی ''Vozpópuli'' ڕایگەیاند کە «مەرجەکە پەیوەستە بەو قەرزە ٣.٢ ملیار یۆرۆییەی کە JP Morgan وەریگرتووە» بۆ «دڵنیابوونەوە لە بەردەوامیی پڕۆژەکە.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Super League deny that the penalty for leaving is 300 million euros |ئیش=Marca |ناونیشان=https://www.marca.com/en/football/international-football/2021/04/23/6082ad60268e3e8d048b4599.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602214141/https://www.marca.com/en/football/international-football/2021/04/23/6082ad60268e3e8d048b4599.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠ی ئایار، ''[[نیویۆرک تایمز]]'' پێداچوونەوەی بە گرێبەستی دامەزراندنی سووپەرلیگدا کرد و بۆی دەرکەوت کە ھەرچەندە [[فیفا]] بە ئاشکرا ڕەخنەی لە پڕۆژەکە گرتبوو، بەڵام بۆ ماوەی چەند مانگێک گفتوگۆی نھێنیی لەگەڵ دامەزرێنەرەکاندا کردبوو سەبارەت بە پەسەندکردنی پاڵەوانێتییەکە. وتارەکە ئاماژەی بەوە دابوو کە دامەزرێنەرانی سووپەرلیگ پێویستیان بە ڕێککەوتنێک ھەبووە لەگەڵ «قەوارەیەک کە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بە W01 ناونرابوو بەڵام بە ئاسانی وەک فیفا دەناسرایەوە»، و وتبووی کە ڕێککەوتنەکە «مەرجێکی سەرەکی بووە بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژەی سووپەرلیگ». ھەروەھا ڕایگەیاندبوو کە سووپەرلیگ پێشنیاری بەشداریکردنی تا ١٢ یانەی لە [[جامی جیھانیی یانەکان]]ی نوێدا کردووە، و بیری لەوە کردووەتەوە کە ڕێگە بدات فیفا ١ ملیار دۆلار وەک «پارەی ھاوپشتی» لای خۆی بھێڵێتەوە.&lt;ref name=&quot;Panja&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Panja |یەکەم=Tariq |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=The Super League Thought It Had a Silent Partner: FIFA |ئیش=The New York Times |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/05/20/sports/soccer/super-league-fifa-infantino.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210521003821/https://www.nytimes.com/2021/05/20/sports/soccer/super-league-fifa-infantino.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

لە ٣١ی ئایاری ٢٠٢١، ''El Confidencial'' ئاشکرای کرد کە دەستی بەو گرێبەستە پابەندکەرە گەیشتووە کە لە ١٧ی نیساندا لەلایەن دوازدە یانەکەوە واژۆ کرابوو. بەپێی گرێبەستەکە، یانە دامەزرێنەرەکان دەبوو خاوەنی پشکی یەکسان بن لەو کۆمپانیا بە بەرپرسیارێتیی سنووردارەدا کە بنکەکەی لە ئیسپانیایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Investment and Shareholders' Agreement Regarding the Creation of the Super League |ناونیشان=https://www.calcioefinanza.it/wp-content/uploads/2021/05/Superlega-contratto.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210531203521/https://www.calcioefinanza.it/wp-content/uploads/2021/05/Superlega-contratto.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Clifford Chance |via=Calcio e Finanza |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|پەڕە=٤}}&lt;/ref&gt; بەپێی ڕاپۆرتەکە، ھیچ پشکێک نەفرۆشرابوو، واتە نۆ یانەکەی تر، سەرەڕای کشانەوەی گشتییان، ھێشتا بەشدار بوون و چاوەڕێی بڕیاری دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا بوون، کە بڕیارەکەی بە گەورەترین حوکمی بواری تۆپی پێ لە دوای یاسای بۆسمانەوە وەسف دەکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Abad |یەکەم=Nacho |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=La Superliga no ha muerto y puede convertirse en un nuevo caso Bosman |زمان=es |ئیش=El Confidencial |ناونیشان=https://www.elconfidencial.com/deportes/futbol/2021-05-31/superliga-florentino-perez-ley-bosman_3106435/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210531183749/https://www.elconfidencial.com/deportes/futbol/2021-05-31/superliga-florentino-perez-ley-bosman_3106435/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; تەنھا ئینتەر میلان بە فەرمی بۆ مەبەستی سپۆنسەری وازی لە پڕۆژەکە ھێنابوو و ھەموو پشکەکانی فرۆشتبوو.&lt;ref name=Calabrés/&gt; دووپاتیش کرایەوە کە سزای نزیکەی ٣٠٠ ملیۆن یۆرۆیی ھەیە بۆ پێشێلکردنی گرێبەستە پابەندکەرەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=From Spain: 'The Super League is still alive, JP Morgan invests four thousand million euros. And Infantino approves' |ناونیشان=https://www.italy24news.com/sports/football/36349.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602224512/https://www.italy24news.com/sports/football/36349.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Italy24 News Sports |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; گرێبەستەکە پابەندبوونی یانەکانی بە خول و جامە ناوخۆییەکانەوە پشتڕاست کردبووەوە و ئەوەی کە سووپەرلیگ ھەرکاتێک لەلایەن یوێفا و فیفاوە دانی پێدا بنرێت دەست پێ دەکات، لەگەڵ پارێزبەندیی یاسایی لە دادگاکانی ئەورووپاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Investment and Shareholders' Agreement Regarding the Creation of the Super League |ناونیشان=https://www.calcioefinanza.it/wp-content/uploads/2021/05/Superlega-contratto.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210531203521/https://www.calcioefinanza.it/wp-content/uploads/2021/05/Superlega-contratto.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Clifford Chance |via=Calcio e Finanza |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} At pp. 4–5.&lt;/ref&gt;

لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١، ''[[زە تایمز]]'' ڕایگەیاند کە ٦ یانە ئینگلیزییەکە، کە ھێشتا ھاوخاوەن و پشکداری کۆمپانیا ئیسپانییەکە بوون، بە فەرمی لێی نەکشابوونەوە. ڕێکخەرانی پڕۆژەکە ڕایانگەیاندبوو کە پاڵەوانێتییەکە «دواجار بە شێوازێکی دەستکاریکراو دووبارە دەست پێ دەکاتەوە». سەبارەت بە گرێبەستە پابەندکەرەکە، بەپێی سەرچاوە نزیکەکان لە پڕۆژەکەوە، «ھیچ میکانیزمێک» بۆ کشانەوەی یانەکان نییە، چونکە تەنھا کۆدەنگیی تەواوی دوازدە یانە دامەزرێنەرەکە دەتوانێت پڕۆژەکە ھەڵبوەشێنێتەوە، و ھەر یانەیەک بە شێوەی تاکلایەنە بکشێتەوە، ڕووبەڕووی «سزای بێسنوور» دەبێتەوە.&lt;ref name=&quot;Dunham 2021&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dunham |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Football Super League is 'not dead, just resting' |ئیش=The Times |ناونیشان=https://www.thetimes.com/article/football-super-league-is-not-dead-just-resting-gbrp00dpv |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210620184415/https://www.thetimes.co.uk/article/football-super-league-is-not-dead-just-resting-gbrp00dpv |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

==پێشوازی و کاردانەوەکان==

===دەستە بەڕێوەبەرییەکانی تۆپی پێ===
دامەزراندنی سووپەرلیگ (ESL) بووە ھۆی ئیدانەکردنێکی بەرفراوان لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یوێفا]]، یەکێتیی تۆپی پێی ئینگلتەرا و [[پرێمیەرلیگ]]ی ئینگلتەرا، یەکێتیی تۆپی پێی ئیتالیا و [[سێریێ ئا|سێریا ئای]] ئیتاڵیا، و یەکێتیی تۆپی پێی شاھانەی ئیسپانیا و [[لا لیگا]]ی ئیسپانیا. ھەموو دەستە بەڕێوەبەرییەکان بەیاننامەیەکی ھاوبەشیان دەرکرد و تێیدا نیازی خۆیان بۆ ڕێگریکردن لە ھەر ھەنگاوێکی دیکەی پاڵەوانێتییە نوێیەکە ڕاگەیاند. یوێفا ھۆشداریدا کە ھەر یانەیەک بەشداری لە سووپەرلیگدا بکات، لە ھەموو پاڵەوانێتییەکانی تری ناوخۆیی، ئەورووپی و جیھانیی تۆپی پێ قەدەغە دەکرێت،&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stone |یەکەم=Simon |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Uefa and Premier League condemn 12 major clubs signing up to breakaway plans |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56794673 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420015107/https://www.bbc.co.uk/sport/football/56794673 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ئیش=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; و یاریزانانی یانە بەشداربووەکانیش قەدەغە دەکرێن لە نوێنەرایەتیکردنی ھەڵبژاردە نیشتمانییەکانیان لە یارییە نێودەوڵەتییەکاندا.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Statement by UEFA, the English Football Association, the Premier League, the Royal Spanish Football Federation (RFEF), LaLiga, the Italian Football Federation (FIGC) and Lega Serie A |ئیش=[[UEFA]] |ناونیشان=https://www.uefa.com/news-media/news/0268-12121411400e-7897186e699a-1000/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420015050/https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/0268-12121411400e-7897186e699a-1000/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; جگە لەوەش، یەکێتیی تۆپی پێی فەڕەنسا و خولی پیشەگەری تۆپی پێی فەڕەنسا، یەکێتیی تۆپی پێی ئەڵمانیا و [[بۆندسلیگا|خولی تۆپی پێی ئەڵمانیا]]، ھەروەھا خولی نایابی ڕووسیا و یەکێتیی تۆپی پێی ڕووسیا بەیاننامەی ھاوشێوەیان بۆ دژایەتیکردنی پێشنیازەکە بڵاوکردەوە.&lt;ref&gt;{{Cite press release |title=Communiqué de la FFF et de la LFP |date=18 April 2021 |url=https://www.lfp.fr/Articles/COMMUNIQUÉS/2021/04/18/communique-de-la-fff-et-de-la-lfp |language=fr |access-date=18 April 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420015042/https://www.lfp.fr/Articles/COMMUNIQU%C3%89S/2021/04/18/communique-de-la-fff-et-de-la-lfp |archive-date=20 April 2021 |trans-title=Press release from the FFF and the LFP |work=[[Ligue de Football Professionnel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=DFB klar gegen Konzept einer europäischen Super League |trans-title=DFB clearly against the concept of a European Super League |ئیش=[[German Football Association]] |ناونیشان=https://www.dfb.de/news/detail/dfb-klar-gegen-konzept-einer-europaeischen-super-league-226662/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420015033/https://www.dfb.de/news/detail/dfb-klar-gegen-konzept-einer-europaeischen-super-league-226662/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Рождественский |یەکەم١=Михаил |سەردێڕ=РПЛ выступила против Суперлиги |ناونیشان=https://www.championat.com/football/news-4325937-rpl-vystupila-protiv-superligi.html |وێبگە=Championat |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢١|زمان=ru |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210805195003/https://www.championat.com/football/news-4325937-rpl-vystupila-protiv-superligi.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Russian Football Union slams proposal to form European football Super League |ناونیشان=https://tass.com/sport/1279869 |وێبگە=TASS |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210805195003/https://tass.com/sport/1279869 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

یوێفا دەستبەجێ دەستیکرد بە لێکۆڵینەوە لە ئەنجامدانی چاکسازیی زیاتر لە چامپیۆنزلیگدا لە ھەوڵێکدا بە بڕی ٦ ملیار یۆرۆ بۆ ڕێگریکردن لە بەردەوامبوونی پڕۆژەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Nair |یەکەم١=Dinesh |دوایین٢=Lepido |یەکەم٢=Daniele |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=UEFA Weighs $7 Billion Centricus Deal to Stop Super League |ئیش=[[Bloomberg News]] |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-04-19/uefa-is-said-to-discuss-eu6b-financing-proposal-from-centricus |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419170902/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-04-19/uefa-is-said-to-discuss-eu6b-financing-proposal-from-centricus |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; پرێمیەرلیگ و یەکێتیی تۆپی پێی ئینگلتەرا بەیاننامەیەکیان دەرکرد و تێیدا «بەیەکدەنگ و بە توندی» دژایەتیی خۆیان بۆ خولە جیابووەوەکە ڕاگەیاند، بەڵام قەدەغەکردنی شەش یانە جیابووەوەکەیان لە پاڵەوانێتییە ناوخۆییەکان ڕەتکردەوە و پێیان باشتر بوو ڕێکاری یاسایی دژیان نەگرنەبەر.&lt;ref name=&quot;epl20apr&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: 14 Premier League clubs 'unanimously and vigorously' reject plans for competition |agency=Sky Sports |شوێن=[[London]] |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/12040/12280915/european-super-league-14-premier-league-clubs-unanimously-and-vigorously-reject-plans-for-competition |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210420143350/https://www.skysports.com/football/news/12040/12280915/european-super-league-14-premier-league-clubs-unanimously-and-vigorously-reject-plans-for-competition |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

کۆمەڵەی یانە ئەورووپییەکان (ECA) کۆبوونەوەیەکی بەپەلەی ئەنجامدا و دواتر دژایەتیی خۆی بۆ پلانەکە ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=ECA Statement |ناونیشان=https://www.ecaeurope.com/news/eca-statement/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420015004/https://www.ecaeurope.com/news/eca-statement/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=European Club Association |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ئاندریا ئانیێلی، کە ئەندامی لیژنەی جێبەجێکاری یوێفاش بوو، لەگەڵ یانە دامەزرێنەرەکانی سووپەرلیگ، بەشدارییان لە کۆبوونەوە ئۆنلاینەکەدا نەکرد. دواتر ئانیێلی دەستی لە پۆستەکانی وەک سەرۆکی ECA و ئەندامی لیژنەی جێبەجێکاری یوێفا کێشایەوە، و ھەر دوازدە یانەکەی سووپەرلیگیش لە ECA چوونە دەرەوە.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=ECA 'strongly opposes' European Super League |ئیش=[[Agence France-Presse]] |ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20210418-eca-strongly-opposes-european-super-league |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014922/https://www.france24.com/en/live-news/20210418-eca-strongly-opposes-european-super-league |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Agnelli resigns as ECA President |ئیش=Football-Italia.net |ناونیشان=https://www.football-italia.net/169373/agnelli-resigns-eca-president |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014910/https://www.football-italia.net/169373/agnelli-resigns-eca-president |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ٧ی ئایاری ٢٠٢١، یوێفا ڕێکارەکانی گەڕانەوەی نۆ یانەی بەشداربووی ئەو پاڵەوانێتییە جیابووەوەی پەسەند کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.uefa.com/news-media/news/0269-123871bd86ca-d9571aa78f72-1000--uefa-approves-reintegration-measures-for-nine-clubs-involved-in/ |سەردێڕ=UEFA approves reintegration measures for nine clubs involved in the so-called 'Super League' |وێبگە=UEFA |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210508214631/https://www.uefa.com/insideuefa/news/0269-123871bd86ca-d9571aa78f72-1000--uefa-approves-reintegration-measures-for-nine-clubs-involved-in/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; [[فیفا]] دواتر ناڕەزایەتیی خۆی لە بەرامبەر کاردانەوە نەرێنییەکان بۆ پێشنیازی ESL دەربڕی، لەگەڵ سەرۆکی [[لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی]]، [[تۆماس باک]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=FIFA disapproves of 'closed European breakaway league' |ئیش=[[Reuters]] |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/uk/fifa-disapproves-closed-european-breakaway-league-2021-04-18/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014850/https://www.reuters.com/world/uk/fifa-disapproves-closed-european-breakaway-league-2021-04-18/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Chelsea and Manchester City have Super League doubts, says executive |ئیش=The Guardian |ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2021/apr/20/chelsea-and-manchester-city-have-super-league-doubts-says-executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420103436/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/20/chelsea-and-manchester-city-have-super-league-doubts-says-executive |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; [[جیانی ئینڤانتینۆ|جیانی ئینفانتینۆ]]، سەرۆکی فیفا، لە وتارێکیدا لە کۆنگرەی یوێفای ٢٠٢١ لە مۆنترۆی سویسرا، لە وەڵامی پێشنیازەکە و ھەوڵی یانەکان بۆ مانەوە لە خولە ناوخۆییەکانیان، وتی: «ئەگەر ھەندێک ھەڵبژێرن کە ڕێگای خۆیان بگرنەبەر، ئەوا دەبێت لەگەڵ دەرەنجامەکانی ھەڵبژاردنەکەیان بژین، ئەوان بەرپرسن لە ھەڵبژاردنەکەیان. بە دیاریکراوی ئەمە واتای ئەوەیە، یان تۆ لەناوەوەیت، یان لە دەرەوەیت. ناتوانیت نیوە لەناو و نیوە لە دەرەوە بیت. دەبێت ئەمە بە تەواوی ڕوون بێت.»&lt;ref name=&quot;fifastatement&quot; /&gt;

===یانە بەشدارنەبووەکان===
داوا لە [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]]، [[بۆروسیا دۆرتمۆند]] و [[پاریس سان جێرمان]] کرا کە پەیوەندی بە ESL بکەن؛ ٣٠ ڕۆژ بە بایەرن و بۆروسیا، و ١٤ ڕۆژ بە پاریس سان جێرمان درا بۆ واژۆکردنی گرێبەستی سووپەرلیگ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Wulzinger |یەکەم١=Michael |دوایین٢=Winterbach |یەکەم٢=Christoph |دوایین٣=Pfeil |یەکەم٣=Gerhard |دوایین٤=Buschmann |یەکەم٤=Rafael |سەردێڕ=Super League: Bayern München und Borussia Dortmund sollen Gründungsmitglieder werden |ناونیشان=https://www.spiegel.de/sport/super-league-bayern-muenchen-und-borussia-dortmund-sollen-gruendungsmitglieder-werden-a-3492f301-7f3d-4bc6-8860-6205858e2eb5 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420063000/https://www.spiegel.de/sport/super-league-bayern-muenchen-und-borussia-dortmund-sollen-gruendungsmitglieder-werden-a-3492f301-7f3d-4bc6-8860-6205858e2eb5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|newspaper=Der Spiegel |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|زمان=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ='Perez lied'. Leaked document shows how many days Bayern, PSG, and BVB have left to join the Super League |ئیش=Tribuna |ناونیشان=https://tribuna.com/en/news/2021-04-20-perez-lied-leaked-document-shows-how-many-days-bayern-psg-and-bvb-have-left-to-join-the-s/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420210637/https://tribuna.com/en/news/2021-04-20-perez-lied-leaked-document-shows-how-many-days-bayern-psg-and-bvb-have-left-to-join-the-s/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; بەڵام ھەرسێکیان بەشداریکردنیان لە پاڵەوانێتییەکەدا ڕەتکردەوە و بە ئاشکرا ئیدانەی بیرۆکەکەیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Bayern, PSG reject Super League for UEFA CL |ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/uefa-champions-league/story/4365203/bayernpsg-reject-super-league-in-favour-of-champions-league |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420174810/https://www.espn.co.uk/football/uefa-champions-league/story/4365203/bayernpsg-reject-super-league-in-favour-of-champions-league |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Joyce |یەکەم=Ben |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Capitalist Greed Created the European Super League |ناونیشان=https://jacobinmag.com/2021/04/european-super-league-football-eca-uefa |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420192951/https://jacobinmag.com/2021/04/european-super-league-football-eca-uefa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=[[Jacobin (magazine)|Jacobin]]}}&lt;/ref&gt; پێرێز بانگەشەی ئەوەی کرد کە ئەو سێ یانەیە بانگھێشت نەکراون.&lt;ref name=&quot;Managing&quot; /&gt; ڕاپۆرتەکان باس لەوە دەکەن کە یانەکانی تری فەڕەنسی،&lt;ref name=&quot;nobayernpsg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Crafton |یەکەم=Adam |سەردێڕ=Bayern Munich and PSG are not backing breakaway European Super League plans |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/4217063/2021/04/18/bayern-munich-and-psg-are-not-backing-breakaway-european-super-league-plans/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420015213/https://theathletic.com/news/european-super-league-bayern-munich-psg/21wNxzwjkLkd |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ئەڵمانی،{{r|nobayernpsg}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Christenson |یەکەم=Marcus |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Bayern Munich and Borussia Dortmund not joining European Super League |ئیش=[[The Guardian]] |ناونیشان=https://theguardian.com/football/2021/apr/19/bayern-munich-and-borussia-dortmund-not-joining-european-super-league |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420015145/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/19/bayern-munich-and-borussia-dortmund-not-joining-european-super-league |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;{{r|fifastatement}} پورتوگالی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=The Athletic Staff |سەردێڕ=Porto say they will not join breakaway European Super League |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/4216972/2021/04/19/porto-say-they-will-not-join-breakaway-european-super-league/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419121646/https://theathletic.com/news/porto-european-super-league-teams/EJxxUYb0b1i1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ئیتاڵی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Statement from the Club |ناونیشان=https://www.asroma.com/en/news/2021/4/statement-from-the-club |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.asroma.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210421001106/https://www.asroma.com/en/news/2021/4/statement-from-the-club |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ھۆڵەندی ڕەتیانکردووەتەوە پەیوەندی بە پاڵەوانێتییەکەوە بکەن.&lt;ref name=&quot;fifastatement&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Panja |یەکەم=Tariq |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=FIFA Tells Super League Clubs: 'You Are In or You Are Out' |ئیش=The New York Times |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/04/20/sports/soccer/super-league-fifa-psg.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420142120/https://www.nytimes.com/2021/04/20/sports/soccer/super-league-fifa-psg.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; وێستھام یوونایتد لە ماڵپەڕی خۆیدا ڕایگەیاند کە بە توندی دژی سووپەرلیگن، و جەختی لەسەر ڕەگ و ڕیشەی کرێکاریی خۆیان و ئەو ١٥٠ یاریزانەی ئەکادیمیا کردەوە کە پەرەیان پێدراوە بۆ ئەوەی بۆ تیپی یەکەم یاری بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=West Ham United strongly oppose Super League proposals | West Ham United |ناونیشان=https://www.whufc.com/news/articles/2021/april/20-april/west-ham-united-strongly-oppose-super-league-proposals |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420130834/https://www.whufc.com/news/articles/2021/april/20-april/west-ham-united-strongly-oppose-super-league-proposals |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Whufc.com}}&lt;/ref&gt; لە بەیاننامەیەکدا، [[ئێڤەرتۆن]] ڕەخنەی لە شەش یانە گەورەکەی ئینگلتەرا گرت کە پەیوەندییان بە سووپەرلیگەوە کردووە و بە «[[خیانەتکردن]]» لە ھاندەرانی تۆپی پێی بەریتانیا تۆمەتباری کردن.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=European Super League: Spanish court tells UEFA, FIFA not to stop plans, in preliminary ruling |ناونیشان=https://news.sky.com/story/european-super-league-chairman-were-doing-this-to-save-football-12280831 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420054619/https://news.sky.com/story/european-super-league-chairman-were-doing-this-to-save-football-12280831 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Sky News}}&lt;/ref&gt; لیدز یوونایتد لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا ئاماژەی بە لیڤەرپوول کرد بە ناوی «مێرسیساید ڕێدز»، کە ئاماژەیە بۆ ناوە بێ مۆڵەتەکەی یانەکە لە زنجیرە یارییە ڤیدیۆییەکانی ''پرۆ ئێڤۆلووشن سۆکەر''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=John McGinn fires brilliant response after Leeds United troll Liverpool |ناونیشان=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/aston-villa-european-super-league-20422572 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210424160143/https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/aston-villa-european-super-league-20422572 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Birmingham Live}}&lt;/ref&gt; پێш یاریی نێوان یانەکان لە ١٩ی نیسان، یاریزانانی لیدز بە درێسی ناڕەزایەتییەوە خۆیان گەرم کرد، کە لۆگۆی چامپیۆنزلیگی لەسەر بوو لەگەڵ نووسینی 'بەدەستی بھێنە' لە پێشەوە، و 'تۆپی پێ بۆ ھاندەرانە' لە پشتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leeds players wear t-shirts in protest against European Super League: 'Earn it!' |ئیش=The Independent |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/european-super-league-leeds-shirts-b1834038.html |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220214000014/https://www.independent.co.uk/sport/football/european-super-league-leeds-shirts-b1834038.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; درێسەکان لەسەر کورسییەکانی ژووری جلگۆڕینی لیڤەرپوول دانرابوون، بەڵام یاریزانەکان لەبەریان نەکردن.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Elland Road was empty, but fans made their displeasure known |ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/english-premier-league/story/4364964/super-league-protests-overshadow-leeds-liverpool-as-fans-make-themselves-heard-outside-empty-elland-road |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014451/https://www.espn.com/soccer/english-premier-league/story/4364964/super-league-protests-overshadow-leeds-liverpool-as-fans-make-themselves-heard-outside-empty-elland-road |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN.com}}&lt;/ref&gt; باس لەوە کرا کە ئاتالانتا، کالیاری و ھێلاس ڤیرۆنا داوایان کردووە کە تیپەکانی سووپەرلیگ لە سێریا ئا قەدەغە بکرێن؛ ھێلاس ڤیرۆنا لە بەیاننامەیەکدا ڕەتیکردەوە کە داوایەکی لەو شێوەیەی لەگەڵ ئاتالانتا و کالیاریدا کردبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Il Verona risponde: 'Superlega? Nessuna richiesta di estromissione' |زمان=it |ئیش=Corriere dello Sport |ناونیشان=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/verona/2021/04/19-80956849/il_verona_risponde_superlega_nessuna_richiesta_di_estromissione_ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210425130211/https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/verona/2021/04/19-80956849/il_verona_risponde_superlega_nessuna_richiesta_di_estromissione_ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

لە ٣ی ئایار، ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەی داراییی ئیتاڵی ''Il Sole 24 Ore'' ئاماژەی بەوەدا کە پڕۆژەی سووپەرلیگ بە فەرمی لەلایەن سەرۆکی بەشی کێبڕکێ و کارەکانی سێریا ئا، ئەندریا بوتی، وەک بەدیلێک بۆ چاکسازیی چامپیۆنزلیگ کە لەلایەن یوێفاوە پلانی بۆ دانرابوو، پێشکەش بە یەکێتیی تۆپی پێی ئیتاڵیا و ھەموو ٢٠ یانە بەشداربووەکەی خولەکە کراوە لە کۆبوونەوەیەکدا لە ١٦ی شوبات.&lt;ref name=&quot;Il Sole 24 ORE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bellinazzo |یەکەم=Marco |سەردێڕ=La verità sulla Superlega. Golpe? La Serie A ne discuteva già il 16 febbraio |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://24plus.ilsole24ore.com/art/la-verita-superlega-golpe-serie-ne-discuteva-gia-16-febbraio-AEJ7QmF |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504143855/https://24plus.ilsole24ore.com/art/la-verita-superlega-golpe-serie-ne-discuteva-gia-16-febbraio-AEJ7QmF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Il Sole 24 Ore |زمان=it}}&lt;/ref&gt; بڵاوکراوەکە، کە ئاماژەی بەوەدا کە گفتوگۆی ھاوشێوە لە ھەمان کاتدا لەلایەن ئەندامانی دەستەی لالیگا، پرێمیەرلیگ و بوندسلیگاوە پێشکەش بە یانەکانی وڵاتەکانیان کراوە، ھەروەھا ئەوەشی خستەڕوو کە سێریا ئا لە ڕووی ئابوورییەوە لایەنگری پڕۆژەکە بووە و فیفاش ئاگاداری بووە، تا ئەو ڕادەیەی کە تیپی براوەی سووپەرلیگ بەشداری لە [[جامی جیھانیی یانەکان]]ی نوێدا دەکرد.&lt;ref name=&quot;Il Sole 24 ORE&quot; /&gt; سەبارەت بەمەی دواییان، ڕاپۆرتێکی ٢٠ی ئایاری ''[[نیویۆرک تایمز]]'' جەختی لە بەشداریی فیفا لە پڕۆژەی سووپەرلیگی ئەورووپادا کردەوە.&lt;ref name=&quot;Panja&quot; /&gt;

لە ٢٢ی تشرینی یەکەم، ''The Athletic'' ئەنجامی ڕاپرسییەکی بێناوی خۆی بڵاوکردەوە کە لە یانەکانی سەرتاسەری یەکێتییە ئەندامەکانی یوێفادا ئەنجامدرابوو. بەپێی ڕاپرسییەکە، ٦٦٪ی یانەکان کاردانەوەی نەرێنییان بەرامبەر ڕاگەیاندنی سووپەرلیگ ھەبووە، و ٥٦٪ی یانەکان وتوویانە کە سووپەرلیگ کاریگەریی نەرێنی لەسەر یانەکەیان دەبێت. زۆرینەیەکی کەم لە یانەکان پێیان وابوو کە بیرۆکەی سووپەرلیگ کۆتایی نەھاتووە، و زۆرێک لە یانەکان خوازیار بوون کە سووپەرلیگ تیپی زیاتر لە وڵاتانی تر لەخۆبگرێت، سیستەمی سەرکەوتن و دابەزین دابمەزرێنێت، و دابەشکردنی داھات پێداچوونەوەی بۆ بکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Brown|یەکەم=Luke|سەردێڕ=Super League survey: What the other clubs from across Europe think six months on|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/2905193/2021/10/22/super-league-survey-what-the-other-clubs-from-across-europe-think-six-months-on/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=The Athletic|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211029061417/https://theathletic.com/2905193/2021/10/22/super-league-survey-what-the-other-clubs-from-across-europe-think-six-months-on/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

===سیاسەتمەداران و حکوومەتەکان===
ژمارەیەکی زۆر لە سیاسەتمەداران لە سەرتاسەری ئەورووپادا دژایەتیی خۆیان بۆ پێشنیازەکان دەربڕی، کە دیارترینیان لەلایەن حکوومەتی بەریتانیاوە بوو، و دژایەتییەکە ھەموو پارتە سیاسییەکانی لە دژی پڕۆژەکە یەکخست. سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا [[بۆریس جۆنسن]] پێشنیازەکانی بە «زۆر زیانبەخش بۆ تۆپی پێ» ناوبرد و بەڵێنیدا کە دڵنیا بێتەوە «بەو شێوەیەی ئێستا پێشنیار کراوە، جێبەجێ ناکرێت»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Solhekol |یەکەم=Kaveh |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Boris Johnson opposes plans; 'Big Six' board member says owners 'totally committed' to the concept |ئیش=Sky Sports |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11661/12280252/european-super-league-boris-johnson-opposes-plans-big-six-board-member-says-owners-totally-committed-to-the-concept |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014852/https://www.skysports.com/football/news/11661/12280252/european-super-league-boris-johnson-opposes-plans-big-six-board-member-says-owners-totally-committed-to-the-concept |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ئەم ھەڵوێستە لەلایەن سەرۆکی ئۆپۆزیسیۆن [[کیر ستارمەر]]ەوە پشتیوانی لێکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Delaney |یەکەم=Miguel |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Keir Starmer urges government to block English clubs' involvement in European Super League |ئیش=The Independent |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/european-super-league-keir-starmer-b1834111.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420030517/https://www.independent.co.uk/sport/football/european-super-league-keir-starmer-b1834111.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; جگە لەوەش، وەزیری ڕۆشنبیری ئۆلیڤەر داودن لە بەیاننامەیەکدا بۆ ئەنجومەنی گشتیی بەریتانیا وتی کە «ئەم ھەنگاوە دژی خودی گیانی یارییەکەیە» و بەڵێنیدا «ھەرچی پێویست بێت بیکات» بۆ ڕێگریکردن لە پەیوەندیکردنی یانە ئینگلیزییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Statement by Oliver Dowden on the European Super League |ناونیشان=https://www.gov.uk/government/speeches/statement-by-oliver-dowden-on-the-european-super-league |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014918/https://www.gov.uk/government/speeches/statement-by-oliver-dowden-on-the-european-super-league |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Gov.uk|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

سەرۆکی فەڕەنسا [[ئێمانوێل ماکرۆن]] پشتیوانیی خۆی بۆ ھەڵوێستی یوێفا دەربڕی و وتی: «دەوڵەتی فەڕەنسا پشتیوانی لە ھەموو ئەو ھەنگاوانە دەکات کە لەلایەن LFP, FFF, یوێفا و فیفاوە دەگیرێنەبەر بۆ پاراستنی یەکپارچەییی پاڵەوانێتییە فیدراڵییەکان، چ نیشتمانی بن یان ئەورووپی.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=France's Macron opposes breakaway European Super League |ئیش=Reuters |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/uk/frances-macron-opposes-breakaway-european-super-league-2021-04-18/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014754/https://www.reuters.com/world/uk/frances-macron-opposes-breakaway-european-super-league-2021-04-18/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; حکوومەتی ئیسپانیا بەیاننامەیەکی دەرکرد و تێیدا ڕایگەیاند کە «پشتیوانی لە دەستپێشخەریی دروستکردنی سووپەرلیگێکی تۆپی پێ ناکات کە لەلایەن چەندین یانەی ئەورووپییەوە پەرەی پێدراوە، بە یانە ئیسپانییەکانیشەوە.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Spain opposes soccer Super League involving its star clubs trio |ئیش=Reuters |ناونیشان=https://www.reuters.com/business/retail-consumer/spanish-sports-minister-says-agreement-needed-any-soccer-league-changes-2021-04-19/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014758/https://www.reuters.com/business/retail-consumer/spanish-sports-minister-says-agreement-needed-any-soccer-league-changes-2021-04-19/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا [[ماریۆ دراگی]]ش پشتیوانی لە بڕیارەکەی یوێفا کرد و وتی «بە توندی پشتیوانی لە ھەڵوێستەکانی دەسەڵاتدارانی تۆپی پێی ئیتاڵی و ئەورووپی دەکات.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Italian PM Backs UEFA's Condemnation Of Super League |ئیش=Barron's |agency=Agence France-Presse |ناونیشان=https://www.barrons.com/news/italian-pm-backs-uefa-s-condemnation-of-super-league-01618845014?tesla=y |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014737/https://www.barrons.com/news/italian-pm-backs-uefa-s-condemnation-of-super-league-01618845014?tesla=y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

===شرۆڤەی تاکەکەسی===
سەرەڕای بانگەشەکان کە گوایە سووپەرلیگ «گرنگترین داڕشتنەوەی تۆپی پێی نوخبەی ئەورووپا دەبێت لە دوای دروستبوونی جامی ئەورووپاوە» و بانگەشەی کاریگەرییە نەرێنییەکانی ھاوشێوەی دامەزراندنی پرێمیەرلیگ بوو لە ساڵی ١٩٩٢،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Timeline: a history of TV football rights |ئیش=The Guardian |ناونیشان=https://www.theguardian.com/media/2003/feb/25/broadcasting3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131221050050/http://www.theguardian.com/media/2003/feb/25/broadcasting3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rayner |یەکەم=Stuart |ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=How Premier League threatens devastation 28 years on from its birth |ئیش=The Yorkshire Post |ناونیشان=https://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/leeds-united/how-premier-league-threatens-devastation-28-years-its-birth-2865496 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014958/https://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/leeds-united/how-premier-league-threatens-devastation-28-years-its-birth-2865496 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Panja |یەکەم١=Tariq |دوایین٢=Smith |یەکەم٢=Rory |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Europe's New Super League, Explained |ئیش=The New York Times |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/04/19/sports/soccer/super-league-explainer.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014725/https://www.nytimes.com/2021/04/19/sports/soccer/super-league-explainer.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; شرۆڤەکاران بۆچوونی جیاوازیان ھەبوو. ھەرچەندە ئاماژەیان بەوەدا کە پاڵەوانێتییە نوێیەکە مەترسیی دارایی بۆ ئەندامە دامەزرێنەرەکانی ناھێڵێت بە کارکردن لەسەر سیستەمێکی خولی نیمچە-داخراو ھاوشێوەی یۆرۆلیگی باسکە، کە ھەروەھا مەترسیی سەرنەکەوتنی یانەکان بۆ پاڵەوانێتییەکە یان دابەزینیان ناھێڵێت و سەرچاوەیەکی جێگیری داھات و بەھای زیاتریان پێدەبەخشێت، بەڵام ئاماژەیان بەوەشکرد کە کێشەی جددیی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Smith |یەکەم=Rory |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Outrage About European Super League Is Muffled by Our Cheers |ئیش=The New York Times |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/04/18/sports/soccer/super-league-real-madrid-liverpool.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014718/https://www.nytimes.com/2021/04/18/sports/soccer/super-league-real-madrid-liverpool.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Why Super League plan makes financial sense for top clubs |ئیش=BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/business-56800611 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420022133/https://www.bbc.com/news/business-56800611 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

لەکاتێکدا مارک ئیدلمان، مامۆستای یاسا لە زانکۆی سیتیی نیویۆرک، لە فۆربز نووسیبووی کە سووپەرلیگ مۆدێلی قازانج بەخشی خولە پیشەگەرەکانی ئەمریکا دەھێنێتە ئەورووپا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Edelman |یەکەم=Marc |سەردێڕ=European Super League Will Bring The Lucrative U.S. Sports Model Overseas |ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/marcedelman/2021/04/19/european-super-league-brings-lucrative-us-sports-model-overseas/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420032714/https://www.forbes.com/sites/marcedelman/2021/04/19/european-super-league-brings-lucrative-us-sports-model-overseas/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Forbes}}&lt;/ref&gt; ئیان نیکۆلاس کویلن، شرۆڤەکاری MLS و تۆپی پێی ئەمریکی بۆ ''فۆربز''، وتی کە سیستەمەکە «تێکەڵەیەکی شەڕانگێزی سیستەمەکانی خولی 'داخراو' و 'کراوە'یە کە زیانەکان دەخاتە سەر زۆربەی ھاوتاکانی لە خولە ناوخۆییەکاندا» و «بچووکترین خەڵاتی مومکین پێشکەش بە باقیی ئەورووپا دەکات بۆ پاساودانەوەی [نەبوونی جێگیری یان پشتیوانی بۆ ھەموو بەشداربووان] لەکاتێکدا قازانجە ئەگەرییەکان بۆ خۆیان قۆرخ دەکەن.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Quillen |یەکەم=Ian Nicholas |سەردێڕ=Proposed European Super League Is Not A Closed System Like Major League Soccer. It's Worse |ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/ianquillen/2021/04/19/proposed-european-super-league-is-not-a-closed-system-like-major-league-soccer-its-worse/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420003222/https://www.forbes.com/sites/ianquillen/2021/04/19/proposed-european-super-league-is-not-a-closed-system-like-major-league-soccer-its-worse/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Forbes}}&lt;/ref&gt; ئەلێکس وێب، ستوونووسی بلومبێرگ نیوز، ئارگیومێنتی ئەوەی کرد کە پرێمیەرلیگێکی لاوازکراو بەھۆی بوونی سووپەرلیگەوە دەتوانێت کاریگەریی نەرێنی لەسەر ھێزی نەرمی بەریتانیا ھەبێت.&lt;ref name=&quot;Antitrust&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Antitrust Case Against Europe's Breakaway Soccer League |ئیش=Bloomberg.com |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2021-04-19/super-league-the-case-against-europe-s-breakaway-soccer-league |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419180739/https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2021-04-19/super-league-the-case-against-europe-s-breakaway-soccer-league |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

شرۆڤەکاران ئاماژەیان بەوەشدا کە چۆن سووپەرلیگ دەتوانێت پاڵەوانێتییە ناوخۆییەکان بکاتە بێبایەخ و پلە دوو بە بەراورد لەگەڵ سووپەرلیگ، و چۆن بیرۆکەکانی پشتی سیستەمی سەرکەوتن و دابەزین لەناودەبات؛ دواتر پێرێز وەڵامی ئەمەی دایەوە بەوەی کە سووپەرلیگ سیستەمی سەرکەوتن و دابەزینی دەبێت.&lt;ref name=&quot;PerezCBS&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Panja |یەکەم١=Tariq |دوایین٢=Smith |یەکەم٢=Rory |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Europe's New Super League, Explained |ئیش=The New York Times |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/04/19/sports/soccer/super-league-explainer.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014725/https://www.nytimes.com/2021/04/19/sports/soccer/super-league-explainer.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; لە وتارێکی بۆچووندا لەلایەن ھێنری بوشنێڵ لە یاھوو سپۆرتس، پلانی پێشنیارکراو بە «قێزەون» وەسف کرا بەڵام خودی بیرۆکەکە ستایش کرا؛ بەڵام، پێکھاتەی پاڵەوانێتییەکە پێویستییەکی زۆری بە سیستەمی سەرکەوتن و دابەزین دەبێت لەسەر بنەمای ئاست لە خولە ناوخۆییەکان و چامپیۆنزلیگ، و یانەکانی سووپەرلیگ دەبێت قازانجی زیاتر لەگەڵ یانە پلە نزمەکاندا دابەش بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bushnell |یەکەم=Henry |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Soccer's Super League plan is repulsive. But a version of it could be great |ناونیشان=https://sports.yahoo.com/european-super-league-format-proposal-062952803.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419195633/https://sports.yahoo.com/european-super-league-format-proposal-062952803.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Yahoo Sports}}&lt;/ref&gt; ماریۆ سکۆنچێرتی، شرۆڤەکاری وەرزشیی ئیتاڵی، لە ''کۆریێرێ دێلا سێرا'' نووسی و سووپەرلیگی بە «بیرۆکەیەکی خاو کە دژی ھاندەرانە» ناوبرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tondo |یەکەم١=Lorenzo |دوایین٢=Jones |یەکەم٢=Sam |دوایین٣=Henley |یەکەم٣=Jon |دوایین٤=Connolly |یەکەم٤=Kate |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League faces scorn across continent |ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2021/apr/19/european-super-league-the-death-of-football-say-fans-in-italy |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420122751/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/19/european-super-league-the-death-of-football-say-fans-in-italy |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

مایکڵ کۆکس لە ''The Athletic'' ئارگیومێنتی ئەوەی کرد کە خولەکە یارمەتیدەر دەبێت لە گێڕانەوەی ھاوسەنگیی کێبڕکێ لە تۆپی پێی ئەورووپادا بەھۆی زیادبوونی جیاوازیی نێوان یانە گەورە و دەوڵەمەندەکان و یانە بچووک و ھەژارەکان لە خولە ناوخۆییەکاندا، و ئەم نایەکسانییە بەبێ سووپەرلیگ تەنھا لەگەڵ کاتدا زیاد دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Cox |یەکەم=Michael |سەردێڕ=Europe's leagues are broken – a Super League might be the only solution |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/2529349/2021/04/19/europes-leagues-are-broken-a-super-league-might-be-the-only-solution/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210423113612/https://theathletic.com/2529349/2021/04/19/europes-leagues-are-broken-a-super-league-might-be-the-only-solution/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

کاردانەوەکانی بواری تۆپی پێی ژنان زۆربەی نەرێنی بوون. چەندین شرۆڤەکار ئاماژەیان بەوەدا کە ئاماژە یەک-ڕستەییەکەی سووپەرلیگ بۆ دروستکردنی وەشانی ژنانی پاڵەوانێtiیەکە وەک بیرۆکەیەکی لاوەکی دەردەکەوت، کە ھیچ وردەکارییەکی تێدا نەبوو و زۆرێک لە یانەکانی سووپەرلیگ تیپی ژنانی تۆکمەیان نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bowes |یەکەم١=Ali |دوایین٢=Clarkson |یەکەم٢=Beth |دوایین٣=Culvin |یەکەم٣=Alex |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League failure was a lucky swerve for women's football |ناونیشان=https://theconversation.com/european-super-league-failure-was-a-lucky-swerve-for-womens-football-159473 |وێبگە=The Conversation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210513182400/https://theconversation.com/european-super-league-failure-was-a-lucky-swerve-for-womens-football-159473 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Garry |یەکەم=Tom |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=A women's European Super League feels suspiciously like an after-thought by the male club owners |ئیش=The Telegraph |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2021/04/19/womens-european-super-league-feels-suspiciously-like-after-thought/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504221039/https://www.telegraph.co.uk/football/2021/04/19/womens-european-super-league-feels-suspiciously-like-after-thought/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wrack |یەکەم=Suzanne |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League could end up halting growth of women's game |ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/19/european-super-league-could-end-up-halting-growth-of-womens-game |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429212807/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/19/european-super-league-could-end-up-halting-growth-of-womens-game |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt; [[ئادا ھیگەربێرگ]]، براوەی خەڵاتی بالۆن دۆری خانمانی ٢٠١٨ و یەکێک لە یەکەمین یاریزانە ناسراوەکانی ژنان کە دژی خولەکە قسەی کرد، لە تویتێکدا نووسی: «چاوچنۆکی داھاتوو نییە.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hruby |یەکەم=Emma |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ada Hegerberg Speaks Out on Proposed Super League |ناونیشان=https://justwomenssports.com/ada-hegerberg-speaks-out-on-proposed-super-league/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210501034907/https://justwomenssports.com/ada-hegerberg-speaks-out-on-proposed-super-league/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Just Women's Sports}}&lt;/ref&gt;

{{quote box
| width = 30%
| align = right
| quote = «دەڵێم ئەمە بیرۆکەیەکی خراپە. تۆپی پێ دەبێت یەکگرتوو بمێنێتەوە، ئەمە گرنگترین شتە. پاڵەوانێتییەکە لەسەر بنەمای شایستەیی وەرزشی و ڕێزگرتن لەو مێژووەیە کە لە تۆپی پێی ئەورووپادا دروست بووە.»
| source = —[[ئارسن ڤینگەر]]، ڕاھێنەری پێشووی [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fordham |یەکەم=John |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Former Arsenal boss Arsene Wenger calls European Super League a 'bad idea', is a threat to Premier League and calls on football to stay united |ناونیشان=https://talksport.com/football/867775/arsene-wenger-european-super-league-news-proposal |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420015122/https://talksport.com/football/867775/arsene-wenger-european-super-league-news-proposal/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ئیش=TalkSport}}&lt;/ref&gt;
}}

کاردانەوەی گاری نێڤڵ، یاریزانی پێشووی مانچستەر یوونایتد، ھاوخاوەنی ئێستای سالفۆرد سیتی و شرۆڤەکاری [[سکای سپۆرتس]]، سەرنجێکی زۆری لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بەدوای خۆیدا ھێنا. ئەو پێکھێنانی خولەکەی بە «کردەیەکی تەواو چاوچنۆکانە» ناوبرد و بە تایبەتی نائومێد بوو لە بەشداریکردنی یانە کۆنەکەی. وتیشی کە دەبێت ڕێکاری توند دژی یانە دامەزرێنەرەکان بگیرێتەبەر، لەوانە قەدەغەکردن لە پاڵەوانێتییە ئەورووپییەکان و کەمکردنەوەی خاڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=McLaughlin |یەکەم=Luke |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ='Pure greed': Gary Neville takes aim at clubs in European Super League |ئیش=The Guardian |ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2021/apr/18/gary-neville-premier-league-clubs-super-league-european-liverpool-manchester-united |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014634/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/18/gary-neville-premier-league-clubs-super-league-european-liverpool-manchester-united |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ڕۆی کین، ھاوتیپی پێشووی نێڤڵ لە یوونایتد، وتی کە پڕۆژەکە پاڵنەرەکەی پارە و چاوچنۆکییە و ستایشی بایەرن میونشنی کرد بۆ بەشدارینەکردن.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;

{{quote box
| width = 30%
| align = right
| quote = «پێمان خۆش نییە و نامانەوێت ڕووبدات. ئەمە ھەڵوێستی ھاوبەشی ئێمەیە. پابەندبوونمان بەم یانەی تۆپی پێ و ھاندەرانییەوە تەواو و بێ مەرجە.»
| source = — بەیاننامەی ھاوبەشی یاریزانانی [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]]، دوای ڕاگەیاندنی سووپەرلیگ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='We don't like it and don't want it to happen' - Liverpool players uniformly oppose Super League {{!}} Goal.com|ناونیشان=https://www.goal.com/en-ug/news/we-dont-like-it-and-dont-want-it-to-happen-liverpool-players/ni0zx19gl01ekbou0r21b22/match/8xz3wjdpa6g4br9nxbw658h78|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.goal.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203225614/https://www.goal.com/en-ug/news/we-dont-like-it-and-dont-want-it-to-happen-liverpool-players/ni0zx19gl01ekbou0r21b22/match/8xz3wjdpa6g4br9nxbw658h78|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
}}

یاریزانانی ھەڵبژاردەی پورتوگال، [[برۆنۆ فێرناندێز|برونۆ فێرناندێزی]] مانچستەر یوونایتد و ژواو کانسیلۆی مانچستەر سیتی، بوونە یەکەمین یاریزانان کە دژایەتیی پەیوەندیکردنی یانەکانی خۆیان بە خولەکەوە بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Bruno Fernandes and Joao Cancelo oppose European Super League: Dreams can't be bought |ئیش=Marca |ناونیشان=https://www.marca.com/en/football/international-football/2021/04/19/607db7ff46163fbd388b4574.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210624202529/https://www.marca.com/en/football/international-football/2021/04/19/607db7ff46163fbd388b4574.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; جەیمز میلنەر، یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستی لیڤەرپوول، لە چاوپێکەوتنێکی دوای یارییەکدا وتی کە حەزی لە سووپەرلیگ نییە و ھیوادارە ڕوونەدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Edwards |یەکەم=Andy |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Liverpool MF Milner slams Super League: &quot;Hopefully it doesn't happen&quot; |ناونیشان=https://soccer.nbcsports.com/2021/04/19/liverpool-milner-super-league-i-dont-like-it-hopefully-it-doesnt-happen/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014524/https://soccer.nbcsports.com/2021/04/19/liverpool-milner-super-league-i-dont-like-it-hopefully-it-doesnt-happen/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=NBC Sports}}&lt;/ref&gt; ڕاھێنەری لیڤەرپوول [[یورگن کلۆپ]]یش ڕەخنەی لە سووپەرلیگ گرت، ھەرچەندە وتی کە دەست لەکارناکێشێتەوە و لەبری ئەوە «بە جۆرێک لە جۆرەکان» لەگەڵ گرووپی وەرزشیی فێنوەی، کە خاوەنی یانەکەن، چارەسەری دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hunter |یەکەم=Andy |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Liverpool's Jürgen Klopp and James Milner critical of Super League plans |ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2021/apr/19/liverpools-jurgen-klopp-unimpressed-by-european-super-league-plans |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420122749/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/19/liverpools-jurgen-klopp-unimpressed-by-european-super-league-plans |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt; کاپتنی لیڤەرپوول [[جۆردن ھێندێرسۆن]] داوای کۆبوونەوەیەکی بۆ کاپتنەکانی یانەکانی پرێمیەرلیگ کرد بۆ گفتوگۆکردن لەسەر وەڵامێکی ھاوبەش.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Jordan Henderson calls emergency meeting for Premier League captains |بڵاوکەرەوە=FourFourTwo |ناونیشان=https://www.fourfourtwo.com/news/european-super-league-jordan-henderson-calls-emergency-meeting-for-premier-league-captains |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420152420/https://www.fourfourtwo.com/news/european-super-league-jordan-henderson-calls-emergency-meeting-for-premier-league-captains |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

[[تۆماس توخێل]]، ڕاھێنەری چێڵسی، وتی کە متمانەی بە یانەکەی ھەیە کە بڕیاری دروست لەبارەی سووپەرلیگەوە بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lee |یەکەم=Sam |سەردێڕ=Pep Guardiola: European Super League is 'not sport' |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/4216797/2021/04/20/pep-guardiola-european-super-league-is-not-sport/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210422012052/https://theathletic.com/news/european-super-league-guardiola-man-city/aP6f8kpcGpOX |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; [[پێپ گواردیۆلا]]، ڕاھێنەری مانچستەر سیتی، زیادی کرد کە ھەرچەندە «ئەگەر سەرکەوتن مسۆگەر بێت، ئەوە بەڕاستی وەرزش نییە»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ='It's not sport if you can't lose': Guardiola criticises Man City's Super League plan |ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2021/apr/20/pep-guardiola-manchester-city-european-super-league-not-sport-cant-lose |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420140520/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/20/pep-guardiola-manchester-city-european-super-league-not-sport-cant-lose |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Guardiola: Super League concept 'is not a sport' |ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/manchester-city/story/4365187/guardiola-critical-of-super-league-proposal-it-is-not-fair |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420151046/https://www.espn.com/soccer/manchester-city/story/4365187/guardiola-critical-of-super-league-proposal-it-is-not-fair |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN.com}}&lt;/ref&gt; بەڵام یوێفا «شکستی ھێناوە» لە پێشخستنی وەرزشەکە و دامەزراوەکانی تۆپی پێ «تەنھا بیریان لای خۆیانە.»&lt;ref name=&quot;mcpeptweet&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی تویت|ژمارە=١٣٨٤٤٨٠٧٤٤١١٩٠١٧٤٨١|بەکارھێنەر=ManCity|سەردێڕ=Coming up shortly... Pep will give us his thoughts on things ahead of Wednesday night's trip to Villa Park|نووسەر=Manchester City|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|شوێن=[[Manchester]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210420144848/https://twitter.com/ManCity/status/1384480744119017481|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://twitter.com/ManCity/status/1384480744119017481}}&lt;/ref&gt;

===کۆمپانیاکانی میدیا===
کەناڵی بەریتانی بی تی سپۆرت، کە یەکێکە لەو تۆڕانەی مافی پەخشی چامپیۆنزلیگ و پرێمیەرلیگی ھەیە، ئیدانەی سووپەرلیگی ئەورووپای کرد و ڕایگەیاند کە «دەکرێت کاریگەریی زیانبەخشی لەسەر تەندروستیی درێژخایەنی تۆپی پێ لە شانشینی یەکگرتوو ھەبێت»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanter |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=BT Sport Condemns Plans For &quot;Damaging&quot; European Super League; Sky Neutral; Amazon &amp; BBC Silent |ناونیشان=https://deadline.com/2021/04/bt-sport-condemns-european-super-league-amazon-bbc-sky-silent-1234739288/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419234430/https://deadline.com/2021/04/bt-sport-condemns-european-super-league-amazon-bbc-sky-silent-1234739288/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Deadline}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ڕکابەرەکەی سکای سپۆرتس دووپاتی کردەوە کە ھیچ گفتوگۆیەکی بۆ پەخشکردنی خولەکە ئەنجام نەداوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=European Super League: Liverpool boss Jurgen Klopp stands by opposition to breakaway competition – and was 'not involved' in plan |ناونیشان=https://news.sky.com/story/liverpool-boss-stands-by-opposition-to-super-league-and-was-not-involved-in-plans-12280679 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210423130256/https://news.sky.com/story/liverpool-boss-stands-by-opposition-to-super-league-and-was-not-involved-in-plans-12280679 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Sky News}}&lt;/ref&gt; [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ]]، کە خاوەنی مافی پەخشی پرێمیەرلیگە لە بەریتانیا، ڕایگەیاند کە ھیچ دەستێوەردانێکیان نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanter |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Amazon Says It Has &quot;Concerns&quot; About Breakaway European Super League |ناونیشان=https://deadline.com/2021/04/amazon-concerns-european-super-league-1234740168/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420142421/https://deadline.com/2021/04/amazon-concerns-european-super-league-1234740168/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Deadline}}&lt;/ref&gt; DAZN دووپاتی کردەوە کە «بە ھیچ شێوەیەک بەشدار یان ئارەزوومەندی گفتوگۆکردن نەبوون سەبارەت بە دامەزراندنی سووپەرلیگ و ھیچ گفتوگۆیەک ئەنجام نەدراوە.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wiseman |یەکەم=Andreas |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Streamer DAZN &amp; Mogul Len Blavatnik Deny Involvement In European Super League As Fury Builds |ناونیشان=https://deadline.com/2021/04/european-super-league-manutd-barcelona-real-madrid-dazn-anger-1234739114/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420055133/https://deadline.com/2021/04/european-super-league-manutd-barcelona-real-madrid-dazn-anger-1234739114/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Deadline}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Angry broadcasters condemn breakaway Super League plan |ناونیشان=https://www.abc.net.au/news/2021-04-20/angry-broadcasters-condemn-breakaway-super-league-plan/100080702 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420004446/https://www.abc.net.au/news/2021-04-20/angry-broadcasters-condemn-breakaway-super-league-plan/100080702 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=ABC}}&lt;/ref&gt; [[مێتا پلاتفۆرمز|کۆمپانیای فەیسبووکیش]] بەشداریکردنی لە گفتوگۆکانی پەخشکردندا ڕەتکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Facebook, Amazon not in discussions to broadcast Super League |ئیش=Reuters |ناونیشان=https://www.reuters.com/business/media-telecom/facebook-amazon-not-discussions-broadcast-super-league-2021-04-19/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419230911/https://www.reuters.com/business/media-telecom/facebook-amazon-not-discussions-broadcast-super-league-2021-04-19/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

میدیاپرۆ، کە خاوەنی مافی پەخشی لالیگا و چامپیۆنزلیگە لە ئیسپانیا، بە [[ڕۆیتەرز]]ی ڕاگەیاند کە «کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان گرێبەستەکانیان لەگەڵ یوێفا و خولە نیشتمانییەکاندا ناشکێنن بۆ ئەوەی پەیوەندی بە پڕۆژەی سووپەرلیگی جیابووەوەوە بکەن»، و ھەروەھا پێشبینی کرد کە سووپەرلیگ شکست دەھێنێت.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=TV stations won't break deals to broadcast Super League, says Spain's Mediapro |ئیش=Reuters |ناونیشان=https://www.reuters.com/business/media-telecom/tv-stations-wont-break-deals-broadcast-super-league-says-spains-mediapro-2021-04-19/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420111107/https://www.reuters.com/business/media-telecom/tv-stations-wont-break-deals-broadcast-super-league-says-spains-mediapro-2021-04-19/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

===کاردانەوەی ھاندەران===
کۆمەڵەی ھاندەرانی تۆپی پێی ئەورووپا (FSE)، کە دەستەیەکی نوێنەرایەتیی ھاندەرانە لە ٤٥ وڵاتی ئەندامی یوێفا، بەیاننامەیەکی دەرکرد و دژایەتیی خۆی بۆ دروستکردنی سووپەرلیگ ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ='Deduct points from the teams who signed up for it' – Neville and fans lead criticism of European Super League proposals |ناونیشان=https://www.goal.com/en/news/deduct-points-neville-criticism-european-super-league/14kpd2x70o6b01x8r2v7igfx6m |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210418234421/https://www.goal.com/en/news/deduct-points-neville-criticism-european-super-league/14kpd2x70o6b01x8r2v7igfx6m |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Goal.com}}&lt;/ref&gt; ڕاپرسییەکی خێرای YouGov کە ماوەیەکی کەم دوای ڕاگەیاندنی خولەکە ئەنجامدرا، دەریخست کە ٧٩٪ی ھاندەرانی تۆپی پێی بەریتانیا دژی سووپەرلیگن و تەنھا ١٤٪ پشتیوانییان دەربڕیوە؛ ٧٦٪ی ھاندەرانی یانە بەریتانییە بەشداربووەکانیش ناڕەزایەتییان دەربڕی، و ٢٠٪ پشتیوانییان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Snap poll: football fans overwhelmingly reject European Super League |ناونیشان=https://yougov.co.uk/topics/sport/articles-reports/2021/04/19/snap-poll-football-fans-overwhelmingly-reject-euro |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014438/https://yougov.co.uk/topics/sport/articles-reports/2021/04/19/snap-poll-football-fans-overwhelmingly-reject-euro |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=YouGov}}&lt;/ref&gt; ھاندەرانی نێودەوڵەتیی یانە بەشداربووەکان و ھەروەھا ھاندەرانی نێودەوڵەتیی تۆپی پێ کە پشتیوانی یانەیەکی دیاریکراویان نەدەکرد، بە گشتی پشتیوانییان لە سووپەرلیگ دەکرد.&lt;ref name=&quot;intsupport&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Mixed reaction from football fans around the world |ناونیشان=https://news.sky.com/story/european-super-league-mixed-reaction-from-football-fans-around-the-world-12281044 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210424111933/https://news.sky.com/story/european-super-league-mixed-reaction-from-football-fans-around-the-world-12281044 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Sky News}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە ھاندەرانی تۆپی پێ ڕەخنەیان لە بەشداریکردنی [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام ھۆتسپێر]] گرت، چونکە یانەکە لە دوای یاریی کۆتاییی جامی خولی ٢٠٠٨ەوە ھیچ نازناوێکی نەبردبووەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tottenham Hotspur's trophy-drought extended to 13 years |ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/sports/tottenham-hotspurs-trophy-drought-extended-to-13-years/2223040 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210520200440/https://www.aa.com.tr/en/sports/tottenham-hotspurs-trophy-drought-extended-to-13-years/2223040 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt; ھاندەرانی بارسێلۆنا لافیتەیەکیان بەسەر [[کامپ نۆ]]دا ھەڵواسی کە لەسەری نووسرابوو «بارسێلۆنا ژیانی ئێمەیە، نەک یاریی تۆ. نەخێر بۆ یاریکردن لە سووپەرلیگ.»&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Clark |یەکەم=Gill |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Barcelona Fans Protest Against European Super League [Look] |ناونیشان=https://heavy.com/sports/fc-barcelona/fans-protest-against-european-super-league-look/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420165442/https://heavy.com/sports/fc-barcelona/fans-protest-against-european-super-league-look/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Heavy.com}}&lt;/ref&gt;

گرووپەکانی ھاندەرانی ھەر شەش یانە ئینگلیزییەکە دژایەتیی خولەکەیان کرد و بەیاننامەیان دەرکرد و ئیدانەی پلانەکان و یانەکانیان کرد بۆ بەشداریکردنیان لە خولەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Fans of 'Big Six' united in condemnation of breakaway Superleague |ناونیشان=https://thefsa.org.uk/news/fans-of-big-six-united-in-condemnation-of-breakaway-superleague/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014612/https://thefsa.org.uk/news/fans-of-big-six-united-in-condemnation-of-breakaway-superleague/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=[[Football Supporters' Association]]}}&lt;/ref&gt; لە ١٩ی نیسان، سەرەڕای سنووردارکردنەکانی کۆڤید-١٩، نزیکەی ٧٠٠ ھاندەر لە دەرەوەی ئیلاند ڕۆد کۆبوونەوە، پێش یارییە دیاریکراوەکەی نێوان لیدز یوونایتد و لیڤەرپوول، بۆ ناڕەزایەتیدەربڕین دژی سووپەرلیگی ئەورووپا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Protest at Leeds v Liverpool match |ئیش=BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/uk-england-leeds-56805822 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014506/https://www.bbc.com/news/uk-england-leeds-56805822 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لافیتەیەک لەسەر کورسییەکان نووسرابوو «لەسەر یاریگا بەدەستی بھێنە، تۆپی پێ بۆ ھاندەرانە.»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; دواتر ''زە ئەتلەتیک'' ڕایگەیاند کە درێسەکان لەلایەن پرێمیەرلیگەوە پەسەند کرابوون.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Humayun |یەکەم=Ali |سەردێڕ=Premier League approved Leeds' Super League protest shirts |ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/4216825/2021/04/20/premier-league-approved-leeds-super-league-protest-shirts/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420093307/https://theathletic.com/news/european-super-league-leeds-shirts/K1EAD7YfgSOL |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Athletic|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠ی نیسان، زیاتر لە ھەزار ھاندەری چێڵسی پێش یاریی یانەکەیان بەرامبەر برایتن و ھۆڤ ئەلبیەن، بەشدارییان لە خۆپیشاندانەکانی دەرەوەی یاریگای ستامفۆرد بریدجدا کرد و ڕێگری لە پاسەکانی ھەردوو یانە کرا کە بچنە ناو یاریگاکەوە.&lt;ref name=&quot;chelsea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Chelsea fans protest against Super League, berate Petr Cech, ahead of meeting with Brighton |ناونیشان=https://www.eurosport.com/football/premier-league/2020-2021/chelsea-fans-protest-against-super-league-berate-petr-cech-ahead-of-meeting-with-brighton_sto8282187/story.shtml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210421020334/https://www.eurosport.com/football/premier-league/2020-2021/chelsea-fans-protest-against-super-league-berate-petr-cech-ahead-of-meeting-with-brighton_sto8282187/story.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Eurosport}}&lt;/ref&gt; ماوەیەکی کەم دواتر، بە ھاندەرە کۆبووەوەکان ڕاگەیەندرا کە چێڵسی لە سووپەرلیگ دەکشێتەوە،{{r|firstdomino}} کە بووە ھۆی خۆشی و ئاھەنگگێڕان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/video/2021/apr/20/chelsea-fan-protests-club-withdraws-european-super-league-video |سەردێڕ=Chelsea fan protests turn to celebrations as club pulls out of Super League – video |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=Having gathered outside Stamford Bridge to protest Chelsea's involvement in a European Super League, fans cheered as the news filtered through that the club are set to perform a U-turn and pull out of the breakaway competition. Chelsea were one of six English clubs along with three teams from both Spain and Italy who signed up to the plans. |وێبگە=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210423235018/https://www.theguardian.com/football/video/2021/apr/20/chelsea-fan-protests-club-withdraws-european-super-league-video |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==پاشھاتەکان==
===کێشە یاساییەکان===
لە ١٩ی نیسانی ٢٠٢١، ئەلێکساندەر چێفێرین ڕایگەیاند کە یوێفا لە ڕۆژی دواتردا دەست بە «ھەڵسەنگاندنی یاسایی» دەکات و ڕێکخراوەکە ھەوڵدەدات «بە زووترین کات» دوازدە یانەکەی سووپەرلیگ قەدەغە بکات. بەڵام، سووپەرلیگ بە یوێفا و فیفای ڕاگەیاند کە دەستیان بە ڕێکاری یاسایی کردووە بۆ ڕێگریکردن لە پووچەڵکردنەوەی پاڵەوانێتییەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Harris |یەکەم١=Rob |دوایین٢=Dunbar |یەکەم٢=Graham |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=UEFA could ban Super League players from Euro 2020, WCup |ئیش=[[Associated Press]] |ناونیشان=https://apnews.com/article/uefa-could-ban-super-league-players-euro-2020-world-cup-749ce4257b0f9a17b3fc34d60cccd00c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420122731/https://apnews.com/article/uefa-could-ban-super-league-players-euro-2020-world-cup-749ce4257b0f9a17b3fc34d60cccd00c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; یێسپەر مۆلەر، سەرۆکی یەکێتیی تۆپی پێی دانیمارک و ئەندامی لیژنەی جێبەجێکاری یوێفا، ڕایگەیاند کە پێشبینی دەکات سێ یانەکەی سووپەرلیگ لە قۆناغی پێش کۆتایی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠-٢٠٢١|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠-٢٠٢١]] (چێڵسی، مانچستەر سیتی و ڕیال مەدرید) تا ٢٣ی نیسان لە پاڵەوانێتییەکە دەربکرێن. جگە لەوەش، پێشبینی دەکرد ئارسناڵ و مانچستەر یوونایتدیش لە قۆناغی پێش کۆتایی خولی ئەورووپای ٢٠٢٠-٢٠٢١ دەربکرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Halkier |یەکەم١=Emil |دوایین٢=Liniger |یەکەم٢=Henrik |دوایین٣=Højris Schmidt |یەکەم٣=Asbjørn |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=DBU-formand forventer, at Uefa kyler fodboldgiganter ud af Champions League på fredag |زمان=da |trans-title=DBU chairman expects UEFA to throw football giants out of the Champions League on Friday |ئیش=[[DR (broadcaster)|DR]] |ناونیشان=https://www.dr.dk/sporten/fodbold/dbu-formand-forventer-uefa-kyler-fodboldgiganter-ud-af-champions-league-paa-fredag |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420122734/https://www.dr.dk/sporten/fodbold/dbu-formand-forventer-uefa-kyler-fodboldgiganter-ud-af-champions-league-paa-fredag |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە وەڵامدا، سەرۆکی سووپەرلیگ [[فلۆرێنتینۆ پێرێز]] وتی کە ئەمە «مەحاڵە» و یاسا دەیانپارێزێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rapp |یەکەم=Timothy |سەردێڕ=Real Madrid's Florentino Perez Defends Super League Proposal amid Backlash |ناونیشان=https://bleacherreport.com/articles/2940487-real-madrids-florentino-perez-defends-super-league-proposal-amid-backlash |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420014508/https://bleacherreport.com/articles/2940487-real-madrids-florentino-perez-defends-super-league-proposal-amid-backlash |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Bleacher Report}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Perez: UCL won't kick out Super League teams |ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/real-madrid/story/4364933/real-madrids-perez-says-uefa-wont-kick-super-league-teams-out-of-champions-league |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420122736/https://www.espn.com/soccer/real-madrid/story/4364933/real-madrids-perez-says-uefa-wont-kick-super-league-teams-out-of-champions-league |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠ی نیسان، ESPN ڕایگەیاند کە یوێفا بڕیاریداوە یانەکانی سووپەرلیگ لە [[خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا|چامپیۆنزلیگ]] و [[خولی ئەورووپا|یۆرۆپالیگ]] قەدەغە نەکات و یارییەکان وەک خۆیان بەڕێوەدەچن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Sources: UCL semifinals to go ahead as planned |ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/uefa-champions-league/story/4365074/champions-league-semis-with-european-super-league-rebels-to-go-ahead-sources |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420180242/https://www.espn.co.uk/football/uefa-champions-league/story/4365074/champions-league-semis-with-european-super-league-rebels-to-go-ahead-sources |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN.com}}&lt;/ref&gt;

ھەروەھا سووپەرلیگ ئەو مشتومڕەی دروست کرد کە ئایا یاساکانی دژە-قۆرخکاری (anti-trust) پێشێل دەکات یان نا، چونکە ڕەفتاری بازرگانیی تێدایە کە گوایە بۆ کەمکردنەوەی کێبڕکێ دانراوە، ئەمەش بە دروستکردنی بازاڕێکی پارێزراو کە ڕێگری لە ھاتنەژوورەوەی لایەنەکانی تر دەکات و لەوانەیە ببێتە ھۆی سنووردارکردنی کێبڕکێ. [[لێژنەی ئەورووپی|کۆمیسیۆنی ئەورووپا]] ڕایگەیاند کە پلانی نییە لێکۆڵینەوە لە سووپەرلیگ بکات لەسەر پێشێلکارییەکانی دژە-قۆرخکاری. ئەلێکس وێب، وتارنووسی بلومبێرگ نیوز، ئەو بۆچوونەی خستەڕوو کە لێکۆڵینەوەنەکردنی کۆمیسیۆنی ئەورووپا پاساوی ھەبووە؛ چونکە ئەگەر کەیسێک دژی سووپەرلیگ شکستی بھێنایە، لایەنەکانی تر دەیانتوانی کەیسەکە وەک چاوپۆشیکردن لە سووپەرلیگ لێکبدەنەوە، و کۆمیسیۆنی ئەورووپاش ڕەنگە ڕووبەڕووی کاردانەوەی توندی جەماوەری ببێتەوە.&lt;ref name=&quot;Antitrust2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.politico.eu/article/eu-holds-off-competition-powers-over-proposed-football-super-league/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420021640/https://www.politico.eu/article/eu-holds-off-competition-powers-over-proposed-football-super-league/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=[[Politico]] |سەردێڕ=EU holds off on using competition powers over proposed football Super League |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

پارێزەری وەرزشی، دانیاڵ گی، بۆچوونی خۆی وادەربڕی کە [[یوفا]] و سووپەرلیگی ئەورووپی، و ھەروەھا کۆمەڵەی یانەکانی ئەورووپا، [[فیفا]] و فیفپرۆ، تێوەگلاون لە &quot;یارییەکی دانوستانی پڕ مەترسی&quot;دا، و دەستپێکردنی سووپەرلیگ مسۆگەر نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11095/12280085/european-super-league-what-will-impact-be-on-premier-league-champions-league-euros-and-more |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420122743/https://www.skysports.com/football/news/11095/12280085/european-super-league-what-will-impact-be-on-premier-league-champions-league-euros-and-more |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Sky Sports |سەردێڕ=European Super League: What will impact be on Premier League, Champions League, Euros and more? |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جێرەینت ھیوز، پەیامنێری سکای سپۆرتس، بە ئاماژەدان بە گفتوگۆیەک لەگەڵ پارێزەرێکی نەناسراودا، ڕایگەیاند کە مشتومڕە سەرەکییەکانی ھەردوو لا پەیوەست دەبن بە یاسای کێبڕکێوە؛ یوفا ئەو بەڵگەیە دەھێنێتەوە کە سووپەرلیگ لە کردەوەدا دەبێتە خولێکی داخراو و خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات لەلایەن یانە بەشداربووەکانەوە، لە کاتێکدا سووپەرلیگ ئەو بەڵگەیە دەھێنێتەوە کە ئەو مەرجە سنووردارکەرانەی یوفا یان فیفا دەیسەپێنن، دژە-کێبڕکێن. ھیوز ھەروەھا وتیشی، بەپێی بۆچوونی پارێزەرەکە، لە کەیسێکی گریمانەییدا و بەپێی یاسای یەکێتیی ئەورووپای ئێستا، سووپەرلیگ ئەگەری بردنەوەی کەمێک زیاترە؛ بەڵام ئەگەر گۆڕانکاری لە شێوازی لێکدانەوەی یاسای یەکێتیی ئەورووپادا بکرێت، ئەوا یوفا دەتوانێت براوە بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=vdY3wsg_17E |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420122846/https://www.youtube.com/watch?v=vdY3wsg_17E |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Sky Sports |لە=timecode 5:10 |via=YouTube |سەردێڕ=UEFA want to ban European Super League players from their competitions |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠ی نیسان، دادگایەکی بازرگانیی ئیسپانی لە مەدرید بڕیارێکی پێشوەختەی زۆر بەپەلەی دەرکرد کە بەھای یاسایی لە سەرتاسەری یەکێتیی ئەورووپادا ھەیە، و بڕیاریدا کە یوێفا و فیفا و ھەر دەستەیەکی تری تۆپی پێی پەیوەندیدار ناتوانن لێدوان و چاوپێکەوتنی ڕۆژنامەوانی دژی پڕۆژەی سووپەرلیگ بڵاوبکەنەوە، ناتوانن ڕێگری لە دەستپێکردنی بکەن و ناتوانن ھیچ کام لە یانە دامەزرێنەرەکان، بەڕێوەبەران و یاریزانانیان سزا بدەن،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Juzgado de lo mercantil nº 17 de Madrid |سەردێڕ=Pieza de Medidas Cautelares 150/2021 – 0001 (Medidas Cautelares Previas LEC 727) |ناونیشان=http://ep00.epimg.net/descargables/2021/04/20/ee6da19608b8bcb2cceabcfef4fa4bce.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420175252/http://ep00.epimg.net/descargables/2021/04/20/ee6da19608b8bcb2cceabcfef4fa4bce.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|پەڕەکان=١٤–١٥|زمان=es |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ئەمەش لەسەر بنەمای مادەکانی ٤٥، ٤٩، ٥٦ و ٦٣ی پەیماننامەی کارکردنی یەکێتیی ئەورووپا،&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Juzgado de lo mercantil nº 17 de Madrid |سەردێڕ=Pieza de Medidas Cautelares 150/2021 – 0001 (Medidas Cautelares Previas LEC 727) |ناونیشان=http://ep00.epimg.net/descargables/2021/04/20/ee6da19608b8bcb2cceabcfef4fa4bce.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420175252/http://ep00.epimg.net/descargables/2021/04/20/ee6da19608b8bcb2cceabcfef4fa4bce.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|پەڕە=١٢|زمان=es}}&lt;/ref&gt; تاوەکو دادگا بە تەواوی لە کەیسەکە دەکۆڵێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Juzgado de lo mercantil nº 17 de Madrid |سەردێڕ=Pieza de Medidas Cautelares 150/2021 – 0001 (Medidas Cautelares Previas LEC 727) |ناونیشان=http://ep00.epimg.net/descargables/2021/04/20/ee6da19608b8bcb2cceabcfef4fa4bce.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420175252/http://ep00.epimg.net/descargables/2021/04/20/ee6da19608b8bcb2cceabcfef4fa4bce.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|زمان=es |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Spanish court tells UEFA, FIFA not to stop Super League |ئیش=The Times of India |ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/spanish-court-tells-uefa-fifa-not-to-stop-super-league/articleshow/82166510.cms |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420161114/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/spanish-court-tells-uefa-fifa-not-to-stop-super-league/articleshow/82166510.cms |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣، دادگای دادی ئەورووپا لە بەرژەوەندیی سووپەرلیگ بڕیاریدا و ڕایگەیاند کە یاساکانی یوێفا و فیفا کە یانەکان لە بەشداریکردن لە پاڵەوانێتییە ڕکابەرەکان قەدەغە دەکەن، خۆسەپێنەر و بێپاساو بوون.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=European Super League ban unlawful, says court |ئیش=BBC Sport |ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/67783970 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231221093713/https://www.bbc.com/sport/football/67783970 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ئایار، دادگای بازرگانیی ئیسپانیا پرسیارێکی سەرەتایی ئاراستەی دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا (CJEU) کرد، سەبارەت بەوەی کە ئایا فیفا و یوفا مادەکانی ١٠١ و ١٠٢ی پەیماننامەی کارکردنی یەکێتیی ئەورووپا (TFEU)یان پێشێل کردووە یان نا،&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Soccer-Madrid judge asks top EU Court to decide on Super League legality|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/soccer-europe-breakaway-idUSL1N2N00R3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602213454/https://www.reuters.com/article/soccer-europe-breakaway-idUSL1N2N00R3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; وێڕای سەرکۆنەکردنی پێگەی قۆرخکاریی یوفا وەک تاکە دەزگای بەڕێوەبەر، سزایی و تاکە دابەشکەری داھاتی یانەکان، کە تۆمەتێکی سێ لایەنەیە و بەپێی یاسای کێبڕکێی یەکێتیی ئەورووپا بە نایاسایی دادەنرێت. دادگاکە ھەروەھا خراپ بەکارھێنانی پێگەی باڵادەستی یوفای سەرکۆنە کرد لە دژایەتیکردنی پڕۆژەی سووپەرلیگدا، وەک بەکارھێنانی ناچارکردن بۆ فشارخستنە سەر یانە دامەزرێنەرەکان تاکوو واز لە پڕۆژەکە بھێنن لە بەرژەوەندیی یوفا، بڵاوکردنەوەی سزا دژی نۆ یانەی دامەزرێنەر (ئاڕسناڵ، ئەتلەتیکۆ مەدرید، چێڵسی، ئینتەر میلان، لیڤەرپوول، مانچستەر سیتی، مانچستەر یونایتد، ئەی سی میلان و تۆتنھام ھۆتسپێر)، و ھەڕەشەکردن بە دوورخستنەوەیان بۆ ماوەی دوو ساڵ لە ھەموو پاڵەوانیەتییەکانی یوفا دژی سێ یانەکەی کە ھێشتا چالاک بوون (بەرشەلۆنە، یوڤێنتوس و ڕیال مەدرید) لەسەر بنەمای پێشێلکاریی گریمانەیی مادەکانی ٤٩ و ٥١ی پەیڕەوی یوفا،&lt;ref name=&quot;TMAD17&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Juzgado de lo mercantil nº 17 de Madrid |ناونیشان=http://ep00.epimg.net/descargables/2021/04/20/ee6da19608b8bcb2cceabcfef4fa4bce.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420175252/http://ep00.epimg.net/descargables/2021/04/20/ee6da19608b8bcb2cceabcfef4fa4bce.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|پەڕە=٨|زمان=es |سەردێڕ=Pieza de Medidas Cautelares 150/2021 – 0001 (Medidas Cautelares Previas LEC 727) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە لەلایەن سووپەرلیگەوە وەک قۆرخکاری ناڕەزایەتییان لەسەر دەربڕدراوە، چونکە کۆنترۆڵی تەواوی تۆپی پێی ئەورووپایان داوەتە دەست یوفا.&lt;ref name=&quot;TMAD17&quot; /&gt; بە سەپاندنی سزا، یوفا فەرمانە کاتییەکەی (injunction) پشتگوێ خست کە پێشتر لەلایەن دادگای ئیسپانیاوە نزیکەی مانگێک پێشتر تۆمار کرابوو، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کەیسەکە ببرێتە دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.italy24news.com/business/50688.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210518170459/https://www.italy24news.com/business/50688.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Italy24 News Sport |سەردێڕ=Super League-UEFA, the clash arrives at the EU Court of Justice |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters&quot; /&gt; لە ٧ی حوزەیران، وەزارەتی دادی و پۆلیسی فیدراڵیی سویسرا ھەردوو دەستەی بەڕێوەبەری (یوفا و فیفا) ئاگادار کردەوە و فەرمانی پێکردن کە سزاکان جێبەجێ نەکەن دژی بەرشەلۆنە، یوڤێنتوس و ڕیال مەدرید.&lt;ref name=&quot;Cadena Ser&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=UEFA y FIFA no pueden tomar represalias contra los clubes de la Superliga|زمان=es|بڵاوکەرەوە=Cadena Ser|ناونیشان=https://www.cadenaser.com/programa/2021/06/07/carrusel_deportivo/1623019964_535881.amp.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210607010747/https://cadenaser.com/programa/2021/06/07/carrusel_deportivo/1623019964_535881.amp.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٧ی ئەیلوول، دوای ئەوەی یوفا ئۆڵتیماتۆمێکی لە دادگای بازرگانیی ئیسپانیاوە پێگەیشت بۆ قەدەغەکردنی ھەر ڕێکارێکی سزایی دژی بەرشەلۆنە، یوڤێنتوس و ڕیال مەدرید، و پووچەڵکردنەوەی سزاکانی دژی یانەکانی تری پەیوەست بە سووپەرلیگ؛ دەستەی بەڕێوەبەری ئەورووپی ڕایگەیاند کە دەستی لە ڕێکارە یاساییەکانی دژی سێ یانەکە ھەڵگرتووە و داوای پارەی ئەو بڕە پارانە ناکات کە نۆ یانەکەی تر پێشکەشیان کردبوو.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/uefa-champions-league/story/4485318/super-league-rebels-real-madridbarcelonajuventus-wont-see-uefa-action |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210928002432/https://www.espn.com/soccer/uefa-champions-league/story/4485318/super-league-rebels-real-madridbarcelonajuventus-wont-see-uefa-action |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN.com |سەردێڕ=No case vs. Super League trio Real, Barca, Juve |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Whitehead|یەکەم=Jacob|سەردێڕ=UEFA abandons ESL disciplinary action against Barcelona, Real, and Juventus|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/4196398/2021/09/27/uefa-abandons-esl-disciplinary-action-against-barcelona-real-and-juventus/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210928002441/https://theathletic.com/news/uefa-abandons-esl-disciplinary-action-against-barcelona-real-and-juventus/Jt6x8JLuR4EV|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەردوو یوفا و لالیگا تانەیان لە دادوەر ڕویز دی لارا داوە، و بەڵگەیان ھێنایەوە کە ناوبراو بێلایەن نییە و لە جێبەجێکردنی ئەرکی دادوەرییدا، لایەنگرییەکی ڕوونی بۆ داواکارییەکانی داواکارەکە، کۆمپانیای سووپەرلیگی ئەورووپا (ESL)، ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://apnews.com/article/soccer-sports-la-liga-serie-a-madrid-c5f60b48258adf966adaabae6f4863af |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211005163341/https://apnews.com/article/soccer-sports-la-liga-serie-a-madrid-c5f60b48258adf966adaabae6f4863af |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=AP NEWS |سەردێڕ=UEFA motion to remove Spanish judge from Super League case |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=planetstoryline |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://planetstoryline.com/laliga-and-uefa-ask-to-challenge-the-investigating-judge-in-the-superliga-case/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211005163343/https://planetstoryline.com/laliga-and-uefa-ask-to-challenge-the-investigating-judge-in-the-superliga-case/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Planet Storyline |سەردێڕ=LaLiga and UEFA ask to challenge the investigating judge in the Superliga case |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ئەتاناسیۆس ڕانتۆس، ڕاوێژکاری گشتی بۆ دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا (CJEU)، ڕاپۆرتێکی دەرکرد و تێیدا ڕایگەیاند کە ڕێساکانی فیفا و یوفا «ھاوگونجاون لەگەڵ یاسای کێبڕکێی یەکێتیی ئەورووپادا»، و بڕیاری کۆتایی لەلایەن ژووری گەورەی دادگاوە لە سەرەتادا چاوەڕوان دەکرا لە بەھاردا ڕابگەیەنرێت بەڵام ھێشتا ڕانەگەیەندراوە. بەپێی ڕاپۆرتەکەی پارێزەر ڕانتۆس، ڕێساکانی فیفا و یوفا ناکۆک نین لەگەڵ یاساکانی کێبڕکێی یەکێتیی ئەورووپادا و، جگە لەوەش، یەکێتییە نیشتمانییەکان دەسەڵاتی ڤیتۆکردنی بەشداریی ئەو یانانەیان ھەیە کە لە سووپەرلیگدا کێبڕکێ دەکەن. دوای پێشکەشکردنی بۆچوونەکەی، بڕیارەکەی ڕاوێژکاری گشتی ھەمیشە ھاوتای بڕیاری دادوەرەکان نییە، بەڵام دەگوترێت بەزۆری لە نزیکەی ٨٠٪ی کاتەکاندا لەگەڵیدا ھاوڕان. سەرچاوە یاساییەکانی یوفا پێشنیاری ئەوە دەکەن کە دادوەرەکان بە ئەگەری زۆرەوە شوێن ڕوانگەی ڕاوێژکارە گشتییەکە دەکەون، ئەمەش بەھۆی شێوازی بەھێزی پێشکەشکردنی بۆچوونەکەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Gómez |یەکەم١=Manuel V. |دوایین٢=Moñino |یەکەم٢=Ladislao J. |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://elpais.com/deportes/2022-12-15/el-abogado-de-la-ue-concluye-que-fifa-y-uefa-pueden-sancionar-a-los-clubes-de-futbol-que-participen-en-la-superliga.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230116095234/https://elpais.com/deportes/2022-12-15/el-abogado-de-la-ue-concluye-que-fifa-y-uefa-pueden-sancionar-a-los-clubes-de-futbol-que-participen-en-la-superliga.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=El País |زمان=es |سەردێڕ=El abogado de la UE da la razón a la FIFA y a la UEFA y les permite sancionar a los clubes que participen en la Superliga |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، دادگایەکی [[مەدرید]] پشتیوانی لە فەرمانێکی پێشووتر کرد کە داوای لە فیفا و یوفا دەکرد ھەڕەشەی سزادانی ئەو یانە و یاریزانانە نەکەن کە بەشداری لە پڕۆژەکەدا دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Soccer Super League Gets Spanish Boost in Clash With UEFA, FIFA|ئیش=Bloomberg.com|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-31/soccer-super-league-gets-spanish-boost-in-clash-with-uefa-fifa|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231222112918/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-31/soccer-super-league-gets-spanish-boost-in-clash-with-uefa-fifa|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیفا و یوفا بەوە وەسف کراون کە «ھەوڵی پاراستنی قۆرخکاری دەدەن» و «پێگەی باڵادەستیی خۆیان خراپ بەکاردەھێنن» دژی سووپەرلیگی ئەورووپی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.as.com/soccer/spanish-court-rules-in-favour-of-the-european-super-league-n/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230609083439/https://en.as.com/soccer/spanish-court-rules-in-favour-of-the-european-super-league-n/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Diario AS |سەردێڕ=Spanish court rules in favour of the European Super League |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا لە ٢١ی کانوونی یەکەمدا لە بەرژەوەندیی سووپەرلیگ بڕیاری دا و ڕایگەیاند کە ئەو یاسایانەی یوفا و فیفا کە یانەکان قەدەغە دەکەن لە چوونە پاڵ پاڵەوانێتییە ڕکابەرەکان، ھەڕەمەکی و بێ پاساو بوون.&lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=European Super League ban unlawful, says court|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/67783970|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231221093713/https://www.bbc.com/sport/football/67783970|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

===گۆڕانکارییە سەرەکییەکان===
سووپەرلیگ، بە سەرپەرشتیی فلۆرێنتینۆ پێرێزی ڕیال مەدرید و ئاندریا ئەنێلیی یوڤێنتوس، ماوەی سێ ساڵ کاری لەسەر دەکرا؛ بەڵام قۆناغە کۆتاییەکانی بەپەلە ئەنجام دران، و وا دەرکەوت ھاوپەیمانیی نێوان دوازدە یانەکە، لەبری ئەو پانزەیەی کە لە بنەڕەتدا پلانی بۆ دانرابوو، لەژێر فشاردا دروست کرابێت. ڕاگەیاندنەکە بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو پلانی بۆ خراپ داڕێژرابوو، لە ناوەڕۆکی ڕاستەقینە بەتاڵ بوو، و ھاوپەیمانییەکە، کە ئەگەری ھەڵوەشانەوەی ھەبوو لەژێر فشاردا، بەخێرایی ھەڵوەشایەوە.&lt;ref name=&quot;emperor2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lowe |یەکەم=Sid |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/22/florentino-perez-the-emperor-who-wanted-more-but-lost-for-once |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423100535/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/22/florentino-perez-the-emperor-who-wanted-more-but-lost-for-once |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Guardian |سەردێڕ=Florentino Pérez: the emperor who wanted more but lost for once}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠ی نیسانی ٢٠٢١ کاتژمێر ٧{{nbsp}}ی ئێوارە بە کاتی [[جی ئێم تی|GMT]]،{{r|skytime}} چێڵسی بە ئاشکرا نیازی خۆی بۆ کشانەوە لە سووپەرلیگ نیشان دا، دوای ئەوەی سەرۆکی یانەکە بروس بەک لەگەڵ یاریزاناندا کۆبووەوە.&lt;ref name=&quot;firstdomino&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Steinberg|یەکەم١=Jacob|دوایین٢=Ames|یەکەم٢=Nick|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Chelsea to withdraw from European Super League amid fan protests|ئیش=The Guardian|شوێن=London|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/20/chelsea-to-withdraw-from-european-super-league-amid-fan-protests|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210420185756/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/20/chelsea-to-withdraw-from-european-super-league-amid-fan-protests|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/4216756/2021/04/20/chelsea-to-withdraw-from-european-super-league/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420183408/https://theathletic.com/news/european-super-league-chelsea/cAehpNnJ20Dk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Athletic |سەردێڕ=Chelsea to withdraw from European Super League |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سی خولەک دواتر، مانچستەر سیتی یەکەم یانە بوو کە بە فەرمی ڕێکارەکانی کشانەوەی لە سووپەرلیگ دەستپێکرد. ئاڕسناڵ، لیڤەرپوول، مانچستەر یونایتد، و تۆتنھام ھۆتسپێر دوای ماوەیەکی کەم ھەمان ھەنگاویان نا، لەکاتێکدا چێڵسی دوا یانەی ئینگلیزی بوو کە لە کاتە سەرەتاییەکانی ٢١ی نیساندا بە فەرمی کشانەوەی خۆی ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;skytime&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: John W Henry apologises to Liverpool's fans, players and staff for signing up to competition|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11669/12282274/european-super-league-john-w-henry-apologises-to-liverpools-fans-players-and-staff-for-signing-up-to-competition|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210421121210/https://www.skysports.com/football/news/11669/12282274/european-super-league-john-w-henry-apologises-to-liverpools-fans-players-and-staff-for-signing-up-to-competition|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Christenson|یەکەم=Marcus|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=England's big six pull out of European Super League: what they said|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/21/englands-big-six-pull-out-of-european-super-league-what-they-said|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423145007/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/21/englands-big-six-pull-out-of-european-super-league-what-they-said|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ھەمان ڕۆژ، ئەتلەتیکۆ مەدرید، ئینتەر میلان و ئەی سی میلان کشانەوەی خۆیان پشتڕاست کردەوە.{{r|agnellicantproceed}} دوای سێ ڕۆژ لە دامەزراندنی، نۆ یانە لە کۆی دوازدە یانەکە پلانی کشانەوەی خۆیان ڕاگەیاندبوو، و تەنھا یوڤێنتوس، بەرشەلۆنە، و ڕیال مەدرید مابوونەوە.&lt;ref name=&quot;consequences2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Aarons|یەکەم=Ed|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ='Suffer consequences': Uefa to discuss punishments for Super League rebels|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/22/suffer-consequences-uefa-to-discuss-punishments-for-super-league-rebels|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210422155640/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/22/suffer-consequences-uefa-to-discuss-punishments-for-super-league-rebels|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ='Historic opportunity': Barcelona stay committed to European Super League|agency=[[Reuters]]|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/22/historic-opportunity-barcelona-stay-committed-to-european-super-league|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423100522/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/22/historic-opportunity-barcelona-stay-committed-to-european-super-league|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|newspaper=The Guardian}}&lt;/ref&gt; بەپێی بەڵگەنامە دزەپێکراوەکان، ئەو یانانەی گرێبەستەکان پێشێل دەکەن، بەرپرسیارن لە پێدانی سزای دارایی بە بڕی [[£]]١٣٠{{nbsp}}ملیۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kiddie|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Clubs face £130m penalty after rebel league u-turns|ئیش=Daily Business|ناونیشان=https://dailybusinessgroup.co.uk/2021/04/english-clubs-130m-penalty-fear-after-rebel-league-u-turns/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210424021710/https://dailybusinessgroup.co.uk/2021/04/english-clubs-130m-penalty-fear-after-rebel-league-u-turns/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

سووپەرلیگەکە ھەروەھا بەھۆی سیاسەتی جیھانییەوە داڕما، و ھەندێک لە دەزگاکانی ھەواڵ، وەک ''زوددۆیچە تسایتونگ''، پرسیاری ئەوەیان دەکرد کە ئایا دەستێوەردانی حکومەتەکانی بەریتانیا و ڕووسیا ھۆکاری ڕاستەقینەی داڕمانەکە بووە و دەیانوت: «تەنھا ناڕەزایەتیی ھاندەرانی تۆپی پێ نەبوو کە بووە ھۆی ڕووخانی سووپەرلیگ: بەڵکو سیاسەتی جیھانیش بوو. بیرۆکەی ھەبوونی خولێکی تایبەت بە خۆیان ھێشتا بۆ یانە گەورەکان سەرنجڕاکێشە.» وەک ''زوددۆیچە تسایتونگ'' بڵاوی کردەوە، گوایە ڕۆمان ئەبرامۆڤیچ، خاوەنی یانەی چێڵسی، بەھۆی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ڕووسیادا کشاوەتەوە، کە لە ڕێگەی گازپرۆمەوە سپۆنسەرێکی گەورەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپایە. گوایە مانچستەر سیتیش کشاوەتەوە چونکە پێوابوو عەرەبستانی سعوودی، کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا وێنەیەکی ئەرێنیی نییە لە بواری [[مافی مرۆڤ|مافی مرۆڤدا]]، یەکێکە لە پارەدارکەرە سەرەکییەکانی خولەکە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Röckenhaus|یەکەم=Freddi|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Geld aus Saudi-Arabien, ein Anruf aus dem Kreml|زمان=de|trans-title=Money from Saudi Arabia, a phone call from the Kremlin|ئیش=Süddeutsche Zeitung|ناونیشان=https://www.sueddeutsche.de/sport/super-league-politik-1.5273477|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210731064312/https://www.sueddeutsche.de/sport/super-league-politik-1.5273477?reduced=true|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Le Gall|یەکەم=Aymeric|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Super Ligue : Les milliards saoudiens qui affolent City et la pression de Poutine sur Chelsea, les vraies raisons de l'échec ?|زمان=fr|trans-title=Super League: The Saudi billions that panic City and Putin's pressure on Chelsea, the real reasons for the failure?|ئیش=20 Minutes|ناونیشان=https://www.20minutes.fr/sport/football/3027891-20210423-super-ligue-milliards-saoudiens-affolent-city-pression-poutine-chelsea-vraies-raisons-echec|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429070343/https://www.20minutes.fr/sport/football/3027891-20210423-super-ligue-milliards-saoudiens-affolent-city-pression-poutine-chelsea-vraies-raisons-echec|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; جەی پی مۆرگن ئەم بانگەشانەی بۆ ''دە دەیلی تەلەگراف'' ڕەتکردەوە و ڕایگەیاند کە «تەنھا پارەدارکەری ڕێککەوتنەکە» بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Edwards|یەکەم١=Luke|دوایین٢=Morgan|یەکەم٢=Tom|دوایین٣=Wallace|یەکەم٣=Sam|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Saudi link to Super League denied as JP Morgan admit £4bn plot was 'misjudged'|ئیش=The Telegraph|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2021/04/23/saudi-link-super-league-denied-jp-morgan-admit4bn-plot-misjudged/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429035343/https://www.telegraph.co.uk/football/2021/04/23/saudi-link-super-league-denied-jp-morgan-admit4bn-plot-misjudged/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣، یوڤێنتوس بڕیاری خۆی بۆ وازھێنان لە پڕۆژەی سووپەرلیگ ڕاگەیاند، دوای ئەوەی ڕووبەڕووی دەنگۆی سزای ٥ ساڵ قەدەغەکردن بووەوە لە ھەموو پاڵەوانێتییە ئەورووپییەکان ئەگەر بەردەوام بووایە لەسەر پڕۆژەکە. ئەمەش وا دەکات ئێستا تەنھا بەرشەلۆنە و ڕیال مەدرید لە پڕۆژەکەدا مابنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Juve signal intention to quit Super League project|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/65828703|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230606234526/https://www.bbc.com/sport/football/65828703|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای بڕیارەکەی یوڤێنتوس، کۆمپانیای A22 Sports ڕایگەیاند کە «بەڵگەی حاشاھەڵنەگر» پێشکەش بە دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا دەکات سەبارەت بە ناچارکردن و خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات لەلایەن یوفاوە دژی یانەی تۆرینی، و ھەوڵێک لەلایەن دەستەی بەڕێوەبەرەوە بۆ قەدەغەکردنی یانەکە لە پاڵەوانێتییە ئەورووپییەکان «بۆ ماوەی سێ بۆ پێنج وەرز» ئەگەر وەک ئەندام لە سووپەرلیگ بمایەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|زمان=es|یەکەم=Daniel|دوایین=Calle|ناونیشان=https://www.eldebate.com/deportes/futbol/20230606/superliga-denuncia-coacciones-amenazas-uefa-juventus-abandone-proyecto_119864.html|سەردێڕ=La Superliga denuncia coacciones y amenazas de la UEFA a la Juventus para que abandone el proyecto|ئیش=El Debate|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230613003804/https://www.eldebate.com/deportes/futbol/20230606/superliga-denuncia-coacciones-amenazas-uefa-juventus-abandone-proyecto_119864_amp.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== کاردانەوەی یانەکان ===
دوای کشانەوەی یانە ئینگلیزییەکان لە ٢١ی نیسان، سووپەرلیگ ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تیایدا ھاتبوو: «بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی ئێستا، جارێکی دیکە لە گونجاوترین ھەنگاوەکان بۆ داڕشتنەوەی پڕۆژەکە دەکۆڵینەوە، و ھەمیشە ئامانجەکانمان لەبەرچاو دەگرین کە پێشکەشکردنی باشترین ئەزموونە بۆ ھاندەران، لەگەڵ بەھێزکردنی پارەدانی ھاوبەشی بۆ تەواوی کۆمەڵگەی تۆپی پێ».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bicknell |یەکەم=Gareth |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/european-super-league-statement-premier-23951485 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210421042335/https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/european-super-league-statement-premier-23951485 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Daily Mirror |سەردێڕ=European Super League issues defiant statement despite 'Big Six' pulling out |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئاندریا ئەنێلی شکستی پڕۆژەکەی خستە ئەستۆی برێگزیت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.politico.eu/article/juventus-chief-blames-brexit-for-super-league-collapse/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210421153000/https://www.politico.eu/article/juventus-chief-blames-brexit-for-super-league-collapse/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Politico |سەردێڕ=Juventus chief blames Brexit for Super League collapse |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ڕایگەیاند کە ئەستەمە پڕۆژەی سووپەرلیگ بەم شێوەیەی ئێستای بەردەوام بێت، ھەرچەندە ھێشتا باوەڕی بە «جوانیی پڕۆژەکە» ھەبوو.&lt;ref name=&quot;agnellicantproceed2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Juventus chairman Andrea Agnelli says project cannot proceed|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/56830308|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210421092258/https://www.bbc.com/sport/football/56830308|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;{{r|lmmplea}} پێرێز دووپاتی کردەوە کە ھیچ کام لە یانە دامەزرێنەرەکان بە فەرمی لە کۆمەڵەکە نەکشاونەتەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shread|یەکەم=Joe|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Real Madrid president Florentino Perez says plans are not 'dead' despite withdrawals|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11095/12283442/european-super-league-real-madrid-president-florentino-perez-says-plans-are-not-dead-despite-withdrawals|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210422134046/https://www.skysports.com/football/news/11095/12283442/european-super-league-real-madrid-president-florentino-perez-says-plans-are-not-dead-despite-withdrawals|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; چونکە بە گرێبەستی پابەندکەرەوە بەستراونەتەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Real Madrid president Florentino Perez says 'binding contracts' mean founding clubs cannot leave|agency=Reuters|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11095/12285533/european-super-league-real-madrid-president-florentino-perez-says-binding-contracts-mean-founding-clubs-cannot-leave|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210424135453/https://www.skysports.com/football/news/11095/12285533/european-super-league-real-madrid-president-florentino-perez-says-binding-contracts-mean-founding-clubs-cannot-leave|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|via=Sky Sports}}&lt;/ref&gt; و بەڵێنی دا کە لەگەڵ دەستە بەڕێوەبەرەکاندا کار بکات بۆ ئەوەی جۆرێک لە سووپەرلیگ بھێننە ئاراوە. لە کاتێکدا کە یانە ئینگلیزییەکانی بەوە تاوانبار کرد کە لە بەرامبەر دژایەتییەکاندا ئارامییان لەدەستداوە و دەسەڵاتدارانی تۆپی پێی بەوە تاوانبار کرد کە بە شێوەیەکی نادادپەروەرانە و تووندوتیژانە مامەڵەیان کردووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lowe|یەکەم=Sid|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Florentino Pérez blames one breakaway English club for Super League's collapse|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/22/on-standby-defiant-florentino-perez-insists-super-league-is-far-from-dead|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210422090023/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/22/on-standby-defiant-florentino-perez-insists-super-league-is-far-from-dead|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; پێرێز جەختی کردەوە کە پڕۆژەی سووپەرلیگ تەنھا لە دۆخی چاوەڕوانیدایە و کۆتایی نەھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Project is 'on standby', says Real Madrid president Florentino Perez|ئیش=[[British Broadcasting Corporation]]|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56842442|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210422110100/https://www.bbc.com/sport/football/56842442|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; [[خوان لاپۆرتا]]، سەرۆکی یانەی بەرشەلۆنە، ھاوشێوەی پێرێز جەختی کردەوە کە سووپەرلیگ «بە تەواوی پێویستە» بۆ مانەوەی یانەکان.&lt;ref name=&quot;laligamancitypsg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: La Liga president Javier Tebas calls for greater financial controls on clubs like Man City and PSG|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11095/12283936/european-super-league-la-liga-president-javier-tebas-calls-for-greater-financial-controls-on-clubs-like-man-city-and-psg|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210422160813/https://www.skysports.com/football/news/11095/12283936/european-super-league-la-liga-president-javier-tebas-calls-for-greater-financial-controls-on-clubs-like-man-city-and-psg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

دوای دەستپێکردنی [[خولی سووپەری ئەورووپی#کاردانەوەکان و لێکەوتەکان|ڕێکارە سزاییەکانی یوفا]] دژی بەرشەلۆنە، یوڤێنتوس و ڕیال مەدرید، سێ یانەکە بەیاننامەیەکی ھاوبەشیان دەرکرد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.juventus.com/en/news/articles/statement-from-barcelona-juve-real-26-05 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602214901/https://www.juventus.com/en/news/articles/statement-from-barcelona-juve-real-26-05 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Juventus.com |سەردێڕ=Statement from Barcelona, Juventus, Real Madrid – Juventus |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و بە توندی ڕەخنەیان لە یوفا گرت و ڕایانگەیاند کە یانەکان «ھیچ جۆرە ناچارکردنێک یان فشارێکی قبووڵنەکراو قبووڵ ناکەن، و بە بەھێزی دەمێننەوە لە ویستیان بۆ گفتوگۆکردن، بەڕێزەوە و لەڕێگەی دیالۆگەوە، سەبارەت بەو چارەسەرە بەپەلانەی کە تۆپی پێ لە ئێستادا پێویستی پێیەتی».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Barcelona, Real Madrid, Juventus Dig In With Response to UEFA|magazine=Sports Illustrated|agency=Associated Press|ناونیشان=https://www.si.com/soccer/2021/05/26/barcelona-real-madrid-juventus-uefa-super-league-statement|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602213534/https://www.si.com/soccer/2021/05/26/barcelona-real-madrid-juventus-uefa-super-league-statement|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ٣١ی ئایاردا، سووپەرلیگ کە پێیوابوو یوفا و فیفا بە ڕێگریکردن لە یانەکان بۆ جیابوونەوە یاساکانی کێبڕکێی یەکێتیی ئەورووپایان پێشێل کردووە، سکاڵایەکی دژە-کێبڕکێیان لە دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا دژی یوفا و فیفا تۆمار کرد.&lt;ref name=&quot;Barry 20212&quot; /&gt; بە مەبەستی دیاریکردنی ئەوەی کە ئایا ھەردوو دەستە بەڕێوەبەرەکە مافی تایبەتی ڕێکخستنی پاڵەوانێتییەکانیان ھەیە یان نا، دانیشتنی دادگاکە لەوانەیە تا دوو ساڵ بخایەنێت، بەڵام سووپەرلیگ ھەست بە متمانە دەکات و دەڵێت «ئێمە ئەو کەیسە دەبەینەوە لەسەر بنەمای نموونەکانی پێشوو لە وەرزشەکانی تردا و ئەمەش ڕێگە خۆش دەکات بۆ ئەوەی سووپەرلیگ لە کۆتاییدا بە شێوازێکی دەستکاریکراو دووبارە دەستپێبکاتەوە».&lt;ref name=&quot;Dunham 20212&quot; /&gt;

لە حوزەیرانی ٢٠٢١دا، سەبارەت بە خاوەنی شەش یانە ئینگلیزییەکە کە لە پڕۆژەکە کشابوونەوە دوای ئەوەی حکوومەت ھەڕەشەی دانانی یاسای بۆ ڕێگریکردن کرد، لە نێوان کاردانەوەی تووندی ھاندەران و میدیاکاندا، وا بڵاوکرایەوە کە سووپەرلیگ بەم شێوەیە وەڵامی داوەتەوە: «خاوەنەکان دەزانن ئەمە کۆتایی نییە - تەنھا سەرەتایە. ئێمە گفتوگۆکانمان دەستپێدەکەینەوە، جا ئەمساڵ بێت یان ساڵی داھاتوو. ئەمە تەنھا کێشکردنی داراییە. تۆپی پێ ناتوانێت بەم شێوەیەی ئێستای بمێنێتەوە.» جگە لەوەش، وا بڵاوکرایەوە کە بەو پێیەی ھەر دوازدە یانەکە بە گرێبەستی پابەندکەرەوە بەستراونەتەوە، کاریان لەسەر وەشانی دەستکاریکراوی پڕۆژەکە دەکرد. لەبارەی ئەم ڕاپۆرتانەوە، یانەی ئارسناڵ وتی: «ئێمە بە تەواوی ڕوونمان کردۆتەوە کە لە سووپەرلیگ دەکشێینەوە. ئەمە بابەتی پرۆسەیەکی یاساییە کە لە ژێر کاردایە.» مانچستەر یونایتد وتی: «یانەکە ھیچ نیازی نییە جارێکی تر بیر لە چەمکی سووپەرلیگ بکاتەوە. ھەر پێشنیارێکی پێچەوانە تەنھا ھەوڵێکە بۆ بەلاڕێدابردنی ھاندەرانمان.»&lt;ref name=&quot;Dunham 20212&quot; /&gt;

ڤینای ڤێنکاتیشام، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ئارسناڵ، لەگەڵ ھاندەران کۆبووەوە و پشتڕاستی کردەوە کە داوای لێبوردنی لە ١٤ یانەکەی تری پریمەرلیگ کردووە بەڵام کاردانەوەیان سارد و سڕ بووە. [[میکێل ئارتێتا]]، ڕاھێنەری ئارسناڵ، ئاشکرای کرد کە ستان کرۆنکە، خاوەنی یانەکە، خۆی داوای لێبوردنی لە یاریزانان و ستافی ڕاھێنەران کردووە. ئەنجومەنی کارگێڕیی ئارسناڵ نامەیەکی کراوەیان بۆ ھاندەران نووسی و ڕایانگەیاند کە ھەڵەیەکیان کردووە، داوای لێبوردنیان لەسەر کرد و ھیوایان خواست متمانە بەدەستبھێننەوە لە کاتێکدا دڵنیاییان دایە ھاندەران لەسەر پابەندبوونیان بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی یانەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Solhekol|یەکەم=Kaveh|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Arsenal chief executive Vinai Venkatesham told behaviour 'absolutely disgraceful'|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11670/12284182/european-super-league-arsenal-chief-executive-vinai-venkatesham-told-behaviour-absolutely-disgraceful|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423093946/https://www.skysports.com/football/news/11670/12284182/european-super-league-arsenal-chief-executive-vinai-venkatesham-told-behaviour-absolutely-disgraceful|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە نامەیەکی کراوەدا لەلایەن خاوەنەکەیەوە ڕۆمان ئەبرامۆڤیچ و ئەنجومەنی کارگێڕییەوە بۆ ھاندەرانی، یانەی چێڵسی نووسیویەتی کە «بە قووڵی پەشیمانن» لە بڕیاری چوونە ناو سووپەرلیگەوە بەڵام ئەو سووکایەتییانەی کە بەرپرسانی یانەکە ڕووبەڕووی بوونەتەوە، سەرکۆنە کرد. ڕێکخراوی ھاندەرانی چێڵسی (Chelsea Supporters Trust) داوای دەستلەکارکێشانەوەی ئەنجومەنی کارگێڕیی یانەکەی کرد لەبەرامبەر ئەو کارەساتەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Roman Abramovich apologises for Chelsea joining European Super League|agency=PA Media|شوێن=London|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/24/oman-abramovich-apologises-chelsea-european-super-league|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210424104015/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/24/oman-abramovich-apologises-chelsea-european-super-league|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|newspaper=The Guardian|دوایین١=Media|یەکەم١=P. A.}}&lt;/ref&gt; دواتر چێڵسی ڕایگەیاند کە نوێنەری ھاندەران لە کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی کارگێڕیدا بەشدار دەبن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Chelsea to include fans in board meetings after Super League backlash|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11668/12296863/chelsea-to-include-fans-in-board-meetings-after-super-league-backlash|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210504204226/https://www.skysports.com/football/news/11668/12296863/chelsea-to-include-fans-in-board-meetings-after-super-league-backlash|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

جۆن ھێنری، خاوەنی یانەی لیڤەرپوول، داوای لێبوردنی لە ھاندەران، یاریزانان و ڕاھێنەر یۆرگن کلۆپ کرد «بۆ ئەو پشێوییەی» کە بەھۆی بڕیاری یانەکەوە بۆ چوونە ناو سووپەرلیگ دروست بووە.{{r|kloppconf23apr}}{{r|bigsixreaction}} گرووپی ھاندەرانی Spion Kop 1906 داوای لێبوردنەکەی خاوەنەکانیان ڕەتکردەوە و نووسیان «تاکە ھۆکار کە ئەوان پەشیمانن ئەوەیە کە جارێکی تر ئاشکرا بوون»،&lt;ref name=&quot;bigsixreaction&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Ames|یەکەم١=Nick|دوایین٢=Aarons|یەکەم٢=Ed|دوایین٣=Hunter|یەکەم٣=Andy|دوایین٤=Jackson|یەکەم٤=Jamie|دوایین٥=Hytner|یەکەم٥=David|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=ESL fallout: can big six owners regain the trust of their fans?|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/21/esl-fallout-can-big-six-owners-regain-the-trust-of-their-fans|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210421200116/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/21/esl-fallout-can-big-six-owners-regain-the-trust-of-their-fans|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; و داوای نوێنەرایەتیی ھاندەرانیان لە ئەنجومەنی کارگێڕیدا کرد.&lt;ref name=&quot;kloppconf23apr&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Jurgen Klopp: Liverpool boss pleads with fans to forgive Fenway Sports Group over European Super League plans|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11669/12284770/jurgen-klopp-liverpool-boss-pleads-with-fans-to-forgive-fenway-sports-group-over-european-super-league-plans|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423150314/https://www.skysports.com/football/news/11669/12284770/jurgen-klopp-liverpool-boss-pleads-with-fans-to-forgive-fenway-sports-group-over-european-super-league-plans|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; کلۆپ لەبارەی خاوەنەکانەوە وتی: «ئەوان کەسانی خراپ نین. بڕیارێکی خراپیان دا».&lt;ref name=&quot;kloppconf23apr&quot; /&gt;

وا باس دەکرا کە ئێد وودوارد، بەرپرسی باڵای مانچستەر یونایتد، بەھۆی ناکۆکی لەگەڵ خاوەنەکان، بنەماڵەی گلەیزەر، لەسەر ئەگەری سەرکەوتنی سووپەرلیگ دەستی لەکارکێشاوەتەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ed Woodward: Man Utd executive vice-chairman resigned over belief he could not support Super League plans|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11667/12283715/ed-woodward-man-utd-executive-vice-chairman-resigned-over-belief-he-could-not-support-super-league-plans|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210422133848/https://www.skysports.com/football/news/11667/12283715/ed-woodward-man-utd-executive-vice-chairman-resigned-over-belief-he-could-not-support-super-league-plans|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jamie|یەکەم=Jackson|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Manchester United's Ed Woodward got one day's notice of Super League launch|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/23/manchester-united-ed-woodward-got-one-days-notice-of-super-league-launch|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423110942/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/23/manchester-united-ed-woodward-got-one-days-notice-of-super-league-launch|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ھەندێک بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە وودوارد ھەر لە سەرەتاوە بەشدار بووە لە پلانەکانی خولی جیابووەوەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ed Woodward: Man Utd chief was involved in Super League, says Premier League club chief executive|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11095/12284487/ed-woodward-man-utd-chief-was-involved-in-super-league-says-premier-league-club-chief-executive|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423093953/https://www.skysports.com/football/news/11095/12284487/ed-woodward-man-utd-chief-was-involved-in-super-league-says-premier-league-club-chief-executive|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; جۆوێل گلەیزەر، ھاوسەرۆکی یانەکە، ماوەیەکی کەم دوای پشتڕاستکردنەوەی کشانەوەکەیان، «بێ دوودڵی» داوای لێبوردنی لە ھاندەران کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Boswell|یەکەم=Zinny|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Joel Glazer apologises to Manchester United fans for Super League 'unrest'|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11667/12282745/joel-glazer-apologises-to-manchester-united-fans-for-super-league-unrest|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423100243/https://www.skysports.com/football/news/11667/12282745/joel-glazer-apologises-to-manchester-united-fans-for-super-league-unrest|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوی ھاندەرانی مانچستەر یونایتد ڕەخنەی لە خاوەنەکان گرت.{{r|lmmplea}}

لە پەیامێکدا بۆ ھاندەران، فێران سۆریانۆ، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری مانچستەر سیتی، وتی کە ئەنجومەنی کارگێڕی «بە قووڵی پەشیمانە لە کردەوەکانی».&lt;ref name=&quot;lmmplea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Jackson|یەکەم١=Jamie|دوایین٢=Ames|یەکەم٢=Nick|دوایین٣=Hunter|یەکەم٣=Andy|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Manchester United and Liverpool plead for forgiveness for Super League fiasco|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/21/manchester-united-liverpool-manchester-city-apologise-european-super-league|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210424104038/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/21/manchester-united-liverpool-manchester-city-apologise-european-super-league|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ئایاری ٢٠٢١، تۆتنھام ھۆتسپێر ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تیایدا ھاتبوو کە پڕۆژەکە بەھۆی سنووردارکردنە یاساییەکانەوە بە نھێنی ئامادە کراوە و تەنھا «ڕێککەوتننامەیەکی چوارچێوەیی» بووە کە لەڕێگەی گفتوگۆوە لەگەڵ یەکێتیی تۆپی پێی ئینگلتەرا، پرێمیەرلیگ، یوفا، فیفا و ھاندەراندا دەیتوانی ببێتە «شتێکی جێبەجێکراو». ئەوان «بێ دوودڵی» داوای لێبوردنیان کرد بەڵام بێھیوایی خۆیان دەربڕی لە ڕێکخراوی ھاندەرانی تۆتنھام ھۆتسپێر بۆ ڕەتکردنەوەی دیداریان لەگەڵ بەرپرسانی یانەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hytner|یەکەم=David|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Tottenham 'apologise unreservedly' for European Super League involvement|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/may/11/tottenham-apologise-unreservedly-for-european-super-league-involvement|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210512010707/https://www.theguardian.com/football/2021/may/11/tottenham-apologise-unreservedly-for-european-super-league-involvement|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

===دەرەنجامەکان===
لەکاتێکدا کە دژایەتیی ھاندەران لە ئیسپانیا کەمتر بوو،{{r|emperor}} ھاندەرانی یانەکانی پرێمیەرلیگ، ئارسناڵ، لیڤەرپوول، مانچستەر یونایتد، و تۆتنھام ھۆتسپێر، داوایان لە خاوەنەکانیان کرد کە وەبەرھێنانەکانیان بفرۆشن. ھاندەرانی مانچستەر سیتی یەکەم کەس بوون کە کشانەوە، و بەپێی ڕاپۆرتەکان،&lt;ref name=&quot;oli&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Neate|یەکەم=Rupert|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Oligarch v sheikh: Champions League final's battle of the billionaires|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/may/29/oligarch-v-sheikh-how-champions-league-finals-club-owners-sheikh-mansour-roman-abromovich-spend-on-and-off-the-field|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210529160412/https://www.theguardian.com/football/2021/may/29/oligarch-v-sheikh-how-champions-league-finals-club-owners-sheikh-mansour-roman-abromovich-spend-on-and-off-the-field|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; «خاڵی ئەرێنییان» (brownie points) لەلای ھاندەرانیان بەدەستھێنا.{{r|bigsixreaction}} ھەندێک چاودێر، وەک سیمۆن چاد윅، پڕۆفیسۆری وەرزشی ئۆراسیا لە زانکۆی بازرگانیی ئێملیۆن، دژایەتیی ھاندەرانیان بۆ یانەکانیان، کە بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی خۆیان و گەشەپێدانی وەبەرھێنانەکانیان کاریان دەکرد، بە سادە و ساکار و لەجێی خۆیدا نەبوو دانا.{{r|jazmortem}}

بەرپرسانی باڵای یانەکانی شەش گەورەکە (تۆپی پێی ئینگلیزی) لە چەندین لیژنەی خولەکە دەستیان لەکارکێشایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Man Utd, Liverpool, Chelsea, Man City and Arsenal executives step down from Premier League roles|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11661/12287523/premier-league-big-six-executives-used-weekends-fixtures-to-apologise-for-super-league-plans|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210429162925/https://www.skysports.com/football/news/11661/12290118/executives-from-five-esl-clubs-step-down-from-pl-roles|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی ڕیچارد ماستەرز، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پرێمیەرلیگ، داوای لێکردن یان دەست لەکاربکێشنەوە یان دەربکرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kleinman|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Premier League seeks 'big six' clubs' removal from committees after Super League debacle|ئیش=Sky News|شوێن=London|ناونیشان=https://news.sky.com/story/premier-league-seeks-big-six-clubs-removal-from-committees-after-super-league-debacle-12282771|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210422162845/https://news.sky.com/story/premier-league-seeks-big-six-clubs-removal-from-committees-after-super-league-debacle-12282771|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; بەھۆی ئەو بێمتمانەییەی کە لە ئەنجامی ھەوڵی جیابوونەوەکەوە دروست بوو،&lt;ref name=&quot;trustdef&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Solhekol|یەکەم=Kaveh|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Premier League 'Big Six' executives used weekend's fixtures to apologise for Super League plans|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11661/12287523/premier-league-big-six-executives-used-weekends-fixtures-to-apologise-for-super-league-plans|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210429163247/https://www.skysports.com/football/news/11661/12287523/premier-league-big-six-executives-used-weekends-fixtures-to-apologise-for-super-league-plans|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; یانەکانی تری پرێمیەرلیگ داوای دەرکردنی کارمەندە سەرەکییەکانی شەش گەورەکەیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Solhekol|یەکەم=Kaveh|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League executives should lose their jobs, say the 14 other Premier League clubs|ئیش=Sky Sports|شوێن=London|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11661/12284902/european-super-league-executives-should-lose-their-jobs-say-the-14-other-premier-league-clubs|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423193614/https://www.skysports.com/football/news/11661/12284902/european-super-league-executives-should-lose-their-jobs-say-the-14-other-premier-league-clubs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; یەکێتیی تۆپی پێی ئینگلتەرا لێکۆڵینەوەیەکی فەرمیی دژی شەش گەورەکە دەستپێکرد، لە کاتێکدا پرێمیەرلیگ دەستی کرد بە پێداچوونەوە بە پەیڕەوی خاوەندارێتی بۆ ڕێگریکردن لە ھەوڵی ھاوشێوە لە داھاتوودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=MacInnes|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Premier League preparing measures to stop threat of breakaway leagues|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/may/03/premier-league-to-introduce-measures-to-stop-threat-of- breakaway-leagues|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210508111027/https://www.theguardian.com/football/2021/may/03/premier-league-to-introduce-measures-to-stop-threat-of-breakaway-leagues|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;{{r|premcharter}} لە ٩ی حوزەیران، ''زە ئەتلەتیک'' بڵاویکردەوە کە شەش گەورەکە ڕەزامەندییان لەسەر سزایەکی بەکۆمەڵ بە بڕی [[پاوەندی ستەرلینگ|£]]٢٢{{nbsp}}ملیۆن داوە لە ڕێککەوتنێکدا لەگەڵ پرێمیەرلیگ، لەگەڵ سزای تاکەکەسیی یانەکان بە بڕی £٢٥{{nbsp}}ملیۆن و ٣٠ خاڵ داشکاندن ئەگەر ھەر یانەیەک ڕازی بێت بچێتە ناو ھەر خولێکی جیابووەوە لە داھاتوودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Slater|یەکەم=Matt|سەردێڕ=Premier League clubs who plotted Super League hit with fine|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/4210228/2021/06/09/premier-league-clubs-who-plotted-super-league-hit-with-fine/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210609125514/https://theathletic.com/news/premier-league-fine-punishment-esl/0GbCbufTUG04|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ١٠ی حوزەیران، ''زە تایمز'' بڵاویکردەوە کە وەزارەتی ناوخۆ ڕازی بووە بە گۆڕانکاری لە یاساکانی یەکێتیی تۆپی پێدا بۆ ڕێگریکردن لە خولە جیابووەوەکان، وەک ھەڵوەشاندنەوەی مۆڵەتی کاری یاریزانە بیانییەکان لەو یانە یاخییانەی ئینگلتەرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ziegler|یەکەم=Martyn|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Foreign players at rebel clubs can have work permits revoked|ئیش=The Times|ناونیشان=https://www.thetimes.com/sport/football/article/foreign-players-at-rebel-clubs-can-have-work-permits-revoked-r20g2f6rf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210610182959/https://www.thetimes.co.uk/article/foreign-players-at-rebel-clubs-can-have-work-permits-revoked-r20g2f6rf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|issn=0140-0460|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

خاڤیێر تێباس، سەرۆکی [[لا لیگا]]، وتی «پێموایە سیستەمی ئێستای ئەورووپا کاری کردووە،» و لە لایەکی ترەوە وتی کە ھاوڕایە لەگەڵ سووپەرلیگ لەسەر «ھەندێک لایەن وەک شێوازی حوکمڕانی پاڵەوانێتییەکان و یانەکان».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.marca.com/futbol/2021/07/15/60efd8af22601dfc5e8b45d8.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210726093048/https://www.marca.com/futbol/2021/07/15/60efd8af22601dfc5e8b45d8.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=MARCA |زمان=es |سەردێڕ=Javier Tebas: &quot;Estoy de acuerdo con la Superliga en algunos aspectos como la gobernanza&quot; |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٦ی نیسانی ٢٠٢١، یەکێتیی تۆپی پێی ئیتالیا (FIGC) یاسایەکی ''ad hoc''ی پەسەند کرد بۆ دەرکردنی ھەر یانەیەک کە بەشداریی لە خولێکی جیابووەوەدا بکات و لەلایەن فیفا، یوفا یان FIGC دانپێدانراو نەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Horncastle |یەکەم=James |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/4216096/2021/04/26/clubs-that-join-breakaway-competitions-to-be-banned-from-serie-a/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210514102512/https://theathletic.com/news/serie-a-ban-super-league/gQJaniWHQrlQ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=The Athletic |سەردێڕ=Clubs that join breakaway competitions to be banned from Serie A |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دواتر گابریێلێ گراڤینا، سەرۆکی FIGC، پشتڕاستی کردەوە کە یوڤێنتوس، تاکە یانەی چالاک لە پڕۆژەکەدا لە ئیتالیاوە، ڕووبەڕووی ئەگەری دەرکردن لە [[سێریێ ئا|سێریا ئا]] دەبێتەوە.&lt;ref name=&quot;bigthree&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=European Super League: Juventus face Serie A expulsion if breakaway plans persist – Italian FA president|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/12961/12302750/european-super-league-juventus-face-serie-a-expulsion-if-breakaway-plans-persist-italian-fa-president|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210510153623/https://www.skysports.com/football/news/12961/12302750/european-super-league-juventus-face-serie-a-expulsion-if-breakaway-plans-persist-italian-fa-president|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/juventus-itajuventus/story/4382165/juventus-face-serie-a-expulsion-if-they-dont-withdraw-from-super-league |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210514102517/https://www.espn.com/soccer/juventus-itajuventus/story/4382165/juventus-face-serie-a-expulsion-if-they-dont-withdraw-from-super-league |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ESPN |سەردێڕ=Juve face Serie A expulsion if no ESL withdrawal}}&lt;/ref&gt;

ئەلێکساندەر چێفێرین، سەرۆکی یوفا، دوای داڕمانی سووپەرلیگ پێشوازیی لە یانە جیابووەوەکان کردەوە، سەرەڕای داواکارییەکان بۆ ھەڵوەشاندنەوەی گۆڕانکارییەکانی چامپیۆنزلیگ کە لە بەرژەوەندیی یانە دەوڵەمەندەکانە.&lt;ref name=&quot;backlash&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Aarons|یەکەم=Ed|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Uefa could be forced to alter Champions League plans amid backlash|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/21/uefa-could-be-forced-to-alter-champions-league-plans-amid-backlash-super-league|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210421214530/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/21/uefa-could-be-forced-to-alter-champions-league-plans-amid-backlash-super-league|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی تویت|ژمارە=١٣٨٥٥٤١٤٥٩٨٢٣١٠٤٠٠١|بەکارھێنەر=ECAEurope|سەردێڕ=⚽️👐 We want to move past the events of this week and encourage and inspire the global football community, as matches return this weekend. Clubs can only succeed both on &amp; off the pitch if we work hand in hand. 🤝 The message from #ECA Members is clear: Let's Get #BackToTheGame|نووسەر=ECA|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210424002707/https://twitter.com/ECAEurope/status/1385541459823104001|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://twitter.com/ECAEurope/status/1385541459823104001|retweets=52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=ECA may ask Super League club owners to agree peace pact as part of readmission|ئیش=Craven Herald &amp; Pioneer|ناونیشان=https://www.cravenherald.co.uk/sport/national/19282821.eca-may-ask-super-league-club-owners-agree-peace-pact-part-readmission/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220249/https://www.cravenherald.co.uk/sport/national/19282821.eca-may-ask-super-league-club-owners-agree-peace-pact-part-readmission/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; یوفا مەرجی دانا کە ئەم یانانە دەبێت پشکەکانیان لە سووپەرلیگ بفرۆشن، ١٥ ملیۆن یۆرۆ ببەخشن بە تۆپی پێی ئاستی خوارەوە، و جاڕنامەی پابەندبوون واژۆ بکەن، و لە حاڵەتی پێشێلکاریی داھاتوودا ڕووبەڕووی سزای قورس دەبنەوە. ڕێکاری سزایی دژی بەرشەلۆنە، یوڤێنتوس، و ڕیال مەدرید دەستی پێکرا بەھۆی بەردەوامبوونیان لە پڕۆژەکەدا، بەڵام بەھۆی بڕیارەکانی دادگاکانی ئیسپانیا و سویسراوە ڕاگیرا. لە کۆتاییدا بەشداریی ئەم یانانە لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢١-٢٠٢٢|خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ٢٠٢١-٢٢]] پشتڕاستکرایەوە. A22 Sports Management داوایەکی پێشکەش کرد بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی یوفا لەگەڵ نۆ یانەکە و ھەڵوەشاندنەوەی کەیسی سزایی دژی سێ یانەکەی تر. دادگای ١٧ی بازرگانیی مەدرید سزای ئەگەریی لەسەر یانەکانی سووپەرلیگ لەلایەن یوفا و فیفاوە ھەڵوەشاندەوە. لە مانگی ئەیلوولدا، دوای فەرمانێکی دادگای مەدرید، یوفا دەستی لە ڕێکارە سزاییەکانی دژی بەرشەلۆنە، یوڤێنتوس و ڕیال مەدرید ھەڵگرت، و داوای پارەی ئەو بڕەی نەکرد کە نۆ یانە دامەزرێنەرەکەی تر پێشکەشیان کردبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=MacInnes|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Nine of European Super League rebel clubs commit to UEFA competitions|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/may/07/nine-of-european-super-league-rebel-clubs-commit-to-uefa-competitions|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210508101508/https://www.theguardian.com/football/2021/may/07/nine-of-european-super-league-rebel-clubs-commit-to-uefa-competitions|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.uefa.com/news-media/news/0269-123871bd86ca-d9571aa78f72-1000--uefa-approves-reintegration-measures-for-nine-clubs-involved-in/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210507175139/https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/0269-123871bd86ca-d9571aa78f72-1000--uefa-approves-reintegration-measures-for-nine-clubs-involved-in/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=UEFA approves reintegration measures for nine clubs involved in the so-called 'Super League' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=UEFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Uefa opens proceedings against Barcelona, Juventus and Real Madrid over European Super League plan|agency=BBC|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/57249562|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210525194208/https://www.bbc.com/sport/football/57249562|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=The Athletic Staff|سەردێڕ=UEFA disciplinary case against Real Madrid, Barcelona and Juventus on hold|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/4210187/2021/06/09/uefa-disciplinary-case-against-real-madrid-barcelona-and-juventus-on-hold/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210609172347/https://theathletic.com/news/real-madrid-barcelona-juventus-super-league-uefa/4wXGJdHH3k3Q|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Real Madrid, Barcelona, Juventus admitted to Champions League next season|ئیش=ESPN|agency=Reuters|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/uefa-champions-league/story/4410038/real-madridbarcelonajuventus-admitted-to-champions-league-next-season|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210624210204/https://www.espn.com/soccer/uefa-champions-league/story/4410038/real-madridbarcelonajuventus-admitted-to-champions-league-next-season|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cadena Ser2&quot; /&gt;

جەی پی مۆرگن چەیس، پارەدارکەری پڕۆژە پێشنیارکراوە ٣.٢٥ ملیار دۆلارییەکەی سووپەرلیگ، وتی کە تووشی شۆک بوون بەو دژایەتییە و «بەھەڵە تێگەیشتبوون لەوەی کۆمەڵگەی تۆپی پێ چۆن سەیری ئەم ڕێککەوتنە دەکات». بەشداریی بانکەکە بووە ھۆی ئەوەی ئاژانسێکی ھەڵسەنگاندنی بەردەوامی، ھەڵسەنگاندنی خۆی بۆ ئەدای ئەخلاقیی جەی پی مۆرگن دابەزێنێت. جەی پی مۆرگن وتیشی کە ھیچ دەسەڵاتێکیان لەسەر ستراتیژیی پڕۆژەکە نەبووە، بەڵام کەسێکی ئاگادار لە بابەتەکە وتی کە سووپەرلیگ پلانی ھەبووە بۆ پارەدارکردنی وەرزشە بنەڕەتییەکان و پڕۆژە کۆمەڵایەتییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jolly|یەکەم=Jasper|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=JP Morgan 'misjudged' football fans over European Super League|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/business/2021/apr/23/jp-morgan-misjudged-football-fans-over-european-super-league|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423110909/https://www.theguardian.com/business/2021/apr/23/jp-morgan-misjudged-football-fans-over-european-super-league|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

حکومەتی بەریتانیا پلانەکانی خۆی بۆ دەستپێکردنی «پێداچوونەوەیەکی بەسەرکردایەتیی ھاندەران» ڕاگەیاند، کە لەلایەن ترەیسی کراچ، وەزیری پێشووی وەرزش، سەرپەرشتی بکرێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Woodcock|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Government announces fan-led review of football in response to European Super League plans|ئیش=The Independent|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/european-super-league-oliver-dowden-b1833940.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420020146/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/european-super-league-oliver-dowden-b1833940.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; بۆ لێکۆڵینەوە لە حوکمڕانیی تۆپی پێی ئینگلیزی، کە [[بۆریس جۆنسن]] بە «لێکۆڵینەوەیەکی ڕیشەیی» وەسفی کرد. پێداچوونەوەکە ھەروەھا ئامانجی لێکۆڵینەوەیە لە گۆڕانکارییە ئەگەرییەکان بۆ مۆدێلەکانی خاوەندارێتی، وەک یاسای ٥٠+١ کە لە ئەڵمانیا بەکاردێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Aarons|یەکەم=Ed|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Premier League's ownership test faces scrutiny in government's review|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/22/premier-leagues-ownership-test-faces-scrutiny-in-governments-review|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423100508/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/22/premier-leagues-ownership-test-faces-scrutiny-in-governments-review|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; [[جێرێمی کۆربین|جێرمی کۆربین]]، سەرۆکی پێشووی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Fan ownership: MPs give their backing to letter calling for model to be adopted in UK|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11661/12290620/fan-ownership-mps-give-their-backing-to-letter-calling-for-model-to-be-adopted-in-uk|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210429200919/https://www.skysports.com/football/news/11661/12290620/fan-ownership-mps-give-their-backing-to-letter-calling-for-model-to-be-adopted-in-uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; و [[سادق خان]]، وەزیری لەندەن، پشتیوانی خۆیان بۆ پێداچوونەوەکە دەربڕی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ronay|یەکەم=Barney|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Sadiq Khan: 'I felt betrayed – we need to make sure there is proper change in football'|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/23/sadiq-khan-interview-european-super-league-boris-johnson-liverpool|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423110926/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/23/sadiq-khan-interview-european-super-league-boris-johnson-liverpool|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; پرێمیەرلیگ ئامادەیی خۆی بۆ ھاوکاریکردنی حکومەتی بەریتانیا نیشان دا.&lt;ref name=&quot;premcharter&quot;&gt;{{Cite press release|title=Premier League statement|publisher=Premier League|url=http://www.premierleague.com/news/2128084|access-date=4 May 2021|archive-url=https://archive.today/20210508112251/https://www.premierleague.com/news/2128084|archive-date=8 May 2021}}&lt;/ref&gt; پۆڵ ویدۆپ، مامۆستای باڵا لە کارگێڕیی وەرزشی لە زانکۆی مانچستەر مێترۆپۆلیتەن، ڕەخنەی لەو ھەنگاوە گرت و وتی کە لە کاتێکدا حکومەتی ئێستا ئەجێندایەکی نیۆ-لیبراڵی لەگەڵ ھەموو پیشەسازییەکانی تر پەیڕەو دەکات، تەنھا لە تۆپی پێدا داوای چاکسازیی سۆسیالیستی دەکات.&lt;ref name=&quot;jazmortem&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Brownsell|یەکەم=James|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=What was behind the collapse of the European Super League?|ئیش=Al Jazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/economy/2021/4/23/what-was-behind-the-collapse-of-the-european-super-league|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210424003805/https://www.aljazeera.com/economy/2021/4/23/what-was-behind-the-collapse-of-the-european-super-league|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; دوای ڕاگرتنی سووپەرلیگ، سیمۆن ستۆنی [[بی بی سی]] وتی کە چەمکێکی پێداچوونەوەکراوی سووپەرلیگ لەوانەیە لە داھاتوودا پێشکەش بکرێت، بەتایبەتی کە یانەکان ھێشتا بەدوای زیادکردنی داھاتی پەخشدا دەگەڕێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=European Super League Q&amp;A – is it over for good?|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56824628|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210421181816/https://www.bbc.co.uk/sport/football/56824628|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

=== ناڕەزایەتیی ھاندەران ===
دوای داڕمانی سووپەرلیگی ئەورووپی، چەندین گرووپی ھاندەران لە ئینگلتەرا بەردەوام بوون لە ناڕەزایەتی دەربڕین دژی خاوەندارێتیی ھەندێک یانە و بۆ ناساندنی یاسای ٥٠+١ کە لە تۆپی پێی ئەڵمانیادا دەبینرێت. یەکەمین لەو ناڕەزایەتییانە لە ١٩ی نیسان ڕوویدا کاتێک ھاندەرانی مانچستەر سیتی و مانچستەر یونایتد ناڕەزایەتییان لە [[یاریگای شاری مانچستەر]] و [[ئۆڵدترافۆرد]] ئەنجامدا، و ھەردوو گرووپی ھاندەران لافیتە و ئاڵایان بەرزکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/manchester-united-city-super-league-20421704 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230518151158/https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/manchester-united-city-super-league-20421704 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Man United and Man City fans hang banners at stadiums in protest of ESL |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٢٢ی نیسان، ڕۆژێک دوای ڕاگرتنی سووپەرلیگ؛ گرووپێک کە لە نزیکەی بیست ھاندەری مانچستەر یونایتد پێکھاتبوون، چوونە ناو ناوەندی ڕاھێنانی ترافۆردی یانەکەوە لە کارینگتۆن بۆ ماوەی زیاتر لە دوو کاتژمێر و داوایان دەکرد گلەیزەرەکان یانەکە بفرۆشن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Halliday|یەکەم=Josh|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Solskjær speaks to protesters after they enter Manchester United training ground|ئیش=PA Media|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/22/anti-glazer-protestors-enter-manchester-united-training-ground|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423110944/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/22/anti-glazer-protestors-enter-manchester-united-training-ground|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|via=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٣ی نیسان، گرووپێک لە زیاتر لە ٨،٠٠٠ ھاندەری ئارسناڵ لە دەرەوەی [[یاریگای ئیمارات]] کۆبوونەوە بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین دژی مانەوەی ستان کرۆنکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/30964/12284950/arsenal-fans-protest-against-owner-stan-kroenke-and-clubs-involvement-in-european-super-league |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427113724/https://www.skysports.com/amp/football/news/30964/12284950/arsenal-fans-protest-against-owner-stan-kroenke-and-clubs-involvement-in-european-super-league |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Sky Sports |سەردێڕ=Arsenal fans protest against owner Stan Kroenke and club's involvement in European Super League |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ames |یەکەم=Nick |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/23/thousands-of-arsenal-fans-stage-protest-against-kroenke-outside-stadium |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423192028/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/23/thousands-of-arsenal-fans-stage-protest-against-kroenke-outside-stadium |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Guardian |سەردێڕ=Thousands of Arsenal fans stage protest against Kroenke outside stadium}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Olley |یەکەم=James |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/arsenal/story/4367399/arsenal-fans-protest-super-league-debacleblast-owner-stan-kroenke |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210424103623/https://www.espn.co.uk/football/arsenal/story/4367399/arsenal-fans-protest-super-league-debacleblast-owner-stan-kroenke |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Associated Press |via=ESPN |سەردێڕ=Arsenal fans protest Super League debacle, blast owner Stan Kroenke}}&lt;/ref&gt; لە وەڵامدا، جۆش کرۆنکە ڕایگەیاند کە خاوەنەکان ھیچ نیازیان نییە پشکەکانیان بفرۆشن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Arsenal owner Stan Kroenke has 'no intention' of selling club after European Super League backlash|ئیش=Sky Sports|agency=Reuters|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11670/12284399/arsenal-owner-stan-kroenke-has-no-intention-of-selling-club-after-european-super-league-backlash|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210423093750/https://www.skysports.com/football/news/11670/12284399/arsenal-owner-stan-kroenke-has-no-intention-of-selling-club-after-european-super-league-backlash|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ھەمان ڕۆژ، گرووپێک لە نزیکەی ١٠٠ ھاندەری تۆتنھام ھۆتسپێر لە دەرەوەی یاریگای تۆتنھام ھۆتسپێر دەرکەوتن و داوای لابردنی دانیاڵ لێڤی و گرووپی ئێنیکیان دەکرد وەک خاوەنی یانەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=The Athletic Staff|سەردێڕ=Tottenham fans protest Daniel Levy and ENIC ownership ahead of Southampton match|ئیش=The New York Times|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/4216604/2021/04/21/tottenham-fans-protest-daniel-levy-and-enic-ownership-ahead-of-southampton-match/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210423192511/https://theathletic.com/news/tottenham-fans-protest-levy-super-league/6ufEuyh9EaqT|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی نیسان، گرووپێک لە نزیکەی ٢،٠٠٠ ھاندەری مانچستەر یونایتد لە دەرەوەی [[ئۆڵدترافۆرد]] کۆبوونەوە بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین دژی گلەیزەرەکان، خاوەنانی یانەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://thepeoplesperson.com/2021/04/24/manchester-united-fans-anti-glazer-protest-at-oid-trafford-pictures-and-videos-223960/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429191418/https://thepeoplesperson.com/2021/04/24/manchester-united-fans-anti-glazer-protest-at-oid-trafford-pictures-and-videos-223960/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Peoples Person |سەردێڕ=Manchester United fans' anti-Glazer protest at OId Trafford: Pictures and Videos |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Morgan|یەکەم=Tom|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Thousands of fans gather outside Old Trafford in protest against Man Utd owners|ئیش=The Telegraph|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2021/04/24/man-utd-fans-protest-old-trafford-glazers-super-league/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210424172658/https://www.telegraph.co.uk/football/2021/04/24/man-utd-fans-protest-old-trafford-glazers-super-league/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Slater |یەکەم١=Chris |دوایین٢=Halle-Richards |یەکەم٢=Sophie |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/manchester-united-fans-gather-outside-20459035 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427071439/https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/manchester-united-fans-gather-outside-20459035 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Manchester Evening News |سەردێڕ=United fans gather outside Old Trafford for protest – latest updates |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پێش دێربیی باکووری ڕۆژاوا لە ٢ی ئایار، ھەزاران ھاندەر جارێکی تر لە دەرەوەی ئۆڵدترافۆرد ناڕەزایەتییان دەربڕی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Manchester United match postponed after fans invade Old Trafford pitch and stage anti-Glazer protest|ئیش=Sky News|ناونیشان=https://news.sky.com/story/manchester-united-fans-stage-anti-glazer-protest-outside-old-trafford-12293224|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210502170423/https://news.sky.com/story/manchester-united-fans-stage-anti-glazer-protest-outside-old-trafford-12293224|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jackson|یەکەم=Jamie|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Manchester United v Liverpool postponed after fans invade Old Trafford in protest|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://theguardian.com/football/2021/may/02/manchester-united-fans-invade-old-trafford-pitch-during-glazer-out-protests|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210502165735/https://www.theguardian.com/football/2021/may/02/manchester-united-fans-invade-old-trafford-pitch-during-glazer-out-protests|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; و نزیکەی ٢٠٠ کەسیان چوونە ناو یاریگاکەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Manchester United v Liverpool game postponed after fan protest|ئیش=BBC|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56960091|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210502165941/https://www.bbc.com/sport/football/56960091|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; کە بووە ھۆی دواخستنی یارییەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Manchester United vs Liverpool postponed after anti-Glazer fan protests at Old Trafford|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11661/12293346/manchester-united-vs-liverpool-postponed-after-anti-glazer-fan-protests-at-old-trafford|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210502165330/https://www.skysports.com/football/news/11661/12293346/manchester-united-vs-liverpool-postponed-after-anti-glazer-fan-protests-at-old-trafford|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; یاریزانانی پێشووی لیڤەرپوول و مانچستەر یونایتد پشتیوانی خۆیان بۆ ناڕەزایەتییەکانی ھاندەران دەربڕی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McCarry |یەکەم=Patrick |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.sportsjoe.ie/football/roy-keane-jamie-carragher-fans-old-trafford-protest-227576 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210502183319/https://www.sportsjoe.ie/football/roy-keane-jamie-carragher-fans-old-trafford-protest-227576 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=sportsjoe.ie |سەردێڕ=Roy Keane makes Jamie Carragher remark as fans break into Old Trafford}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cantona2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Cooper|یەکەم=James|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Eric Cantona: Man Utd legend backs protests to make club stronger amid European Super League fallout|ئیش=Sky Sports|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11667/12303547/cantona-backs-esl-fallout-to-make-man-utd-stronger|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210511135618/https://www.skysports.com/football/news/11667/12303547/cantona-backs-esl-fallout-to-make-man-utd-stronger|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٥ی نیسان، ھاندەرانی مانچستەر سیتی لە [[یاریگای وێمبلی]] پێش یاریی یاریی کۆتاییی جامی خولی پیشەگەری ئینگلیزی ٢٠٢١یان دژی تۆتنھام ھۆتسپێر ناڕەزایەتییان دەربڕی، و لافیتەیان بەرزکردەوە کە لەسەریان نووسرابوو «ئەنجومەنەکە دەربکەن» و «ھاندەران، تۆپی پێ، خاوەنەکان، بەم ڕیزبەندییە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-wembley-esl-tottenham-20463661 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230518151209/https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-wembley-esl-tottenham-20463661 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Man City fans protest against club board after Super League plans |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەی بوژاندنەوە ===
لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، کۆمپانیای A22 Sports Management، کە کۆمپانیایەکی ئیسپانییە و «سپۆنسەری» و «یارمەتیی» «دروستکردنی سووپەرلیگی ئەورووپی» دەدات،&lt;ref name=&quot;about2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://a22sports.com/en/about-a22/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231221122720/https://a22sports.com/en/about-a22/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=About A22 |بڵاوکەرەوە=A22 Sports Management |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بێرند ڕایکھارتی وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری خۆی دامەزراند، کە پێشتر بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پەخشکاری ئەڵمانی RTL بوو.&lt;ref name=&quot;rtl2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|agency=[[Agence France-Presse]]|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=European football model 'unsustainable', says new CEO of Super League promoter|ناونیشان=https://www.newindianexpress.com/sport/football/2022/oct/19/european-football-model-unsustainable-says-new-ceo-of-super-league-promoter-2509825.html|ئیش=[[The New Indian Express]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221021110838/https://www.newindianexpress.com/sport/football/2022/oct/19/european-football-model-unsustainable-says-new-ceo-of-super-league-promoter-2509825.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەمان ڕۆژ، ڕایکھارت بانگەشەی ئەوەی کرد کە سووپەرلیگی ئەورووپی «لە ماوەی سێ ساڵدا دووبارە دەستپێدەکاتەوە».&lt;ref name=&quot;rel2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Marcotti|یەکەم=Gab|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=European Super League hires new CEO|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/blog-marcottis-musings/story/4775752/european-super-league-hires-new-ceo-bernd-reichart-what-it-means|ئیش=[[ESPN]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221021110838/https://www.espn.com/soccer/blog-marcottis-musings/story/4775752/european-super-league-hires-new-ceo-bernd-reichart-what-it-means|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وتیشی کە تۆپی پێی ئەورووپی لەژێر «سیستەمی ئێستا»دا «بەرەو نابەردەوامی دەڕوات».&lt;ref name=&quot;france2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|agency=[[Agence France-Presse]]|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=European football model 'unsustainable', says new CEO of Super League promoter|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20221019-european-football-model-unsustainable-says-new-ceo-of-super-league-promoter|ئیش=[[France 24]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221021110848/https://www.france24.com/en/live-news/20221019-european-football-model-unsustainable-says-new-ceo-of-super-league-promoter|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای بانگەشەی ئەوەی کە «تۆپی پێی یانەکانی ئەورووپا بەپێی تواناکانی خۆی کار ناکات»، ڕایگەیاند کە «ئەندامێتیی ھەمیشەیی لە ئەجێندادا نییە» و، لەبری ئەوە، «لایەنە پەیوەندیدارەکان» دەبێت گفتوگۆ لەسەر «پاڵەوانێتییەکی کراوە بکەن کە لەسەر بنەمای شایستەیی وەرزشی بێت».&lt;ref name=&quot;merit2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=European football model 'unsustainable', says new CEO of Super League promoter|ناونیشان=https://www.rfi.fr/en/sports/20221019-european-football-model-unsustainable-says-new-ceo-of-super-league-promoter|ئیش=Radio France internationale|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221021110838/https://www.rfi.fr/en/sports/20221019-european-football-model-unsustainable-says-new-ceo-of-super-league-promoter|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;place2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=European Super League could be in place by 2024/25 season, says new chief executive Bernd Reichart|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11095/12724547/european-super-league-could-be-in-place-by-2024-25-season-says-new-chief-executive-bernd-reichart|ئیش=[[Sky Sports]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221021110848/https://www.skysports.com/football/news/11095/12724547/european-super-league-could-be-in-place-by-2024-25-season-says-new-chief-executive-bernd-reichart|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; یوفا وەڵامی دایەوە و وتی نامەیەکیان لە A22 وەرگرتووە و «لە کاتی گونجاودا داواکارییەکە بۆ کۆبوونەوە لەبەرچاو دەگرن»، لەکاتێکدا بەڕێوەبەرایەتیی پرێمیەرلیگ لایەنە ئارەزوومەندەکانی ئاراستەی بەیاننامەکەی ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ کرد، کە بە ھاوبەشی لەگەڵ یەکێتیی تۆپی پێ واژۆ کرابوو و تێیدا دان بەوەدا نرابوو کە کردەوەکانی یانە ئەندامەکانیان بۆ بەشداریکردن لە سووپەرلیگ «ھەڵەیەک» بووە و، بۆیە، «بابەتەکە» گەیەندراوەتە «ئەنجام».&lt;ref name=&quot;place2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;conclusion&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Premier League and The FA joint statement|ناونیشان=https://www.premierleague.com/news/2167982|بڵاوکەرەوە=[[Premier League]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221021110839/https://www.premierleague.com/news/2167982|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

کۆبوونەوەی یوفا لەگەڵ A22 Sports Management لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوو، و نوێنەرانی ھەموو کەرتەکان تێیدا ئامادەبوون بۆ دەربڕینی ناکۆکیی تەواوی خۆیان لەگەڵ سووپەرلیگ. نزیکەی ٣٠ کەس ئامادەی کۆبوونەوەکە بوون، لەوانە سەرۆکی یوفا چێفێرین، [[ناسر ئەلخەلیفی|ناسڕ خلێفی]] سەرۆکی [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سان جێرمان]] و کۆمەڵەی یانەکانی ئەورووپا (ECA)، خاڤیێر تێباسی سەرۆکی لالیگا، و زیاتر لە ٢٠ بەرپرسی باڵا لە ECA، خولە کیشوەرییەکان، گرووپەکانی ھاندەران و کۆمەڵەکانی یاریزانان. ھەموویان ڕایانگەیاند کە بە توندی دژی پلانی سووپەرلیگ دەمێننەوە.

کاڕل-ھاینتس ڕوومەنیگە، یاریزانی پێشووی بایەرن میونشن و سەرۆکی جێبەجێکاری پێشووی بایرین میونشن ئەی جی، سەبارەت بە سووپەرلیگ وتی: «لە تۆپی پێدا، دەبێت بزانیت کەی یارییەکە دۆڕاوە، و یارییەکەی ئێوە بۆ ھەمیشە دۆڕاوە».&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.politico.eu/article/inside-the-super-leagues-private-meeting-at-uefa-hq/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221129174715/https://www.politico.eu/article/inside-the-super-leagues-private-meeting-at-uefa-hq/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=POLITICO |سەردێڕ=Football's rebel Super League bosses get a kicking at UEFA HQ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; خلێفیی پاریس سان جێرمان ھەوڵەکانی ڕایکھارت، نوێنەری سووپەرلیگی، بۆ کردنەوەی دەرگای دیالۆگ بە «وەک ئەوەی تۆمارێکی شکا بێت» وەسف کرد و وتی «تۆپی پێ گرێبەستێکی یاسایی نییە، بەڵکو گرێبەستێکی کۆمەڵایەتییە. دەبێت ڕێز لە ھاندەران بگریت».&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[بەیاننامە|بەیاننامەیەک]] بۆ زیندووکردنەوە پێشنیارکراوەکە لە ٩ی شوباتی ٢٠٢٣ بڵاوکرایەوە، و تێیدا ھاتبوو کە خولەکە پاڵەوانێتییەکی فرە-ئاستی دەبێت لەگەڵ سەرکەوتن و دابەزین، و تیایدا جێگاکان «[[مێریتۆکراسی|لەسەر بنەمای شایستەیی]]» دەدرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brown |یەکەم=Luke |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/4171266/2023/02/09/european-super-league-new/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209124713/https://theathletic.com/4171266/2023/02/09/european-super-league-new/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=The Athletic |سەردێڕ=Super League returns with new proposal involving '60 to 80' teams |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەیاننامەکە ڕووبەڕووی ڕەخنەی ECA، سەرۆکی لالیگا تێباس، و لایەنەکانی تر بووەوە، و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمەڵەی ھاندەرانی تۆپی پێ وتی «لاشە ڕۆیشتووەکەی سووپەرلیگی ئەورووپی جارێکی تر دەجوڵێتەوە.»&lt;ref name=&quot;scorn2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ='Alternative reality': European Super League's new vision greeted with scorn|ئیش=[[The Guardian]]|agency=[[PA Media]]|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2023/feb/09/european-super-league-new-plan-up-to-80-teams-on-merit|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|issn=0261-3077|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209135357/https://www.theguardian.com/football/2023/feb/09/european-super-league-new-plan-up-to-80-teams-on-merit|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Wallace|یەکەم١=Sam|دوایین٢=Morgan|یەکەم٢=Tom|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=New European Super League announced, to replace Champions League|ئیش=The Telegraph|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2023/02/09/european-super-league-new-tournament-to-replace-champions-league/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|issn=0307-1235|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209124705/https://www.telegraph.co.uk/football/2023/02/09/european-super-league-new-tournament-to-replace-champions-league/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

دوو ھەفتە دوای بڵاوکردنەوەی مانیفێستەکە، لە ٢٣ی شوبات، حکومەتی بەریتانیا ڕایگەیاند کە «ڕێکخەرێکی سەربەخۆ» دادەمەزرێنرێت، وەک لە پێداچوونەوەیەکی بەسەرکردایەتیی ھاندەران لە ساڵی ٢٠٢٢دا پێشنیار کرابوو، کە ئەرکەکەی «پاراستنی میراتی کولتووریی تۆپی پێی ئینگلیزی» دەبێت. لە نێو ئەرکە ڕوونەکانی ڕێکخەرەکەدا ئەوە دەبێت کە ڕێگری لە «یانە ئینگلیزییەکان بکات لە چوونە ناو پاڵەوانێتییە داخراوەکانەوە، کە بە زیانبەخش بۆ خولی ناوخۆیی دادەنرێن»، لە ئاماژەیەکی ڕووندا بۆ سووپەرلیگی ئەورووپی.&lt;ref name=&quot;newbody&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jurejko|یەکەم=Jonathan|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Football regulator: UK government confirms new independent body|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/64536218|ئیش=[[BBC]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230222235509/https://www.bbc.com/sport/football/64536218|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پرێمیەرلیگ لە وەڵامدا ڕایگەیاند، «زۆر گرنگە» کە کارەکانی ڕێکخەرەکە نەبنە ھۆی ھیچ «ئەنجامێکی نەخوازراو» کە کاریگەری لەسەر «سەرنجڕاکێشی و سەرکەوتنی جیھانیی» پرێمیەرلیگ ھەبێت.&lt;ref name=&quot;newbody&quot; /&gt;

لە ئیسپانیا، لە ھەمان مانگدا، ڕۆژنامەنووسی وەرزشیی دێرین ئالفرێدۆ ڕێلانۆ وتارێکی سەرنووسەری لە (''ئێل پائیس)''دا نووسی، و باسی لەو خولە کرد کە لە ساڵی ٢٠٢٢دا لەلایەن ڕایکھارتەوە پێشکەش کرا. ڕێلانۆ بۆچوونی خۆی وادەربڕی کە «گۆڕینی پاڵەوانێتییەکانی یانەکانی ئەورووپا کە یوفا لە ساڵی ١٩٥٤ەوە ڕێکیاندەخات، زۆر ئاسان نابێت»، تەنانەت ئەگەر دادگای ئەورووپا لە بەرژەوەندیی سووپەرلیگ بڕیاریش بدات.&lt;ref name=&quot;far&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Relaño |یەکەم=Alfredo |ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٣|trans-title=Superliga: total self-amendment |ناونیشان=https://elpais.com/deportes/2023-02-12/superliga-autoenmienda-a-la-totalidad.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230306120331/https://elpais.com/deportes/2023-02-12/superliga-autoenmienda-a-la-totalidad.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[El País]] |زمان=es |سەردێڕ=Superliga: autoenmienda a la totalidad |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;


بێگومان، فەرموو ئەمەش وەرگێڕانی بەشەکانی کۆتایی وتارەکەیە بۆ کوردیی سۆرانی بە شێوازی ویکیپیدیا:

=== بڕیاری دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا ===
لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣، دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا بڕیاری C-333/21ی دەرکرد، کە بەپێی ئەو بڕیارە، یاساکانی فیفا و یوفا سەبارەت بە ڕەزامەندیی پێشوەختە بۆ پاڵەوانێتییەکانی نێوان یانەکانی تۆپی پێ، وەک سووپەرلیگ، دژی یاسای یەکێتیی ئەورووپان.&lt;ref name=&quot;:73&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.goal.com/en/lists/european-super-league-verdict-blow-fifa-uefa-as-ecj-says-rules-banning-breakaway-league-unlawful/bltaac3b09307e32b71 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.goal.com |سەردێڕ=European Super League verdict: Huge blow for FIFA and UEFA as top court says rules banning breakaway league were unlawful, sparking fears rebel clubs - including Premier League 'Big Six' - could force exit {{!}} Goal.com}}&lt;/ref&gt; ڕاپۆرتێک کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لەلایەن دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپاوە دەرکرابوو، دەریکخستبوو کە یاساکانی دەستە بەڕێوەبەرەکانی تۆپی پێی ئەورووپا و جیھان «لەگەڵ یاسای کێبڕکێی یەکێتیی ئەورووپادا گونجاون».&lt;ref name=&quot;compa2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=European Super League: Uefa and Fifa rules banning breakaway league unlawful, says court|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/67783970|ئیش=[[BBC]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەیاسای حوکمڕانیی تۆپی پێ ===
لە وتاری پاشا لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤، حکومەتی بەریتانیا پلانی بۆ «پڕۆژەیاسای حوکمڕانیی تۆپی پێ» ڕاگەیاند، کە لەنێو شتەکانی تردا، ڕێگری لە یانە ئینگلیزی و وێڵزییەکان دەکات لە «چوونە ناو خولە داخراوەکان، جیابووەوەکان یان بێ مۆڵەتەکان، وەک سووپەرلیگی ئەورووپی».&lt;ref&gt;The King's Speech 2024 - Background briefing notes. https://assets.publishing.service.gov.uk/media/6697f5c10808eaf43b50d18e/The_King_s_Speech_2024_background_briefing_notes.pdf&lt;/ref&gt;

== زنجیرەی ڕووداوەکان بەپێی یانەکان ==
'''سەرچاوەکان'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/20/timeline-the-rise-and-fall-of-the-european-super-league-in-two-days|سەردێڕ=Timeline: European Super League's rise and fall – in two and a half days|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|دوایین١=Christenson|یەکەم١=Marcus}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56825570.amp |سەردێڕ=How football's volatile 72 hours unfolded}}&lt;/ref&gt;

١٨ی نیسانی ٢٠٢١؛ ١٣:٠٠–١٤:٠٠: ھەواڵەکان باس لە دروستکردنی پاڵەوانێتییەکی جیابووەوە دەکەن لەلایەن ١٢ یانەوە.

١٨ی نیسانی ٢٠٢١؛ ٢٣:٠٠: ڕاگەیاندنی فەرمیی پاڵەوانێتییەکە و ١٢ ئەندامە دامەزرێنەرەکەی:
** {{flagicon|ITA}} [[ئەی سی میلان]]
** {{flagicon|ENG}} [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵ]]
** {{flagicon|ESP}} [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]
** {{flagicon|ESP}} [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]
** {{flagicon|ENG}} [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]]
** {{flagicon|ITA}} [[ئینتەر میلان]]
** {{flagicon|ITA}} [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]]
** {{flagicon|ENG}} [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]]
** {{flagicon|ENG}} [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]]
** {{flagicon|ENG}} [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یونایتد|مانچستەر یونایتد]]
** {{flagicon|ESP}} [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]
** {{flagicon|ENG}} [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام ھۆتسپێر]]

١٩ی نیسانی ٢٠٢١؛ ١٠:٠٠–١١:٠٠: ھەواڵی زیاتر باس لەوە دەکەن کە سێ یانەی تر بانگھێشت کراون، بەڵام بەشداریکردنیان ڕەتکردۆتەوە:
** {{flagicon|GER}} [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]]
** {{flagicon|GER}} [[بۆروسیا دۆرتموند]]
** {{flagicon|FRA}} [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سان جێرمان]]

: بایەرن میونشن و بۆروسیا دۆرتموند نزیکەی دەستبەجێ پشتڕاستیان کردەوە کە بانگھێشتنامەکەیان ڕەتکردۆتەوە.

٢٠ی نیسانی ٢٠٢١؛ ١٨:٠٠–١٩:٠٠: ھەواڵەکان باس لەوە دەکەن کە چێڵسی و مانچستەر سیتی دوای کاردانەوەکان، پرۆسەی کشانەوەیان دەستپێکردووە.

٢٠ی نیسانی ٢٠٢١؛ ٢١:٢٣:
** {{flagicon|ENG}} مانچستەر سیتی
: بە فەرمی کشایەوە.

٢٠ی نیسانی ٢٠٢١؛ ٢٢:٥٥:

** {{flagicon|ENG}} ئارسناڵ
** {{flagicon|ENG}} لیڤەرپوول
** {{flagicon|ENG}} مانچستەر یونایتد
** {{flagicon|ENG}} تۆتنھام ھۆتسپێر
: بە فەرمی کشانەوە.

٢١ی نیسانی ٢٠٢١؛ ٠٠:٤٥:
** {{flagicon|ENG}} چێڵسی
: بە فەرمی کشایەوە.

٢١ی نیسانی ٢٠٢١؛ ١١:٢٧:
** {{flagicon|ESP}} ئەتلەتیکۆ مەدرید
** {{flagicon|ITA}} ئینتەر میلان
: بە فەرمی کشانەوە.

٢١ی نیسانی ٢٠٢١:
** {{flagicon|ITA}} ئەی سی میلان
: بە فەرمی کشایەوە.

١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١: ڕاگەیەندراوێک بۆ دووبارە پشتڕاستکردنەوەی سووپەرلیگی ئەورووپی دەرکرا. تەنھا سێ یانە لە پڕۆژەکەدا ماونەتەوە:
** {{flagicon|ESP}} بارسێلۆنا
** {{flagicon|ITA}} یوڤێنتوس
** {{flagicon|ESP}} ڕیال مەدرید

١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤:
** {{flagicon|ITA}} یوڤێنتوس
: بە فەرمی کشایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c722rzzwk52o.amp |سەردێڕ=European Super League: Juventus withdraw from plans and requests to rejoin ECA}}&lt;/ref&gt;

== پلانی باسکە بۆ ئەورووپا ==
لە ئایاری ٢٠٢٥، دوای ڕاگەیاندنی ئێن بی ئەی، ئێف ئای بی ئەی، و یۆرۆلیگ کە «وتووێژ لەگەڵ» یانەکانی تۆپی پێی ئەورووپی دەکەن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Grez|یەکەم=Matias|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Matias Grez|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/03/27/sport/nba-fiba-new-european-basketball-league-spt/index.html|ئیش=[[CNN]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; سەبارەت بە دروستکردنی پاڵەوانێتییەکی باسکەی شێواز-NBA لە سەرانسەری ئەورووپادا، چەندین یانەی ئەورووپی کە بەشی باسکەیان ھەیە ئارەزووی خۆیان بۆ پلانە پێشنیارکراوەکە دەربڕی، و لەنێویاندا دیارترینیان [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]] و [[بارسێلۆنا]] بوون. وا بڵاوکرایەوە کە یانەکانی وەک [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]]، [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سان جێرمان]]، و [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]]، کە لە سەرەتاکانی سووپەرلیگدا بەشدار بوون، ئارەزووی دروستکردنی تیپی باسکە دەکەن بۆ ئەوەی بەشداری لە پاڵەوانێتییەکی «شێواز-NBA»دا بکەن. جۆرج ئایڤازۆگلو، بەڕێوەبەری NBA Europe، باسی لە «براندە ھەبووەکانی تۆپی پێ و باسکە کرد کە بەھا و شکۆیەکی زۆریان ھەیە» و دەتوانن «بگەنە سەدان ھەزار یان ملیۆنان کەس و کاریگەرییان لەسەر دابنێن».&lt;ref name=&quot;nba&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Faulkner|یەکەم=Conor|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Would the NBA's transatlantic expansion strip the soul of European basketball?|ناونیشان=https://www.theguardian.com/sport/2025/may/29/nba-europe-plans-basketball|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[تۆپی پێ]]
* [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ئەورووپا|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|The Super League}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>bg7fllp2u8wqk5n7fjivsart89weqiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پوما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190763</id>
    <revision>
      <id>1574519</id>
      <parentid>1570482</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4364" sha1="5dubb4rjkpdqf5qtvxl3y337jcudcxc" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Zeppelinstraße_2_Herzogenaurach_03.JPG|وێنۆک|350x350پیکسڵ]]
'''پوما''' کۆمپانیایەکی گەورەی نێودەوڵەتیی فرە نەتەوەیی ئەڵمانییە کە کڵاوی بەرز و پێڵاوی شێوازی ژیان و جلی وەرزشی و کەلوپەلی وەرزشی دیکە بەرھەم دەھێنێت کە بنکە سەرەکییەکانی دەکەوێتە باڤاریا، ئەڵمانیا، پوما سێیەم گەورەترین کۆمپانیایە بۆ جلی وەرزشی لە جیھاندا&lt;ref name=&quot;The Top 3 Brands in Sportswear&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Top 3 Brands in Sportswear|ناونیشان=https://www.sportsleisurewear.com/The-Top-3-Brands-in-Sportswear.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=sportsleisurewear}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.sportsleisurewear.com/The-Top-3-Brands-in-Sportswear.html |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; کۆمپانیایەکە لە ١٩٤٨ لەلایەن ڕودۆلف دسلێر دامەزراوە، ڕودۆلف و براکەی ئەدۆڵف بەیەکەوە کۆمپانیاکەیان دامەزراندووە، ھاوبەشیان مایەوە تاوەکوو لە ١٩٤٨ ھەردووکیان ڕێکەوتن کە کۆمپانیاکانیان لەیەکتر جیابکەنەوە، کە یەکێکیان ئەدیداس و ئەوی تریش پووما و ھەردوو کۆمپانیاکەش ئێستا دەکەونە ئەڵمانیا.

پوما کۆمپانیایەکی کراوە بووە لەوەتەی ١٩٨٦، لە لیستی بۆرسەی فرانکفۆرت تۆمارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Puma welcomes planned Change in Ownership Structure|ناونیشان=http://about.puma.com/en/newsroom/corporate-news/2018/january/PUMA-welcomes-planned-Change-in-Ownership-Structure|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=about.puma.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180528012045/http://about.puma.com/en/newsroom/corporate-news/2018/january/PUMA-welcomes-planned-Change-in-Ownership-Structure|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠١٧ بەدواوە، پووما زیاتر لە ١٣ ھەزار فەرمانبەری ھەیە بە شێوەی جیھانی و بەرھەمەکانیشی لە ١٢٠ وڵات دابەشدەکات&lt;ref name=&quot;At a glance&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Puma at a Glance|ناونیشان=http://about.puma.com/en/this-is-puma/puma-at-a-glance|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Puma|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161102091544/http://about.puma.com/en/this-is-puma/puma-at-a-glance|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cloudfront1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archived copy|ناونیشان=http://d15v13h3408o3u.cloudfront.net/damfiles/default/investor-relations/financial-reports/en/2017/PUMA-Consolidated-Financial-Statements-2017.pdf-ff3257e850afdf078c0accb2d025195a.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180224053212/http://d15v13h3408o3u.cloudfront.net/damfiles/default/investor-relations/financial-reports/en/2017/PUMA-Consolidated-Financial-Statements-2017.pdf-ff3257e850afdf078c0accb2d025195a.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Puma AG|پوما}}

* {{official website}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Puma AG Rudolf Dassler Sport|ناونیشان=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/Puma-AG-Rudolf-Dassler-Sport-Company-History.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Fundinguniverse.com}}
{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|ژن|فاشن|وەرزش|ئەڵمانیا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>5dubb4rjkpdqf5qtvxl3y337jcudcxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محەممەدباقر قالیباف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203286</id>
    <revision>
      <id>1574640</id>
      <parentid>1404018</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T11:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ژیاننامە */</comment>
      <origin>1574640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9009" sha1="1bic6i9dxkq0pgaekl8turaq1i805vh" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}

'''محەممەدباقر قالیباف''' ({{بە فارسی|محمدباقر قالیباف}}؛ لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٦١) سیاسەتوان و ئەفسەرێکی پێشووی ئێرانییە کە لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە نوێنەری تاران و سەرۆکی [[پەرلەمانی ئێران]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2020/02/iran-conservatives-prevail-polls-marked-turnout-200223164925986.html|سەردێڕ = Iran conservatives prevail in polls marked by low turnout}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ifpnews.com/qalibaf-elected-as-new-speaker-of-irans-parliament|سەردێڕ = Qalibaf Elected as New Speaker of Iran's Parliament - Iran Front Page|ڕێکەوت = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; ئەو ھەروەھا لە ساڵانی ٢٠٠٥ ھەتا ٢٠١٧، سەرۆکی [[شارەوانی]]ی [[تاران]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mayor of Tehran appointed by Minister of Interior |ناونیشان=http://www.isna.ir/news/8406-10684/ |agency=Iranian Students News Agency |زمان=fa |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
قالیباف لە ٢٣ی ئابی ١٩٦١، لە [[تۆرقەبە]]، نزیکی [[مەشھەد]]، لە باوکێکی کورد و دایکێکی فارس لەدایکبووە.&lt;ref name=&quot;site-life&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.qalibaf.ir/main/index.php?Page=staticpage&amp;UID=2631|سەردێڕ=Life (زندگی)|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٠٧|ئیش=Official Website|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071217035835/http://www.qalibaf.ir/main/index.php?Page=staticpage&amp;UID=2631&lt;!-- Bot retrieved archive --&gt;|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=major&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.citymayors.com/mayors/tehran-mayor.html|سەردێڕ=Mohammad Baqer Ghalibaf – Mayor of Tehran|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ئیش=City Mayors}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=scott&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mohammed-Baqer Qalibaf: The Man to See|ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1832327,00.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081201161438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1832327,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٣|newspaper=Time|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٠٨|نووسەر=Scott Macleod|نووسەر٢=Nahid Siamdoust|شوێن=Tehran}}&lt;/ref&gt;

==ژیانی سەربازی==
لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا، یەکێک بوو لە فەرماندەکانی ھێزەکانی بەرگری لە کاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]]. ماوەیەکی کەم دوای ئەوە وەک فەرماندەی فەیلەقی «ڕەسوولوڵڵا» دەستنیشانکرا. کاتێک گەیشتە تەمەنی بیست و دوو ساڵی، فەرماندەی ھێزەکانی «نەسر» بوو. دوای شەڕ وەک جێگری فەرماندەی ھێزی خۆڕاگری و ھێزەکانی [[بەسیج]] لەژێر دەستی ژەنەڕاڵ «ئەفشار» ھەڵبژێردرا. قالیباف لە ساڵی ١٩٩٦ دوای ئەوەی بڕوانامەی [[ماستەر]]ی لە [[جیۆپۆلیتیک]] تەواو کرد، پلەی [[سەرلەشکر]]ی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٩٨، کاتێک [[موحسین ڕەزایی]] خانەنشین بوو و [[یەحیا ڕەحیم سەفەوی]] وەک فەرماندەی نوێی گشتیی سوپای پاسداران دەستبەکاربوو، ئەو وەک فەرماندەی [[ھێزی ھەوافەزای سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] دەستنیشانکرا.

قالیباف لە ساڵانی دواتردا بوو بە یەکێک لە فەرماندە باڵاکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. لە ساڵی ١٩٨٤، وەک سەرۆکی [[قەرارگای بیناسازیی خاتەموولئەنبیا]] دەستنیشانکرا، کە لقی ئەندازیاریی سوپای پاسدارانە. لەژێر بەڕێوەبەریی ئەودا، قەرارگاکە ھێڵێکی ئاسنی ١٦٥ کیلۆمەتریی دەستپێکرد کە «مەشھەد»ی بە «سەرەخس»ەوە دەبەستەوە.

===پێکدادانی سەربازی لەگەڵ سوپا لەسەر دەستبەسەرداگرتنی زەوییەکانی شیراز===
لە چاوپێکەوتنێکدا، «ئەمیر شەھرام ڕۆستەمی» باسی لەو ڕووداوە کرد کە پێکدادانی نێوان ھێزی ئاسمانیی سوپای پاسداران و بنکەی ئاسمانیی شیرازی تێدا بوو. «ڕۆستەمی» ڕوونی کردەوە کە سەرەڕای فەرمانەکانی فەرماندەی باڵا، ھێزی ئاسمانیی سوپای پاسداران ھەوڵی داوە دەست بەسەر بەشێک لە [[فڕۆکەخانەی شیراز|بنکەی ئاسمانیی شیراز]]دا بگرێت، ئەمەش بووەتە ھۆی ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی لە نێوان ھەر دوو ھێزەکە و کوژرانی سەربازێکی بنکەی ئاسمانیی شیراز. دوای ئەم ڕووداوە، دەزگای دادوەری و ستادی گشتیی ھێزە چەکدارەکان لێپرسینەوەیان لە «شەھرام ڕۆستەمی» کرد، بەڵام پرسیاریان لە «محەممەد باقر قالیباف» نەکرد.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=نگار |first=خاطره |date=21 October 2017 |title=روایت عجیب امیر شهرام رستمی از درگیری نظامی سپاه با ارتش بر سر زمینهای کشاورزی شیراز! - خاطره نگاری |url=https://www.khaterenegari.com/main/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%86/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250916015053/https://www.khaterenegari.com/main/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%86/ |archive-date=16 September 2025 |access-date=21 March 2026 |work=خاطره نگاری |language=fa-IR}}&lt;/ref&gt;

===نامەی ھەڕەشە بۆ محەممەد خاتەمی===
وەک فەرماندەی ھێزی ئاسمانیی سوپای پاسداران لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران، تەممووزی ١٩٩٩|خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ١٩٩٩]]، قالیباف یەکێک بوو لە ٢٤ فەرماندەی سوپای پاسداران کە نامەیەکی ھەڕەشەیان بۆ سەرۆک کۆماری چاکسازیخواز [[محەممەد خاتەمی]] نارد و تێیدا ڕایانگەیاندبوو کە ئەگەر ڕێگە بە بەردەوامیی خۆپیشاندانەکان بدرێت، ئەوا خۆیان کارەکان دەگرنە دەست. نامەکە سەرنجێکی زۆری ڕاکێشا، بە جۆرێک زۆر کەس وەک ھەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ سەر سەرۆکایەتیی کۆماری ئیسلامی لێکیان دایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Behnegarsoft.com |title=آفتاب - متن کامل نامه‌ی فرماندهان سپاه به خاتمی |url=http://www.aftabnews.ir/vdcftjydw6de.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611044911/http://www.aftabnews.ir/vdcftjydw6de.html |archive-date=11 June 2009 |access-date=21 March 2026 |website=www.aftabnews.ir}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBCPersian.com |url=https://www.bbc.com/persian/iran/story/2005/05/050530_a_mv_qalibaf |access-date=21 March 2026 |website=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Mohammad Bagher Ghalibaf}}
* {{وێبگەی فەرمی|http://ghalibaf.ir}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئێران}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]]
[[پۆل:خەڵکی مەشھەد]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی ئێرانی]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]]
[[پۆل:شارەوانانی تاران]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]]</text>
      <sha1>1bic6i9dxkq0pgaekl8turaq1i805vh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574641</id>
      <parentid>1574640</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T11:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1574641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8977" sha1="on559r2i0pj9gqdrylrv57o294w6kcr" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}

'''محەممەدباقر قالیباف''' ({{بە فارسی|محمدباقر قالیباف}}؛ لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٦١) سیاسەتوان و ئەفسەرێکی پێشووی ئێرانییە کە لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە نوێنەری تاران و سەرۆکی [[پەرلەمانی ئێران]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2020/02/iran-conservatives-prevail-polls-marked-turnout-200223164925986.html|سەردێڕ = Iran conservatives prevail in polls marked by low turnout}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ifpnews.com/qalibaf-elected-as-new-speaker-of-irans-parliament|سەردێڕ = Qalibaf Elected as New Speaker of Iran's Parliament - Iran Front Page|ڕێکەوت = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; ئەو ھەروەھا لە ساڵانی ٢٠٠٥ ھەتا ٢٠١٧، سەرۆکی [[شارەوانی]]ی [[تاران]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mayor of Tehran appointed by Minister of Interior |ناونیشان=http://www.isna.ir/news/8406-10684/ |agency=Iranian Students News Agency |زمان=fa |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
قالیباف لە ٢٣ی ئابی ١٩٦١، لە [[تۆرقەبە]]، نزیکی [[مەشھەد]]، لە باوکێکی کورد و دایکێکی فارس لەدایکبووە.&lt;ref name=&quot;site-life&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.qalibaf.ir/main/index.php?Page=staticpage&amp;UID=2631|سەردێڕ=Life (زندگی)|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٠٧|ئیش=Official Website|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071217035835/http://www.qalibaf.ir/main/index.php?Page=staticpage&amp;UID=2631&lt;!-- Bot retrieved archive --&gt;|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=major&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.citymayors.com/mayors/tehran-mayor.html|سەردێڕ=Mohammad Baqer Ghalibaf – Mayor of Tehran|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ئیش=City Mayors}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=scott&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mohammed-Baqer Qalibaf: The Man to See|ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1832327,00.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081201161438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1832327,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٣|newspaper=Time|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٠٨|نووسەر=Scott Macleod|نووسەر٢=Nahid Siamdoust|شوێن=Tehran}}&lt;/ref&gt;

==ژیانی سەربازی==
لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا، یەکێک بوو لە فەرماندەکانی ھێزەکانی بەرگری لە کاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]]. ماوەیەکی کەم دوای ئەوە وەک فەرماندەی فەیلەقی «ڕەسوولوڵڵا» دەستنیشانکرا. کاتێک گەیشتە تەمەنی بیست و دوو ساڵی، فەرماندەی ھێزەکانی «نەسر» بوو. دوای شەڕ وەک جێگری فەرماندەی ھێزی خۆڕاگری و ھێزەکانی [[بەسیج]] لەژێر دەستی ژەنەڕاڵ «ئەفشار» ھەڵبژێردرا. قالیباف لە ساڵی ١٩٩٦ دوای ئەوەی بڕوانامەی [[ماستەر]]ی لە [[جیۆپۆلیتیک]] تەواو کرد، پلەی [[سەرلەشکر]]ی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٩٨، کاتێک [[موحسین ڕەزایی]] خانەنشین بوو و [[یەحیا ڕەحیم سەفەوی]] وەک فەرماندەی نوێی گشتیی سوپای پاسداران دەستبەکاربوو، ئەو وەک فەرماندەی [[ھێزی ھەوافەزای سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] دەستنیشانکرا.

قالیباف لە ساڵانی دواتردا بوو بە یەکێک لە فەرماندە باڵاکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. لە ساڵی ١٩٨٤، وەک سەرۆکی [[قەرارگای بیناسازیی خاتەموولئەنبیا]] دەستنیشانکرا، کە لقی ئەندازیاریی سوپای پاسدارانە. لەژێر بەڕێوەبەریی ئەودا، قەرارگاکە ھێڵێکی ئاسنی ١٦٥ کیلۆمەتریی دەستپێکرد کە «مەشھەد»ی بە «سەرەخس»ەوە دەبەستەوە.

===پێکدادانی سەربازی لەگەڵ سوپا لەسەر دەستبەسەرداگرتنی زەوییەکانی شیراز===
لە چاوپێکەوتنێکدا، «ئەمیر شەھرام ڕۆستەمی» باسی لەو ڕووداوە کرد کە پێکدادانی نێوان ھێزی ئاسمانیی سوپای پاسداران و بنکەی ئاسمانیی شیرازی تێدا بوو. «ڕۆستەمی» ڕوونی کردەوە کە سەرەڕای فەرمانەکانی فەرماندەی باڵا، ھێزی ئاسمانیی سوپای پاسداران ھەوڵی داوە دەست بەسەر بەشێک لە [[فڕۆکەخانەی شیراز|بنکەی ئاسمانیی شیراز]]دا بگرێت، ئەمەش بووەتە ھۆی ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی لە نێوان ھەر دوو ھێزەکە و کوژرانی سەربازێکی بنکەی ئاسمانیی شیراز. دوای ئەم ڕووداوە، دەزگای دادوەری و ستادی گشتیی ھێزە چەکدارەکان لێپرسینەوەیان لە «شەھرام ڕۆستەمی» کرد، بەڵام پرسیاریان لە «محەممەد باقر قالیباف» نەکرد.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=نگار |first=خاطره |date=21 October 2017 |title=روایت عجیب امیر شهرام رستمی از درگیری نظامی سپاه با ارتش بر سر زمینهای کشاورزی شیراز! - خاطره نگاری |url=https://www.khaterenegari.com/main/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%86/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250916015053/https://www.khaterenegari.com/main/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%86/ |archive-date=16 September 2025 |access-date=21 March 2026 |work=خاطره نگاری |language=fa-IR}}&lt;/ref&gt;

===نامەی ھەڕەشە بۆ محەممەد خاتەمی===
وەک فەرماندەی ھێزی ئاسمانیی سوپای پاسداران لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران، تەممووزی ١٩٩٩|خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ١٩٩٩]]، قالیباف یەکێک بوو لە ٢٤ فەرماندەی سوپای پاسداران کە نامەیەکی ھەڕەشەیان بۆ سەرۆک کۆماری چاکسازیخواز [[محەممەد خاتەمی]] نارد و تێیدا ڕایانگەیاندبوو کە ئەگەر ڕێگە بە بەردەوامیی خۆپیشاندانەکان بدرێت، ئەوا خۆیان کارەکان دەگرنە دەست. نامەکە سەرنجێکی زۆری ڕاکێشا، بە جۆرێک زۆر کەس وەک ھەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ سەر سەرۆکایەتیی کۆماری ئیسلامی لێکیان دایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Behnegarsoft.com |title=آفتاب - متن کامل نامه‌ی فرماندهان سپاه به خاتمی |url=http://www.aftabnews.ir/vdcftjydw6de.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611044911/http://www.aftabnews.ir/vdcftjydw6de.html |archive-date=11 June 2009 |access-date=21 March 2026 |website=www.aftabnews.ir}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBCPersian.com |url=https://www.bbc.com/persian/iran/story/2005/05/050530_a_mv_qalibaf |access-date=21 March 2026 |website=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Mohammad Bagher Ghalibaf}}
* {{وێبگەی فەرمی|http://ghalibaf.ir}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئێران}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]]
[[پۆل:خەڵکی مەشھەد]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی ئێرانی]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]]
[[پۆل:شارەوانانی تاران]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]]</text>
      <sha1>on559r2i0pj9gqdrylrv57o294w6kcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یۆزگات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213213</id>
    <revision>
      <id>1574271</id>
      <parentid>1541782</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11721" sha1="2zhdu0g6ttgr35bgu4oj1mgdu2x1owi" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا|وێنە= Ormancıların Emekleri Burada - panoramio.jpg}}
'''یۆزگات''' ({{بە تورکی|Yozgat}}) شارێکی [[تورکیا]] و ناوەندی [[پارێزگای یۆزگات]]ە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی]]. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٩، ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٤٢١،٢٠٠ کەسە کە ١٠٦،٢٨٠ کەس لە شاری یۆزگات دەژین.&lt;ref name=geoh&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey|ناونیشان=http://www.geohive.com/cntry/turkey.aspx?levels=Ic%2520Anadolu|ئیش=GeoHive|بڵاوکەرەوە=Johan van der Heyden|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071019035324/http://geohive.com/cntry/turkey.aspx?levels=Ic+Anadolu|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Yozgat Clock Tower 3997.jpg|١٨٠پێکسڵ|وێنۆک|منارەی کاتژمێری یۆزگات]]
ئەم ناوچەیەی دەوروبەری یۆزگات کە پێشتر بە بۆزۆک دەناسرا، شوێنی چەندین شارستانییەت بووە وەک [[پتێریا (کاپادۆکیا)|پتێریا]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1164095|title=ARASI YOZGAT İLİNİN SOSYO-KÜLTÜREL TARİHİ|access-date=2023-03-31|author=Derya BÜYÜKBAŞ|language=tr}}&lt;/ref&gt; و [[کۆرنیاسپا]] (ڕۆژھەڵاتی یۆزگات).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://imperium.ahlfeldt.se/places/27590|title=E Yozgat - Digital Atlas of the Roman Empire|access-date=2023-03-31|author=Johan Åhlfeldt|language=en}}&lt;/ref&gt;

یەکەم ڕووپێوییەکان لە ساڵی ١٩٩٣ دەستیان پێکرد. لەو کاتەوە شوێنەوارناسان بێشومار پارچەی شوێنەوارییان دۆزیوەتەوە کە سەر بە ٥ شارستانییەتی کۆنی جیاوازی ناوچەکەن و ھەروەھا شوێنەوارگەلێک کە سەر بە ٥ سەردەمی جیاوازن - [[سەردەمی بڕۆنز|بڕۆنزی]]، [[ماوەی ھێلینیستی|ھێلینیستی]]، [[ھیتییەکان|ھیتی]]، [[سەردەمی مس|مس]] و [[سەردەمی بیزەنتینی]] سەروو.

ھەڵکۆڵینی سەر زەوی و ڕووپێوی لەسەر پلاتۆی کەرکێنێس لەلایەن دکتۆر [[جیۆفری سەمەرز (شوێنەوارناس)|جیۆفری سەمەرز]]، کە شوێنەوارناسێکی بەریتانییە، ئەنجامدراون. وا بڕوادەکرێت پلاتۆکە ماڵی شاری ونبووی پتێریا بێت. گەڕان بەدوای ئەم شارە ونبووە و ھەروەھا پێکھاتەکانی تری جیھانی کۆن لە ساڵی ٢٠١٣ دەستی پێکرد، و پلان وایە تا مانگی ئابیش بەردەوام بێت. گەشتە زانستییەکە ڕووبەرێک دەگرێتەوە کە بە دیوار دەورە دراوە و زانراوە کە مێژووەکەی بۆ نزیکەی ٢٦٠٠ ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە.

بەپێی ڕاپۆرتە مێژووییەکان، پتێریا لە کاتی [[شەڕی پتێریا]] لە نێوان [[لیدیا|لیدییەکان]] و [[مادەکان]] وێرانکرا، سووتێنرا و چۆڵکرا. ئەم شەڕە لە کاتی خۆرگیرانێکدا لە ٢٨ی ئایاری ٥٨٥ پێش زایین کۆتایی ھات، و وەک «نیشانەیەک» لێکدرایەوە کە خوداوەندەکان دەیانەوێت شەڕەکە بوەستێت.

شوێنێکی تری ھەڵکۆڵین لە ناوچەکەدا کە شایەنی باس بێت لە تەپۆڵکەی کوساکلویە. تیمێک بە سەرۆکایەتی دکتۆر ستیفانیا مازۆنی لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە لەو شوێنەدا کار دەکەن، و وا بڕوادەکرێت کە شارستانییەتی ھیتی و ھەروەھا شاری زیپالاندا سەردەمانێک لە ناوچەکەدا بوونیان ھەبووە. وەک بەشێک لەم ھەڵکۆڵینانە، حەمامێکی ڕۆمانی ٢٠٠٠ ساڵە دۆزراوەتەوە کە دەوترێت بۆ چاککردنەوەی برینی خەڵک بەکارھێنراوە. شوێنەواری سەردەمەکانی ڕۆمانی، [[خانەدانی سەلجووقی|سەلجوقی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]]ش لە ناوچەکەدا دۆزراونەتەوە.

لەگەڵ ھەبوونی ئەوەندە مێژووە کە ھێشتا لە یەک شاردا ئاشکرا نەکراوە، [[شوێنەوارناس|شوێنەوارناسان]] بە ئومێدن لە چەند مانگی داھاتوودا شاکاری زیاتری جیھانی کۆن بدۆزنەوە. پێشتر سەلمێنراوە کە ناوچەکە شوێنی نیشتەجێبوونی چەندین شارستانییەت بووە کە مێژووەکەیان بۆ سەردەمی ڕۆمانی دەگەڕێتەوە. شوێنەوارناسان بە ئومێدن کە بتوانن لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا پێکھاتە و نھێنیی زیاتری جیھانی کۆن بدۆزنەوە.

دوای ئەوەی ناوەندی کارگێڕیی کۆنی ناوچەکە، [[تاڤیۆم]] (بویوکنەفەس)، وێران بوو، ناوەندێکی نوێ لەلایەن چاپانۆغڵوو، دامەزرێنەری بنەماڵەیەکی بەھێزی [[دەرەبەگ]] دروستکرا و ناوی نرا [[پارێزگای یۆزگات|بۆزۆک]].&lt;ref&gt;{{Cite EB1911 |wstitle=Yuzgat |volume=28 |page=947}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
شارۆچکەکە لە بەرزیی ٤,٣٨٠ پێ (١,٣٣٥ مەتر) ھەڵکەوتووە، دەکەوێتە ١٠٥ میل (١٧٠ کیلۆمەتر) لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەنکەرە]]، لە نزیک سەری دۆڵێکی تەسک کە ڕێگای ئەنکەرە–سێواس پێیدا تێپەڕ دەبێت. وەک زۆربەی [[پلاتۆی ئەنادۆڵ]]، زەوییەکانی دەوروبەری یۆزگات بەھۆی نیشتەجێبوونی مرۆڤەوە لە ماوەی ھەزاران ساڵدا دارستانیان لێ بڕدراوە. ئەمەش وای کردووە کەشوھەوا و کەشەکە لە ھاوین و زستاندا سەخت بێت. بەڵام [[توورکیا]] ھەنگاوی گەورەی ناوە بۆ [[دووبارە چاندنەوەی دارستان|دووبارە چاندنەوەی دارستانەکان]] لە لانی کەم بەشێکی ناوچەکەدا.

=== کەشوھەوا ===
یۆزگات خاوەنی [[کەشوھەوای کیشوەری]]یە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|کوپێن]]: ''Dsb''، [[پۆلێنکردنی کەشوھەوای تریوارتا|تریوارتا]]: ''Dc'') بە زستانی سارد و بەفراوی و ھاوینی گەرم و وشک. تێکڕای گەرمترین مانگ لە کاتی ڕۆژدا {{convert|26|C|0}}ـە. پلەکانی گەرمای زستان دەتوانن لە ئەوپەڕی وەرزەکەدا بۆ {{convert|-20|C|1}} دابەزن.

{{Weather box 
|metric first= Yes 
|single line= Yes 
|location= یۆزگات (١٩٩١–٢٠٢٠، ئەوپەڕی پلەکان ١٩٢٩–٢٠٢٣)
| Jan record high C = 15.4
| Feb record high C = 18.5
| Mar record high C = 25.0
| Apr record high C = 29.5
| May record high C = 31.4
| Jun record high C = 33.1
| Jul record high C = 38.8
| Aug record high C = 37.4
| Sep record high C = 35.4
| Oct record high C = 30.1
| Nov record high C = 22.9
| Dec record high C = 18.2
| year record high C = 38.8
| Jan high C = 2.8
| Feb high C = 4.7
| Mar high C = 9.1
| Apr high C = 14.5
| May high C = 19.5
| Jun high C = 23.6
| Jul high C = 27.1
| Aug high C = 27.5
| Sep high C = 23.7
| Oct high C = 17.8
| Nov high C = 10.7
| Dec high C = 4.9
| year high C = 15.5
| Jan mean C = -1.3
| Feb mean C = -0.1
| Mar mean C = 3.7
| Apr mean C = 8.8
| May mean C = 13.4
| Jun mean C = 17.2
| Jul mean C = 20.3
| Aug mean C = 20.6
| Sep mean C = 16.6
| Oct mean C = 11.5
| Nov mean C = 5.0
| Dec mean C = 0.7
| year mean C = 9.7
| Jan low C = -4.8
| Feb low C = -4.1
| Mar low C = -0.8
| Apr low C = 3.5
| May low C = 7.8
| Jun low C = 11.3
| Jul low C = 13.8
| Aug low C = 14.2
| Sep low C = 10.4
| Oct low C = 6.3
| Nov low C = 0.5
| Dec low C = -2.6
| year low C = 4.6
| Jan record low C = -23.7
| Feb record low C = -24.4
| Mar record low C = -20.6
| Apr record low C = -12.6
| May record low C = -3.0
| Jun record low C = -0.4
| Jul record low C = 3.0
| Aug record low C = 3.7
| Sep record low C = -2.4
| Oct record low C = -6.8
| Nov record low C = -18.5
| Dec record low C = -20.2
| year record low C = -24.4
| precipitation colour = green
| Jan precipitation mm = 66.4
| Feb precipitation mm = 58.1
| Mar precipitation mm = 70.7
| Apr precipitation mm = 58.4
| May precipitation mm = 68.8
| Jun precipitation mm = 47.1
| Jul precipitation mm = 12.8
| Aug precipitation mm = 16.9
| Sep precipitation mm = 22.0
| Oct precipitation mm = 40.4
| Nov precipitation mm = 57.4
| Dec precipitation mm = 76.7
| year precipitation mm = 595.7
| Jan precipitation days = 13.93
| Feb precipitation days = 13.33
| Mar precipitation days = 13.93
| Apr precipitation days = 13.27
| May precipitation days = 13.9
| Jun precipitation days = 10.2
| Jul precipitation days = 3.2
| Aug precipitation days = 2.83
| Sep precipitation days = 4.67
| Oct precipitation days = 8.23
| Nov precipitation days = 8.63
| Dec precipitation days = 13.7
| year precipitation days = 
 | Jan humidity = 78.6
 | Feb humidity = 74.9
 | Mar humidity = 69.9
 | Apr humidity = 65.1
 | May humidity = 65.0
 | Jun humidity = 62.8
 | Jul humidity = 57.2
 | Aug humidity = 56.9
 | Sep humidity = 58.6
 | Oct humidity = 66.1
 | Nov humidity = 71.6
 | Dec humidity = 78.0
 | year humidity = 67.0
| Jan sun = 95.2
| Feb sun = 117.4
| Mar sun = 156.2
| Apr sun = 194.4
| May sun = 242.9
| Jun sun = 282.7
| Jul sun = 328.0
| Aug sun = 317.0
| Sep sun = 249.4
| Oct sun = 194.2
| Nov sun = 143.8
| Dec sun = 86.8
| year sun = 2408.0
| Jand sun = 3.1
| Febd sun = 4.3
| Mard sun = 5.1
| Aprd sun = 6.5
| Mayd sun = 7.9
| Jund sun = 9.6
| Juld sun = 10.7
| Augd sun = 10.4
| Sepd sun = 8.5
| Octd sun = 6.4
| Novd sun = 4.9
| Decd sun = 2.9
| yeard sun = 6.7 
|source 1 = [[دەزگای کەشناسیی دەوڵەتی توورکیا]]&lt;ref name =&quot;TSMS&quot;&gt;{{cite web
| url = https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&amp;m=YOZGAT
| title = Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020)
| publisher = Turkish State Meteorological Service
| language = tr
| access-date = 7 August 2021}}&lt;/ref&gt;
 | source 2 = [[ڕێکخراوی نیشتمانیی زەریا و بەرگەھەوا|NOAA]] (humidity, sun 1991-2020)&lt;ref name=&quot;WMONormals&quot;&gt;{{cite web
|url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Yozgat_17140.csv
|title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Yozgat
|publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration
|access-date = January 17, 2024}}&lt;/ref&gt;
}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Yozgat}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|تورکیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگای یۆزگات]]
[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]</text>
      <sha1>2zhdu0g6ttgr35bgu4oj1mgdu2x1owi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574272</id>
      <parentid>1574271</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1574272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11693" sha1="3j94mis2hoghd23ude4sm48d49x3lj8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا|وێنە= Ormancıların Emekleri Burada - panoramio.jpg}}
'''یۆزگات''' ({{بە تورکی|Yozgat}}) شارێکی [[تورکیا]] و ناوەندی [[پارێزگای یۆزگات]]ە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی]]. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٩، ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٤٢١،٢٠٠ کەسە کە ١٠٦،٢٨٠ کەس لە شاری یۆزگات دەژین.&lt;ref name=geoh&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey|ناونیشان=http://www.geohive.com/cntry/turkey.aspx?levels=Ic%2520Anadolu|ئیش=GeoHive|بڵاوکەرەوە=Johan van der Heyden|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071019035324/http://geohive.com/cntry/turkey.aspx?levels=Ic+Anadolu|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Yozgat Clock Tower 3997.jpg|١٨٠پێکسڵ|وێنۆک|منارەی کاتژمێری یۆزگات]]
ئەم ناوچەیەی دەوروبەری یۆزگات کە پێشتر بە بۆزۆک دەناسرا، شوێنی چەندین شارستانییەت بووە وەک [[پتێریا (کاپادۆکیا)|پتێریا]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1164095|title=ARASI YOZGAT İLİNİN SOSYO-KÜLTÜREL TARİHİ|access-date=2023-03-31|author=Derya BÜYÜKBAŞ|language=tr}}&lt;/ref&gt; و [[کۆرنیاسپا]] (ڕۆژھەڵاتی یۆزگات).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://imperium.ahlfeldt.se/places/27590|title=E Yozgat - Digital Atlas of the Roman Empire|access-date=2023-03-31|author=Johan Åhlfeldt|language=en}}&lt;/ref&gt;

یەکەم ڕووپێوییەکان لە ساڵی ١٩٩٣ دەستیان پێکرد. لەو کاتەوە شوێنەوارناسان بێشومار پارچەی شوێنەوارییان دۆزیوەتەوە کە سەر بە ٥ شارستانییەتی کۆنی جیاوازی ناوچەکەن و ھەروەھا شوێنەوارگەلێک کە سەر بە ٥ سەردەمی جیاوازن - [[سەردەمی بڕۆنز|بڕۆنزی]]، [[ماوەی ھێلینیستی|ھێلینیستی]]، [[ھیتییەکان|ھیتی]]، [[سەردەمی مس|مس]] و [[سەردەمی بیزەنتینی]] سەروو.

ھەڵکۆڵینی سەر زەوی و ڕووپێوی لەسەر پلاتۆی کەرکێنێس لەلایەن دکتۆر [[جیۆفری سەمەرز (شوێنەوارناس)|جیۆفری سەمەرز]]، کە شوێنەوارناسێکی بەریتانییە، ئەنجامدراون. وا بڕوادەکرێت پلاتۆکە ماڵی شاری ونبووی پتێریا بێت. گەڕان بەدوای ئەم شارە ونبووە و ھەروەھا پێکھاتەکانی تری جیھانی کۆن لە ساڵی ٢٠١٣ دەستی پێکرد، و پلان وایە تا مانگی ئابیش بەردەوام بێت. گەشتە زانستییەکە ڕووبەرێک دەگرێتەوە کە بە دیوار دەورە دراوە و زانراوە کە مێژووەکەی بۆ نزیکەی ٢٦٠٠ ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە.

بەپێی ڕاپۆرتە مێژووییەکان، پتێریا لە کاتی [[شەڕی پتێریا]] لە نێوان [[لیدیا|لیدییەکان]] و [[مادەکان]] وێرانکرا، سووتێنرا و چۆڵکرا. ئەم شەڕە لە کاتی خۆرگیرانێکدا لە ٢٨ی ئایاری ٥٨٥ پێش زایین کۆتایی ھات، و وەک «نیشانەیەک» لێکدرایەوە کە خوداوەندەکان دەیانەوێت شەڕەکە بوەستێت.

شوێنێکی تری ھەڵکۆڵین لە ناوچەکەدا کە شایەنی باس بێت لە تەپۆڵکەی کوساکلویە. تیمێک بە سەرۆکایەتی دکتۆر ستیفانیا مازۆنی لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە لەو شوێنەدا کار دەکەن، و وا بڕوادەکرێت کە شارستانییەتی ھیتی و ھەروەھا شاری زیپالاندا سەردەمانێک لە ناوچەکەدا بوونیان ھەبووە. وەک بەشێک لەم ھەڵکۆڵینانە، حەمامێکی ڕۆمانی ٢٠٠٠ ساڵە دۆزراوەتەوە کە دەوترێت بۆ چاککردنەوەی برینی خەڵک بەکارھێنراوە. شوێنەواری سەردەمەکانی ڕۆمانی، [[خانەدانی سەلجووقی|سەلجوقی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]]ش لە ناوچەکەدا دۆزراونەتەوە.

لەگەڵ ھەبوونی ئەوەندە مێژووە کە ھێشتا لە یەک شاردا ئاشکرا نەکراوە، [[شوێنەوارناس|شوێنەوارناسان]] بە ئومێدن لە چەند مانگی داھاتوودا شاکاری زیاتری جیھانی کۆن بدۆزنەوە. پێشتر سەلمێنراوە کە ناوچەکە شوێنی نیشتەجێبوونی چەندین شارستانییەت بووە کە مێژووەکەیان بۆ سەردەمی ڕۆمانی دەگەڕێتەوە. شوێنەوارناسان بە ئومێدن کە بتوانن لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا پێکھاتە و نھێنیی زیاتری جیھانی کۆن بدۆزنەوە.

دوای ئەوەی ناوەندی کارگێڕیی کۆنی ناوچەکە، [[تاڤیۆم]] (بویوکنەفەس)، وێران بوو، ناوەندێکی نوێ لەلایەن چاپانۆغڵوو، دامەزرێنەری بنەماڵەیەکی بەھێزی [[دەرەبەگ]] دروستکرا و ناوی نرا [[پارێزگای یۆزگات|بۆزۆک]].&lt;ref&gt;{{Cite EB1911 |wstitle=Yuzgat |volume=28 |page=947}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
شارۆچکەکە لە بەرزیی ٤,٣٨٠ پێ (١,٣٣٥ مەتر) ھەڵکەوتووە، دەکەوێتە ١٠٥ میل (١٧٠ کیلۆمەتر) لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەنکەرە]]، لە نزیک سەری دۆڵێکی تەسک کە ڕێگای ئەنکەرە–سێواس پێیدا تێپەڕ دەبێت. وەک زۆربەی [[پلاتۆی ئەنادۆڵ]]، زەوییەکانی دەوروبەری یۆزگات بەھۆی نیشتەجێبوونی مرۆڤەوە لە ماوەی ھەزاران ساڵدا دارستانیان لێ بڕدراوە. ئەمەش وای کردووە کەشوھەوا و کەشەکە لە ھاوین و زستاندا سەخت بێت. بەڵام [[توورکیا]] ھەنگاوی گەورەی ناوە بۆ [[دووبارە چاندنەوەی دارستان|دووبارە چاندنەوەی دارستانەکان]] لە لانی کەم بەشێکی ناوچەکەدا.

=== کەشوھەوا ===
یۆزگات خاوەنی [[کەشوھەوای کیشوەری]]یە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|کوپێن]]: ''Dsb''، [[پۆلێنکردنی کەشوھەوای تریوارتا|تریوارتا]]: ''Dc'') بە زستانی سارد و بەفراوی و ھاوینی گەرم و وشک. تێکڕای گەرمترین مانگ لە کاتی ڕۆژدا {{convert|26|C|0}}ـە. پلەکانی گەرمای زستان دەتوانن لە ئەوپەڕی وەرزەکەدا بۆ {{convert|-20|C|1}} دابەزن.

{{Weather box 
|metric first= Yes 
|single line= Yes 
|location= یۆزگات (١٩٩١–٢٠٢٠، ئەوپەڕی پلەکان ١٩٢٩–٢٠٢٣)
| Jan record high C = 15.4
| Feb record high C = 18.5
| Mar record high C = 25.0
| Apr record high C = 29.5
| May record high C = 31.4
| Jun record high C = 33.1
| Jul record high C = 38.8
| Aug record high C = 37.4
| Sep record high C = 35.4
| Oct record high C = 30.1
| Nov record high C = 22.9
| Dec record high C = 18.2
| year record high C = 38.8
| Jan high C = 2.8
| Feb high C = 4.7
| Mar high C = 9.1
| Apr high C = 14.5
| May high C = 19.5
| Jun high C = 23.6
| Jul high C = 27.1
| Aug high C = 27.5
| Sep high C = 23.7
| Oct high C = 17.8
| Nov high C = 10.7
| Dec high C = 4.9
| year high C = 15.5
| Jan mean C = -1.3
| Feb mean C = -0.1
| Mar mean C = 3.7
| Apr mean C = 8.8
| May mean C = 13.4
| Jun mean C = 17.2
| Jul mean C = 20.3
| Aug mean C = 20.6
| Sep mean C = 16.6
| Oct mean C = 11.5
| Nov mean C = 5.0
| Dec mean C = 0.7
| year mean C = 9.7
| Jan low C = -4.8
| Feb low C = -4.1
| Mar low C = -0.8
| Apr low C = 3.5
| May low C = 7.8
| Jun low C = 11.3
| Jul low C = 13.8
| Aug low C = 14.2
| Sep low C = 10.4
| Oct low C = 6.3
| Nov low C = 0.5
| Dec low C = -2.6
| year low C = 4.6
| Jan record low C = -23.7
| Feb record low C = -24.4
| Mar record low C = -20.6
| Apr record low C = -12.6
| May record low C = -3.0
| Jun record low C = -0.4
| Jul record low C = 3.0
| Aug record low C = 3.7
| Sep record low C = -2.4
| Oct record low C = -6.8
| Nov record low C = -18.5
| Dec record low C = -20.2
| year record low C = -24.4
| precipitation colour = green
| Jan precipitation mm = 66.4
| Feb precipitation mm = 58.1
| Mar precipitation mm = 70.7
| Apr precipitation mm = 58.4
| May precipitation mm = 68.8
| Jun precipitation mm = 47.1
| Jul precipitation mm = 12.8
| Aug precipitation mm = 16.9
| Sep precipitation mm = 22.0
| Oct precipitation mm = 40.4
| Nov precipitation mm = 57.4
| Dec precipitation mm = 76.7
| year precipitation mm = 595.7
| Jan precipitation days = 13.93
| Feb precipitation days = 13.33
| Mar precipitation days = 13.93
| Apr precipitation days = 13.27
| May precipitation days = 13.9
| Jun precipitation days = 10.2
| Jul precipitation days = 3.2
| Aug precipitation days = 2.83
| Sep precipitation days = 4.67
| Oct precipitation days = 8.23
| Nov precipitation days = 8.63
| Dec precipitation days = 13.7
| year precipitation days = 
 | Jan humidity = 78.6
 | Feb humidity = 74.9
 | Mar humidity = 69.9
 | Apr humidity = 65.1
 | May humidity = 65.0
 | Jun humidity = 62.8
 | Jul humidity = 57.2
 | Aug humidity = 56.9
 | Sep humidity = 58.6
 | Oct humidity = 66.1
 | Nov humidity = 71.6
 | Dec humidity = 78.0
 | year humidity = 67.0
| Jan sun = 95.2
| Feb sun = 117.4
| Mar sun = 156.2
| Apr sun = 194.4
| May sun = 242.9
| Jun sun = 282.7
| Jul sun = 328.0
| Aug sun = 317.0
| Sep sun = 249.4
| Oct sun = 194.2
| Nov sun = 143.8
| Dec sun = 86.8
| year sun = 2408.0
| Jand sun = 3.1
| Febd sun = 4.3
| Mard sun = 5.1
| Aprd sun = 6.5
| Mayd sun = 7.9
| Jund sun = 9.6
| Juld sun = 10.7
| Augd sun = 10.4
| Sepd sun = 8.5
| Octd sun = 6.4
| Novd sun = 4.9
| Decd sun = 2.9
| yeard sun = 6.7 
|source 1 = [[دەزگای کەشناسیی دەوڵەتی توورکیا]]&lt;ref name =&quot;TSMS&quot;&gt;{{cite web
| url = https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&amp;m=YOZGAT
| title = Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020)
| publisher = Turkish State Meteorological Service
| language = tr
| access-date = 7 August 2021}}&lt;/ref&gt;
 | source 2 = [[ڕێکخراوی نیشتمانیی زەریا و بەرگەھەوا|NOAA]] (humidity, sun 1991-2020)&lt;ref name=&quot;WMONormals&quot;&gt;{{cite web
|url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Yozgat_17140.csv
|title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Yozgat
|publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration
|access-date = January 17, 2024}}&lt;/ref&gt;
}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Yozgat}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|تورکیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}

[[پۆل:پارێزگای یۆزگات]]
[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]</text>
      <sha1>3j94mis2hoghd23ude4sm48d49x3lj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نالیھان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213376</id>
    <revision>
      <id>1574527</id>
      <parentid>1517863</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="eoarnjrchi74suw66n6hyuoz5n2c8ev" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Ankara_districts.png|وێنۆک|شوێنی نالیھان لەناو تورکیادا.]]
'''نالیھان''' شارۆچکە و قەزایەکی گوندنشینی [[پارێزگای ئەنقەرە]] لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی]] [[تورکیا]]. و ١٥٧ کم لە شاری [[ئەنقەرە]] دوورە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ تورکیادا ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٣٠ ھەزار و ٥٧١ کەسە کە ١٢ ھەزار و ٤٥٧ کەس لە شارۆچکەی نالیھان دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geohive.com/cntry/turkey.aspx?levels=Ic%20Anadolu|سەردێڕ=Statistical information on Turkey's administrative units|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٠٨|نووسەر=GeoHive}}&lt;/ref&gt; ڕووبەری قەزاکە ١٩٧٨ کیلۆمەتر دووجایە و تێکڕای بەرزییەکەی ٦٢٥ م.

== ناو ==
نالیھان ناوی لە [[کاروانسەرا|کاروانسەرایەکەوە]] وەرگرتووە کە لەسەر [[ڕێگەی ئاوریشم]]ی کۆن بەرەو ڕۆژھەڵات لە تەنیشت ڕووباری «نالی» ھەڵکەوتووە. بۆ ماوەی ھەزاران ساڵە لێرە نیشتەجێبوون ھەیە.

== ئەمڕۆ ==
[[کرمی ئاوریشم|بەخێوکردنی کرمی ئاوریشم]]، کە نەریتێکی چەند سەدەیی نالیھانە، لە زۆرێک لە ماڵەکاندا بەردەوامە. ئەمڕۆ شارۆچکەکە بە [[تۆڕی دەرزی ئاوریشمی نالیھان|تۆڕی دەرزی ئاوریشمی]] ناسراوە، ھەروەھا بە چێشتی ناوخۆیی لەوانە گەڵامێو، [[پڵاو]]، شیرینی کوولەکە، گۆزلەمە (نانێکی تەخت کە بە [[پەنیر]] و [[پەتاتە]] پڕکراوە)، و زۆر جۆری تری شیرینی ناسک وەک [[بەقڵاوە]] بە گوێزی ناوخۆیی. دەوروبەری شارەکە بۆ چاندنی [[برنج]]، [[گەنم]]، [[جۆ]]، [[ترێ]]، [[سێو]]، [[تەماتە]] و [[لاڤێندەر]] بەکاردێت. نزیکەی ھەموو شتێک لە خاکە بەپیتەکەی نالیھان دەڕوێت وەک [[ھەنجیر]]، [[زەیتوون]]، [[توو]]، [[ھەرمێ]]، [[سێو]]، [[خورماڵوو]]، [[بەھێ]]، [[بوندوق]]، [[گوێزی ئەمریکی]]، [[کوولەکە]]، [[فاسۆلیا]] و [[کاڵەک]].

سەردانکەران دەتوانن بە ناو گوندە ئارامەکانی سەردەمی [[عوسمانی]]دا (بۆ نموونە ئەکدەرە) پیاسە بکەن و چێشتی ناوخۆیی لە کۆشکی کاروانی سەردەمی عوسمانیدا بخۆن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Nallıhan}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا|نالیھان]]
[[پۆل:پارێزگای ئەنقەرە]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئەنقەرە]]</text>
      <sha1>eoarnjrchi74suw66n6hyuoz5n2c8ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نەڤشەھیر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213404</id>
    <revision>
      <id>1574276</id>
      <parentid>1362987</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10172" sha1="3diwkng1tqc6b62o08dfooy50xqygvf" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''نەڤشەھیر''' شارێکە و قەزای پایتەختی [[پارێزگای نەڤشەھیر]]ە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی]] [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ١١٧ ھەزار و ٨٩٠ کەسە کە ٨٥ ھەزار و ٦٣٤ کەس لە شاری نەڤشەھیر دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geohive.com/cntry/turkey.aspx?levels=Ic%20Anadolu|سەردێڕ=Statistical information on Turkey's administrative units|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٠٨|نووسەر=GeoHive}}&lt;/ref&gt;ڕووبەری قەزاکە ٥٣٥ کم٢ (٢٠٧ میل چوارگۆشە) دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.statoids.com/ytr.html|سەردێڕ=Statistical information on districts of Turkey|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٠٨|نووسەر=Statoids}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Göreme OpenAir Museum Dunkle Kirche 1 11 2004.jpg|وێنۆک|فرێسکۆکانی [[مەسیح پانتۆکراتۆر|مەسیح پانتۆکراتۆر]] لەسەر سەقفی کڵێسای تاریک لە [[مۆزەخانەی کراوەی گۆرێمێ]]، لە نزیک نەڤشەھیر]]
[[پەڕگە:Cappadocia Aerial View (6998755984).jpg|وێنۆک|چەپ|دیمەنی [[کاپادۆکیا]] لە پارێزگای نەڤشەھیر]]

=== پێش مێژوو و مێژووی کۆن ===
[[ھیتییەکان]] بۆ یەکەمجار نیشتەجێبوونی نیسایان لەسەر بناری کێوی کاھوەجی دامەزراند، کە دەکەوێتە نیشتەجێبوونی ئێستای نار، لە دۆڵی [[کزیلیرماک (ڕووبار)|کزیلیرماک]] ([[ڕووباری قزل ئیرماق|ڕووباری ھالیس]]ی کۆن). نیشتەجێبوونەکە دواتر بە سۆواندا و سێیاندۆس ناسرا. ئەم شارۆچکەیە لەگەڵ ناوچەکەدا، لە دەوروبەری سەدەی ھەشتەمی پێش زایین کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی [[ئاشوور]]، و دواتر لەلایەن [[مادەکان]] و پاشان لەلایەن [[فارسەکان|فارسەکان]]ەوە لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[کورووشی مەزن]] لە ساڵی ٥٤٦ی پێش زایین حوکم کرا. لە ساڵی ٣٣٣ی پێش زایین، [[ئەسکەندەری مەزن]] فارسەکانی تێکشکاند و دوای مردنی ئەو، ناوچەی دەوروبەری کەوتە ژێر دەسەڵاتی بنەماڵەی [[ئاریاراسێس (ڕوونکردنەوە)|ئاریاراسێس]] بە ناوەندی [[مازاکا (قەیسەرییە)|مازاکا]] ([[قەیسەری]]ی ئێستا). شانشینی کاپادۆکیا لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[تیبێریوس]]دا بوو بە پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]].

=== مێژووی سەدەکانی ناوەڕاست ===
ئەو شارە ژێر زەوییانەی کە لە دەوروبەری نەڤشەھیر دۆزراونەتەوە، ڕەنگە لە بنەڕەتدا بۆ ڕزگاربوون لە چەوساندنەوەی دەسەڵاتدارە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمانییە]] بتپەرستەکان دروست کرابێت، ھەرچەندە ھەندێکی تر پێیان وایە مێژووەکەیان بۆ سەردەمی ھیتییەکان دەگەڕێتەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Derinkuyu: Mysterious underground city in Turkey found in man's basement |url=https://bigthink.com/strange-maps/derinkuyu-underground-city/ |access-date=2022-08-09 |website=Big Think |language=en-US}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە کڵێساکان، کە لەناو بەردەکاندا تاشراون، مێژووەکەیان بۆ ئەم ساڵانە سەرەتاییانەی مەسیحییەت دەگەڕێتەوە. تەنانەت کاتێک سیۆدۆسیۆسی یەکەم مەسیحییەتی کردە ئایینی فەرمیی ئیمپراتۆریەت، ئەشکەوتەکان پاراستنیان بۆ خەڵکی ناوچەکە دابین دەکرد لە کاتی ھێرشەکانی فارسە [[ساسانییەکان]] لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٤ی زایینی و لەلایەن [[خەلافەتی ئیسلامی]]یەوە لە ساڵی ٦٤٧ی زایینی بەدواوە. کاتێک [[وێنەشکێنی]] بوو بە سیاسەتی دەوڵەت لە ئیمپراتۆریەتیی [[بیزەنتی]]دا، دیسانەوە ئەشکەوتەکانی دەوروبەری نەڤشەھیر بوونە پەناگە بۆ ئەوانەی لە چەوساندنەوە ڕادەکردن. نەڤشەھیر بە درێژایی زۆربەی سەردەمەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆما]] بە «نیپۆلیس» (بە واتای «شاری نوێ» بە [[زمانی یۆنانی]] دێت) دەناسرا.

قەڵای سەر گردەکە لە ناوەڕاستی نەڤشەھیر مێژووەکەی بۆ سەردەمی بیزەنتین دەگەڕێتەوە، کاتێک ناوچەکە لە ھێڵی پێشەوەی شەڕە (پیرۆزەکان) بوو دژی خەلافەتی ئیسلامی.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=fibhaber.com |title=Nevşehir Kalesi tarihe ışık tutuyor |url=https://www.fibhaber.com/yasam/nevsehir-kalesi-tarihe-isik-tutuyor-h106697.html |access-date=2022-08-09 |website=fibhaber.com |language=tr}}&lt;/ref&gt;

لە [[شەڕی مەلازگرد]] ([[مەلازگرد]]ی ئێستا) لە ساڵی ١٠٧١ی زایینی، ئیمپراتۆری بیزەنتین [[ڕۆمانۆسی چوارەم]] لەلایەن سوڵتانی سەلجووقی [[ئەلپ ئەرسلان]] تێکشکێندرا کە بووە ھۆی داگیرکردنی ئەنادۆڵ لەلایەن سەلجووقییەکانەوە تا ساڵی ١٠٧٤. لەگەڵ تەواوی ناوچەکە، نەڤشەھیر بوو بە بەشێک لە [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سەڵتەنەتی ڕوومی سەلجووقی]]، پاشان لە ساڵی ١٣٢٨ کەوتە ژێر دەسەڵاتی بنەماڵەی [[قەرەمانییەکان]] و لە کۆتاییدا لە دەوروبەری ساڵی ١٤٨٧ی زایینی کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] کاتێک ناوی گۆڕدرا بۆ مووشکارا. تا سەرەتای سەدەی ١٨ەم بە بێبایەخی مایەوە.

=== مێژووی نوێ ===
[[پەڕگە:Kayaşehir (cropped).jpg|وێنۆک|کایاشەھیر و دەوروبەری وەک لە [[قەڵای نەڤشەھیر]]ەوە دەبینرێت]]
شاری ئێستا قەرزاری دامەزراندنیەتی لەوەی پێی دەوترێت [[سەردەمی لالە]] بۆ [[وەزیری گەورە|وەزیری مەزن]] و زاوای سوڵتان [[ئەحمەدی سێیەم]]، [[نەڤشەھیرلی داماد ئیبراھیم پاشا]] کە لە مووشکارا لەدایک بووە و دواتر گرنگییەکی زۆری بە فراوانکردنی داوە. گوندە بچووکەکە کە تەنھا ١٨ خانووی ھەبوو، پێشتر لەژێر کارگێڕیی [[قەزا]]ی [[ئورگووپ]]دا بوو، بە خێرایی گۆڕدرا بە دروستکردنی مزگەوتەکان (مزگەوتی کورشونلوو)، کانییەکان، [[خوێندنگە]]کان، چێشتخانە گشتییەکان، کاروانسەراکان و گەرماوەکان، و ناوەکەی لە مووشکاراوە گۆڕدرا بۆ «نەڤشەھیر» (بە واتای «شاری نوێ» دێت بە [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]). لە ساڵی ١٧٣٠ وەزیری مەزن لەلایەن یاخیبووانەوە لە ئەستەمبوڵ تیرۆر کرا بەڵام تا ئەو کاتە نەڤشەھیر بە تەواوی وەک شارۆچکەیەک جێگیر ببوو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nevşehirli Damat İbrahim Paşa |url=http://www.biyografya.com/biyografi/12724 |access-date=2022-08-09 |website=www.biyografya.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

بەگوێرەی سەرژمێریی گشتیی عوسمانیی ١٨٨١/٨٢-١٨٩٣، [[قەزا|قەزا]]ی نەڤشەھیر کۆی گشتیی دانیشتووانی ٣٩,٨٢٢ کەس بووە، کە پێکھاتبوو لە ٣٠,٣٧٠ موسڵمان، ٨,٩١٨ [[یۆنانییەکانی عوسمانی|یۆنانییەکان]]، ٤٧٧ [[ئەرمەنییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئەرمەنییەکان]]، ٣٦ [[کڵێسای کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] و ٢١ [[پڕۆتێستانت|پڕۆتێستانتەکان]].&lt;ref&gt;[[Kemal Karpat]] (1985), [https://kupdf.net/downloadFile/59e4a7b908bbc56144e653d7 Ottoman Population, 1830-1914, Demographic and Social Characteristics], [[The University of Wisconsin Press]], p. 142-143&lt;/ref&gt;

بەپێی مەرجەکانی [[ڕێککەوتننامەی ئاڵوگۆڕی دانیشتووانی یۆنانی و تورکی|ڕێککەوتننامەی ئاڵوگۆڕی دانیشتووانی یۆنانی و تورکی]] لە ساڵی ١٩٢٣، کۆمەڵگەی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی]]ی نەڤشەھیر ئاڵوگۆڕ کرا بە موسڵمانانی گوندەکانی [[ئۆینۆی، کاستۆریا|ئۆسیانی]]، [[کۆمنینادێس|سیاکی]] و [[دیپۆتامیا|رێڤانی]] لە [[کاستۆریا (یەکەی ناوچەیی)|کاستۆریا]] لە مەقدوونیای ڕۆژاوا، [[یۆنان]].
[[پەڕگە:NevsehirKalesi.jpg|وێنۆک|دیمەنی ئاسمانیی بەسەر [[قەڵای نەڤشەھیر]]]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Nevşehir}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا|نەڤشەھیر]]
[[پۆل:شارەکانی پارێزگای نەڤشەھیر]]</text>
      <sha1>3diwkng1tqc6b62o08dfooy50xqygvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574277</id>
      <parentid>1574276</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10144" sha1="njir5srz1vhngkmvryj5slf917y6mhx" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''نەڤشەھیر''' شارێکە و قەزای پایتەختی [[پارێزگای نەڤشەھیر]]ە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی]] [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ١١٧ ھەزار و ٨٩٠ کەسە کە ٨٥ ھەزار و ٦٣٤ کەس لە شاری نەڤشەھیر دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geohive.com/cntry/turkey.aspx?levels=Ic%20Anadolu|سەردێڕ=Statistical information on Turkey's administrative units|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٠٨|نووسەر=GeoHive}}&lt;/ref&gt;ڕووبەری قەزاکە ٥٣٥ کم٢ (٢٠٧ میل چوارگۆشە) دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.statoids.com/ytr.html|سەردێڕ=Statistical information on districts of Turkey|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٠٨|نووسەر=Statoids}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Göreme OpenAir Museum Dunkle Kirche 1 11 2004.jpg|وێنۆک|فرێسکۆکانی [[مەسیح پانتۆکراتۆر|مەسیح پانتۆکراتۆر]] لەسەر سەقفی کڵێسای تاریک لە [[مۆزەخانەی کراوەی گۆرێمێ]]، لە نزیک نەڤشەھیر]]
[[پەڕگە:Cappadocia Aerial View (6998755984).jpg|وێنۆک|چەپ|دیمەنی [[کاپادۆکیا]] لە پارێزگای نەڤشەھیر]]

=== پێش مێژوو و مێژووی کۆن ===
[[ھیتییەکان]] بۆ یەکەمجار نیشتەجێبوونی نیسایان لەسەر بناری کێوی کاھوەجی دامەزراند، کە دەکەوێتە نیشتەجێبوونی ئێستای نار، لە دۆڵی [[کزیلیرماک (ڕووبار)|کزیلیرماک]] ([[ڕووباری قزل ئیرماق|ڕووباری ھالیس]]ی کۆن). نیشتەجێبوونەکە دواتر بە سۆواندا و سێیاندۆس ناسرا. ئەم شارۆچکەیە لەگەڵ ناوچەکەدا، لە دەوروبەری سەدەی ھەشتەمی پێش زایین کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی [[ئاشوور]]، و دواتر لەلایەن [[مادەکان]] و پاشان لەلایەن [[فارسەکان|فارسەکان]]ەوە لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[کورووشی مەزن]] لە ساڵی ٥٤٦ی پێش زایین حوکم کرا. لە ساڵی ٣٣٣ی پێش زایین، [[ئەسکەندەری مەزن]] فارسەکانی تێکشکاند و دوای مردنی ئەو، ناوچەی دەوروبەری کەوتە ژێر دەسەڵاتی بنەماڵەی [[ئاریاراسێس (ڕوونکردنەوە)|ئاریاراسێس]] بە ناوەندی [[مازاکا (قەیسەرییە)|مازاکا]] ([[قەیسەری]]ی ئێستا). شانشینی کاپادۆکیا لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[تیبێریوس]]دا بوو بە پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]].

=== مێژووی سەدەکانی ناوەڕاست ===
ئەو شارە ژێر زەوییانەی کە لە دەوروبەری نەڤشەھیر دۆزراونەتەوە، ڕەنگە لە بنەڕەتدا بۆ ڕزگاربوون لە چەوساندنەوەی دەسەڵاتدارە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمانییە]] بتپەرستەکان دروست کرابێت، ھەرچەندە ھەندێکی تر پێیان وایە مێژووەکەیان بۆ سەردەمی ھیتییەکان دەگەڕێتەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Derinkuyu: Mysterious underground city in Turkey found in man's basement |url=https://bigthink.com/strange-maps/derinkuyu-underground-city/ |access-date=2022-08-09 |website=Big Think |language=en-US}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە کڵێساکان، کە لەناو بەردەکاندا تاشراون، مێژووەکەیان بۆ ئەم ساڵانە سەرەتاییانەی مەسیحییەت دەگەڕێتەوە. تەنانەت کاتێک سیۆدۆسیۆسی یەکەم مەسیحییەتی کردە ئایینی فەرمیی ئیمپراتۆریەت، ئەشکەوتەکان پاراستنیان بۆ خەڵکی ناوچەکە دابین دەکرد لە کاتی ھێرشەکانی فارسە [[ساسانییەکان]] لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٤ی زایینی و لەلایەن [[خەلافەتی ئیسلامی]]یەوە لە ساڵی ٦٤٧ی زایینی بەدواوە. کاتێک [[وێنەشکێنی]] بوو بە سیاسەتی دەوڵەت لە ئیمپراتۆریەتیی [[بیزەنتی]]دا، دیسانەوە ئەشکەوتەکانی دەوروبەری نەڤشەھیر بوونە پەناگە بۆ ئەوانەی لە چەوساندنەوە ڕادەکردن. نەڤشەھیر بە درێژایی زۆربەی سەردەمەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆما]] بە «نیپۆلیس» (بە واتای «شاری نوێ» بە [[زمانی یۆنانی]] دێت) دەناسرا.

قەڵای سەر گردەکە لە ناوەڕاستی نەڤشەھیر مێژووەکەی بۆ سەردەمی بیزەنتین دەگەڕێتەوە، کاتێک ناوچەکە لە ھێڵی پێشەوەی شەڕە (پیرۆزەکان) بوو دژی خەلافەتی ئیسلامی.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=fibhaber.com |title=Nevşehir Kalesi tarihe ışık tutuyor |url=https://www.fibhaber.com/yasam/nevsehir-kalesi-tarihe-isik-tutuyor-h106697.html |access-date=2022-08-09 |website=fibhaber.com |language=tr}}&lt;/ref&gt;

لە [[شەڕی مەلازگرد]] ([[مەلازگرد]]ی ئێستا) لە ساڵی ١٠٧١ی زایینی، ئیمپراتۆری بیزەنتین [[ڕۆمانۆسی چوارەم]] لەلایەن سوڵتانی سەلجووقی [[ئەلپ ئەرسلان]] تێکشکێندرا کە بووە ھۆی داگیرکردنی ئەنادۆڵ لەلایەن سەلجووقییەکانەوە تا ساڵی ١٠٧٤. لەگەڵ تەواوی ناوچەکە، نەڤشەھیر بوو بە بەشێک لە [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سەڵتەنەتی ڕوومی سەلجووقی]]، پاشان لە ساڵی ١٣٢٨ کەوتە ژێر دەسەڵاتی بنەماڵەی [[قەرەمانییەکان]] و لە کۆتاییدا لە دەوروبەری ساڵی ١٤٨٧ی زایینی کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] کاتێک ناوی گۆڕدرا بۆ مووشکارا. تا سەرەتای سەدەی ١٨ەم بە بێبایەخی مایەوە.

=== مێژووی نوێ ===
[[پەڕگە:Kayaşehir (cropped).jpg|وێنۆک|کایاشەھیر و دەوروبەری وەک لە [[قەڵای نەڤشەھیر]]ەوە دەبینرێت]]
شاری ئێستا قەرزاری دامەزراندنیەتی لەوەی پێی دەوترێت [[سەردەمی لالە]] بۆ [[وەزیری گەورە|وەزیری مەزن]] و زاوای سوڵتان [[ئەحمەدی سێیەم]]، [[نەڤشەھیرلی داماد ئیبراھیم پاشا]] کە لە مووشکارا لەدایک بووە و دواتر گرنگییەکی زۆری بە فراوانکردنی داوە. گوندە بچووکەکە کە تەنھا ١٨ خانووی ھەبوو، پێشتر لەژێر کارگێڕیی [[قەزا]]ی [[ئورگووپ]]دا بوو، بە خێرایی گۆڕدرا بە دروستکردنی مزگەوتەکان (مزگەوتی کورشونلوو)، کانییەکان، [[خوێندنگە]]کان، چێشتخانە گشتییەکان، کاروانسەراکان و گەرماوەکان، و ناوەکەی لە مووشکاراوە گۆڕدرا بۆ «نەڤشەھیر» (بە واتای «شاری نوێ» دێت بە [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]). لە ساڵی ١٧٣٠ وەزیری مەزن لەلایەن یاخیبووانەوە لە ئەستەمبوڵ تیرۆر کرا بەڵام تا ئەو کاتە نەڤشەھیر بە تەواوی وەک شارۆچکەیەک جێگیر ببوو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nevşehirli Damat İbrahim Paşa |url=http://www.biyografya.com/biyografi/12724 |access-date=2022-08-09 |website=www.biyografya.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

بەگوێرەی سەرژمێریی گشتیی عوسمانیی ١٨٨١/٨٢-١٨٩٣، [[قەزا|قەزا]]ی نەڤشەھیر کۆی گشتیی دانیشتووانی ٣٩,٨٢٢ کەس بووە، کە پێکھاتبوو لە ٣٠,٣٧٠ موسڵمان، ٨,٩١٨ [[یۆنانییەکانی عوسمانی|یۆنانییەکان]]، ٤٧٧ [[ئەرمەنییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئەرمەنییەکان]]، ٣٦ [[کڵێسای کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] و ٢١ [[پڕۆتێستانت|پڕۆتێستانتەکان]].&lt;ref&gt;[[Kemal Karpat]] (1985), [https://kupdf.net/downloadFile/59e4a7b908bbc56144e653d7 Ottoman Population, 1830-1914, Demographic and Social Characteristics], [[The University of Wisconsin Press]], p. 142-143&lt;/ref&gt;

بەپێی مەرجەکانی [[ڕێککەوتننامەی ئاڵوگۆڕی دانیشتووانی یۆنانی و تورکی|ڕێککەوتننامەی ئاڵوگۆڕی دانیشتووانی یۆنانی و تورکی]] لە ساڵی ١٩٢٣، کۆمەڵگەی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی]]ی نەڤشەھیر ئاڵوگۆڕ کرا بە موسڵمانانی گوندەکانی [[ئۆینۆی، کاستۆریا|ئۆسیانی]]، [[کۆمنینادێس|سیاکی]] و [[دیپۆتامیا|رێڤانی]] لە [[کاستۆریا (یەکەی ناوچەیی)|کاستۆریا]] لە مەقدوونیای ڕۆژاوا، [[یۆنان]].
[[پەڕگە:NevsehirKalesi.jpg|وێنۆک|دیمەنی ئاسمانیی بەسەر [[قەڵای نەڤشەھیر]]]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Nevşehir}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا|نەڤشەھیر]]
[[پۆل:شارەکانی پارێزگای نەڤشەھیر]]</text>
      <sha1>njir5srz1vhngkmvryj5slf917y6mhx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574278</id>
      <parentid>1574277</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1574278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9997" sha1="fo9x3yrtht7b1yyy61jetgq8fof87ey" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''نەڤشەھیر''' شارێکە و قەزای پایتەختی [[پارێزگای نەڤشەھیر]]ە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی]] [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ١١٧ ھەزار و ٨٩٠ کەسە کە ٨٥ ھەزار و ٦٣٤ کەس لە شاری نەڤشەھیر دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geohive.com/cntry/turkey.aspx?levels=Ic%20Anadolu|سەردێڕ=Statistical information on Turkey's administrative units|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٠٨|نووسەر=GeoHive}}&lt;/ref&gt;ڕووبەری قەزاکە ٥٣٥ کم٢ (٢٠٧ میل چوارگۆشە) دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.statoids.com/ytr.html|سەردێڕ=Statistical information on districts of Turkey|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٠٨|نووسەر=Statoids}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Göreme OpenAir Museum Dunkle Kirche 1 11 2004.jpg|وێنۆک|فرێسکۆکانی [[مەسیح پانتۆکراتۆر]] لەسەر سەقفی کڵێسای تاریک لە [[مۆزەخانەی کراوەی گۆرێمێ]]، لە نزیک نەڤشەھیر]]
[[پەڕگە:Cappadocia Aerial View (6998755984).jpg|وێنۆک|دیمەنی [[کاپادۆکیا]] لە پارێزگای نەڤشەھیر]]

=== پێش مێژوو و مێژووی کۆن ===
[[ھیتییەکان]] بۆ یەکەمجار نیشتەجێبوونی نیسایان لەسەر بناری کێوی کاھوەجی دامەزراند، کە دەکەوێتە نیشتەجێبوونی ئێستای نار، لە دۆڵی [[کزیلیرماک (ڕووبار)|کزیلیرماک]] ([[ڕووباری قزل ئیرماق|ڕووباری ھالیس]]ی کۆن). نیشتەجێبوونەکە دواتر بە سۆواندا و سێیاندۆس ناسرا. ئەم شارۆچکەیە لەگەڵ ناوچەکەدا، لە دەوروبەری سەدەی ھەشتەمی پێش زایین کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆرییەتیی [[ئاشوور]]، و دواتر لەلایەن [[مادەکان]] و پاشان لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[کورووشی مەزن]] لە ساڵی ٥٤٦ی پێش زایین حوکم کرا. لە ساڵی ٣٣٣ی پێش زایین، [[ئەسکەندەری مەزن]] فارسەکانی تێکشکاند و دوای مردنی ئەو، ناوچەی دەوروبەری کەوتە ژێر دەسەڵاتی بنەماڵەی [[ئاریاراسێس (ڕوونکردنەوە)|ئاریاراسێس]] بە ناوەندی [[مازاکا (قەیسەرییە)|مازاکا]] ([[قەیسەری]]ی ئێستا). شانشینی کاپادۆکیا لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[تیبێریوس]]دا بوو بە پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]].

=== مێژووی سەدەکانی ناوەڕاست ===
ئەو شارە ژێر زەوییانەی کە لە دەوروبەری نەڤشەھیر دۆزراونەتەوە، ڕەنگە لە بنەڕەتدا بۆ ڕزگاربوون لە چەوساندنەوەی دەسەڵاتدارە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمانییە]] بتپەرستەکان دروست کرابێت، ھەرچەندە ھەندێکی تر پێیان وایە مێژووەکەیان بۆ سەردەمی ھیتییەکان دەگەڕێتەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Derinkuyu: Mysterious underground city in Turkey found in man's basement |url=https://bigthink.com/strange-maps/derinkuyu-underground-city/ |access-date=2022-08-09 |website=Big Think |language=en-US}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە کڵێساکان، کە لەناو بەردەکاندا تاشراون، مێژووەکەیان بۆ ئەم ساڵانە سەرەتاییانەی مەسیحییەت دەگەڕێتەوە. تەنانەت کاتێک سیۆدۆسیۆسی یەکەم مەسیحییەتی کردە ئایینی فەرمیی ئیمپراتۆرییەت، ئەشکەوتەکان پاراستنیان بۆ خەڵکی ناوچەکە دابین دەکرد لە کاتی ھێرشەکانی فارسە [[ساسانییەکان]] لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٤ی زایینی و لەلایەن [[خەلافەتی ئیسلامی]]یەوە لە ساڵی ٦٤٧ی زایینی بەدواوە. کاتێک [[وێنەشکێنی]] بوو بە سیاسەتی دەوڵەت لە ئیمپراتۆرییەتیی [[بیزەنتی]]دا، دیسانەوە ئەشکەوتەکانی دەوروبەری نەڤشەھیر بوونە پەناگە بۆ ئەوانەی لە چەوساندنەوە ڕادەکردن. نەڤشەھیر بە درێژایی زۆربەی سەردەمەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆما]] بە «نیپۆلیس» (بە واتای «شاری نوێ» بە [[زمانی یۆنانی]] دێت) دەناسرا.

قەڵای سەر گردەکە لە ناوەڕاستی نەڤشەھیر مێژووەکەی بۆ سەردەمی بیزەنتین دەگەڕێتەوە، کاتێک ناوچەکە لە ھێڵی پێشەوەی شەڕە (پیرۆزەکان) بوو دژی خەلافەتی ئیسلامی.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=fibhaber.com |title=Nevşehir Kalesi tarihe ışık tutuyor |url=https://www.fibhaber.com/yasam/nevsehir-kalesi-tarihe-isik-tutuyor-h106697.html |access-date=2022-08-09 |website=fibhaber.com |language=tr}}&lt;/ref&gt;

لە [[شەڕی مەلازگرد]] ([[مەلازگرد]]ی ئێستا) لە ساڵی ١٠٧١ی زایینی، ئیمپراتۆری بیزەنتین [[ڕۆمانۆسی چوارەم]] لەلایەن سوڵتانی سەلجووقی [[ئەلپ ئەرسلان]] تێکشکێندرا کە بووە ھۆی داگیرکردنی ئەنادۆڵ لەلایەن سەلجووقییەکانەوە تا ساڵی ١٠٧٤. لەگەڵ تەواوی ناوچەکە، نەڤشەھیر بوو بە بەشێک لە [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سەڵتەنەتی ڕوومی سەلجووقی]]، پاشان لە ساڵی ١٣٢٨ کەوتە ژێر دەسەڵاتی بنەماڵەی [[قەرەمانییەکان]] و لە کۆتاییدا لە دەوروبەری ساڵی ١٤٨٧ی زایینی کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] کاتێک ناوی گۆڕدرا بۆ مووشکارا. تا سەرەتای سەدەی ١٨ەم بە بێبایەخی مایەوە.

=== مێژووی نوێ ===
[[پەڕگە:Kayaşehir (cropped).jpg|وێنۆک|کایاشەھیر و دەوروبەری وەک لە [[قەڵای نەڤشەھیر]]ەوە دەبینرێت]]
شاری ئێستا قەرزاری دامەزراندنیەتی لەوەی پێی دەوترێت [[سەردەمی لالە]] بۆ [[وەزیری گەورە|وەزیری مەزن]] و زاوای سوڵتان [[ئەحمەدی سێیەم]]، [[نەڤشەھیرلی داماد ئیبراھیم پاشا]] کە لە مووشکارا لەدایک بووە و دواتر گرنگییەکی زۆری بە فراوانکردنی داوە. گوندە بچووکەکە کە تەنھا ١٨ خانووی ھەبوو، پێشتر لەژێر کارگێڕیی [[قەزا]]ی [[ئورگووپ]]دا بوو، بە خێرایی گۆڕدرا بە دروستکردنی مزگەوتەکان (مزگەوتی کورشونلوو)، کانییەکان، [[خوێندنگە]]کان، چێشتخانە گشتییەکان، کاروانسەراکان و گەرماوەکان، و ناوەکەی لە مووشکاراوە گۆڕدرا بۆ «نەڤشەھیر» (بە واتای «شاری نوێ» دێت بە [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]). لە ساڵی ١٧٣٠ وەزیری مەزن لەلایەن یاخیبووانەوە لە ئەستەمبوڵ تیرۆر کرا بەڵام تا ئەو کاتە نەڤشەھیر بە تەواوی وەک شارۆچکەیەک جێگیر ببوو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nevşehirli Damat İbrahim Paşa |url=http://www.biyografya.com/biyografi/12724 |access-date=2022-08-09 |website=www.biyografya.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

بەگوێرەی سەرژمێریی گشتیی عوسمانیی ١٨٨١/٨٢–١٨٩٣، [[قەزا]]ی نەڤشەھیر کۆی گشتیی دانیشتووانی ٣٩٬٨٢٢ کەس بووە، کە پێکھاتبوو لە ٣٠٬٣٧٠ موسڵمان، ٨٬٩١٨ [[یۆنانییەکانی عوسمانی|یۆنانییەکان]]، ٤٧٧ [[ئەرمەنییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئەرمەنییەکان]]، ٣٦ [[کڵێسای کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] و ٢١ [[پڕۆتێستانت|پڕۆتێستانتەکان]].&lt;ref&gt;[[Kemal Karpat]] (1985), [https://kupdf.net/downloadFile/59e4a7b908bbc56144e653d7 Ottoman Population, 1830-1914, Demographic and Social Characteristics], [[The University of Wisconsin Press]], p. 142-143&lt;/ref&gt;

بەپێی مەرجەکانی [[ڕێککەوتننامەی ئاڵوگۆڕی دانیشتووانی یۆنانی و تورکی]] لە ساڵی ١٩٢٣، کۆمەڵگەی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی]]ی نەڤشەھیر ئاڵوگۆڕ کرا بە موسڵمانانی گوندەکانی [[ئۆینۆی، کاستۆریا|ئۆسیانی]]، [[کۆمنینادێس|سیاکی]] و [[دیپۆتامیا|رێڤانی]] لە [[کاستۆریا (یەکەی ناوچەیی)|کاستۆریا]] لە مەقدوونیای ڕۆژاوا، [[یۆنان]].
[[پەڕگە:NevsehirKalesi.jpg|وێنۆک|دیمەنی ئاسمانیی بەسەر [[قەڵای نەڤشەھیر]]]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Nevşehir}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا|نەڤشەھیر]]
[[پۆل:شارەکانی پارێزگای نەڤشەھیر]]</text>
      <sha1>fo9x3yrtht7b1yyy61jetgq8fof87ey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مودورنو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213438</id>
    <revision>
      <id>1574536</id>
      <parentid>1515920</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6771" sha1="mo3cflvqmcnthujbe296vh50lscnord" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''مودورنو''' شارۆچکەیەکی بچووکە و قەزایەکی [[پارێزگای بۆڵو]]یە لە ناوچەی دەریای ڕەشی [[تورکیا]] و ٥٢ کم لە باشووری ڕۆژاوای شاری بۆلو دوورە. ڕووبەرەکەی ١٣٤٩ کیلۆمەتر دووجایە ژمارەی دانیشتووانەکەی (٢٠١١) ٢٠٥٢٨ کەسە کە ٤٩٣٦ کەسیان لە شارۆچکەی مودورنو دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Adrese Dayali Nüfus Kayit Sİstemİ (ADNKS) Verİ Tabani: İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu – 2011 (Bolu il) (Address Based Population Registration System (ABPRS) Data Base: By districts by province / district centers and towns / rural population – 2011 (Bolu Province))|ساڵ=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Turkish Statistical Institute|ناونیشان=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&amp;p_il1=14&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121027171125/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&amp;p_il1=14&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
شارۆچکەکە مێژوویەکی دوورودرێژی ھەیە و ناوی مودورنو لە شازادەی [[بیزەنتی]] «مۆدرینێ» (Μωδρηνή لە [[یۆنانی]] بیزەنتیدا) وەرگیراوە، و پاشماوەی قەڵا بیزەنتییەکە تا ئێستاش لە سەرووی شارۆچکەکەوە دەبینرێت. لە سەدەی ھەشتەمی زایینیدا، ھێزەکانی دەستبەسەرداگرەری بیزەنتی [[ئارتاباسدۆس]]، بە فەرماندەیی کوڕەکەی [[نیکیتاس (کوڕی ئارتاباسدۆس)|نیکیتاس]]، لەم شوێنە یان نزیک ئەم شوێنە لەلایەن سوپای ئیمپراتۆری یاسایی [[کۆنستنتینی پێنجەم]] شکستیان پێھێندرا، پێش ئەوەی جارێکی تر لە [[ئوسکودار|کریسۆپۆلیس]] شکست بھێنن، ھەمان ئەو شوێنەی کە [[کۆنستنتینی مەزن]] ڕکابەرە ڕۆژھەڵاتییەکەی خۆی [[لیسینۆس]]ی لێ بەزاند.

لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠دا، مودورنو بەشێک بوو لە [[ویلایەتی قەستەمونی]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]].

ئەمە ناوچەیەکی سەرنجڕاکێشی دارستان و شاخە. مودورنو خۆی شارۆچکەیەکی مێژووییە و ژمارەیەک خانووی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بە باشی پارێزراوی تێدایە. بەشێک لە ناوەندی شارۆچکەکە وەک ناوچەی پاراستنی مێژوویی («Kentsel Sit Alanı») ناسێنراوە.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Koçan, Nurhan |year=2011 |title= Mudurnu (Bolu) Kentsel Sit Alanı Üzerine Bir Araştırma (Research on the Urban Conservation Area for Mudurnu (Bolu)) |language=tr |journal= Orman Fakültesi Dergisi (Journal of Forestry Faculty)|volume= 11|issue= 1|pages= 44&amp;ndash;51|publisher= Kastamonu University|url= http://www.kastamonu.edu.tr/Files/File/ormanDergi/2011May%C4%B1s11_1/44-51.pdf|access-date=5 October 2012}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٢٠دا، لە کاتی ھەوڵی [[بزووتنەوەی نەتەوەیی تورکیا|نەتەوەیییەکان]] بۆ کۆنترۆڵکردنی وڵات، [[ئیبراھیم چۆلاک (ئەفسەر)|ئیبراھیم چۆلاک]] لەگەڵ ھێزە میللییە دڵسۆزەکانی [[باب ئەلعالی]]یان بۆ ماوەی سێ ڕۆژ، لە ١٣ تا ١٥ی ئایار، گەمارۆدا پێش ئەوەی شارۆچکەکە بگرن.

== ئابووری ==
تا ساڵی ٢٠٠٢ کاتێک مایەپووچ بوو، ئابووری ناوخۆیی زۆر پشتی بە کۆمپانیای «مریشکی مودورنو» (Mudurnu Tavuk) دەبەست، کە یەکێک بوو لە گەورەترین بەرھەمھێنەرانی پەلەوەر و زنجیرە چێشتخانە خێراکان لە [[تورکیا]]. پەیکەرێکی گەورەی مریشک لە قەراغی شارۆچکەکەدا ھەیە.&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Şahin, Şükran|title=Mudurnu’ya: Doğa, Kültür ve Tarihin Kucaklaştığı Yer (Mudurnu: Where Nature, Culture and History meet)|language=tr|date=21 July 2012|newspaper=Gezi Alemi|url=http://www.gezialemi.com/GeziAyrinti.asp?ID=433&amp;SAYFA=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005155139/http://www.gezialemi.com/Yazdir.asp?ID=433&amp;SAYFA=2|archive-date=5 October 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دوای داخرانی کارگەی چاککردنی مریشک لە ساڵی ٢٠٠٢دا، ژمارەیەکی بەرچاو لە خەڵک شارۆچکەکەیان بەجێھێشت بۆ کارکردن لە شوێنەکانی تر&lt;ref name=&quot;Güler&quot;&gt;{{Cite news|author=Güler, Eren|title=Mudurnu Piliç hayata dönüyor (Chicken Mudurnu coming to life)|newspaper=Hürriyet Ekonomi|date=10 May 2010|url=http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/14668884.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100513023512/http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/14668884.asp|archive-date=13 May 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و دانیشتووانە ماوەکە دەستیان کرد بە وەبەرھێنان لە ڕێکخستن و نۆژەنکردنەوەی شارە کۆنەکە بە مەبەستی ڕاکێشانی گەشتیاران و سەردانکەرانی کۆتایی ھەفتە. زۆرێک لە خانووە کۆنەکان ئێستا چێشتخانەن کە چێشتی ناوخۆیی پێشکەش دەکەن.

لە ساڵی ٢٠٠٧دا وەک بەشێک لە ھەڵوەشاندنەوەی «مریشکی مودورنو» ناوی براندەکە بە پاک چیکن (Pak Tavuk) فرۆشرا، کە لە ژێر ئەو ناوەدا مریشکیان بەرھەم دەھێنا، بەڵام نەک لە مودورنو.&lt;ref name=&quot;Güler&quot; /&gt; لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٠دا پاک چیکن کارگەیەکی بەستنی مریشکی لە مودورنو کردەوە، کە تا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٠ ٣٥٠ کەسی دامەزراند.&lt;ref name=&quot;Güler&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|تورکیا}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Mudurnu}}

[[پۆل:پارێزگای بۆڵو]]</text>
      <sha1>mo3cflvqmcnthujbe296vh50lscnord</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574537</id>
      <parentid>1574536</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6760" sha1="j0gv3yaf0jtsxt5n7ot275psunwitfv" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''مودورنو''' شارۆچکەیەکی بچووکە و قەزایەکی [[پارێزگای بۆڵو]]یە لە ناوچەی دەریای ڕەشی [[تورکیا]] و ٥٢ کم لە باشووری ڕۆژاوای شاری بۆلو دوورە. ڕووبەرەکەی ١٣٤٩ کیلۆمەتر دووجایە ژمارەی دانیشتووانەکەی (٢٠١١) ٢٠٥٢٨ کەسە کە ٤٩٣٦ کەسیان لە شارۆچکەی مودورنو دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Adrese Dayali Nüfus Kayit Sİstemİ (ADNKS) Verİ Tabani: İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu – 2011 (Bolu il) (Address Based Population Registration System (ABPRS) Data Base: By districts by province / district centers and towns / rural population – 2011 (Bolu Province))|ساڵ=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Turkish Statistical Institute|ناونیشان=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&amp;p_il1=14&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121027171125/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&amp;p_il1=14&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
شارۆچکەکە مێژوویەکی دوورودرێژی ھەیە و ناوی مودورنو لە شازادەی [[بیزەنتی]] «مۆدرینێ» (Μωδρηνή لە [[یۆنانی]] بیزەنتیدا) وەرگیراوە، و پاشماوەی قەڵا بیزەنتییەکە تا ئێستاش لە سەرووی شارۆچکەکەوە دەبینرێت. لە سەدەی ھەشتەمی زایینیدا، ھێزەکانی دەستبەسەرداگرەری بیزەنتی [[ئارتاباسدۆس]]، بە فەرماندەیی کوڕەکەی [[نیکیتاس (کوڕی ئارتاباسدۆس)|نیکیتاس]]، لەم شوێنە یان نزیک ئەم شوێنە لەلایەن سوپای ئیمپراتۆری یاسایی [[کۆنستنتینی پێنجەم]] شکستیان پێھێندرا، پێش ئەوەی جارێکی تر لە [[ئوسکودار|کریسۆپۆلیس]] شکست بھێنن، ھەمان ئەو شوێنەی کە [[کۆنستنتینی مەزن]] ڕکابەرە ڕۆژھەڵاتییەکەی خۆی [[لیسینۆس]]ی لێ بەزاند.

لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠دا، مودورنو بەشێک بوو لە [[ویلایەتی قەستەمونی]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]].

ئەمە ناوچەیەکی سەرنجڕاکێشی دارستان و شاخە. مودورنو خۆی شارۆچکەیەکی مێژووییە و ژمارەیەک خانووی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بە باشی پارێزراوی تێدایە. بەشێک لە ناوەندی شارۆچکەکە وەک ناوچەی پاراستنی مێژوویی («Kentsel Sit Alanı») ناسێنراوە.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Koçan, Nurhan |year=2011 |title= Mudurnu (Bolu) Kentsel Sit Alanı Üzerine Bir Araştırma (Research on the Urban Conservation Area for Mudurnu (Bolu)) |language=tr |journal= Orman Fakültesi Dergisi (Journal of Forestry Faculty)|volume= 11|issue= 1|pages= 44&amp;ndash;51|publisher= Kastamonu University|url= http://www.kastamonu.edu.tr/Files/File/ormanDergi/2011May%C4%B1s11_1/44-51.pdf|access-date=5 October 2012}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٢٠دا، لە کاتی ھەوڵی [[بزووتنەوەی نەتەوەیی تورکیا|نەتەوەیییەکان]] بۆ کۆنترۆڵکردنی وڵات، [[ئیبراھیم چۆلاک (ئەفسەر)|ئیبراھیم چۆلاک]] لەگەڵ ھێزە میللییە دڵسۆزەکانی [[باب ئەلعالی]]یان بۆ ماوەی سێ ڕۆژ، لە ١٣ تا ١٥ی ئایار، گەمارۆدا پێش ئەوەی شارۆچکەکە بگرن.

== ئابووری ==
تا ساڵی ٢٠٠٢ کاتێک مایەپووچ بوو، ئابووری ناوخۆیی زۆر پشتی بە کۆمپانیای «مریشکی مودورنو» (Mudurnu Tavuk) دەبەست، کە یەکێک بوو لە گەورەترین بەرھەمھێنەرانی پەلەوەر و زنجیرە چێشتخانە خێراکان لە [[تورکیا]]. پەیکەرێکی گەورەی مریشک لە قەراغی شارۆچکەکەدا ھەیە.&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Şahin, Şükran|title=Mudurnu’ya: Doğa, Kültür ve Tarihin Kucaklaştığı Yer (Mudurnu: Where Nature, Culture and History meet)|language=tr|date=21 July 2012|newspaper=Gezi Alemi|url=http://www.gezialemi.com/GeziAyrinti.asp?ID=433&amp;SAYFA=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005155139/http://www.gezialemi.com/Yazdir.asp?ID=433&amp;SAYFA=2|archive-date=5 October 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دوای داخرانی کارگەی چاککردنی مریشک لە ساڵی ٢٠٠٢دا، ژمارەیەکی بەرچاو لە خەڵک شارۆچکەکەیان بەجێھێشت بۆ کارکردن لە شوێنەکانی تر&lt;ref name=&quot;Güler&quot;&gt;{{Cite news|author=Güler, Eren|title=Mudurnu Piliç hayata dönüyor (Chicken Mudurnu coming to life)|newspaper=Hürriyet Ekonomi|date=10 May 2010|url=http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/14668884.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100513023512/http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/14668884.asp|archive-date=13 May 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و دانیشتووانە ماوەکە دەستیان کرد بە وەبەرھێنان لە ڕێکخستن و نۆژەنکردنەوەی شارە کۆنەکە بە مەبەستی ڕاکێشانی گەشتیاران و سەردانکەرانی کۆتایی ھەفتە. زۆرێک لە خانووە کۆنەکان ئێستا چێشتخانەن کە چێشتی ناوخۆیی پێشکەش دەکەن.

لە ساڵی ٢٠٠٧دا وەک بەشێک لە ھەڵوەشاندنەوەی «مریشکی مودورنو» ناوی براندەکە بە پاک چیکن (Pak Tavuk) فرۆشرا، کە لە ژێر ئەو ناوەدا مریشکیان بەرھەم دەھێنا، بەڵام نەک لە مودورنو.&lt;ref name=&quot;Güler&quot; /&gt; لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٠دا پاک چیکن کارگەیەکی بەستنی مریشکی لە مودورنو کردەوە، کە تا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٠ ٣٥٠ کەسی دامەزراند.&lt;ref name=&quot;Güler&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Mudurnu}}

[[پۆل:پارێزگای بۆڵو]]</text>
      <sha1>j0gv3yaf0jtsxt5n7ot275psunwitfv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574538</id>
      <parentid>1574537</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* مێژوو */</comment>
      <origin>1574538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6764" sha1="co2c7pk9kqbpltaob8yv8ou9h1e011b" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''مودورنو''' شارۆچکەیەکی بچووکە و قەزایەکی [[پارێزگای بۆڵو]]یە لە ناوچەی دەریای ڕەشی [[تورکیا]] و ٥٢ کم لە باشووری ڕۆژاوای شاری بۆلو دوورە. ڕووبەرەکەی ١٣٤٩ کیلۆمەتر دووجایە ژمارەی دانیشتووانەکەی (٢٠١١) ٢٠٥٢٨ کەسە کە ٤٩٣٦ کەسیان لە شارۆچکەی مودورنو دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Adrese Dayali Nüfus Kayit Sİstemİ (ADNKS) Verİ Tabani: İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu – 2011 (Bolu il) (Address Based Population Registration System (ABPRS) Data Base: By districts by province / district centers and towns / rural population – 2011 (Bolu Province))|ساڵ=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Turkish Statistical Institute|ناونیشان=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&amp;p_il1=14&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121027171125/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&amp;p_il1=14&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
شارۆچکەکە مێژوویەکی دوورودرێژی ھەیە و ناوی مودورنو لە شازادەی [[بیزەنتی]] «مۆدرینێ» (Μωδρηνή لە [[یۆنانی]] بیزەنتیدا) وەرگیراوە، و پاشماوەی قەڵا بیزەنتییەکە تا ئێستاش لە سەرووی شارۆچکەکەوە دەبینرێت. لە سەدەی ھەشتەمی زایینیدا، ھێزەکانی دەستبەسەرداگرەری بیزەنتی [[ئارتاباسدۆس]]، بە فەرماندەیی کوڕەکەی [[نیکیتاس (کوڕی ئارتاباسدۆس)|نیکیتاس]]، لەم شوێنە یان نزیک ئەم شوێنە لەلایەن سوپای ئیمپراتۆری یاسایی [[کۆنستانتینی پێنجەم]] شکستیان پێھێندرا، پێش ئەوەی جارێکی تر لە [[ئوسکودار|کریسۆپۆلیس]] شکست بھێنن، ھەمان ئەو شوێنەی کە [[کۆنستانتینی مەزن]] ڕکابەرە ڕۆژھەڵاتییەکەی خۆی [[لیسینۆس]]ی لێ بەزاند.

لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠دا، مودورنو بەشێک بوو لە [[ویلایەتی قەستەمونی]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]].

ئەمە ناوچەیەکی سەرنجڕاکێشی دارستان و شاخە. مودورنو خۆی شارۆچکەیەکی مێژووییە و ژمارەیەک خانووی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بە باشی پارێزراوی تێدایە. بەشێک لە ناوەندی شارۆچکەکە وەک ناوچەی پاراستنی مێژوویی («Kentsel Sit Alanı») ناسێنراوە.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Koçan, Nurhan |year=2011 |title= Mudurnu (Bolu) Kentsel Sit Alanı Üzerine Bir Araştırma (Research on the Urban Conservation Area for Mudurnu (Bolu)) |language=tr |journal= Orman Fakültesi Dergisi (Journal of Forestry Faculty)|volume= 11|issue= 1|pages= 44&amp;ndash;51|publisher= Kastamonu University|url= http://www.kastamonu.edu.tr/Files/File/ormanDergi/2011May%C4%B1s11_1/44-51.pdf|access-date=5 October 2012}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٢٠دا، لە کاتی ھەوڵی [[بزووتنەوەی نەتەوەیی تورکیا|نەتەوەیییەکان]] بۆ کۆنترۆڵکردنی وڵات، [[ئیبراھیم چۆلاک (ئەفسەر)|ئیبراھیم چۆلاک]] لەگەڵ ھێزە میللییە دڵسۆزەکانی [[باب ئەلعالی]]یان بۆ ماوەی سێ ڕۆژ، لە ١٣ تا ١٥ی ئایار، گەمارۆدا پێش ئەوەی شارۆچکەکە بگرن.

== ئابووری ==
تا ساڵی ٢٠٠٢ کاتێک مایەپووچ بوو، ئابووری ناوخۆیی زۆر پشتی بە کۆمپانیای «مریشکی مودورنو» (Mudurnu Tavuk) دەبەست، کە یەکێک بوو لە گەورەترین بەرھەمھێنەرانی پەلەوەر و زنجیرە چێشتخانە خێراکان لە [[تورکیا]]. پەیکەرێکی گەورەی مریشک لە قەراغی شارۆچکەکەدا ھەیە.&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Şahin, Şükran|title=Mudurnu’ya: Doğa, Kültür ve Tarihin Kucaklaştığı Yer (Mudurnu: Where Nature, Culture and History meet)|language=tr|date=21 July 2012|newspaper=Gezi Alemi|url=http://www.gezialemi.com/GeziAyrinti.asp?ID=433&amp;SAYFA=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005155139/http://www.gezialemi.com/Yazdir.asp?ID=433&amp;SAYFA=2|archive-date=5 October 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دوای داخرانی کارگەی چاککردنی مریشک لە ساڵی ٢٠٠٢دا، ژمارەیەکی بەرچاو لە خەڵک شارۆچکەکەیان بەجێھێشت بۆ کارکردن لە شوێنەکانی تر&lt;ref name=&quot;Güler&quot;&gt;{{Cite news|author=Güler, Eren|title=Mudurnu Piliç hayata dönüyor (Chicken Mudurnu coming to life)|newspaper=Hürriyet Ekonomi|date=10 May 2010|url=http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/14668884.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100513023512/http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/14668884.asp|archive-date=13 May 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و دانیشتووانە ماوەکە دەستیان کرد بە وەبەرھێنان لە ڕێکخستن و نۆژەنکردنەوەی شارە کۆنەکە بە مەبەستی ڕاکێشانی گەشتیاران و سەردانکەرانی کۆتایی ھەفتە. زۆرێک لە خانووە کۆنەکان ئێستا چێشتخانەن کە چێشتی ناوخۆیی پێشکەش دەکەن.

لە ساڵی ٢٠٠٧دا وەک بەشێک لە ھەڵوەشاندنەوەی «مریشکی مودورنو» ناوی براندەکە بە پاک چیکن (Pak Tavuk) فرۆشرا، کە لە ژێر ئەو ناوەدا مریشکیان بەرھەم دەھێنا، بەڵام نەک لە مودورنو.&lt;ref name=&quot;Güler&quot; /&gt; لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٠دا پاک چیکن کارگەیەکی بەستنی مریشکی لە مودورنو کردەوە، کە تا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٠ ٣٥٠ کەسی دامەزراند.&lt;ref name=&quot;Güler&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Mudurnu}}

[[پۆل:پارێزگای بۆڵو]]</text>
      <sha1>co2c7pk9kqbpltaob8yv8ou9h1e011b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گوموش ھانە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213523</id>
    <revision>
      <id>1574541</id>
      <parentid>1537845</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11739" sha1="gm5z4qnrq5nphkkrfmqg6ig9zle7ult" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''گوموش ھانە''' یان '''گوموشخانە''' شار و قەزای پایتەختی [[پارێزگای گوموشخانە]] لە [[ھەرێمی دەریای ڕەش]]ی [[تورکیا]]. شارەکە بەدرێژایی ڕووباری ھەرشیت دایە لە بەرزییەکەی ٥ ھەزار پێ (١٥٠٠ م)، نزیکەی ٤٠ میل (٦٤ کیلۆمەتر) لە باشووری ڕۆژاوای [[ترابزۆن]]ەوە دوورە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ناوەندی شارستانی گوموشانە ٢٨ ھەزار و ٦٢٠ کەسە. ڕووبەری قەزاکە ١٧٨٩ کیلۆمەتر دووجایە (٦٩١ میل چوارگۆشە),&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.statoids.com/ytr.html|سەردێڕ=Statistical information on districts of Turkey|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|نووسەر=Statoids}}&lt;/ref&gt; و شارەکە لە بەرزی ١١٥٣ م (٣٧٨٣ پێ) دایە.

== مێژوو ==
پێشنیار دەکرێت کە تیای کۆن ({{lang|grc|Θεία}} بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]، نیشتەجێبوونێکی سەردەمەکانی [[ڕۆمانی کۆن|ڕۆمان]]، کۆتایی ڕۆمان و [[بیزەنتی]]) {{convert|4|mi|abbr=on}} لە ڕۆژاوای گوموشخانەی مۆدێرن، لە بێشکڵیسەی مۆدێرن ھەڵکەوتبێت. لە سەردەمی بێزەنتیدا، شارۆچکەیەک بە ناوی «تزانیکا» یان «تزانزاکۆن» ({{lang|grc|Τζάνιχα, Τζάντζακον}} لە [[یۆنانیی سەدەکانی ناوین|یۆنانیی بیزەنتیدا]]) ھەبووە کە بە واتای خاکی گەلی زان / لاز دێت، کە پێدەچێت {{Convert|2|mi|km|abbr=out}} لە ڕۆژاوای گوموشخانە ھەڵکەوتبێت. بەڵام ناوچەکە دوای سەدەکانی ٧ەم–٩ەم بە لازی نەمایەوە. &lt;ref&gt;Barrington Atlas of the Greek and Roman World: Map by Map directory, p.1237.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[پڕۆکۆپیۆسی قەیسەری]]، ''Περί Κτισμάτων''، [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/H/Roman/Texts/Procopius/Buildings/3*.html کتێبی C، 7].&lt;/ref&gt;

لە دەوروبەری ساڵی ٨٤٠ی زایینیدا، ناوچەکە خرایە ناو ویلایەتی نوێی ڕۆمانی (بێزەنتی) [[خاڵدیا]] (Χαλδία).{{sfn|Kiminas|2009|pp=105}} دواتر لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی تەرابزۆن]]ی بێزەنتییەوە فەرمانڕەوایی دەکرا.

لە ماوەی ساڵانی عوسمانیدا، [[سەنجەق]]ی گوموشخانە کەوتە ژێر کارگێڕیی یەک لە دوای یەکی [[ویلایەتی ڕووم، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ویلایەتی ڕووم]]، [[ویلایەتی ئەرزڕۆم]] و ویلایەتی تەرابزۆن، و دابەشکرابوو بۆ چوار [[قەزا]]: گوموشخانە، [[تۆرول]] (پایتەختەکەی ئارداسا)، [[شیران]] (شێریانا)، و [[کەلکیت]] (کەلتیک).

ئەو سەنجەقەی کە گوموشخانەی تێدا ھەڵکەوتبوو لە قۆناغێکدا ٣٧ کانی [[قوڕقوشم]]ی زیودار و شەش کانی [[مس]]ی لەخۆ گرتبوو.{{citation needed|date=May 2015}} هیچ بەڵگەیەک نییە کە ئەم کانزایانە لە سەردەمی بێزەنتییەکاندا بەکارھێنرابن.

سەبارەت بە ناوی شارەکە لە سەردەمی [[عوسمانی]]دا، دانیشتووانە یۆنانی زمانەکە ناوی گوموشخانەیان (Γκιμισχανά و Κιουμουσχανά) بەکاردەھێنا بەڵام، لە دەیەکانی یەکەمی سەدەی ١٩دا، ناوی [[ناوی یۆنانی|یۆنانی]] '''ئارگیرۆپۆلی''' (Αργυρόπολις، لە argyros «زیو» و polis «شار») بەکاردەھێنرا.&lt;ref&gt;Terezakis Yorgos, [http://www.ehw.gr/l.aspx?id=10204 ''Diocese of Chaldia (Ottoman Period)''], Encyclopaedia of the Hellenic world, Asia Minor.&lt;/ref&gt; دوای ئاڵوگۆڕی دانیشتووان لە ساڵی ١٩٢٣ زۆرێک لە دانیشتووانە [[یۆنانییە عوسمانییەکان|یۆنانییەکان]] چوونە [[ئارگیرۆپۆلی|شارۆچکە ھەمنەوەکە]] لە [[ئەتیکا]]، [[یۆنان]].

== جوگرافیا ==
[[پەڕگە:Örümcek_ormanları-1.JPG|وێنۆک|دارستانی ئۆرومچەک لە گوموشخانە]]
[[پەڕگە:29800_Zigana-Torul-Gümüşhane,_Turkey_-_panoramio.jpg|وێنۆک|زیگانا تۆرول لە گوموشخانە]]
گوموشخانە بە چیا بەرزەکان دەورە دراوە، چیای زیگانا-تەرابزۆن لە باکوور، چیای چیمەن لە باشوور، چیای [[گێرەسوون]] لە ڕۆژاوا و چیای پولوور و سۆغانڵێ لە ڕۆژھەڵات. شاخەوانی وەرزشێکی بەناوبانگە لەم چیایانەدا. [[چیای زیگانا]] ناوەندێکی خلیسکێنەی لەسەرە و شوێنێکی گەشتیاریی ناسراوە بۆ وەرزشە زستانییەکان. لوتکەی ئەبداڵ مووسا (٣٣٣١ م.) بەرزترین لوتکەیە لە ناویدا. دارە سەرەکییەکانی ناو دارستانەکان بریتین لە سنەوبەری سکۆتلەندی و سنەوبەری ڕاست، و زۆر ئاژەڵ و باڵندە لە ناوچەکەدا ھەن. زۆر دەریاچە ھەن وەک کارانڵێق گۆڵ، بێش گۆلەر، ئارتەبێل گۆلوو، کارا گۆلەر کە لە لوتکەی [[چیای گاڤوورداغی]] ھەن، و وەک پارکی سروشتی پارێزراون. ھەموو ئەم چیایانە ٥٦٪ی ڕووبەری پارێزگای گوموشخانە پێکدەھێنن.

=== کەشوھەوا ===
گوموشخانە خاوەنی [[کەشوھەوای کیشوەریی شێدار]]ە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]]: Dsb، ھاوسنوور لەگەڵ Dfb، یان پۆلێنکردنی کەشوھەوای تریوارتا: Dc) لەگەڵ زستانی سارد و بەفراوی و ھاوینی گەرم. لە گەرمەی ھاویندا؛ [[تەممووز]] و [[ئاب]]، پلەکانی گەرما لە نیوەڕۆدا بەزۆری لە ٢٨ پلەی سەدی تێدەپەڕن، شەوانی ھاوین مەیلی زۆر ساردبوونیان ھەیە بەھۆی سیفەتی کیشوەریی گوموشخانە، و لە زستاندا پلەکانی گەرما بەزۆری بۆ -١٠ پلەی سەدی دادەبەزن و تەنانەت ناوبەناو بۆ -٢٠ پلەی سەدیش دادەبەزن.

بەرزترین پلەی گەرمای تۆمارکراو: {{Convert|41.1|C|F|abbr=on}} لە ٢ی ئابی ٢٠١٧&lt;br&gt;نزمترین پلەی گەرمای تۆمارکراو: {{Convert|-25.7|C|F|abbr=on}} لە ٢٢ی شوباتی ١٩٨٥&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&amp;m=GUMUSHANE |access-date=28 August 2024 |title=İllerimize Ait Genel İstatistik Verileri |website=mgm.gov.tr |publisher=Meteoroloji Genel Müdürlüğü |no-pp=y |language=Turkish}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box 
|metric first= Yes 
|single line= Yes 
|collapsed = y
|location= گوموشخانە (١٩٩١–٢٠٢٠، بەرز و نزمییەکان ١٩٦١–٢٠٢٣)
| Jan record high C = 15.5
| Feb record high C = 18.0
| Mar record high C = 24.0
| Apr record high C = 29.0
| May record high C = 34.4
| Jun record high C = 36.2
| Jul record high C = 41.0
| Aug record high C = 41.1
| Sep record high C = 37.7
| Oct record high C = 32.0
| Nov record high C = 22.3
| Dec record high C = 19.2
| year record high C = 41.1
| Jan high C = 3.4
| Feb high C = 5.7
| Mar high C = 10.3
| Apr high C = 16.2
| May high C = 21.2
| Jun high C = 25.4
| Jul high C = 28.7
| Aug high C = 29.5
| Sep high C = 25.6
| Oct high C = 19.5
| Nov high C = 10.7
| Dec high C = 5.2
| year high C = 16.8
| Jan mean C = -1.4
| Feb mean C = -0.2
| Mar mean C = 4.0
| Apr mean C = 9.2
| May mean C = 13.6
| Jun mean C = 17.3
| Jul mean C = 20.3
| Aug mean C = 20.6
| Sep mean C = 16.8
| Oct mean C = 11.8
| Nov mean C = 4.9
| Dec mean C = 0.6
| year mean C = 9.8
| Jan low C = -5.2
| Feb low C = -4.8
| Mar low C = -0.9
| Apr low C = 3.4
| May low C = 7.4
| Jun low C = 10.9
| Jul low C = 13.8
| Aug low C = 14.2
| Sep low C = 10.3
| Oct low C = 6.3
| Nov low C = 0.5
| Dec low C = -3.0
| year low C = 4.4
| Jan record low C = -23.6
| Feb record low C = -25.7
| Mar record low C = -22.6
| Apr record low C = -11.0
| May record low C = -2.8
| Jun record low C = 1.8
| Jul record low C = 4.5
| Aug record low C = 4.9
| Sep record low C = -1.0
| Oct record low C = -4.8
| Nov record low C = -15.0
| Dec record low C = -21.0
| year record low C = -25.7
| precipitation colour = green
| Jan precipitation mm = 35.0
| Feb precipitation mm = 33.4
| Mar precipitation mm = 46.7
| Apr precipitation mm = 59.0
| May precipitation mm = 68.3
| Jun precipitation mm = 46.2
| Jul precipitation mm = 14.0
| Aug precipitation mm = 14.2
| Sep precipitation mm = 25.2
| Oct precipitation mm = 46.1
| Nov precipitation mm = 41.9
| Dec precipitation mm = 35.9
| year precipitation mm = 465.9
| Jan precipitation days = 11.27
| Feb precipitation days = 11.03
| Mar precipitation days = 13.67
| Apr precipitation days = 13.83
| May precipitation days = 15.9
| Jun precipitation days = 10.4
| Jul precipitation days = 4.13
| Aug precipitation days = 4.2
| Sep precipitation days = 6.07
| Oct precipitation days = 9.63
| Nov precipitation days = 9.23
| Dec precipitation days = 11.17
| year precipitation days = 120.5
| Jan humidity    =69.5
| Feb humidity    =66.5
| Mar humidity    =63.6
| Apr humidity    =61.8
| May humidity    =63.7
| Jun humidity    =63.3
| Jul humidity    =61.2
| Aug humidity    =61.3
| Sep humidity    =61.2
| Oct humidity    =64.9
| Nov humidity    =67.8
| Dec humidity    =70.5
| year humidity   =
| Jan sun = 27.4
| Feb sun = 101.6
| Mar sun = 141.7
| Apr sun = 176.8
| May sun = 223.4
| Jun sun = 260.5
| Jul sun = 302.0
| Aug sun = 286.7
| Sep sun = 224.6
| Oct sun = 161.4
| Nov sun = 61.0
| Dec sun = 18.3
| year sun = 1985.4
| Jand sun = 1.0
| Febd sun = 3.6
| Mard sun = 4.6
| Aprd sun = 5.9
| Mayd sun = 7.2
| Jund sun = 8.7
| Juld sun = 9.7
| Augd sun = 9.2
| Sepd sun = 7.5
| Octd sun = 5.2
| Novd sun = 2.1
| Decd sun = 1.0
| yeard sun = 5.5
| source 1 = [[بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی دەوڵەتی تورکیا]]&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&amp;m=GUMUSHANE
| title = Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020)
| publisher = Turkish State Meteorological Service
| language = tr
| access-date = 28 June 2021}}&lt;/ref&gt;
| source 2 = [[NCEI]] (شێ، خۆر ١٩٩١-٢٠٢٠)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/4.4/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Gumushane_17088.csv |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Gumushane-17088 |access-date=28 August 2024 |website=ncei.noaa.gov |publisher=[[NOAA|National Oceanic and Atmosoheric Administration]] |no-pp=y |format=CSV}}&lt;/ref&gt;
|date= ئازاری ٢٠١١
}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Gümüşhane}}

[[پۆل:پارێزگای گوموشخانە]]
[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]</text>
      <sha1>gm5z4qnrq5nphkkrfmqg6ig9zle7ult</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574542</id>
      <parentid>1574541</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:59:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* مێژوو */</comment>
      <origin>1574542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11739" sha1="cmxi1febwo8gn0sdh7rcj4wpefj86dc" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''گوموش ھانە''' یان '''گوموشخانە''' شار و قەزای پایتەختی [[پارێزگای گوموشخانە]] لە [[ھەرێمی دەریای ڕەش]]ی [[تورکیا]]. شارەکە بەدرێژایی ڕووباری ھەرشیت دایە لە بەرزییەکەی ٥ ھەزار پێ (١٥٠٠ م)، نزیکەی ٤٠ میل (٦٤ کیلۆمەتر) لە باشووری ڕۆژاوای [[ترابزۆن]]ەوە دوورە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ناوەندی شارستانی گوموشانە ٢٨ ھەزار و ٦٢٠ کەسە. ڕووبەری قەزاکە ١٧٨٩ کیلۆمەتر دووجایە (٦٩١ میل چوارگۆشە),&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.statoids.com/ytr.html|سەردێڕ=Statistical information on districts of Turkey|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|نووسەر=Statoids}}&lt;/ref&gt; و شارەکە لە بەرزی ١١٥٣ م (٣٧٨٣ پێ) دایە.

== مێژوو ==
پێشنیار دەکرێت کە تیای کۆن ({{lang|grc|Θεία}} بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]، نیشتەجێبوونێکی سەردەمەکانی [[ڕۆمانی کۆن|ڕۆمان]]، کۆتایی ڕۆمان و [[بیزەنتی]]) {{convert|4|mi|abbr=on}} لە ڕۆژاوای گوموشخانەی مۆدێرن، لە بێشکڵیسەی مۆدێرن ھەڵکەوتبێت. لە سەردەمی بێزەنتیدا، شارۆچکەیەک بە ناوی «تزانیکا» یان «تزانزاکۆن» ({{lang|grc|Τζάνιχα, Τζάντζακον}} لە [[یۆنانیی سەدەکانی ناوین|یۆنانیی بیزەنتیدا]]) ھەبووە کە بە واتای خاکی گەلی زان / لاز دێت، کە پێدەچێت {{Convert|2|mi|km|abbr=out}} لە ڕۆژاوای گوموشخانە ھەڵکەوتبێت. بەڵام ناوچەکە دوای سەدەکانی ٧ەم–٩ەم بە لازی نەمایەوە. &lt;ref&gt;Barrington Atlas of the Greek and Roman World: Map by Map directory, p.1237.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[پڕۆکۆپیۆسی قەیسەری]]، ''Περί Κτισμάτων''، [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/H/Roman/Texts/Procopius/Buildings/3*.html کتێبی C، 7].&lt;/ref&gt;

لە دەوروبەری ساڵی ٨٤٠ی زایینیدا، ناوچەکە خرایە ناو ویلایەتی نوێی ڕۆمانی (بێزەنتی) [[خاڵدیا]] (Χαλδία).{{sfn|Kiminas|2009|pp=105}} دواتر لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی تەرابزۆن]]ی بێزەنتییەوە فەرمانڕەوایی دەکرا.

لە ماوەی ساڵانی عوسمانیدا، [[سەنجەق]]ی گوموشخانە کەوتە ژێر کارگێڕیی یەک لە دوای یەکی [[ویلایەتی ڕووم، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ویلایەتی ڕووم]]، [[ویلایەتی ئەرزڕۆم]] و ویلایەتی تەرابزۆن، و دابەشکرابوو بۆ چوار [[قەزا]]: گوموشخانە، [[تۆرول]] (پایتەختەکەی ئارداسا)، [[شیران]] (شێریانا)، و [[کەلکیت]] (کەلتیک).

ئەو سەنجەقەی کە گوموشخانەی تێدا ھەڵکەوتبوو لە قۆناغێکدا ٣٧ کانی [[قوڕقوشم]]ی زیودار و شەش کانی [[مس]]ی لەخۆ گرتبوو.{{citation needed|date=May 2015}} ھیچ بەڵگەیەک نییە کە ئەم کانزایانە لە سەردەمی بێزەنتییەکاندا بەکارھێنرابن.

سەبارەت بە ناوی شارەکە لە سەردەمی [[عوسمانی]]دا، دانیشتووانە یۆنانی زمانەکە ناوی گوموشخانەیان (Γκιμισχανά و Κιουμουσχανά) بەکاردەھێنا بەڵام، لە دەیەکانی یەکەمی سەدەی ١٩دا، ناوی [[ناوی یۆنانی|یۆنانی]] '''ئارگیرۆپۆلی''' (Αργυρόπολις، لە argyros «زیو» و polis «شار») بەکاردەھێنرا.&lt;ref&gt;Terezakis Yorgos, [http://www.ehw.gr/l.aspx?id=10204 ''Diocese of Chaldia (Ottoman Period)''], Encyclopaedia of the Hellenic world, Asia Minor.&lt;/ref&gt; دوای ئاڵوگۆڕی دانیشتووان لە ساڵی ١٩٢٣ زۆرێک لە دانیشتووانە [[یۆنانییە عوسمانییەکان|یۆنانییەکان]] چوونە [[ئارگیرۆپۆلی|شارۆچکە ھەمنەوەکە]] لە [[ئەتیکا]]، [[یۆنان]].

== جوگرافیا ==
[[پەڕگە:Örümcek_ormanları-1.JPG|وێنۆک|دارستانی ئۆرومچەک لە گوموشخانە]]
[[پەڕگە:29800_Zigana-Torul-Gümüşhane,_Turkey_-_panoramio.jpg|وێنۆک|زیگانا تۆرول لە گوموشخانە]]
گوموشخانە بە چیا بەرزەکان دەورە دراوە، چیای زیگانا-تەرابزۆن لە باکوور، چیای چیمەن لە باشوور، چیای [[گێرەسوون]] لە ڕۆژاوا و چیای پولوور و سۆغانڵێ لە ڕۆژھەڵات. شاخەوانی وەرزشێکی بەناوبانگە لەم چیایانەدا. [[چیای زیگانا]] ناوەندێکی خلیسکێنەی لەسەرە و شوێنێکی گەشتیاریی ناسراوە بۆ وەرزشە زستانییەکان. لوتکەی ئەبداڵ مووسا (٣٣٣١ م.) بەرزترین لوتکەیە لە ناویدا. دارە سەرەکییەکانی ناو دارستانەکان بریتین لە سنەوبەری سکۆتلەندی و سنەوبەری ڕاست، و زۆر ئاژەڵ و باڵندە لە ناوچەکەدا ھەن. زۆر دەریاچە ھەن وەک کارانڵێق گۆڵ، بێش گۆلەر، ئارتەبێل گۆلوو، کارا گۆلەر کە لە لوتکەی [[چیای گاڤوورداغی]] ھەن، و وەک پارکی سروشتی پارێزراون. ھەموو ئەم چیایانە ٥٦٪ی ڕووبەری پارێزگای گوموشخانە پێکدەھێنن.

=== کەشوھەوا ===
گوموشخانە خاوەنی [[کەشوھەوای کیشوەریی شێدار]]ە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]]: Dsb، ھاوسنوور لەگەڵ Dfb، یان پۆلێنکردنی کەشوھەوای تریوارتا: Dc) لەگەڵ زستانی سارد و بەفراوی و ھاوینی گەرم. لە گەرمەی ھاویندا؛ [[تەممووز]] و [[ئاب]]، پلەکانی گەرما لە نیوەڕۆدا بەزۆری لە ٢٨ پلەی سەدی تێدەپەڕن، شەوانی ھاوین مەیلی زۆر ساردبوونیان ھەیە بەھۆی سیفەتی کیشوەریی گوموشخانە، و لە زستاندا پلەکانی گەرما بەزۆری بۆ -١٠ پلەی سەدی دادەبەزن و تەنانەت ناوبەناو بۆ -٢٠ پلەی سەدیش دادەبەزن.

بەرزترین پلەی گەرمای تۆمارکراو: {{Convert|41.1|C|F|abbr=on}} لە ٢ی ئابی ٢٠١٧&lt;br&gt;نزمترین پلەی گەرمای تۆمارکراو: {{Convert|-25.7|C|F|abbr=on}} لە ٢٢ی شوباتی ١٩٨٥&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&amp;m=GUMUSHANE |access-date=28 August 2024 |title=İllerimize Ait Genel İstatistik Verileri |website=mgm.gov.tr |publisher=Meteoroloji Genel Müdürlüğü |no-pp=y |language=Turkish}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box 
|metric first= Yes 
|single line= Yes 
|collapsed = y
|location= گوموشخانە (١٩٩١–٢٠٢٠، بەرز و نزمییەکان ١٩٦١–٢٠٢٣)
| Jan record high C = 15.5
| Feb record high C = 18.0
| Mar record high C = 24.0
| Apr record high C = 29.0
| May record high C = 34.4
| Jun record high C = 36.2
| Jul record high C = 41.0
| Aug record high C = 41.1
| Sep record high C = 37.7
| Oct record high C = 32.0
| Nov record high C = 22.3
| Dec record high C = 19.2
| year record high C = 41.1
| Jan high C = 3.4
| Feb high C = 5.7
| Mar high C = 10.3
| Apr high C = 16.2
| May high C = 21.2
| Jun high C = 25.4
| Jul high C = 28.7
| Aug high C = 29.5
| Sep high C = 25.6
| Oct high C = 19.5
| Nov high C = 10.7
| Dec high C = 5.2
| year high C = 16.8
| Jan mean C = -1.4
| Feb mean C = -0.2
| Mar mean C = 4.0
| Apr mean C = 9.2
| May mean C = 13.6
| Jun mean C = 17.3
| Jul mean C = 20.3
| Aug mean C = 20.6
| Sep mean C = 16.8
| Oct mean C = 11.8
| Nov mean C = 4.9
| Dec mean C = 0.6
| year mean C = 9.8
| Jan low C = -5.2
| Feb low C = -4.8
| Mar low C = -0.9
| Apr low C = 3.4
| May low C = 7.4
| Jun low C = 10.9
| Jul low C = 13.8
| Aug low C = 14.2
| Sep low C = 10.3
| Oct low C = 6.3
| Nov low C = 0.5
| Dec low C = -3.0
| year low C = 4.4
| Jan record low C = -23.6
| Feb record low C = -25.7
| Mar record low C = -22.6
| Apr record low C = -11.0
| May record low C = -2.8
| Jun record low C = 1.8
| Jul record low C = 4.5
| Aug record low C = 4.9
| Sep record low C = -1.0
| Oct record low C = -4.8
| Nov record low C = -15.0
| Dec record low C = -21.0
| year record low C = -25.7
| precipitation colour = green
| Jan precipitation mm = 35.0
| Feb precipitation mm = 33.4
| Mar precipitation mm = 46.7
| Apr precipitation mm = 59.0
| May precipitation mm = 68.3
| Jun precipitation mm = 46.2
| Jul precipitation mm = 14.0
| Aug precipitation mm = 14.2
| Sep precipitation mm = 25.2
| Oct precipitation mm = 46.1
| Nov precipitation mm = 41.9
| Dec precipitation mm = 35.9
| year precipitation mm = 465.9
| Jan precipitation days = 11.27
| Feb precipitation days = 11.03
| Mar precipitation days = 13.67
| Apr precipitation days = 13.83
| May precipitation days = 15.9
| Jun precipitation days = 10.4
| Jul precipitation days = 4.13
| Aug precipitation days = 4.2
| Sep precipitation days = 6.07
| Oct precipitation days = 9.63
| Nov precipitation days = 9.23
| Dec precipitation days = 11.17
| year precipitation days = 120.5
| Jan humidity    =69.5
| Feb humidity    =66.5
| Mar humidity    =63.6
| Apr humidity    =61.8
| May humidity    =63.7
| Jun humidity    =63.3
| Jul humidity    =61.2
| Aug humidity    =61.3
| Sep humidity    =61.2
| Oct humidity    =64.9
| Nov humidity    =67.8
| Dec humidity    =70.5
| year humidity   =
| Jan sun = 27.4
| Feb sun = 101.6
| Mar sun = 141.7
| Apr sun = 176.8
| May sun = 223.4
| Jun sun = 260.5
| Jul sun = 302.0
| Aug sun = 286.7
| Sep sun = 224.6
| Oct sun = 161.4
| Nov sun = 61.0
| Dec sun = 18.3
| year sun = 1985.4
| Jand sun = 1.0
| Febd sun = 3.6
| Mard sun = 4.6
| Aprd sun = 5.9
| Mayd sun = 7.2
| Jund sun = 8.7
| Juld sun = 9.7
| Augd sun = 9.2
| Sepd sun = 7.5
| Octd sun = 5.2
| Novd sun = 2.1
| Decd sun = 1.0
| yeard sun = 5.5
| source 1 = [[بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی دەوڵەتی تورکیا]]&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&amp;m=GUMUSHANE
| title = Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020)
| publisher = Turkish State Meteorological Service
| language = tr
| access-date = 28 June 2021}}&lt;/ref&gt;
| source 2 = [[NCEI]] (شێ، خۆر ١٩٩١-٢٠٢٠)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/4.4/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Gumushane_17088.csv |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Gumushane-17088 |access-date=28 August 2024 |website=ncei.noaa.gov |publisher=[[NOAA|National Oceanic and Atmosoheric Administration]] |no-pp=y |format=CSV}}&lt;/ref&gt;
|date= ئازاری ٢٠١١
}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Gümüşhane}}

[[پۆل:پارێزگای گوموشخانە]]
[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]</text>
      <sha1>cmxi1febwo8gn0sdh7rcj4wpefj86dc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574543</id>
      <parentid>1574542</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11711" sha1="5qra3n67qbzodcbi0fbjy9jied0ni74" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''گوموش ھانە''' یان '''گوموشخانە''' شار و قەزای پایتەختی [[پارێزگای گوموشخانە]] لە [[ھەرێمی دەریای ڕەش]]ی [[تورکیا]]. شارەکە بەدرێژایی ڕووباری ھەرشیت دایە لە بەرزییەکەی ٥ ھەزار پێ (١٥٠٠ م)، نزیکەی ٤٠ میل (٦٤ کیلۆمەتر) لە باشووری ڕۆژاوای [[ترابزۆن]]ەوە دوورە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ناوەندی شارستانی گوموشانە ٢٨ ھەزار و ٦٢٠ کەسە. ڕووبەری قەزاکە ١٧٨٩ کیلۆمەتر دووجایە (٦٩١ میل چوارگۆشە),&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.statoids.com/ytr.html|سەردێڕ=Statistical information on districts of Turkey|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|نووسەر=Statoids}}&lt;/ref&gt; و شارەکە لە بەرزی ١١٥٣ م (٣٧٨٣ پێ) دایە.

== مێژوو ==
پێشنیار دەکرێت کە تیای کۆن ({{lang|grc|Θεία}} بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]، نیشتەجێبوونێکی سەردەمەکانی [[ڕۆمانی کۆن|ڕۆمان]]، کۆتایی ڕۆمان و [[بیزەنتی]]) {{convert|4|mi|abbr=on}} لە ڕۆژاوای گوموشخانەی مۆدێرن، لە بێشکڵیسەی مۆدێرن ھەڵکەوتبێت. لە سەردەمی بێزەنتیدا، شارۆچکەیەک بە ناوی «تزانیکا» یان «تزانزاکۆن» ({{lang|grc|Τζάνιχα, Τζάντζακον}} لە [[یۆنانیی سەدەکانی ناوین|یۆنانیی بیزەنتیدا]]) ھەبووە کە بە واتای خاکی گەلی زان / لاز دێت، کە پێدەچێت {{Convert|2|mi|km|abbr=out}} لە ڕۆژاوای گوموشخانە ھەڵکەوتبێت. بەڵام ناوچەکە دوای سەدەکانی ٧ەم–٩ەم بە لازی نەمایەوە. &lt;ref&gt;Barrington Atlas of the Greek and Roman World: Map by Map directory, p.1237.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[پڕۆکۆپیۆسی قەیسەری]]، ''Περί Κτισμάτων''، [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/H/Roman/Texts/Procopius/Buildings/3*.html کتێبی C، 7].&lt;/ref&gt;

لە دەوروبەری ساڵی ٨٤٠ی زایینیدا، ناوچەکە خرایە ناو ویلایەتی نوێی ڕۆمانی (بێزەنتی) [[خاڵدیا]] (Χαλδία).{{sfn|Kiminas|2009|pp=105}} دواتر لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی تەرابزۆن]]ی بێزەنتییەوە فەرمانڕەوایی دەکرا.

لە ماوەی ساڵانی عوسمانیدا، [[سەنجەق]]ی گوموشخانە کەوتە ژێر کارگێڕیی یەک لە دوای یەکی [[ویلایەتی ڕووم، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ویلایەتی ڕووم]]، [[ویلایەتی ئەرزڕۆم]] و ویلایەتی تەرابزۆن، و دابەشکرابوو بۆ چوار [[قەزا]]: گوموشخانە، [[تۆرول]] (پایتەختەکەی ئارداسا)، [[شیران]] (شێریانا)، و [[کەلکیت]] (کەلتیک).

ئەو سەنجەقەی کە گوموشخانەی تێدا ھەڵکەوتبوو لە قۆناغێکدا ٣٧ کانی [[قوڕقوشم]]ی زیودار و شەش کانی [[مس]]ی لەخۆ گرتبوو.{{citation needed|date=May 2015}} ھیچ بەڵگەیەک نییە کە ئەم کانزایانە لە سەردەمی بێزەنتییەکاندا بەکارھێنرابن.

سەبارەت بە ناوی شارەکە لە سەردەمی [[عوسمانی]]دا، دانیشتووانە یۆنانی زمانەکە ناوی گوموشخانەیان (Γκιμισχανά و Κιουμουσχανά) بەکاردەھێنا بەڵام، لە دەیەکانی یەکەمی سەدەی ١٩دا، ناوی [[ناوی یۆنانی|یۆنانی]] '''ئارگیرۆپۆلی''' (Αργυρόπολις، لە argyros «زیو» و polis «شار») بەکاردەھێنرا.&lt;ref&gt;Terezakis Yorgos, [http://www.ehw.gr/l.aspx?id=10204 ''Diocese of Chaldia (Ottoman Period)''], Encyclopaedia of the Hellenic world, Asia Minor.&lt;/ref&gt; دوای ئاڵوگۆڕی دانیشتووان لە ساڵی ١٩٢٣ زۆرێک لە دانیشتووانە [[یۆنانییە عوسمانییەکان|یۆنانییەکان]] چوونە [[ئارگیرۆپۆلی|شارۆچکە ھەمنەوەکە]] لە [[ئەتیکا]]، [[یۆنان]].

== جوگرافیا ==
[[پەڕگە:Örümcek_ormanları-1.JPG|وێنۆک|دارستانی ئۆرومچەک لە گوموشخانە]]
[[پەڕگە:29800_Zigana-Torul-Gümüşhane,_Turkey_-_panoramio.jpg|وێنۆک|زیگانا تۆرول لە گوموشخانە]]
گوموشخانە بە چیا بەرزەکان دەورە دراوە، چیای زیگانا-تەرابزۆن لە باکوور، چیای چیمەن لە باشوور، چیای [[گێرەسوون]] لە ڕۆژاوا و چیای پولوور و سۆغانڵێ لە ڕۆژھەڵات. شاخەوانی وەرزشێکی بەناوبانگە لەم چیایانەدا. [[چیای زیگانا]] ناوەندێکی خلیسکێنەی لەسەرە و شوێنێکی گەشتیاریی ناسراوە بۆ وەرزشە زستانییەکان. لوتکەی ئەبداڵ مووسا (٣٣٣١ م.) بەرزترین لوتکەیە لە ناویدا. دارە سەرەکییەکانی ناو دارستانەکان بریتین لە سنەوبەری سکۆتلەندی و سنەوبەری ڕاست، و زۆر ئاژەڵ و باڵندە لە ناوچەکەدا ھەن. زۆر دەریاچە ھەن وەک کارانڵێق گۆڵ، بێش گۆلەر، ئارتەبێل گۆلوو، کارا گۆلەر کە لە لوتکەی [[چیای گاڤوورداغی]] ھەن، و وەک پارکی سروشتی پارێزراون. ھەموو ئەم چیایانە ٥٦٪ی ڕووبەری پارێزگای گوموشخانە پێکدەھێنن.

=== کەشوھەوا ===
گوموشخانە خاوەنی [[کەشوھەوای کیشوەریی شێدار]]ە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]]: Dsb، ھاوسنوور لەگەڵ Dfb، یان پۆلێنکردنی کەشوھەوای تریوارتا: Dc) لەگەڵ زستانی سارد و بەفراوی و ھاوینی گەرم. لە گەرمەی ھاویندا؛ [[تەممووز]] و [[ئاب]]، پلەکانی گەرما لە نیوەڕۆدا بەزۆری لە ٢٨ پلەی سەدی تێدەپەڕن، شەوانی ھاوین مەیلی زۆر ساردبوونیان ھەیە بەھۆی سیفەتی کیشوەریی گوموشخانە، و لە زستاندا پلەکانی گەرما بەزۆری بۆ -١٠ پلەی سەدی دادەبەزن و تەنانەت ناوبەناو بۆ -٢٠ پلەی سەدیش دادەبەزن.

بەرزترین پلەی گەرمای تۆمارکراو: {{Convert|41.1|C|F|abbr=on}} لە ٢ی ئابی ٢٠١٧&lt;br&gt;نزمترین پلەی گەرمای تۆمارکراو: {{Convert|-25.7|C|F|abbr=on}} لە ٢٢ی شوباتی ١٩٨٥&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&amp;m=GUMUSHANE |access-date=28 August 2024 |title=İllerimize Ait Genel İstatistik Verileri |website=mgm.gov.tr |publisher=Meteoroloji Genel Müdürlüğü |no-pp=y |language=Turkish}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box 
|metric first= Yes 
|single line= Yes 
|collapsed = y
|location= گوموشخانە (١٩٩١–٢٠٢٠، بەرز و نزمییەکان ١٩٦١–٢٠٢٣)
| Jan record high C = 15.5
| Feb record high C = 18.0
| Mar record high C = 24.0
| Apr record high C = 29.0
| May record high C = 34.4
| Jun record high C = 36.2
| Jul record high C = 41.0
| Aug record high C = 41.1
| Sep record high C = 37.7
| Oct record high C = 32.0
| Nov record high C = 22.3
| Dec record high C = 19.2
| year record high C = 41.1
| Jan high C = 3.4
| Feb high C = 5.7
| Mar high C = 10.3
| Apr high C = 16.2
| May high C = 21.2
| Jun high C = 25.4
| Jul high C = 28.7
| Aug high C = 29.5
| Sep high C = 25.6
| Oct high C = 19.5
| Nov high C = 10.7
| Dec high C = 5.2
| year high C = 16.8
| Jan mean C = -1.4
| Feb mean C = -0.2
| Mar mean C = 4.0
| Apr mean C = 9.2
| May mean C = 13.6
| Jun mean C = 17.3
| Jul mean C = 20.3
| Aug mean C = 20.6
| Sep mean C = 16.8
| Oct mean C = 11.8
| Nov mean C = 4.9
| Dec mean C = 0.6
| year mean C = 9.8
| Jan low C = -5.2
| Feb low C = -4.8
| Mar low C = -0.9
| Apr low C = 3.4
| May low C = 7.4
| Jun low C = 10.9
| Jul low C = 13.8
| Aug low C = 14.2
| Sep low C = 10.3
| Oct low C = 6.3
| Nov low C = 0.5
| Dec low C = -3.0
| year low C = 4.4
| Jan record low C = -23.6
| Feb record low C = -25.7
| Mar record low C = -22.6
| Apr record low C = -11.0
| May record low C = -2.8
| Jun record low C = 1.8
| Jul record low C = 4.5
| Aug record low C = 4.9
| Sep record low C = -1.0
| Oct record low C = -4.8
| Nov record low C = -15.0
| Dec record low C = -21.0
| year record low C = -25.7
| precipitation colour = green
| Jan precipitation mm = 35.0
| Feb precipitation mm = 33.4
| Mar precipitation mm = 46.7
| Apr precipitation mm = 59.0
| May precipitation mm = 68.3
| Jun precipitation mm = 46.2
| Jul precipitation mm = 14.0
| Aug precipitation mm = 14.2
| Sep precipitation mm = 25.2
| Oct precipitation mm = 46.1
| Nov precipitation mm = 41.9
| Dec precipitation mm = 35.9
| year precipitation mm = 465.9
| Jan precipitation days = 11.27
| Feb precipitation days = 11.03
| Mar precipitation days = 13.67
| Apr precipitation days = 13.83
| May precipitation days = 15.9
| Jun precipitation days = 10.4
| Jul precipitation days = 4.13
| Aug precipitation days = 4.2
| Sep precipitation days = 6.07
| Oct precipitation days = 9.63
| Nov precipitation days = 9.23
| Dec precipitation days = 11.17
| year precipitation days = 120.5
| Jan humidity    =69.5
| Feb humidity    =66.5
| Mar humidity    =63.6
| Apr humidity    =61.8
| May humidity    =63.7
| Jun humidity    =63.3
| Jul humidity    =61.2
| Aug humidity    =61.3
| Sep humidity    =61.2
| Oct humidity    =64.9
| Nov humidity    =67.8
| Dec humidity    =70.5
| year humidity   =
| Jan sun = 27.4
| Feb sun = 101.6
| Mar sun = 141.7
| Apr sun = 176.8
| May sun = 223.4
| Jun sun = 260.5
| Jul sun = 302.0
| Aug sun = 286.7
| Sep sun = 224.6
| Oct sun = 161.4
| Nov sun = 61.0
| Dec sun = 18.3
| year sun = 1985.4
| Jand sun = 1.0
| Febd sun = 3.6
| Mard sun = 4.6
| Aprd sun = 5.9
| Mayd sun = 7.2
| Jund sun = 8.7
| Juld sun = 9.7
| Augd sun = 9.2
| Sepd sun = 7.5
| Octd sun = 5.2
| Novd sun = 2.1
| Decd sun = 1.0
| yeard sun = 5.5
| source 1 = [[بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی دەوڵەتی تورکیا]]&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&amp;m=GUMUSHANE
| title = Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020)
| publisher = Turkish State Meteorological Service
| language = tr
| access-date = 28 June 2021}}&lt;/ref&gt;
| source 2 = [[NCEI]] (شێ، خۆر ١٩٩١-٢٠٢٠)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/4.4/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Gumushane_17088.csv |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Gumushane-17088 |access-date=28 August 2024 |website=ncei.noaa.gov |publisher=[[NOAA|National Oceanic and Atmosoheric Administration]] |no-pp=y |format=CSV}}&lt;/ref&gt;
|date= ئازاری ٢٠١١
}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Gümüşhane}}

[[پۆل:پارێزگای گوموشخانە]]
[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]</text>
      <sha1>5qra3n67qbzodcbi0fbjy9jied0ni74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویلایەتی ئادانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213852</id>
    <revision>
      <id>1574274</id>
      <parentid>1480098</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* دابەشکردنی کارگێڕی */</comment>
      <origin>1574274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6907" sha1="royn7v58g8qt2914ry3qmh98mp04vfc" xml:space="preserve">{{Infobox former subdivision
| native_name       = ویلایەتی ئادانا
| common_name       =
| subdivision       = ویلایەت لە
| nation            = ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی
| year_start        = ١٨٦٩
| year_end          = ١٩٢٢
| date_start        =
| date_end          =
| event_start       =
| event_end         =
| p1                = ئەیالەتی ئادانا
| flag_p1           = Ottoman flag alternative 2.svg
| s1                = تورکیا
| flag_s1           = Flag of Turkey.svg
| image_flag        =
| flag_type         =
| image_coat        =
| image_map         = Adana Vilayet, Ottoman Empire (1900).svg
| image_map_caption = ویلایەتی ئادانا لە ١٩٠٠
| capital           = [[ئادانا]]&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;/&gt;
| today             = {{flag|Turkey}}
&lt;!--- Area and population of a given year ---&gt;
| stat_year1        =
| stat_area1        =
| stat_pop1         =
| stat_year2        =
| stat_area2        =
| stat_pop2         =
| footnotes         =
}}
'''ویلایەتی ئادانا''' (بە [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]: ''ولايت اطنه'' بە ڕۆمانی: ''Vilâyet-i Adana'')&lt;ref&gt;[http://catalog.hathitrust.org/Record/003517067 ''Salname-yi Vilâyet-i Adana''] (&quot;Yearbook of the Vilayet of Adana&quot;), Adana vilâyet matbaası, Adana, 1321 [1903]. in the website of Hathi Trust Digital Library.&lt;/ref&gt; لە دابەشکردنی کارگێڕیدا، (ویلایەت) ئاستی یەکەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بوو، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ|ئاسیای بچووک]] کە ناوچەی کیلیقیای گرتەوە.&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=Adana}}&lt;/ref&gt;ویلایەتی ئادانا لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٦٩ دامەزراوە.&lt;ref name=&quot;SunyGocek2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Ronald Grigor Suny|نووسەر٢=Fatma Muge Gocek|نووسەر٣=Norman M. Naimark|سەردێڕ=A Question of Genocide:Armenians and Turks at the End of the Ottoman Empire|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZPEduby8jNIC&amp;pg=PA67|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٩٢٧٦-٤|پەڕە=٦٧}}&lt;/ref&gt; بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ١٤٤٩٤ میل چوارگۆشە بووە (٣٧٥٤٠ کیلۆمەتر دووجا)، لەکاتێکدا ئەنجامە سەرەتایییەکانی یەکەم سەرژمێری عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٥ (کە لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکراوەتەوە) ژمارەی دانیشتووانەکەی ٤٠٢ ھەزار و ٤٣٩ کەس بووە.&lt;ref name=&quot;asia&quot;&gt;[https://archive.org/stream/asiakeane00kean#page/459/mode/1up Asia] by [[A. H. Keane]], page 459&lt;/ref&gt;

== دیمۆگرافیا ==
لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، بەپێی ڕاپۆرتەکان ڕووبەرەکەی {{convert|14494|sqmi|km2}} بووە، لەکاتێکدا ئەنجامە سەرەتایییەکانی یەکەم سەرژمێریی عوسمانیی ساڵی ١٨٨٥ (کە لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکرایەوە) ژمارەی دانیشتووانی بە ٤٠٢،٤٣٩ کەس دیاری کردبوو.&lt;ref name=&quot;asia&quot;&gt;[https://archive.org/stream/asiakeane00kean#page/459/mode/1up Asia] by [[A. H. Keane]], page 459&lt;/ref&gt; دروستیی ژمارەی دانیشتووان لە نێوان «نزیکەیی» بۆ «تەنھا خەمڵاندن» دایە بەپێی ئەو ناوچەیەی کە لێیەوە کۆکراونەتەوە.&lt;ref name=&quot;asia&quot;/&gt;

== مێژووی ئابووری ==

لەلایەن [[ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا ١٩١١]]ەوە وەک ناوچەیەکی دەوڵەمەند بە سەروەتی کانزاییی دەستکارینەکراو لە ناوچە شاخاوییەکاندا، و بەپیت لە دەشتە کەنارییەکاندا وەسف کراوە، کە [[لۆکە]]، [[برنج]]، [[دانەوێڵە]]، [[شەکر]] و [[میوە]]یان بەرھەم دەھێنا. لە ساڵی ١٩٢٠دا، ناوچەکە بەھۆی ناوچە ڕۆژاوایییە دارستانییەکەیەوە ناسرابوو، کە بەرھەمی کشتوکاڵیی کەمی ھەبوو. ناوچەی [[کیلیکیە]] بە بەرھەمە کشتوکاڵییەکانی ناسرابوو، لەوانە گەنم، [[جۆ]]، یۆلاف، برنج، تۆوەکان، [[ئەفیوون]]، [[قامیشی شەکر]] و لۆکە. بەرھەمھێنانی لۆکە پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] باوتر بوو. لە ساڵی ١٩١٢دا، ناوچەکە ١١٠،٠٠٠ باڵە لۆکە و ٣٥،٠٠٠ تۆن [[تۆوی لۆکە]]ی بەرھەم ھێناوە.&lt;ref name=Prothero92&gt;{{cite book|last=Prothero|first=G.W.|title=Anatolia|year=1920|publisher=H.M. Stationery Office|location=London|url=http://www.wdl.org/en/item/11766/view/1/92/}}&lt;/ref&gt; [[پایریت]] لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا لە ناوچەکەدا دەرھێنراوە.&lt;ref name=Prothero106&gt;{{cite book|last=Prothero|first=G.W.|title=Anatolia|year=1920|publisher=H.M. Stationery Office|location=London|page=106|url=http://www.wdl.org/en/item/11766/view/1/106/}}&lt;/ref&gt;

== دابەشکردنی کارگێڕی ==
سنجاقەکانی ویلایەتی ئادانا:&lt;ref name=&quot;a-ids&quot;&gt;[http://tarihvemedeniyet.org/2009/10/adana-vilayeti/ Adana Vilayeti | Tarih ve Medeniyet]&lt;/ref&gt;
# سنجاقی ئادانا (ئادانا، حەمیدییە، قەرەیسەلی)
# سنجاقی مێرسین ([[مێرسین]]، [[تارسوس]])
# سنجاقی جەبەل-ی بەرێکێت (یارپوز، عوسمانی، ئیسلاحییە، بولانیک، حەسا)
# سنجاقی کۆزان (سیس، ھاچین، فێکێ، کارس-ی زولکەدرییە)
# سنجاقی ئیچێل (سیلیفکە، ئەنامور، ئەرمەنێک، گوڵنار، موت)

== نەخشە ==
{{ویلایەتەکانی دەوڵەتی عوسمانی}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|سووریا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}
{{دابەشبوونە کارگێڕییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{سووریا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Adana Vilayet}}

[[پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی|ئادانا]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢]]
[[پۆل:پارێزگای ئادانا]]
[[پۆل:پارێزگای مێرسین]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٦٩ لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]</text>
      <sha1>royn7v58g8qt2914ry3qmh98mp04vfc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574275</id>
      <parentid>1574274</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1574275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6851" sha1="2rp389ripjxqglozyvwqcakuoc1l4u1" xml:space="preserve">{{Infobox former subdivision
| native_name       = ویلایەتی ئادانا
| common_name       =
| subdivision       = ویلایەت لە
| nation            = ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی
| year_start        = ١٨٦٩
| year_end          = ١٩٢٢
| date_start        =
| date_end          =
| event_start       =
| event_end         =
| p1                = ئەیالەتی ئادانا
| flag_p1           = Ottoman flag alternative 2.svg
| s1                = تورکیا
| flag_s1           = Flag of Turkey.svg
| image_flag        =
| flag_type         =
| image_coat        =
| image_map         = Adana Vilayet, Ottoman Empire (1900).svg
| image_map_caption = ویلایەتی ئادانا لە ١٩٠٠
| capital           = [[ئادانا]]&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;/&gt;
| today             = {{flag|Turkey}}
&lt;!--- Area and population of a given year ---&gt;
| stat_year1        =
| stat_area1        =
| stat_pop1         =
| stat_year2        =
| stat_area2        =
| stat_pop2         =
| footnotes         =
}}
'''ویلایەتی ئادانا''' (بە [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]: ''ولايت اطنه'' بە ڕۆمانی: ''Vilâyet-i Adana'')&lt;ref&gt;[http://catalog.hathitrust.org/Record/003517067 ''Salname-yi Vilâyet-i Adana''] (&quot;Yearbook of the Vilayet of Adana&quot;), Adana vilâyet matbaası, Adana, 1321 [1903]. in the website of Hathi Trust Digital Library.&lt;/ref&gt; لە دابەشکردنی کارگێڕیدا، (ویلایەت) ئاستی یەکەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بوو، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ|ئاسیای بچووک]] کە ناوچەی کیلیقیای گرتەوە.&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=Adana}}&lt;/ref&gt;ویلایەتی ئادانا لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٦٩ دامەزراوە.&lt;ref name=&quot;SunyGocek2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Ronald Grigor Suny|نووسەر٢=Fatma Muge Gocek|نووسەر٣=Norman M. Naimark|سەردێڕ=A Question of Genocide:Armenians and Turks at the End of the Ottoman Empire|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZPEduby8jNIC&amp;pg=PA67|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٩٢٧٦-٤|پەڕە=٦٧}}&lt;/ref&gt; بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ١٤٤٩٤ میل چوارگۆشە بووە (٣٧٥٤٠ کیلۆمەتر دووجا)، لەکاتێکدا ئەنجامە سەرەتایییەکانی یەکەم سەرژمێری عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٥ (کە لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکراوەتەوە) ژمارەی دانیشتووانەکەی ٤٠٢ ھەزار و ٤٣٩ کەس بووە.&lt;ref name=&quot;asia&quot;&gt;[https://archive.org/stream/asiakeane00kean#page/459/mode/1up Asia] by [[A. H. Keane]], page 459&lt;/ref&gt;

== دیمۆگرافیا ==
لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، بەپێی ڕاپۆرتەکان ڕووبەرەکەی {{convert|14494|sqmi|km2}} بووە، لەکاتێکدا ئەنجامە سەرەتایییەکانی یەکەم سەرژمێریی عوسمانیی ساڵی ١٨٨٥ (کە لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکرایەوە) ژمارەی دانیشتووانی بە ٤٠٢،٤٣٩ کەس دیاری کردبوو.&lt;ref name=&quot;asia&quot;&gt;[https://archive.org/stream/asiakeane00kean#page/459/mode/1up Asia] by [[A. H. Keane]], page 459&lt;/ref&gt; دروستیی ژمارەی دانیشتووان لە نێوان «نزیکەیی» بۆ «تەنھا خەمڵاندن» دایە بەپێی ئەو ناوچەیەی کە لێیەوە کۆکراونەتەوە.&lt;ref name=&quot;asia&quot;/&gt;

== مێژووی ئابووری ==

لەلایەن [[ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا ١٩١١]]ەوە وەک ناوچەیەکی دەوڵەمەند بە سەروەتی کانزاییی دەستکارینەکراو لە ناوچە شاخاوییەکاندا، و بەپیت لە دەشتە کەنارییەکاندا وەسف کراوە، کە [[لۆکە]]، [[برنج]]، [[دانەوێڵە]]، [[شەکر]] و [[میوە]]یان بەرھەم دەھێنا. لە ساڵی ١٩٢٠دا، ناوچەکە بەھۆی ناوچە ڕۆژاوایییە دارستانییەکەیەوە ناسرابوو، کە بەرھەمی کشتوکاڵیی کەمی ھەبوو. ناوچەی [[کیلیکیە]] بە بەرھەمە کشتوکاڵییەکانی ناسرابوو، لەوانە گەنم، [[جۆ]]، یۆلاف، برنج، تۆوەکان، [[ئەفیوون]]، [[قامیشی شەکر]] و لۆکە. بەرھەمھێنانی لۆکە پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] باوتر بوو. لە ساڵی ١٩١٢دا، ناوچەکە ١١٠،٠٠٠ باڵە لۆکە و ٣٥،٠٠٠ تۆن [[تۆوی لۆکە]]ی بەرھەم ھێناوە.&lt;ref name=Prothero92&gt;{{cite book|last=Prothero|first=G.W.|title=Anatolia|year=1920|publisher=H.M. Stationery Office|location=London|url=http://www.wdl.org/en/item/11766/view/1/92/}}&lt;/ref&gt; [[پایریت]] لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا لە ناوچەکەدا دەرھێنراوە.&lt;ref name=Prothero106&gt;{{cite book|last=Prothero|first=G.W.|title=Anatolia|year=1920|publisher=H.M. Stationery Office|location=London|page=106|url=http://www.wdl.org/en/item/11766/view/1/106/}}&lt;/ref&gt;

== دابەشکردنی کارگێڕی ==
سنجاقەکانی ویلایەتی ئادانا:&lt;ref name=&quot;a-ids&quot;&gt;[http://tarihvemedeniyet.org/2009/10/adana-vilayeti/ Adana Vilayeti | Tarih ve Medeniyet]&lt;/ref&gt;
# سنجاقی ئادانا (ئادانا، حەمیدییە، قەرەیسەلی)
# سنجاقی مێرسین ([[مێرسین]]، [[تارسوس]])
# سنجاقی جەبەل-ی بەرێکێت (یارپوز، عوسمانی، ئیسلاحییە، بولانیک، حەسا)
# سنجاقی کۆزان (سیس، ھاچین، فێکێ، کارس-ی زولکەدرییە)
# سنجاقی ئیچێل (سیلیفکە، ئەنامور، ئەرمەنێک، گوڵنار، موت)

== نەخشە ==
{{ویلایەتەکانی دەوڵەتی عوسمانی}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|سووریا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}
{{دابەشبوونە کارگێڕییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}
{{پۆلی کۆمنز|Adana Vilayet}}

[[پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی|ئادانا]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢]]
[[پۆل:پارێزگای ئادانا]]
[[پۆل:پارێزگای مێرسین]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٦٩ لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]</text>
      <sha1>2rp389ripjxqglozyvwqcakuoc1l4u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سپلاتوون (زنجیرە)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220451</id>
    <revision>
      <id>1574586</id>
      <parentid>1444718</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T07:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>ئاڵوگۆڕی Splatoon_Logo.svg لەگەڵ [[File:Splatoon_B&amp;W_logo.svg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · More descriptive as well.)</comment>
      <origin>1574586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2828" sha1="l6nxlkakqzzau0mu0o1ghj4j2ckgenh" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Splatoon B&amp;W logo.svg|وێنۆک]]

'''سپلاتوون''' ({{بە ئینگلیزی|Splatoon}})یارییەکی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی سێیەمە کە لەلایەن ھیساشی نۆگامییەوە دروست کراوە، و لەلایەن کۆمپانیای [[نینتێندۆ]]وە پەرەی پێدراوە و خاوەندارێتی دەکرێت. زنجیرەکە لە زەوییەک دوای «ئاپۆکالیپتدا» جێگیرکراوە کە ئاژەڵە دەریایییە مرۆڤدۆستەکان تێیدا نیشتەجێن. بەھۆی بەردەستبوونی شێوازی یارییە کێبڕکێکارەکان لە سپلاتوون، پاڵەوانێتییەکانی وەرزشی ئەلیکترۆنی کێبڕکێکار بە خەڵاتی سپۆنسەرکراو ھەر لە ساڵی ٢٠١٦ لە ژاپۆن بەڕێوەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Japanese Splatoon eSports Tournament Offers Over $1 Million in Prize Money - IGN|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2015/08/19/japanese-splatoon-esports-tournament-offers-over-1-million-in-prize-money|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; بە بڵاوکردنەوەی سپلاتون ٢، کۆمپانیای نینتێندۆ پاڵەوانێتی جیھانی سپلاتون ٢ی دامەزراند و لە ساڵی ٢٠١٨ دەستی بە میوانداریکردنی پاڵەوانێتییە کێبڕکێیییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://splatoon.nintendo.com/|سەردێڕ=Get ready for the 2018 Splatoon 2 World Championship - News &amp; Video - Splatoon 2 for Nintendo Switch|وێبگە=Get ready for the 2018 Splatoon 2 World Championship - News &amp; Video - Splatoon 2 for Nintendo Switch|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://splatoonus.tumblr.com/post/174601167747/the-splatoon-2-world-championship-is-almost-here|سەردێڕ=Live from Squid Research Lab|وێبگە=Live from Squid Research Lab|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Splatoon}}

[[پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ]]
[[پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی دوای کۆتابیی جیھان]]
[[پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم]]</text>
      <sha1>l6nxlkakqzzau0mu0o1ghj4j2ckgenh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حکوومەتی تورکیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225646</id>
    <revision>
      <id>1574268</id>
      <parentid>1107683</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1574268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9110" sha1="se7046t3qneqs5no3zka1kln6xssrwy" xml:space="preserve">{{Infobox presidential government
| government_name  = حکوومەتی تورکیا
| image            = [[پەڕگە:Emblem of Turkey.svg|140px]]
| caption          = [[نیشانی تورکیا]] کە لەلایەن حکوومەتی ئەو وڵاتەوە بەکاردەھێنرێت
| date             = {{start date and age|١٩٢٣|١٠|٢٩|df=y}}
| jurisdiction     = [[تورکیا]]
| url              = {{URL|https://www.turkiye.gov.tr/}}
| legislature      = [[ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا|پەرلەمان]]
| meeting_place    = [[ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا|ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورە]]
| leader_title     = [[سەرۆک کۆماری تورکیا|سەرۆک کۆمار]]
| headquarters     = [[کۆمەڵەخانووی سەرۆکایەتی (تورکیا)|کۆمەڵەخانووی سەرۆکایەتی]]
| main_organ       = [[کابینەی تورکیا|کابینە]]
| departments      = [[وەزارەتەکانی تورکیا|١٧]]
| court            = [[دادگای پێداچوونەوە (تورکیا)|دادگای پێداچوونەوە]]
| seat             = [[ئەنقەرە]]
|document          = [[یاسای بنەڕەتیی تورکیا|یاسای بنەڕەتیی کۆماری تورکیا]]
}}

'''حکوومەتی تورکیا''' ({{بە تورکی|Türkiye Hükûmeti}})&lt;ref&gt;[http://parstoday.com/tr/news/turkey-i45010-t%C3%BCrkiye_h%C3%BCk%C3%BCmeti_darbecilerin_idam_edilmesi_%C3%A7abas%C4%B1nda Türkiye hükümeti darbecilerin idam edilmesi çabasında] parstoday.com&lt;/ref&gt; [[حکوومەتی ناوەندی|حکوومەتی نیشتمانی]]ی [[تورکیا]]یە.&lt;ref&gt;[http://globaledge.msu.edu/countries/turkey/government Turkey: Government] globaledge.msu.edu&lt;/ref&gt; ئەو وڵاتە وەکوو [[کۆمار]]ێکی دەستووری و [[حکوومەتی یەکگرتوو|حکوومەتێکی یەکگرتوو]]ی فرەحیزبییە کە لەژێر [[دیموکراسییەتی نوێنەرایەتی]]ی [[سیستمی سەرۆکایەتی|سەرۆکایەتی]] بەڕێوەدەبرێت. وشەی حکوومەت دەتوانێت مەبەستی کۆمەڵێک لە دامەزراوەکان (لقەکانی [[دەزگای جێبەجێکردن|جێبەجێکردن]]، [[دەزگای یاسادانان|یاسادانان]] و [[دەزگای دادگەری|دادگەری]]) یان بەدیاریکراوی [[کابینەی تورکیا|کابینە]] بێت.

== دەستوور ==
{{سەرەکی|دەستووری تورکیا}}
بەگوێرەی دەستوور، سیستمی حکوومەتی تورکیا لەسەر [[جیابوونەوەی دەسەڵاتەکان]] دامەزراوە. دەستوور دەڵێت کە دەسەڵاتی یاسادانان بە [[کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورەی تورکیا]] (ماددەی ٧) سپێردراوە، کە دەسەڵاتی جێبەجێکردن لەلایەن [[سەرۆک کۆماری تورکیا]] (ماددەی ٨) ئەنجام دەدرێت و دەسەڵاتی دادوەری لەلایەن دادگا سەربەخۆ و بێلایەنەکانەوە (ماددەی ٩) پەیڕەو دەکرێت. ھەروەھا دەڵێت کە ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان و ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان پێنج ساڵ جارێک ئەنجام دەدرێن (ماددەی ٧٧). پەرلەمان ئەو پێشنیازە یاسایییانە وەردەگرێت کە لەلایەن پەرلەمانتارانەوە ئامادە دەکرێن (ماددەی ٨٨). سەرۆک ئەو یاسایانە ڕادەگەیەنێت کە لەلایەن پەرلەمانەوە پەسەند کراون (ماددەی ٨٩). سەرۆک دەتوانێت ڤیتۆی ھەندێک لە بڕگەکانی یاساکە بکات و بیگەڕێنێتەوە بۆ پەرلەمان بۆ پێداچوونەوە، بەڵام ڕەزامەندیی سەرۆک پێویست نییە ئەگەر زۆرینەی پەرلەمان پێداچوونەوەی یاساکە یان بڕگەکانی یاساکە ڕەت بکەنەوە (ماددەی ٨٩). سەرۆک دەتوانێت تانە بدات لە [[دادگای دەستووریی تورکیا|دادگای دەستووری]] بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ھەموو یان بڕگەی دیاریکراوی یاساکان بەھۆی ئەوەی لە ڕووی شێوە یان ناوەڕۆکەوە نادەستوورین (ماددەی ١٠٤/٧). لە حاڵەتێکی وەھادا، بڕیاری دادگای دەستووری کۆتایییە (ماددەی ١٥٣).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Turkish Constitution |url=https://www.anayasa.gov.tr/en/legislation/turkish-constiution/ |website=anayasa.gov.tr |publisher=Anayasa Mahkemesi |access-date=29 May 2020}}&lt;/ref&gt;

== کارگێڕیی خۆجێیی ==
{{سەرەکی|حکوومەتی خۆجێیی لە تورکیا}}

دەستوور حکوومەتە خۆجێیییەکان بە شارەوانییەکان، کارگێڕییە پارێزگایییە تایبەتەکان و [[گوند]]ەکان پۆلین دەکات. کارگێڕیی [[پارێزگا]]کان لەسەر بنەمای پڕەنسیپی شۆڕکردنەوەی دەسەڵاتەکان دامەزراوە.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CoR - Turkey |url=https://portal.cor.europa.eu/divisionpowers/Pages/Turkey.aspx |website=portal.cor.europa.eu |access-date=29 May 2020}}&lt;/ref&gt; سەربەخۆیی ڕێکخستن و بودجەی حکوومەتە خۆجێیییەکان لە دەستووردا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Yakar |first1=Mürsel |title=In the Constitution |url=https://www.tbb.gov.tr/en/local-authorities/in-the-constitution/ |website=www.tbb.gov.tr |access-date=29 May 2020 |language=tr |archive-date=29 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329161459/https://www.tbb.gov.tr/en/local-authorities/in-the-constitution/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

پارێزگار نوێنەرایەتیی [[حکوومەت]] دەکات لە پارێزگاکەدا و ھەروەھا سەرۆک و دەزگای جێبەجێکردنی کارگێڕیی پارێزگای تایبەتە. پارێزگارەکان وەک سەرۆکی لیژنەی جێبەجێکاری پارێزگا کار دەکەن.&lt;ref name=&quot;Types&quot;&gt;{{cite web |last1=Yakar |first1=Mürsel |title=Types of Local Governments |url=https://www.tbb.gov.tr/en/local-authorities/types-of-local-governments/ |website=www.tbb.gov.tr |language=tr |access-date=2020-05-29 |archive-date=2020-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329161422/https://www.tbb.gov.tr/en/local-authorities/types-of-local-governments/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{Turkey Labelled Map|float=left275px|پارێزگاکانی تورکیا}}
{{clear}}

== دارایی ==
=== باج ===
{{سەرەکی|باج لە تورکیا}}
زۆربەی [[باج]]ەکان لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە وەردەگیرێن. بەڵام ھەندێک باجی دیاریکراو لەلایەن شارەوانییەکانەوە وەردەگیرێن. سیستمی باج لە [[تورکیا]] بە یاسای ڕێکاری باج ڕێکدەخرێت. ئەم یاسایە مافەکان، ئەرکەکان، ئەنجامدانی ئەرکەکان لەگەڵ بنەماکانی کۆکردنەوە ڕێکدەخات. ئەم یاسایە لە بڕگە گشتی و فەرمییەکانی ھەموو یاساکانی باج پێکدێت. یاساکە پێنج بەشی سەرەکیی ھەیە: باج، ئەرکەکانی باجدەر، ھەڵسەنگاندن، بڕگەکانی سزا، دۆسییەکانی باج.&lt;ref name=ministry&gt;{{Cite web |date=2016 |title=Turkish Taxation System |url=http://www.gib.gov.tr/sites/default/files/fileadmin/taxation_system2016.pdf |publisher=The Republic of Turkey Ministry of Finance Revenue Administration |access-date=2020-05-29 |archive-date=2020-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710201236/https://www.gib.gov.tr/sites/default/files/fileadmin/taxation_system2016.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== بودجە ===
بەڵگەنامەی بودجە زۆرجار بە پێشنیازی [[سەرۆک کۆماری تورکیا|سەرۆک]] بۆ [[پەرلەمانی تورکیا|پەرلەمان]] دەست پێدەکات کە ئاستی دابینکردنی دارایی بۆ [[ساڵی دارایی]] داھاتوو پێشنیاز دەکات، کە لە ١ی کانوونی دووەم دەست پێدەکات و لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ساڵی دواتر کۆتایی دێت. خەرجییەکانی دەوڵەت و کۆمپانیا گشتییەکان جگە لە [[کۆمپانیای دەوڵەتی|کۆمپانیاکانی خاوەندارێتی دەوڵەت]] لەلایەن بودجەی ساڵانەی حکوومەتی ناوەندییەوە دیاری دەکرێن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Government of Turkey}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|تورکیا}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:حکوومەتی تورکیا]]</text>
      <sha1>se7046t3qneqs5no3zka1kln6xssrwy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574269</id>
      <parentid>1574268</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1574269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9082" sha1="2rtt775m7p4tx3f5kh949hp6siyfbia" xml:space="preserve">{{Infobox presidential government
| government_name  = حکوومەتی تورکیا
| image            = [[پەڕگە:Emblem of Turkey.svg|140px]]
| caption          = [[نیشانی تورکیا]] کە لەلایەن حکوومەتی ئەو وڵاتەوە بەکاردەھێنرێت
| date             = {{start date and age|١٩٢٣|١٠|٢٩|df=y}}
| jurisdiction     = [[تورکیا]]
| url              = {{URL|https://www.turkiye.gov.tr/}}
| legislature      = [[ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا|پەرلەمان]]
| meeting_place    = [[ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا|ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورە]]
| leader_title     = [[سەرۆک کۆماری تورکیا|سەرۆک کۆمار]]
| headquarters     = [[کۆمەڵەخانووی سەرۆکایەتی (تورکیا)|کۆمەڵەخانووی سەرۆکایەتی]]
| main_organ       = [[کابینەی تورکیا|کابینە]]
| departments      = [[وەزارەتەکانی تورکیا|١٧]]
| court            = [[دادگای پێداچوونەوە (تورکیا)|دادگای پێداچوونەوە]]
| seat             = [[ئەنقەرە]]
|document          = [[یاسای بنەڕەتیی تورکیا|یاسای بنەڕەتیی کۆماری تورکیا]]
}}

'''حکوومەتی تورکیا''' ({{بە تورکی|Türkiye Hükûmeti}})&lt;ref&gt;[http://parstoday.com/tr/news/turkey-i45010-t%C3%BCrkiye_h%C3%BCk%C3%BCmeti_darbecilerin_idam_edilmesi_%C3%A7abas%C4%B1nda Türkiye hükümeti darbecilerin idam edilmesi çabasında] parstoday.com&lt;/ref&gt; [[حکوومەتی ناوەندی|حکوومەتی نیشتمانی]]ی [[تورکیا]]یە.&lt;ref&gt;[http://globaledge.msu.edu/countries/turkey/government Turkey: Government] globaledge.msu.edu&lt;/ref&gt; ئەو وڵاتە وەکوو [[کۆمار]]ێکی دەستووری و [[حکوومەتی یەکگرتوو|حکوومەتێکی یەکگرتوو]]ی فرەحیزبییە کە لەژێر [[دیموکراسییەتی نوێنەرایەتی]]ی [[سیستمی سەرۆکایەتی|سەرۆکایەتی]] بەڕێوەدەبرێت. وشەی حکوومەت دەتوانێت مەبەستی کۆمەڵێک لە دامەزراوەکان (لقەکانی [[دەزگای جێبەجێکردن|جێبەجێکردن]]، [[دەزگای یاسادانان|یاسادانان]] و [[دەزگای دادگەری|دادگەری]]) یان بەدیاریکراوی [[کابینەی تورکیا|کابینە]] بێت.

== دەستوور ==
{{سەرەکی|دەستووری تورکیا}}
بەگوێرەی دەستوور، سیستمی حکوومەتی تورکیا لەسەر [[جیابوونەوەی دەسەڵاتەکان]] دامەزراوە. دەستوور دەڵێت کە دەسەڵاتی یاسادانان بە [[کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورەی تورکیا]] (ماددەی ٧) سپێردراوە، کە دەسەڵاتی جێبەجێکردن لەلایەن [[سەرۆک کۆماری تورکیا]] (ماددەی ٨) ئەنجام دەدرێت و دەسەڵاتی دادوەری لەلایەن دادگا سەربەخۆ و بێلایەنەکانەوە (ماددەی ٩) پەیڕەو دەکرێت. ھەروەھا دەڵێت کە ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان و ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان پێنج ساڵ جارێک ئەنجام دەدرێن (ماددەی ٧٧). پەرلەمان ئەو پێشنیازە یاسایییانە وەردەگرێت کە لەلایەن پەرلەمانتارانەوە ئامادە دەکرێن (ماددەی ٨٨). سەرۆک ئەو یاسایانە ڕادەگەیەنێت کە لەلایەن پەرلەمانەوە پەسەند کراون (ماددەی ٨٩). سەرۆک دەتوانێت ڤیتۆی ھەندێک لە بڕگەکانی یاساکە بکات و بیگەڕێنێتەوە بۆ پەرلەمان بۆ پێداچوونەوە، بەڵام ڕەزامەندیی سەرۆک پێویست نییە ئەگەر زۆرینەی پەرلەمان پێداچوونەوەی یاساکە یان بڕگەکانی یاساکە ڕەت بکەنەوە (ماددەی ٨٩). سەرۆک دەتوانێت تانە بدات لە [[دادگای دەستووریی تورکیا|دادگای دەستووری]] بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ھەموو یان بڕگەی دیاریکراوی یاساکان بەھۆی ئەوەی لە ڕووی شێوە یان ناوەڕۆکەوە نادەستوورین (ماددەی ١٠٤/٧). لە حاڵەتێکی وەھادا، بڕیاری دادگای دەستووری کۆتایییە (ماددەی ١٥٣).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Turkish Constitution |url=https://www.anayasa.gov.tr/en/legislation/turkish-constiution/ |website=anayasa.gov.tr |publisher=Anayasa Mahkemesi |access-date=29 May 2020}}&lt;/ref&gt;

== کارگێڕیی خۆجێیی ==
{{سەرەکی|حکوومەتی خۆجێیی لە تورکیا}}

دەستوور حکوومەتە خۆجێیییەکان بە شارەوانییەکان، کارگێڕییە پارێزگایییە تایبەتەکان و [[گوند]]ەکان پۆلین دەکات. کارگێڕیی [[پارێزگا]]کان لەسەر بنەمای پڕەنسیپی شۆڕکردنەوەی دەسەڵاتەکان دامەزراوە.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CoR - Turkey |url=https://portal.cor.europa.eu/divisionpowers/Pages/Turkey.aspx |website=portal.cor.europa.eu |access-date=29 May 2020}}&lt;/ref&gt; سەربەخۆیی ڕێکخستن و بودجەی حکوومەتە خۆجێیییەکان لە دەستووردا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Yakar |first1=Mürsel |title=In the Constitution |url=https://www.tbb.gov.tr/en/local-authorities/in-the-constitution/ |website=www.tbb.gov.tr |access-date=29 May 2020 |language=tr |archive-date=29 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329161459/https://www.tbb.gov.tr/en/local-authorities/in-the-constitution/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

پارێزگار نوێنەرایەتیی [[حکوومەت]] دەکات لە پارێزگاکەدا و ھەروەھا سەرۆک و دەزگای جێبەجێکردنی کارگێڕیی پارێزگای تایبەتە. پارێزگارەکان وەک سەرۆکی لیژنەی جێبەجێکاری پارێزگا کار دەکەن.&lt;ref name=&quot;Types&quot;&gt;{{cite web |last1=Yakar |first1=Mürsel |title=Types of Local Governments |url=https://www.tbb.gov.tr/en/local-authorities/types-of-local-governments/ |website=www.tbb.gov.tr |language=tr |access-date=2020-05-29 |archive-date=2020-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329161422/https://www.tbb.gov.tr/en/local-authorities/types-of-local-governments/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{Turkey Labelled Map|float=left275px|پارێزگاکانی تورکیا}}
{{clear}}

== دارایی ==
=== باج ===
{{سەرەکی|باج لە تورکیا}}
زۆربەی [[باج]]ەکان لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە وەردەگیرێن. بەڵام ھەندێک باجی دیاریکراو لەلایەن شارەوانییەکانەوە وەردەگیرێن. سیستمی باج لە [[تورکیا]] بە یاسای ڕێکاری باج ڕێکدەخرێت. ئەم یاسایە مافەکان، ئەرکەکان، ئەنجامدانی ئەرکەکان لەگەڵ بنەماکانی کۆکردنەوە ڕێکدەخات. ئەم یاسایە لە بڕگە گشتی و فەرمییەکانی ھەموو یاساکانی باج پێکدێت. یاساکە پێنج بەشی سەرەکیی ھەیە: باج، ئەرکەکانی باجدەر، ھەڵسەنگاندن، بڕگەکانی سزا، دۆسییەکانی باج.&lt;ref name=ministry&gt;{{Cite web |date=2016 |title=Turkish Taxation System |url=http://www.gib.gov.tr/sites/default/files/fileadmin/taxation_system2016.pdf |publisher=The Republic of Turkey Ministry of Finance Revenue Administration |access-date=2020-05-29 |archive-date=2020-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710201236/https://www.gib.gov.tr/sites/default/files/fileadmin/taxation_system2016.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== بودجە ===
بەڵگەنامەی بودجە زۆرجار بە پێشنیازی [[سەرۆک کۆماری تورکیا|سەرۆک]] بۆ [[پەرلەمانی تورکیا|پەرلەمان]] دەست پێدەکات کە ئاستی دابینکردنی دارایی بۆ [[ساڵی دارایی]] داھاتوو پێشنیاز دەکات، کە لە ١ی کانوونی دووەم دەست پێدەکات و لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ساڵی دواتر کۆتایی دێت. خەرجییەکانی دەوڵەت و کۆمپانیا گشتییەکان جگە لە [[کۆمپانیای دەوڵەتی|کۆمپانیاکانی خاوەندارێتی دەوڵەت]] لەلایەن بودجەی ساڵانەی حکوومەتی ناوەندییەوە دیاری دەکرێن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Government of Turkey}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|تورکیا}}

[[پۆل:حکوومەتی تورکیا]]</text>
      <sha1>2rtt775m7p4tx3f5kh949hp6siyfbia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەی ترەین (کەسایەتی خەیاڵی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228908</id>
    <revision>
      <id>1574436</id>
      <parentid>1573055</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="oaq2ca5k09k802o1txyw80c9yo6bg7s" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
'''ئەی ترەین''' ({{بە ئینگلیزی|A-Train}}) کەسایەتییەکی خەیاڵیی سووپەرھیرۆیە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]، ئەندامە لە دەستەی حەوتی سەر بە کۆمپانیای ڤاوت لە زنجیرەکەدا. ھێزەکانی بریتیین لە خێرایییەکی لە ڕادەبەدەر، ئەم خێرایەی وەک ھەر یەکێک لە ئەندامەکانی حەوت بۆ کاری خراپ بەکار دێنێت، و بووە ھۆی کووشتنی خۆشەویستەکەی [[ھیوی کامبێڵ]] لە زنجیرەکەدا لە وەرزی یەکەم. برایەکی ھەیە کە تووشی ئیفلیجی دەبێت، و ھەروەھا ئەی ترەین زۆری ڕق لە [[ستارڵایت]] دەبێتەوە و دژی دەجەنگێت.

== سەرچاوەکان ==
[[:en:List of The Boys characters#A-Train|ویکیپیدیای ئینگلیزی]]

{{تووڵی دەروازە|فیلم|کۆمیک|تەلەڤیزیۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران }}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>oaq2ca5k09k802o1txyw80c9yo6bg7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دیپ (کەسایەتی خەیاڵی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228909</id>
    <revision>
      <id>1574435</id>
      <parentid>1573056</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1267" sha1="kuop4e55pvesinv4eax1fj872qfpzum" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
'''دیپ''' ({{بە ئینگلیزی|The Deep}}) کەسایەتییەکی خەیاڵیی سووپەرھیرۆیە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|دەستەی ھاوڕێکان]]، و ئەندامە لە دەستەی حەوتی سەر بە کۆمپانیای ڤاوت لە زنجیرەکەدا. ھێزەکانی ئەم کەسایەتییە بریتیین لە خێرایییەکی بێ سنوور لەژێر دەریادا، و ھەروەھا توانای قسەکردن و تێگەیشتنی ھەیە لە ئاژەڵە دەریایییەکاندا. دیپ بە پاشای دەریاکان ناسراوە و ھێزەکانی بەزۆری لەژێر دەریادان.

== سەرچاوەکان ==
[[:en:List of The Boys characters#The Deep|ویکیپیدیای ئینگلیزی]]

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ھۆڵیوود|ئەکتەران|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>kuop4e55pvesinv4eax1fj872qfpzum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نادیە (کەسایەتی خەیاڵی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229025</id>
    <revision>
      <id>1574434</id>
      <parentid>1573057</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1306" sha1="iiq0uo0go07onqjhwts4l7rzcz9cuw7" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
'''نادییە''' ({{بە ئینگلیزی|Nadia}}) کەسایەتییەکی خەیاڵییە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|دەستەی ھاوڕێکان]]. ئەو کچێکە کە لایەنی ھیچ کام لە دەستەکانی حەوت و ڤاوت نییە، بەڵکو دوژمنێکی سەربەخۆیە و [[جێگری سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|جێگری سەرۆک کۆماری ئەمریکایە]] و ھێزەکەی بریتییە لە تەقاندنی سەری خەڵکی بەبێ ئەوەی کەس ھەستی پێ بکات. ھەروەھا لە زنجیرەکە ھەتا وەرزی سێیەمی ماوە و نەمردووە.

== سەرچاوەکان ==
[[:en:List of The Boys characters#Victor K. %22Vic the Veep%22 Neuman|ویکیپیدیای ئینگلیزی]]

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ھۆڵیوود}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>iiq0uo0go07onqjhwts4l7rzcz9cuw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیان بەچەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229029</id>
    <revision>
      <id>1574433</id>
      <parentid>1573058</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1162" sha1="kkw479i8h4vyg03yf8gfpcgthldb1y9" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
'''ڕیان بەچەر''' ({{بە ئینگلیزی|Ryan Butcher}}) کوڕێکی تەمەن ٨ ساڵی [[ھۆمڵاندەر]] و بێکا بەچەرە، لە شوێنێکی داخراوی گەورە لەگەڵ دایکی دەژیت، چنکە کۆمپانیای ڤاوت ئەویان بەند کردووە بۆ ئەوەی ھۆمڵاندەر نەزانێت کە باوکی ئەوە. بێڵی بەچەر لە وەرزی سێیییەم ئەو و ھاوسەرەکەی ڕزگار دەکات و لەو شوێنە دەرەچن، بێکا بەچەر لەکۆتاییدا دەمرێت، بەڵام ڕیان و بێڵی دەمێننەوە لە ژیان.

== سەرچاوەکان ==
[[:en:List of The Boys characters#Ryan Butcher|ویکیپیدیای ئینگلیزی]]
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ھۆڵیوود}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>kkw479i8h4vyg03yf8gfpcgthldb1y9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فرێنچی (کەسایەتیی خەیاڵی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229030</id>
    <revision>
      <id>1574437</id>
      <parentid>1573054</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1222" sha1="9pwbmqzmoieus4w3sdjngg49hdq746i" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
'''فرێنچی''' ({{بە ئینگلیزی|Frenchie}}) کەسایەتییەکی خەیاڵیی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] و ئەندامە لەو دەستەیە، ھاوڕێی نزیکی [[بێڵی بەچەر]]ە و دوژمنی دەستەی حەوتە لە کۆمپانیای ڤاوت. لە ناوەکەی دیارە کە فەڕەنسییە و زۆر حەز بە توندوتیژی دەکات و کەسێکی سەرکێشە و چاو نەترسە. ھەروەھا لەگەڵ [[کیمیکۆ]] یەکتر دەناسن و پاشان دەبێتە خۆشەویستی لە وەرزی شێیەمی زنجیرەکەدا.

== سەرچاوەکان ==
[[:en:List of The Boys characters#The Frenchman|ویکیپیدیای ئینگلیزی]]

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ھۆڵیوود}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>9pwbmqzmoieus4w3sdjngg49hdq746i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وێستگەی شەمەندەفەری ئامەد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232959</id>
    <revision>
      <id>1574518</id>
      <parentid>1570600</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3597" sha1="78lo1z2jkl2aifp1fx0xkbkf510a4bu" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox station
| name = وێستگەی شەمەندەفەری ئامەد
| style = TCDD
| type = [[Turkish State Railways|TCDD]] [[Intercity rail|intercity]] and [[regional rail]] station
| image = Îstgeha trenan a Amedê 2010.JPG
| alt = 
| caption = ئەم بەشەی تەلاری وێستگەکە لە ساڵی ٢٠١٠ درووستکرا.
| address = İstasyon Cd., Şehitlik Mah. 21010
| borough = شاری نوێ/ئامەد
| country = تورکیا
| coordinates = {{coord|37.9136|40.2160|type:railwaystation_region:TR|display=inline,title}}
| owned = بەڕێوبەرایەتیی شەمەندەفەریی تورکیا
| operator = [[TCDD Taşımacılık]]
| lines = {{Rail color box|system=TCDD|line=Southern Express}}{{Rail color box|system=TCDD|line=Diyarbakır-Batman Regional}}
| distance = 
| platforms = 2 (1 [[side platform]], 1 [[island platform]])
| tracks = 3
| train_operators = 
| connections = 
| structure = At-grade
| parking = دەکەوێتە بەردەم تەلاری وێستگەکە.
| bicycle = 
| disabled = 
| architectural_style = [[Art Deco]]
| code = 
| zone = 
| website = 
| opened = تشرینی دووەمی ١٩٣٥
| closed = 
| passengers = 
| pass_year = 
| pass_rank = 
| services = {{Adjacent stations|system1=TCDD
|line1=Southern Express|left1=Geyik|right1=Ulam
|line2=Diyarbakır-Batman Regional|right2=Bozdemir
}}
}}
'''وێستگەی شەمەندەفەری ئامەد''' ({{بە تورکی|Diyarbakır garı}}) وێستگەی سەرەکیی شەمەندەفەرە لە شاری [[ئامەد]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. وێستگەکە لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە خاوەنداریەتی دەکرێت، گەشتی ھەیە بۆ [[ئێلح]]، [[پارێزگای سێرت|سێرت]]، وە [[ئەنقەرە]].&lt;ref name=&quot;Güney&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Güney Kurtalan Ekspresi|ناونیشان=http://tcddseferleri.com/tren/guney-ekspresi|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=tcddseferleri.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171026201252/http://tcddseferleri.com/tren/guney-ekspresi|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

وێستگەکە لەلایەن ھێڵی ئاسنی دەوڵەتی تورکیا لە ساڵی ١٩٣٥ دروست کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=As|یەکەم=Erdal|سەردێڕ=Cumhuriyet Dönemi Ulaşım Politikaları|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Atatürk Araştırma Merkezi|شوێن=Ankara|پەڕە=١٠٨|زمان=tr}}&lt;/ref&gt; بینای وێستگەکە بە شێوازی ئارت دێکۆ دروست کراوە، ھاوشێوەی بیناکانی وێستگەکانی سێواس، مانیسا و مەلەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Erdoğan|یەکەم=Hacı Abdullah|دوایین٢=Başar|یەکەم٢=Mehmet Emin|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türkiye'de Tren Garları|ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/266672578|زمان=tr|پەڕەکان=٣٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist}}

{{تووڵی دەروازە|شەمەندەفەر|نژیاروانی|تورکیا}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>78lo1z2jkl2aifp1fx0xkbkf510a4bu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared</title>
    <ns>3</ns>
    <id>241505</id>
    <revision>
      <id>1574595</id>
      <parentid>1563327</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurd2021</username>
        <id>40095</id>
      </contributor>
      <comment>/* کارنەکردنى دەستکارى سەرچاوە */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1574595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43693" sha1="13xobk7t8zh366emur8omsgujzfiltq" xml:space="preserve">{{بۆکسی ئەرشیڤ|*[[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared/ئەرشیڤی١|ئەرشیڤی١]]
*[[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared/ئەرشیڤی٢|ئەرشیڤی٢]]
*[[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared/ئەرشیڤی٣|ئەرشیڤی٣]]
*[[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared//ئەرشیڤی٤|ئەرشیڤی٤]]}}

== کێشەیەک لە ھەژمارەکەمدایە ==

سەلام، بۆچی کاتێک دەستکاری یان وتارێک دەمەوێت دروست بکەم داوای کۆدی کاپچەم لێ دەکات گەر بزانیت. تکایە بۆم چاک بکەن. [[بەکارھێنەر:Sullttan|Sullttan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sullttan|لێدوان]]) ‏١٥:٤٦، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)

:ڕەنگە هەندێ چالاکی گوماناویت کردبێت کە وایزانیبێت لە ڕێی بۆتەوە کراوە، هەوڵبدە لەسەر ئامێر و ئینتەرنێتێکی دیکە تاقی بکەیتەوە بزانە هەمان کێشەت هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٦:٢١، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)
::یەکەمین وتارم لەڕێگەی وەرگێڕی خۆگەڕی ویکیپیدیا خۆی دروست کرد بۆیە داوای لێم کرد بەڵام دووەم وتار و سێیەمم وای پێم نەوت. [[بەکارھێنەر:Sullttan|Sullttan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sullttan|لێدوان]]) ‏٠٩:٥٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)

== پرسیار لە [[User:سامان کوردی|سامان کوردی]]ەوە لەسەر [[گۆران (تیرە)]] (‏١١:٢٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣) ==

چۆن وێنەزیادکەم لەوتارێک بەموبایلی زیرەک --[[بەکارھێنەر:سامان کوردی|سامان کوردی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:سامان کوردی|لێدوان]]) ‏١١:٢٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:سامان کوردی|سامان کوردی]] سڵاو، بەداخەوە هێشتا فێرکاری مۆبایلمان نییە، بەڵام ئەگەر [https://www.youtube.com/watch?v=L9p9KFZolAs سەیری فێرکارییەکانی کۆمپیوتەر بکەیت لێرە] ئەوا ڕەنگبێ کارئاسانی زۆرت بۆ بکەن و هەنگاوەکان زۆر لەیەکەوە نزیکن، دەتوانیت لە خوارەوەی ویکیپیدیاش کلیک لەسەر بینینی کۆمپیوتەر/دیسکتۆپ بکەیت بۆ ئەوەی شێوەی دەرکەوتنی مۆبایل بگۆڕێ بۆ کۆمپیوتەر. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٨:٣٧، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC)

== پرسیار لە [[User:كنان الشريف|كنان الشريف]]ەوە لەسەر [[بەکارھێنەر:حسين]] (‏١٩:١٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣) ==

https://w.wiki/7Xmq --[[بەکارھێنەر:كنان الشريف|كنان الشريف]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:كنان الشريف|لێدوان]]) ‏١٩:١٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC)

== پرسیار لە [[User:زانیار مسعود هەرتەلی|زانیار مسعود هەرتەلی]]ەوە (‏١٠:٢٤، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣) ==

سڵاو مامۆستا، چۆن ئەتوانم بابەتێک زیادبکەم؟ --[[بەکارھێنەر:زانیار مسعود هەرتەلی|زانیار مسعود هەرتەلی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:زانیار مسعود هەرتەلی|لێدوان]]) ‏١٠:٢٤، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

:سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:زانیار مسعود هەرتەلی|زانیار مسعود هەرتەلی]]، تکایە سەیری [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia/videos فێرکارییەکانی یوتیووبی ویکیپیدیای کوردی] بکە، سوپاس. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٤:٤١، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== پرسیار لە [[User:Jamal ranjbari|Jamal ranjbari]]ەوە (‏١١:٢٢، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣) ==

له به ین ئاوایی مله و سرنجداخ ئاوایی نوین هه یه که ئه مه وی زیادی بکه م --[[بەکارھێنەر:Jamal ranjbari|Jamal ranjbari]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Jamal ranjbari|لێدوان]]) ‏١١:٢٢، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== پرسیار لە [[User:اياس عزيز محمد|اياس عزيز محمد]]ەوە (‏٢٠:٠١، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣) ==

سلاو پيويستم به زاراوه ى. باديني --[[بەکارھێنەر:اياس عزيز محمد|اياس عزيز محمد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:اياس عزيز محمد|لێدوان]]) ‏٢٠:٠١، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:اياس عزيز محمد|اياس عزيز محمد]] [https://ku.wikipedia.org/ بڕوانە ئێرە] گەر مەبەستتان لە ویکیپیدیای کرمانجی دێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٢٩، ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== پڕۆژەی ویکیمیدیاوانە کوردەکان ==

سڵاو، ئەو پێشبڕکێیەم بینی و بەڕاستی بەڕای من شتێکی زۆر باشە، بەڵام بۆ دەنگی لێ نەھێنین و ھەندێک پێشبڕکێیەکەی سەختتر نەکەین :) ئەگەر بکرێ لە میدیا کوردییەکان بانگەوازی بدەین بۆ ئەوەی بەکارھێنەرە نوێیەکان ڕوو بکەنە ویکیپیدیا کوردییەکان و لێرە بەشدار ببن، خەڵاتی ھەتا ٢٠٠ دۆڵار کەم پارەیەک نییە لە کوردستان. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢١:٥٨، ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

:ئەمڕۆ بانگەشەکان بۆ پێشبڕکێیەکە زیاتر دەکەین. سوپاس بۆ پێشنیارەکانت. سەبارەت بە ناوەکەش ئەوە [[metawiki:Kurdish_Wikimedians_User_Group|ناوی کۆمەڵەکەمانە]] بۆیە ناکرێت بیگۆڕین. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٦:١٨، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] سڵاو ویستم هەر لێرە پرسیار بکەم، دیارە ماوەیەکی زۆریش چاوەڕێی ئەم کاتەم دەکرد دواجار سوپاس بۆ خوا توانیتان ڕێکی بخەن و سوپاستان دەکەم. پرسیارەکەم ئەوەیە کە ئەگەر ئێمە وتارەکان بنوسین لە ڕێگای بۆتەوە دیار دەکرێت کە ئەم بەکارهێنەرە چەند وتار و بایتی زیاد کردووە؟. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٧:٣٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::زۆر سوپاس @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، بەڵێ ئەوەی ئێمە وامان کردووە کە بە بۆت وتارەکانتان کۆ بکرێتەوە و ئامارەکان دابنرێن. بەمەش کاتی زیاترتان دەبێت بۆ نووسینی زۆرترین وتار و بایتی زیاتر. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٧:٤١، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] زۆر باشە، دەستان خۆشبێت و هیوادارم زۆرترین کەس بەشداری بکات. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٣، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::سەیری بەشداربووانم کرد، ھیوای سەرکەوتن بۆ بەکارھێنەران دەخوازم، ھەروەھا ھیوادارام ببێتە ھۆی ئەوی بەکارھێنەرانی نوێ زیاتر ڕوو بکەنە ویکیپیدیای کوردی. سپاس بۆ ئێوە. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::بژین و هیوای سەرکەوتن بۆ ئێوەش لە پێشبڕکێیەکە. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٦:٤١، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Wikimedia Barnstar no TEXT.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی ویکیمیدیا'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | سڵاو، نیشانی ویکیمیدیا پێشکەشی بەڕێزتان بێت بەھۆی بەشدارییەکانتان لە پڕۆژەکەدا و بەتایبەتی گرووپی ویکیمیدیاوانە کوردەکان. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٢:٤٠، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
|}

== پرسیار لە [[User:Bashdar Krzhay|Bashdar Krzhay]]ەوە (‏٠٥:٢٥، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣) ==

سڵاو و ڕێز 
سڵاو لە برایانی ویکیپیدیای کوردی دەستان خۆش بێت و ماندو نەبن برایان ❤️
چەن پرسیارێکم هەیە
بەڵام هەموی لە لە یەک ڕستەدا کۆ ئەکەمەوە
چۆن بتوانم متمانەی ویکیپیدیای کوردی بەدەست بێنم؟؟
ڕاستە ئێستا هەژمارێکم هەیە بەڵام زۆر بابەت هەیە ئەمەوێت زیادیان بکەم ناتوانی بە ڕونی و بە تێری بڵاویان بکەمەوە بۆیە ئەمەوێت قبوڵکردنی ئێوە بە دەست بێنم و خزمەت بە ویکپیدیای کوردی بکەم و چەندین وتار زیاد بکەم 
لەگەڵ ڕێزدا… --[[بەکارھێنەر:Bashdar Krzhay|Bashdar Krzhay]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bashdar Krzhay|لێدوان]]) ‏٠٥:٢٥، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:Bashdar Krzhay|Bashdar Krzhay]]، پێموایە وەک سەرەتا باشترین کار ئەوەیە وەرگێڕان لە ویکیپیدیای ئینگلیزی بکەیت. ئەمەش بۆ ئەوەیە کە لەسەر شێوازی نووسین لە ویکیپیدیا ڕابێیت کە دواتر خۆشت دەتوانیت بەپێی گەڕانی خۆت ئەوا بابەتی هاوشێوە درووست بکەیت بەڵام ئەگەر سەرەتا بە وەرگێڕان دەست پێ بکەیت زۆر باش دەبێت. لە کەناڵی یوتیووبی ویکیپیدیاش فێرکاری پێویست بەردەست خراون و تکایە [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia/videos سەیریان بکە لێرەوە]. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٢، ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:محمد محسن 90|محمد محسن 90]]ەوە (‏٠٨:٣٤، ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤) ==

سڵاو، ماموستایى بەرێز تکایە هاریکارم بکە لە وتارەکانم لەبارەى رێزمان و لەبارەى داڕێژراوەکان، چوونکە وتارەکانم سەرچاوەى باوەرپێکراوى نووسەر و کتێبەکانى تێدایە. لە گەل ڕێزم --[[بەکارھێنەر:محمد محسن 90|محمد محسن 90]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:محمد محسن 90|لێدوان]]) ‏٠٨:٣٤، ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:Kurdan kurdan|Kurdan kurdan]]ەوە (‏٢٠:٠٦، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤) ==

سڵاو بەڕێز ، بێزەحمەت من بابەتێکی نوێم داناوە لە ویکیپیدیا بەڵام دەرناکەوێ و ونە لەکاتی گەڕان و سێرچ کردن بۆی هۆکار چیە ؟ --[[بەکارھێنەر:Kurdan kurdan|Kurdan kurdan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdan kurdan|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٦، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:بەڕێز ڕەنگە وتار یان بەشدارییەکەت سڕابێتەوە بەهۆی نەگونجان لەگەڵ شێوازی وتارەکانی ویکیپیدیا. پێشنیار دەکەم چەند وتارێکی هاوشێوەی وتارەکەی خۆت بدۆزیتەوە و بە چاولێکردن لەوانەوە وتارەکەی خۆت بنووسیت + چەند شتێک گرنگە لە ویکیپیدیا ئەوەیە کە سەرچاوەی ىڕواپێکراو هەبێت، وتارەکەت گرنگی هەبێت نەوەک شتی نوێ و کەم بایەخ و نەناسراوبن لە ناو کۆمەڵگا. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٩:١٤، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== کێبڕکێیەکە ==

سڵاو بەڕێز {{وب|Kushared}} زەحمەت نەبێت دەتوانیت لە دیسکۆرد جوابم بدەیتەوە؟ [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٩:٤٣، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:HRH.ph|HRH.ph]]ەوە (‏٠٢:٥٨، ٦ی شوباتی ٢٠٢٤) ==

سلاو بەرێز ...
چون دەتوانم بابەتەکی زانستی لە ویکیپیدیادا بنوسم و نەشری بکەم --[[بەکارھێنەر:HRH.ph|HRH.ph]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:HRH.ph|لێدوان]]) ‏٠٢:٥٨، ٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:HRH.ph|HRH.ph]]، تکایە سەیری [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia/videos فێرکارییەکانی یوتیووبی ویکیپیدیای کوردی] بکە، سوپاس. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٢:٤٩، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

== پێداچوونەوە بۆ دەستکاریەکانی بەکارھێنەر: Kurdzag1946 ==

سڵاو بەڕێز Kushared، تکایە بە پێداچوونەوەیەک بۆ دەستکاریەکانی بەکارھێنەر Kurdzag1946 بکەن، ئەوە چەندین جارە بە ڕیکلام و دەستەواژەی خراپ دەستکاری وتارەکان دەکات، تەماشای دوایین دەستکاری [[کوردایەتی]] و [[ڕەمزی نافیع]] بکە. ئەمە سەرەڕای ئەوەی پێشتر بە ھەژمارێکی دیکەش ئاگادار کراوەتەوە. (ببورە لەبیرم کرد ناونیشانی بابەت لە پەیامی پێشووتر دابنێم). سپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٨:٥٦، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:زانا وەهاب مەرزانی|زانا وەهاب مەرزانی]]ەوە (‏٠٨:١٨، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٤) ==

کاکە دەمەوێ ژیان نامەی خۆم بنووسم کەسێک بگەڕێ بە دوام ژیان نامسگ منی تێدا بێ --[[بەکارھێنەر:زانا وەهاب مەرزانی|زانا وەهاب مەرزانی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:زانا وەهاب مەرزانی|لێدوان]]) ‏٠٨:١٨، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

== وێنەی نائازادی ھەتیو پەڕگە:335px-ACF Fiorentina 2.svg.png ==
[[پەڕگە:Ambox warning blue.svg|35px|text-top|ڕاست|⚠|link=]] سپاس بۆ بارکردنی '''[[:پەڕگە:335px-ACF Fiorentina 2.svg.png]]'''. پەڕەی وەسفی وێنەکە لە ئێستادا ئەوە دەردەخات کە وێنەکە نائازادە و دەتوانرێت تەنیا لە ویکیپیدیا و لەژێر [[ویکیپیدیا:ناوەرۆکی نائازاد|بەکارھێنانی داد]] بەکاربھێنرێت. بەڵام، لە ئێستادا وێنەکە لەسەر ھیچ وتارێکی ویکیپیدیا بەکارنەھاتووە. ئەگەر پێشتر وێنەکە لەناو وتارێک بوو، ئەوا تکایە بڕۆ بۆ وتارەکە و بزانە بۆچی لابراوە. لەوانەیە زیادی بکەیتەوە ئەگەر پێت وایە بەسوود بێت. بەڵام، تکایە تێبینی بکە کە ئەو وێنانەی کە دەکرێ جێگرەوەیەکیان بۆ دروست بکرێت قابیلی قبوڵکردن نییە تا لە ویکیپیدیا بەکاربێت. (بڕوانە [[ویکیپیدیا:ناوەرۆکی نائازاد|سیاسەتەکەمان لەسەر میدیای نائازاد]]).

تێبینی بکە کە ھەر وێنەگەلێکی نائازاد کە لەسەر '''ھیچ وتارێک''' بەکارنەھاتبێت، دوای ٧ ڕۆژ دەسڕدرێتەوە، ھەر وەک لە [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ٥|بەشی پ٥ لە پێوەری سڕینەوەی خێرا]] باس کراوە. سپاس.&lt;!-- داڕێژە:سخ-پ٥-ئاگاداری --&gt; [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:AramBot|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

== وێنەی نائازادی ھەتیو پەڕگە:390px-Bolognafc.svg.png ==
[[پەڕگە:Ambox warning blue.svg|35px|text-top|ڕاست|⚠|link=]] سپاس بۆ بارکردنی '''[[:پەڕگە:390px-Bolognafc.svg.png]]'''. پەڕەی وەسفی وێنەکە لە ئێستادا ئەوە دەردەخات کە وێنەکە نائازادە و دەتوانرێت تەنیا لە ویکیپیدیا و لەژێر [[ویکیپیدیا:ناوەرۆکی نائازاد|بەکارھێنانی داد]] بەکاربھێنرێت. بەڵام، لە ئێستادا وێنەکە لەسەر ھیچ وتارێکی ویکیپیدیا بەکارنەھاتووە. ئەگەر پێشتر وێنەکە لەناو وتارێک بوو، ئەوا تکایە بڕۆ بۆ وتارەکە و بزانە بۆچی لابراوە. لەوانەیە زیادی بکەیتەوە ئەگەر پێت وایە بەسوود بێت. بەڵام، تکایە تێبینی بکە کە ئەو وێنانەی کە دەکرێ جێگرەوەیەکیان بۆ دروست بکرێت قابیلی قبوڵکردن نییە تا لە ویکیپیدیا بەکاربێت. (بڕوانە [[ویکیپیدیا:ناوەرۆکی نائازاد|سیاسەتەکەمان لەسەر میدیای نائازاد]]).

تێبینی بکە کە ھەر وێنەگەلێکی نائازاد کە لەسەر '''ھیچ وتارێک''' بەکارنەھاتبێت، دوای ٧ ڕۆژ دەسڕدرێتەوە، ھەر وەک لە [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ٥|بەشی پ٥ لە پێوەری سڕینەوەی خێرا]] باس کراوە. سپاس.&lt;!-- داڕێژە:سخ-پ٥-ئاگاداری --&gt; ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:١٤، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

== کێبڕکییکە ==

@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] سڵاوت لێبێت زۆر سوپاس بۆ کێبڕکێیەکە، زەحەمت نەبێت چەند وتارم لابراوە و ناویان چییە، و پارەکە چۆن وەردەگیرێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٩:٢٣، ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:ئەوین دارا حسێن|ئەوین دارا حسێن]]ەوە (‏١٦:٥٠، ٢ی ئازاری ٢٠٢٤) ==

سڵاوت لێ بێ . ماندوو نەبی من ئەمەوێ بە شێوازێکی خێرا باسی دەسکاری کردن و بەکارهێنانی ویکیپیدیای کوردیم بۆ بکەی چۆن ئیش بکەم --[[بەکارھێنەر:ئەوین دارا حسێن|ئەوین دارا حسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئەوین دارا حسێن|لێدوان]]) ‏١٦:٥٠، ٢ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC)

:سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:ئەوین دارا حسێن|ئەوین دارا حسێن]]، تکایە سەیری [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia/videos فێرکارییەکانی یوتیووبی ویکیپیدیای کوردی] بکە بۆ فێربوون و بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی، سوپاس. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٩:٠٨، ٢ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:کارا دلێر|کارا دلێر]]ەوە (‏٠٣:١١، ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٤) ==

سڵاو 
چۆن بتوانم وتار دروست بکەم؟ --[[بەکارھێنەر:کارا دلێر|کارا دلێر]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:کارا دلێر|لێدوان]]) ‏٠٣:١١، ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:کارا دلێر|کارا دلێر]]  تکایە سەیری [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia/videos فێرکارییەکانی یوتیووبی ویکیپیدیای کوردی] بکە بۆ فێربوون و بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی، سوپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٣:٤٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:Abdulrahmaaannn|Abdulrahmaaannn]]ەوە لەسەر [[ماددەی ھۆشمەند]] (‏٠٦:٣٧، ٤ی نیسانی ٢٠٢٤) ==

ماددەی ھۆشمەند یان هۆشبەر ؟ --[[بەکارھێنەر:Abdulrahmaaannn|Abdulrahmaaannn]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Abdulrahmaaannn|لێدوان]]) ‏٠٦:٣٧، ٤ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC)

:وتاری ماددەی ھۆشمەند جیاوازە لەگەڵ ماددەی ھۆشبەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٣:٣٩، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:Hassan Malahassan|Hassan Malahassan]]ەوە لەسەر [[بەکارھێنەر:Hassan Malahassan]] (‏٠٠:٢٢، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٤) ==

سلاو بێزاحمەت چۆن بابەت پۆست بکەم دەمەوێ بابەتێک پۆست بکەم بە وێنەوە --[[بەکارھێنەر:Hassan Malahassan|Hassan Malahassan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hassan Malahassan|لێدوان]]) ‏٠٠:٢٢، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hassan Malahassan|Hassan Malahassan]]  تکایە سەیری [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia/videos فێرکارییەکانی یوتیووبی ویکیپیدیای کوردی] بکە بۆ فێربوون و بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی، سوپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٣:٤٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder to vote now to select members of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear Wikimedian,

You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process.

This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ‏٢٣:١٦، ٢ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RamzyM (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list&amp;oldid=26721206 --&gt;

== پرسیار لە [[User:Kati1363|Kati1363]]ەوە (‏١١:٣٥، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤) ==

سلاو
چۆن بتوانیم بابەتێک بە زمانی کوردی هەڵگرم و بیگۆرم بەزمانی تر و بلاوی بکەمەوە --[[بەکارھێنەر:Kati1363|Kati1363]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kati1363|لێدوان]]) ‏١١:٣٥، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:ئاوارە عبداللە گەڵاڵەیی|ئاوارە عبداللە گەڵاڵەیی]]ەوە (‏١٥:٥٠، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤) ==

بەڕێزان سڵاو. من ئەندامی تازەم. دەتوانن بە وێنە فێرکاریی دانێن، بۆ ئەوەی باستر بتوانین پەڕە بە زمانی کوردیی زیاد بکەین؟ ڕێز --[[بەکارھێنەر:ئاوارە عبداللە گەڵاڵەیی|ئاوارە عبداللە گەڵاڵەیی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاوارە عبداللە گەڵاڵەیی|لێدوان]]) ‏١٥:٥٠، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC)

:سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:ئاوارە عبداللە گەڵاڵەیی|ئاوارە عبداللە گەڵاڵەیی]]٫ تکایە سەیری [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia/videos فێرکارییەکانی یوتیووبی ویکیپیدیای کوردی] بکە بۆ فێربوون و بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی، سوپاس. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٠:١٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:Siokid|Siokid]]ەوە (‏١٢:١٦، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٤) ==

سڵاو مامۆستا، تکایە دەروازەی جوگرافیا و دەروازەی تاجیکستان بەو پۆلانە زیاد بکە، خۆم ناتوانم ژمارەیان زۆرە: «پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان»، «پۆل:شارەکانی تاجیکستان». --[[بەکارھێنەر:Siokid|Siokid]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Siokid|لێدوان]]) ‏١٢:١٦، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] وابزانم بەڕێزت بتوانی کارێک بکەی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٠٥، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Siokid|Siokid]] {{کرا}}. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٢:٥٢، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:Rawa mohammad saeed|Rawa mohammad saeed]]ەوە لەسەر [[بەکارھێنەر:Rawa mohammad saeed]] (‏٠٩:٥١، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤) ==

سڵاو مامۆستا ....

ئەمەوێ زانیاری بڵاو بکەمەوە و پەڕە دروست بکەم
ئەتوانی یارمەتیم بدەیت --[[بەکارھێنەر:Rawa mohammad saeed|Rawa mohammad saeed]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rawa mohammad saeed|لێدوان]]) ‏٠٩:٥١، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:سداد ولی|سداد ولی]]ەوە (‏١١:١٧، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤) ==

سڵاو ،بەرێزەکەم ، من بەشدارم لە ویکپیدیا، بەڵام چۆن دەتوانم هاوکاریت بکەم --[[بەکارھێنەر:سداد ولی|سداد ولی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:سداد ولی|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:محەمەد دۆڵەڕووتی|محەمەد دۆڵەڕووتی]]ەوە (‏١٨:٥٣، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤) ==

سڵاو...ببورە بۆ بێزارکردن ..من تازە هاتوومەتە ناو ویکیپیدیاو ئەمەوێت لێداوان بنوسم ..زۆر شارەزایم نییە..ئەوان پێشنیاری چاک کردنی وتارێکم بۆ دەکەن لەسەر چی بنەمایەک چاکی بکەم ؟؟..بنەمای پیت یان خاڵبەندی ..زۆرسوپاس❤ --[[بەکارھێنەر:محەمەد دۆڵەڕووتی|محەمەد دۆڵەڕووتی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:محەمەد دۆڵەڕووتی|لێدوان]]) ‏١٨:٥٣، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:محەمەد دۆڵەڕووتی|محەمەد دۆڵەڕووتی]] بە خێربێی بۆ ویکیپیدیا، هەر دەستکارییەک خزمەت بە ویکیپیدیا دەکات ئەگەر ئەرێنی بێت، تەنانەت ڕاستکردنەوەی ڕێنووس و خاڵبەندیش کە زۆر گرنگن. بەڵام خزمەتی سەرەکی ئەگەر بیکەیت ئەوەیە بۆ ماوەیەکی باش لەسەر بابەتێکی دیاریکراو کاربکەیت و دەوڵەمەندی بکەیت. ئەوەیان زۆر بەباشی شوێنی خۆی دەگرێت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٨:٣٠، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:Dlvin Qadr|Dlvin Qadr]]ەوە (‏١٣:١٦، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤) ==

سلأو من ئه مه وێ زانيارى وه ربگرم دهرباره ى ژيانى زانكؤ --[[بەکارھێنەر:Dlvin Qadr|Dlvin Qadr]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Dlvin Qadr|لێدوان]]) ‏١٣:١٦، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Dlvin Qadr|Dlvin Qadr]]، بەداخەوە ویکیپیدیا ئەم ڕێنمایی و بابەتانە لە خۆ ناگرێت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٧:٣١، ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:محمود بەرزنجی|محمود بەرزنجی]]ەوە (‏٠٧:٢٩، ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤) ==

لە کوێ زانیاری تەواوم لەسەر اسماعیل ولیانی پێ دەدرێت --[[بەکارھێنەر:محمود بەرزنجی|محمود بەرزنجی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:محمود بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٧:٢٩، ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== پرسیار لە [[User:Im hanaray|Im hanaray]]ەوە (٢٠:١٦، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥) ==

سڵاو ئایا من چۆن بابەتێک بڵاوبکەمەوە --[[بەکارھێنەر:Im hanaray|Im hanaray]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Im hanaray|لێدوان]]) ٢٠:١٦، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Im hanaray|Im hanaray]] تکایە سەیری [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia/videos فێرکارییەکانی یوتیووبی ویکیپیدیای کوردی] بکە بۆ فێربوون و بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی، سوپاس [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٩:٥٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== پرسیار لە [[User:شاکێو|شاکێو]]ەوە (٠٥:٤٢، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥) ==

چۆن مافی بڵاو کردنەوە وەربگرم --[[بەکارھێنەر:شاکێو|شاکێو]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:شاکێو|لێدوان]]) ٠٥:٤٢، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:بەڕێز@[[بەکارھێنەر:شاکێو|شاکێو]]، پرسیارەکەت زۆر ڕوون نییە. دەکرێ زیاتر وردەکاریی بنووسیت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٩:٥٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== پرسیار لە [[User:Kurdinoma|Kurdinoma]]ەوە (١٤:٥٧، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥) ==

سڵاو. بەشی disambiguation چۆن زیاد بکەم؟ --[[بەکارھێنەر:Kurdinoma|Kurdinoma]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdinoma|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:بڕوانە پەڕەی [[ویکیپیدیا:ڕوونکردنەوە]] [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٢:٠٩، ١٨ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== پرسیار لە [[User:سوورکێو زەکی|سوورکێو زەکی]]ەوە (١٥:٠٨، ٩ی نیسانی ٢٠٢٥) ==

سڵاو و ڕێز مامۆستای هێژا
دەمهەوێت لاپەڕەیەک بۆ نووسراوەکانی خۆم دروست بکەم و پاشکەوتی بکەم لە ویکی پێدیا. ئەم شوێنە یا لاپەڕەیە نادۆزمەوە کە دەتوانم کاری لەسەر بکەم. سپاس و ڕێز بۆ هاوکاریتان! 
سوورکێو زەکی --[[بەکارھێنەر:سوورکێو زەکی|سوورکێو زەکی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:سوورکێو زەکی|لێدوان]]) ١٥:٠٨، ٩ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)

== پرسیار لە [[User:Lakmedia|Lakmedia]]ەوە لەسەر [[ویکیپیدیا:سەبارەت]] (١١:٥٠، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٥) ==

سڵاو چۆن له ک نیوز بڵاو بکه مه وه؟ --[[بەکارھێنەر:Lakmedia|Lakmedia]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Lakmedia|لێدوان]]) ١١:٥٠، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:Lakmedia|Lakmedia]] زۆر بەباشی لە پرسیارەکەت تێنەگەیشتم. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)

== پرسیار لە [[User:YaElllllllla|YaElllllllla]]ەوە (٠٧:٤٨، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٥) ==

Chon btwanm ba dway marzamay bgarem? --[[بەکارھێنەر:YaElllllllla|YaElllllllla]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:YaElllllllla|لێدوان]]) ٠٧:٤٨، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:YaElllllllla|YaElllllllla]]، ئەگەر مەبەستت مەلزەمەیە ئەوا لە ویکیپیدیا دەستناکەوێت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)

== پرسیار لە [[User:بەختیار زێباری|بەختیار زێباری]]ەوە (١٠:٥٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥) ==

سلاو، چوون بابەتێك دانێم --[[بەکارھێنەر:بەختیار زێباری|بەختیار زێباری]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بەختیار زێباری|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:بەختیار زێباری|بەختیار زێباری]]، تکایە سەیری [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia/videos فێرکارییەکانی یوتیووبی ویکیپیدیای کوردی] بکە بۆ فێربوون و بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی، سوپاس [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٨:٠٤، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)

== پرسیار لە [[User:Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]]ەوە (١١:٥٣، ١ی ئابی ٢٠٢٥) ==

سڵاو برای بەڕێزم. هیوادارم باش و بێوەی بن. ئەرک نەبێت دەتوانن ئەم بابەتە بسڕنەوە لەبەرئەوەی کاتێک ئەندامێکی نوێی ئێرە بووم، بە هەڵە دروستم کرد. هەرچەندە مانگێک دەبێ تاگی سڕینەوەم داناوە بەڵام هەرماوە. بۆ زانیاریتان بابەتە ڕاستەکەم داناوە. زۆر سوپاس

https://ckb.wikipedia.org/wiki/West_Bromwich --[[بەکارھێنەر:Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Mohammed Mahdi Mohammed|لێدوان]]) ١١:٥٣، ١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]]، وتارەکە سڕایەوە، بژیت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٧:٠٢، ٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::دەستەکانت خۆشبێت برا گیان. [[بەکارھێنەر:Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Mohammed Mahdi Mohammed|لێدوان]]) ٠٨:١٣، ٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

== [[:پەڕگە:AS Roma.png:]] ==

سڵاو، [[:پەڕگە:AS Roma.png|ئەم پەڕگەیە]] داواکاری سڕینەوەی لەسەر دانراوە، لەبەر ئەوەی ماف پارێزراوە لە ھیچ شوێنێک بەکارنەھاتووە، ئەتوانن چاکی بکەن؟ ئەگەرنا پێویستە بیسڕینەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠١، ١٨ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو، هەندێ لەو پەڕگانە کاتی خۆی بەهەڵە بارکراوە و دواتر وێنەکە لە کۆمنز هەبووە. بژیت.  [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

== پرسیار لە [[User:مام شوان|مام شوان]]ەوە لەسەر [[بەکارھێنەر:مام شوان]] (١٨:٠٣، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥) ==

سڵاو مامۆستا ئەمەوێ بابەتێک بڵاو بکەمەوە --[[بەکارھێنەر:مام شوان|مام شوان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مام شوان|لێدوان]]) ١٨:٠٣، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:مام شوان|مام شوان]]، تکایە سەیری [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia/videos فێرکارییەکانی یوتیووبی ویکیپیدیای کوردی] بکە بۆ فێربوون و بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی، سوپاس  [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٨:٠٥، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== پرسیار لە [[User:Kara Dleer|Kara Dleer]]ەوە لەسەر [[ویکیپیدیا:داخوازی وتارێکی نوێ]] (٢٠:٠١، ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥) ==

دەمەوێ پەڕەیەک دروست بکەم لەسەر کەسایەتیەکی دیار --[[بەکارھێنەر:Kara Dleer|Kara Dleer]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kara Dleer|لێدوان]]) ٢٠:٠١، ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Kara Dleer|Kara Dleer]]، تکایە سەیری [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia/videos فێرکارییەکانی یوتیووبی ویکیپیدیای کوردی] بکە بۆ فێربوون و بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی، سوپاس [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== پرسیار لە [[User:فرمان موحسین|فرمان موحسین]]ەوە لەسەر [[وتووێژ:عەلی بەردەشانی]] (٠٩:٣٨، ٣ی شوباتی ٢٠٢٦) ==

بابەتێکم لەسەر عەلی بەردەشانی بڵاوکردەوە --[[بەکارھێنەر:فرمان موحسین|فرمان موحسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فرمان موحسین|لێدوان]]) ٠٩:٣٨، ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)

== پرسیار لە [[User:ئەوین صدرالدین|ئەوین صدرالدین]]ەوە لەسەر [[جوگرافیای باشووری کوردستان]] (١٣:٠٠، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦) ==

سڵاو چۆن بتوانم چاکی بکەم؟ --[[بەکارھێنەر:ئەوین صدرالدین|ئەوین صدرالدین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئەوین صدرالدین|لێدوان]]) ١٣:٠٠، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)

== کارنەکردنى دەستکارى سەرچاوە ==

@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] سلاو برا چۆنى ھیوادارم باش و تەندروست بن.پرسیارێکم ھەبوو لاى من کاتێک شێوازى دەستکارى ھەڵدەبژیرى بەس دەستکارى دیدارى چالاکە کاتێک دەمەوێ شێوازى دەستکارى سەرچاوە بەکاربێنم کار ناکات. لە ویکیى عەرەبى و ئینگلیزى کێشەى نییە بەس لێرە ناتوانم ئەو کارە بکەم چارەسەرى چییە؟. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٠٨:١٧، ١١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>13xobk7t8zh366emur8omsgujzfiltq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە چالاکەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>241625</id>
    <revision>
      <id>1574544</id>
      <parentid>1574145</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T21:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نوێکردنەوە</comment>
      <origin>1574544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2032" sha1="39opbyym5b4x37roe1rbu074zi3ebjn" xml:space="preserve">{{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}}
{{چینی ناوەند}}
پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}}
بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}}
لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}}
'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)''
{{کۆتایی}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto;&quot;
|+ بۆتە چالاکەکان
|-
! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن
|-
| ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|١٠ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٥٢٩٣٤ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠
|-
| ٢ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١٠ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٣٨٥ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢
|-
| ٣ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٧ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٢١١٦٩ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩
|-
| ٤ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٦ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٤٣٥ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
|-
| ٥ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٣ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٤٤٤٨ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧
|}

[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>39opbyym5b4x37roe1rbu074zi3ebjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa</title>
    <ns>3</ns>
    <id>242052</id>
    <revision>
      <id>1574589</id>
      <parentid>1565349</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T07:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurd2021</username>
        <id>40095</id>
      </contributor>
      <comment>/* یادێکی جاران */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1574589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55042" sha1="6qjavjqksc2j6f6f91euv2tsyfbw6t7" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==

{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بە ھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
&lt;center&gt;ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی&lt;/center&gt;
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [https://ku.wikipedia.org ویکیپیدیای کوردیی باکووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D9%BE%DB%8E%DA%A9 ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [https://diq.wikipedia.org ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ‌بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و  ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;'''  یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. 
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٤، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)

:[[بەکارھێنەر:Kurd2021|@Kurd2021]] سڵاو بۆ تۆش ، بەڵام زۆر گیر مەدە ، بەهیوام تەواوی وتارەکانی ویکیپیدیای فارسی هەلگێرمەوە کوردی [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٠٩:٥٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)
:[[بەکارھێنەر:Kurd2021|@Kurd2021]] خەجالەتم ، برێکم ناحەز قسە کرد ، داوای لێ بردن دەکەم [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٠٩:٥٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)

==[[:سپی بەفری و حەوت چکۆلەکان (ڤیدیۆی ١٩٣٧)]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:سپی بەفری و حەوت چکۆلەکان (ڤیدیۆی ١٩٣٧)]] دانراوە داوادەکات کە بەخێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#گ١٥|پێوەری گ١٥ی سڕینەوەی خێرا]] کراوە، لەبەرئەوەی وتارەکە وا دەردەکەوێت کە ھەمووی یان زۆرینەی لەڕێگەی وەرگێڕی مەکینەوە وەرگێڕدرابێت و، وشە و/یان ڕستەی بێمانای تێدا بێت کە توانای تێگەیشتن لێی ئاسان نییە. لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#وتارەکان|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، وەھا وتارگەلێک دەشێت لە ھەرکاتێکدا بێت بسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:سپی بەفری و حەوت چکۆلەکان (ڤیدیۆی ١٩٣٧)|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%B3%D9%BE%DB%8C+%D8%A8%DB%95%D9%81%D8%B1%DB%8C+%D9%88+%D8%AD%DB%95%D9%88%D8%AA+%DA%86%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86+%28%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%8C%DB%86%DB%8C+%D9%A1%D9%A9%D9%A3%D9%A7%29|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. &lt;!-- Template:Db-invented-notice --&gt;  [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٥، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)

:[[بەکارھێنەر:Kurd2021|@Kurd2021]] مرۆڤێکی وەکوو تۆ لە ویکیپیدیا کوردی دایە ، بۆیە  پنجاویک هەزار وتاری زیاتر نیە [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٨، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] دیارە بەڕێزت نوێیت و شارەزایی یاسا و ڕێنماییەکان نیت،دەتوانی یەکەمجار ئەوا بخوێنیتەوە.دووەم ئامانج زیانکردنی وتارێک نییە کە پڕیەتی لە کەم و کوڕی.هیوادارم پێش ئەوەی قسە بکەیت بیربکەیتەوە.وەرگێڕانی گوگڵ بەبێ پێداچوونەوە وتارەکەت توشی کێشە دەکات.تاگی سڕینەوەی خێرای لەسەر دادەنێرت تا چارەسەرکردن، ئەگەر چارە نەکرا دەسڕێتەوە ئەمە یاسایە و بەدڵی من و تۆ نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٠:٤٣، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)
:::[[بەکارھێنەر:Kurd2021|@Kurd2021]] دەتوانی بلێی ئیستا من چیبکم تا چارەسەر بێ و نەسرنەوە؟ [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏١٠:٥٥، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] بەشی زۆری وتارەکە بە وەرگێرانی گوگڵ یان وەرگێڕانی مەکینەیی دروستکراوە، باشترە پێداچوونەوەی بەسەردا بکەیتەوە و دەق و ووشە بێماناکان ڕاست بکرێتەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٤٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تکایە دڵنیام بکەوە لەوەی وتارەکە ھیچ کێشەی نەماوە سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:١٩، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC)

== دانانی سەرچاوەی ڕێکوپێک ==

دەم باش Sina Khezrii، سپاس بۆ بەشدارییەکانت! ویستم پێت بڵێم کە کێشە لە دانانی سەرچاوەی وتارەکانت ھەیە. وتارەکانت یان وەک [[تایبەت:permalink/1135125|ئەکیل، ئۆکلاهۆما]] و [[تایبەت:permalink/1135097|سیلڤۆ، ئۆکلاهۆما]] [[وپ:ئبس|بێسەرچاوەن]] یانیش وەک [[تایبەت:permalink/1135196|پەیمانی بالجونا]] و [[تایبەت:permalink/1134966|چانیگ ڕ.گال]] وێرانن. تکایە چاکیان بکە و بەڕێکی دایان بنێوە نەک ئاوا شپرز بەجێیان بێڵی ئەگەر نا ڕەنگە ببنە ھۆی [[وپ:پسخ|سڕینەوەی وتارەکان]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٧:٢٨، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] دەم باش، باشە باشیان دەکەم، من پێشنیارێکم هەیە، یەک دانە لەو وانێکانەی کە وتاری ویکی کوردیەکان کەمە، ئەوەیە کە وتار سەبارەت بە شار و شارستانەکانی وڵاتانی جیهانی نیە، من چوار وتارم لەوبارە ساز کردووە تا ئێستە([[ئەکیل، ئۆکلاهۆما]]، [[سیلڤۆ، ئۆکلاهۆما]]، [[شارستانی تێسلینۆگراد]]، [[شارستانی ماسۆن (کێنتاکی)]]) من بۆم پرسیار بو کە ویکی‌فارسی چۆن ئەو هەمویەی دروست کردووە، بەڵام ئەمڕۆ زانیم، کە چووم سەیری سازکەری ئەو وتارانەم کرد، بە شێوەی ئۆتۆماتێک ڕۆبات سازی کردوون، ویکیپیدیاکانی دیش هەروا، من داوام ئەوەیە ویکیپیدیای کوردیش ڕۆباتێکی هەبێ کە تایبەت بە شار و شارستانەکان وتار لە ویکی‌ئینگلیزی ساز بکات، ئەگەڕ ئەو شتە ئەنجام بدڕێت ویکیپیدیای کوردی بە دڵنیاییەوە دەگات بە سەدهەزار وتار و زیندوو دەبێتەوە [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|&lt;font color=&quot;#48D1CC&quot;&gt;'''سينا خزری'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|&lt;font color=&quot;Red&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;لێدوان&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ‏١٧:٣٣، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:: بۆ مەسەلەی وتاری شار و شارستانەکان ئەوان بە [[وپ:بۆت|بۆت]] وتارەکان ساز دەکەن. ئێمەش لە پێشدا شتی وامان کردووە و [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان]] بۆ ئەو مەبەستە دروست کراوە. [[بەڕازیل لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦]] یەکێکە لە نموونەکان کە بە بۆت ساز کراوە. ھیوادارم ھەر پێش بڵاوکردنەوەی وتارەکان، کێشەی سەرچاوەکان چارەسەر بکەیت. لە یووتیووب فێرکاریش دروست کراون کە چۆن سەرچاوە بە ڕێکی دانێن. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٧:٥٦، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کاکە ویکی کوردی بارودۆخێکی وای نیە کە وتاری لێ پاک ببێتەوە، من ئەو وتارانەم لە ویکی فارسی وەرگێراوە، ئەو کێشەی سەرچاوە بۆ وانیش هەیە، بەڵام ئەوان بە شێوەیەکی باش دەجوڵێنەوە، ئەوان بە جێی وەیکە بێن هۆشدار بدەن کە وتارەکەت پاک دەکەینەوە، دێن تاگی خاوێنکرد لێدەدەن کە هەروەقتێک توانی دروستی بکات، نە وتار لە ویکیپیدیاکە کەم دەبێت، نە ناڕەحەتی بۆ بەکارهێنەرەکە ساز دەکەن، کاکە من خەڵکی ڕۆژهەڵاتم، لێرە هەمووشتێک داخراوە و پێویستم بە شتێک بە ناوی(vpn)نە، پێموانیە ئەسڵەن ناویشت گوێ لێ بوبێ، ئێستەش ئەو شتەم نیە، تکایە ئەو تاگە لێبدە، هەروەقت توانیم دروستی دەکەم،، کاکە خۆت دەڵێی «ئێمەش پێشتر...»، برا بۆچی پێشتر؟ ناکرێ ئێستە بیکەن؟ باشتر نیە بە جێی وەیکە خەڵات دابنێن بۆ وەیکە ئەگەر وتار زۆر ساز بکەن؟ برا شارەکانی ئێران زیاتر لە یەک ساڵە کە ژیرکار دایە، شارەکانی ئەڵمانیاش کەس نازانێ چ خەبەرە، باشتر نەبوو بە جێی وەیکە شارەکانی سوریا حەل بکەن، شار و شارستانەکانی ئەمریکا و چین حەل بکەن؟ من نەهاتووم دەستورت پێ بدەم و خەت و نیشانت بۆ بکێشم، من لە خەمی ویکی کوردی دام، دەموێت بە زویەکی زو ببێت بە سەدهەزار وتار، برا ویکی ئازەری بە تەواوی داخراوە، لە ساڵدا یەک وتاریشی لێ ساز نابێت، بەڵام ۲۴۳هەزار وتاری هەیە! بە رای تۆ ئەو وتارانە چین؟ هەمووی شار و شارستانەکانی ئەمریکا و چینن، لەمێژە کە ئەو ویکیپیدیایە(ئازەری) مردووە، بەڵام بۆتەکان هەر ئەو وتارانەیان ساز کردووە، برا من داوا لە هەموو بەڕێوبەرەکان دەکەم( @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]], @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]], @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]], @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]], @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]], @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ) کە کار لەسەر ئەو بابەتە بکەن، شار و شارستانەکانی ئەمریکا بەراستی زۆڕن و قازانجێکی باشی بۆ ویکی کوردی هەیە، و خوایشتو لێ دەکەم بڕێک لەسەر ئەو( [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان]] ) سور بن، زیاتر لە یەک ساڵە هیچ خەبەر لە کارکردنی بۆت لەسەر شارەکانی ئێران و ئەڵمانیا نیە، تکایە ئەوانە ڕەچاو بگرن، ویکیپیدیای کوردی ناوەندی لە مەترسی مردن دایە، نامەوێ وەکوو ویکی ئازەری لێ بێت. بە سوپاسەوە [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|&lt;font color=&quot;#48D1CC&quot;&gt;'''سينا خزری'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|&lt;font color=&quot;Red&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;لێدوان&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ‏١٩:٣١، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]]: سوپاس بۆ بەشدارییە بەنرخەکانت و ڕێنمایییەکانت. ویکی کوردی لەئێستادا باشە و مردنی لێوە دوورە لەچاو ئەو ڕێژە بەکارهێنەرە چالاکانەی کە هەیەتی. هەروەها کاری بۆت بەهەموو کەس ناکرێت، و پێویستی بە فێربوون و کاری ورد هەیە. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏١٩:٥٤، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::: کاکە من بۆ ئەوە نەھاتم سەر خەینە سەری یەکتری. ئەو دوو نموونە بێسەرچاوەی دام نان، لە ویکیی فارسیش دروستیان بکەیت، دەسڕدرێنەوە. ئەو وتارەی تریش کە سەرچاوەکانی سوور دەکاتەوە لە ویکیی فارسی واش نییە. ھەڵە ھەر دەبێت، بەڵام ھەڵەوپەڵە ئاسایی نییە. شتێکت بۆ ھاتە پێش پرسیار بکە و داوای چارەسەر بکە، و لێیانەوە فێر بە. بۆ مەسەلەی ڤی پی ئێنیش، دەسەڵاتێکم بۆ ماوەی مانگێک پێ دایت و بزانە فەرقی پێ دەکەیت یان نا. ئەگەر فەرقت پێ کرد، دوای ئەو مانگە بۆتی درێژ دەکەمەوە. کاکە بۆ مەسەلەی سازکردنی وتاریش بە بۆت، شارەکانی ئێران وەستاوە، بەڵام لەبەرئەوەی پێشکەشکەری پڕۆژەکە وازی لە ویکیپیدیا ھێنا، ڕامان گرتووە. لە ھەر کاتێکدا بێت بڵاو دەکرێتەوە. پڕۆژەی تریش ھەیە، بەس بەخوا گشتی لە دوورەوە دانیشێ و سەیری من بکا ئەو کارە بکەم و خۆی ھیچ نەکات، بۆ منیش ناخۆشە. من کەسم ناوێ دەستکاری بکات، تەنیا با ڕاوێژم لەگەڵ بکەن! {{وب|Kurd2021}} بۆ [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/وڵاتە بەشداربووەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە]] لەگەڵم بوو و ڕاوێژمان بە یەکتری دەکرد تا بڵاویش کرانەوە. شارەکانی ئەڵمانیا تەنیا پێشنیار بوو و جارێ بڕیارێک نییە کاری تێدا بکەین. دەتوانین بەس بە شارەوانییەکانی فەڕەنسا نزیکەی ٣٠،٠٠٠ وتار دروست بکەین. شارەکانی سووریا یەکەمین ئەزموونی ئێمە بوو وەک ئەو ویکیپڕۆژەیە. شارەکانی ئەمریکا و چینیش، ئەگەر خەڵک بێتە نێو کارەکەوە، منیش ھەم. بەس وەک وتم لە دوورەوە دانیشن نابێت. ئینجا بەڕاستی من وەک خۆم گرنگی بە ژمارە نادەم. گەر ئیشی وا بکرێت قەیناکە، بەڵام لای من باسی زۆرکردنی ژمارەی وتار مەکەن چونکە ژمارە لای من ھیچ نییە. دەزانم لە دڵسۆزیت بۆ ئەم ویکییە ئەو قسانە دەکەی. خوا بکا قسەکانت کەمێکیش بێت بمانجوڵێنێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:١٧، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەو پڕۆژەی ویکیمیدیاوانە کوردەکان (وابزانم ئێوەشن) دایانناوە بەڕاستی شتێکی تایبەتە، بەڵام بەو جۆرە بانگەشەی بۆ نەکراوە، تا ئاستێک بووەتە ھۆی ھاندانی بەکارھێنەرە بەئەزموونەکان، بەڵام سەرنجی بەکارهێنەرانی نوێی ڕانەکێشاوە یان نەبووەتە ھۆی ئەوەکە کەسێک بێتە ئێرە ناونووسی بکات. ھیوادارام بانگەشەی زیاتری بۆ بکەین. بۆ ئەو ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکانیش شتێکی باشە و دەتوانین کەڵکی لێوەربگرین، دەزانم کە ئێوە بە تەنیایی بۆتان ناخۆشە کارەکان ببنە پێش و دەبێت ئەوانەی دیکەشمان بەشداریمان ھەبێت. ھەوڵەکان و ماندووبوونەکانی ئێوە دیارە ھەر بۆیە زۆر زۆر تان دەستخۆشی و سپاستان لێ دەکەم و ھیوادارم سێبەرتان ھەر لەسەر سەری ئەو ویکیپیدیایە بێت. بۆ شارەکانی ئێرانیش ئەگەر ئامادەن و کاریان نەماوە بۆ بڵاو نەکرێنەوە؟ خۆ بۆ ئێمە دیار نییە ئەو بەکارھێنەرە کەنگێ دێتەوە، بۆ وتارەکان بەبێ تەکلیف بێڵینەوە. زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢١:١٩، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کاکە لێم تێ نەگیشتی، من کوتم لە ڕۆژهەڵات هەموو شتێک داخراوە، یەعنی ناتوانم چاو لەو ڤیدیۆیە بکەم کە ڕەوشتی دروستکردنی سەرچاوەکانی داوە، '''ئەو مافە بستێنەوە'''، برا من لە ویکیپیدیا فارسی شارەزاییم زۆرە، بەس نازانم بۆچی لە ویکیپیدیا کوردی ئەو شارەزاییەم نیە، من هەروەقتێک لە ویکیپیدیا کوردی شارەزایی تەواوم وەرگرت، ئەگەر من قەبوڵ دەکەن، لەگەڵ یەک پڕۆژەکان بەڕێوە دەبەین [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|&lt;font color=&quot;#48D1CC&quot;&gt;'''سينا خزری'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|&lt;font color=&quot;Red&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;لێدوان&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ‏٢١:٣٣، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] بەداخەوەم بۆ دۆخەکەتان لەوێ کە وایە. مافەکەش زیانی بۆت نییە و بگرە تۆ لەسەر ئای پییەکی بەربەست کراو بیت، جیات دەکاتەوە و کێشەی دەستکاریکردن بۆ دروست نابێت. ئەگەر لە وشە کوردییەکانی ڕووکار ئەم ویکیپیدیایە تێ ناگەیت و فارسییەکە ئاسانترە بۆت، دەتوانی زمانی ڕووکارەکە بکەیتە فارسی گەر ویستت لێی بوو. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٤٩، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::::::بۆ بەشداریکردنت لەو پڕۆژانە، تۆ میشە قبوڵ کراویت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٥٢، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بەڕێزێ کاک ئارام [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢٢:٢٣، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::سڵاو بۆ ھەموو لایەک، کاک سینا ھەر ئەو جۆرەی خۆتان باستان لە ویکیپیدیای ئازەری کرد، ژمارەی وتار نابێتە ھۆی بەرزبوونەوەی کوالێتی ویکیپیدیاکان، گەر بمانھەوێ دەتوانین ژمارەی وتارەکان ھەتا مانگی دیکە بە بۆت بگەیێنین بە ١٠٠ ھەزار بەڵام ئامانجی زۆربەی بەکارهێنەرانی بەئەزموون ئەوە نییە، فایدەی چییە وەکوو ویکیپیدیای ئازەری بنووسین: فڵان کەس (بە ئینگلیزی: .....) ئەکتەرێکی ئەمریکییە!!! دواتر داڕێژەیەک دانێین کە نیوەی زیاتری ئینگلیزییە، ئەوە بە قازانجی کەس نییە، دەبێت زیاتر و بەوردبینی زۆرتر کار لەسەر وتارەکان بکەین من دەڵێم با جارێ نگەینە ١٠٠ ھەزار وتار بەڵام وتارە کورتەکان باشتر کەین یان وتاری ھەڵبژێردراومان زیاتر کەین، سەیری ئەو ویکییانەی ئاماژەت پێکردن بکە؛ ساڵیکە یەک وتاری ھەڵبژێردراویان ھەیە، بەڵام ئێمە ھەتا ئێستا زیاتر لە ٦٠ وتاری ھەڵبژێردراومان ھەیە یان زیاتر لە ٢،٠٠٠ پەڕگەمان بار کردوون، گەر سەیری ئاماری ویکیپیدیاکان بکەی ئێمە جێگەی ٩٩مان لە ڕووی ژمارەی وتارەکانەوە ھەیە بەڵام لە ڕووی بوارەکانی دیکە زۆر لە پێشترین. ئێمە بە زاراوەیەک لە کوردی دەدوێین کە ٨ ملیۆن کەس ببین و نەبین، بەڵام ویکیپیدیای فارسییەک لە کۆمەڵگایەکی زیاتر لە ٨٠ ملیۆن کەسی دێتەدەر، یان ویکیپیدیای عەرەبی زمانێک بەکاردێنێت کە زیاتر لە ٥٠٠ ملیۆن کەس بەکاریدێنێت، ئێمەش لە ڕووی دانیشتووانەوە زۆۆۆر کەمترین لەوانە و دواتر ئاخێوەرانی زمانەکەشمان نیوە ھەر نازانن کوردی وەشخوێنن، لە ڕۆژھەڵات بارودۆخی ئێمە لە ڕووی بەکارھێنانی کوردییەوە زۆر خراپە و زۆرتر زمانی فارسی لەسەر ئینتەرنێت بەکاردێنن، لە باشووریشەوە نیسبەت بەوەیکە زمانی کوردی زمانی یەکەمینە کەم ڕوو دەکەنە ئێرە. ئێستا گەر ئێمە ژمارەی دانیشتووانمان کەمتر بێت و ئەوانەی کە ھەشمانە بە ئیدۆلۆژی جیاواز لەسەر دوو وڵات کە لە دەست خۆیاندا نییە دابەش ببن؛ دەی ژمارەی وتاریشمان کەم دەبێت، ژمارەی بەکارهێنەرانیشمان کەم دەبێت و لە ویکیپیدیا زلھێزەکان وەدوا دەکەوین. بەڵام من پێموایە کەسانێکی زۆرمان ھەن لە ھەر شوێنێک کە دڵسۆزن و دەتوانرێت کەڵکیان لێرە لێ وەربگیرێت، کە دەبێت زیاتر چالاکی بەڕێوە ببردرێت بۆ ئەوەی خەڵک زیاتر لەگەڵ ویکیپیدیای کوردی ئاشنا ببێت. ھیوادارم پڕۆژەکە لە ڕووی ھەموو بوارەکانەوە بە خێراییەکی زیاتر بەرەو پێشەوە بچێت. زۆر سپاس بۆ ئێوە. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢١:٠٦، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::: {{وب|Nskoalj}} زۆر زۆر سپاس بۆ وشە جوانەکانت! وزە دەبەخشن! ڕاستی، بۆ پێشبڕکێکە، ڕەنگە نەگەیشتبێتە لای زۆرترین کەس، بەس بۆیە درەنگ و پێش دەستپێکی پڕۆژەکە ئاگاداریمان دانا، چونکە وتمان نەکا زۆر کەس بە وەرگێڕی ناوەڕۆک وتار ئامادە بکات، بەڵام بڵاوی نەکاتەوە تا وادەی پێشبڕکێکە. لەبەر ئەوە زوو دەنگمان نەکرد. ڕاستە و بەکارھێنەری نوێ نابینم (بێجگە لەوەی چەند ھەژماری تازە دروست کراون کە بە ڕای من ڕەنگە پێشبڕکێکە ھۆکار بێ)، بەڵام ھەرچۆنێ بێ، بەکارھێنەریش ھەر ھەیە. من وەک تەنیا دوو شوێنم لەسەر بوو ئاگاداری دانێم؛ ویکیپیدیا و دیسکۆرد. ئیتر ئەوانی تر لەسەر ڕێکخەرانی تری پڕۆژەکە بوو. بۆ مەسەلەی کۆمەڵە وتارەکانیش، وەک لەسەرەوە وتم پێویست ناکات دەستکاری بکەن و خۆم تەواوی کارەکان دەکەم، بەڵام گەر کەسێک نەبێ ڕاوێژی لەگەڵ بکەیت خۆ دیق دەکەی. بۆ شارەکانی ئێران، وەختی خۆی کێشەیەکمان ھەبوو، کە دۆستێکی خۆمان بە سپاسەوە کێشەکەی بۆمان چارەسەر کرد. بەشێکی ئەوە ھۆکار بوو و بەشەکەی تریشی وازھێنانی ئەو بەکارھێنەرە بوو. ڕاستی کەمێکیش ڕاڕا بووم لەسەر وردیی زانیارییەکان چونکە من شتێک بڵاو ناکەمەوە تا تەواو دڵنیا نەبم کە بێکەموکوڕییە. ئەوە نەبێ برادەرانی تریش یارمەتییان نەدابێ. دوو بەکارھێنەر جێدەسەتیان دیارە، بەڵام ئیتر ئیشەکە ساردەوە بوو. گەر بەکارھێنەر ھەبێ، ڕاوێژیان پێ بکەین، دەست پێ دەکەینەوە. زۆر سپاسیش بۆ وەڵامەکەت لەسەر باسەکەی کاک سینا کە زۆر شتی بەجێت باس کرد! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٤١، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::::لە خزمەتدام، دەزانم کە ئێوە بەوردی دەڕواننە پڕۆژەکان، ئەوە دەبێتە ھۆی کەمبوونەوەی کێشەکان و بەرزبوونەوەی کوالێتی ئاکامەکان. بەگشتی ھەر ھەموومان بە نوێ و بە کۆنەوە لێرەین ھەتا پڕۆژەکە بەرەو پێشەوە ببەین و بە لەیەک تێگەیشتن توانیومانە سەرکەوین، بە نموونە گەر بەراوردی ویکیپیدیای خۆمان لەگەڵ فارسی بکەین دەبینین کە شەڕە دەستکاری و پەلاماردانی یەکتری لێرە لەچاو ئەوێ زۆر کەمترە و دەتوانین بڵێین نییە. من خۆم داھاتووی پڕۆژەکە ڕوون دەبینم و ھیوادارم پێکەوە ھەوڵی بەرزکردنەوەی بدەین. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢١:٥١، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::::'-') ئەو ھەموو کۆمێنتە ماندوو نەبن! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٨، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] کاکە زۆر سوپاس بۆ قسە بە نرخەکانت، برا ئێستە ویکی کوردی ناوەندی چاردە ساڵە دامەزراوە، لە چاردە ساڵدا پنجاهەزار وتار وڵایی کەمە، بەڵام برا لە ڕووی قسەی تۆ منیش زۆرتری کارەکانم دێنم سەر فراوان کردن و یارمەتی دانی وتارەکان، وەکوو وتاری [[وەرزێری]] کە پێشتر فراوانم کردبوو، برا زۆر وتارم بینیون کە شایەنی ئەوە بوون هەڵبژێردرێن بەڵام هەڵنەبژاردراون، بۆ نمونە وتاری ([[ورمێ]])، برا وتاری [[کوردستان]] لە ویکیپیدیای فارسی مەتلەبی زۆڕترە تا کوردی! توخوا ئەوە عەیب نیە؟! زمانێکی بێگانە وەکوو فارسی زۆرتر زۆرتر دان بۆ شتی ئێمە دابنێ! ئێمە دەبێ ئەو شتانە چارەسەر بکەین؛ برا کوتت کە ئێستە با نەگەین بە سەدهەزار، بەڵام برا ویکی کوردی ناوەندی چاردە ساڵە هەیە، زۆر دڕێنگ دەبێت(دەموێت رای تۆم گوێ لێ بێت کە ئایا ئەو دڕێنگ بوونە قازانجی بۆ ویکیپیدیای کوردی ناوەندی هەیە یان زەرەد) برا هیوای هەموومان سەرکەوتنی ویکیپیدیای زمانی خۆمانە، هیوادارم دەست لە دەستی یەکتر سەرکەوتووی بکەین [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢١:٤٩، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
::::::سپاس بۆ سەرەنجدانتان، بۆ وتاری ورمێ [[ویکیپیدیا:وتارە ھەڵبژێردراوەکان/پاڵاوتن/ورمێ|لێرە]] بۆ ئەوەی بکرێتە وتاری ھەڵبژێردراو باسی لێکراوە، بەڵام نەکرا. دەزانم کە ئێمە کەموکووڕیمان گەلێکن بەڵام چارەسەرکردنی ئەوەیە ھەموو پێکەوە کار لەسەر پڕۆژەکە بکەین. زۆر بەکارھێنەری کورد لە ویکیپیدیاکانی دیکە وەکوو فارسی ھەن کە وتارەکانی سەبارەت بە کوردەوە بەرز دەکەن، ئەگەر بەوردی بیبینین ھەم باشە و ھەمیش نا! من خۆم زۆرم پێ باشە کە ھەم کوالیتی پەڕە و وتارەکان بەرز ببنەوە و ھەمیش ژمارەکەیان زۆر ببن کێشەم لەگەڵ ھیچیان نییە. پێم وایە ئەگەر پێکەوە کار بکەین و پڕۆژە جیاوازەکان بەرینە پێش بێگومان ویکیپیدیای کوردی سەردەکەوێت. ھەر بژی و ھەر بمێنن. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٣، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی تێکۆشەری'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | ئەو نیشانەتان بەھۆی نییەتی باش و ھەوڵەکانتان پێشکەش دەکەم، ھەر بژی. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٨، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)
|}

:@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] سوپاس و ماندوونەبونی بۆ تۆش برای بەڕێز [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢٢:١١، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== ئاگاداری ==

{{uw-vandalism2|کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە}} &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:١١، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== یادێکی جاران ==
{{Ping|Aram}}, {{Ping|Sakura emad}}, {{Ping|Tessla}}, {{Ping|Nskoalj}}. سڵاوتان لێ بێ. یادی بەخێر بێ ئەوزەمانی کە ئەو قسانەمان [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%84%DB%8E%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1:SiNa#%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DB%8C_%DA%95%DB%8E%DA%A9%D9%88%D9%BE%DB%8E%DA%A9 لێرە] کرد، هەمووتان چالاک بوون:) زۆر بەداخەوە نەوەی ئایپاد لەبەر بازی کامپیتێڕ و مۆبایل تووشی شتێک بە نێوی ویکیپیدیا و زانستنامە نابن، هەڵبەت بۆخۆشم زۆر گەورە نیم ها، ۱۸ ساڵم، بۆخۆشم نازانم بەکوێ دا ڕێگام بۆ ویکیپیدیا کراوە، پێموانیە ئەو ڕێگایە بۆ کەسی دیکە لە هاوتەمەن و لەمن چووکەتر بکرێتەوە، جا زۆر بە کورتی ویکیپدیای کوردی خودا عافووی کا خخخ. هەر کوللەن بەکارهێنەرەکانی ویکی کوردی زۆر سەیرن زۆر، بۆ نمونە Nskoalj و [[user:Hivja|هیڤجا]] کەمێک چالاک بوون دوایە ون بوون، یان مەسەلەن [[user:Épine|Épine]] و [[user:Kurd2021|Kurd2021]] هەر زۆر بە سەیری ون بوون ئیدی نەمدیتنەوە، هیوادارم کە باش بن دەستیان خۆش بێ ئەوەندەی چالاک بوون، و تەواوی ئەو کەسانەی کە ئەلحان نەماون. بەڕێزان ئەنگۆ تا ئەلحان کارهایێکی زۆرتان بۆ ویکیپیدیای کوردی کردۆ، هیوادارم کە ڕۆژێک بێ دیسان وەکوو جاران چالاک بنەوە، ئەگەریش نەبوونەوە هیوادارم لە هەر جێیێک و لە هەر کاتێک دا سەرکەوتوو و سەربڵێند بن، ئارەزووی باشترین شتەکانوو بۆ دەکەم (بە تایبەت سەبارەت بەو نوسراوەی سەر لاپەڕەی بەکارھێنەری ساکورا، ئارەزووی چاکبوونەوەی حاڵی ڕۆحی بۆ دەکەم). برا چووکەی هەمووتان [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ٢٣:٤٨، ١١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

:بەخێرھاتیتەوە بۆ ویکیپیدیای کوردی! ئەوکاتە تەنھا لێدوانەکانم دەخوێندەوە دڵنیام ئەوانەی تر وەک کاک ئارام و بەڕێوبەرانی تر باشتر دەتوانن لەسەر ئەم باسە لێدوان بدەن، و بەڕێوەبەران بەتەواوی ون نەبوون تەنھا ئەوەیە بۆ ماوەیەک پشوومان وەرگرتووە و زۆر چالاک نین. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠٢، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ڕاستی کوتم ئەگەر هەر دەڕۆن با دەستخۆشییەکیان لێ بکەم جا بڕۆن، هیوادارم کە ئەوجوورەی جەنابت دەڵێی وابێ، بەڵا... بەڵام ئەو تاگەی سەر لاپەڕەی کاک ئارام :( پشوو بۆ ماوەیەک؟ ۵۰۰ دەستکاری پێشووت ئی دووساڵ پێشە، پشووی ماوەیەک کوا ئەوەندەیە. دەی لەوانەگەڕێ پرسیارێکم هەیە نازانم لە کێی بکەم، [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fasci_Siciliani.jpg ئەو وێنەیە] چۆن هاوردەی ویکی خۆمان بکەم، لە ویکی فارسی چاکە ئامرازێک بە نێوی توفاویکی هەیە هەم بۆت هاردە دەکا، هەم بۆخۆی پەیوەندی نێوان ویکیت بۆ لێدەدا، بەڵام کوردی نێتی نازانم چۆن هاوردە دەکرێ. [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ١٠:١٦، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]: سڵاوت لێبێت '''سینا! '''، دەزانیت چی! سوپاستەکەم کە ئەو لێدوانە دێرینانەت بیرمان هێناییەوە، چ کاتێکیی خۆش بوونە هەستەکەم. بەس بەداخەوە ئێستا بەهۆی ژیریی دەستکردەوە ویکیپیدیای نەک تەنیا کوردی، ئەوانی تریش چالاکیان دەبێت کەمبووبێتەوە. بەهەرحاڵ؛ وەک ساکوورا وتوویەتی تەنیا پشوو دەدەین، من لەم شەوەوە جار جارە دێمە ویکیپیدیا و هەر شتێک بتوانم لێرە دەیکەم. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٥٨، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
:سڵاو ورێز سوپاستان دەکەم بۆ ئەم بیرهێنانەوەیە ماوەیەکى باش بەهۆى کار و پیشەوە نەمتوتنیوە بەشدارى چالاکانە بکەم پشتیوان بە خوا لە ماوەکانى داهاتوو بە پێى کات بەشدارییەکانم دەست پیدەکەمەوە و ئەم ماوەیە  ڕووداوى زۆر روویان داوە کە پێویستە وتاریان لە ویکیپیدیا هەبێت. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٠٧:٣٣، ١١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

{{Ping|Tessla}} وەڵاهی کاک هۆگر چالاکییەکەیان کەم نابێتەوە، بۆ نمونە ویکیپیدیای فارسی چالاکی زۆرتریش بۆ، یێک ساڵ پێش مانگانە بە زۆری ۵۰۰۰ کەس دەستکاری دەکرد، دوو مانگ پێش، پێش خۆپێشاندانەکانی ئێران و ئەو شەڕەی ئەلحان، ۱۱،۵۰۰ کەس دەستکاری کردبوو، ئەلحانیش تەقریبەن ۸۵۰۰ کەس دەستکاری کردووە، بەڵام بەڕێوبەرەکان ۷۰٪ ناچالاکن، بەهەرحاڵ هیوادارم کەسانی زیاتر ڕێگایان بۆ ویکیپیدیای کوردی بکرێتەوە. بە ڕای من ئەگەر لە پشوو دای و دەزانی ڕۆژێک دەگەڕێیەوە هیچ چالاکییەک مەکە، هەروەخت گەڕایەوە بە قورسی چالاک بە، بەڵام هیوادارم کە پشوویەکەت وەکوو ساکورا نەبێ، دو ساڵە لە پشووی دایە {{ئیمۆجی|1F602}} [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ١٧:٣٩، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]: هھھ، نا وەک ئەوەی ساکوورا نابێت. هەڵبەت بەهۆی نەبوونی چالاکی و نەبوونی بەکارهێنەری زیاتر، ئێمەش کەمێک خوڵقمان کەم دەبێتەوە. ئێستا سەیرکە من دوێنێ ئێوارە وەڵامم دایتەوە و ئێستاش هەمان کات. ئاوا بۆم ڕێک دەکەوێت بەزۆری. بەهەرحاڵ ئەوەندەی ئێستا لە ویکیپیدیای کوردی بێت هەر باشە و ئێمە وەک گەورەکانی تر نین و نابین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٣٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دیچاکە کاک هۆگر هیوادارم لە هەر جێیەکی بی سەربڵیند بی و تامی ناخۆش نەچێزی، چ بگەڕێیتەوە چ نگەڕێیتەوە.
::شتێک، ساکورا جوابی پرسیارەکەمی نەداوە، چۆن پەڕگە بار بکەم؟ پەڕگەێ کۆمنز نا ئەوەی دیکە، مافی بارکەری دەوێ؟

::شتێکی دیش ئەوەیە کە دوێنێ تەواوی ئامرازەکان گەڕام توینکێڵم نەدیتەوە و تێیدا نەبوو، ڕێگایەکت بۆی ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ٠٩:٢٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]: توینکڵ هەر لە یەکەم ڕیزی ئامرازەکان هەیە. هەروەها بارکردنی پەڕگە دەتەوێت مافەکەت هەبێت یان بۆتی بار ببکەم؟ کام وێنەت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:٥٢، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تێیدا نێ، بۆخۆشت چاوێکی لێکە بزانە تێیدا، تەواوی گەڕاوم تێیدا نێ. وەڵاهی ئەو مافەم زۆر پێویستە، ئەگەر شایەنی نیم لێیگەڕێ. [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fasci_Siciliani.jpg ئەو وێنەیە]. [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ١٤:٥٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]: ئەمە [[:پەڕگە:Fasci_Siciliani.jpg|وێنەکەیە]]. گەر وێنەی تریشت هەبوو لە بەشی وتووێژەکەم ئاگادارم بکەوە. هەڵبەت گەر زانیم زۆر پێویستت پێی دەبێت، مافەکەت دەدەمێ، چونکە من جارێ من لێرەم چیت ویست بۆتی بار دەکەم. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٠٦، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
{{پب|Tessla}} وتارە درووستبوەکان زۆربەیان کێشەیان هەیە، جارێ خەریکی وان و پۆل و داڕێژە و وەرگێڕان داڕێژە و شت دەبم، دوایە ئەگەر هیچ کێشەیەک نەما وتار درووست دەکەم و دەنووسم، تا ئەودەمیش پێموانێ مابی تا پەڕگەی بار کەی، بەهەرحاڵ زۆر سوپاس. [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ١٥:١٢، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
::سڵاو. من جار جار بەشداری ئەکەم بەس بە شێوەی جاران نا. لە ویکیش و لە دەرەوەی ویکیش زۆرجار خەڵکی یەن و ئەڕۆن. لەبیرت بێ بەشداربووانی ئێرەش هەموو خۆبەخشن و ناتوانن داوای زۆریان لێ بکەین. هیوادارم بەردەوام بیت بەپێی توانات بەبێ گرنگی دان بەم بابەتە. :) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٢٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] وەڵڵاهێ کاک/دادە ئێپین، هەر خۆشە کە دەستکاری دەکەی دە نەفەرێکی دیکەش لە دەورووبەرت هەڵسووڕێن. ئەو پەیامم بۆیە دانا کوتم ئەوانە چالاکیان کەم بۆتەوە ئەگەری ڕۆشتنیان هەیە، کوتم با لەکن خۆم‌ڕا دەست خۆشییەکیان لێ بکەم کە ئەوەندە خزمەتیان بەو زانستنامەیە کردۆ. بەهەرحاڵ سەرکەوتوو بی. [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ٠٩:٣٢، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>6qjavjqksc2j6f6f91euv2tsyfbw6t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەلجەزیرە ئوردو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243490</id>
    <revision>
      <id>1574234</id>
      <parentid>1488555</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;AlJazeeraUrdu.jpg&quot; سڕاوە؛ [[c:User:IronGargoyle|IronGargoyle]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:AlJazeeraUrdu.jpg|]].</comment>
      <origin>1574234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2168" sha1="ojc3tziegk2gls1njnsxtm2ptt5dd2c" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}

'''ئەلجەزیرە ئوردو''' کەناڵی ئەلجەزیرە ئوردو کەناڵێکی مانگی دەستکردە لە کەناڵی جەزیرە کە بڕیارە لە پاکستان بە زمانی ئوردو بخرێتە خوارەوە، بڕیارە کەناڵی جەزیرە ئوردو وەک کەناڵێکی هاوبەش لە نێوان ئەلجەزیرە و تۆڕی دیجیتاڵی ARY دەست بە پەخشی بکات. کەناڵەکە ئاراستەی دانیشتوانی باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا دەکرێت بەتایبەتی هیندستان و پاکستان و ناوچەکانی دراوسێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://blogs.rnw.nl/medianetwork/aljazeera-and-ary-digital-network-to-launch-aljazeera-urdu|سەردێڕ=&quot;ئەلجەزیرە و تۆڕی دیجیتاڵی ARY بۆ دەستپێکردنی ئەلجەزیرە ئوردو&quot;|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120610021010/http://blogs.rnw.nl/medianetwork/aljazeera-and-ary-digital-network-to-launch-aljazeera-urdu|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
==سەرچاوە==
{{سەرچاوەکان}}
==بەستەری دەرەکی==
* [https://web.archive.org/web/20080501003706/http://www.aljazeeraurdu.tv/ جەزیرە ئوردو]

{{پۆلی کۆمنز|Al Jazeera}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|ھیندستان|پاکستان|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٠٠}}

[[پۆل:ئەلجەزیرە]]
[[پۆل:قەتەر]]
[[پۆل:کەناڵە تەلەفزیۆنیەکان]]
[[پۆل:میدیای بەکۆمەڵی عەرەبی]]
[[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]]
[[پۆل:کۆمپانیا دامەزراوەکانی ماس میدیا لە ساڵی ١٩٩٧]]
[[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە قەتەر]]</text>
      <sha1>ojc3tziegk2gls1njnsxtm2ptt5dd2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دژە سامییەت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243864</id>
    <revision>
      <id>1574567</id>
      <parentid>1574070</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T23:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>مامۆستا پەڕەی [[دژەسامیەتی]] گواستەوە بۆ [[دژە سامییەت]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: Revert</comment>
      <origin>1502461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1654" sha1="d797hkqt98wefx7d66xxdajqxo9rzzr" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Descreationofhost.gif|وێنۆک|253x253پیکسڵ|نەخشێکی دارین کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٤٧٨ نیشانی دەدات کە چۆن [[جوو|جووەکان]] دەسووتێندرێن دوای ئەوەی تاوانبار کرابوون بە پیسکردنی قوربانی پیرۆز.]]
'''دژە سامییەت''' یان '''دژە جوو''' (بە [[ئینگلیزی]]: Anti-Semitism) زاراوەیەکە بە دژە [[جوولەکایەتی]] دەدرێت وەک گرووپێکی ڕەگەزی و ئایینی و نەتەوەیی. واتای وشەیی یان زمانەوانیی دەستەواژەکە بریتییە لە «دژی سامییەت» و ھەندێکجاریش بە «نا سامییەت» وەرگێڕدراوە. ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار لەلایەن زانای ئەڵمانی ویلھێلم مارەوە بەکارھێنرا بۆ وەسفکردنی شەپۆلی دووژمنایەتی [[جوو|جووەکان]] لە [[ئەورووپای ناوین]] لە ناوەڕاستی [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا.  ھەرچەندە [[عەرەب]] و [[ئاشووری]] و ئەوانی دیکە سەر بە سامییەکانن، بەڵام دووژمنایەتییان بە دژە جوو پۆلێن ئەکرێت.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئایین|مێژوو|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Antisemitism}}

[[پۆل:ڕۆژھەڵاتناسی]]
[[پۆل:ڕەگەزپەرستی]]</text>
      <sha1>d797hkqt98wefx7d66xxdajqxo9rzzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245579</id>
    <revision>
      <id>1574507</id>
      <parentid>1571794</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20807" sha1="2bn01jfiqe5k8os7x5h2i6taf168c55" xml:space="preserve">[[File:Gcoy2008.jpg|وێنۆک| نیشانەی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی ٢٠٠٨]]
'''ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵ''' خەڵاتی ''ئۆتۆمبێلی ساڵە'' ساڵانە لەلایەن ''گۆڤاری ئۆتۆمبێلی سەوزەوە بەڕێوەدەبرێ،'' براوە لەلایەن پانێڵێکی ١١ کەسییەوە هەڵدەبژێردرێت کە لە پسپۆڕانی ئۆتۆمبێل و ژینگە پێکهاتووە، بانگهێشتکراوەکان بریتی بوون لە ماریۆ ئەندرێتی ; کارۆل شێلبی ، جەی لینۆ ، کارل پۆپ ( سیێرا کڵەب )، کریستوفر فلاڤین ( پەیمانگای وۆرلدواتچ )، جۆناسان لاش ( پەیمانگای سەرچاوە جیهانییەکان ) و ژان میشێل کۆستۆ ( کۆمەڵگەی ئایندەی ئۆشن ).

خەڵاتی جیاوازی بارهەڵگری سەوزی ساڵ لە ساڵی ٢٠١٥ خرایە بازاڕەوە بۆ یەکەمین جار &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Texas to Debut Green Truck of the Year|ناونیشان=http://carsofchange.com/features/texas-debut-green-truck-year/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=CarsOfChange|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141110001903/http://carsofchange.com/features/texas-debut-green-truck-year/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== براوەکان ==
[[پەڕگە:DCA_06_2012_Chevy_Volt_4035.JPG|وێنۆک| ئۆتۆمبێلی شۆفرلێت ڤۆڵت پلاگین هایبریدی ساڵی ٢٠١١ خەڵاتی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی ٢٠١١ی پێبەخشرا.]]
[[پەڕگە:Ford_Fusion_Energi_SEL_with_badge_WAS_2012_0583.jpg|وێنۆک| ئۆتۆمبێلی فۆرد فیوژن ئینێرجیی 2013 پلاگینی هایبرید خەڵاتی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی 2013ی پێبەخشرا لەگەڵ بژاردەی بزوێنەری بەنزین ئیکۆبووست ، و جۆری ئاسایی هایبرید .]]
[[پەڕگە:Toulousaine_de_l'automobile_-_7441_-_BMW_i3.jpg|وێنۆک| ئۆتۆمبێلی BMW i3 ساڵی 2014 خەڵاتی باشترین ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی 2015ی پێبەخشرا.]]

: ٢٠٠٦ &amp;#x2014; مێرکوری مارینێر هایبرید &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Daily Life with the Mercury Mariner Hybrid SUV|ناونیشان=http://www.greencar.com/features/marinerlife/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081206061307/http://www.greencar.com/features/marinerlife/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}&lt;/ref&gt;
: ٢٠٠٧ &amp;#x2014; تۆیۆتا کامری هایبرید &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Toyota Camry Hybrid Named 2007 Green Car of the Year|ناونیشان=http://www.greencar.com/features/gcoy07/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081212154134/http://www.greencar.com/features/gcoy07/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}&lt;/ref&gt;
: ٢٠٠٨ &amp;#x2014; شۆفرلێت تاهۆ هایبرید &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Chevrolet Tahoe Hybrid Named 2008 Green Car of the Year|ناونیشان=http://www.greencar.com/features/2008greencar/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090129222214/http://www.greencar.com/features/2008greencar/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}&lt;/ref&gt;
: ٢٠٠٩ &amp;#x2014; [[فۆلکسڤاگن جیتا|&lt;s&gt;ڤۆڵکسواگن جێتا کلین دیزڵ&lt;/s&gt;]] &lt;ref name=&quot;GCOY2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=VW Jetta Clean Diesel Wins 2009 Green Car of the Year!|ناونیشان=http://www.greencar.com/features/2009-vw-jetta-clean-diesel-wins|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090121210841/http://www.greencar.com/features/2009-vw-jetta-clean-diesel-wins|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}&lt;/ref&gt; (بەهۆی فەزیحەی دەردانی گازی ژەهراوی ڤۆڵکسواگن هەڵوەشایەوە) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Volkswagen, Audi Return 2009 &amp; 2010 Green Car of the Year Awards|ناونیشان=http://www.triplepundit.com/2015/10/volkswagen-audi-return-2009-2010-green-car-of-the-year-awards/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824222716/http://www.triplepundit.com/2015/10/volkswagen-audi-return-2009-2010-green-car-of-the-year-awards/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; )
::: چوار بەشداربووی دیکەی کۆتایی بریتی بوون لە (BMW 335d و Ford Fusion Hybrid و Saturn Vue 2 Mode Hybrid و Smart Fortwo . )&lt;ref name=&quot;GCOY2009&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠١٥ کۆمپانیای ڤۆڵکسواگن دانی بەوەدانا کە هێڵی دیزڵەکەیان لە ساڵی ٢٠٠٩-٢٠١٥ بە شێوەیەک دیزاین کراوە کە بە شێوەیەکی دروست و تەواو ئۆکسیدی نایترۆجین (NOx) سنووردار بکات کەمتر دەری بدا ) دەردانی گازی ژەهراوی تەنها لە کاتی تاقیکردنەوەی ئیستاتیکدا دەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UPDATE 7-Volkswagen shares plunge on emissions scandal; U.S. widens probe|ناونیشان=http://www.greencar.com/articles/audi-a3-tdi-2010-green-car-year-clean-diesel-reigns.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160220210849/http://www.greencar.com/articles/audi-a3-tdi-2010-green-car-year-clean-diesel-reigns.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=reuters.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;prnewswire.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=VW and Audi Returning Green Car of the Year® Awards, Vehicles Deemed Ineligible|ناونیشان=http://www.prnewswire.com/news-releases/vw-and-audi-returning-green-car-of-the-year-awards-vehicles-deemed-ineligible-300151534.html}}&lt;/ref&gt; )
: ٢٠١٠ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە [[ئاودی ئەی٣|&lt;s&gt;ئۆدی A3 TDI Clean Diesel&lt;/s&gt;]] &lt;ref name=&quot;GCOY2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Audi A3 TDI is 2010 Green Car of the Year. Clean Diesel Reigns!|ناونیشان=http://www.greencar.com/articles/audi-a3-tdi-2010-green-car-year-clean-diesel-reigns.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101124042249/http://www.greencar.com/articles/audi-a3-tdi-2010-green-car-year-clean-diesel-reigns.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}&lt;/ref&gt; ( دەردانی گازی ژەهراوی ڤۆڵکسواگن هەڵوەشایەوە ) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=VW and Audi give back Green Car of the Year awards|ناونیشان=http://www.latimes.com/business/la-fi-hy-vw-and-audi-green-car-awards-20150930-story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; )
::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی پێکهاتبوون لە (هۆندا ئینسایت و مێرکوری میلان هایبرید و تۆیۆتا پرایس و دیزڵی پاک ڤۆلکس واگن گۆڵف ئێم کەی .) &lt;ref name=&quot;GCOY2010&quot; /&gt; وەک ئۆتۆمبێلی ڤۆڵکسواگن جێتا ساڵی ٢٠٠٩، ئۆدی براوەی ساڵی ٢٠١٠ و ڤی دبلیو گۆڵف لە ساڵی ٢٠١٠ ئۆتۆمبێلی هەڵبژێردراو بوون.
: ٢٠١١ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە شۆفرلێت ڤۆڵت پلاگین هایبریدە . &lt;ref name=&quot;GCC2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Chevrolet Volt Electric Car is 2011 Green Car of the Year|ناونیشان=http://www.greencar.com/articles/chevrolet-volt-electric-car-2011-green-car-year.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101124054434/http://www.greencar.com/articles/chevrolet-volt-electric-car-2011-green-car-year.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=2010 LA: Chevrolet Volt wins 2011 Green Car of the Year|ناونیشان=http://www.egmcartech.com/2010/11/18/2010-la-chevrolet-volt-wins-2011-green-car-of-the-year/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=egm Car Tech}}&lt;/ref&gt;
::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی  پێکهاتبوون لە ([[ئۆتۆمۆبیلی کارەبایی|ئۆتۆمبێلی کارەبایی پاتری]] نیسان لیف و وەشانە کارەباییە تێکەڵەکانی هیۆندا سۆناتا و لینکۆڵن ئێم کەی زی و فۆرد فیێستا) کە بە بەنزین کاردەکات {{Convert|40|mpgus}} بەدەست دەهێنێت   لە لێخوڕینی ڕێگاوبان. &lt;ref name=&quot;GCC2011&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/idUSTRE69L03X20101022|سەردێڕ=Chevy Volt, Nissan Leaf among Green Car finalists|ئیش=[[Reuters]]|دوایین=Bernie Woodall|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
: ٢٠١٢ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە ئۆتۆمبێلی غازی سروشتی هۆندا سیڤیک جی ئێکس . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.latimes.com/business/autos/la-fi-la-auto-show-2011-honda-civic-natural-gas-wins-green-car-of-the-year-award-20111117,0,3207674.story|سەردێڕ=Honda Civic Natural Gas wins 2012 Green Car of the Year Award|بەستەری نووسەر=Susan Carpenter|یەکەم=Susan|دوایین=Carpenter|ئیش=[[Los Angeles Times]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;
::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی  پێکهاتبوون لە (ئۆتۆمبێلی کارەبایی فۆرد فۆکس ئێلیکتریکی و میتسوبیشی i بە پاتری و ئۆتۆمبێلی کارەبایی تۆیۆتا پرایس v هایبرید و ڤۆڵکسواگن پاسات TDI بە دیزڵی پاک . )&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://content.usatoday.com/communities/driveon/post/2011/10/diesel-electric-natural-gas-vie-for-green-car-honors/1|سەردێڕ=Diesel, electric, natural gas vie for Green Car honors|دوایین=Chris Woodyard|ئیش=[[USA Today]]|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; (بڕوانە لیستەکانی ساڵی ٢٠٠٩ و ٢٠١٠ سەبارەت بە دیزڵی پاک).
: ٢٠١٣ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە هێڵی نەوەی دووەمی فۆرد فیوژن ، لەنێویاندا بژاردەی بزوێنەری بەنزینی ئیکۆ بووست ، و جۆرەکانی فیوژن هایبرید و پلاگ-ئین . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sebastian Blanco|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Ford Fusion wins 2013 Green Car Of The Year|ناونیشان=http://www.autoblog.com/2012/11/29/ford-fusion-wins-2013-green-car-of-the-year/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Autoblog.com}}&lt;/ref&gt;
::: بەشداربووانی دیکەی کۆتایی  پێکهاتبوون لە (فۆرد سی-ماکس هایبرید و پلاگین هایبرید ، دۆج دارت ئایرۆ ، تۆیۆتا پرایس c ئۆتۆمبێلی کارەبایی هایبرید، و مازدا سی ئێکس-5 ). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://green.autoblog.com/2012/10/25/2013-green-car-of-the-year-finalists-announced/|سەردێڕ=2013 Green Car of the Year finalists announced [w/poll]|دوایین=Sebastian Blanco|ئیش=Autoblog Green|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200922040855/http://green.autoblog.com/2012/10/25/2013-green-car-of-the-year-finalists-announced/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
: ٢٠١٤ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە هێڵی نەوەی نۆیەمی هۆندا ئاکۆرد، لەنێویاندا جۆرەکانی هەر یەک لە بەنزین و هایبرید و پلاگین هایبرید. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sebastian Blanco|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Honda Accord Hybrid and PHEV win 2014 Green Car of the Year|ناونیشان=http://green.autoblog.com/2013/11/21/honda-accord-hybrid-phev-2014-green-car-of-the-year-la/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Autoblog Green}}&lt;/ref&gt;
::: بەشداربووان  دیکەی کۆتایی  پێکهاتبوون لە (بی ئێم دەبلیو 328d و [[ئاودی ئەی٦|ئۆدی A6 TDI]] و تۆیۆتا کۆرۆلا و مازدا3 ). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.autoblog.com/2013/10/17/2014-green-car-of-the-year-finalists-announced/|سەردێڕ=Finalists for 2014 Green Car of the Year announced|دوایین=Brandon Turkus|ئیش=Autoblog.com|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

: ٢٠١٥ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە  بی ئێم دەبلیو ئای 3 &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.freep.com/story/money/cars/2014/11/20/green-car-year-bmw/70008216/|سەردێڕ=BMW i3 named 2015 Green Car of the Year|دوایین=Alisa Priddle|ئیش=[[Detroit Free Press]]|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;
::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی  پێکهاتبوون لە ([[ئاودی ئەی٣|ئۆدی A3 TDI]] و شۆفرلێت ئیمپالا Bi-Fuel و نەوەی سێیەمی هۆندا فیت و نەوەی حەوتەمی ڤۆڵکسواگن گۆڵف) . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sebastian Blanco|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=2015 Green Car Of The Year finalists announced, run alt-fuel gamut|ناونیشان=http://green.autoblog.com/2014/10/21/2015-green-car-of-the-year-finalists-announced/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Autoblog Green|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201129164910/http://green.autoblog.com/2014/10/21/2015-green-car-of-the-year-finalists-announced/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

: ٢٠١٦ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە نەوەی دووەمی شۆفرلێت ڤۆڵت &lt;ref name=&quot;GCOY2016&quot; /&gt;
: بەشداربووان دیکەی کۆتایی پێکهاتبوون لە ([[ئاودی ئەی٣|ئۆدی A3 e-tron]] و نەوەی چوارەمی تۆیۆتا پرایس و هیۆندا سۆناتای 2016 و هۆندا سیڤیک 2016 ). شۆفرلێت ڤۆڵت بووە یەکەم مۆدێل کە زیاتر لە جارێک خەڵاتی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی وەرگرتووە. &lt;ref name=&quot;GCOY2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.autoblog.com/2015/11/19/2016-chevy-volt-green-car-year/|سەردێڕ=2016 Chevy Volt wins Green Car of the Year|دوایین=Sebastian Blanco|ئیش=Autoblog Green|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

: ٢٠١٧ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە شۆفرلێت بۆڵت EV &lt;ref name=&quot;GCOY2017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.autoblog.com/2016/11/17/chevy-bolt-wins-2017-green-car-of-the-year/|سەردێڕ=Chevy Bolt wins 2017 Green Car of the Year|یەکەم=Sebastian|دوایین=Blanco|ئیش=Autoblog.com|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی  پێکهاتبوون لە (تۆیۆتا پرایس پرایم و کرایسلەر پاسیفیکا هایبرید و کیا ئۆپتیما (لەوانەش مۆدێلی هایبرید و پلاگین هایبرید) و بی ئێم دەبلیو 330e iPerformance ). &lt;ref name=&quot;GCOY2017&quot; /&gt;

: ٢٠١٨ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە گروپی ئۆتۆمبێلەکانی هۆندا کلاریتی &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Honda Clarity is Green Car of the Year!|ناونیشان=http://greencarjournal.com/top-stories/honda-clarity-2018-green-car-year/}}&lt;/ref&gt;

: ٢٠١٩ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە هۆندا ئینسایت &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Driven: Honda Insight Hybrid|ناونیشان=https://greencarjournal.com/auto-shows/honda-insight-says-game-on-prius/}}&lt;/ref&gt;

: ٢٠٢٠ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە تۆیۆتا کۆرۆلا &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Toyota Corolla Awarded 2020 Green Car of the Year and Honda CR-V 2020 Green SUV of the Year|ناونیشان=https://laautoshow.com/press_releases/toyota-corolla-awarded-2020-green-car-of-the-year-and-honda-cr-v-2020-green-suv-of-the-year/}}&lt;/ref&gt;

: ٢٠٢١ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە فۆرد موستانگ ماک-ئی

: ٢٠٢٢ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە ئۆدی Q4 e-tron

: 2023 &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە تاجی تۆیۆتا &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Eisenstein|یەکەم=Paul|سەردێڕ=Toyota Crown Named “2023 Green Car of the Year” - The Detroit Bureau|ناونیشان=https://www.thedetroitbureau.com/2022/11/toyota-crown-named-2023-green-car-of-the-year/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.thedetroitbureau.com/2022/11/toyota-crown-named-2023-green-car-of-the-year/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

: ٢٠٢٤ &amp;#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە تۆیۆتا پرایس PHEV

== هەروەها تەماشای ==

* لیستی خەڵاتەکانی ئۆتۆمبێلی ماتۆڕ
* خەڵاتی دیدگای ئۆتۆمبێلی سەوز
* ئۆتۆمبێلی سەوز
* خەڵاتی PACE
* دەزگای پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* [http://www.greencarjournal.com ماڵپەڕی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231129173941/https://greencarjournal.com/ |date=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>2bn01jfiqe5k8os7x5h2i6taf168c55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دژە جوولەکایەتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246622</id>
    <redirect title="دژە سامییەت" />
    <revision>
      <id>1574596</id>
      <parentid>1574162</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[دژە سامییەت]]</comment>
      <origin>1574596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="582ksg9o7setihij3rfhhpgqc31qe0t" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[دژە سامییەت]]</text>
      <sha1>582ksg9o7setihij3rfhhpgqc31qe0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246920</id>
    <revision>
      <id>1574506</id>
      <parentid>1571799</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4359" sha1="dteiipykb79dtvo6zsuwjkj1kn0fwls" xml:space="preserve">{{Infobox football match|title=یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٩|image=1959 European Cup Final match programme.jpg|caption=Match programme cover|event=[[جامی ئەورووپای ١٩٥٨-١٩٥٩]]|team1=[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]|team1association={{fbaicon|ESP|1945|size=30px}}|team1score=2|team2=[[ستێد ڕێمز|ڕێمز]]|team2association={{fbaicon|FRA|1794|size=30px}}|team2score=0|details=|date=٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩|stadium=یاریگای مەرسیدس بێنز ئەرینا|city=[[شتووتگارت ]] ئەڵمانیا|man_of_the_match1a=|man_of_the_match1atitle=|man_of_the_match1b=|man_of_the_match1btitle=|referee=|attendance=72,000|weather=|previous=[[ یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٦٠|١٩٦٠]]|next=[[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٨|١٩٥٨]]}}
'''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٩''' چوارەم یاری کۆتایی پێشبڕکێی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|جامی ئەورووپا]]  بوو، کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا ناسراوە. لەڕۆژی ٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩ لە یاریگای مەرسیدس بێنز ئەرینای شاری شتووتگارتی [[ئەڵمانیا]]، لەنێوان یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|یانەی ڕیاڵ مەدریدی]]  [[ئیسپانیا|ئیسپانی]] و ستێد ڕێمز [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لەبەردەم ٨٠ هەزار کەسدا ئەنجامدرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=1959 European Cup Final, Real Madrid captain Jose Maria Zarraga|ناونیشان=https://beyondthelastman.com/2014/05/20/real-madrid-european-final-vintage/1959-european-cup-final-real-madrid-captain-jose-maria-zarraga/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Beyond The Last Man|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Football, 8th June 1959, Stuttgart, Germany, European Cup Final, Real...|ناونیشان=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/football-8th-june-1959-stuttgart-germany-european-cup-final-news-photo/79665586|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Getty Images|زمان=en-us}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/football-8th-june-1959-stuttgart-germany-european-cup-final-news-photo/79665586 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;لە ئەنجامدا ڕیال مەدرید توانی بە ئەنجامی ٢-٠ بەسەر ستێد ڕێمزی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە و  چوارەم جامی ئەورووپای لەسەریەک بەدەستهێنا و بۆ دووەمجار لە ماوەی چوار ساڵدا لە یاری کۆتاییدا لە ڕیمزی بردەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Frankfurt's 'beautiful' 7-3 defeat by Madrid recalled {{!}} UEFA Champions League|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0211-0e88858dcdf0-9c6f275ebbea-1000--frankfurt-s-beautiful-7-3-defeat-by-madrid-recalled/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٦]] . ڕیاڵ مەدرید زاڵ بوو بەسەر یارییەکەدا، گۆڵەکانیش لەلایەن ئینریکی ماتیۆس و [[ئالفرێدۆ دی ستیفانۆ|ئەلفرێدۆ دی ستیفانۆ]] تۆمارکران.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==

* [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1958/index.html جامی ئەورووپا 1958/59 لە یوفا]
* [https://www.rsssf.org/ec/ec195859.html جامی ئەورووپا 1958/59 لە RSSSF]
* 
{{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}}
{{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|تۆپی پێ}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>dteiipykb79dtvo6zsuwjkj1kn0fwls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماددەی سێی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252494</id>
    <revision>
      <id>1574450</id>
      <parentid>1572718</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:28:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="6jnpepkvk90jbsiodzk9tb46a7t7v45" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
{{سیاسەتەکانی ئەمریکا}}
'''ماددەی سێی''' [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی]] [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دادەمەزرێنێت. لەژێر ماددەی سێدا، دەسەڵاتی دادوەری لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ھەروەھا دادگا نزمەکان کە لەلایەن [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرەوە]] دروستکراون پێکدێت. ماددەی سێ دەسەڵات دەداتە دادگاکان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کەیسەکان یان ناکۆکییەکان کە لەژێر یاسای فیدراڵیدا سەرھەڵدەدەن، ھەروەھا بوارە دیاریکراوەکانی تر. ماددەی سێ ھەروەھا خیانەتی نیشتمانی پێناسە دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6jnpepkvk90jbsiodzk9tb46a7t7v45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دادگا پیاچوونەوەکانی ئەمریکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252495</id>
    <revision>
      <id>1574303</id>
      <parentid>1574122</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2310" sha1="ko9e6znbnlb58juem7cmklkga6cspwl" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
{{سیاسەتەکانی ئەمریکا}}
'''دادگا پێداچوونەوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگا ناوەندییەکانی پێداچوونەوەن بۆ [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەوان گوێ لە تانەکانی کەیسەکان لە [[دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ھەندێک لە ئاژانسە کارگێڕییەکانی یوو ئێس دەگرن، و بڕیارەکانیان دەکرێت تانەیان لێ بدرێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. دادگاکانی پێداچوونەوە دابەشکراون بۆ ١٣ «سێرکیت».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brian Duignan, Gloria Lotha |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ١٩٩٨|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/United-States-Court-of-Appeals|سەردێڕ=United States Court of Appeals {{!}} Definition, Number, &amp; Facts {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=[[United States Department of Justice|U.S. Department of Justice]] |ناونیشان=https://www.justice.gov/usao/justice-101/federal-courts|سەردێڕ=U.S. Attorneys {{!}} Introduction To The Federal Court System {{!}} United States Department of Justice |وێبگە=Executive Office for United States Attorneys}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uscourts.gov/about-federal-courts/court-role-and-structure|سەردێڕ=Court Role and Structure |وێبگە=[[Administrative Office of the United States Courts|Administrative Office of the U.S. Courts]] on behalf of the [[Federal judiciary of the United States|Federal Judiciary]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|United States courts of appeals}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ko9e6znbnlb58juem7cmklkga6cspwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دادگای بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252496</id>
    <revision>
      <id>1574442</id>
      <parentid>1572729</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1751" sha1="eb0x5cekllybc7b5nnc1l7zrjqtl7pd" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
{{سیاسەتەکانی ئەمریکا}}
'''دادگاکانی بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگاکانی دادگاییکردنی [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی یوو ئێس]]ن. یەک دادگای بەش بۆ ھەر ناوچەیەکی دادوەریی فیدراڵی ھەیە. ھەر ناوچەیەک [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتێکی یوو ئێس]] یان بەشێک لە ویلایەتێک دەگرێتەوە. لانی کەم یەک بینای دادگای فیدراڵی لە ھەر ناوچەیەکدا ھەیە، و زۆرێک لە ناوچەکان زیاتر لە یەک دانەیان ھەیە. بڕیارەکانی دادگای بەش تانەیان لێ دەدرێت لە [[دادگا پیاچوونەوەکانی ئەمریکا|دادگای پێداچوونەوەی یوو ئێس]] بۆ ئەو سێرکیتەی کە تێیدان، جگە لە ھەندێک کەیسی تایبەتمەند کە تانەیان لێ دەدرێت لە دادگای پێداچوونەوەی یوو ئێس بۆ سێرکیتی فیدراڵی یان ڕاستەوخۆ بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یوو ئێس]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|United States district courts}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>eb0x5cekllybc7b5nnc1l7zrjqtl7pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیژنەی دادوەریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ دادگاییکردنی فرەناوچەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252501</id>
    <revision>
      <id>1574354</id>
      <parentid>1573825</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="du5l579ieii2figmrct40mvbk2s7p3n" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
{{سیاسەتەکانی ئەمریکا}}
'''لیژنەی دادوەریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ دادگاییکردنی فرەناوچەیی''' ('''جەی پی ئێم ئێڵ''' یان '''لیژنەکە''') دەستەیەکی تایبەتە لە ناو [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|سیستەمی دادگای فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]] کە بەڕێوەبردنی دادگاییکردنی فرەناوچەیی دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>du5l579ieii2figmrct40mvbk2s7p3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوردەلی (هۆز)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>268009</id>
    <revision>
      <id>1574587</id>
      <parentid>1409447</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T07:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ilamxan</username>
        <id>49152</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ilamxan پەڕەی [[کوردەیل (هۆز)]]ی گواستەوە بۆ [[کوردەلی (هۆز)]]: کوردەیل یانی کوردەکان به زمانی کوردی باشووری</comment>
      <origin>1409447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5882" sha1="ns0f3m2tcjavbt8wkkbnpypulpslfz4" xml:space="preserve">{{نوێکردنەوە}}
{{Infobox ethnic group||group=هۆزى کوردەیل (کوردەلی)|caption=&lt;small&gt;|popplace=[[دێلوڕان]]، [[سەراوباغ]]، [[ئاودانان]]، [[میمه]]، [[پەهله]]، [[قەزاى علی الغربی| علی‌الغربی]]، شیخ‌ السعد . هەروەها لە باژێڕى  ئیلام و ئەندیمشک و کرماشان و لە ئەهواز و تاران و یەزد و لە دیوى عیڕاقیش لە [[عەماره]] و بەغدا  و لە گەڕەکى کوردەیلی خانەقین.|langs=[[کوردی |شێوەزارى کوردی فەیلى]]، شێوەزارى کوردى لوڕى و جلفەى عەرەبی عیڕاقی|rels=[[شیعە]]|related=[[کوردى فیلی]]}}

'''ھۆزی کوردەیل''' ('''کوردەلی''' یان '''کوردعەلى'''{{ژێدەر پێویستە}}) یەکێکە لەو هۆزە [[کورد|کوردانەی]]   کە لە [[پارێزگای ئیلام|پارێزگای ئیلامدا]] دەژین .  ئەم هۆزە تیرەى جیاوازی هەیە کە لە شارەکانی [[شارستانی ئاودانان|ئاودانان]] و [[شارستانی دێلوڕان|دێلوڕان]]&lt;nowiki/&gt;دا دەژین . &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بەشێوزارى [[کوردەلی|کوردیی کوردەیلى]] بەشێکە لە شێوەزارى کوردیی باشوور.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتشار کتاب «دستور زبان کُردی پهله‌ای - پهلوی» در انستیتو زانست ایلام|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/26550/انتشار-کتاب-%C2«Ø¯Ø³ØªÙØ±-Ø²Ø¨Ø§Ù-Ú©ÙØ±Ø¯Û-Ù¾ÙÙÛØ§Û-Ù¾ÙÙÙÛ%C2»-Ø¯Ø±-Ø§ÙØ³ØªÛØªÙ-Ø²Ø§ÙØ³Øª-Ø§ÛÙØ§Ù/|بڵاوکەرەوە=kurdpress.com}}&lt;/ref&gt; بە مەزهەب شیعەن. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== زێدى کوردەیل ==
تا ساڵی ١٩٣٠  ئەم هۆزە لە [[شارستانی دێلوڕان|شاری دێلوڕان]] ناوچەى ( سەراو  و میمە و زەریناوا و ناوەندى قەزا ) و لە باکووری [[شارستانی ئاودانان|شاری ئاودانا]]&lt;nowiki/&gt;ندا دەژیان. بەڵام لە دواى ئەم ساڵە (١٩٣٠) تۆشمالان و گەورەى کوردەیل بەشێکى زۆرى هۆزەکەیان بنەجێ کرد لە بەشەکانی باشووری شاری ئاودانان .  دەگوترێ کە کوردەیل  بە هەمان ناو لە [[ڕۆژاوای کوردستان|کوردستانی سوریا]] و [[باکووری کوردستان|کوردستانی تورکیاش]] دەژین,  دەشێ بەشێکیان بۆ دیوى ئیلام کۆچابن. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; هەروەها لە دیوى عیڕاق بەشێکیان لە باشوورى کوردستان لە  خانەقین (گەڕەکى کوردەیل) و لە دیوى عیڕاقیش لە  شارۆچکەى وەک عەلی غەربی و  شێخ سەعدى سەر بە پارێزگای [[پارێزگای واسیت|واست و لە عەمارەو بەغدا]] دەژین. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fattah|یەکەم=Ismaïl Kamandâr|سەردێڕ=Les dialectes kurdes méridionaux|بڵاوکەرەوە=[[Acta Iranica]] 37|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2000|پەڕە=٣٢}}&lt;/ref&gt;

لە کتێبی [[شەرەفنامە|شەرەفنامەى بدلیسیدا]] (١٥٩٦) ، لە باسکردنی هۆزەکانی [[حەسکیف|حەسنکیفى باکوورى جزیرا بۆتان]] ، ناوى &quot;کوردەلی گەورە&quot; و &quot;کوردەلی بچووک&quot; هاتووە. 

== ریشەى ناوەکە ==
کوردەیل واتە کوردگەل ، پاشگرى ەیل لە شێوەزارى باشووردا بۆ جەمعە (گەل) (وەک: کورگەل : کورەیل) کەواتە کوردەیل  واتە کوردان. کەچى هەندێکى تر پێیان وایە کوردەلی بە واتای (کوردیلە) واتە کوردی بچوک  دێت و هەندێکیش پێیان وایە ئەم ناوە کورتکراوەى (کوردفەیلی)یە. هەندێکیش دەڵێن کە لە بەر پەیڕەوکارى هۆزەکە بە مەزهەبی شیعەوە ناوەکە لە کوردعەلی داتاشراوە. 

بەڵام لەو بەڵگەنامانەی کە کونسوڵی [[مەندەلی]] بەجێی هێشتوون، دەگوترێ کە ئەم هۆزە بە ناوى کورد عەلیخانی ناسراو بووە . عەلی خان، کوڕە گەورەی حەسەن خان بوو کە والی بوو و دوای مردنی باوکی عەلیخان لەگەڵ براکانی پێکەوە حوکمڕانی دەڤەرى پشتیکۆ (ئێستا [[پارێزگای ئیلام]] )یان کردووە و لە بەر ئەوەى عەلی خان فەرمانڕەوایی ئەم هۆزەی کردووە، هۆزەکە بە کوردعەلیخان ناسراوە و بە تێپەڕبوونی کات  گۆڕاوە بۆ کوردەلى. 
[[پەڕگە:XRecorder 26082024 143545.jpg|وێنۆک|بڕوانامەی لەدایکبوونی کانزای کۆن لە ١٢٨١ زەرین ئاباد، دێهلران، ئیلام]]

== دابەشبوون ==
هۆزى کوردەیل بەشێکن لە کوردانى  [[فەیلییەکان|فەیلی]] لە پشتیکۆ .  کوردى فەیلى دەبن بە دوو بەش : مەهکی و کوردەیل. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; بە گوێرەى سەرچاوەى نوێ کوردەیل چوار بەرەى مەزنن: جایروەند، مەمیەوەند و [[مەمۆسى (هۆز)|مەمۆسی]] وبەشێکی تر کە لە تیرەی سەربەخۆو غەوارەکان پێکهاتووە.

== پەراوێز ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:کوردەکانی ئێران]]
[[پۆل:فەیلى]]
[[پۆل:ئیلام]]</text>
      <sha1>ns0f3m2tcjavbt8wkkbnpypulpslfz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574590</id>
      <parentid>1574587</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T07:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ilamxan</username>
        <id>49152</id>
      </contributor>
      <origin>1574590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5835" sha1="slhbbgtk88olcc6a37o17beqb4ntpvi" xml:space="preserve">{{نوێکردنەوە}}
{{Infobox ethnic group||group=هۆزى کوردەلی|caption=&lt;small&gt;|popplace=[[دێلوڕان]]، [[سەراوباغ]]، [[ئاودانان]]، [[میمه]]، [[پەهله]]، [[قەزاى علی الغربی| علی‌الغربی]]، شیخ‌ السعد . هەروەها لە باژێڕى  ئیلام و ئەندیمشک و کرماشان و لە ئەهواز و تاران و یەزد و لە دیوى عیڕاقیش لە [[عەماره]] و بەغدا  و لە گەڕەکى کوردەیلی خانەقین.|langs=[[کوردی |شێوەزارى کوردی فەیلى]]، شێوەزارى کوردى لوڕى و جلفەى عەرەبی عیڕاقی|rels=[[شیعە]]|related=[[کوردى فیلی]]}}

ھۆزی '''کوردەلی''' (یان '''کورد''' یان '''ئاودانانی''') یەکێکە لەو هۆزە [[کورد|کوردانەی]] کە لە [[پارێزگای ئیلام|پارێزگای ئیلامدا]] دەژین. ئەم هۆزە تیرەى جیاوازی هەیە کە لە شارەکانی [[شارستانی ئاودانان|ئاودانان]] و [[شارستانی دێلوڕان|دێلوڕان]]&lt;nowiki/&gt;دا دەژین . &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بەشێوزارى [[کوردەلی|کوردیی کوردەیلى]] بەشێکە لە شێوەزارى کوردیی باشوور.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتشار کتاب «دستور زبان کُردی پهله‌ای - پهلوی» در انستیتو زانست ایلام|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/26550/انتشار-کتاب-%C2«Ø¯Ø³ØªÙØ±-Ø²Ø¨Ø§Ù-Ú©ÙØ±Ø¯Û-Ù¾ÙÙÛØ§Û-Ù¾ÙÙÙÛ%C2»-Ø¯Ø±-Ø§ÙØ³ØªÛØªÙ-Ø²Ø§ÙØ³Øª-Ø§ÛÙØ§Ù/|بڵاوکەرەوە=kurdpress.com}}&lt;/ref&gt; بە مەزهەب شیعەن. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== زێدى کوردەیل ==
تا ساڵی ١٩٣٠  ئەم هۆزە لە [[شارستانی دێلوڕان|شاری دێلوڕان]] ناوچەى ( سەراو  و میمە و زەریناوا و ناوەندى قەزا ) و لە باکووری [[شارستانی ئاودانان|شاری ئاودانا]]&lt;nowiki/&gt;ندا دەژیان. بەڵام لە دواى ئەم ساڵە (١٩٣٠) تۆشمالان و گەورەى کوردەیل بەشێکى زۆرى هۆزەکەیان بنەجێ کرد لە بەشەکانی باشووری شاری ئاودانان .  دەگوترێ کە کوردەیل  بە هەمان ناو لە [[ڕۆژاوای کوردستان|کوردستانی سوریا]] و [[باکووری کوردستان|کوردستانی تورکیاش]] دەژین,  دەشێ بەشێکیان بۆ دیوى ئیلام کۆچابن. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; هەروەها لە دیوى عیڕاق بەشێکیان لە باشوورى کوردستان لە  خانەقین (گەڕەکى کوردەیل) و لە دیوى عیڕاقیش لە  شارۆچکەى وەک عەلی غەربی و  شێخ سەعدى سەر بە پارێزگای [[پارێزگای واسیت|واست و لە عەمارەو بەغدا]] دەژین. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fattah|یەکەم=Ismaïl Kamandâr|سەردێڕ=Les dialectes kurdes méridionaux|بڵاوکەرەوە=[[Acta Iranica]] 37|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2000|پەڕە=٣٢}}&lt;/ref&gt;

لە کتێبی [[شەرەفنامە|شەرەفنامەى بدلیسیدا]] (١٥٩٦) ، لە باسکردنی هۆزەکانی [[حەسکیف|حەسنکیفى باکوورى جزیرا بۆتان]] ، ناوى &quot;کوردەلی گەورە&quot; و &quot;کوردەلی بچووک&quot; هاتووە. 

== ریشەى ناوەکە ==
کوردەیل واتە کوردگەل ، پاشگرى ەیل لە شێوەزارى باشووردا بۆ جەمعە (گەل) (وەک: کورگەل : کورەیل) کەواتە کوردەیل  واتە کوردان. کەچى هەندێکى تر پێیان وایە کوردەلی بە واتای (کوردیلە) واتە کوردی بچوک  دێت و هەندێکیش پێیان وایە ئەم ناوە کورتکراوەى (کوردفەیلی)یە. هەندێکیش دەڵێن کە لە بەر پەیڕەوکارى هۆزەکە بە مەزهەبی شیعەوە ناوەکە لە کوردعەلی داتاشراوە. 

بەڵام لەو بەڵگەنامانەی کە کونسوڵی [[مەندەلی]] بەجێی هێشتوون، دەگوترێ کە ئەم هۆزە بە ناوى کورد عەلیخانی ناسراو بووە . عەلی خان، کوڕە گەورەی حەسەن خان بوو کە والی بوو و دوای مردنی باوکی عەلیخان لەگەڵ براکانی پێکەوە حوکمڕانی دەڤەرى پشتیکۆ (ئێستا [[پارێزگای ئیلام]] )یان کردووە و لە بەر ئەوەى عەلی خان فەرمانڕەوایی ئەم هۆزەی کردووە، هۆزەکە بە کوردعەلیخان ناسراوە و بە تێپەڕبوونی کات  گۆڕاوە بۆ کوردەلى. 
[[پەڕگە:XRecorder 26082024 143545.jpg|وێنۆک|بڕوانامەی لەدایکبوونی کانزای کۆن لە ١٢٨١ زەرین ئاباد، دێهلران، ئیلام]]

== دابەشبوون ==
هۆزى کوردەیل بەشێکن لە کوردانى  [[فەیلییەکان|فەیلی]] لە پشتیکۆ .  کوردى فەیلى دەبن بە دوو بەش : مەهکی و کوردەیل. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; بە گوێرەى سەرچاوەى نوێ کوردەیل چوار بەرەى مەزنن: جایروەند، مەمیەوەند و [[مەمۆسى (هۆز)|مەمۆسی]] وبەشێکی تر کە لە تیرەی سەربەخۆو غەوارەکان پێکهاتووە.

== پەراوێز ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:کوردەکانی ئێران]]
[[پۆل:فەیلى]]
[[پۆل:ئیلام]]</text>
      <sha1>slhbbgtk88olcc6a37o17beqb4ntpvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:سەرژمێری</title>
    <ns>1</ns>
    <id>278024</id>
    <revision>
      <id>1574213</id>
      <parentid>1378961</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>حوسێن پەڕەی [[وتووێژ:سەرژمێریی دانیشتووان]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:سەرژمێری]]</comment>
      <origin>1378961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="336" sha1="tp2mdvj182l3ydtshq5une4wcn7ma9w" xml:space="preserve">== ناوی وتار ==

هەر «سەرژمێری» بەسە، «دانیشتووان»ی ناوێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ‏١٣:٥٨، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)</text>
      <sha1>tp2mdvj182l3ydtshq5une4wcn7ma9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی قاھیرە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284138</id>
    <revision>
      <id>1574520</id>
      <parentid>1570277</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3720" sha1="c37u7tqcy1b4ft1z6io0md3xum68dpy" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|بەند=Q461793}}

'''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی قاھیرە''' ({{Langx|ar|مطار القاھرة الدولی}}) ; فڕۆکەخانەی سەرەکی نێودەوڵەتی [[قاھیرە]] و گەورەترین و ''قەرەباڵغترین'' فڕۆکەخانەی میسرییە. وەک ناوەندی سەرەکی بۆ کۆمپانیای ئێڕ میسر و نیل ئێر و ھەروەھا چەندین ھێڵی ئاسمانی دیکە کاردەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.faresmatch.com/|سەردێڕ=Cheap Flights, Airline Tickets &amp; Car Rentals |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Things To Know |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wildernessexplorersafrica.com/african-safari-destinations/egypt-safari-tours-holidays/|سەردێڕ=Egypt Safari Tours &amp; Holidays |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Wilderness Explorers Africa |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/|سەردێڕ=Cairo International Airport: Major Connecting Point in Egypt|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Myholidays Blog: Your One-Stop Destination to Travel Tips, Tricks &amp; Experiences|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210731090341/https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە گەڕەکی میسری نوێ, لە باکووری ڕۆژھەڵاتی قاھیرە نزیکەی {{Convert|15|km|nmi}} لە ناوچەی بازرگانی شارەکەوە دوورە و ڕووبەرەکەی نزیکەی {{Convert|37|km2|sqmi}}. قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئەفریقایە و یەکێکە لە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە ڕووی کۆی سەرنشینەکانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008|سەردێڕ=Africa's 10 busiest airports based on passenger traffic - TRT Afrika|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Africa's 10 busiest airports based on passenger traffic|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240317234909/https://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|30em}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category-inline}}
* {{وێبگەی فەرمی|http://www.cairo-airport.com/}}
* [https://www.cairo-airport.info/ Cairo airport information]
* [http://flightaware.com/live/airport/HECA Live flight tracking] at FlightAware
* Aeronautical chart and airport information for HECA at SkyVector
* Accident history for CAI at Aviation Safety Network
{{پۆلی کۆمنز|Cairo International Airport}}
{{تووڵی دەروازە|فڕین|میسر}}

[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]
[[پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>c37u7tqcy1b4ft1z6io0md3xum68dpy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆچی گەورەی سڕبەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285098</id>
    <revision>
      <id>1574427</id>
      <parentid>1573068</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3355" sha1="l9ypek8pl6w1wjexvqc23apuqejbuff" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Databox}}زاراوەی '''کۆچی گەورەی سڕبەکان''' ({{بە سربی|Велике сеобе Срба}}) یان '''کۆچی گەورەی سڕبیا''' ئاماژەیە بۆ دوو کۆچی گەورەی سڕبەکان لە چەند ناوچەیەکی ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانەوە]] بۆ ناوچەکانی دیکە کە لەلایەن دەسەڵاتی پاشایەتی [[ھابسبۆرگ|ھابسبوورگ]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرێن، لە ماوەی سەدەی [[سەدەی ١٧یەم|حەڤدە]] و [[سەدەی ١٨یەم|ھەژدەدا]].{{Sfn|Ćirković|2004}}{{Sfn|Гавриловић|2014}}

یەکەم کۆچی گەورە لە کاتی جەنگی ھابسبوورگ و عوسمانی (١٦٨٣–١٦٩٩) بە سەرۆکایەتی ئارسنیجی سێیەم زارنۆیڤیچ، پاتریارکی [[سڕبیا]] ڕوویدا، لە ئەنجامی کشانەوەی ھابسبوورگ و گەڕاندنەوەی کۆنترۆڵی عوسمانییەکان بەسەر ناوچەکانی باشووری سڕبیا کە بە شێوەیەکی کاتی لەلایەن ھابسبوورگەکانەوە لە نێوان ساڵانی ١٦٨٨ و ١٦٩٠.{{Sfn|Ćirković|2004}}

دووەم کۆچی گەورە لە کاتی جەنگی ھابسبوورگ-عوسمانی (١٧٣٧–١٧٣٩) بە سەرۆکایەتی ئارسنیجی چوارەم جۆڤانۆڤیچ چاکاپیتای پاتریاکی سڕبیا ڕوویدا، ھەروەھا ھاوکات بوو لەگەڵ کشانەوەی ھابسبوورگ لە خاکەکانی سڕبیا کە بە [[شانشینی سڕبیا|شانشینی سڕبیا]] ناسراون لە نێوان ساڵانی ١٧١٨ و ١٧٣٩.{{Sfn|Ćirković|2004}}

ئەو جەماوەرەی کە لە کاتی کۆچی گەورەی دووەمدا لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە کۆچیان کردووە، بە ڕەچەڵەکی سڕبی دادەنرێت، لە کاتێکدا ھەموو ئەوانەی لە کاتی کۆچی گەورەی یەکەمدا کۆچیان کردووە، ڕەگەزنامەی سڕبییان ھەبووە. یەکەم کۆچی گەورە بەڵگەی یەکلاکەرەوەی بۆ چەمکەکانی [[مەسیحییەت]]ی سڕبی و [[ئۆرتۆدۆکس]] لەژێر سەرکردایەتی پاتریارکدا دابین کرد.&lt;ref name=&quot;Miller1998&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nicholas J. Miller|ناونیشان=https://books.google.com/?id=Z0Ejj8B-t_cC|سەردێڕ=Between Nation and State: Serbian Politics in Croatia Before the First World War|ڕێکەوت=15 فبراير 1998|بڵاوکەرەوە=University of Pittsburgh Pre|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٩-٧٧٢٢-٣|پەڕە=١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200619200224/https://books.google.com/books?id=Z0Ejj8B-t_cC&amp;hl=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Great Migrations of the Serbs}}
{{شریتی دەروازە|مێژوو}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>l9ypek8pl6w1wjexvqc23apuqejbuff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاشم حەسەن مەجید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286230</id>
    <revision>
      <id>1574510</id>
      <parentid>1571496</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10409" sha1="lf2w5kqwq5hrc0dv1dksqm5a4t0tha2" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ھاشم حەسەن مەجید''' (١٩٤٦ – ٢٤ شوباتی ٢٠١٥) ئەفسەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق|ھەواڵگری عێراقی]] بووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=محمد أنور|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=7AEtAQAAIAAJ&amp;q=%22ھاشم+حسن+مجید+التکریتی+-+وکیل+مخابرات%22&amp;dq=%22ھاشم+حسن+مجید+التکریتی+-+وکیل+مخابرات%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiT9a-L7p3vAhWioFwKHUCDBfoQ6AEwAHoECAAQAg|سەردێڕ=أسرار سقوط بغداد: شاھد معرکة لم تنتھ|پەڕە=١٧٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123418/https://books.google.com.sa/books?id=7AEtAQAAIAAJ&amp;q=%22ھاشم+حسن+مجید+التکریتی+-+وکیل+مخابرات%22&amp;dq=%22ھاشم+حسن+مجید+التکریتی+-+وکیل+مخابرات%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiT9a-L7p3vAhWioFwKHUCDBfoQ6AEwAHoECAAQAg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; بەڕێوەبەری گشتی دامەزراوەی [[ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق|ھێڵی ئاسمانی عێراقی]] بووە لە ساڵی ١٩٨٢،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=01 - 03 - 1982 |سەردێڕ=مدیر عام الخطوط الجویة العراقیة یعزی بوفاة ضحایا حادث الباص |ناونیشان=https://archive.org/details/Addustour1982JordanArabic/Mar%2001%201982%2C%20الدستور%20(Addustour)%2C%20%235227%2C%20Jordan%20(ar)/mode/2up?q=%22ھاشم+حسن+المجید%22 |شوێن=الأردن |بڵاوکەرەوە=الدستور |issue=5227 |پەڕە=٢٤}}&lt;/ref&gt; و ئەندامی سەرکردایەتی ناوچەیی پارتی بەعس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=طالب الحسن|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=kwctAQAAIAAJ&amp;q=%22ھاشم+حسن+المجید%22&amp;dq=%22ھاشم+حسن+المجید%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjYp_XNhp7vAhXUesAKHeDiAsoQ6AEwA3oECAEQAg|سەردێڕ=حکومة القریة: فصول من سلطة النازحین من ریف تکریت|بەرگ=ج١|پەڕە=٥٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123546/https://books.google.com.sa/books?id=kwctAQAAIAAJ&amp;q=%22ھاشم+حسن+المجید%22&amp;dq=%22ھاشم+حسن+المجید%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjYp_XNhp7vAhXUesAKHeDiAsoQ6AEwA3oECAEQAg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە [[٧ی کانوونی دووەم|٧ی ١]]ی [[١٩٨٦]] وەک پارێزگاری بابل دەستنیشانکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عبد الرضا عوض|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=olgsAQAAIAAJ&amp;dq=%22ھاشم+حسن+المجید%22&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=%22ھاشم%22|سەردێڕ=أوراق حلیة من الزمن الصعب فی القرن العشرین|پەڕە=١٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123523/https://books.google.com.sa/books?id=olgsAQAAIAAJ&amp;dq=%22ھاشم+حسن+المجید%22&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=%22ھاشم%22|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; پاشان پارێزگاری [[پارێزگای کەرکووک]] (١٩٩١)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=OzWEn8bARLkC&amp;q=%22Hashim+Hasan+alMajid+,+governor+of+al+-+Ta'mim+Governorate%22&amp;dq=%22Hashim+Hasan+alMajid+,+governor+of+al+-+Ta'mim+Governorate%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwic3sbO1J3vAhVaQEEAHU2FA14Q6AEwAHoECAAQAg|سەردێڕ=Daily Report: Near East &amp; South Asia|ڕێکەوت=1991-04|بڵاوکەرەوە=The Service|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123616/https://books.google.com.sa/books?id=OzWEn8bARLkC&amp;q=%22Hashim+Hasan+alMajid+,+governor+of+al+-+Ta'mim+Governorate%22&amp;dq=%22Hashim+Hasan+alMajid+,+governor+of+al+-+Ta'mim+Governorate%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwic3sbO1J3vAhVaQEEAHU2FA14Q6AEwAHoECAAQAg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; برای [[عەلی حەسەن ئەلمەجید|عەلی حەسەن ئەلمەجیدە]] و ئامۆزای [[سەددام حوسێن]]. باس لەوە کرا کە لە سەردەمی سەددام حوسێن بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] لە ساڵی ٢٠٠١ دەستگیر کراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=P39tAAAAMAAJ&amp;q=%22باعتقال+ھاشم+حسن+المجید%22&amp;dq=%22باعتقال+ھاشم+حسن+المجید%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjo4pb31p3vAhUNyoUKHbVxCcgQ6AEwAHoECAAQAg|سەردێڕ=al-Waṭan al-ʻArabī|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=al-Nādī al-ʻArabī bi-Dimashq.|زمان=ar|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123659/https://books.google.com.sa/books?id=P39tAAAAMAAJ&amp;q=%22باعتقال+ھاشم+حسن+المجید%22&amp;dq=%22باعتقال+ھاشم+حسن+المجید%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjo4pb31p3vAhUNyoUKHbVxCcgQ6AEwAHoECAAQAg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=qMYkAQAAIAAJ&amp;q=%22ھاشم+حسن+المجید%22&amp;dq=%22ھاشم+حسن+المجید%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiy97an0p3vAhVbURUIHTT_AM04ChDoATABegQIAhAC|سەردێڕ=Risālat al-ʻIrāq|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=al-Ḥizb al-Shuyūʻī al-ʻIrāqī, Iʻlām al-khārij|زمان=ar|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123638/https://books.google.com.sa/books?id=qMYkAQAAIAAJ&amp;q=%22ھاشم+حسن+المجید%22&amp;dq=%22ھاشم+حسن+المجید%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiy97an0p3vAhVbURUIHTT_AM04ChDoATABegQIAhAC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=Bm0uAQAAIAAJ&amp;q=%22محافظ+بابل+علی+فقد+ذکر+المرافق+المذکور%22&amp;dq=%22محافظ+بابل+علی+فقد+ذکر+المرافق+المذکور%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj7o-eK0p3vAhU5QkEAHUsWCi0Q6AEwAHoECAAQAg|سەردێڕ=المشاھد السیاسی|ڕێکەوت=2003-09|بڵاوکەرەوە=Mediaworld Services|زمان=ar|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123720/https://books.google.com.sa/books?id=Bm0uAQAAIAAJ&amp;q=%22محافظ+بابل+علی+فقد+ذکر+المرافق+المذکور%22&amp;dq=%22محافظ+بابل+علی+فقد+ذکر+المرافق+المذکور%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj7o-eK0p3vAhU5QkEAHUsWCi0Q6AEwAHoECAAQAg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; دواتر ئازاد کراوە، و دوای ئەوە لە بواری بازرگانیدا کاری کردووە. ساڵی [[٢٠٠٢| ٢٠٠٢]]&lt;nowiki/&gt;بەرپرسی کۆلێژە ئەھلییەکان بووە لە نووسینگەی بەغدای حیزبی بەعس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://kitabat.com/2016/05/29/الجھاد-الأکبر-فی-الزمن-الجمیل/|سەردێڕ=الجھاد الأکبر .. فی الزمن الجمیل ل الکاتب / ھادی حسن علیوی |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123754/https://kitabat.com/2016/05/29/الجھاد-الأکبر-فی-الزمن-الجمیل/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=کتابات |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; دوای ھاتنە ناوەوەی ھێزەکانی ئەمریکا بۆ ناو عێراق زیندانی کرا و لە [[٤ی تشرینی دووەم]]ی ٢٠٠٨ تۆمەتبار کرا، کە تێیدا ناوی بە تۆمەتی ئاوارەکردن ھات؛ و بە ناچارکردنی خێزانەکان بۆ شوێنەکانیان جێ بھێڵن، لە [[٢ی ئاب]]ی [[٢٠٠٩]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kai Ambos|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=yvG0OhGp1-QC&amp;pg=PA49&amp;dq=%22hashim+hassan+al+majid%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj-9eXV2Z3vAhUIxYUKHV4sD6MQ6AEwAXoECAYQAg#v=onepage&amp;q=%22hashim%22&amp;f=false|سەردێڕ=Treatise on International Criminal Law|ساڵ=٢٠١٣|بەرگ=Volume ١: Foundations and General Part|پەڕە=٤٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123325/https://books.google.com.sa/books?id=yvG0OhGp1-QC&amp;pg=PA49&amp;dq=%22hashim+hassan+al+majid%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj-9eXV2Z3vAhUIxYUKHV4sD6MQ6AEwAXoECAYQAg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; سزای بەسەردا سەپێندرا و سزاکەی بەسەردا سەپێندرا، و ئازادکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alhalnews.com/print.php?id=1310315913|سەردێڕ=المحکمة الجنائیە العلیا قررت اطلاق سراح 15 من قیادات النظام السابق بعد تبرئتھم من التھم المنسوبە الیھم |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307113719/http://www.alhalnews.com/print.php?id=1310315913 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.alhalnews.com}}&lt;/ref&gt; و لە [[٢٦ی نیسان]]ی [[٢٠٠٧]] میلیشیایەکی نەناسراو ھێرشی کردە سەر ماڵی ھاشم حەسەن لە قادیسیە گەڕەکێک لە شاری [[تکریت]]، و ژن و کچەکەی کوژران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thu |دوایین٢=Apr |یەکەم٢=26 |دوایین٣=2007 - 21:56 |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://www.irishexaminer.com/world/arid-30308096.html|سەردێڕ=Relatives of 'Chemical Ali' found slain |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307115330/https://www.irishexaminer.com/world/arid-30308096.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Irish Examiner |زمان=en}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>lf2w5kqwq5hrc0dv1dksqm5a4t0tha2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاج (چەمک)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288366</id>
    <revision>
      <id>1574247</id>
      <parentid>1467726</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>ئاڵوگۆڕی 2022_pattern_Tudor_Crown_(2D)_Sodacan_style.svg لەگەڵ [[File:2022_pattern_Tudor_Crown_(Sodacan_style)_2D.svg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader</comment>
      <origin>1574247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5693" sha1="au33xmvvru47bljvic2olgltedygnz8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:2022 pattern Tudor Crown (Sodacan style) 2D.svg|وێنۆک|نوێنەرایەتییەکی ھێماییی تاج، کە لەسەر ھێمای زۆرێک لە دامەزراوەکانی وڵکەکانی کۆمۆنوێلتدا ھەیە]]
'''تاج''' ({{بە ئینگلیزی|The Crown}}) چەمکێکی سیاسییە کە لە [[وڵکەی کۆمۆنوێلت|وڵکەکانی کۆمۆنوێلتدا]] بەکاردەھێنرێت، و ھاوشێوەی چەمکی [[دەوڵەت|دەوڵەتە]] لەو سیستەمە یاساییانەی کە لەژێر کاریگەریی یاسای مەدەنیی ڕۆمانیدان.&lt;ref name=&quot;Jackson 2013&quot;&gt;{{Citation |last=Jackson |first=Michael D. |title=The Crown and Canadian Federalism |year=2013 |url=https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto |access-date=20 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905140241/https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=5 September 2024 |url-status=live |publisher=Dundurn |isbn=978-1-4597-0989-8}}&lt;/ref&gt;

[[ڕێسای گشتی|یاسای گشتیی]] ئینگلیزی ھەرگیز چەمکی دەوڵەتی پەرە پێنەدا و دەسەڵاتی جێبەجێکاری باڵای لای پاشا ھێشتەوە.&lt;ref name=&quot;Jackson 2013&quot;&gt;{{Citation |last=Jackson |first=Michael D. |title=The Crown and Canadian Federalism |year=2013 |url=https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto |access-date=20 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905140241/https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=5 September 2024 |url-status=live |publisher=Dundurn |isbn=978-1-4597-0989-8}}&lt;cite class=&quot;citation cs2&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJackson2013&quot;&gt;Jackson, Michael D. (2013), [https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto ''The Crown and Canadian Federalism''], Dundurn, [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]] [[Special:BookSources/978-1-4597-0989-8|&lt;bdi&gt;978-1-4597-0989-8&lt;/bdi&gt;]], [https://web.archive.org/web/20240905140241/https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto#v=onepage&amp;q&amp;f=false archived] from the original on 5 September 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;, retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 May&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; چەمکی تاج وەک کۆمپانیایەکی تاکەکەسی لە [[شانشینی ئینگلتەرا]] پەرەی سەند وەک جیاکردنەوەی تاجی فیزیکی و موڵکی شانشین لە کەس و موڵکی تایبەتیی پاشا. لە ڕێگەی داگیرکاریی ئینگلیزی و دواتر [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانییەوە]] بڵاوبووەوە، و لە فەرھەنگی یاساییی دۆمینیۆنە بەریتانییەکاندا چەسپا. کاتێک دۆمینیۆنەکان لە ساڵانی ١٩٣٠دا کۆنترۆڵی ئیمتیازی شاھانەیان بەدەستھێنا، چەمکەکە پەرەی سەند بەجۆرێک کە 'تاج [[wiktionary:in right of|لە مافی]]' ھەر ناوچە و خاکێک بە شێوەیەکی سەربەخۆ لە ناوچە و خاکەکانی تر کاردەکات.

بەپێی ئەو چوارچێوەیەی تێیدا بەکاردێت، لەوانەیە ئاماژە بێت بە تەواوی دەوڵەت، [[دەسەڵاتی جێبەجێکار|حکومەتی جێبەجێکار]] بەتایبەتی (جا ھی ناوچەیەک بێت یان یەکێک لە پارێزگا، ویلایەت یان خاکەکانی)یان تەنھا بۆ [[وڵکەی کۆمۆنوێلت|پاشا]] و نوێنەرە ڕاستەوخۆکانیان.&lt;ref name=&quot;Jackson 2013&quot;&gt;{{Citation |last=Jackson |first=Michael D. |title=The Crown and Canadian Federalism |year=2013 |url=https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto |access-date=20 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905140241/https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=5 September 2024 |url-status=live |publisher=Dundurn |isbn=978-1-4597-0989-8}}&lt;cite class=&quot;citation cs2&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJackson2013&quot;&gt;Jackson, Michael D. (2013), [https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto ''The Crown and Canadian Federalism''], Dundurn, [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]] [[Special:BookSources/978-1-4597-0989-8|&lt;bdi&gt;978-1-4597-0989-8&lt;/bdi&gt;]], [https://web.archive.org/web/20240905140241/https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto#v=onepage&amp;q&amp;f=false archived] from the original on 5 September 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;, retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 May&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; وەک چەمکێکی سیاسی، نابێت تاج لەگەڵ ھیچ [[تاج|تاجێکی]] فیزیکیدا تێکەڵ بکرێت، وەک ئەوانەی خشڵە شاھانەییەکانی بەریتانیا.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=CharlotteDunn |ڕێکەوت=4 June 2018 |ناونیشان=https://www.royal.uk/crown-dependencies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711004012/https://www.royal.uk/crown-dependencies |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 July 2021 |ڕێکەوتی سەردان=1 September 2021 |وێبگە=The Royal Family |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:پاشایەتی]]
[[پۆل:یاسای ھاوبەش]]
[[پۆل:وڵکەی کۆمۆنوێلت]]
[[پۆل:گەلانی کۆمۆنوێلت]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]]</text>
      <sha1>au33xmvvru47bljvic2olgltedygnz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574259</id>
      <parentid>1574247</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]]، [[دەروازە:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]]، [[دەروازە:کەنەدا|کەنەدا]] و [[دەروازە:نیوزیلاند|نیوزیلاند]]</comment>
      <origin>1574259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5855" sha1="n0x6if5anzkxb3dsj7zn6e93ce1al6n" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:2022 pattern Tudor Crown (Sodacan style) 2D.svg|وێنۆک|نوێنەرایەتییەکی ھێماییی تاج، کە لەسەر ھێمای زۆرێک لە دامەزراوەکانی وڵکەکانی کۆمۆنوێلتدا ھەیە]]
'''تاج''' ({{بە ئینگلیزی|The Crown}}) چەمکێکی سیاسییە کە لە [[وڵکەی کۆمۆنوێلت|وڵکەکانی کۆمۆنوێلتدا]] بەکاردەھێنرێت، و ھاوشێوەی چەمکی [[دەوڵەت|دەوڵەتە]] لەو سیستەمە یاساییانەی کە لەژێر کاریگەریی یاسای مەدەنیی ڕۆمانیدان.&lt;ref name=&quot;Jackson 2013&quot;&gt;{{Citation |last=Jackson |first=Michael D. |title=The Crown and Canadian Federalism |year=2013 |url=https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto |access-date=20 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905140241/https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=5 September 2024 |url-status=live |publisher=Dundurn |isbn=978-1-4597-0989-8}}&lt;/ref&gt;

[[ڕێسای گشتی|یاسای گشتیی]] ئینگلیزی ھەرگیز چەمکی دەوڵەتی پەرە پێنەدا و دەسەڵاتی جێبەجێکاری باڵای لای پاشا ھێشتەوە.&lt;ref name=&quot;Jackson 2013&quot;&gt;{{Citation |last=Jackson |first=Michael D. |title=The Crown and Canadian Federalism |year=2013 |url=https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto |access-date=20 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905140241/https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=5 September 2024 |url-status=live |publisher=Dundurn |isbn=978-1-4597-0989-8}}&lt;cite class=&quot;citation cs2&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJackson2013&quot;&gt;Jackson, Michael D. (2013), [https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto ''The Crown and Canadian Federalism''], Dundurn, [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]] [[Special:BookSources/978-1-4597-0989-8|&lt;bdi&gt;978-1-4597-0989-8&lt;/bdi&gt;]], [https://web.archive.org/web/20240905140241/https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto#v=onepage&amp;q&amp;f=false archived] from the original on 5 September 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;, retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 May&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; چەمکی تاج وەک کۆمپانیایەکی تاکەکەسی لە [[شانشینی ئینگلتەرا]] پەرەی سەند وەک جیاکردنەوەی تاجی فیزیکی و موڵکی شانشین لە کەس و موڵکی تایبەتیی پاشا. لە ڕێگەی داگیرکاریی ئینگلیزی و دواتر [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانییەوە]] بڵاوبووەوە، و لە فەرھەنگی یاساییی دۆمینیۆنە بەریتانییەکاندا چەسپا. کاتێک دۆمینیۆنەکان لە ساڵانی ١٩٣٠دا کۆنترۆڵی ئیمتیازی شاھانەیان بەدەستھێنا، چەمکەکە پەرەی سەند بەجۆرێک کە 'تاج [[wiktionary:in right of|لە مافی]]' ھەر ناوچە و خاکێک بە شێوەیەکی سەربەخۆ لە ناوچە و خاکەکانی تر کاردەکات.

بەپێی ئەو چوارچێوەیەی تێیدا بەکاردێت، لەوانەیە ئاماژە بێت بە تەواوی دەوڵەت، [[دەسەڵاتی جێبەجێکار|حکومەتی جێبەجێکار]] بەتایبەتی (جا ھی ناوچەیەک بێت یان یەکێک لە پارێزگا، ویلایەت یان خاکەکانی)یان تەنھا بۆ [[وڵکەی کۆمۆنوێلت|پاشا]] و نوێنەرە ڕاستەوخۆکانیان.&lt;ref name=&quot;Jackson 2013&quot;&gt;{{Citation |last=Jackson |first=Michael D. |title=The Crown and Canadian Federalism |year=2013 |url=https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto |access-date=20 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905140241/https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=5 September 2024 |url-status=live |publisher=Dundurn |isbn=978-1-4597-0989-8}}&lt;cite class=&quot;citation cs2&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJackson2013&quot;&gt;Jackson, Michael D. (2013), [https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto ''The Crown and Canadian Federalism''], Dundurn, [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]] [[Special:BookSources/978-1-4597-0989-8|&lt;bdi&gt;978-1-4597-0989-8&lt;/bdi&gt;]], [https://web.archive.org/web/20240905140241/https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&amp;pg=Pnto#v=onepage&amp;q&amp;f=false archived] from the original on 5 September 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;, retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 May&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; وەک چەمکێکی سیاسی، نابێت تاج لەگەڵ ھیچ [[تاج|تاجێکی]] فیزیکیدا تێکەڵ بکرێت، وەک ئەوانەی خشڵە شاھانەییەکانی بەریتانیا.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=CharlotteDunn |ڕێکەوت=4 June 2018 |ناونیشان=https://www.royal.uk/crown-dependencies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711004012/https://www.royal.uk/crown-dependencies |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 July 2021 |ڕێکەوتی سەردان=1 September 2021 |وێبگە=The Royal Family |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کەنەدا|نیوزیلاند}}

[[پۆل:پاشایەتی]]
[[پۆل:یاسای ھاوبەش]]
[[پۆل:وڵکەی کۆمۆنوێلت]]
[[پۆل:گەلانی کۆمۆنوێلت]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]]</text>
      <sha1>n0x6if5anzkxb3dsj7zn6e93ce1al6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی لێزان (١٨٣٤)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288735</id>
    <revision>
      <id>1574546</id>
      <parentid>1509823</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T21:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7571" sha1="ew9ajhau5rflgqcgh1070ks4xqysu6x" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شۆڕشی میر محەممەد|شۆڕشی ڕەواندز]]، [[ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان]]|image=The gorge of the Zab in Tyari.jpg|caption=زێ لە تیاری، ١٩٢٠|date=١٨٣٤|place=کۆپروولوو، [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}}
*{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]
**{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} ھۆزەکانی [[ئامێدی]]
**{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} ھۆزی [[بەرواری]]|combatant2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[تیاری|ئاشوورییەکانی تیاری]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[مارشەمعوون ئیبراھیم]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=~گەورەتر لە ئاشوورییەکان|strength2=١،٥٠٠|strength3=|casualties1=قوڕس|casualties2=قوڕس|casualties3=|notes=|campaignbox=}}

&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;'''شەڕی لێزان''' لە ساڵی ١٨٣٤ ڕوویدا، کاتێک [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|محەممەد پاشای ڕەواندز]] ھێرشی کردە سەر [[تیاری|ئاشوورییەکانی تیاری]] لە نزیک گوندی [[پێڕستی ھۆزە ئاشوورییەکان|لێزان]]. ھەرچەندە لە ژمارەدا کەمتر بوون، بەڵام&lt;ref name=&quot;:Ross&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ross|یەکەم=Henry James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019065039-lettersfromthee/page/n95/mode/1up?view=theater|سەردێڕ=Letters from the East,|ڕێکەوت=١٩٠٢|بڵاوکەرەوە=London, J.M. Dent &amp; Co.|پەڕەکان=٦٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[ئاشوورییەکان]] بە سەرکەوتوویی دەرچوون.&lt;ref name=&quot;:Aboona&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aboona|یەکەم=Hirmis|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Zd9ynQAACAAJ|سەردێڕ=Assyrians, Kurds, and Ottomans: Intercommunal Relations on the Periphery of the Ottoman Empire|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Cambria Press|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٣٣٦-٤٧١-٠|پەڕەکان=١٧٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:Ross&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:Laurie&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Laurie|یەکەم=Thomas|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qWedPP1eakYC|سەردێڕ=Dr. Grant and the Mountain Nestorians|ڕێکەوت=١٨٥٣|بڵاوکەرەوە=Gould and Lincoln|ژپنک=|پەڕەکان=٢٦٢|زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[میرنشینی سۆران]] تووشی شکست بوو.&lt;ref name=&quot;:Aboona&quot; /&gt;

== پێشینە ==
لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا گرژییەکانی نێوان [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکانی]] [[تیاری]] و پێکھاتە [[دانیشتووانی کورد|کوردییەکانی]] دراوسێ بەشێوەیەکی بەرچاو پەرەی سەند. تیارییەکان بە پشتبەستن بە شوێنە شاخاوییە قەڵادارەکانیان، زۆرجار ھەڵیاندەکوتایە سەر قەزاکانی [[بەرواری]] و [[ئامێدی]] و بەبێ جیاوازی گوندە کوردییەکانیان [[تاڵانکردن|تاڵان دەکرد]]. لە کاتێکدا کە [[مەسیحی|ھاومەسیحییەکانی]] خۆیان بەقوربانی دا، بەڵام بە کوشتنی زۆرێک لە پیاوانی کوردیان کوشت، ھەرچەندە بە گشتی ژنانیان نەدەکوشت. ھێرشە دووبارەکانیان بووە ھۆی چۆڵکردنی گوندەکانی وەک ئۆری و دروستکردنی تاوەری چاودێری لە سەرووی بێدۆنەوە بۆ پاراستن.&lt;ref name=&quot;:Ross&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ross|یەکەم=Henry James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019065039-lettersfromthee/page/n95/mode/1up?view=theater|سەردێڕ=Letters from the East,|ڕێکەوت=١٩٠٢|بڵاوکەرەوە=London, J.M. Dent &amp; Co.|پەڕەکان=٦٣|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRoss1902&quot;&gt;Ross, Henry James (1902). [https://archive.org/details/32882019065039-lettersfromthee/page/n95/mode/1up?view=theater ''Letters from the East,'']. London, J.M. Dent &amp; Co. p.&amp;nbsp;63.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

پەرەسەندنیان لە کاتی ھەڵمەتەکانی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|بەگی ڕەواندزدا]] گەیشتە لووتکە کە لە سنووری [[ئێران|فارسەوە]] تا [[مووسڵ]] ناوچەکەیان گرتبووەوە. لە بەرامبەردا ئاشوورییەکانی تیاری ھێرشێکیان لە نزیک ئامێدی ئەنجامدا و سەری پانزدە کەسیان بڕی. بەردەوام بوون بە ڕێپێوان بە درێژاییی ٧٠ میل و گوندێکی کوردییان گەمارۆ دا و سووتاندیان.&lt;ref name=&quot;:Ross&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ross|یەکەم=Henry James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019065039-lettersfromthee/page/n95/mode/1up?view=theater|سەردێڕ=Letters from the East,|ڕێکەوت=١٩٠٢|بڵاوکەرەوە=London, J.M. Dent &amp; Co.|پەڕەکان=٦٣|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRoss1902&quot;&gt;Ross, Henry James (1902). [https://archive.org/details/32882019065039-lettersfromthee/page/n95/mode/1up?view=theater ''Letters from the East,'']. London, J.M. Dent &amp; Co. p.&amp;nbsp;63.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوای شەش ڕۆژ لە ھەڵمەتی سەرەتایی، ئاشوورییەکان جارێکی دیکە ھێرشیان کردەوە، ئەمەش وایکرد بەگی ڕەواندز ھێز لەگەڵ کوردانی ئامێدی و بەروار کۆبکاتەوە. ئەم زنجیرە ڕووداوە بووە ھۆی ڕووبەڕووبوونەوە لە گوندی لێزان لە نزیک [[زێی گەورە|ڕووباری زێی گەورە]].&lt;ref name=&quot;:Ross&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ross|یەکەم=Henry James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019065039-lettersfromthee/page/n95/mode/1up?view=theater|سەردێڕ=Letters from the East,|ڕێکەوت=١٩٠٢|بڵاوکەرەوە=London, J.M. Dent &amp; Co.|پەڕەکان=٦٣|زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRoss1902&quot;&gt;Ross, Henry James (1902). [https://archive.org/details/32882019065039-lettersfromthee/page/n95/mode/1up?view=theater ''Letters from the East,'']. London, J.M. Dent &amp; Co. p.&amp;nbsp;63.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]
[[پۆل:ئاشوورییەکان]]
[[پۆل:میرنشینی سۆران]]
[[پۆل:سۆران]]
[[پۆل:١٨٣٤]]
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان}}
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]</text>
      <sha1>ew9ajhau5rflgqcgh1070ks4xqysu6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288736</id>
    <revision>
      <id>1574547</id>
      <parentid>1494223</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T21:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3683" sha1="dnzc9vv2e9b1n412h3ggwdaytjkb9c1" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شۆڕشی میر محەممەد|شۆڕشی ڕەواندز]]، [[ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان]]|image=Sack of Jebbel Makloub.jpg|caption=جەبەل مەقلووب (چیای مەقلووب) پێش ئەوەی لەلایەن میر محەممەدەوە تاڵان بکرێ و بگیرێ|date=١٨٢٠|place=نزیک [[مووسڵ]]، [[باشووری کوردستان]]، عێراقی ئێستا|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} سۆران سەرکەوتنی بەدەستھێنا
* موڵک و ماڵی ناوچەکە و کڵێساکە بەتاڵانبردرا|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]|combatant2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[مارشەمعوون ئیبراھیم]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=نەزانراو|strength2=نەزانراو|strength3=|casualties1=نەزانراو|casualties2=زۆر قوڕس|casualties3=|notes=|campaignbox= }}

'''بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب''' لە ساڵی ١٨٢٠ تاڵانکردنێک بوو لەلایەن [[کورد]]، بە سەرۆکایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] کە [[کورد|میرێکی کورد]] بوو. ھێرشەکە لە چوارچێوەی ھەڵمەتێکی بەرفراوانتر بوو بۆ چەسپاندنی دەسەڵات و نفوزی کورد لە باکووری [[مێزۆپۆتامیا|میزۆپۆتامیا]] دژی پێکھاتە [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکانی]] ناوچەکە. ئەو بەتاڵانبردنە بووە ھۆی وێرانکارییەکی بەرفراوان و لەدەستدانی ژیان و ئاوارەبوونی زۆرێک لە [[ئاشوورییەکان]] لە گوندەکانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Laurie|یەکەم=Thomas|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=p1QBAAAAQAAJ|سەردێڕ=Dr. [A.] Grant and the mountain Nestorians|ڕێکەوت=١٨٥٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Badger|یەکەم=George Percy|ناونیشان=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|سەردێڕ=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850 ; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|دوایین٢=Neale|یەکەم٢=J. M. (John Mason)|ڕێکەوت=١٨٥٢|بڵاوکەرەوە=London : Joseph Masters|ئەوانی تر=Princeton Theological Seminary Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Layard1092&quot;&gt;Layard, Austen Henry.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]
[[پۆل:میرنشینی سۆران]]
[[پۆل:سۆران]]
[[پۆل:١٨٢٠]]
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان}}
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]</text>
      <sha1>dnzc9vv2e9b1n412h3ggwdaytjkb9c1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پردی ئاخەکان، کامبریج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289662</id>
    <revision>
      <id>1574528</id>
      <parentid>1568211</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5847" sha1="7lndu6ackeyq2r6ez1alr480bhmyeqg" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی پرد|ناوی فەرمی=پردی ئاخەکان|ناوی خۆماڵی=Bridge of Sighs|وێنە=Bridge of Sighs, St John's College, Cambridge, UK - Diliff.jpg|شرۆڤەی وێنە=پردی ئاخەکان لە کۆلێژی سانت جۆن، کامبریج.|ھەڵگرتن=پیادە (تایبەت بە کۆلێژ)|پەڕینەوە=[[ڕووباری کام]]|شوێن=کۆلێژی سانت جۆن، [[کامبریج]]، [[ئینگلتەرا]]|ئەندازیاری نەخشەسازیی=ھێنری ھچینسن|کرایەوە=١٨٣١}}

'''پردی ئاخەکان''' (بە ئینگلیزی: Bridge of Sighs) پردێکی داپۆشراوی بەناوبانگە لە شاری [[کامبریج]]، [[ئینگلتەرا]] کە بەسەر [[ڕووباری کام|ڕووباری کامدا]] درێژ دەبێتەوە. پردەکە بەشێکە لە کۆلێژی سانت جۆن لەگەڵ [[زانکۆی کامبریج]] و یەکێکە لە شوێنە گەشتیارییە ھەرە ناسراوەکانی شارەکە. پردەکە وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم تۆمار کراوە.&lt;ref name=&quot;wiki&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bridge of Sighs, Cambridge |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Bridge_of_Sighs,_Cambridge |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو و نەخشەسازیی ==
[[پەڕگە:Bridge of Sighs (Cambridge) 04.JPG|وێنۆک|ناوەوەی پردەکە کە خوێندکاران بەکاریدەھێنن.]]
پردەکە لە نێوان ساڵانی ١٨٢٧ و ١٨٣١ بەپێی نەخشەیەکی نژیاروان ھێنری ھچینسن دروست کراوە.&lt;ref name=&quot;johcam&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Bridge of Sighs {{!}} joh.cam. |ناونیشان=https://www.joh.cam.ac.uk/about-us/our-history/the-bridge-of-sighs |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; ئامانجی سەرەکیی پردەکە بەستنەوەی گۆڕەپانی سێیەم (Third Court) بوو بە گۆڕەپانی نوێی کۆلێژەکە (New Court) کە لەوبەری ڕووبارەکەوە بوو، بەبێ ئەوەی خوێندکاران پێویست بکات لە سنووری کۆلێژەکە بچنە دەرەوە. یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی پردەکە ئەوەیە کە داپۆشراوە و چەند پەنجەرەیەکی کراوەی تێدایە کە دیمەنێکی جوانی ڕووبارەکەی لێوە دیارە.&lt;ref name=&quot;wiki&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Cambridge_University,_Bridge_of_Sighs,_St._john's_College.jpg|چەپ|وێنۆک|دیزاینی ناوەوەی پردەکە و پەنجەرە کراوەکانی.]]

== ناو و ئەفسانە ==
ناوی پردەکە لە پردی ئاخەکانی شاری ڤێنیسەوە وەرگیراوە، ھەرچەندە لە ڕووی نەخشەسازییەوە ھیچ لێکچوونێکیان نییە. بەپێی باوترین چیرۆک، ناونانەکەی پەیوەندی بەو خوێندکارانەوە ھەبووە کە لە ڕێگەیاندا بۆ ھۆڵەکانی تاقیکردنەوە بەسەر پردەکەدا دەپەڕینەوە و &quot;ئاخ&quot;یان بۆ چارەنووسی ئەکادیمیی خۆیان ھەڵدەکێشا.&lt;ref name=&quot;letsgopunting&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Bridge Of Sighs {{!}} letsgopunting |ناونیشان=https://letsgopunting.co.uk/the-sights/the-bridge-of-sighs/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rutherfordspunting&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Bridge of Sighs {{!}} rutherfordspunting |ناونیشان=https://rutherfordspunting.com/bridge-of-sighs/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

یەکێک لە ئەفسانە ناسراوەکانی دیکە ئەوەیە کە گوایە شاژن [[ڤیکتۆریا (شاژن)|ڤیکتۆریا]] ئەوەندە سەرسامی ئەم پردە بووە کە بە جوانترین دیمەنی کامبریجی داناوە.&lt;ref name=&quot;wiki&quot; /&gt; ھەرچەندە ئەم چیرۆکە بە فراوانی باسی لێوە دەکرێت، بەڵام ھیچ بەڵگەیەکی مێژوویی پشتڕاستی ناکاتەوە.

== گرنگیی کولتووری ==
پردی ئاخەکان بووەتە یەکێک لە ھێما سەرەکییەکانی شاری کامبریج و شوێنێکی زۆر دڵخوازی گەشتیاران و وێنەگرانە. دیمەنە ڕۆمانسییەکەی وای کردووە ببێتە پاشخانێکی جوان بۆ وێنەگرتن. پردەکە تەنھا بۆ ئەندامانی کۆلێژی سانت جۆن کراوەیە و خەڵکی گشتی ناتوانن بچنە سەری، بەڵام باشترین دیمەنی لە ڕێگەی بەلەمەکانی سەر ڕووباری کامەوە بەدی دەکرێت.&lt;ref name=&quot;rutherfordspunting&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Lee_Kuan_Yew_and_Kwa_Geok_Choo_at_the_Bridge_of_Sighs,_1940s.png|وێنۆک|لی کوان یو، یەکەم سەرۆک وەزیرانی سەنگاپورە، لەگەڵ ھاوسەرەکەی کوا جیۆک چوو لەسەر پردەکە لە ماوەی خوێندنیاندا لە چلەکانی سەدەی بیستەم.]]
پردەکە لە چەندین فیلم و کاری ھونەریدا دەرکەوتووە و بووەتە بەشێک لە شوناسی کولتووریی [[زانکۆی کامبریج]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ئینگلتەرا|نژیاروانی|زانکۆی کامبریج|شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Bridge of Sighs (Cambridge)}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>7lndu6ackeyq2r6ez1alr480bhmyeqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاھوراھەورامی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293032</id>
    <revision>
      <id>1574522</id>
      <parentid>1569370</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11537" sha1="ihleqpiyuwk9ijhdg718ogh9bwj9r6c" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{سخ}}

{{زانیاریدانی کەسایەتی نەخشێندراو|image=[[File:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان.jpg|thumb|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]]|character_name=ئاهوراهەورامی}}

'''&lt;nowiki/&gt;'&lt;nowiki/&gt;''بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان'''''

[https://ainde.org/kurdi/index.php ناساندنی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان] بە کورتی،ئەمە وێنای جوڵانەوەیەکی سیاسی مۆدێرن دەکات کە دەیەوێت لە چوارچێوەی نەریتی باوی پارتە کوردییەکان (کە زیاتر لەسەر سۆشیالیزم و ناسیۆنالیزمی کلاسیک وەستاون) بچێتە دەرەوە و مۆدێلێکی نوێ پێشکەش بکات.
ساڵی ٢٠٢٠ دامەزراوە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵاتی کوردستان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%95%DB%86%DA%98%DA%BE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=ڕۆژھەڵاتی کوردستان - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد |ڕەوشی ناونیشان=https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%95%DB%86%DA%98%DA%BE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%95%DB%86%DA%98%DA%BE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86}}&lt;/ref&gt; 
دەکرێت لایەنە سەرەکییەکانی ئەم دیدگایە بەم شێوەیە شی بکەینەوە:
١. ئایدیۆلۆژیای چەپی نەتەوەیی
تێکەڵکردنی بیری چەپ (کە جەخت لە دادپەروەری کۆمەڵایەتی، مافی کرێکاران و چینی هەژار دەکاتەوە) لەگەڵ نەتەوەییبوون (کە پرسی ڕزگاری کوردستان و ناسنامەی کوردی بە بنەما دەگرێت). ئەمە نیشانەی ئەوەیە بزووتنەوەکە دەیەوێت هاوسەنگییەک لە نێوان &quot;مافە سیاسییەکان&quot; و &quot;مافە ئابوورییەکان&quot;دا دروست بکات.

٢. [https://ainde.org/kurdi/pages.php?id=1 ئامانجە] سیاسییەکان (فیدڕالیزم و چارەی خۆنووسین)

•	مافی چارەی خۆنووسین: وەک پرەنسیپێکی نێودەوڵەتی، بزووتنەوەکە داوای دەکات وەک مافێکی سەرەتایی گەلی کورد.

•	فیدڕالیزم بۆ ئێران: ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە بزووتنەوەکە لە ئێستادا لە چوارچێوەی سنوورە سیاسییەکانی ئێراندا کار بۆ دیموکراسییەت دەکات و پێی وایە سیستەمی فیدڕاڵی باشترین ڕێگەیە بۆ دابینکردنی مافی نەتەوە جیاوازەکان و دابەشکردنی دادپەروەرانەی دەسەڵات و سەروەت و سامان.
٣. تێڕوانینی تەکنۆکرات و تەکنۆلۆژی (خاڵی جیاکەرەوە)
ئەمە ئەو بەشەیە کە بزووتنەوەکە لە پارتەکانی دیکە جیا دەکاتەوە:

•	تەکنۆکراسی: واتە بەڕێوەبردنی وڵات لەلایەن کەسانی پسپۆڕ و شارەزا (نەک تەنیا سیاسییەکان). ئەمە نیشانەی ئەوەیە بزووتنەوەکە گرنگی بە زانست و کارایی (Efficiency) دەدات لە حوکمڕانیدا.

•	تەکنۆلۆژیا: بەکارهێنانی تەکنۆلۆژیای سەردەم بۆ گەشەپێدان. لە جیهانی ئەمڕۆدا، هێز لە زانیاری و تەکنۆلۆژیادایە، ئەم بزووتنەوەیە دەیەوێت کۆمەڵگەی کوردی بکاتە کۆمەڵگەیەکی بەرهەمهێن لەم بوارەدا.
٤. بەسیستەمکردن و پاراستنی نەوەکانی داهاتوو
بزووتنەوەکە تەنیا لە &quot;دروشمی ئازادی&quot;دا نەوەستاوە، بەڵکو دەچێتە ناو قۆناغی دامەزراوەیی (Institutionalization). مەبەست لێی ئەوەیە کە ئازادی بە تەنیا بەس نییە ئەگەر سیستەمێکی بەهێز نەبێت بیپارێزێت. بەسیستەمکردنی کۆمەڵگە واتە:

•	دابینکردنی ئاسایشی ئابووری و کۆمەڵایەتی.

•	پاراستنی نەوەکانی داهاتوو لە هەژاری، نەخوێندەواری و ناسەقامگیری سیاسی

دروستکردنی ژێرخانێکی وا کە بە گۆڕانی کەسەکان، کۆمەڵگە تووشی داڕمان نەبێت.
کورتەی پرۆژەکە:
بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان وەک &quot;بزووتنەوەیەکی عەقڵانی و پراگماتی&quot; خۆی دەناسێنێت، کە دەیەوێت لە ڕێگەی زانست، تەکنۆلۆژیا و سیستەمێکی سیاسی فیدڕاڵییەوە، نەک تەنیا کورد لە ژێر دەستەیی ڕزگار بکات، بەڵکو بیخاتە سەر شاڕێی پێشکەوتنە جیهانییەکان و داهاتوویەکی گەرەنتی کراو بۆ نەوەکانی داهاتوو بونیاد بنێت.
ستراتیژییەتی قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی؛ بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان
قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی بۆ &quot;بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان&quot; یەکێکە لە هەستیارترین و گرنگترین وێستگەکانی تەمەنی بزووتنەوەکە. ئەم قۆناغە تەنها ناساندنی ناوێک نییە، بەڵکو گۆڕینی وێنەی بزووتنەوەکەیە لە &quot;هێزێکی ناڕازی&quot;یەوە بۆ &quot;بەدیلێکی سیاسی و ئیداریی شەرعی&quot; لەسەر ئاستی ناوخۆیی، ناوچەیی و نێودەوڵەتی.
بۆ ئەوەی بزووتنەوەکە وەک هێزێکی تەکنۆکرات و خاوەن سیستەم خۆی بباتە پێشەوە، پێویستە کار لەسەر ئەم تەوەرە ستراتیژییانە بکات:
١. گۆڕینی گوتاری سیاسی: لە &quot;شۆڕشگێڕی&quot;یەوە بۆ &quot;دەوڵەتسازی&quot;
زۆربەی پارتە کوردییەکان لە ڕابردوودا وەک هێزی &quot;شەڕکەر&quot; یان &quot;گەڕیلا&quot; ناسراون. بزووتنەوەی ئایندە دەبێت ئەم وێنەیە بێنێتە دەرەوە و جەخت بکاتەوە کە:
•	پەیام بۆ جیهان: ئێمە تەنها بۆ ئازادی تێناکۆشین، بەڵکو کار بۆ چەسپاندنی سەقامگیری و گەشەپێدانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکەین لە ڕێگەی سیستەمێکی تەکنۆکراتی مۆدێرنەوە.

•	پەیام بۆ ناوخۆی ئێران: فیدڕالیزم تەنها داوایەکی نەتەوەیی کورد نییە، بەڵکو تاکە ڕێگەی عەقڵانییە بۆ ڕێگریکردن لە لێکترازان و دابینکردنی دادپەروەری بۆ هەموو نەتەوەکان.
٢. ناساندنی &quot;تەکنۆکراسی&quot; وەک خاڵی بەهێز
دیپلۆماتکارانی بزووتنەوەکە دەبێت نیشانی بدەن کە ئەم بزووتنەوەیە خاوەنی نەخشەڕێگای زانستییە، نەک تەنها دروشمی سیاسی:

•	دروستکردنی پەیوەندی لەگەڵ سەنتەرەکانی لێکۆڵینەوە (Think Tanks) لە ئەوروپا و ئەمریکا.

•	نیشاندانی پڕۆژەی &quot;حوکمڕانیی دیجیتاڵی&quot; و &quot;ئابووریی مۆدێرن&quot; بۆ ڕاکێشانی سەرنجی وەبەرهێنەرانی بیانی و ناوەندە بڕیاردەرەکان.
٣. هاوپەیمانی لەگەڵ &quot;ناوەند&quot; و &quot;نەتەوەکانی تر&quot;
بۆ ئەوەی بزووتنەوەکە وەک لایەنێکی مۆدێرن و کراوە بناسرێت، پێویستە لە قۆناغی دیپلۆماسیدا:
•	دیالۆگ لەگەڵ هێزە دیموکراتە ئێرانییەکان (فارس، ئازەری، بەلوچ و هتد) پەرە پێ بدات.

•	خۆی وەک &quot;بەرەی عەقڵانی&quot; نیشان بدات کە دەتوانێت ببێتە پردی پەیوەندی نێوان هەموو پێکهاتەکان بۆ گەیشتن بە سیستمێکی دیموکراسی.
٤. دیپلۆماسییەتی &quot;چەپی نوێ&quot; و شەرعییەتی جیهانی
وەک بزووتنەوەیەکی چەپی نەتەوەیی، دەکرێت پەیوەندییەکی بەهێز لەگەڵ پارتە سۆشیال دیموکراتەکان و سەوزەکانی ئەوروپا دروست بکرێت. جەختکردنەوە لەسەر سێ تەوەری سەرەکی:
•	دادپەروەری کۆمەڵایەتی.

•	مافەکانی ژنان.

•	پاراستنی ژینگە.
ئەم تەوەرانە شەرعییەتێکی مرۆیی و جیهانی بە بزووتنەوەکە دەبەخشن و دەرگای پەرلەمانەکانی جیهانی بۆ دەکەنەوە.
٥. دیپلۆماسیی دیجیتاڵی (Digital Diplomacy)
بزووتنەوەکە دەبێت سوود لە تەکنۆلۆژیا وەربگرێت بۆ گەیاندنی دەنگی خۆی:

•	بەکارهێنانی پلاتفۆرمە مۆدێرنەکان بۆ گەیاندنی پەیام بە نەوەی نوێ لە ناوخۆ و دەرەوە.

•	نیشاندانی وێنەیەکی &quot;سایبێری و عەقڵانی&quot; لە بزووتنەوەکە، کە جیاواز بێت لە هێزە چەکدارییە کلاسیکییەکان.
٦. لۆبیکردن بۆ &quot;مافی چارەی خۆنووسین&quot; وەک مافێکی یاسایی
پێویستە ئەم چەمکە لە &quot;دروشمێکی سیاسی&quot;یەوە بگۆڕدرێت بۆ &quot;داوایەکی یاسایی و مرۆیی&quot; لە چوارچێوەی پەیماننامە نێودەوڵەتییەکاندا، تاوەکو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی وەک پڕۆژەیەکی یاسایی مامەڵەی لەگەڵ بکات.
ئاستەنگەکان و ڕووبەڕووبوونەوەیان
لە قۆناغی ناساندندا، بزووتنەوەکە ڕووبەڕووی دوو ئاستەنگی سەرەکی دەبێتەوە:

1.	ڕکابەری پارتە کلاسیکەکان: کە ڕەنگە ئەم مۆدێلە نوێیە بە هەڕەشە ببینن.

2.	دڵنیاکردنەوەی وڵاتانی ناوچەکە: زلهێزەکان لە &quot;نائارامی&quot; دەترسن؛ بۆیە دەبێت بزووتنەوەکە بیسەلمێنێت کە پڕۆژەکەی (Sustainability) تێدایە و دەبێتە هۆی گەشەی ئابووری و سەقامگیری، نەک ئاڵۆزی زیاتر.
ئەنجام:
قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی بۆ بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان دەبێت لەسەر سێ کۆڵەکەی سەرەکی بوەستێت: (شەرعییەت، پسپۆڕی، سەقامگیری). بەم ستراتیژییەتە، بزووتنەوەکە دەتوانێت لە هێزێکی ناوخۆییەوە ببێتە ئەکتەرێکی کاریگەر و &quot;مۆدێرن&quot; کە جیهان ناچار بکات گوێی لێ بگرێت.


&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ihleqpiyuwk9ijhdg718ogh9bwj9r6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆکەی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293100</id>
    <revision>
      <id>1574535</id>
      <parentid>1565652</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2540" sha1="1v6ha9t57vdyokwn04ooy4bul7olqux" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Okey-game-yukari-konak-3.jpg|وێنۆک|یارییەکی ''ئۆکەی'' لە پارێزگای [[مێردین]]ی باکووری کوردستان]]
[[پەڕگە:Rummikub1.jpg|وێنۆک|پارستەنگ و پوولەکان کە بە شێوەیەکی باو لە ''ئۆکەی'' و ''ڕەمیکەب''دا بەکاردێن]]
'''''ئۆکەی''''' ({{IPA|tr|ˈocej}})یارییەکی لەسەر بنەمای پوولە، لە [[تورکیا]] باوە، و لە خێزانی ڕەمییە.&lt;ref name=&quot;pagat&quot;/&gt; ئامانجی یارییەکە کۆکردنەوەی خاڵە بەرامبەر یاریزانە ڕکابەرەکان بە کۆکردنەوەی گرووپە دیاریکراوەکانی پوولەکان. بەزۆری بە چوار یاریزان ئەنجام دەدرێت، بەڵام دەکرێت تەنھا بە دوو یاریزان یان سێ یاریزانیش بکرێت.&lt;ref name=&quot;pagat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.pagat.com/rummy/okey.html|سەردێڕ=Okey - tile game rules |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=pagat.com}}&lt;/ref&gt;

== ئامادەکردنی یارییەکە ==
[[پەڕگە:RummikubTiles.jpg|وێنۆک|ھەر یارییەک ١٠٤ پوولی ژمارەدار و ٢ پوولی ''جۆکەری ساختە''ی تێدایە]]
١٠٦ پوولەکە بە دەمەوخوار لەسەر مێزەکە دادەنرێن و بە باشی تێکەڵ دەکرێن. دواتر، یاریزانەکان پوولەکان بە دەمەوخوار بە گرووپی ٥ تایی ڕیز دەکەن، کە سەرجەم دەبێتە ٢١ ڕیز. ھیچ یاسایەکی دیاریکراو نییە دەربارەی ئەوەی چەند ڕیز لەبەردەم ھەر یاریزانێکدا بێت. گونجاوە لانی کەم شەش دانە لەبەردەم دابەشکاردا بێت، بەڵام ئەمە ھیچ جیاوازییەکی ڕاستەقینە بۆ یارییەکە دروست ناکات.

یەک پوول بەبێ ڕیزکردن دەمێنێتەوە و بۆ ماوەیەکی کورت لای دابەشکار دەمێنێتەوە. دابەشکار لە سەرەتادا بە ھەڕەمەکی ھەڵدەبژێردرێت و دوای ھەر خولێک بۆ لای ڕاست دەگوازرێتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>1v6ha9t57vdyokwn04ooy4bul7olqux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فڕۆکەخانەی فرانکفۆرت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293128</id>
    <revision>
      <id>1574534</id>
      <parentid>1565870</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:43:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5720" sha1="3o6ojg4xv20mbi9cmim4vk7ugmhm6bk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''فڕۆکەخانەی فرانکفورت''' ({{Langx|de|Flughafen Frankfurt Main}} {{IPA|de|ˈflu:kha:fn̩ ˈfʁaŋkfʊʁt ˈmaɪn|}}) (ئای ئەی تی ئەی: FRA، ئای سی ئەی ئۆ: EDDF) قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ئەڵمانیایە لە ڕووی ژمارەی سەرنشینانەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.internationalairportreview.com/airports/40705/frankfurt-airport-fra/|سەردێڕ=Frankfurt Airport (FRA) |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=International Airport Review |زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە لە [[فرانکفورت]]، پێنجەم گەورەترین شاری ئەڵمانیا، ھەڵکەوتووە. ناوی فەرمیی بەپێی بڵاوکراوەی زانیارییە فڕۆکەوانییەکانی ئەڵمانیا '''فڕۆکەخانەی فرانکفورت ماین'''ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://aip.dfs.de/basicifr|سەردێڕ=AIP IFR Germany |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; فڕۆکەخانەکە لەلایەن فراپۆرتەوە بەڕێوەدەبرێت و وەک ناوەندی سەرەکیی لوفتانزا خزمەت دەکات، لەوانە لوفتانزا سیتی ئێرلاینز، لوفتانزا سیتیلاین، دیسکەڤەر ئێرلاینز و لوفتانزا کارگۆ و ھەروەھا کۆندۆر و ئێرۆلۆجیک. ڕووبەری {{Convert|5683|acres|ha}} زەوی دادەپۆشێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.frankfurt-airport.com/en/travel/transfer.detail.suffix.html/article/b2b/airlines_tourism/airlines/facts-and-figures.html|سەردێڕ=Frankfurt Airport - Facts and Figures at FRA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181001183531/https://www.frankfurt-airport.com/en/travel/transfer.detail.suffix.html/article/b2b/airlines_tourism/airlines/facts-and-figures.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=www.frankfurt-airport.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و خاوەنی دوو تێرمی ناڵی سەرنشینە کە توانای نزیکەی ٦٥ ملیۆن سەرنشینیان لە ساڵێکدا ھەیە؛ چوار ڕێڕەوی فڕین؛ و دامەزراوەی بەرفراوانی لۆجستی و چاکسازی.

فڕۆکەخانەی فرانکفورت قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە ڕووی ھاتوچۆی سەرنشینانەوە لە ئەڵمانیا و ھەروەھا شەشەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە ئەورووپا لە دوای [[فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ|ئەستەمبوڵ]]، لەندەن–ھیسڕۆ، پاریس–شارل دی گۆل، فڕۆکەخانەی ئەمستردام سخیپۆڵ و فڕۆکەخانەی ئەدۆلفۆ سوارێز مەدرید–باراخاس. فڕۆکەخانەکە ھەروەھا ٢٢ەمین قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لەسەر ئاستی جیھان لە ڕووی کۆی ژمارەی سەرنشینان لە ساڵی ٢٠٢٤دا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aci.aero/Data-Centre/Monthly-Traffic-Data/Passenger-Summary/Year-to-date|سەردێڕ=One moment, please... |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160402175529/http://www.aci.aero/Data-Centre/Monthly-Traffic-Data/Passenger-Summary/Year-to-date |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; کە ٦١٬٥٦٤٬٩٥٧ سەرنشین لە ساڵی ٢٠٢٤دا فڕۆکەخانەکەیان بەکارھێناوە. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٥دا قەبارەی بارھەڵگری ٢٫٠٧٦ ملیۆن تۆن بووە و قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئەورووپایە لە ڕووی ھاتوچۆی بارەوە. {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٢}}، فڕۆکەخانەی فرانکفورت خزمەت بە ٣٣٠ شوێن لە پێنج کیشوەردا دەکات، ئەمەش دەیکاتە ئەو فڕۆکەخانەیەی کە زۆرترین ڕێڕەوی ڕاستەوخۆی لە جیھاندا ھەیە.

لای باشووری زەویی فڕۆکەخانەکە شوێنی بنکەی ئاسمانیی ڕاین-ماین بوو، کە وەک [[بنکەی ھەواییی سەربازی|بنکەیەکی ئاسمانی]] سەرەکی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٤٧ەوە تا داخستنی لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥دا خزمەتی دەکرد. کارمەندە ئەمریکییەکان گواسترانەوە بۆ بنکەی ئاسمانیی ڕامشتاین (کە لە ساڵی ٢٠٠٤ تا ٢٠٠٦ فراوانتر کرا). موڵکەکە لەلایەن فراپۆرتەوە کڕایەوە (کە ئێستا تێرمی ناڵی ٣ی تێدا دروست کراوە).

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا|فڕین}}
{{پۆلی کۆمنز|Frankfurt Airport}}

[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]]
[[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]]
[[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]]
[[پۆل:CS1 German-language sources (de)]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>3o6ojg4xv20mbi9cmim4vk7ugmhm6bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لەسێدارەدانی بەکۆمەڵ لە مووسڵی داگیرکراوی داعش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293294</id>
    <revision>
      <id>1574533</id>
      <parentid>1566852</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22882" sha1="jlaw66cy4gg9ix5c4sgzehyka3n3p44" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=Battle_of_Mosul_(2016–17).svg
}}'''لەسێدارەدانی بەکۆمەڵ لە مووسڵی داگیرکراوی دەوڵەتی ئیسلامی'''، [[مووسڵ]] کە دەکەوێتە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[عێراق]]، لە [[شەڕی ٢٠١٤ی مووسڵ|کەوتنی مووسڵ]] لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤، تاوەکو [[ڕەزمی مووسڵ (٢٠١٦–٢٠١٧)|ئازادکردنی مووسڵ]] لە ١٠ی تەممووزی ٢٠١٧ لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی]] (داعش)ەوە داگیرکرا، مووسڵ دووەم گەورەترین شاری عێراقە، و بەھۆی ئەمەشەوە یەکێک بووە لە گەورەترین بنکەکانی دەوڵەتی ئیسلامی، و دەستبەسەرداگرتنی شارەکە وەک پڕوپاگەندەی نیشاندانی ھێزی سەربازی خۆیان نیشانیانداوە. [[سوننە|ئیسلامی سوننە]] ئایینی زۆرینەی ناوچەکەیە. لەسێدارەدانی بەکۆمەڵ لە ھاووڵاتیانی مەدەنی و سەربازانی دووژمن و ئەندامانی داعش کە تۆمەتبار بوون بە تاوان، ڕووداوێکی بەردەوام بوو و لەسێدارەدانەکان لەکاتی [[ڕەزمی مووسڵ (٢٠١٦–٢٠١٧)|ھێرشی مووسڵدا]] گەیشتە لووتکە و شوێنی زۆرێک لە تاوانە جەنگییەکانی داعش بوو.

== ھێڵی کاتی ==
=== ٢٠١٤ ===
* تا ٧٥٠ زیندانی شیعە لەلایەن مەفرەزەیەکی گوللەبارانکردنەوە لە سێدارە دران، کە تەنھا ١٥ کەسیان ڕزگاریان بوو.&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/news/2014/10/30/iraq-isis-executed-hundreds-prison-inmates&lt;/ref&gt;
* ٤٠ کرێکاری کۆچبەری ھیندی لە حوزەیرانی ٢٠١٤ لە دوای [[کەوتنی مووسڵ]] لەلایەن [[داعش]]ەوە کوژران.
** وەزیری دەرەوەی [[ھیندستان]]، [[سووشما سواراج]]، پشتڕاستی کردەوە کە ئەوان لە ئازاری ٢٠١٨دا کوژراون و پاشماوەی تەرمەکانیان لەلایەن حکوومەتی ھیندستانەوە گەڕێندرانەوە.&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/india/4-years-after-they-went-missing-govt-confirms-39-indians-killed-in-iraq-by-is/articleshow/63389361.cms&lt;/ref&gt;

=== ٢٠١٥ ===
* ٦ی کانوونی دووەم: ٢٠ گەنج بەھۆی چەندین تاوانی گومانلێکراوەوە لە سێدارە دران، ھەروەھا سێ پارێزەری ژنیش لە سێدارە دران.&lt;ref&gt;https://www.iraqinews.com/iraq-war/isis-executes-5-army-members-south-mosul/&lt;/ref&gt;
* ٧ی کانوونی دووەم: پێنج ئەندامی ڕفێندراوی [[سوپای عێراق]] لە سێدارە دران، کە دوو عەقیدیان تێدابوو.&lt;ref&gt;https://nypost.com/2015/01/19/isis-executes-13-teens-for-watching-soccer/&lt;/ref&gt;
* ١٩ی کانوونی دووەم: ١٣ مێرمنداڵ بەھۆی «تەماشاکردنی یارییەکی تۆپی پێ» لە سێدارە دران، ھەروەھا دوو پیاویش لەسەر «ئەنجامدانی چالاکی ھاوڕەگەزخوازی» لە «سەرووی تاوەرێکەوە فڕێدرانە خوارەوە».&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170107044243/http://aranews.net/2015/05/isis-militants-execute-600-yezidis-northern-iraq/&lt;/ref&gt;
* ٢ی ئایار: ٦٠٠ بارمتەی ئێزدی لە سێدارە دران.&lt;ref&gt;https://www.businessinsider.com/report-isis-executed-top-mosul-official-2015-6&lt;/ref&gt;
* ٣٠ی حوزەیران: بەرپرسێکی باڵای کارگێڕی داعش بەھۆی «پلاندانان بۆ کودەتا» لە سێدارە درا.
* ١٢ی تەممووز: ١٠ ئەفسەری پێشووی سەربازی عێراق بەھۆی «تۆمەتی سیخوڕی» لە سێدارە دران.
* ھەروەھا [[ئیبراھیم سالح]]، کاندیدی پەرلەمانی عێراق، لە سێدارە درا.
* ٦ی ئاب: ١٩ ژن لە سێدارە دران بەھۆی «ڕەتکردنەوەی ئەنجامدانی سێکس لەگەڵ چەکدارەکان».
* ٩ی ئاب: نزیکەی ٢٠٠٠ کەسی مەدەنی لە سێدارە دران، دوای ئەوەی تۆمەتبار کران بەوەی «بەھۆی کارەکانیان لە پۆلیس بوونەتە ھەڵگەڕاوە».
* ٢٥ی ئەیلوول: سێ ئەکادیمیستی کۆلێژی پەروەردە لە [[زانکۆی مووسڵ]] لە سێدارە دران.
* ٣١ی تشرینی یەکەم: ڕووداو ڕای گەیاند کە ١٢ کوڕ یان زیاتر کە تەمەنیان لە نێوان ١٢ بۆ ١٦ ساڵ بووە لە سێدارە دراون دوای ئەوەی «لە کاتی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن دەستگیرکراون».
* ١٥ی کانوونی یەکەم: سێ پێشنوێژ و یەک مامۆستا لە سێدارە دران بەھۆی قەناعەتپێکردنی گەنجان بەوەی نەچنە ناو داعش.

=== ٢٠١٦ ===
* ٨ی شوبات: دەوڵەتی ئیسلامی زیاتر لە ٣٠٠ کارمەندی پۆلیس و سوپا، ھەروەھا چالاکوانانی مەدەنی لە ڕێگەی مەفرەزەیەکی گوللەبارانکردنەوە لە مووسڵ لە سێدارە دا.
* ٢٩ی ئازار: ئەندامێکی داعش سەری یەکێک لە [[پێشمەرگە]]کانی لە مووسڵ بڕی.
* ٢١ی نیسان: دەوڵەتی ئیسلامی دوو لە ئەندامانی خۆی و سێ کەسی مەدەنی لە ڕێگەی فڕێدانیان لە سەرووی باڵەخانەیەکی بەرزەوە لە ناوچەی «باب ئەلتووب» لە ناوەڕاستی مووسڵ بەھۆی «ھاوڕەگەزخوازی» لە سێدارە دا.
* ٢١ی نیسان: لایەنی کەم ٢٥٠ ژنی عێراقی لەلایەن چەکدارانی دەوڵەتی ئیسلامی لە سێدارە دران بەھۆی ئەوەی ڕەتیانکردەوە ببنە کەنیزە بۆ چەکدارەکان.
* ٢٧ی نیسان: داعش ٧ کەسی مەدەنی لەناو قەفەزی ئاسنیندا خنکاند.
* ٣ی ئایار: ١٧ کەس لە سێدارە دران بەھۆی «ڕەتکردنەوەی شەڕکردن دژی [[سوپای عێراق|ھێزەکانی عێراق]]».
* ٥ی ئایار: ٢٠٠ کەس دەستگیرکران و ٢٥ کەسیان لە سێدارە دران بەھۆی «ھەڵاتن لە شەڕەکان».
* ١١ی ئایار: پێنج کەسی مەدەنی بەھۆی «ھەڵگەڕانەوە» لە سێدارە دران.
* ١٣ی ئایار: پێنج کەس بەھۆی «سیخوڕی» لە سێدارە دران.
* ١٦ی ئایار: ژنێک و ٢٠ گەنج بەھۆی «ھەبوونی پەیوەندی نایاسایی» بە بەردبارانکردن کوژران.
* ١٨ی ئایار: ٢٥ کەس بە نیتریت [[ئەسید]] لە سێدارە دران بەھۆی «سیخوڕی» و ھۆکاری تر.
* ١ی حوزەیران: شەش پیاو لەلایەن خەلافەتەوە لە سێدارە دران بەھۆی فرۆشتنی [[جگەرە]]، و سێ گەنجیش ناچارکران کە چۆک داببەن و گوللە نرا بە پشتی سەریانەوە.
* ھەروەھا ١٣ شارەزای چەک و ئەفسەری سوپای عێراق لەلایەن داعشەوە لە سێدارە دران بەھۆی ڕەتکردنەوەی کارکردن لەگەڵیان.
* ٣ی حوزەیران: داعش ١٩ کچە ئێزدییان سووتاند دوای ئەوەی ڕەتیانکردەوە سێکس لەگەڵ ڕفێنەرەکانیان بکەن.
* ٥ی حوزەیران: ٣ کەسی مەدەنی سەریان بڕدرا؛ تۆمەتبار کرابوون بە کارکردن لەگەڵ [[حکوومەتی عێراق]] و ھێزەکانی پێشمەرگە.
* ٦ی حوزەیران: داعش ١١ کەسی مەدەنی لە سێدارە دا بەھۆی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لە ناوچەکانی ژێر کۆنترۆڵی داعش.
* ھەروەھا داعش نزیکەی ٦٥ کەسی مەدەنی لە سێدارە دا و نزیکەی ٩٠ کەسی تری لە مووسڵ دەستگیرکرد.
* ٧ی حوزەیران: ٥ ئاوارەی مەدەنی کوژران دوای ئەوەی داعش بۆمبێکی چێنراوی لە نزیکیان دانا.
* ٩ی حوزەیران: ژنێک بە تۆمەتی «[[زینا|داوێنپیسی]]» بە بەردبارانکردن کوژرا.
* ١٨ی حوزەیران: ٣ کەسی مەدەنی کە ھەڵاتبوون ڕفێندران و لەلایەن مەفرەزەکانی گوللەبارانکردنەوە لە سێدارە دران دوای ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لە داعش.
* ١٤ی تەممووز: لەسێدارەدانێکی بەکۆمەڵ لەلایەن داعشەوە ٢٢ پیاوی پۆلیس و ٥ ئەندامی پێشمەرگەی گرتەوە.
* ١٦ی تەممووز: دەوڵەتی ئیسلامی ٥ کەسی مەدەنی بە زیندوویی لەناو قەفەزێکدا سووتاند بەھۆی گوایە سیخوڕی و کارکردن لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکانی عێراق.
* ١٩ی تەممووز: ١٢ کەسی مەدەنی ناڕازی لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامییەوە گوللەباران کران و کوژران.
* لە وەڵامدا سەربازانی عێراق ٢٠ ئەندامی دەوڵەتی ئیسلامیان کوشت.
* ٢٠ی تەممووز: چەکدارانی دەوڵەتی ئیسلامی ٣٣ کەسی مەدەنییان لە نزیک گەیارە لە سێدارە دا.
* ٢٥ی تەممووز: دەوڵەتی ئیسلامی ٢٣ کەسی لە سێدارە دا بەھۆی گوایە کارکردن لەگەڵ ھێزەکانی عێراق.
* ٢٨ی تەممووز: دەوڵەتی ئیسلامی ١٤ کەسی مەدەنی لە سێدارە دا کە ھەوڵیان دەدا لە شارەکە ھەڵبێن.
* ١١ی ئاب: پیاوێک باوکی خۆی لە سێدارە دا بەھۆی یارمەتیدانی خێزانەکەی بۆ ھەڵاتن.
* ١٦ی ئاب: داعش ٦ کەسی بە بەکارھێنانی قیری تواوە لە سێدارە دا دوای ئەوەی «تۆمەتبار کران» بە ھاوکاری کردن لەگەڵ دووژمنانی داعش، ھەروەھا کەسێکی تریش بەھۆی «لەبەرکردنی جلی ژنانە» لە زنجیرەیەک لەسێدارەداندا.
* ١٧ی ئاب: داعش ٧ کەسی لە سێدارە دا بەھۆی ڕەتکردنەوەی ناردنی منداڵەکانیان بۆ ئەو قوتابخانانەی لەلایەن داعشەوە بەڕێوەدەبران.
* ٢٠ی ئاب: داعش ١٤ کەسی مەدەنی لە سێدارە دا بەھۆی گوایە ھاوکاری کردن لەگەڵ حکوومەت و ھێزەکانی پێشمەرگە.
* ٢١ی ئاب: داعش ٤ کەسی بەھۆی «ھاوڕەگەزخوازی و نێربازی» لە ڕێگەی فڕێدانیان لە باڵەخانەیەکەوە لە سێدارە دا.
* ھەروەھا ٣٠ پۆلیس لە گوندێکی ژێر کۆنترۆڵی داعش لەلایەن ھێرشبەرانەوە ئەشکەنجە دران و کوژران.
* ٢٧ی ئاب: داعش ١٥ کەسی لە سێدارە دا و بە ڤیدیۆ تۆماری کرد؛ لە نێو ئەو ١٥ کەسەدا پێنج پیاوی [[ڕۆژاوای کوردستان|کوردی ڕۆژاوا]] ھەبوون کە لەلایەن پێنج منداڵە چەکداری نەتەوە جیاوازەکانەوە گوللەباران کران.
* ٣ی ئەیلوول: دەوڵەتی ئیسلامی ١٧ ئەندامی خۆی لە سێدارە دا بەھۆی ھەڵاتن لە شەڕە تەقەیەک.
* ١٢ی ئەیلوول: ئەندامانی دەوڵەتی ئیسلامی ھەشت کەسی مەدەنییان لە ڕێگەی خنکاندنیان لەناو قەفەزێکی ئاسنیندا لە سێدارە دا.
* ١٥ی ئەیلوول: ژنێک لە [[شەرقات|شەرگات]] لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامییەوە کوژرا دوای ئەوەی بەردی گرتە ئەندامانی گرووپەکە چونکە تاکە کوڕەکەیان لەبەردەم چاویدا کوشتبوو.
* ئەو خانمە و کوڕەکەی و چەند کەسێکی تر ھەوڵیان دەدا لە شەرگات ھەڵبێن کاتێک ڕووبەڕووی چەکدارانی دەوڵەتی ئیسلامی بوونەوە.
* ٢٠ی ئەیلوول: داعش ھەموو کافێکانی [[ئینتەرنێت]]ی لە مووسڵ داخست و پێنج کارمەندی لە سێدارە دا بەھۆی گوایە کارکردن لەگەڵ ھێزەکانی عێراق، ئەمەش وەک بەشێک لە ھەوڵەکانیان بۆ بڕینی پەیوەندی ئینتەرنێت لەو ناوچانەی لە ژێر کۆنترۆڵیان دان.
* ھەروەھا ژنێکیان بە تۆمەتی «داوێنپیسی» بە بەردبارانکردن کوشت.
* دواتر شەش گەنجیان بەھۆی «پەیوەندیکردن بە توخمێکی بەرگری» بە بەکارھێنانی «ئامێری لێدانی وایەر» لە سێدارە دا.
* ھەروەھا ڤیدیۆیەک لایەنی کەم شەش کەسی پیشان دا کە لەلایەن داعشەوە لە سێدارە دەدرێن، و پیاوێکی تریش کە لەلایەن کوڕێکی گەنجەوە گوللە نرا بە سەریدا.
* ٢٤ی ئەیلوول: دەوڵەتی ئیسلامی ٢٥ کەسی مەدەنی لە سێدارە دا بەھۆی گوایە ھاوکاری کردن لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکانی عێراق.
* ٢٦ی ئەیلوول: ١١ منداڵ بەھۆی تەقینەوەیەکی نەزانراو و دەرچوونی [[گاز]] بریندار بوون.
* ١٤ی تشرینی یەکەم: دەوڵەتی ئیسلامی ٥٨ کەسی خنکاند کە گومانیان لێ دەکرا بەشدارییان لە پلانێکی ڕاپەڕین دژ بەو گرووپە کردبێت.
* ٢١ی تشرینی یەکەم: دەوڵەتی ئیسلامی سەدان پیاو و کوڕی لە مووسڵ لە سێدارە دا، لە ناوەڕاستی ھێرشێکی گەورەی ھێزەکانی عێراق بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە.
* ٢٤ی تشرینی یەکەم: دەوڵەتی ئیسلامی لایەنی کەم حەوت لە چەکدارانی خۆی لە سێدارە دا، دوای ھەڵاتنیان لە بەرەکانی شەڕ.
* ٢٥ی تشرینی یەکەم: دەوڵەتی ئیسلامی ٥٠ ئەفسەری پێشووی پۆلیسی عێراقی کوشت کە لە باڵەخانەیەک لە دەرەوەی مووسڵ دەستبەسەر کرابوون، و لە گوندی سەفینەش چەکدارەکان ١٥ کەسی مەدەنییان کوشت و تەرمەکانیان فڕێدایە ناو ڕووبارێکەوە.
* ھەروەھا ٧٠ تەرم لە ناوچەیەکی باشووری مووسڵ دۆزرانەوە.
* ٢٦ی تشرینی یەکەم: دەوڵەتی ئیسلامی ١٩٠ ئەندامی پێشووی ھێزە ئەمنییەکانی عێراقی لە سێدارە دا بەھۆی ڕەتکردنەوەی چوونە پاڵیان.
* ٤٢ کەسی تریش لە گوندێکی باشووری مووسڵ لە سێدارە دران.
* ٢٩ی تشرینی یەکەم: دەوڵەتی ئیسلامی ١٠٠ کەسی مەدەنی لە سێدارە دا بەھۆی «ھاوکاری کردن لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکان» دوای ئەوەی ٢٢ کەسی تری بەھۆی [[کارەبا]]وە بە ھەمان ھۆکار لە سێدارە دا.
* ٣١ی تشرینی یەکەم: دەوڵەتی ئیسلامی ٣٠٠ کەسی مەدەنی لە سێدارە دا بەھۆی «ھاوکاری کردن لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکان».
* دەوڵەتی ئیسلامی ھەروەھا لایەنی کەم پەنجا لە چەکدارانی خۆی لە سێدارە دا، دوای ھەڵاتنیان لە بەرەکانی شەڕ.
* ٢ی تشرینی دووەم: چەکدارانی دەوڵەتی ئیسلامی ٥٢ کەسیان لە قوتابخانەیەکی گشتی لە ڕۆژھەڵاتی شاری مووسڵ گوللەباران کرد، ڕۆژێک دوای چوونە ناوەوەی ھێزەکانی عێراق بۆ ناو شارەکە لە میحوەرە ڕۆژھەڵاتییەکەوە.
* ٨ی تشرینی دووەم: دەوڵەتی ئیسلامی لایەنی کەم ٣٠٠ کەسی مەدەنی کوشت وەک تۆڵەکردنەوە لەو کەسانەی کە ڕەتیانکردەوە شەڕ بۆ داعش بکەن.
* ١٠ی تشرینی دووەم: دەوڵەتی ئیسلامی ٣٠ کەسی مەدەنی بە کارەبا کوشت، سێ خۆکوژی لە سێدارە دا، و خێزانێکی شەش کەسیی گوللەباران کرد.
* ١١ی تشرینی دووەم: دەوڵەتی ئیسلامی ٤٠ کەسی مەدەنی لە مووسڵ لە سێدارە دا.
* دەوڵەتی ئیسلامی ھەروەھا ڕای گەیاند کە سەری شەش لە چەکدارانی خۆی بڕیوە بەھۆی ھەڵاتن لە مەیدانی جەنگ.
* دەوڵەتی ئیسلامی ٤٠ کەسی مەدەنی گوللەباران کرد و پاشان لە خاچی دان بە تۆمەتی «خیانەت»، و ٢٠ کەسی تریشی بەھۆی «دزەپێکردنی زانیاری» کوشت.
* ھەروەھا پیاوێکیان بەھۆی بەکارھێنانی [[مۆبایل]] گوللەباران کرد، و شەش کەسی مەدەنییان ھەڵواسی بەھۆی «شاردنەوەی [[سیم کارت]]».
* ١٢ی تشرینی دووەم: دەوڵەتی ئیسلامی ٦٠ کەسی مەدەنی لە سێدارە دا.
* ١٥ی تشرینی دووەم: دەوڵەتی ئیسلامی ٢١ کەسی مەدەنی لە مووسڵ کوشت کە تۆمەتبار بوون بە ھاوکاری کردن لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکانی ژێر پشتگیری [[ئەمریکا]].
* ٥ی کانوونی یەکەم: دەوڵەتی ئیسلامی ١١ کەسی لە سێدارە دا، لەوانە خێزانێکی تەواو، بەھۆی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لە ناوچەکانی ژێردەستی.
* ١٤ی کانوونی یەکەم: ٤١ کەس لە سێدارە دران، لەوانە [[ڕۆژنامەنووس]]ێک.

=== ٢٠١٧ ===
* ١٠ی شوبات: ١٢ چەکداری داعش لە ڕێگەی بڕینی سەرەوە لە سێدارە دران بەھۆی ھەوڵدانیان بۆ ھەڵاتن لە گەڕەکی «زنجەبیلی» لە ڕۆژاوای مووسڵ.
* ٦ی ئازار: چەکدارانی دەوڵەتی ئیسلامی ٤٣ کەسیان لە سێدارە دا، لەوانە ٨ ئەندامی خۆیان لە ڕۆژاوای مووسڵ.
* ٢٤ی ئازار: ئەندامانی دەوڵەتی ئیسلامی ٢٠ کەسی مەدەنییان دەستگیرکرد، لەوانە ٩ ژن، و لە سێدارەیان دان لەکاتێکدا ھەوڵیان دەدا لە ناوچەی «یەرمووک»ەوە بەرەو گەڕەکی «مووسڵی نوێ» کە تازە ڕزگارکرابوو ھەڵبێن.
* ٣٠ی ئازار: مەفرەزەیەکی گوللەبارانکردنی دەوڵەتی ئیسلامی ٢٣ کەسی مەدەنییان لە گەڕەکی «زنجیلی» لە ناوەڕاستی مووسڵ لە سێدارە دا بەھۆی ڕەتکردنەوەی چۆڵکردنی ماڵەکانیان و گواستنەوە بۆ گەڕەکەکانی تر لەگەڵ چەکدارەکاندا.
* ٤ی نیسان: چەکدارانی دەوڵەتی ئیسلامی ١٠٦ کەسی مەدەنییان لە سێدارە داوە بەھۆی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لەو ناوچانەی لە ژێر کۆنترۆڵیان دا بووە لە ڕۆژاوای مووسڵ لە ٣١ی ئازارەوە، بەپێی سەرچاوە ئەمنییەکان و گرووپێکی [[مافی مرۆڤ]].
* ٧ی نیسان: [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان]] ڕای گەیاند کە دەوڵەتی ئیسلامی ١٤٠ کەسی مەدەنییان لە سێدارە داوە کە ھەوڵیان دەدا لە ٣ و ٤ی نیسانی ٢٠١٧ لە [[مووسڵ]] ھەڵبێن.
* ٢٢ی نیسان: چەکدارانی دەوڵەتی ئیسلامی ١٥ کەسی مەدەنییان لە ڕۆژاوای مووسڵ کوشت بەھۆی ڕەتکردنەوەی ڕێگەدان بە [[نیشانەشکێن]]ەکانی [[داعش]] بۆ جێگیربوون یان دانانی [[مووشەکھاوێژ]] لەسەر ماڵەکانیان.
* ھەروەھا چەکدارەکان ٤٢ پیاویان لە مووسڵ لە سێدارە دا کە ڕەتیانکردبووەوە بچنە ناو داعش، ئەمە بەپێی وتەی سەرچاوەیەکی پەرلەمانی لە [[پارێزگای نەینەوا]].
* ٢٩ تا ٣٠ی نیسان: دەوڵەتی ئیسلامی ٥١ کەسی مەدەنییان لەو ناوچانەی لە ژێر کۆنترۆڵیان دا بوو لە گەڕەکەکانی «ئیسلاح زیرراعی» و «ڕیفاعی» لە ڕۆژاوای مووسڵ لە سێدارە دا.
* ١ی ئایار: چەکدارانی دەوڵەتی ئیسلامی دە کەسی مەدەنییان لە سێدارە دا بەھۆی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لە گەڕەکی «١٧ی تەممووز»، کە لەژێر کۆنترۆڵیان دا بوو لە ڕۆژاوای مووسڵ.
* ١٤ی ئایار: دیدەبانی عێراقی بۆ مافەکانی مرۆڤ ڕای گەیاند کە چەکدارانی داعش ٦٤ کەسی مەدەنییان کوشتووە، لەوانە ژن و منداڵ، کە ھەوڵیان دەدا لە شەڕەکانی ڕۆژاوای مووسڵ ھەڵبێن.
* ٢٣ی ئایار: حەوت ئەندامی داعش لە سێدارە دران بەھۆی ھەوڵدانیان بۆ ھەڵاتن لە بەرەکانی شەڕ لە ناوچەکانی «مەکاوی» و «شیفا» لە ناوەڕاستی مووسڵ.
* ٢٤ی ئایار: چەکدارەکان ١٣ کەسی مەدەنی عێراقییان لە خاڵی پەڕینەوەی «سەرەخانە» لە ناوەڕاستی مووسڵ لە سێدارە دا بەھۆی ھەوڵدانیان بۆ ھەڵاتن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦\ ٢٨ی ڕەشەمەی ٢٧٢٥}}
{{تد|عێراق|پارێزگای نەینەوا|دەیەی ٢٠١٠}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>jlaw66cy4gg9ix5c4sgzehyka3n3p44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293322</id>
    <revision>
      <id>1574521</id>
      <parentid>1570102</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15713" sha1="qa4im2fwxxzg751p7sajs13w8ys9v3k" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Ap_bio_drawing.jpg|وێنۆک|کاریگەریی پەرەسەندنی مرۆڤ لەسەر سیستمە ژینگەیییەکان، کە تێیدا تیشک دەخاتە سەر ئەوەی چۆن پیشەسازی و دارستانبڕین بۆ پەرەپێدانی شارەکان دەبێتە ھۆی لەدەستدانی بەرچاوی نیشتەجێگە و دابەزینێکی توندی ژمارەی باڵندەکان.]]
'''کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە''' (یان '''کاریگەریی ژینگەیی مرۆڤکرد''') ئاماژەیە بۆ گۆڕانکارییەکانی ناو [[ژینگەی سروشتی|ژینگە بایۆفیزیایییەکان]]&lt;ref name=&quot;CSSR2017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Climate Science Special Report – Fourth National Climate Assessment (NCA4)|vauthors=Wuebbles DJ, Fahey DW, Hibbard KA, DeAngelo B, Doherty S, Hayhoe K, Horton R, Kossin JP, Taylor PC, Waple AM, Weaver CP|بڵاوکەرەوە=U.S. Global Change Research Program|ساڵ=٢٠١٧|veditors=Wuebbles DJ, Fahey DW, Hibbard KA, Dokken DJ, Stewart BC, Maycock TK|بەرگ=I|شوێن=Washington, DC|پەڕەکان=١٢–٣٤|chapter=Executive Summary|doi=10.7930/J0DJ5CTG|doi-broken-date=4 January 2026|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; و سیستمە ژینگەیییەکان، [[زیندەفرەجۆری]]، و [[سەرچاوەی سروشتی|سەرچاوە سروشتییەکان]] کە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن [[مرۆڤ|مرۆڤەکانەوە]] دروست دەبن. دەستکاریکردنی ژینگە بۆ گونجاندن لەگەڵ پێداویستییەکانی کۆمەڵگە (وەک لە ژینگەی دروستکراودا) دەبێتە ھۆی کاریگەریی توند&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Stockton |یەکەم=Nick |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Biggest Threat to the Earth? We Have Too Many Kids |ناونیشان=https://www.wired.com/2015/04/biggest-threat-earth-many-kids/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Wired.com]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191218185510/https://www.wired.com/2015/04/biggest-threat-earth-many-kids/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ripple |یەکەم=William J. |بەستەری نووسەر=William J. Ripple |دوایین٢=Wolf |یەکەم٢=Christopher |دوایین٣=Newsome |یەکەم٣=Thomas m. |دوایین٤=Barnard |یەکەم٤=Phoebe |دوایین٥=Moomaw |یەکەم٥=William r. |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=World Scientists' Warning of a Climate Emergency |ناونیشان=https://academic.oup.com/bioscience/advance-article/doi/10.1093/biosci/biz088/5610806 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[BioScience]] |doi=10.1093/biosci/biz088 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200103103553/https://academic.oup.com/bioscience/advance-article/doi/10.1093/biosci/biz088/5610806 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=Still increasing by roughly 80 million people per year, or more than 200,000 per day (figure 1a–b), the world population must be stabilized—and, ideally, gradually reduced—within a framework that ensures social integrity. There are proven and effective policies that strengthen human rights while lowering fertility rates and lessening the impacts of population growth on GHG emissions and biodiversity loss. These policies make family-planning services available to all people, remove barriers to their access and achieve full gender equity, including primary and secondary education as a global norm for all, especially girls and young women (Bongaarts and O'Neill 2018). |hdl-access=free |article-number=biz088}}&lt;/ref&gt; لەوانە [[گۆڕانی ئاووھەوا|گەرمبوونی جیھانی]]،&lt;ref name=&quot;CSSR2017&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cook |یەکەم=John |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Consensus on consensus: a synthesis of consensus estimates on human-caused global warming |journal=[[Environmental Research Letters]] |بەرگ=١١|issue=4 |bibcode=2016ERL....11d8002C |doi=10.1088/1748-9326/11/4/048002 |وتەگێڕانەوە=The consensus that humans are causing recent global warming is shared by 90%–100% of publishing climate scientists according to six independent studies |doi-access=free |hdl-access=free |article-number=048002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Lenton |یەکەم=Timothy m. |دوایین٢=Xu |یەکەم٢=Chi |دوایین٣=Abrams |یەکەم٣=Jesse f. |دوایین٤=Ghadiali |یەکەم٤=Ashish |دوایین٥=Loriani |یەکەم٥=Sina |دوایین٦=Sakschewski |یەکەم٦=Boris |دوایین٧=Zimm |یەکەم٧=Caroline |دوایین٨=Ebi |یەکەم٨=Kristie l. |دوایین٩=Dunn |یەکەم٩=Robert r. |دوایین١٠=Svenning |یەکەم١٠=Jens-Christian |دوایین١١=Scheffer |یەکەم١١=Marten |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=Quantifying the human cost of global warming |journal=[[Nature Sustainability]] |بەرگ=٦|issue=10 |پەڕەکان=١٢٣٧–١٢٤٧|bibcode=2023NatSu...6.1237L |doi=10.1038/s41893-023-01132-6 |doi-access=free |hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; تێکچوونی ژینگە&lt;ref name=&quot;CSSR2017&quot;/&gt; (وەک ترشبوونی ئۆقیانووسەکان&lt;ref name=&quot;CSSR2017&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.epa.gov/sites/production/files/signpost/cc.html|سەردێڕ=Help finding information {{!}} US EPA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623075211/https://www3.epa.gov/climatechange//kids/impacts/signs/acidity.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Epa.gov]] |وتەگێڕانەوە=Carbon dioxide is added to the atmosphere whenever people burn fossil fuels. Oceans play an important role in keeping the Earth's carbon cycle in balance. As the amount of carbon dioxide in the atmosphere rises, the oceans absorb a lot of it. In the ocean, carbon dioxide reacts with seawater to form carbonic acid. This causes the acidity of seawater to increase.}}&lt;/ref&gt;)، لەناوچوونی بەکۆمەڵ و لەدەستدانی زیندەفرەجۆری،&lt;ref&gt;Leakey, Richard and Roger Lewin, 1996, ''The Sixth Extinction: Patterns of Life and the Future of Humankind'', Anchor, {{ISBN|0-385-46809-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ceballos |یەکەم=Gerardo |دوایین٢=Ehrlich |یەکەم٢=Paul r. |بەستەری نووسەر٢=Paul Ehrlich |دوایین٣=Barnosky |یەکەم٣=Anthony d. |بەستەری نووسەر٣=Anthony David Barnosky |دوایین٤=Garcia |یەکەم٤=Andrés |دوایین٥=Pringle |یەکەم٥=Robert m. |دوایین٦=Palmer |یەکەم٦=Todd m. |ساڵ=٢٠١٥|سەردێڕ=Accelerated modern human–induced species losses: Entering the sixth mass extinction |journal=[[Science Advances]] |بەرگ=١|issue=5 |bibcode=2015SciA....1E0253C |doi=10.1126/sciadv.1400253 |pmc=٤٦٤٠٦٠٦|pmid=٢٦٦٠١١٩٥|article-number=e1400253}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Pimm |یەکەم=S. l. |دوایین٢=Jenkins |یەکەم٢=C. n. |دوایین٣=Abell |یەکەم٣=R. |دوایین٤=Brooks |یەکەم٤=T. m. |دوایین٥=Gittleman |یەکەم٥=J. l. |دوایین٦=Joppa |یەکەم٦=L. n. |دوایین٧=Raven |یەکەم٧=P. h. |دوایین٨=Roberts |یەکەم٨=C. m. |دوایین٩=Sexton |یەکەم٩=J. o. |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=The biodiversity of species and their rates of extinction, distribution, and protection |journal=Science |بەرگ=٣٤٤|issue=6187 |doi=10.1126/science.1246752 |pmid=٢٤٨٧٦٥٠١|وتەگێڕانەوە=The overarching driver of species extinction is human population growth and increasing per capita consumption. |article-number=1246752}}&lt;/ref&gt; قەیرانی ئیکۆلۆژی، و داڕمانی ئیکۆلۆژی. ھەندێک لە چالاکییەکانی مرۆڤ کە دەبنە ھۆی زیان گەیاندن (بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ) بە ژینگە لەسەر ئاستی جیھانی بریتین لە [[گەشەی دانیشتووان]]،&lt;ref name=&quot;Crist2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Crist |یەکەم=Eileen |دوایین٢=Ripple |یەکەم٢=William j. |دوایین٣=Ehrlich |یەکەم٣=Paul r. |دوایین٤=Rees |یەکەم٤=William e. |دوایین٥=Wolf |یەکەم٥=Christopher |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Scientists' warning on population |ناونیشان=https://scientistswarning.forestry.oregonstate.edu/sites/default/files/Crist2022.pdf |journal=Science of the Total Environment |بەرگ=٨٤٥|bibcode=2022ScTEn.84557166C |doi=10.1016/j.scitotenv.2022.157166 |pmid=٣٥٨٠٣٤٢٨|article-number=157166}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Perkins |یەکەم=Sid |ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=The best way to reduce your carbon footprint is one the government isn't telling you about |journal=Science |doi=10.1126/science.aan7083}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nordström |یەکەم=Jonas |دوایین٢=Shogren |یەکەم٢=Jason f. |دوایین٣=Thunström |یەکەم٣=Linda |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Do parents counter-balance the carbon emissions of their children? |journal=[[PLOS One]] |بەرگ=١٥|issue=4 |bibcode=2020PLoSO..1531105N |doi=10.1371/journal.pone.0231105 |pmc=٧١٥٩١٨٩|pmid=٣٢٢٩٤٠٩٨|وتەگێڕانەوە=It is well understood that adding to the population increases {{CO2}} emissions. |doi-access=free |article-number=e0231105}}&lt;/ref&gt; سیاسەتە ئابوورییە [[نیۆلیبراڵیزم|نیۆلیبراڵییەکان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Harvey|یەکەم=David|ناونیشان=https://global.oup.com/academic/product/a-brief-history-of-neoliberalism-9780199283279?cc=us&amp;lang=en&amp;|سەردێڕ=A Brief History of Neoliberalism|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٢٨٣٢٧-٩|پەڕە=١٧٣|بەستەری نووسەر=David Harvey (geographer)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rees |یەکەم=William e. |بەستەری نووسەر=William E. Rees |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Ecological economics for humanity's plague phase |ناونیشان=https://mahb.stanford.edu/wp-content/uploads/2019/11/EE-Rees-2020.pdf |journal=[[Ecological Economics (journal)|Ecological Economics]] |بەرگ=١٦٩|bibcode=2020EcoEc.16906519R |doi=10.1016/j.ecolecon.2019.106519 |وتەگێڕانەوە=the neoliberal paradigm contributes significantly to planetary unraveling. Neoliberal thinking treats the economy and the ecosphere as separate independent systems and essentially ignores the latter. |article-number=106519}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Jones |یەکەم=Ellie-Anne |دوایین٢=Stafford |یەکەم٢=Rick |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Neoliberalism and the Environment: Are We Aware of Appropriate Action to Save the Planet and Do We Think We Are Doing Enough? |journal=[[Earth (journal)|Earth]] |بەرگ=٢|issue=2 |پەڕەکان=٣٣١–٣٣٩|bibcode=2021Earth...2..331J |doi=10.3390/earth2020019 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; و [[گەشەی ئابووری]]ی خێرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cafaro |یەکەم=Philip |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Reducing Human Numbers and the Size of our Economies is Necessary to Avoid a Mass Extinction and Share Earth Justly with Other Species |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/359182950 |journal=Philosophia |بەرگ=٥٠|issue=5 |پەڕەکان=٢٢٦٣–٢٢٨٢|doi=10.1007/s11406-022-00497-w |وتەگێڕانەوە=Conservation biologists agree that humanity is on the verge of causing a mass extinction and that its primary driver is our immense and rapidly expanding global economy.}}&lt;/ref&gt; بەکاربردنی لەڕادەبەدەر، چەوساندنەوەی لەڕادەبەدەر، [[پیسبوونی ژینگە|پیسبوون]]، و دارستانبڕین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Badri |یەکەم=Adarsh |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Feeling for the Anthropocene: affective relations and ecological activism in the global South |ناونیشان=https://academic.oup.com/ia/article/100/2/731/7596599 |journal=International Affairs |زمان=en |بەرگ=١٠٠|issue=2 |پەڕەکان=٧٣١–٧٤٩|doi=10.1093/ia/iiae010 |issn=0020-5850}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لە کێشەکان، لەوانە گەرمبوونی جیھانی و لەدەستدانی زیندەفرەجۆری، وەک مەترسیی کارەساتبار بۆ مانەوەی ڕەگەزی مرۆڤ پێشنیار کراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://scripps.ucsd.edu/news/new-climate-risk-classification-created-account-potential-existential-threats|سەردێڕ=New Climate Risk Classification Created to Account for Potential &quot;Existential&quot; Threats {{!}} Scripps Institution of Oceanography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170915210037/https://scripps.ucsd.edu/news/new-climate-risk-classification-created-account-potential-existential-threats |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Scripps Institution of Oceanography]] |وتەگێڕانەوە=A new study evaluating models of future climate scenarios has led to the creation of the new risk categories &quot;catastrophic&quot; and &quot;unknown&quot; to characterize the range of threats posed by rapid global warming. Researchers propose that unknown risks imply existential threats to the survival of humanity.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Torres |یەکەم=Phil |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://thebulletin.org/biodiversity-loss-existential-risk-comparable-climate-change9329|سەردێڕ=Biodiversity loss: An existential risk comparable to climate change |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160413235655/https://thebulletin.org/biodiversity-loss-existential-risk-comparable-climate-change9329 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Thebulletin.org]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Environmental impact}}
{{شریتی دەروازە|ژینناسی}}

[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qa4im2fwxxzg751p7sajs13w8ys9v3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پێرل ھاربەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293343</id>
    <revision>
      <id>1574531</id>
      <parentid>1567196</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8686" sha1="r212qudou0l5omenuogi5yupm7mv9pk" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''پێرل ھاربەر''' [[بەندەر]] و بنکەیەکی سەربازییە، وەک بارەگای کەشتیگەلی [[ئەمریکا]]ی [[زەریای ھێمن]] کاردەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Steve Almasy, CNN |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.cnn.com/2016/02/18/us/hawaii-helicopter-crash/index.html|سەردێڕ=Pearl Harbor helicopter crash: 1 critically injured, four others hospitalized |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619202344/http://www.cnn.com/2016/02/18/us/hawaii-helicopter-crash/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ito |یەکەم=Shingo |ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.atimes.com/article/jobs-japanese-participant-remembers-pearl-harbor/|سەردێڕ=atimes.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190101133808/http://www.atimes.com/article/jobs-japanese-participant-remembers-pearl-harbor// |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=www.atimes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان={{NHLS url|سەردێڕ=BCL6 Protein Expression Identifies Cases without BCL6 Gene Rearrangement in Non-Germinal Centre Diffuse Large B- Cell Lymphoma Cases|id=66000940|photos=y}} |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢|وێبگە=Photographs |format=pdf}}&lt;/ref&gt; دەکەوێتە باشووری [[ئۆواھوو]] کە یەکێکە لە دوورگەکانی [[ھاوایی]]. بەناوبانگە بەوەی کە بووەتە ئامانجی [[ھێرش بۆ سەر پێرل ھاربەر|ھێرشێکی لەناکاو]] لە [[٧ی کانوونی یەکەم]]ی ١٩٤١ لەلایەن [[ژاپۆن|ژاپۆنەوە]]، بەھۆی ئەو گەمارۆ ئابوورییەی لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکاوە]] سەپێنرا. ئەم ھێرشە بووە ھۆی بەشداری چالاکانەی ئەمریکا لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمدا]]. ھەرچەندە ئەمریکا بە فەرمی بێلایەنی خۆی ڕاگەیاند، بەڵام ھەر لە سەرەتاوە بەشداری لە شەڕەکەدا کرد بە پێشکەشکردنی پشتیوانی و پێداویستی بۆ ئەو وڵاتانەی کە ڕووبەڕووی [[وڵاتانی تەوەر|زلھێزەکانی تەوەر]] بوونەتەوە لە ھەوڵێکدا بۆ سنووردارکردنی فراوانبوونی ژاپۆن. پێرل ھاربەر بەھۆی قەبارەی فراوانی و شوێنی دەریایی پارێزراوی سروشتی بە یەکێک لە بەندەرەکانی دەریایی سەرنجڕاکێش لە جیھاندا دادەنرێت. بەھۆی یەکگرتنی دوو دەریاچەی ڕووباری پێرل ھاربەر لەسەر ئاوێکی کەشتیوانی کە لە ٢٦ کیلۆمەتر دووجا زیاترە پێکھاتووە، و سێ نیمچە دەریاچەی تێدایە کە دەریاچەیەکن کەناراوەکانیان نزیکەی بە تەواوی بە وشکانی دەورەدراوە، ناوی بەندەرەکە لەو [[گوێچکەماسی]]یانە وەرگیراوە کە ڕۆژێک لە ئاوەکانیدا گەشەیان کردووە.

== مێژوو ==
پێرل ھاربەر لە بنەڕەتدا [[کەنداو]]ێکی تەنک و بەرفراوان بوو کە لەلایەن ھاوایییەکانەوە ناوی «وای مۆمی» (بە واتای «ئاوەکانی [[مرواری]]»)یان «پوولۆا» (بە واتای «گردی درێژ») بوو. لە ئەفسانەکانی ھاواییدا، پوولۆا وەک ماڵی خوداوەندی [[قرش]]، «کائاھوپاھۆ»، و براکەی (یان کوڕەکەی)، «کاھیئوکا»، سەیر دەکرا. بەپێی نەریت، «کیاونووی»، سەرۆکی ھۆزە بەھێزەکانی ئێوا، بەوە ناسراوە کە کەناڵێکی شیاوی کەشتیڕانی لە نزیک خوێخانەکانی ئێستای پوولۆا ھەڵکەندووە، کە لەو ڕێگەیەوە دەمەوڕووبارەکەی کە بە «ڕووباری مرواری» ناسراوە، بۆ کەشتیڕانی گونجاو کردووە. ئەگەر زیادەڕۆیییە ئەفسانەیییەکان لەبەرچاو بگرین، دەمەوڕووبارەکە پێشتر دەرچەیەکی ئاوی ھەبووە لەو شوێنەی ئێستا؛ بەڵام بە شێوەیەکی گشتی کیاونووی بەوە دادەنرێت کە دەرچەکەی فراوانتر و قووڵتر کردووەتەوە.&lt;ref&gt;https://home.nps.gov/perl/learn/historyculture/places.htm&lt;/ref&gt;

=== بوونی ھێزی دەریایی (١٨٩٩–ئێستا) ===
دوابەدوای ڕووخانی پادشایەتی ھاوایی، [[ھێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٨٩٩دا بنکەیەکی لەسەر دوورگەکە دامەزراند. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤١، بنکەکە لەلایەن فڕۆکەکان و ژێرئاوگەڕە بچووکەکانی ھێزی دەریایی [[ئیمپراتۆریەتیی ژاپۆن]]ەوە ھێرشی کرایە سەر، ئەمەش بووە ھۆی چوونی [[ئەمریکا]] بۆ ناو [[جەنگی جیھانیی دووەم]]. ھیچ پلانێکی مانادار بۆ بەرگری ئاسمانی ھاوایی لە ئارادا نەبوو، چونکە فەرماندە ئەمریکییەکان وایان دەزانی ژاپۆنییەکان ھێرش دەکەنە سەر دوورگەی «وێک»یان [[فلیپین]]، ھەروەھا ھیچ تێگەیشتنێکیان بۆ توانا و بەکارھێنانی دروستی ھێزی ئاسمانی نەبوو. وەک ئەوەی ڕوویدا، ئەگەر سوپای [[دەریایی پاسیفیک]] بەپێی ھۆشدارییەکانی جەنگ کاری بکردایە، بێگومان لە ٧ی کانوونی یەکەمدا لە دەریادا دەبوو، کە لەوێدا کەشتییە گەورەکان لە ناو ئاوە قووڵەکاندا نوقم دەبوون و ڕزگارکردنیان مەحاڵ دەبوو. ماوەیەکی کورت دوای ھێرشە کتوپڕ و وێرانکەرەکەی ژاپۆن بۆ سەر پێرل ھاربەر، دوو فەرماندەی سەربازی ئەمریکی، [[سەردار]] «واڵتەر شۆرت» و [[دەریاوان]] «ھەزبەند کیمێڵ»، پلە سەربازییەکانیان لێ سەندرایەوە و پلەیان دابەزێنرا. دواتر ئەو دوو فەرماندە ئەمریکییە ھەوڵیان دا ناوبانگ و پلە باڵاکانیان بۆ بگەڕێندرێتەوە.&lt;ref&gt;Smith, Dale (1997). &quot;Pearl Harbor: A lesson in air power&quot;. Air Power History. 44 (1): 46–53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Remember Pearl Harbor&quot;. Christian Science Monitor: 2. January 6, 1996.&lt;/ref&gt;

=== دوای جەنگی جیھانیی دووەم ===
لە بەدرێژایی ساڵان، پێرل ھاربەر وەک بنکەیەکی سەرەکی بۆ ھێزی دەریایی پاسیفیکی ئەمریکا دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]] مایەوە، لەگەڵ بنکەی دەریایی [[سان دیێگۆ]]. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ھێزی دەریایی و ھێزی ئاسمانی دوو بنکەی نزیک لە یەکتریان یەکخست؛ پێرل ھاربەر چووە پاڵ بنکەی ئاسمانی ھیکام بۆ دروستکردنی «بنکەی ھاوبەشی پێرل ھاربەر-ھیکام».

لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٦دا، شینزۆ ئابێ، سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن، سەردانێکی ھاوبەشی لەگەڵ [[باراک ئۆباما]]، سەرۆککۆماری [[ئەمریکا]] بۆ پێرل ھاربەر ئەنجام دا. ئەم گەشتە ھاوکات بوو لەگەڵ ٧٥ەمین ساڵیادی ھێرشەکە و یەکەم سەردانی فەرمی سەرکردەیەکی ژاپۆنی بوو کە لەسەر دەسەڵات بێت.&lt;ref&gt;https://asiatimes.com/article/jobs-japanese-participant-remembers-pearl-harbor/&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Pearl Harbor}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>r212qudou0l5omenuogi5yupm7mv9pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گوێچکەماسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293344</id>
    <revision>
      <id>1574530</id>
      <parentid>1567233</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1744" sha1="t48lqgti9kty9v6c1d49kfcxigimzvb" xml:space="preserve">{{Databox}}'''گوێچکەماسی''' &lt;ref&gt;{{Cite Q|Q125605472}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite Q|Q113643886}}&lt;/ref&gt;  جۆرێکە لە [[سەدەف]]ی [[ئاو|ئاوی]] سەر بە پۆلی مۆلۆسکا. لە [[ئۆقیانووس|زەریاکان]] و ناوچە کەنارییەکان لە کەشوھەوای مامناوەند یان گەرمدا دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nell J. A. |ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Farming triploid oysters |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_aquaculture_2002-07-31_210_1-4/page/n74 |journal=Aquaculture |بەرگ=٢١٠|پەڕەکان=٦٩–٨٨|doi=10.1016/S0044-8486(01)00861-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kurlansky|یەکەم=Mark|ناونیشان=https://archive.org/details/bigoysternewyork00kurl|سەردێڕ=[[The Big Oyster: History on the Half Shell]].|بڵاوکەرەوە=Ballantine Books|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٤٥-٤٧٦٣٨-٨|شوێن=New York|بەستەری نووسەر=Mark Kurlansky|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200214013506/https://archive.org/details/bigoysternewyork00kurl|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;  گوێچکەماسی بە لکاندنی توێکڵەکانیان بە [[دەریا|بەرد]] یان شتە ڕەقەکانی تر لەسەر [[زەریا]] و بنی دەریا دەژین. زۆربەیان لە ئاوە قووڵەکانی کەنار دەریاکاندا دەژین.

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Oysters}}
{{شریتی دەروازە|خۆراک}}
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>t48lqgti9kty9v6c1d49kfcxigimzvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزەخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293369</id>
    <revision>
      <id>1574525</id>
      <parentid>1568673</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="6agq0z888dpqx2064831ke5ntlzkix9" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ھەزەخ''' یان '''ئیدیل''' ({{Langx|syr|ܐܙܟ|Azakh}}،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Carlson |یەکەم=Thomas A. |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=http://syriaca.org/place/287|سەردێڕ=Āzakh |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=The Syriac Gazetteer}}&lt;/ref&gt; {{Refn|Alternatively transliterated as Hazakh,{{sfnp|Sinclair|1989|p=351}} Azekh,{{sfnp|Sinclair|1989|p=351}} Hazak,{{sfnp|Jongerden|Verheij|2012|p=327}} or Azék.{{sfnp|Jongerden|Verheij|2012|p=327}}}} یان ''بێت زبدەی''،{{Sfnp|Biner|2019}} {{Langx|ku|Hezex}}،{{Sfnp|Avcıkıran|2009}}) شار و شوێنی نیشتەجێبوونی ناوچەی ئیدیلە لە [[پارێزگای شرنەخ]] لە [[تورکیا]].&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx|سەردێڕ=Untitled Page|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=T.C. İçişleri Bakanlığı|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دەکەوێتە ناوچەی مێژوویی [[توور عەبدین]]. شارۆچکەکە لە ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتووانی ٣٠ ھەزار و ٢٧١ کەس بووە و لە [[کورد|کوردانی]] ھۆزەکانی دۆمانان، دۆریکان، ھارونان، مێمان و ئۆمەرکان پێکھاتووە.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tuik.gov.tr/indir/duyuru/favori_raporlar.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=TÜİK |زمان=tr |format=XLS}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:413&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baz|یەکەم=Ibrahim|سەردێڕ=Şırnak aşiretleri ve kültürü|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٨٨٤٩٦٣١|پەڕەکان=١٣٥, ١٣٨, ١٤٨ and ١٥٠|زمان=tr}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tan|یەکەم=Altan|سەردێڕ=Turabidin'den Berriye'ye. Aşiretler - Dinler - Diller - Kültürler|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨٩٩٤٤٣٦٠٩٤٤|پەڕەکان=٢٦٨|زمان=tr}}&lt;/ref&gt; شارۆچکەکە سەردەمانێک شوێنی ژمارەیەکی زۆر لە [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکان/سوریانییەکان]] بووە، بەڵام ئەمڕۆ تەنھا چەند خێزانێک ماونەتەوە.{{Sfnp|Abdalla|2017}} لە شارەکەدا، کڵێسای [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی|ئۆرتۆدۆکسی سوریانی]] [[مریەم|دایکی خودا]] (مریەم) ھەیە ({{Langx|tr|Meryem Ana Kilisesi}}). {{Sfnp|DelCogliano|2006}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|İdil}}
{{شریتی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|کوردستان}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6agq0z888dpqx2064831ke5ntlzkix9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باخچە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293415</id>
    <revision>
      <id>1574529</id>
      <parentid>1567880</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6507" sha1="gvl4xz1i5k7zlxbzersfpkhtv2v4pwh" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Brooklyn_Botanic_Garden_New_York_May_2015_010.jpg|alt=بڕوانە ژێرنووس|وێنۆک|بەشێک لە باخچەی ڕوەکیی بڕۆکلین کە دارە گێلاسە پەمەیییەکانی پرونوس 'کانزان'ی لێیە]]
[[پەڕگە:Skylands3.jpg|وێنۆک|باخچەی ڕوەکیی [[نیوجێرزی]] لە سکایلاندس ئیستەیت]]
باخچە شوێنێکی پلان بۆ داڕێژراوە، بەزۆری لە دەرەوەیە، کە تەرخانکراوە بۆ چاندن، نمایشکردن، و چێژوەرگرتن لە ڕوەک و شێوەکانی تری سروشت. تاکە تایبەتمەندی کە تەنانەت کێوییترین باخچەی کێوی پێ دەناسرێتەوە بریتییە لە 'کۆنترۆڵ'. باخچەکە دەتوانێت ھەم کەرەستەی سروشتی و ھەم دەستکرد لەخۆ بگرێت.

باخچەکان زۆربەی جار تایبەتمەندی دیزاینیان ھەیە لەوانەش پەیکەر، فۆلی، پەرگۆلا، تریلیس، ستەمپەری، جۆگەی وشک، و تایبەتمەندییەکانی ئاو وەک فوارە، حەوز (بە ماسی یان بێ ماسی)، [[تاڤگە]] یان جۆگە. ھەندێک باخچە تەنھا بۆ مەبەستی ڕازاندنەوەن، لەکاتێکدا ھەندێکی تر بەرھەمی خۆراکیش بەرھەم دەھێنن، ھەندێک جار لە ناوچەی جیاوازدا، یان ھەندێک جار بە تێکەڵی لەگەڵ ڕوەکە ڕازاوەکان. باخچە بەرھەمھێنەرەکانی خۆراک لە [[کێڵگە|کێڵگەکان]] جیا دەکرێنەوە بەھۆی قەبارە بچووکەکەیان، شێوازە کار-چڕەکانیان، و مەبەستەکەیان (چێژوەرگرتن لە کاتبەسەربردن یان خۆبژێوی نەک بەرھەمھێنان بۆ فرۆشتن، وەک لە مارکێت گاردنێکدا). باخچەی گوڵەکان ڕوەکەکان بە بەرزایی، ڕەنگ، پێکھاتە، و بۆنی جیاواز تێکەڵ دەکەن بۆ دروستکردنی سەرنج و چێژبەخشین بە ھەستەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Anguelovski |یەکەم=Isabelle |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/311871937}}&lt;/ref&gt;

باوترین شێوەی ئەمڕۆ باخچەی نیشتەجێبوون یان گشتییە، بەڵام دەستەواژەی 'باخچە' لە مێژووەوە دەستەواژەیەکی گشتیتر بووە. [[باخچەی ئاژەڵان]]، کە ئاژەڵە کێوییەکان لە نشینگە سروشتییە ھاوشێوەکراوەکاندا نمایش دەکەن، پێشتر بە باخچە زوولۆژییەکان ناودەبران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turner|یەکەم=Tom|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-pZ_AgAAQBAJ|سەردێڕ=Garden History: Philosophy and Design 2000 BC – 2000 AD|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٣٧٠٨٢-٥|پەڕە=١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220828130836/https://www.google.com/books/edition/Garden_History/-pZ_AgAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=0|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Klindienst&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Klindienst|یەکەم=Patricia|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YNaEY6HBKHMC|سەردێڕ=The Earth Knows My Name: Food, Culture, and Sustainability in the Gardens of Ethnic Americans|بڵاوکەرەوە=Beacon Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٠-٨٥٦٢-٢|پەڕە={{page needed|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220828130819/https://www.google.com/books/edition/The_Earth_Knows_My_Name/YNaEY6HBKHMC?hl=en&amp;gbpv=0|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; باخچە ڕۆژاوایییەکان نزیکەی بە گەردوونی لەسەر بنەمای ڕوەکن، لەگەڵ 'باخچە'، کە لە ڕووی زمانەوانییەوە بە واتای 'شوێنی دەورەدراو' دێت، زۆربەی جار ئاماژەیە بۆ شێوەیەکی کورتکراوەی باخچەی ڕوەکی؛ بەڵام ھەندێک جۆری باوی باخچە ڕۆژھەڵاتییەکان، وەک باخچەی زێن، ڕوەک بە کەمی یان ھەر بەکاری ناھێنن. لە لایەکی ترەوە، باخچەی دیمەنە سروشتییەکان، وەک باخچە دیمەنە سروشتییە ئینگلیزییەکان کە بۆ یەکەمجار لە سەدەی ١٨دا پەرەیان پێدرا، ڕەنگە بڕیار بدەن گوڵ بە تەواوی لابدەن.

تەلارسازیی دیمەنە سروشتییەکان چالاکییەکی پیشەیی پەیوەندیدارە و تەلارسازانی دیمەنە سروشتییەکان مەیلیان ھەیە بەشدار بن لە دیزاینکردن لە زۆر ئاستدا و لەسەر ھەردوو پڕۆژەی گشتی و تایبەت کار بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Fusco |یەکەم=Dana |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=Creating relevant science through urban planning and gardening |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/tea.1036 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Journal of Research in Science Teaching |بڵاوکەرەوە=Wiley Online Library |بەرگ=٣٨|issue=8 |پەڕەکان=٨٦٠–٨٧٧|bibcode=2001JRScT..38..860F |doi=10.1002/tea.1036 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230506175506/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/tea.1036 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Gardens}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا|ڕوەک}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>gvl4xz1i5k7zlxbzersfpkhtv2v4pwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆرتۆ لێگیزامۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293549</id>
    <revision>
      <id>1574524</id>
      <parentid>1568778</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1319" sha1="n2o4v9dx19i0plr1imu4bzqm9s6z5rn" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''پۆرتۆ لێگیزامۆ''' ({{IPA|es|ˈpweɾto le'ɣisamo}}) شارۆچکە و شارەوانییەکە کە لە فەرمانگەی پوتومایۆ ھەڵکەوتووە، کە ناوچەیەکی سنووری باشووری [[کۆڵۆمبیا]]یە. لەسەر کەناری باکووری ڕووباری پوتومایۆیە.

کاتێدراڵی نوێسترا سینیۆرا دێل کارمێن، کە بۆ خاتوونی چیای کارمێل تەرخانکراوە، بارەگای قەشەی کاتێدراڵی ڤیکاریاتی نێردراوی کاتۆلیکە لاتینییەکانە بۆ پۆرتۆ لێگیزامۆ-سۆلانۆ.

پۆرتۆ لێگیزامۆ لە ڕێگەی فڕۆکەخانەی کاوکایاوە خزمەت دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Puerto Leguízamo}}

[[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>n2o4v9dx19i0plr1imu4bzqm9s6z5rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سووتەمەنیی پڕکردنەوەی ئاسمانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293886</id>
    <revision>
      <id>1574317</id>
      <parentid>1574008</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4256" sha1="j82tnr9gpmb9dc59hyqphrtzcdtg7aq" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:KC-135_refuels_an_F-16_Fighting_Falcon.jpg|وێنۆک|کەی سی-١٣٥ ستراتۆتانکەرێک سووتەمەنی بۆ [[جەنەراڵ داینامیکس ئێف ١٦ فایتینگ فالکۆن|ئێف ١٦ فایتینگ فالکۆن]] پڕ دەکاتەوە بە بەکارھێنانی فلایینگ بووم]]
'''سووتەمەنی پڕکردنەوەی ئاسمانی'''، کە ھەروەھا وەک '''پڕکردنەوەی ئاسمانی'''، پڕکردنەوەی لەکاتی فڕیندا (ئای ئێف ئاڕ)، پڕکردنەوەی ئاسمان-بۆ-ئاسمان (ئەی ئەی ئاڕ)، و تانکینگ ناو دەبرێت، پڕۆسەی گواستنەوەی [[سووتەمەنیی فڕۆکە|سووتەمەنیی فڕۆکەوانییە]] لە فڕۆکەیەکەوە (تانکەرەکە) بۆ یەکێکی تر (وەرگرەکە) لەکاتێکدا ھەردوو فڕۆکەکە لە فڕیندا بن. دوو سیستەمە سەرەکییەکەی پڕکردنەوەی سووتەمەنی بریتین لە پڕۆب-ئەند-درۆگ، کە گونجاندنی بۆ فڕۆکە ھەبووەکان ئاسانترە و فلایینگ بووم، کە گواستنەوەی خێراتری سووتەمەنی دابین دەکات، بەڵام پێویستی بە وێستگەیەکی تایبەتی کارپێکەری بووم ھەیە.

ئەم پڕۆسەیە ڕێگە بە فڕۆکەی وەرگر دەدات بۆ ماوەیەکی درێژتر لە ئاسماندا بمێنێتەوە، مەوداکەی یان کاتی مانەوەی درێژ بکاتەوە. زنجیرەیەک لە پڕکردنەوەی ئاسمانی دەتوانێت مەودایەک بدات کە تەنھا بە پێداویستییە فیزیۆلۆژییەکانی تاقمەکە (وەک ماندوێتی) و ھۆکارە ئەندازیارییەکانی وەک بەکاربردنی ڕۆنی بزوێنەر سنووردار بێت. لەبەر ئەوەی فڕۆکەی وەرگر لە ئاسماندا بە سووتەمەنی زیادە پڕ دەکرێتەوە، پڕکردنەوەی ئاسمانی دەتوانێت ڕێگە بدات بە [[ھەڵسان]] بە بارێکی قورسترەوە کە دەکرێت چەک، بار یان کارمەند بێت: زۆرترین کێشی ھەڵسان دەپارێزرێت بە ھەڵگرتنی سووتەمەنی کەمتر و پڕکردنەوەی کاتێک دەچێتە ئاسمان. پڕکردنەوەی سووتەمەنی ئاسمانی ھەروەھا وەک ئامرازێک بۆ کەمکردنەوەی بەکاربردنی سووتەمەنی لە گەشتە دوورومەوداکانی زیاتر لە {{Convert|3000|nmi}} ڕەچاو کراوە. پاشکەوتکردنی ئەگەریی سووتەمەنی لە مەودای ٣٥–٤٠٪ بۆ گەشتە دوورومەوداکان خەمڵێنراوە (بە ھەژمارکردنی ئەو سووتەمەنییەی لە کاتی ئەرکەکانی تانکەرەکەدا بەکارھاتووە).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nangia |یەکەم=R.K |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Operations and aircraft design towards greener civil aviation using air-to-air refuelling |ناونیشان=http://www.greenerbydesign.org.uk/_FILES/publications/3088.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=The Aeronautical Journal |بەرگ=Paper No. ٣٠٨٨.|issue=November |پەڕەکان=٧٠٥–٧٢١|doi=10.1017/S0001924000001585 |s2cid=114942345 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131021064242/http://www.greenerbydesign.org.uk/_FILES/publications/3088.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|فڕین|شەڕ|تەکنۆلۆژیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Aerial refueling}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>j82tnr9gpmb9dc59hyqphrtzcdtg7aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>١٠٣ەمین کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293889</id>
    <revision>
      <id>1574332</id>
      <parentid>1573983</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1623" sha1="ohhirhwzub0oz2ouqqh7c3peucuc1sm" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''١٠٣یەمین کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' کۆبوونەوەیەکی لقی یاسادانانی حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو، کە پێکھاتبوو لە [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. لە [[واشینگتن دی سی]] کۆبووەوە لە ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣ تا ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥، لە ماوەی ھەفتەکانی کۆتایی سەرۆکایەتیی جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش و لە دوو ساڵی یەکەمی سەرۆکایەتیی بیل کڵینتن. دابەشکردنی کورسییەکان لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لەسەر بنەمای [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٩٠)|سەرژمێریی ١٩٩٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|103rd United States Congress}}

[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ohhirhwzub0oz2ouqqh7c3peucuc1sm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سارین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293894</id>
    <revision>
      <id>1574318</id>
      <parentid>1573998</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1773" sha1="0s3w37ylximlvkub9dpkqbwrsj2lexg" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''سارین''' (ناونیشانی ناتۆ '''GB''') پێکھاتەیەکی [[ئەندامی]] [[فۆسفۆر]]ی زۆر ژەھراوییە کە زۆرجار وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] بەکارھێنراوە بەھۆی توانای زۆریەوە وەک [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھر]].

سارین شلەیەکی ھەڵچووی بێ [[ڕەنگ]] و بێ [[بۆن]]ە. بەرکەوتنی دەکرێت [[کوشندە]] بێت تەنانەت لە چڕییەکی زۆر کەمیشدا، و [[مردن]] دەکرێت لە ماوەی یەک تا دە خولەکدا ڕووبدات دوای ھەڵمژینی ڕاستەوخۆی ژەمێکی کوشندە بەھۆی [[خنکان]] لە سستبوونی [[کۆئەندامی ھەناسە]]، مەگەر دژەژەھرەکان بە خێرایی بەکاربێن. ئەو کەسانەی ژەمێکی ناکوشندە ھەڵدەمژن و چارەسەری پزیشکی خێرا وەرناگرن، ڕەنگە ھێشتا تووشی زیانی دەماریی ھەمیشەیی ببن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/sarin.html|سەردێڕ=Sarin |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Chemical Emergencies |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


{{شریتی دەروازە|کیمیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Sarin}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>0s3w37ylximlvkub9dpkqbwrsj2lexg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیفراندۆمی دەستووریی ٢٠٢٦ی ئیتاڵیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293897</id>
    <revision>
      <id>1574333</id>
      <parentid>1573982</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3676" sha1="f5x9r4idzdex9vi9k7pu21hfxqecwjj" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ڕیفراندۆمێکی دەستووری سەبارەت بە چاکسازیی سیستەمی دادوەری لە [[ئیتاڵیا]] لە ٢٢ و ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ بەڕێوەچوو. مەبەست لێی پێداچوونەوە بوو بە بەشی دووەم و بەشی چوارەمی تاقمی دووەمی [[دەستووری ئیتاڵیا]]. ئەمە پێنجەمین ڕیفراندۆمی دەستووری بوو لە مێژووی کۆماری ئیتاڵیادا.

داوا لە دەنگدەران کرا کە ئایا یاسایەکی دەستووری پەسەند دەکەن، کە زۆرجار بە &quot;چاکسازیی نۆردیۆ&quot; (ڕیفۆرما نۆردیۆ) ناودەبرێت بەناوی وەزیری داد کارلۆ نۆردیۆ، کە دەستووری ئیتاڵیا لە لایەنی جیاوازدا ھەموار دەکاتەوە، دیارترینیان بە پێشنیارکردنی جیاکردنەوەی دەستووریی ڕێڕەوی کار لەنێوان [[دادوەر|دادوەران]] و داواکارانی گشتی، دابەشکردنی ئەنجومەنی باڵای دادوەری (سی ئێس ئێم) بۆ دوو دەستەی جیاواز، و ھەڵبژاردنی ئەندامان بە تیروپشک لەبری ھەڵبژاردنی تەقلیدی، ھەروەھا دامەزراندنی دادگایەکی باڵای تەمبێکاری بۆ چاودێریکردنی ڕێکارەکانی تەمبێکاری.

پڕۆژەیاسای دەستووری کە لەلایەن حکوومەتەوە دەستپێشخەریی بۆ کرابوو، لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی کۆمارەوە پەسەند کرا. لەبەر ئەوەی لە کاتی پرۆسەی پەسەندکردنی پەرلەمانیدا نەگەیشتە زۆرینەی دوو لەسەر سێی پێویست لە ھەر کام لە ژوورەکانی پەرلەمانی ئیتاڵیا، بەپێی ماددەی ١٣٨ی دەستووری ئیتاڵیا، زوو واژووە پێویستەکان کۆکرانەوە بۆ داواکردنی ڕیفراندۆمێکی دەستووریی پشتڕاستکەرەوە.

لە ڕێژەی بەشدارییەکی زیاتر لەوەی چاوەڕوان دەکرا و بە پێچەوانەی ڕاپرسییەکانی کۆتایی کە ھەڵبژاردنێکی نزیکیان نیشان دەدا، دوای ئەوەی ڕاپرسییەکانی پێشوو لە سەرەتادا سوودێکی بەرچاویان بۆ لایەنگران نیشان دابوو، دەنگدەران بە ڕێژەی ٥٣٫٢٪ بەرامبەر ٤٦٫٨٪ چاکسازییە دەستوورییەکەیان ڕەتکردەوە. ئەمە وەک گورزێکی گەورە بۆ حکوومەتی مێلۆنی بینرا. ڕێژەی یاسایی بۆ کارا بوونی ڕیفراندۆمەکە پێویست نەبوو، و یاسای نۆردیۆ کە خرایە ڕیفراندۆمەوە دەردەچوو ئەگەر لەلایەن زۆرینەی دەنگە دروستەکانەوە پشتڕاست بکرایەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Italian constitutional referendum, 2026}}

[[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>f5x9r4idzdex9vi9k7pu21hfxqecwjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مێژووی کۆماری ئیتاڵیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293898</id>
    <revision>
      <id>1574517</id>
      <parentid>1571238</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4031" sha1="96dwwpc7vk73y9a4x4txd4x9lzqi9yq" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
'''مێژووی کۆماری ئیتاڵیا''' پەیوەندی بەو ڕووداوانەوە ھەیە کە پەیوەستن بە [[مێژووی ئیتاڵیا]] کە لە ساڵی ١٩٤٦ەوە ڕوویان داوە، کاتێک ئیتاڵیا بوو بە کۆمار دوای ڕیفراندۆمی دامەزراوەیی ١٩٤٦ی ئیتاڵیا. مێژووی کۆماریی ئیتاڵیا بە گشتی بۆ دوو قۆناغ دابەش دەکرێت، کۆماری یەکەم و دووەم.

دوای ڕووخانی ڕژێمی فاشیست لە ئیتاڵیا و کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، سیاسەت و کۆمەڵگەی ئیتاڵیا لە ساڵی ١٩٤٦ تا ١٩٩٤ لەژێر دەسەڵاتی دیموکراسی مەسیحی (دی سی) دا بوو، کە پارتێکی سیاسیی مەسیحیی بنکەفراوان بوو. لە کۆتاییی چلەکانەوە تا ساڵی ١٩٩١، ئۆپۆزسیۆن لەلایەن پارتی کۆمۆنیستی ئیتاڵیا (پی سی ئای) سەرکردایەتی دەکرا. دیموکراسی مەسیحی لەم ماوەیەدا بەبێ پچڕان حوکمڕانی کرد، باڵادەست بوو بەسەر ھەموو کابینەکاندا و نزیکەی ھەموو سەرۆک وەزیرانەکانی دابین دەکرد. بە پلەی یەکەم بە پاڵپشتیی کۆمەڵێک پارتی بچووک لە چەپی ناوەندەوە تا ڕاستی ناوەند حوکمڕانی دەکرد، لەوانە پارتی سۆشیالیستی ئیتاڵیا (پی ئێس ئای)، پارتی سۆشیال دیموکراتی ئیتاڵیا (پی ئێس دی ئای)، پارتی کۆماریی ئیتاڵیا (پی آر ئای)، و پارتی لیبڕاڵی ئیتاڵیا (پی ئێڵ ئای)، و تەنانەت پارتە [[ڕاستڕەوی توندڕەو|ڕاستڕەوە توندڕەوەکانی]] وەک بزووتنەوەی کۆمەڵایەتیی ئیتاڵیا (ئێم ئێس ئای). پارتی کۆمۆنیست بە تەواوی لە حکوومەت دوورخرایەوە، بە جیاکردنەوەی بەشێکی کەمی سازانی مێژوویی کەمخایەن، کە تێیدا پی سی ئای پاڵپشتیی دەرەکیی بۆ حکوومەتێکی کەمینەی دی سی لە ساڵی ١٩٧٦ تا ١٩٧٩ دابین کرد.

بارودۆخی سیاسی لە سەرەتای نەوەدەکاندا بەھۆی دوو شۆکی گەورەوە بە شێوەیەکی بنەڕەتی گۆڕا: [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٩١ و فەزیحەی گەندەڵیی تانجێنتۆپۆلی کە مەودایەکی فراوانی ھەبوو لە ساڵی ١٩٩٢ تا ١٩٩٤. یەکەمیان بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوە و دابەشبوونی پی سی ئای و پارچەپارچەبوونی ئۆپۆزسیۆن، لەکاتێکدا دووەمیان بووە ھۆی ڕووخانی نزیکەی ھەموو پارتە سیاسییە دامەزراوەکانی ئیتاڵیا، لەوانە دیموکراسی مەسیحی، پی ئێس ئای، پی ئێس دی ئای، پی آر ئای، پی ئێڵ ئای و ئەوانی تر. ھەستی دژە دەسەڵاتداری بووە ھۆی ڕیفراندۆمێکی ساڵی ١٩٩٣ کە ڕێگەی بە چاکسازیی سیستەمی ھەڵبژاردن دا لە نوێنەرایەتی ڕێژەیی پاکەوە بۆ سیستەمێکی تێکەڵاوی مەیلقەرە بە زۆرینە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|مێژوو}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>96dwwpc7vk73y9a4x4txd4x9lzqi9yq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی ئاگرین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293899</id>
    <revision>
      <id>1574513</id>
      <parentid>1571284</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="c0onfn2na8bzlwgncy45w1yjzvcu9ek" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:M1-A1_Abrams_Fire.jpg|وێنۆک|240x240پیکسڵ|تانکێکی [[ئێم١ ئابرامس|ئێم١ ئەی١]] کە تۆپە سەرەکییەکەی دەتەقێنێت]]
'''ھێزی ئاگرین''' بریتییە لە توانای سەربازی بۆ ئاڕاستەکردنی ھێز بەرەو دوژمن. ئەو ھەموو مەودای [[چەک|چەکە]] ئەگەرییەکان دەگرێتەوە. ئەم چەمکە بە شێوەیەکی گشتی وەک یەکێک لە سێ بنەما سەرەکییەکەی [[شەڕی مۆدێرن]] دەوترێتەوە کە تێیدا ھێزەکانی دوژمن تێکدەشکێندرێن یان ئیرادەیان بۆ شەڕکردن پووچەڵ دەکرێتەوە لەڕێگەی بەکارھێنانی ھێزی پێویست و باشترە ھێزێکی زۆر بێت وەک ئەنجامێکی ئۆپەراسیۆنە جەنگییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>c0onfn2na8bzlwgncy45w1yjzvcu9ek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەنتوریۆن سی-ڕام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293904</id>
    <revision>
      <id>1574334</id>
      <parentid>1573981</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1287" sha1="1vo1jrjtz1npktsus0juuqth7ps3gmz" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''سەنتوریۆن سی-ڕام'''، کە ھەروەھا بە سیستەمی چەکی '''لاند فالانکس''' (ئێڵ پی دەبلیوو ئێس) ناودەبرێت، بریتییە لە سیستەمێکی ئەمریکیی [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|تۆپخانەی بەرگریی ئاسمانی]] بۆ بەرپەرچدانەوەی ڕاکێت، تۆپخانە و مۆرتار (سی-ڕام). لە ساڵی ٢٠٠٤ پەرەی پێدرا، کاتێک شەڕکردن لە کاتی [[شەڕی عێراق|جەنگی عێراقدا]] لاوازییەک لە [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|تۆپخانەی دژە پڕۆژێکتایلی]] سەر زەویدا دەستنیشان کرد. سیستەمەکە لەلایەن نۆرسرۆپ گروومان، ڕایتیۆن و ئۆشکۆش کۆرپۆرەیشن بەرھەم دەھێنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Phalanx LPWS}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>1vo1jrjtz1npktsus0juuqth7ps3gmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیستمی تۆپھاوێژی ئارچەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293905</id>
    <revision>
      <id>1574322</id>
      <parentid>1573994</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2968" sha1="k6rvbyezrt50prknb7v87u9ugxh3or4" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''سیستەمی تۆپھاوێژی ئارچەر'''، یان '''ئارچەر – ئێف ئێچ ٧٧ بی دەبلیوو ئێڵ ٥٢'''، یان '''ئارتیلێری سیستەم ٠٨'''، سیستەمێکی [[تۆپھاوێژی خۆھەڵگر (خۆبزوێنەر)|ھاویتزەری خۆبزوێنەری]] سویدییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.baesystems.com/en/feature/archer--the-development-of-wheeled-artillery-with-a-new-purpose|سەردێڕ=https://www.baesystems.com/en/feature/archer--the-development-of-wheeled-artillery-with-a-new-purpose |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=BAE Systems {{!}} International |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.regjeringen.no/nb/dep/fd/pressesenter/pressemeldinger/2007/Norsk-svensk-samarbeid-om-fremtidens-art.html?id=468611|سەردێڕ=Norsk-svensk samarbeid om fremtidens artilleri – invitasjon til signering av avtalen |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٠|زمان=Norwegian}}&lt;/ref&gt; بەشە سەرەکییەکەی سیستەمەکە پێکھاتووە لە تۆپێکی ١٥٥ ملم ئێڵ ٥٢ (بە درێژیی ٥٢ کالیبەر)ی تەواو ئۆتۆماتیکیی [[ھاوتزەر|ھاویتزەر]] و وێستگەیەکی چەکی کۆنترۆڵکراوی لە دوورەوەی ئێم ١٥١ پڕۆتێکتەر کە لەسەر شاسییەکی دەستکاریکراوی ٦×٦ی بارھەڵگری جومگەیی ھەموو جۆرە زەوییەکی ڤۆڵڤۆ ئەی ٣٠ دی جێگیرکراوە. بەشی تاقم و بزوێنەرەکەی زرێپۆش کراوە و کابینەکە بە پەنجەرەی بەرگریکار لە گوللە و پارچە پارچەبوونی تەقەمەنی تەیار کراوە. ھەروەھا سیستەمەکە پێکھاتووە لە ئۆتۆمبێلێکی دووبارە پڕکردنەوەی تەقەمەنی، ئۆتۆمبێلێکی پشتگیری، تەقەمەنییە لاوەکییەکانی بۆنەس،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/bae_pdf_bonus.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100826121452/http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/bae_pdf_bonus.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٠|وێبگە=BAE Systems- Bofors AB}}&lt;/ref&gt; و کەرەستە فڕێدەرە ئاڕاستەکراوەکانی ئێم ٩٨٢ ئێکسکالیبەر.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|ARCHER Artillery System}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>k6rvbyezrt50prknb7v87u9ugxh3or4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تۆپھاوێژی فڕۆکە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293907</id>
    <revision>
      <id>1574335</id>
      <parentid>1573980</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1162" sha1="6octgftco1oer45ma1uqbu7mc42qxiv" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

[[پەڕگە:AC-130U_Spooky_gunship_30_mm_cannon.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|تۆپە زنجیرییەکانی بوشماستەری ٣٠ ملم]]
'''تۆپھاوێژی فڕۆکە''' بریتییە لە چەکەکانی [[تۆپھاوێژ]] بە کالیبەری ٣٠ ملم یان گەورەتر کە لەسەر فڕۆکە جێگیر دەکرێن. یەکەمجار بۆ ڕۆڵەکانی [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک|ھێرشی زەوی]] لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانیی یەکەمدا]] بەکارھێنرا، تۆپھاوێژی فڕۆکە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا بەکارھێنانی خۆی دۆزیوەتەوە، دیارترینیان لەسەر ئەی سی-١٣٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Aircraft guns}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6octgftco1oer45ma1uqbu7mc42qxiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لۆکھید ئەی سی-١٣٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293908</id>
    <revision>
      <id>1574326</id>
      <parentid>1573990</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1900" sha1="l2nrd8hazlt06jqimj72vie64e5mhsh" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''لۆکھید ئەی سی-١٣٠ گەنشیپ''' جۆرێکی پڕچەککراوی قورس، خۆڕاگری درێژخایەنی [[فڕۆکەی ھێرشبەر|ھێرشی زەوی]] فڕۆکەی گواستنەوەی سی-١٣٠ ھێرکولییزە، کە فڕۆکەیەکی باڵ جێگیرە. کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە چەکەکانی ھێرشی زەوی ھەڵدەگرێت کە لەگەڵ ھەستەوەرەکان، [[ڕێنیشاندەری]]، و [[سیستمی ڕێکھێنانی ھاویژتن|سیستەمەکانی کۆنترۆڵکردنی تەقە]] یەکخراون. بە پێچەوانەی فڕۆکە سەربازییە مۆدێرنەکانی تری باڵ جێگیر، ئەی سی-١٣٠ پشت بە ئامانجگرتنی بینراو دەبەستێت. لەبەر ئەوەی قەبارە گەورەکەی و بەرزییەکانی کەمی کارکردن لە دەوروبەری ٧٬٠٠٠ پێ (٢٬١٠٠ مەتر) دەیکاتە ئامانجێکی ئاسان، ئەرکەکانی [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]] بەزۆری لە شەودا ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین|دەیەی ١٩٩٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Lockheed AC-130 Spectre}}

[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>l2nrd8hazlt06jqimj72vie64e5mhsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لۆکھید ئێچ سی-١٣٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293911</id>
    <revision>
      <id>1574325</id>
      <parentid>1573991</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="bnt1r7z6shvl2i1xftvoig71wcbf74a" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''لۆکھید ئێچ سی-١٣٠''' وەشانی مەودا درێژکراوەی [[گەڕان و ڕزگارکردن]] (ئێس ئەی ئاڕ)/گەڕان و ڕزگارکردنی جەنگی (سی ئێس ئەی ئاڕ)ی فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازیی سی-١٣٠ ھێرکولییزە، کە دوو وەشانی جیاوازی ھەیە و لەلایەن دوو دەزگای جیاواز لە ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان کارپێدەکرێت.

وەشانی ئێچ سی-١٣٠جەی سووپەر ھێرکولییز لەلایەن پاسەوانی کەناراوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕۆڵی ئێس ئەی ئاڕ و سیخوڕیی دەریاییدا کارپێدەکرێت.

وەشانەکانی ئێچ سی-١٣٠پی کۆمبات کینگ و ئێچ سی-١٣٠جەی کۆمبات کینگ ٢ لەلایەن [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ ئێس ئەی ئاڕ و سی ئێس ئەی ئاڕی مەودا درێژ کارپێدەکرێن. وەشانەکانی یوو ئێس ئەی ئێف ھەروەھا فەرماندەیی و کۆنترۆڵی سی ئێس ئەی ئاڕ لە شوێنی ڕووداوەکە، دابەزاندنی ئاسمانیی ھێزەکانی فریاگوزاریی چەتری و کەرەستەکان ئەنجام دەدەن، ھەروەھا توانای دابینکردنی [[سووتەمەنیی پڕکردنەوەی ئاسمانی|سووتەمەنی پڕکردنەوەی ئاسمانییان]] ھەیە بۆ ھەلیکۆپتەرە تەیارکراوەکانی یوو ئێس ئەی ئێف، یوو ئێس ئارمی، یوو ئێس ئێن، یوو ئێس ئێم سی، و ناتۆ/ھاوپەیمانان لە کاتی فڕیندا. لەم ڕۆڵەی دواییاندا، بە پلەی یەکەم بۆ درێژکردنەوەی مەودا و خۆڕاگریی [[ھەلیکۆپتەر|ھەلیکۆپتەرەکانی]] گەڕان و ڕزگارکردنی جەنگی بەکاردێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}}
{{پۆلی کۆمنز|Lockheed HC-130 Hercules}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>bnt1r7z6shvl2i1xftvoig71wcbf74a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاکەباڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293912</id>
    <revision>
      <id>1574324</id>
      <parentid>1573992</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1516" sha1="2neplwz1dtp0mkdy5q80wfwdfwgbecw" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''تاکەباڵ''' بریتییە لە شێوەکارێکی فڕۆکەی باڵ جێگیر کە خاوەنی تاکە باڵێکی سەرەکییە، بە پێچەوانەی دووباڵ یان جۆرەکانی تری چەندباڵەکان، کە چەندین باڵیان ھەیە.

تاکەباڵ بە شێوەیەکی بنەڕەتی خاوەنی بەرزترین کارایی و کەمترین بەرگریی ھەوایە لە ھەر شێوەکارێکی باڵ، و دروستکردنی سادەترینە؛ بەڵام لە ساڵانی سەرەتای فڕیندا، ئەم سوودانە بەھۆی کێشی زۆرتر و توانای مانۆڕکردنی کەمترەوە ھاوسەنگ دەکران، ئەمەش وای کردبوو تا ساڵانی ١٩٣٠ بە ڕێژەیەک دەگمەن بێت. لەو کاتەوە، تاکەباڵ باوترین شێوەی فڕۆکەی باڵ جێگیرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|فڕین}}
{{پۆلی کۆمنز|Monoplanes}}

[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>2neplwz1dtp0mkdy5q80wfwdfwgbecw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دووباڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293913</id>
    <revision>
      <id>1574323</id>
      <parentid>1573993</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1475" sha1="1c719y2owfcrr3nrr5wa3cqdpi90emh" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''دووباڵ''' فڕۆکەیەکی باڵ جێگیرە کە دوو [[باڵ]]ی سەرەکیی یەک لەسەر یەکی ھەیە. یەکەمین [[فڕۆکە]]ی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراو کە فڕیبێت، ڕایت فلایەر، ڕێکخستنی باڵی دووباڵی بەکارھێنا، وەک چۆن زۆرێک لە فڕۆکەکان لە ساڵانی سەرەتای [[فڕۆکەوانی|فڕۆکەوانیدا]] وایان کرد. لەکاتێکدا پێکھاتەی باڵی دووباڵ سوودێکی پێکھاتەییی ھەیە بەسەر تاکەباڵدا، بەڵام بەرگریی ھەوای زیاتر لە باڵی تاکەباڵ دروست دەکات. تەکنیکە پێکھاتەیییە باشترکراوەکان، کەرەستەی باشتر و خێراییی زیاتر وایان کرد شێوەکاری دووباڵ بۆ زۆربەی مەبەستەکان تا کۆتاییی ساڵانی ١٩٣٠ بەسەربچێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|فیزیک|فڕین}}
{{پۆلی کۆمنز|Biplanes}}

[[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>1c719y2owfcrr3nrr5wa3cqdpi90emh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٩٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293921</id>
    <revision>
      <id>1574423</id>
      <parentid>1573247</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2509" sha1="q4m332w4uwkpjtuv3ip191wrf5sa56r" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٢ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٩ی نیسانی ١٩٩٢ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥١ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگارانی دەسەڵاتدار بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] جۆن مەیجەر چوارەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی لەسەریەکی بەدەستھێنا، بە زۆرینەی ٢١ کورسی. ئەمە دەبێتە کۆتا جار کە پارێزگاران زۆرینەی ڕەھا لە ھەڵبژاردنێکی گشتیدا بەدەستبھێنن تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٥|٢٠١٥]] و دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ڕۆژێکدا ئەنجامدرا کە ھاوکات نەبوو لەگەڵ ھیچ ھەڵبژاردنێکی ناوخۆیی تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٧|٢٠١٧]]. ئەنجامی ئەم ھەڵبژاردنە زۆر کەسی تووشی سەرسووڕمان کرد، چونکە ڕاپرسییەکانی پێش ڕۆژی ھەڵبژاردن پێشەنگییەکی کەم بەڵام بەردەوامی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانیان]] لەژێر سەرکردایەتی نیل کینۆک نیشان دابوو لە ماوەی سستبوونی ئابووری و دابەزینی ئاستی بژێوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brown |یەکەم=Faye |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://news.sky.com/story/neil-kinnock-labour-leader-who-lost-unlosable-election-predicts-starmer-will-end-up-in-no-10-13074719|سەردێڕ=Neil Kinnock: Labour leader who lost 'unlosable' election predicts Starmer will end up in No 10 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Sky News}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|1992 United Kingdom general election}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>q4m332w4uwkpjtuv3ip191wrf5sa56r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٨٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293922</id>
    <revision>
      <id>1574320</id>
      <parentid>1573996</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1332" sha1="ntr98j2lmika1uatnqtciubhy3ougi8" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٧ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ١١ی حوزەیرانی ١٩٨٧ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ ئەندام بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکە سێیەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی گشتیی لەسەریەک بوو بۆ پارتی پارێزگاران، کە زۆرینەی ١٠٢ کورسییان بەدەستھێنا و دووەم سەرکەوتنی گەورە بوو لەژێر سەرکردایەتیی [[مارگرێت تاچر]]، کە بووە یەکەم سەرۆک وەزیران لە دوای ئێرلی لیڤەرپوول لە ساڵی ١٨٢٠ەوە کە سەرکردایەتیی پارتێک بکات بۆ سێ سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی لەسەریەک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|1987 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ntr98j2lmika1uatnqtciubhy3ougi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٨٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293923</id>
    <revision>
      <id>1574327</id>
      <parentid>1573989</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1285" sha1="tjst766jfvk1k906y5mkjd0bmv9fipm" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٣ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٩ی حوزەیرانی ١٩٨٣ بەڕێوەچوو. ئەمە گەورەترین و یەکلاکەرەوەترین سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی بە پارتی پارێزگاران لەژێر سەرکردایەتیی [[مارگرێت تاچر]] بەخشی لە دوای سەرکەوتنی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] لە ساڵی ١٩٤٥دا، بە زۆرینەی ١٤٤ کورسی و یەکەمین لە دوو سەرکەوتنی گەورەی لەسەریەک.&lt;ref name=&quot;The British General Election of 1979&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=David Butler and Dennis Kavanagh|سەردێڕ=The British General Election of 1979|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Publishers Limited|ژپنک=٠-٣٣٣-٢٦٩٣٤-٩|شوێن=London|پەڕە=١٩٧}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|1983 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>tjst766jfvk1k906y5mkjd0bmv9fipm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٧٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293924</id>
    <revision>
      <id>1574344</id>
      <parentid>1573971</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="962" sha1="467kl107df4uxklb182yj0f4ytj7g7b" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٧٩ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٣ی ئایاری ١٩٧٩ بۆ ھەڵبژاردنی ٦٣٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکە دوای شکستی حکوومەتی کرێکاران لە دەنگدانێکی متمانەوەرگرتنەوە لە ٢٨ی ئازاری ١٩٧٩دا ئەنجامدرا، شەش مانگ پێش ئەوەی پەرلەمان لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٩دا ھەڵبوەشێندرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|1979 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>467kl107df4uxklb182yj0f4ytj7g7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، تشرینی یەکەمی ١٩٧٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293925</id>
    <revision>
      <id>1574343</id>
      <parentid>1573972</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1263" sha1="o4nr3edn8xyy4mzdr1hd7cymkeljfzm" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی تشرینی یەکەمی ١٩٧٤ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٤ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٣٥ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. ئەمە دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لەو ساڵەدا ئەنجامدرا؛ یەکەم ساڵ بوو کە دوو ھەڵبژاردنی گشتی لە ھەمان ساڵدا ئەنجامدرابێت لە دوای ساڵی ١٩١٠وە؛ و یەکەمجار بوو کە دوو ھەڵبژاردنی گشتی بە کەمتر لە ساڵێک جیاوازی لە یەکتر ئەنجامدرابێت لە دوای ھەڵبژاردنەکانی ١٩٢٣ و ١٩٢٤، کە بە ١٠ مانگ جیاوازی ئەنجامدران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|October 1974 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>o4nr3edn8xyy4mzdr1hd7cymkeljfzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، شوباتی ١٩٧٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293926</id>
    <revision>
      <id>1574342</id>
      <parentid>1573973</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1317" sha1="26rn404ijd3cyf5ho28kpjumnz5goov" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی شوباتی ١٩٧٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٨ی شوباتی ١٩٧٤ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]، بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشوو ھارۆڵد ویڵسن، کورسییەکانی زیادی کرد و بوو بە گەورەترین پارت، بەڵام کەمتر بوو لە زۆرینەی ڕەھا. پارتی پارێزگارانی دەسەڵاتدار، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ئێدوارد ھیس، کورسییەکانی لەدەستدا، سەرەڕای ئەوەی ڕێژەی دەنگی زیاتری لە پارتی کرێکاران بەدەستھێنابوو. ئەمە بووە ھۆی یەکەمین پەرلەمانی ھەڵواسراو لە دوای ساڵی ١٩٢٩ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|February 1974 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>26rn404ijd3cyf5ho28kpjumnz5goov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٧٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293927</id>
    <revision>
      <id>1574321</id>
      <parentid>1573995</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1959" sha1="77aatoswgwv3u6we0e3ssrgnvci5kr2" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٧٠ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی بوو کە لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٧٠ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ئەمە بووە ھۆی سەرکەوتنێکی کتوپڕ بۆ پارتی پارێزگاران لەژێر سەرکردایەتیی ئێدوارد ھیس، کە شکستی بە [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانی]] دەسەڵاتدار ھێنا لەژێر سەرکردایەتیی سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسن. پارتی لیبراڵ، لەژێر سەرکردایەتیی سەرکردە نوێیەکەی جێرمی سۆرپ، نیوەی کورسییەکانی لەدەستدا. پارێزگاران، بە پارتی یۆنیۆنیستی ئەڵستەر (یوو یوو پی)یشەوە، زۆرینەی ٣٠ کورسییان بەدەستھێنا. ئەم ھەڵبژاردنە گشتییە یەکەمین بوو کە خەڵک بتوانن لە تەمەنی ١٨ ساڵییەوە دەنگ بدەن، دوای تێپەڕاندنی یاسای نوێنەرایەتیکردنی گەل لە ساڵی پێشتردا، و یەکەم ھەڵبژاردنی شانشینی یەکگرتوو بوو کە تێیدا لایەنگریی حیزبیی کاندیدەکان لەسەر پسوولەکانی دەنگدان دانران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|1970 United Kingdom general election}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>77aatoswgwv3u6we0e3ssrgnvci5kr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٦٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293928</id>
    <revision>
      <id>1574341</id>
      <parentid>1573974</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2964" sha1="bukk5hsik1t1tphwmtk94i3um1aopaw" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٦ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٣١ی ئازاری ١٩٦٦ بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] ھارۆڵد ویڵسن.

ویڵسن بڕیاری دا داوای ھەڵبژاردنێکی کتوپڕ بکات چونکە حکوومەتەکەی، کە تەنھا ١٧ مانگ پێشتر لە ساڵی ١٩٦٤ ھەڵبژێردرابوو، زۆرینەیەکی بچووکی تەنھا چوار ئێم پی ھەبوو کە نەدەکرا کاری پێ بکرێت. حکوومەتی کرێکاران دوای ئەم ھەڵبژاردنە کتوپڕە بە زۆرینەیەکی زۆر گەورەتری ٩٨ کورسی گەڕایەوە. ئەمە کۆتا ھەڵبژاردنی گشتیی بەریتانیا بوو کە تێیدا تەمەنی دەنگدان ٢١ ساڵ بوو؛ حکوومەتەکەی ویڵسن لە ساڵی ١٩٦٩دا ھەموارکردنەوەیەکی بۆ یاسای نوێنەرایەتیکردنی گەل پەسەند کرد بۆ ئەوەی مافی دەنگدان لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا بگرێتەوە، کە لە ھەڵبژاردنی گشتیی داھاتوو لە ساڵی ١٩٧٠دا جێبەجێ کرا.

ئەمە تەنھا ھەڵبژاردن بوو لەنێوان ساڵانی ١٩٤٥ و [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٩٧|١٩٩٧]] کە تێیدا پارتی کرێکاران زۆرینەیەکی کارای بەدەستھێنا کە بتوانێت بۆ خولێکی تەواو بەردەوام بێت. لە حەوت ھەڵبژاردنی گشتیی داھاتوودا، پارتی کرێکاران تەنھا یەکجار زۆرینەی کورسییەکانی بەدەستھێنا (تشرینی یەکەمی ١٩٧٤) و لە پێنج ھەڵبژاردندا بە پارێزگاران دۆڕا. ئەم ھەڵبژاردنە بەوەش تێبینی دەکرێت کە پارتی کرێکاران سێیەم بەرزترین ڕێژەی دەنگی (٤٨٪) و دووەم گەورەترین کۆی دەنگەکانی لە مێژووی خۆیدا بەدەستھێنا (گەورەترین ڕێژەی دەنگەکان ٤٩٫٧٪ بوو کە لە ھەڵبژاردنی ١٩٤٥دا بەدەستھاتبوو).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|1966 United Kingdom general election}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>bukk5hsik1t1tphwmtk94i3um1aopaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٦٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293929</id>
    <revision>
      <id>1574340</id>
      <parentid>1573975</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1422" sha1="h9afj5jc0g85z88mo22xlg6rwsvxb73" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ئەمە بووە ھۆی ئەوەی پارتی پارێزگاران بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] ئەلیک دۆگلاس-ھیۆم، بە جیاوازییەکی کەم بە [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بدۆڕێت کە لەلایەن ھارۆڵد ویڵسنەوە سەرکردایەتی دەکرا؛ پارتی کرێکاران زۆرینەی پەرلەمانیی چوار کورسی بەدەستھێنا و کۆتایی بە سێزدە ساڵ لە ئۆپۆزسیۆنبوونی خۆی ھێنا لە دوای ھەڵبژاردنی ١٩٥١ەوە. ویڵسن لە تەمەنی ٤٧ ساڵیدا، بووە گەنجترین سەرۆک وەزیران لە دوای لۆرد ڕۆزبێری لە ساڵی ١٨٩٤ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|1964 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>h9afj5jc0g85z88mo22xlg6rwsvxb73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٥٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293930</id>
    <revision>
      <id>1574339</id>
      <parentid>1573976</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="893" sha1="4hefcvlil6vbfluyot7ndsm8wn23biz" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥٩ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە، ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٩ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگاران لەژێر سەرکردایەتیی سەرۆک وەزیرانی ئێستا [[ھارۆڵد ماکمیلان]] سەرکەوتنێکی گەورەی بە زۆرینەی ١٠٠ کورسی بەدەستھێنا. ئەمە سێیەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنیان بوو لەسەریەک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|1959 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>4hefcvlil6vbfluyot7ndsm8wn23biz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٥٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293931</id>
    <revision>
      <id>1574338</id>
      <parentid>1573977</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="6d3ueryv8ypuwkj13bjjeg0wzps7cqd" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥٥ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی بوو کە لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٦ی ئایاری ١٩٥٥ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنێکی کتوپڕ بوو: ئەنتۆنی ئیدن دوای ئەوەی لە نیسانی ١٩٥٥ لە جێگەی [[وینستن چێرچڵ|چێرچڵ]] دەستبەکاربوو، داوای ھەڵبژاردنەکەی کرد بۆ بەدەستھێنانی متمانە. حکوومەت زۆرینەی ٦٠ کورسی بەدەستھێنا، کە بەرزترین ڕێژەی دەنگی پارتەکانی دوای جەنگی تۆمار کرد. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە سەردەمی شاژن [[ئێلیزابێتی دووەم]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|1955 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6d3ueryv8ypuwkj13bjjeg0wzps7cqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٥١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293932</id>
    <revision>
      <id>1574330</id>
      <parentid>1573985</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1665" sha1="1uvr4dgqvoq01kjihduhup4fbv9ef8y" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥١ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو، تەنھا بیست مانگ دوای ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوو لە ساڵی ١٩٥٠؛ حکوومەتی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|کرێکاران]] بە ھیوای زیادکردنی زۆرینەی پەرلەمانیی خۆی داوای ھەڵبژاردنەکەی کرد. بەھەرحاڵ، ئەمە ئەنجامێکی پێچەوانەی ھەبوو، چونکە ھەرچەندە پارتی کرێکاران زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا، بەڵام پارتی پارێزگاران بوو کە زۆرینەی بەدەستھێنا، لەگەڵ داڕمانی دەنگی لیبراڵەکان کە ڕێگەی دا بە پارێزگاران بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی کورسییەکان بەدەستبھێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Jenkin |یەکەم=Thomas P. |ڕێکەوت=١٩٥٢|سەردێڕ=The British General Election of 1951 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/442551 |journal=The Western Political Quarterly |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=٥١–٦٥|doi=10.2307/442551 |issn=0043-4078 |jstor=442551 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|1951 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>1uvr4dgqvoq01kjihduhup4fbv9ef8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yahya Ibrahim Arbilli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293933</id>
    <revision>
      <id>1574509</id>
      <parentid>1571578</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7963" sha1="mrpauyfrr8yscolzbzheprih1v2jg18" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{سخ|بێبایەخ، بێ سەرچاوە}}{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=یەحیا ئەربیلی|وێنە=Yahya Arbili Artist.jpg|کار=هونەرمەند , خۆشنووس ، دیزاینەری زێڕ ، یاساناس ، زێڕنگەر|ناسراو بە=داهێنەری تابلۆی زێڕ و ئەڵماس|شوێنی لەدایکبوون=قەڵای هەولێر، عێراق|ناوبانگ=داهێنەری تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕ و ئەڵماس}}
'''یەحیا ئیبراهیم عوسمان''' ناسراو بە '''یەحیا ئەربیلی''' (لەدایکبووی [[قەڵای هەولێر]])، هونەرمەندێکی شێوەکار، خۆشنووس ، و زێڕنگرە . ئەو بە یەکەمین هونەرمەند دادەنرێت لەسەر ئاستی جيهان و ناوچەکە کە شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخ داهێناوە بە تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خۆشنووسی لە ڕێگەی دروستکردنی تابلۆی هونەری بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١، زیوی ساف و بەردی ئەڵماس.

== خوێندن و ژیانی پیشەیی ==
ئەربیلی خاوەنی بڕوانامەی دبلۆمە لە ژمێریاری (٢٠٠٠-٢٠٠١) و بەکالۆریۆس لە یاسا (٢٠٠٩-٢٠٠٠) لە زانکۆی مووسڵ. لە ژیانی پیشەییدا وەک معاون قضائي و بەڕێوەبەری کارگێڕی لە وەزارەتی داد خزمەتی کردووە، هەروەها لە ساڵانی ٢٠١٠-٢٠١١ وەک پارێزەر کاری کردووە.

== ژیانی زانستی و ئەکادیمی ==

* دبلۆم لە ژمێریاری (٢٠٠١) .

* بکالۆریۆس لە یاسا لە زانکۆی مووسڵ (٢٠١٠).

== کاروانی پیشەیی ==

* وەک کاتب عدل لە عەنکاوە (٢٠١١ - ٢٠١٩) و هەولێر (٢٠٢٢ - ٢٠٢٥) خزمەتی کردووە.

* ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی کوردستان و عێراق، و سەندیکای هونەرمەندانی کوردستانە.

== خەڵات و ناسناوەکان ==
یەحیا ئەربیلی لە سۆنگەی کارە هونەرییە دەگمەنەکانی و چالاکییە مرۆییەکانی، چەندین خەڵات و بڕوانامەی ڕێزلێنانی نێودەوڵەتی پێ بەخشراوە:

* '''دکتۆرای فەخری:''' لەلایەن &quot;منظمة الدبلوماسية الدولية&quot; لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک ڕێزلێنان بۆ داهێنەرانی جیهان.

* '''دکتۆرای فەخری:''' لەلایەن &quot;جمعية أنامل مبدعة&quot; لە وڵاتی لیبیا (٢٠٢٣) بۆ دەستڕەنگینی لە هونەری خۆشنووسی.

* '''قەڵغانی داهێنان:''' وەرگرتنی قەڵغانی زێڕینی داهێنان لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی لە میسر (٢٠١٨).

* '''بڕوانامەی ڕێزلێنان:''' لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوانی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ بەشدارییە کاریگەرەکانی لە پێشانگا ناوخۆییەکان.

* '''ناسناوی یەکەمین داهێنەر:''' ناساندنی وەک یەکەمین کەس لە جیهان کە توانیویەتی تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس دروست بکات.

== پێشانگا نێودەوڵەتییەکان ==
یەحیا ئەربیلی وەک نوێنەری هونەری کوردستانى و عێراقی، لە چەندین فێستیڤاڵ و پێشانگای جیهانیدا بەرهەمەکانی نمایش کردووە:

* '''ئەمریکا (٢٠١٠):''' بەشداری لە پێشانگایەکی هونەری و کلتووری لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

* '''ئیتاڵیا (٢٠٢٠):''' نمایشکردنی کارە خۆشنووسییەکانی لە شاری ڕۆما وەک بەشێک لە ئاڵوگۆڕی هونەری نێودەوڵەتی.

* '''میسر (٢٠١٨):''' بەشداری لە فێستیڤاڵی داهێنەری عەرەب و وەرگرتنی قەڵغانی داهێنان.

* '''تورکیا:''' بەشداری چەندین خول و پێشانگای تایبەت بە خۆشنووسی ئیسلامی و هونەری هاوچەرخ.

* '''پێشانگای تابلۆ گرانبەهاکان (٢٠٢٤):''' کردنەوەی پێشانگایەکی تایبەت لە شاری هەولێر کە تێیدا بۆ یەکەمجار تابلۆکانی دروستکراو لە زێڕ و ئەڵماس نمایش کران.

== کاروانی هونەری و داهێنان ==
کاروانی هونەری ئەو بۆ ساڵی ١٩٩٣ دەگەڕێتەوە کاتێک وەک خەتات دەستی بە کار کردووە، و لە ساڵی ١٩٩٤ەوە چووەتە نێو جیهانی دیزاینکردنی زێڕ و زیو. لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە بۆ نمایشکردنی تابلۆ گرانبەهاکانی کە لە زێڕ و ئەڵماس دروست کرابوون. لە پاڵ ئەمانەشدا، وەک ئەکتەر بەشداری لە چەندین کاری سینەمایی و درامیدا کردووە، وەک فیلمی &quot;٦ شەش&quot;، فیلمی &quot;مەهسا پێکەنی&quot; و زنجیرەی &quot;سجین ٨٨&quot;.

== پێشانگا ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
پەڕگە:Yahya_Ibrahim_Arbilli_Exhibition_2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە کاتی پێشانگا تایبەتەکەی لە هەولێر.
پەڕگە:Allah_Calligraphy_Gold_and_Diamond_Art.jpg|تابلۆیەکی زێڕ و ئەڵماس.
&lt;/gallery&gt;

== کارە هونەرییەکان ==

* نوێنەرایەتی هەولێری کردووە لە پێشانگا نێودەوڵەتییەکانی ئەمریکا، ئیتاڵیا، میسر و تورکیا.

* بەشداری وەک ئەکتەر لە زنجیرە درامای '''سجين (٨٨)''' و فیلمی '''مهسا ضحكت'''.

== بەشدارییە نێودەوڵەتییەکان ==
ناوبراو نوێنەرایەتی هونەری کوردی کردووە لە چەندین وڵات و کێبڕکێی نێودەوڵەتیدا، لەوانە:

* مسابقەی نێودەوڵەتی خەتاتی لە تورکیا (ئەرسیکا) لە ساڵانی ٢٠٠٠، ٢٠٠٤، ٢٠٠٧، ٢٠١٠ و ٢٠١٩.

* مهرجانی واشینگتن لە ئەمریکا (٢٠١٠).

* ملتقای هونەرمەندانی عەرەب لە میسر (٢٠١٨، ٢٠١٩).

* پێشانگای نێودەوڵەتی لە هیندستان (٢٠٢٢، ٢٠٢٦) و لوبنان (٢٠٢٢).

== ئەندامێتییەکان ==

* جێگری سەرۆکی کۆمەڵەی خەتاتانی کوردستان.

* ئەندامی سەندیکای هونەرمەندانی کوردستان.

* ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق و کوردستان.

* ئەندامی فەخری لە کۆمەڵەی خەتاتانی ئوردن.

== سەرچاوەکان ==

* [https://www.erbil.gov.krd/app/en/node/9820 ماڵپەڕی فەرمی پارێزگای هەولێر].

* [https://ina.iq/ar/mix/221741--.html يحيى الإربيلي.. فنان يطوع الذهب والفضة في لوحاته] - ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA).

* [https://alsabaah.iq/106028-.html الخطاط يحيى الإربيلي: الخط الذهب والفضة] - ڕۆژنامەی سەباح.
* سیڤی فەرمی یەحیا ئەربیلی (٢٠٢٦)


&lt;nowiki&gt;[[پۆل:خۆشنووسان]]&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;[[پۆل:خەڵکی هەولێر]]&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;[[پۆل:ئەکتەران]]&lt;/nowiki&gt;
{{ژێدەرەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>mrpauyfrr8yscolzbzheprih1v2jg18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٥٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293934</id>
    <revision>
      <id>1574337</id>
      <parentid>1573978</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="qu2mf6b18tvixjko7g6fzioowfpf9cd" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥٠ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی بوو کە لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٣ی شوباتی ١٩٥٠ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو دوای خولێکی تەواوی حکوومەتێکی زۆرینەی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|کرێکاران]]. ھەروەھا یەکەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو دوای ھەڵوەشاندنەوەی دەنگدانی فرەوان و بازنەکانی زانکۆ. ھەڵبژاردنە گشتییەکە گەڕانەوەی پارتی کرێکارانی بۆ دەسەڵات بەخۆیەوە بینی، بەڵام زۆرینەکەی بە شێوەیەکی بەرچاو لە ١٤٦ کورسییەوە بۆ تەنھا ٥ کورسی کەمبووەوە، لەگەڵ وەرچەرخانێکی گەورە بەرەو پارتی پارێزگاران، کە ٩٠ کورسییان بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|1950 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qu2mf6b18tvixjko7g6fzioowfpf9cd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٤٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293935</id>
    <revision>
      <id>1574331</id>
      <parentid>1573984</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="fjo5l8goodb89fjkjqewgcfp5re34dx" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٤٥ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٥ی تەممووزی ١٩٤٥ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. لەکاتێکدا [[جەنگی جیھانیی دووەم]]ی بەردەوام ھێشتا لە مێشکی دەنگدەراندا مابوو، [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانی]] ئۆپۆزسیۆن بە سەرکردایەتی کلیمێنت ئاتلی سەرکەوتنێکی گەورەی بە زۆرینەی ١٤٦ کورسی بەدەستھێنا، و شکستی بە حکوومەتی ئێستای ژێر دەسەڵاتی پارێزگاران بە سەرۆکایەتی سەرۆک وەزیران [[وینستن چێرچڵ]] ھێنا. ئەنجامەکە ڕەنگدانەوەی نیگەرانییەکی بەرفراوانی جەماوەری بوو سەبارەت بە ئاڕاستەی دواڕۆژی شانشینی یەکگرتوو لە قۆناغی دوای جەنگدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McCallum|یەکەم=R.B.|سەردێڕ=The British General Election of 1945|دوایین٢=Readman|یەکەم٢=Alison|ڕێکەوت=١٩٦٤|بڵاوکەرەوە=Nuffield Studies|بەستەری نووسەر=R. B. McCallum}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|1945 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>fjo5l8goodb89fjkjqewgcfp5re34dx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٣٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293936</id>
    <revision>
      <id>1574336</id>
      <parentid>1573979</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1279" sha1="2dooof5yquadumr4iw2url1hio5zoyy" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٣٥ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٣٥ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ئەمە بووە ھۆی دووەمین سەرکەوتنی گەورە (ھەرچەندە کەمتر بووەوە) بۆ حکوومەتی نیشتمانیی سێ-حیزبی، کە لەلایەن ستانلی باڵدوین لە پارتی پارێزگارانەوە سەرکردایەتی دەکرا دوای دەستلەکارکێشانەوەی – بەھۆی تێکچوونی باری تەندروستی – ڕامزی ماکدۆناڵد لە سەرەتای ساڵەکەدا. ئەمە نوێترین ھەڵبژاردنی گشتیی بەریتانیایە کە تێیدا ھەر پارتێک یان ھاوپەیمانییەکی پارتەکان زۆرینەی دەنگی جەماوەری بەدەستبھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|1935 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>2dooof5yquadumr4iw2url1hio5zoyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ٢٠١٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293939</id>
    <revision>
      <id>1574319</id>
      <parentid>1573997</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2490" sha1="j53qtd30a1gprj23un6kx9vmaiafwkg" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=2018_Pakistani_general_election_-_Results.svg
}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٥ی ئەنجومەنی نیشتمانی و چوار ئەنجومەنی پارێزگا بەڕێوەچوو. سێ حیزبی سەرەکی بریتی بوون لە [[تەحریقی ئینسافی پاکستان]] (PTI) بە سەرۆکایەتی [[عیمران خان]] و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان بە سەرۆکایەتی [[شەھباز شەریف]] و [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[بیلاوال بوتۆ]]. تەحریقی ئینسافی پاکستان زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نیشتمانی بەدەستھێنا بەڵام لە زۆرینەی دەنگدا کەم بوو؛ دواتر حیزبەکە حکوومەتێکی ھاوپەیمانی لەگەڵ چەند حیزبێکی بچووکتر پێکھێنا. لەسەر ئاستی پارێزگاکان تەحریقی  ئینسافی پاکستان وەک گەورەترین حیزب لە خەیبەر پەختوونخوا (KP) مایەوە؛ [[پارتی گەلانی پاکستان]] (PPP) باڵادەستی خۆی لە سند پاراست؛ و [[پارتی ئاوامی بەلوچستان]] (BAP) کە تازە پێکھاتبوو وەک گەورەترین حیزبی لە [[بەلۆچستان|بەلوچستان]] سەریھەڵدا. لە پەنجاب ئەنجامەکەی پەرلەمانێکی ھەڵواسراو بوو، [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (PML(N)) زۆرترین کورسی بەدەستھێنا. بەڵام دوای ئەوەی چەند پەرلەمانتارێکی [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] پەیوەندییان بە تەحریقی ئینسافی پاکستانەوە کرد، ئینساف بووە گەورەترین حیزب و توانی حکوومەت پێکبھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|2018 Pakistani general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>j53qtd30a1gprj23un6kx9vmaiafwkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ٢٠٠٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293942</id>
    <revision>
      <id>1574516</id>
      <parentid>1571251</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2491" sha1="hrw8bmxq36w6w8w3r8m4qira4wk910r" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2002.png}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ١٢ھەمین ئەنجومەنی نیشتمانی و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. ھەڵبژاردنەکان لە سەردەمی حکوومەتی سەربازی [[پەروێز موشەڕەف|پەروێز مشەڕەف]] بەڕێوەچوو. دوو پارتە سەرەکییەکە، [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (PML-N) چەندین سنووردارکردنیان بەسەردا سەپێندرابوو و سەرکردەکانیان [[بێنەزیر بوتۆ|بێنەزیر بۆتۆ]] و نەواز شەریف لە دەربەدەریدا بوون. بۆ ئەوەی چارەسەری ئەو سنووردارکردنانە بکرێت، پارتی گەلی پاکستان پەرلەمانتارانی پارتی گەلی پاکستانی بە سەرکردایەتی [[ئەمین فەھیم]] دروست کرد، بۆ ئەوەی بەناوی ئەوەوە ڕکابەری لە ھەڵبژاردنەکاندا بکەن. لەم نێوەندەدا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان بەدەست دابەشبوونی پارتەکەوە دەیناڵاند بۆ دوو فراکسیۆن: یەکێکیان کە دڵسۆز بوو بۆ شەریف و لەژێر سەرکردایەتی [[جاڤد ھاشمی]]دا ڕکابەریی ھەڵبژاردنەکانیان دەکرد، ئەوی دیکەیان کە جیابوونەوە بۆ پێکھێنانی کۆمەڵەی موسڵمانی پاکستانی لایەنگری موشەڕەف (PML-Q) بە سەرکردایەتی میان [[محەممەد ئەزھەر]]. سەرھەڵدانی کۆمەڵەی موسڵمانی پاکستان (PML-Q) سەرەتای سیاسەتی فرە حیزبی بوو لە وڵاتەکەدا و کۆتایی بە سیستمی دوو حیزبی دە ساڵەی نێوان پارتی گەلی پاکستان و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (PML-N) ھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|2002 Pakistani general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>hrw8bmxq36w6w8w3r8m4qira4wk910r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٢٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293945</id>
    <revision>
      <id>1574328</id>
      <parentid>1573988</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2181" sha1="2cz25vyz865802ucolbzjpna36p9gez" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٣ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٣ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Morgan |یەکەم=William Thomas |ڕێکەوت=١٩٢٤|سەردێڕ=The British Elections of December, 1923 |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S000305540010869X/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٨|issue=2 |پەڕەکان=٣٣١–٣٤٠|doi=10.2307/1943928 |issn=0003-0554 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; پارتی پارێزگاران بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ستانلی باڵدوین زۆرترین کورسیی بەدەستھێنا، بەڵام پارتی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|کرێکاران]] بە سەرکردایەتی ڕامزی ماکدۆناڵد و پارتی لیبراڵی یەکگرتووەوەی ئێچ ئێچ ئەسکویس کورسیی پێویستیان بەدەستھێنا بۆ دروستکردنی پەرلەمانێکی ھەڵواسراو. ئەمە نوێترین ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتووە کە تێیدا پارتێکی سێیەم زیاتر لە ١٠٠ کورسیی بەدەستھێنابێت (١٥٨ کورسی بۆ لیبراڵەکان) و بچووکترین مەودا (١٠٠ کورسی) لەنێوان پارتی یەکەم و سێیەم لەو کاتەوە. ڕێژەی دەنگی لیبراڵەکان کە ٢٩٫٧٪ بوو، تەنھا بە یەک خاڵی سەدی لە دوای پارتی کرێکاران بوو و لەو کاتەوە لەلایەن ھیچ پارتێکی سێیەمەوە لە ھیچ ھەڵبژاردنێکی گشتیدا تێنەپەڕێندراوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|1923 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>2cz25vyz865802ucolbzjpna36p9gez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٢٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293946</id>
    <revision>
      <id>1574345</id>
      <parentid>1573970</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1103" sha1="e5s4txalbpp0vkwvpnxnac18vkt3unz" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٢ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی چوارشەممە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٢٢ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگاران بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران بۆنار لۆ سەرکەوتنی تێدا بەدەستھێنا، کە زۆرینەی ڕەھای بەسەر [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بە سەرکردایەتی جەی ئاڕ کلاینز و پارتی لیبراڵی دابەشبوودا بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|1922 United Kingdom general election}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>e5s4txalbpp0vkwvpnxnac18vkt3unz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩١٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293947</id>
    <revision>
      <id>1574329</id>
      <parentid>1573987</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1993" sha1="52i6cvwzsf38coytxr4idmtjncsdzxx" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩١٨ی شانشینی یەکگرتوو''' دوای ئاگربەست لەگەڵ ئەڵمانیا، کە کۆتایی بە جەنگی جیھانیی یەکەم ھێنا، ھەڵبژاردنێکی گشتی لە [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ڕۆژی شەممە، ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩١٨ بەڕێوەچوو. ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار، لەژێر سەرکردایەتیی سەرۆک وەزیران دەیڤد لۆید جۆرج، نامەی پشتگیرییان بۆ ئەو کاندیدانە نارد کە پاڵپشتیی حکوومەتی ھاوپەیمانییان دەکرد. ئەم نامانە نازناوی «کۆپۆنەکانی ھاوپەیمانی»یان لێنرا، و بووە ھۆی ئەوەی ھەڵبژاردنەکە وەک «ھەڵبژاردنی کۆپۆن» بناسرێت. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو لە بەرژەوەندیی ھاوپەیمانییەکە، کە بە پلەی یەکەم لە پارێزگاران و لیبراڵەکانی ھاوپەیمانی پێکھاتبوو، لەگەڵ زیانی گەورە بۆ ئەو لیبراڵانەی کە پشتگیری نەکرابوون.{{Sfn|McEwen|1962}} نزیکەی ھەموو ئەندام پەرلەمانە لیبراڵەکانی بێ کۆپۆن شکستیان ھێنا، لەوانەش سەرکردەی پارتەکە و سەرۆک وەزیرانی پێشوو ئێچ ئێچ ئەسکویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ball |یەکەم=Stuart R. |ساڵ=١٩٨٢|سەردێڕ=Asquith's Decline and the General Election of 1918 |journal=Scottish Historical Review |بەرگ=٦١|issue=171 |پەڕەکان=٤٤–٦١}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|1918 United Kingdom general election}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>52i6cvwzsf38coytxr4idmtjncsdzxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٩٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293949</id>
    <revision>
      <id>1574514</id>
      <parentid>1571257</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7184" sha1="qyxpzqxfyuluhq2vg3ilaqjftj7a64m" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنە گشتییەکانی [[پاکستان]] لە ٣ی شوباتی ١٩٩٧ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی. ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێیەکی توند بوو لە نێوان [[پارتی گەلی پاکستان]] (پی پی پی) بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیرانی پێش ھەڵبژاردن [[بێنەزیر بوتۆ]] و پاکستان [[موسلیم لیگ]] (ئێن) بە سەرکردایەتی [[نەواز شەریف]]. بە پێچەوانەی ھەڵبژاردنەکانی ١٩٩٠ کە شەریف بەھۆی تۆمەتەکانی ساختەکارییەوە سەرکەوتنی بەدەستھێنا، ئەمجارەیان سوودمەند بوو لە مردنی مشتومڕاویی برای بوتۆ مورتەزا، کە سەرکردەیەکی [[پۆپۆلیست]] بوو، لەگەڵ تێکچوونی ئابووری و دۆسیە گوماناوییەکانی گەندەڵی دژی ئاسیف عەلی زەرداری مێردی بوتۆ.

ھەڵبژاردنەکان دوای ئەوە ھاتن کە حکوومەتی پێشووی پارتی گەلی پاکستان لەلایەن سەرۆک [[فاروق لەغاری]] لەسەر پرسەکانی ئاسایشی نیشتمانی لادرا. حکوومەتەکەی بوتۆ بەدەست بەڕێوەبردنی دارایی خراپ، تۆمەتەکانی [[گەندەڵی]]، گرژییە ڕەگەزییەکان لە ویلایەتی ڕەسەنی خۆی سیند، کێشە لەگەڵ دەسەڵاتی دادوەری، پێشێلکردنی [[دەستوور]]، و ناکۆکییەکانی ناوخۆی پارت و خێزانەکەی دەیناڵاند. دوای لادانی حکوومەتی پارتی گەلی پاکستان، حکوومەتێکی کاتی لەژێر سەرکردایەتی [[مەلیک میراج خالید]] پێکھێنرا.

ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پی ئێم ئێڵ]] (ئێن)، کە زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا کە تا ئەو کاتە پارتێکی ئۆپۆزسیۆن بەدەستی ھێنابێت. ئەمە یەکەمجار بوو کە پی ئێم ئێڵ-ئێن بەبێ ئەوەی بەشێک بێت لە ھیچ ھاوپەیمانییەک لە ھەڵبژاردنێکدا سەرکەوێت. دواتر شەریف بۆ خولی دووەمی یەک لە دوای یەک نەبوو بووەوە بە [[سەرۆک وەزیران]]. لە لایەکی ترەوە پارتی گەلی پاکستان تێکشکێنرا، ٧١ کورسی لەدەستدا و تەنھا ١٨ کورسی بردەوە بەھۆی زیادبوونی ناوبانگی خراپی بوتۆ. ڕێژەی بەشداری دەنگدەران تەنھا ٣٦.٠٪ بوو.&lt;ref&gt;[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p680 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt;

== پێشینە ==
پارتی گەلی پاکستان زۆرترین ژمارەی کورسییەکانی لە ھەڵبژاردنی ١٩٩٣ بەدەستھێنا و بێنەزیر بوتۆ لە سەرووی حکوومەتێکی ھاوپەیمانی بوو بە سەرۆک وەزیران.&lt;ref name=elections&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_93.htm |سەردێڕ= ELECTIONS HELD IN 1993 |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= [[Inter-Parliamentary Union]]}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦، سەرۆک لەغاری، کە پێشتر ھاوپەیمانی بوتۆ بوو،&lt;ref name=sharif&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= http://edition.cnn.com/WORLD/9702/17/briefs/pakistan/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110522165203/http://edition.cnn.com/WORLD/9702/17/briefs/pakistan/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٢ی ئایاری ٢٠١١|سەردێڕ= Sharif takes office as Pakistan's prime minister |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ١٧ی شوباتی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە= [[CNN]]}}&lt;/ref&gt; ٢ ساڵ زووتر حکوومەتەکەی بە تۆمەتی گەندەڵی و خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات لادا.&lt;ref name=chamber&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_97.htm |سەردێڕ= ELECTIONS HELD IN 1997 |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= [[Inter-Parliamentary Union]]}}&lt;/ref&gt; تۆمەتەکان بریتی بوون لە بەڕێوەبردنی دارایی خراپ، شکستھێنان لە ڕاگرتنی کوشتنەکانی پۆلیس، لەناوبردنی سەربەخۆیی دادوەری و پێشێلکردنی دەستووری پاکستان.&lt;ref name=fires&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/WORLD/9611/05/pakistan/index.html |سەردێڕ=Pakistan president fires Bhutto, calls new election |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=[[CNN]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050909081306/http://www.cnn.com/WORLD/9611/05/pakistan/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt; ژمارەیەک لە ئەندامانی پارتی گەلی پاکستان دەستبەسەر کران، لەوانە ئاسیف عەلی زەرداری مێردی بوتۆ کە تۆمەتبار کرا بە وەرگرتنی کۆمسیۆن بۆ ڕێکخستنی گرێبەستە فەرمییەکان.&lt;ref name=fires/&gt;

سەرۆکێکی پێشوو و ئەندامی پارتی گەلی پاکستان میراج خالید وەک سەرۆک وەزیرانی کاتی دەستنیشانکرا. ئەنجومەنی نیشتمانی و ئەنجومەنی پارێزگاکان ھەڵوەشێنرانەوە و بۆ ٣ی شوباتی ١٩٩٧ داوای ھەڵبژاردن کرا.&lt;ref name=fires/&gt; بوتۆ ھەموو تۆمەتەکانی سەر خۆی ڕەتکردەوە و داواکارییەکی پێشکەش بە دادگای باڵا کرد بۆ ھەڵوەشاندنەوەی بڕیاری لادانەکەی. بەڵام دادگا لە مانگی کانوونی دووەمدا بڕیاریدا کە بەڵگەی پێویست ھەیە بۆ ئەوەی لادانەکە لە ڕووی یاسایییەوە ڕەوا بێت.&lt;ref name=upholds&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= http://www.cnn.com/WORLD/9701/29/pakistan/index.html |سەردێڕ= Pakistani court upholds Bhutto's dismissal |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە= [[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qyxpzqxfyuluhq2vg3ilaqjftj7a64m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٩٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293951</id>
    <revision>
      <id>1574515</id>
      <parentid>1571256</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6560" sha1="6e7mvsjrj8xkso1c501rof529a7hp0n" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٩٣) لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان دوای ئەوە ھاتن کە ھەریەکە لە سەرۆک وەزیرانی پاکستان [[نەواز شەریف]] و سەرۆککۆماری پاکستان [[غولام ئیسحاق خان]] بۆ چارەسەرکردنی ململانێیەکی دەسەڵات دەستیان لەکارکێشایەوە.&lt;ref name=elections&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_93.htm |سەردێڕ= ELECTIONS HELD IN 1993 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= [[Inter-Parliamentary Union]]}}&lt;/ref&gt;

پێش ھەڵبژاردنەکان، ھاوپەیمانی دەسەڵاتداری ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد بەھۆی پێکدادانی نێوان پارتە ئەندامەکانی ھەڵوەشایەوە. شوێنی ھاوپەیمانییەکە لە سیستەمی دوو پارتیدا (لە تەنیشت [[پارتی گەلی پاکستان]]) لەلایەن کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن)ی شەریفەوە گیرا.

ھەڵبژاردنەکان لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی کاتیی پاکستان بە سەرۆکایەتی [[موعینەددین ئەحمەد قوڕەیشی]] بەڕێوەچوون. ھەرچەندە کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن) زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا، بەڵام پارتی گەلی پاکستان زۆرترین کورسیی بردەوە. دوای بەدەستھێنانی پشتگیری پارتە بچووکەکان و سەربەخۆکان، [[بێنەزیر بوتۆ]] بۆ جاری دووەمی ناپەیوەست بوو بە سەرۆک وەزیران. ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٤٠٪ بوو.&lt;ref&gt;[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p678 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt;

== پێشینە ==
کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن) لە ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان (١٩٩٠)دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و سەرۆکی پارتەکە، [[نەواز شەریف]]، بوو بە سەرۆک وەزیران. لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٣ ھەوڵیدا سەرۆککۆمار لە دەسەڵاتی دوورخستنەوەی سەرۆک وەزیران، ئەنجومەنی نیشتمانی و ئەنجومەنە ھەرێمییەکان دابماڵێت.&lt;ref name=collapses&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE6DC1E38F93AA25754C0A965958260 |سەردێڕ= Pakistan Government Collapses; Elections Are Called |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ١٩ی تەممووزی ١٩٩٣| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Edward A. |دوایین=Gargan}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە نیسانی ١٩٩٣ سەرۆک خان بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] شەریفی دوورخستەوە و داوای ھەڵبژاردنی بۆ ١٤ی تەممووز کرد دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی.&lt;ref name=cabinet&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CEEDA1F3AF933A15757C0A965958260 |سەردێڕ= Pakistan Seeks 2-Party Cabinet |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٠ی نیسانی ١٩٩٣| newspaper = [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; شەریف دەستبەجێ تانەی لە بڕیارەکە گرت لە [[دادگای باڵای پاکستان]]، کە لە مانگی ئایاردا بە دەنگی ١٠ بەرامبەر بە ١ بڕیاری دا کە خان لە دەسەڵاتەکانی تێپەڕاندووە و بۆیە شەریفی وەک [[سەرۆک وەزیران]] گەڕاندەوە.&lt;ref name=judicial&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE3DD143CF93AA15756C0A965958260 |سەردێڕ= The Verdict on Two Courts; Judicial Courage in Pakistan |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٩ی ئایاری ١٩٩٣| newspaper = [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

خان و شەریف پاشان بۆ ماوەی دوو مانگی دواتر دەستیان بە ململانێ کرد بۆ کۆنتڕۆڵکردنی [[پاکستان]]. ھەردووکیان ھەوڵیان دەدا کۆنتڕۆڵی ئەنجومەنە ھەرێمییەکان مسۆگەر بکەن و بە تایبەتی پەنجاب. لە [[پەنجاب]] ئەمە بووە ھۆی ڕفاندنێکی ڕێکخراو و گواستنەوەی ١٣٠ ئەندامی ئەنجومەنی پەنجاب بۆ پایتەخت بۆ دڵنیابوون لەوەی بە دڵسۆزی بۆ شەریف دەمێننەوە. لە ھەمان کاتدا، [[بێنەزیر بوتۆ]] ڕێبەری پارتی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی ھەڕەشەی ڕێپێوانێکی بۆ سەر [[ئیسلاماباد]] کرد مەگەر ھەڵبژاردنی نوێ ڕابگەیەنرێت.&lt;ref name=collapses/&gt;

دواجار لە ١٨ی تەممووزدا، لەژێر فشاری [[سوپای پاکستان]] بۆ چارەسەرکردنی ململانێی دەسەڵات، شەریف و خان وەک سەرۆک وەزیران و سەرۆککۆمار دەستیان لەکارکێشایەوە. ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نیشتمانی بۆ ٦ی تشرینی یەکەم دیاریکران و بڕیار درا دوای ماوەیەکی کەم ھەڵبژاردنی ئەنجومەنە ھەرێمییەکان بەدوایدا بێت.&lt;ref name=collapses/&gt;&lt;ref name=oppurtunity&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://archive.seattletimes.com/archive/19930719/1711814/top-two-political-powers-resign-in-pakistan |سەردێڕ= Top Two Political Powers Resign in Pakistan – Benazir Bhutto Sees Opportunity To Regain Status |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ١٩ی تەممووزی ١٩٩٣| newspaper = [[The Seattle Times]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6e7mvsjrj8xkso1c501rof529a7hp0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٨٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293957</id>
    <revision>
      <id>1574512</id>
      <parentid>1571301</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4552" sha1="cr57pnjj16vdywwpz970ug7wa9ifp84" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس|وێنە=1988_Pakistani_general_election_-_Results_by_constituency.svg}}
ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٨٨) لە ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] و [[ئەنجومەنی پیران]] بەڕێوەچوو.

ھەڵبژاردنەکان گەواھیدەری سەرھەڵدانەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بوون لەژێر سەرکردایەتی کچی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]]، [[بێنەزیر بوتۆ|بێنەزیر]]. لایەنگرانی سەرۆککۆمار [[محەممەد زیاولحەق]]، کە لە ئابی ١٩٨٨دا کۆچی دوایی کردبوو، لەناو ھاوپەیمانییەکی نۆ پارتیدا بە ناوی [[ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد]] (IJI) بە پشتیوانی [[دەزگای ھەواڵگری|دەزگاکانی ھەواڵگریی]] خۆیان ڕێکخستەوە.&lt;ref&gt;[https://www.dawn.com/news/760219/hamid-gul-accepts-responsibilty-for-creating-igi Hamid Gul accepts responsibility for creating IJI] Dawn, 30 October 2012&lt;/ref&gt; ئەمە بووە سەرەتای سیستمێکی دوو پارتی بۆ ماوەی دە ساڵ لە نێوان [[پارتی گەلی پاکستان]]ی [[چەپڕەوی|چەپڕەو]] و [[ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد]]ی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] و جێگرەوەکەی، کۆمەڵەی موڵسمانانی پاکستان (ن).

پارتی گەلی پاکستان وەک گەورەترین [[پارت]] دەرکەوت، و ٩٤ کورسی لە کۆی ٢٠٧ کورسیی ئەنجومەنی نیشتمانی بردەوە. ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد بە ٥٦ کورسی لە پلەی دووەمدا ھات لە ناوەڕاستی ڕێژەی بەشداری دەنگدەران کە تەنھا ٤٣٪ بوو. پارتی گەلی پاکستان توانی حکوومەتێک لەگەڵ پارتە چەپڕەوەکانی تر پێکبھێنێت، لەوانە بزووتنەوەی یەکگرتووی نەتەوەیی – لەندەن (MQM)، کە تێدا بوتۆ بوو بە یەکەم ژنە سەرۆک وەزیران لە وڵاتێکی موسڵماندا.

== پێشینە ==
ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان لە ٧ی ئازاری ١٩٧٧دا بەڕێوەچوون، کە تێیدا [[پارتی گەلی پاکستان]] زۆرینەیەکی ڕەھای بەدەستھێنا؛ بەڵام، لە ناوەڕاستی توندوتیژی و پشێویی مەدەنیدا، سوپاسالار ژەنەڕاڵ [[محەممەد زیاولحەق]] سەرۆک وەزیران [[زولفەقار عەلی بوتۆ]]ی لە کودەتایەکی سەربازیدا لە ٥ی حوزەیران بە ناوی ڕەمزی «ئۆپەراسیۆنی کایەی پاک» دوورخستەوە. یاسای سەربازی لە ساڵی ١٩٨٥دا ھەڵگیرا کاتێک ھەڵبژاردنی نایاسایی و تەکنۆکرات بەڕێوەچوو، کە لە ئەنجامدا [[محەممەد جونێجۆ]]، گەورەپیاوێکی [[سند]]ی، وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرا.

لە ٢٩ی ئایاری ١٩٨٨دا، ئەو ئەنجومەنە نیشتمانییەی کە لە ساڵی ١٩٨٥دا ھەڵبژێردرابوو، پێشوەختە لەلایەن زیاوە ھەڵوەشێندرایەوە، کە ھەروەھا جونێجۆ و تەواوی کابینەکەشی دوورخستەوە بەو پێیەی کە «ئیدارەکە گەندەڵ و بێتوانا بووە». ڕێکەوتی نوێی دەنگدان (کە لە سنووری ٩٠ ڕۆژ دوای ھەڵوەشاندنەوە کە لە دەستووری پاکستاندا ھاتووە تێپەڕی کردبوو) لەلایەن سەرۆکەوە لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٨٨ دیاریکرا. جگە لەوەش ڕاگەیەندرا کە ھەڵبژاردنەکان لەسەر بنەمای بێ-پارتی بەڕێوەدەچن؛ بەڵام لە ٢ی تشرینی یەکەمدا، دوای مردنی کتوپڕی زیا لە ١٧ی ئاب، [[دادگای باڵای پاکستان]] قەدەغەکردنی پارتەکانی ھەڵوەشاندەوە و ڕێگەی دا ھەڵبژاردنەکان لەسەر بنەمای حیزبی بەڕێوەبچن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>cr57pnjj16vdywwpz970ug7wa9ifp84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٦٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293964</id>
    <revision>
      <id>1574505</id>
      <parentid>1571815</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="875" sha1="9fysltoks5nv09hi8fo310lcs0q4hee" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٦٥) لە ٢١ی ئازاری ١٩٦٥ بەڕێوەچوو. ئەنجومەنی نیشتمانی بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لە ڕێگەی سیستمی کۆلێژی ھەڵبژاردنی «دیموکراسییە بنەڕەتییەکان» ھەڵبژێردرا، کە ئەندامانی کۆلێژی ھەڵبژاردن لە تشرینی یەکەم و تشرینی دووەمی ١٩٦٤دا ھەڵبژێردرابوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>9fysltoks5nv09hi8fo310lcs0q4hee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293965</id>
    <revision>
      <id>1574301</id>
      <parentid>1574131</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1504" sha1="796vxjrfiz4br06ulq35dvpnchrzwfz" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=All_Pakistan_Muslim_League_flag_(upscaled).jpg
}}'''کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان''' ({{Langx|ur|{{Nastaliq|پاکستان مسلم لیگ}}}}؛ ناسراو بە '''PML''')، ناوی چەندین پارتی سیاسی جیاوازی [[پاکستان]]ە کە زاڵ بوون بەسەر پلاتفۆرمی [[ڕاستڕەوی ناوەڕاست]] لە وڵاتەکەدا.   

کۆمەڵەی موسڵمانان (جێنشینی ڕەسەنی کۆمەڵەی موسڵمانانی سەرتاسەریی [[ھیندستان]]) پارتی دامەزرێنەرانی پاکستان بوو. بەڵام ھەر زوو دوای بەدەستھێنانی سەربەخۆیی [[پاکستان]] لە ساڵی ١٩٤٧دا ڕووبەڕووی چەندین شکاوی بووەوە، لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا نەما. و بووژانەوەی لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە دەستی پێکرد و ئەمڕۆ چەند حیزبێک لە پاکستان ناویان لێنراوە کۆمەڵەی موسڵمانان.&lt;ref&gt;http://www.dawn.com/news/1310662&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.dawn.com/news/1122395&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dailytimes.com.pk/215301/the-muslim-leagues-of-pakistan/&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئیسلام|سیاسەت|پاکستان|زانستی سیاسەت}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>796vxjrfiz4br06ulq35dvpnchrzwfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293978</id>
    <revision>
      <id>1574349</id>
      <parentid>1573962</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5179" sha1="mwpsdau3qiwzw6th9t1ygtcegmtaiug" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢٦ی پێروو''' بڕیارە ھەڵبژاردنی گشتی لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ لە [[پێروو]] بەڕێوەبچێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://apnews.com/article/peru-elections-declared-2026-president-boluarte-dabea7cd70b6288542317b080b99c8aa|سەردێڕ=Deeply unpopular Peruvian president calls for general elections in April 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=AP NEWS |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ پێشنیارەکان بۆ پێشخستنیان بۆ ساڵی ٢٠٢٣ یان ٢٠٢٤ بەھۆی ناڕەزایەتییەکانی ٢٠٢٢–٢٠٢٣ی پێروو کە ڕەتکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://apnews.com/article/politics-peru-pedro-castillo-3728208344ba972f850f0de29e5b5802|سەردێڕ=Peru Congress opens door to early elections amid unrest |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=AP NEWS |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Alva |یەکەم=Diego |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://larepublica.pe/politica/congreso/2023/01/30/congreso-aprueba-reconsideracion-vuelve-al-debate-adelanto-de-elecciones-2023-25081|سەردێڕ=Congreso aprueba reconsideración y vuelve al debate adelanto de elecciones para 2023 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[La República (Peru)|لا ڕیپوبلیکا]] |زمان=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Alva |یەکەم=Diego |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://larepublica.pe/politica/gobierno/2023/06/15/dina-boluarte-el-tema-de-adelanto-de-elecciones-esta-cerrado-trabajaremos-hasta-julio-de-2026-411465|سەردێڕ=Boluarte: &quot;El tema de adelanto de elecciones está cerrado, trabajaremos hasta julio de 2026&quot; |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=[[La República (Peru)|لا ڕیپوبلیکا]] |زمان=es}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان سەرۆک و جێگرانی سەرۆک دیاری دەکەن، لەکاتێکدا ھەڵبژاردنەکانی کۆنگرێس پێکھاتەی کۆنگرێسی پێروو دیاری دەکەن، کە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ببێتە دەزگایەکی یاسادانانی دوو-ژووری بە ئەنجومەنی پیرانی ٦٠ کورسی و ئەنجومەنی نوێنەرانی ١٣٠ کورسی. ژمارەیەکی پێوانەیی لە ٣٤ کاندیدی تۆمارکراو تا کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ چوونە ناو کێبڕکێی سەرۆکایەتییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aquino |یەکەم=Marco |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/americas/peru-record-34-candidates-are-presidential-hopefuls-amid-political-distrust-2025-12-24/}}&lt;/ref&gt; دوا سەرۆک، خۆسێ جێری، لە شوباتی ٢٠٢٦ لە ڕێگەی سەرزەنشتکردن بە دەنگی زۆرینە لە کۆنگرێس لە پۆستەکەی دوورخرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://andina.pe/agencia/video-congreso-aprueba-censura-contra-jose-jeri-66125.aspx|سەردێڕ=Congreso aprueba censura contra José Jerí |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=es}}&lt;/ref&gt; لە مانگەکانی پێش ھەڵبژاردنەکەدا، دەسەڵاتی کۆنگرێس بەسەر دەسەڵاتی جێبەجێکردن و دادوەری لەلایەن چاودێرانەوە بەڵگەدار کرا کە ئاماژەیان بە گرنگیی دەزگایەکی یاسادانانی نوێ کرد.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Polga-Hecimovich |یەکەم=John |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gisreportsonline.com/r/peru-presidency-congress/|سەردێڕ=Peru to elect president but congress in charge – GIS Reports |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=جی ئای ئێس ڕیپۆرتس |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cfr.org/articles/president-boluarte-impeached-perus-crisis-runs-deeper|سەردێڕ=President Boluarte Impeached, but Peru’s Crisis Runs Deeper {{!}} Council on Foreign Relations |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Council on Foreign Relations|ئەنجومەنی پەیوەندییە دەرەکییەکان]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Peruvian general election, 2026}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>mwpsdau3qiwzw6th9t1ygtcegmtaiug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠٢١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293979</id>
    <revision>
      <id>1574350</id>
      <parentid>1573961</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1057" sha1="kvaj2a615zdakqvw3b23d1vwp4rtv91" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢١ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ١١ی نیسانی ٢٠٢١ بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی، کە سەرۆک و جێگرانی سەرۆکی دیاریکرد، پێویستی بە گەڕی دووەم لەنێوان دوو کاندیدە پێشەنگەکە ھەبوو، کە لە ٦ی حوزەیران بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکانی کۆنگرێس پێکھاتەی کۆنگرێسی پێروویان دیاریکرد، کە ھەموو ١٣٠ کورسییەکە کێبڕکێیان لەسەر کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Peruvian general election, 2021}}

[[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>kvaj2a615zdakqvw3b23d1vwp4rtv91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠١٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293980</id>
    <revision>
      <id>1574348</id>
      <parentid>1573963</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2448" sha1="p7ogelp4i6wt7a1zn9ykfroytxbl7z4" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٦ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٦ بۆ دیاریکردنی سەرۆک، جێگرانی سەرۆک، پێکھاتەی کۆنگرێسی کۆماری پێروو و نوێنەرانی پێروو لە پەرلەمانی ئەندین بەڕێوەچوو.

لە کێبڕکێی سەرۆکایەتیدا، سەرۆکی ئێستا ئۆیانتا ئومالا بەھۆی سنووردارکردنی خولی دەستوورییەوە مافی دووبارە ھەڵبژاردنەوەی نەبوو. کاندیدی ھێزی گەلی کەیکۆ فوجیمۆری، کچی سەرۆکی پێشوو [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]]، کاندیدی پێشەنگ بوو لە گەڕی یەکەمدا بە نزیکەی ٤٠ لەسەدی دەنگەکان، بەڵام نەگەیشتە زۆرینەی ٥٠ لەسەدی پێویست بۆ ئەوەی لە گەڕی دووەم دوور بکەوێتەوە. کاندیدی پێرووییەکان بۆ گۆڕانکاری پێدرۆ پابلۆ کوچینسکی بە جیاوازییەکی کەم شکستی بە کاندیدی بەرەی فراوان ڤێرۆنیکا مێندۆزا ھێنا بۆ ئەوەی لە پلەی دووەمدا بێت و شوێنێکی لە گەڕی دووەمدا بەدەستبھێنێت. گەڕی دووەم لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ بەڕێوەچوو. بە پاڵپشتیی ئەوانەی دژی فوجیمۆری بوون، کوچینسکی بە جیاوازییەکی کەم کە کەمتر بوو لە نیو خاڵی سەدی سەرکەوتنی بەدەستھێنا، ئەمەش وای کرد ببێتە یەکەم ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە دوای ساڵی ٢٠٠٠ەوە کە تێیدا کاندیدی دووەمی ھەڵبژاردنی پێشوو نەتوانێت ھەڵبژاردن بەدەستبھێنێت. ئەو لە ٢٨ی تەممووز وەک سەرۆک سوێندی یاسایی خوارد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Peruvian general election, 2016}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>p7ogelp4i6wt7a1zn9ykfroytxbl7z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠١١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293981</id>
    <revision>
      <id>1574502</id>
      <parentid>1571819</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="6tlbrhvzkrbg73oe8trkfwhy3sam9x9" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١١ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ١٠ی نیسانی ٢٠١١ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک، جێگرانی سەرۆک، ١٣٠ ئەندامی کۆنگرێس و پێنج ئەندامی پەرلەمانی ئەندین بەڕێوەچوو. لەبەر ئەوەی ھیچ کاندیدێکی سەرۆکایەتی زۆرینەی لە گەڕی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، گەڕی دووەم لە ٥ی حوزەیران بۆ دیاریکردنی جێگرەوەی سەرۆکی دەستلەکارکێشاوە ئالان گارسیا بەڕێوەچوو. ئەفسەری پێشووی سوپا ئۆیانتا ئومالا بە جیاوازییەکی کەم شکستی بە کەیکۆ فوجیمۆری ھێنا، کە کچی سەرۆکی پێشووی زیندانیکراو [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]]یە. ئومالا لە ٢٨ی تەممووز وەک ٩٤ەمین سەرۆکی پێروو سوێندی یاسایی خوارد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6tlbrhvzkrbg73oe8trkfwhy3sam9x9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠٠٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293982</id>
    <revision>
      <id>1574347</id>
      <parentid>1573964</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1258" sha1="s5g6pgz7ij178jyckpb5en7eb2z8snl" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٦ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٦ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک، دوو جێگری سەرۆک، ١٢٠ ئەندامی کۆنگرێس و پێنج ئەندامی پەرلەمانی ئەندین بۆ ماوەی ٢٠٠٦–٢٠١١ بەڕێوەچوو. لەبەر ئەوەی ھیچ کاندیدێکی سەرۆکایەتی زۆرینەی دەنگەکانی بەدەست نەھێنا، گەڕی دووەم لە ٤ی حوزەیران لەنێوان دوو کاندیدە پێشەنگەکە، ئۆیانتا ئومالا و ئالان گارسیا بەڕێوەچوو. گارسیا گەڕی دووەمی بە ڕێژەی ٥٢٫٦٣٪ بەرامبەر ٤٧٫٣٧٪ی ئومالا بردەوە. دواتر لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٦، لە ڕۆژی سەربەخۆییی پێروودا، سوێندی یاسایی خوارد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Peruvian general election, 2006}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>s5g6pgz7ij178jyckpb5en7eb2z8snl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠٠١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293983</id>
    <revision>
      <id>1574503</id>
      <parentid>1571817</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="966" sha1="sanlz0g142e1jlbdo3ptcutkye08fcn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠١ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[پێروو]] لە ٨ی نیسانی ٢٠٠١ بەڕێوەچوو، لەگەڵ گەڕی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٣ی حوزەیران. ھەڵبژاردنەکان دوای ئەوە ئەنجامدران کە سەرۆک [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]] لە کاتی گەشتێکیدا بۆ ئاسیا لە [[ژاپۆن]] داوای مافی پەنابەریی کرد و لە پۆستەکەی دەستی کێشایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>sanlz0g142e1jlbdo3ptcutkye08fcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ٢٠٠٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293984</id>
    <revision>
      <id>1574497</id>
      <parentid>1571826</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="behv5rmzjdma9f2tmfuu0jdqliic4w0" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٠ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٠ بەڕێوەچوو، لەگەڵ گەڕی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢٨ی ئایار. ھەڵبژاردنەکان زۆر جێی مشتومڕ بوون و بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ساختەکاری تەماشا دەکران. سەرۆکی ئێستا [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]] بۆ خولی سێیەم بە نزیکەی سێ چارەکی دەنگەکان دووبارە ھەڵبژێردرایەوە؛ بەڵام ھەڵبژاردنەکان بە تۆمەتەکانی نادەستووریبوون، بەرتیلخۆری، لایەنگریی سیستەماتیک و ساختەکاریی ڕاشکاوانەی ھەڵبژاردن ناوکەوتە بوون. ئەلیخاندرۆ تۆلێدۆ بایکۆتی گەڕی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کرد، کە تێیدا زیاتر لە ٣٠٪ی دەنگەکان بە پووچەڵ ڕاگەیەندران. فوجیمۆری دواتر دوای فەزیحەکەی داوای ھەڵبژاردنی نوێی کرد، لە [[پێروو]] ھەڵات و دەستلەکارکێشانەوەکەی لە ڕێگەی فاکسەوە لە ئوتێلێکی [[ژاپۆن]] نارد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>behv5rmzjdma9f2tmfuu0jdqliic4w0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ١٩٩٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293985</id>
    <revision>
      <id>1574504</id>
      <parentid>1571816</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1093" sha1="8s8i703wew8e6utbhbikuy77j40tnr8" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٥ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ٩ی نیسانی ١٩٩٥ بەڕێوەچوو، کە یەکەمین بوو لەژێر دەستووری ١٩٩٣دا. سەرۆکی ئێستا [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]] بە ئاسانی بە ڕێژەی ٦٤٫٤٪ی دەنگەکان دووبارە ھەڵبژێردرایەوە و شکستی بە سکرتێری پێشووی گشتیی یوو ئێن خاڤیێر پێرێز دی کوێلار ھێنا، لەکاتێکدا ھاوپەیمانیی کامبیۆ ٩٠-زۆرینەی نوێی ئەو زۆرینەی کورسییەکانی لە کۆنگرێسی تازە یەک-ژووریدا بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>8s8i703wew8e6utbhbikuy77j40tnr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٥، پێروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293987</id>
    <revision>
      <id>1574500</id>
      <parentid>1571822</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="960" sha1="5g6dn10rrfrioy4u7rdt6dmo8gwqxpu" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٥ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٤ی نیسانی ١٩٨٥ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو. ئالان گارسیا لە ھاوپەیمانیی شۆڕشگێڕی جەماوەریی ئەمریکی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٥٣٫١٪ی دەنگەکان بردەوە، لەکاتێکدا پارتەکەی زۆرینەی لە ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>5g6dn10rrfrioy4u7rdt6dmo8gwqxpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ١٩٨٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293988</id>
    <revision>
      <id>1574501</id>
      <parentid>1571821</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="mabrbz8c8dfjxj004kauzzb82jzwub2" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٠ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٨ی ئایاری ١٩٨٠ بۆ یەکەمجار لە دوای ساڵی ١٩٦٣ەوە بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو. سەرۆکی پێشوو فێرناندۆ بێلاوندێ تێری لە کارپێکردنی گەلی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٤٤٫٩٪ی دەنگەکان بردەوە، لەکاتێکدا پارتەکەی وەک گەورەترین پارت لە ھەردوو ژووری کۆنگرێس دەرکەوت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>mabrbz8c8dfjxj004kauzzb82jzwub2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ١٩٦٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293989</id>
    <revision>
      <id>1574498</id>
      <parentid>1571824</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1915" sha1="5at7dc6ngk2eq6987prizn4gxv4q31g" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٣ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٦٣ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو دوای ئەوەی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردنی ١٩٦٢ دوای کودەتایەکی سەربازی پووچەڵکرانەوە. ھێزە چەکدارەکانی پێروو، کە دوای کودەتاکە وەک ئەنجومەنێکی سەربازی وڵاتیان کۆنترۆڵ کردبوو، تا ڕادەیەکی زۆر پرۆسەی ھەڵبژاردنیان کۆنترۆڵ کرد بۆ ڕێگری لە ھەڵبژاردنی ڤیکتۆر ڕائول ھایا دی لا تۆرێ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ١٩٦٢|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1962/11/peru/658157/|سەردێڕ=Peru |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[The Atlantic]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; فێرناندۆ بێلاوندێ تێری، کە لەلایەن کارپێکردنی گەلی و پارتی دیموکراتی مەسیحییەوە پاڵپشتی دەکرا، ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٣٩٪ی دەنگەکان بردەوە، لەکاتێکدا ھاوپەیمانیی شۆڕشگێڕی جەماوەریی ئەمریکی وەک گەورەترین پارت لە ھەردوو ژووری کۆنگرێس دەرکەوت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:1962 Peruvian general election]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>5at7dc6ngk2eq6987prizn4gxv4q31g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی پێروو، ١٩٦٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293990</id>
    <revision>
      <id>1574499</id>
      <parentid>1571823</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1045" sha1="04ge39uvlawr0ra55ue4tqinpd21k4s" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٢ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٠ی حوزەیرانی ١٩٦٢ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو. ڤیکتۆر ڕائول ھایا دی لا تۆرێ لە پارتی ئاپریستای پێروویی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٣٣٪ی دەنگەکان بردەوە؛ بەڵام ئەمە کەمتر بوو لە مەرجی دەستووری کە یەک لەسەر سێی دەنگەکانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>04ge39uvlawr0ra55ue4tqinpd21k4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئارتێمیس ٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293999</id>
    <revision>
      <id>1574496</id>
      <parentid>1571834</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3912" sha1="eu9badgyj98xg24vqh5muyi4qlupqr7" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئارتێمیس ٢''' ئەرکێکی [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|مرۆڤھەڵگری]] [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]]ی مانگە لەژێر [[بەرنامەی ئارتیمس]]دا. لە [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی]] لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ ڕەوانە کرا، ئەرکە دە ڕۆژییەکە مەبەست لێی ھەڵگرتنی ئاسمانگەڕانی [[ناسا]] ڕید وایزمن، [[ڤیکتۆر جەی گلۆڤێر]]، و کریستینا کۆکە، لەگەڵ ئاسمانگەڕی [[دەزگای بۆشاییی کەنەدا]] جێرمی ھانسن، لەسەر ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد بە دەوری [[مانگ]] و گەڕانەوە بۆ زەوی. ئەمە دووەم فڕینی سیستەمی ھەڵدانی بۆشایی (ئێس ئێڵ ئێس)ە، یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگری کەشتیی ئاسمانیی ئۆراینە، و یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی خولگەی نزیکی زەوی لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ەوە.

گلۆڤێر بووە یەکەم کەسی ڕەنگپێست، کۆک بووە یەکەم ژن، و ھانسن بووە یەکەم ھاووڵاتیی نادەوڵەتە یەکگرتووەکان کە گەشت بۆ ئەو دیوی خولگەی نزیکی زەوی بکات. ئەرکەکە ھەروەھا وای کرد گلۆڤێر ببێتە یەکەم کەسی ڕەنگپێست، کۆک ببێتە یەکەم ژن، و ھانسن ببێتە یەکەم ھاووڵاتیی نادەوڵەتە یەکگرتووەکان کە گەشت بۆ دەوروبەری مانگ بکات. پێشبینی دەکرێت ئەرکەکە چەندین ژمارەی پێوانەییی گەشتی ئاسمانیی مرۆڤ تۆمار بکات، لەوانە دووری لە زەوی (نزیکەی {{Convert|4700|mi|km nmi}} لە ئەو دیوی مانگ) و خێرایی (خێرایی گەڕانەوە بۆ ناو بەرگەھەوا نزیکەی {{Convert|25000|mph}}).

ئارتێمیس ٢ تاقیکردنەوەیەکی فڕینە کە پشتگیری لە ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس دەکات، کە پلانیان بۆ دانراوە مرۆڤ بۆ یەکەمجار لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]]ەوە لە ساڵی ٢٠٢٨ بگەڕێننەوە سەر ڕووی مانگ. ئەرکەکە لە بنەڕەتدا بە ئەرکی گەڕانی-٢ (ئی ئێم-٢) ناونرابوو و سەرەتا مەبەست لێی پشتگیریکردنی ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی ھەسارۆکە بوو کە ئێستا ھەڵوەشاوەتەوە، کە لە ساڵی ٢٠١٣ پێشنیار کرابوو. ئامانجەکانی دوای دامەزراندنی بەرنامەی ئارتێمیس لە ساڵی ٢٠١٧دا پێداچوونەوەیان بۆ کرا. ئامانجەکانی ئەرکەکە ھاوشێوەی ئامانجەکانی [[ئەپۆلۆ ٨]]ن لە ساڵی ١٩٦٨، کە یەکەم فڕینی مرۆڤھەڵگری مانگ بوو لە کاتی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]]دا؛ بەڵام، ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازادی پلان بۆ داڕێژراو زیاتر لەوە دەچێت کە لەلایەن [[ئەپۆلۆ ١٣]]ەوە فڕێندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Artemis 2}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٢٠|کەنەدا}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>eu9badgyj98xg24vqh5muyi4qlupqr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خولگەی نزیکی زەوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294000</id>
    <revision>
      <id>1574302</id>
      <parentid>1574126</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4530" sha1="rm7vhl7j9lpz5rikrg2c9925i2yvw64" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''خولگەی نزیکی زەوی''' (ئێڵ ئی ئۆ) خولگەیەکی دەوری زەوییە کە خولەکەی ١٢٨ خولەک یان کەمترە (لانیکەم ١١٫٢٥ خول لە ڕۆژێکدا دەکات) و لادان لە چەقەکەی کەمترە لە ٠٫٢٥.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.space-track.org/#/recent |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626190758/https://www.space-track.org/#/recent |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=LEO: Mean Motion &gt; 11.25 &amp; Eccentricity &lt; 0.25}}&lt;/ref&gt; زۆربەی تەنە دەستکردەکان لە [[بۆشاییی دەرەکی]] لە ئێڵ ئی ئۆدان، کە ژمارەیان لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|800|km|mi}} دەگاتە لووتکە، لەکاتێکدا دوورترینیان لە ئێڵ ئی ئۆدا، پێش خولگەی ناوەندی زەوی (ئێم ئی ئۆ)، بەرزییەکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، کە نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوییە و نزیکە لە سەرەتای پشتێنی تیشکدانی ناوەوەی ڤان ئالن.

[[پەڕگە:ISS-44_Milky_Way.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە، لە خولگەیەکی نزیکی زەویدا (ئێڵ ئی ئۆ) لە نزیکەی {{Cvt|400|km|mi}}، لەگەڵ ھەوایەکی درەوشاوەی زەرد-سەوز کە لە [[ئاسۆ]]ی زەوی دەبینرێت، کە لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|100|km|mi}} [[بۆشاییی دەرەکی|سنووری نێوان زەوی و بۆشاییی دەرەکی]] لێیە و خێرایییەکانی فڕین دەگەنە خێرایییەکانی خولگە]]

زاراوەی ناوچەی ئێڵ ئی ئۆ بۆ ئەو ناوچەیەی بۆشایی بەکاردێت کە لە خوار بەرزیی {{Cvt|2000|km|mi}}دایە (نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوی).&lt;ref name=&quot;UNOOSA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717154257/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=Region A, Low Earth Orbit (or LEO) Region – spherical region that extends from the Earth's surface up to an altitude (Z) of 2,000 km}}&lt;/ref&gt; ئەو تەنانەی لەو خولگانەدان کە بەم ناوچەیەدا تێدەپەڕن، تەنانەت ئەگەر [[نزیکترین و دوورترین|دوورترین خاڵییان]] لە دەرەوە بێت یان [[فڕینی بۆشاییی ژێرخولگەیی|ژێر-خولگەیی]] بن، بە وردی چاودێری دەکرێن چونکە مەترسیی پێکدادانیان بۆ زۆرێک لە مانگە دەستکردەکانی ئێڵ ئی ئۆ ھەیە.

ھیچ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|گەشتێکی ئاسمانیی مرۆڤ]] جگە لە ئەرکە مانگییەکانی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] (١٩٦٨–١٩٧٢) و فڕینی نزیکی مانگی ئارتێمیس ٢ (٢٠٢٦) بۆ ئەو دیوی ئێڵ ئی ئۆ نەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/|سەردێڕ=Artemis II: NASA’s First Crewed Lunar Flyby in 50 Years - NASA |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=NASA |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ھەموو [[وێستگەی بۆشایی|وێستگەکانی بۆشایی]] {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦}} لە خولگەکانی دەوری زەوی لەناو ئێڵ ئی ئۆدا کاریان کردووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Low Earth orbit}}
{{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>rm7vhl7j9lpz5rikrg2c9925i2yvw64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خولگەی دەوری زەوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294001</id>
    <revision>
      <id>1574492</id>
      <parentid>1572031</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7578" sha1="fnwyyw01zug53ggfabylx5xwtoa11xk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''خولگەی دەوری زەوی'''، '''خولگەی چەق-زەوی'''، یان '''خولگەی زەوی''' ھەر تەنێک دەگرێتەوە کە لە [[خولگە]]ی [[زەوی|زەویدا]] بێت، وەک [[مانگ]] یان [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]]. لە ساڵی ١٩٩٧دا، [[ناسا]] خەمڵاندی کە نزیکەی ٢٬٤٦٥ باری مانگی دەستکردی دەستکرد لە خولگەی زەویدا ھەبوون و ٦٬٢١٦ پارچە پاشماوەی بۆشایی لەلایەن [[ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد|ناوەندی فڕینی بۆشاییی گۆدارد]] چاودێری کراون.&lt;ref name=&quot;Goddard-1997&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٠|ناونیشان=http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html|سەردێڕ=Satellite Situation Report |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060823011134/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; زیاتر لە ١٦٬٢٩١ تەن کە پێشتر ھەڵدراون تووشی پووکانەوەی خولگەیی بوون و چوونەتە ناو [[تەوشک|تەوشکی زەوی]].&lt;ref name=&quot;Goddard-1997&quot;/&gt;

کەشتییەکی ئاسمانی کاتێک دەچێتە خولگەوە کە [[ھەشتاو|تاودانە]] [[چەقە ھێز|چەقەکێشەکەی]] بەھۆی [[ڕاکێشان (فیزیک)|کێشکردنەوە]] کەمتر بێت لە یان یەکسان بێت بە تاودانی [[ھێزی دژەناوەند|دوورەناوەند]] بەھۆی پێکھاتەی ئاسۆییی خێرایییەکەیەوە. بۆ خولگەیەکی نزیکی زەوی، ئەم خێرایییە نزیکەی ٧٫٨ کیلۆمەتر/چرکەیە؛&lt;ref name=&quot;hill1999&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Hill |یەکەم=James V. H. |سەردێڕ=Getting to Low Earth Orbit |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٩|ئیش=Space Future |postscript=. |ناونیشان=http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120319163414/http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بە پێچەوانەوە، خێراترین خێراییی فڕۆکەی مرۆڤھەڵگر کە تا ئێستا بەدەست ھاتبێت (جگە لەو خێرایییانەی کە کەشتییە ئاسمانییەکان لە کاتی دەرچوون لە خولگە بەدەستیان ھێناوە) ٢٫٢ کیلۆمەتر/چرکە بووە لە ساڵی ١٩٦٧دا لەلایەن نۆرس ئەمریکان ئێکس-١٥.&lt;ref name=&quot;shiner20071101&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Shiner |یەکەم=Linda |سەردێڕ=X-15 Walkaround |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|postscript=. |ناونیشان=http://www.airspacemag.com/history-of-flight/x-15_walkaround.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Air &amp; Space Magazine}}&lt;/ref&gt; ئەو وزەیەی پێویستە بۆ گەیشتن بە خێراییی خولگەی زەوی لە بەرزیی ٦٠٠ کیلۆمەتر نزیکەی ٣٦ ئێم جەی/کگم، کە شەش ھێندەی ئەو وزەیە کە تەنھا بۆ سەرکەوتن بۆ بەرزیی ھاوتا پێویستە.&lt;ref name=&quot;dimotakis1999&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Dimotakis |یەکەم=P. |سەردێڕ=100 lbs to Low Earth Orbit (LEO): Small-Payload Launch Options |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|پەڕەکان=١–٣٩|postscript=. |ناونیشان=http://en.scientificcommons.org/18569633 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170829090237/http://en.scientificcommons.org/18569633 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=The Mitre Corporation |display-authors=١|دوایین٢=Garwin |یەکەم٢=R. |دوایین٣=Katz |یەکەم٣=J. |دوایین٤=Vesecky |یەکەم٤=J.}}&lt;/ref&gt;

ئەو کەشتییە ئاسمانییانەی کە [[نزیکترین و دوورترین|نزیکترین خاڵییان]] لە خوار نزیکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، بەرەوڕووی بەرگریی تەوشکی زەوی دەبنەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Ghosh |یەکەم=S. N. |سەردێڕ=Atmospheric Science and Environment |ڕێکەوت=٢٠٠٠|پەڕەکان=٤٧–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=d6Azu3sfPAgC&amp;pg=PA48 |بڵاوکەرەوە=Allied Publishers |ژپنک=٩٧٨-٨١٧٧٦٤٠٤٣٤}}&lt;/ref&gt; کە بەرزیی خولگەیی کەمدەکاتەوە. ڕێژەی پووکانەوەی خولگەیی بەندە بە ڕووبەری پانەبڕ و کێشی مانگە دەستکردەکە، ھەروەھا گۆڕانکاری لە چڕیی ھەوای تەوشکی سەرەوە. لە خوار نزیکەی ٣٠٠ کیلۆمەتر، پووکانەوە خێراتر دەبێت و تەمەنیان بە ڕۆژ دەپێورێت. کاتێک مانگێکی دەستکرد دادەبەزێت بۆ ١٨٠ کیلۆمەتر، تەنھا چەند کاتژمێرێکی دەبێت پێش ئەوەی لە تەوشکدا ببێتە ھەڵم.&lt;ref name=&quot;slsa&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Kennewell |یەکەم=John |سەردێڕ=Satellite Lifetimes and Solar Activity |ڕێکەوت=٢٠١١|postscript=. |ناونیشان=http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111228025141/http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=Commonwealth of Australia Bureau of Weather, Space Weather Branch |دوایین٢=McDonald |یەکەم٢=Andrew}}&lt;/ref&gt; [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوون]] کە پێویستە بۆ ڕزگاربوون لە کایەی کێشکردنی زەوی بە تەواوی و چوونە ناو بۆشاییی نێوان ھەسارەکان نزیکەی ١١٫٢ کیلۆمەتر/چرکەیە.&lt;ref name=&quot;williams2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Williams |یەکەم=David R. |سەردێڕ=Earth Fact Sheet |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=Lunar &amp; Planetary Science |postscript=. |ناونیشان=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101030234253/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=NASA}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{شریتی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>fnwyyw01zug53ggfabylx5xwtoa11xk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئارتمیسی دووەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294005</id>
    <revision>
      <id>1574494</id>
      <parentid>1571842</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42290" sha1="6ymr1o76qz403wcfv7j0wkzlhvu19bh" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Infobox spaceflight
| name                  = ئارتەمیس ٢
| image                 = Artemis II Launch (NHQ202604010307, vertical crop).jpg
| mission_insignia = Artemis II patch.svg
| image2                = Artemis_2_Crew_Portrait.jpg
| caption               = مووشەکی [[Space Launch System]] (SLS) بۆ ئارتەمیس ٢ لە کۆمەڵگەی هاویشتنی 39B لە سەنتەری بۆشایی ئاسمانی کەنەدی ناسا لە فلۆریدا لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ بەرز دەبێتەوە.

| names                 = ئارتەمیس ٢&lt;br /&gt;ئەرکی گەڕان-٢ (EM-2)
| mission_type          = فڕینی نزیک لە مانگ بە تاقمەوە
| operator              = [[NASA|ناسا]]
| COSPAR_ID             = 2026-069A
| SATCAT                = 68538
| duration              = ١٦ کاتژمێر و ٥٥ خولەک (''لە کاردایە'')&lt;br /&gt;١٠ ڕۆژ (''پلان بۆ داڕێژراو'')

| separator             = تایبەتمەندییەکانی کەشتی ئاسمانی
| spacecraft            = [[Orion (spacecraft)|ئۆریۆن CM-003]] ''ئینتێگریتی''&lt;br /&gt;ESM-2
| manufacturer          = ئۆریۆن: [[Lockheed Martin|لۆکهید مارتن]]&lt;br /&gt;ESM: [[Airbus|ئێرب پاس]]

| separator2            = کەشتیوان
| crew_size             = ٤
| crew_members          = [[رید وایزمان|رید وایزمان]]&lt;br /&gt;[[ویکتۆر گڵۆڤەر|ویکتۆر گڵۆڤەر]]&lt;br /&gt;[[کریستینا کۆچ|کریستینا کۆچ]]&lt;br /&gt;[[جێرمی هانسێن|جێرمی هانسێن]]

| separator3            = دەستپێکردنی ئەرک
| launch_date           = ١ی نیسانی ٢٠٢٦، ٢٢:٣٥:١٢ UTC&lt;br /&gt;(٦:٣٥:١٢ دەمەوێوارە بە کاتی [[Eastern Time Zone|EDT]])
| rocket                = [[Space Launch System|سیستەمی هاویشتنی بۆشایی ئاسمان]]
| launch_site           = [[Kennedy Space Center|کەنەدی]]، [[Kennedy Space Center Launch Complex 39#Launch Complex 39B|LC-39B]]

| separator4            = کۆتاییهاتنی ئەرک
| recovered_by          = [[United States Navy|هێزی دەریایی ئەمریکا]] (''[[San Antonio-class amphibious transport dock]]'')
| landing_date          = [[NET (not earlier than)|نە زووتر لە]] ١١ی نیسانی ٢٠٢٦، ٠٠:٢١ UTC&lt;br /&gt;(١٠ی نیسان، ٥:٢١ دەمەوێوارە بە کاتی [[Pacific Time Zone|PDT]])
| landing_site          = [[Pacific Ocean|ئۆقیانووسی هێمن]] (پلان بۆ داڕێژراو)

| separator5            = فڕین بەسەر مانگدا
| distance              = ٤،٧٠٠ میل (٧،٦٠٠ کم) (پلان بۆ داڕێژراو)

| mission_insignia      = Artemis II patch.svg
| mission_insignia_caption = نیشانەی ئەرک
| image2                = Artemis_2_Crew_Portrait.jpg
| image2_caption        = وێنەی فەرمی ستافەکە، بە ئاراستەی میلی کاتژمێر لە چەپەوە: کۆچ، گڵۆڤەر، هانسێن و وا
}} 
'''ئارتمیس ٢ (Artemis II)''' ئەرکێکی ناردنی مرۆڤە بۆ دەوری مانگ (lunar flyby) لە چوارچێوەی پڕۆگرامی ئارتمیسدا. ئەم ئەرکە کە دە ڕۆژ دەخایەنێت، لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدییەوە دەستی پێکردووە؛ ئامانجی گواستنەوەی کەشتیوانانی ناسا (ڕید وایزمان، ڤیکتۆر گڵۆڤەر، و کریستینا کۆک)ە، لەگەڵ کەشتیوانی ئاژانسی بۆشاییی کەنەدا (جێرمی هانسێن)، لە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بۆ دەوری مانگ و پاشان گەڕانەوەیان بۆ زەوی. ئەمە دووەم فڕینی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) و یەکەم ئەرکی مرۆیی کەشتیی ئاسمانی ئۆریۆنە، هەروەها یەکەم گەشتی مرۆییە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی لە دوای ئاپۆلۆ ١٧ لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ەوە.

گڵۆڤەر بووە یەکەم کەسی ڕەشپێست، کۆک بووە یەکەم ژن، و هانسێن بووە یەکەم هاووڵاتی نائەمریکی کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکەن. هەروەها ئەم ئەرکە گڵۆڤەر دەکاتە یەکەم ڕەشپێست، کۆک یەکەم ژن، و هانسێن یەکەم نائەمریکی کە گەشت بۆ نزیک مانگ بکەن. چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە چەندین ڕیکۆردی گەشتی مرۆیی بۆ بۆشایی ئاسمان تۆمار بکات، لەوانە دووری لە زەوی (نزیکەی ٤,٧٠٠ میل یان ٧,٦٠٠ کیلۆمەتر لە پشت مانگەوە) و خێرایی (خێرایی چوونە ناوەوەی بەرگەهەوا بە نزیکەی ٢٥,٠٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا یان ٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا).

ئارتمیس ٢ تاقیکردنەوەیەکی فڕینە بۆ پشتگیریکردن لە ئەرکەکانی دواتری ئارتمیس، کە پلانیان بۆ داڕێژراوە لە ساڵی ٢٠٢٨دا مرۆڤ بگەڕێننەوە سەر ڕووی مانگ بۆ یەکەمجار لە دوای ئاپۆلۆ ١٧ەوە. ئەرکەکە سەرەتا بە (Exploration Mission-2 یان EM-2) ناوزەد کرابوو و بڕیار وابوو پشتگیری لە ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک بکات کە لە ساڵی ٢٠١٣ پێشنیار کرابوو و دواتر هەڵوەشایەوە. ئامانجەکانی ئەرکەکە دوای دامەزراندنی پڕۆگرامی ئارتمیس لە ساڵی ٢٠١٧دا پێداچوونەوەیان بۆ کرا. ئامانجەکانی ئەم ئەرکە هاوشێوەی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨ە لە ساڵی ١٩٦٨، کە یەکەم فڕینی مرۆیی بوو بۆ دەوری مانگ لە کاتی پڕۆگرامی ئاپۆلۆدا؛ بەڵام ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازاد کە بۆی داڕێژراوە، زیاتر لەو فڕینە دەچێت کە ئاپۆلۆ ١٣ ئەنجامی دا.
===مێژوو===
----------
'''پلاندانانی ئەرکەکە و هەڵبژاردنی بەرواری هاویشتن (٢٠١٧–٢٠٢١)'''

لە ساڵی ٢٠١٧دا، ئەرکی گەڕانی ٢ (Exploration Mission-2) وەک پڕۆژەیەکی تاک-هاویشتن بە موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) جۆری Block 1B داڕێژرابوو، کە قۆناغی باڵای گەڕان و کەشتیی ئاسمانی ئۆریۆنی لەسەر بوو، لەگەڵ توانای هەڵگرتنی بارێکی ٥٠.٧ تۆنی. پلانەکە وابوو کە کەشتییەکە بگاتە نەیزەکێک کە پێشتر لە ڕێگەی ئەرکە ڕۆبۆتییەکەی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک (Asteroid Redirect Mission) خرابووە خولگەی مانگەوە، تاوەکو کەشتیوانەکان پیاسەی بۆشایی ئەنجام بدەن و نموونەی لێ کۆبکەنەوە.

دوای هەڵوەشاندنەوەی ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک لە نیسانی ٢٠١٧دا، پێشنیار کرا ئەرکەکە بکرێتە گەشتێکی ٨ ڕۆژە بۆ تیمی چوار کەشتیوان کە بە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بە دەوری مانگدا بسوڕێنەوە.

پێشنیارێکی تر لە ساڵی ٢٠١٧دا ئەوە بوو کە چوار کەشتیوان بە کەشتیی ئۆریۆن گەشتێکی ٨ بۆ ٢١ ڕۆژە بۆ دەوری مانگ بکەن بۆ گەیاندنی یەکەم پارچەی وێستگەی خولگەیی مانگ (Lunar Gateway). لە ئاداری ٢٠١٨دا بڕیار درا کە یەکەم مۆدیۆلی وێستگەکە لە ڕێگەی موشەکێکی بازرگانییەوە ڕەوانە بکرێت، ئەمەش بەهۆی دواکەوتن لە دروستکردنی ئەو سەکۆ گۆڕاوەی (Mobile Launcher) کە پێویست بوو بۆ هەڵگرتنی قۆناغی باڵای گەڕانی بەهێزتر. موشەکی فاڵکۆن هێڤی (Falcon Heavy) کۆمپانیای سپەیس ئێکس بۆ ئەو مەبەستە هەڵبژێردرا. دواجار وێستگەی خولگەیی مانگ لە ئاداری ٢٠٢٦دا هەڵوەشێنرایەوە.

'''پەرەپێدانی ڕەقەکاڵا، تاقیکردنەوە و یەکخستن (٢٠٢١–٢٠٢٦)'''

لە ١١ی شوباتی ٢٠٢٣، ناسا بەشی بزوێنەری قۆناغی سەرەکی ئارتمیس ٢ی بۆ دۆخی ئاسۆیی سوڕاندەوە، ئەمەش وەک دوایین هەنگاوی سەرەکی پێش یەکخستنی لەگەڵ بەشەکانی تری موشەکەکە. لە ٢٠ی ئازاردا، بەشی بزوێنەرەکە لەگەڵ قۆناغی سەرەکیدا لە بینای ١٠٣ لە کارگەی میچوود لە نیوئۆرلینز، لویزیانا، بەیەکەوە بەستران. لە ئاداری ٢٠٢٣دا، ناسا سەرەتا چاوەڕێی دەکرد کە قۆناغی سەرەکی تەواوبوو لەو هاوینەدا ڕادەستی ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی (KSC) بکرێت، بەڵام تا مانگی ئایار، خشتەی کاتەکە بۆ کۆتایی پایزی ٢٠٢٣ گۆڕدرا.

بزوێنەرەکانی RS-25 (کە ژمارە زنجیرەییەکانیان بریتی بوون لە E2047, E2059, E2062, و E2063) تا ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ لەسەر قۆناغی سەرەکی لە نیوئۆرلینز جێگیر کران. بەڵام دوای ئەوەی دزەکردنێک لە سیستەمی هایدرۆلیکی زمانەی ئۆکسجینەکەیدا دۆزرایەوە، بزوێنەری E2063 لە نیسانی ٢٠٢٥دا بە بزوێنەری E2061 گۆڕدرا.

قۆناغی سەرەکی بەتەواوی ئامادەکراو لە نێوان ١٦ بۆ ٢٥ی تەمموزی ٢٠٢٤ گەیشتە ناوەندی کەنەدی (KSC). ئەو بەشە پێویستانەی (Adapters) بۆ یەکخستنی تەواوی موشەکەکە پێویست بوون، لە حوزەیرانی ٢٠٢٤دا بەرەو تەواوبوون چوون و لە ئەیلوولی ٢٠٢٤دا گەیشتنە ناوەندی کەنەدی.

تیمی ئارتمیس ٢ لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣ لەلایەن بەڕێوبەری ناسا، بیڵ نێڵسۆن، لە کاتی وتاری &quot;دۆخی ناسا&quot; لە دامەزراوەیەکی ناسا لە ئێڵینگتۆن فیڵد لە نزیک هیوستن، تێکساس، ڕاگەیەندرا. هەمان ئێوارە تیمەکە لە یاریگای NRG لە کاتی یاری کۆتایی پاڵەوانێتی باسکەی &quot;March Madness&quot;ی ٢٠٢٣دا دەرکەوتن.

ناسا سەرەتا ئەیلوولی ٢٠٢٤ی وەک کاتی دەستپێکردنی کارەکانی سەرەیەکخستنی (stacking) موشەکەکە دیاری کردبوو. بەڵام خشتەکە بۆ ماوەی زیاتر لە دوو مانگ دواکەوت، ئەمەش بەهۆی لێکۆڵینەوە لە کێشەکانی سیستەمی دابینکردنی ژیانی کەشتیی ئۆریۆن و ئەو زیانە چاوەڕواننەکراوەی کە لە قەڵغانی گەرمیی ئۆریۆندا بینرا دوای گەڕانەوەی ئارتمیس ١. سەرئەنجام لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ دەست بە یەکخستنی موشەکەکە کرا. پرۆسەی یەکخستنەکە لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ کۆتایی هات، ئەمەش بە جێگیرکردنی تەواوەتی کەشتیی ئۆریۆن، مۆدیۆلی خزمەتگوزاری ئەوروپی (ESM) و سیستەمی هەڵوەشاندنەوەی هاویشتن لەسەر لوتکەی موشەکی SLS.

لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، موشەکی یەکخراوی SLS و کەپسولی ئۆریۆن و بورجی هاویشتن، لە بینای یەکخستنی ئۆتۆمبێلەکانەوە (VAB) بەرەو سەکۆی هاویشتنی 39B گواسترانەوە.

===بەرواری هاویشتن===
------
لە کاتی پێداچوونەوە سەرەتاییەکان لە ساڵی ٢٠١١دا، بەرواری هاویشتن لە نێوان ساڵانی ٢٠١٩ و ٢٠٢١ دیاری کرابوو، بەڵام دواتر بۆ ساڵی ٢٠٢٣ دواکەوت. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤دا، پێشبینی دەکرا ئەرکەکە لە ئەیلوولی ٢٠٢٥دا دەست پێ بکات. بەڵام لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، نووسینگەی پشکنەری گشتی ناسا دیاری کرد کە تیمی سیستەمە زەمینییەکانی گەڕان هەموو ئەو کاتەیان بەکارهێناوە کە بۆ چارەسەرکردنی کێشە چاوەڕواننەکراوەکان تەرخان کرابوو، ئەمەش وای کرد نووسینگەکە بگاتە ئەو ئەنجامەی کە ئەگەری زۆرە بەرواری ئەیلوولی ٢٠٢٥ دوابکەوێت. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، بیڵ نێڵسۆن ڕایگەیاند کە هاویشتنەکە دواکەوتووە بەهۆی چەند مانگێک لە لێکۆڵینەوەی ئەندازیاری لەسەر کێشەکانی سیستەمی دابینکردنی ژیان و قەڵغانی گەرمی، بەڵام ئامانجیان هاویشتنە لە نیسانی ٢٠٢٦دا.

لە ئاداری ٢٠٢٥دا، ماڵپەڕی AmericaSpace ڕایگەیاند کە ئەگەری هەیە بەرواری هاویشتنەکە دوو مانگ پێشبخرێت بۆ شوباتی ٢٠٢٦. ناسا لە وەڵامێکدا وتی ناتوانێت ئەو بەروارە پشتڕاست بکاتەوە، بەڵام ئاماژەی بەوە کرد: &quot;ئێمە بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕێین بۆ ئەنجامدانی هاویشتنێکی زووتر ئەگەر گونجاو بێت، بە شێوەیەک کە لەوانەیە لە شوباتی ٢٠٢٦دا بێت. ئامانجی شوبات ڕێگە بە ئاژانسەکە دەدات سوود لە کارایی پرۆسەکانی یەکخستنی موشەکی SLS و کەشتیی ئۆریۆن و سیستەمە زەمینییەکان وەربگرێت، لە کاتێکدا پاراستنی سەلامەتی تیمی کەشتیوانەکان لە پێشینەی کارەکان دەبێت.&quot; تا ئابی ٢٠٢٥، چەندین سەرچاوەی تر وەک NASASpaceflight و ڕۆژنامەنووس ئێریک بێرگەر و سیناتۆر مارک کێلی ڕایانگەیاند کە ئەرکەکە بۆ شوباتی ٢٠٢٦ گوازراوەتەوە. لە ئەیلوولدا، بەرپرسانی ئاژانسەکە ڕایانگەیاند کە کار بۆ پەنجەرەیەکی هاویشتن دەکەن کە لە ٥ی شوباتی ٢٠٢٦دا دەکرێتەوە.

بۆ هاویشتنی ئەرکەکان بەرەو مانگ، هەموو مانگێکی مانگی (lunar month) پەنجەرەیەکی کاتی هەیە کە چەند ڕۆژێک دەخایەنێت، هەروەها لە ناو ئەو ڕۆژانەشدا پەنجەرەی ڕۆژانە هەن کە چەند کاتژمێرێک دەخایەنن. پلانی دەستکاریلەکراوی ئارتمیس ٢، کە داوای چوونەناوەوەیەکی کورتتر بۆ بەرگەهەوای زەوی دەکات، زیاتر ئەو ڕۆژانە سنووردار دەکات کە دەکرێت هاویشتنەکەی تێدا ئەنجام بدرێت.

زووترین پەنجەرەی هاویشتن بۆ ئارتمیس ٢ بۆ سەرەتای شوباتی ٢٠٢٦ دیاری کرابوو. زریانی زستانی ئەمریکای باکوور لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا کارەکانی ئامادەکاری بۆ هاویشتنەکەی دواخست. تاقیکردنەوەی جلوبەرگی تەڕ (wet dress rehearsal) بۆ کاتی ژمارەی پێچەوانە لە ٢ی شوباتدا ئەنجام درا. دوای تاقیکردنەوەکە، ناسا ڕایگەیاند کە هاویشتنەکە بۆ مانگی ئادار دوادەخرێت، ئەمەش بەهۆی دزەکردنی هایدرۆجینی شل کە لە کاتی ژمارەی پێچەوانەی ساختەدا ڕوویدا. جگە لە دزەکردنەکە، زمانەیەکی (valve) پەیوەندیدار بە پەستانی دەرگای کەپسولی ئۆریۆن پێویستی بە توندکردنەوە هەبوو، هەروەها کارەکانی کۆتاییهێنان لەوە زیاتریان خایاند کە پلانی بۆ داڕێژرابوو. تاقیکردنەوەی دووەمی جلوبەرگی تەڕ لە ١٩ی شوباتدا ئەنجام درا و سەرکەوتوو بوو.

لە ٢١ی شوباتدا، کێشەیەک لە ڕەوتی هێلیۆمدا بینرا، ئەمەش بووە هۆی گەڕاندنەوەی موشەکەکە بۆ بینای یەکخستن (VAB) و دواخستنی ئەرکەکە بۆ مانگی نیسان وەک زووترین کات. پرۆسەی گەڕاندنەوەکە لە ٢٥ی شوبات کاتژمێر ٩:٣٨ی بەیانی بە کاتی ڕۆژهەڵات دەستی پێکرد و نزیکەی کاتژمێر ٨:٠٠ی شەو گەیشتە VAB. بەڕێوبەری ناسا، جارێد ئایزاکمان، ڕایگەیاند کە بەرواری ڕاستەقینەی هاویشتن تەنها دوای تەواوبوونی تاقیکردنەوەیەکی سەرکەوتووی جلوبەرگی تەڕ و شیکردنەوەی ئەنجامەکان پشتڕاست دەکرێتەوە. لە ١٢ی ئاداردا، دوای پێداچوونەوەی ئامادەیی فڕین (FRR)، حەوت پەنجەرەی هاویشتنی دوو کاتژمێری بۆ ماوەی ١ تا ٦ی نیسان و ٣٠ی نیسان ڕاگەیەندرا. یەکەم پەنجەرە لە ١ی نیسان کاتژمێر ٦:٢٤ی ئێوارە بە کاتی EDT بوو.

لە ١٨ی ئاداردا، ناسا ڕایگەیاند کە موشەکی SLS و کەشتیی ئۆریۆنی ئارتمیس ٢ ڕۆژی دواتر بەرەو سەکۆی هاویشتنی 39B لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی لە فلۆریدا دەگوازرێنەوە. لەو کاتەدا، تیمی ئارتمیس ٢ لە هیوستن چوونە کەرەنتینەوە بۆ دڵنیابوون لەوەی پێش هاویشتنەکە بە تەندروستی دەمێننەوە. لە ٢٠ی ئاداردا، دوای دواکەوتنێک بەهۆی بای بەهێزەوە، موشەکی SLS بۆ جاری دووەم لە بینای VABـەوە بەرەو سەکۆی هاویشتن گوازرایەوە. دواجار ئەرکەکە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥:١٢ بە کاتی UTC (کاتژمێر ٦:٣٥:١٢ی ئێوارە بە کاتی EDT) هاوێژرا.


===نیگەرانییەکانی قەڵغانی گەرمی===
----
دوای ئەرکی بێ کەشتیوانی ئارتمیس ١ لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، ناسا تووشی داخورانێکی چاوەڕواننەکراو بوو لە قەڵغانی گەرمیی کەشتیی ئۆریۆن دوای چوونەناوەوە بۆ بەرگەهەوای زەوی. پشکنینەکانی دوای فڕین دەریانخست کە هەندێک ناوچە لە ماددەی &quot;AVCOAT&quot; تووشی لەدەستدانی خەڵووز (char loss) بوون، بە شێوەیەک کە بەشەکانی ماددەکە زیاتر لەوەی پێشبینی کرابوو داخورابوون. ناسا ڕایگەیاند کە پلەی گەرمی لە ناو مۆدیۆلی کەشتیوانەکان لە سنووری دیاریکراودا ماوەتەوە، بەڵام ئەم ڕەفتارە چاوەڕواننەکراوە پێویستی بە لێکۆڵینەوەی زیاتر بوو. وێنەی نزیکی زیانەکان تا ئایاری ٢٠٢٤ بڵاونەکرایەوە، تا ئەو کاتەی لە ڕاپۆرتێکی نووسینگەی پشکنەری گشتی ناسادا دەرکەوت.

لە نیسانی ٢٠٢٤، ناسا تیمێکی پێداچوونەوەی سەربەخۆی پێکهێنا بۆ هەڵسەنگاندنی کارایی قەڵغانی گەرمی و ئەو ڕێگەیەی کە ئاژانسەکە بۆ ئەرکی ئارتمیس ٢ پێشنیاری کردبوو. پێداچوونەوەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، دوای ئەوە ناسا ڕایگەیاند کە بەردەوام دەبێت لە ئەرکی ئارتمیس ٢ بە بەکارهێنانی هەمان قەڵغانی گەرمی ئێستا. ناسا کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی سازکرد بۆ خستنەڕووی ئەنجامەکان، بەڵام ئەو وەشانەی ڕاپۆرتەکە کە بۆ ڕای گشتی بڵاوکرایەوە، بەشێکی زۆری دەستکاری کرابوو (داپۆشرابوو)، ئەمەش بووە هۆی ڕەخنەی هەندێک لە ئەندازیاران و کەشتیوانانی پێشووی ناسا سەبارەت بە ئاستی شەفافیەت لە بڵاوکردنەوەی زانیارییەکاندا.

ئەندازیارانی ناسا دیارییان کرد کە ئەو زیانانەی (char loss) لە کانوونی یەکەمی ئارتمیس ١دا بینرا، بەهۆی گیرخوێندنی گازەکان بووە لە ناو ماددەی AVCOAT، کە بووەتە هۆی درزبردن و لەدەستدانی ماددەکە لە کاتی چوونەناوەوە بۆ ناو بەرگەهەوا. لەبری گۆڕینی قەڵغانی گەرمی بۆ ئارتمیس ٢، ناسا بڕیاریدا ڕێڕەوی گەڕانەوەکە دەستکاری بکات بە زیادکردنی گۆشەی دابەزین، ئەمەش کاتی مانەوەی کەشتییەکە لە ناو ژینگەی گەرمیی تونددا کەمدەکاتەوە. بەپێی وتەی ناسا، مۆدێلەکان و تاقیکردنەوە زەمینییەکان دەریانخستووە کە ئەم گۆڕانکارییە سنوورێک بۆ داخورانی زیاتر دادەنێت و لە چوارچێوەی سنوورە پێکهاتەیی و گەرمییەکاندا دەمێنێتەوە.

وەک بەشێک لە پرۆسەی بڕوانامەدان بە ئارتمیس ٢، ناسا تاقیکردنەوە و شیکردنەوەی زیاتری ئەنجامدا، لەوانە هەڵسەنگاندنی سیناریۆکانی پەیوەندیدار بە زیانی فراوانتری قەڵغانی گەرمی. ناسا ڕایگەیاند کە ئەم شیکردنەوەیانە دەریانخستووە پێکهاتەی بنەڕەتی کەپسولی ئۆریۆن بە ساخی دەمێنێتەوە و توانای پاراستنی تیمی کەشتیوانانی دەبێت، تەنانەت لە ژێر بارودۆخێکدا کە لەوەی چاوەڕوان دەکرێت توندتر بێت.

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ئایزاکمان ڕایگەیاند کە پشتگیری لە بەردەوامبوونی ئارتمیس ٢ دەکات بە قەڵغانی گەرمی ئێستا، ئەمەش دوای پێداچوونەوە بە شیکردنەوەکانی ئاژانسەکە و کۆبوونەوە لەگەڵ ئەندازیاران و شارەزایانی دەرەکی. هەندێک لەو کەسانەی کە پێشتر نیگەرانییان هەبوو، ئاماژەیان بەوە کرد کە داتا نوێیەکان وەڵامی پرسیارەکانیانی داوەتەوە، لە کاتێکدا هەندێکی تر بەردەوام بوون لە ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە ئەنجامدانی ئەرکەکە بەبێ قەڵغانێکی گەرمی دووبارە دیزاینکراو. ناسا ڕایگەیاندووە کە گۆڕانکاری لە دیزاین بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کونبوونی AVCOAT بۆ قەڵغانی گەرمی ئەرکی ئارتمیس ٣ پلان بۆ داڕێژراوە.

===تیمی گەشتەکە===
----
تیمی ئارتمیس ٢ لە چوار کەشتیوان پێکهاتووە: فەرماندە ڕید وایزمان، فڕۆکەوان ڤیکتۆر گڵۆڤەر، و پسپۆڕی ئەرک کریستینا کۆک کە هەر سێکیان لە ناسان، لەگەڵ پسپۆڕی ئەرک جێرمی هانسێن لە ئاژانسی بۆشاییی کەنەدا. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، جێنی گیبۆنز وەک جێگرەوەی (Backup) هانسێن دەستنیشان کرا، و لە ٣ی تەمموزی ٢٠٢٤، ئاندرێ دۆگلاس وەک جێگرەوە بۆ سێ کەشتیوانەکەی ناسا دیاری کرا.

ڤیکتۆر گڵۆڤەر دەبێتە یەکەم کەسی ڕەشپێست، کریستینا کۆک دەبێتە یەکەم ژن، و جێرمی هانسێن دەبێتە یەکەم کەسی نائەمریکی کە گەشت بۆ دەوری مانگ بکەن. هانسێن و گیبۆنز کە هەردووکیان خەڵکی کەنەدان، لەلایەن ئاژانسی بۆشاییی کەنەداوە لە چوارچێوەی پەیماننامەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا هەڵبژێردران، کە ئاسانکاری بۆ بەشداریی ئەوان لە پڕۆگرامی ئارتمیسدا کردووە. ئەم ئەرکە ڕیکۆردی زۆرترین ژمارەی مرۆڤ لە قووڵایی بۆشایی ئاسماندا دەشکێنێت، کە پێشتر سێ کەس بوو لە کاتی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨ لە ساڵی ١٩٦٨دا.

===ئەرکەکە===
----
پلانی ئەرکی ئارتمیس ٢ ناردنی چوار کەشتیوانە لە یەکەم کەشتیی ئاسمانیی ئۆریۆنی مرۆییدا بۆ دەوری مانگ، بە بەکارهێنانی وەشانی Block 1ی موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS). شێوازی ئەرکەکە بریتییە لە &quot;تێهەڵچوونی فرە-کۆچی مانگی&quot; (MTLI)، یان چەندین سووتانی بزوێنەر بۆ جێهێشتنی خولگە، و ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد لە مانگەوە لەخۆدەگرێت. کەشتیی ئۆریۆن بۆ خولگەیەکی بەرزی زەوی دەنێردرێت کە ماوەکەی نزیکەی ٢٤ کاتژمێرە. لەم ماوەیەدا، تیمەکە چەندین پشکنین بۆ سیستەمەکانی دابینکردنی ژیانی ناو کەشتییەکە ئەنجام دەدەن، هەروەها تاقیکردنەوەی نزیکبوونەوە و مانۆڕکردن لە بۆشاییدا ئەنجام دەدەن بە بەکارهێنانی قۆناغی بەکارهاتووی ICPS وەک ئامانج. کاتێک ئۆریۆن دەگاتەوە نزیکترین خاڵ لە زەوی (perigee)، بزوێنەرە سەرەکییەکەی دادەگیرسێنێت بۆ تەواوکردنی مانۆڕی TLI، کە بەرەو ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازادی مانگ بەڕێی دەکات پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ زەوی. تیمی کەشتیوانان لە ٢٧ی ئادار گەیشتنە ناوەندی کەنەدی (KSC)، و ژمارەی پێچەوانە بۆ هاویشتن لە ٣٠ی ئادار دەستی پێکرد.

'''کورتەی ئەرکەکە'''
ڕێڕەوی گەشتی ئارتمیس ٢ دەکرێت بۆ چەند قۆناغێکی سەرەکی دابەش بکرێت، لە ماوەی گەشتێکی نزیکەی دە ڕۆژیدا.

'''بەکارخستن'''

ئەرکەکە لە ڕێگەی موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) جۆری Block 1 لە سەکۆی هاویشتنی 39B لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی لە کاتژمێر ٢٢:٣٥:١٢ بە کاتی UTC (کاتژمێر ٦:٣٥:١٢ی ئێوارە بە کاتی ناوخۆیی EDT) هاوێژرا. نزیکەی حەوت چرکە پێش بەرزبوونەوە، چوار بزوێنەرە سەرەکییەکە داگیرسان و گەیشتنە ئەوپەڕی هێز، و پاڵنەرە موشەکییە ڕەقەکان (Solid Rocket Boosters) لە چرکەی سفردا (T-0) داگیرسان، کە زۆربەی هێزی پاڵنەریان بۆ دوو خولەکی یەکەم دابین کرد. جیابوونەوەی پاڵنەرەکان لە خێرایی نزیکەی ٣,١٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا (٥,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا) و لە بەرزی ٣٠ میل (٤٨ کیلۆمەتر) ڕوویدا.
وایزمان لە کورسی لای چەپەوە چاودێری پڕۆسەی هاویشتنەکەی دەکرد، هەرچەندە فڕینەکە بە تەواوی ئۆتۆماتیکییە مەگەر دەستێوەردان پێویست بێت، کە زۆرتر بۆ دەرکردنی فەرمانی هەڵوەشاندنەوەی گەشتەکەیە. قۆناغی سەرەکی موشەکەکە بۆ ماوەی نزیکەی هەشت خولەک سووتا پێش ئەوەی جیا ببێتەوە، و کەشتیی ئۆریۆنی لە خولگەیەکی هێلکەیی بەرزدا جێهێشت کە خاڵی ئەوپەڕی (apogee) نزیکەی ١,٢٠٠ میلی دەریایی بوو (٢,٢٠٠ کیلۆمەتر)؛ ئەمەش نزیکەی پێنج هێندە بەرزترە لە وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی. قۆناغی ناوەندی (ICPS) لە کاتی بەرزبوونەوەی سەرەتاییدا دانەگیرسا.

===خولگەی زەوی و پشکنینی سیستەمەکان===
------
دەستبەجێ دوای کوژانەوەی بزوێنەرە سەرەکییەکان، بڕیار وابوو کۆک و هانسێن لە کورسییەکانیان ببنەوە و دەست بکەن بە جێگیرکردن و تاقیکردنەوەی سیستەمە بنەڕەتییەکانی دابینکردنی ژیان لەناو کەشتییەکەدا، لەوانە: ئامێری دابەشکردنی ئاو، دەمامکی ئاگرکوژێنەوە و سیستەمی ئاودەست. هەموو سیستەمەکان پشکنینران و قۆناغی ICPS لە خاڵی ئەوپەڕی (apogee)، نزیکەی ٥٠ خولەک دوای هاویشتن، داگیرسا بۆ بەرزکردنەوەی نزمترین خاڵی خولگەی ئۆریۆن (perigee).

کاتێک کەشتییەکە گەیشتە ئەم خاڵە نوێیەی نزیك لە زەوی، مانۆڕێکی سووتانی ١٥ خولەکی ئەنجامدا بۆ زیادکردنی خاڵی ئەوپەڕی بۆ ٣٨,٠٠٠ میلی دەریایی (٧٠,٠٠٠ کیلۆمەتر)، بەمەش خولگەیەکی بەرزی زەوی بە ماوەی ٢٣.٥ کاتژمێر پێکهێنا. دوای ئەم سووتانە، کە نزیکەی هەموو سووتەمەنی ناو ICPSی بەکارهێنا، گڵۆڤەر چوو بۆ کورسی لای چەپ بۆ سەرپەرشتیکردنی کۆنتڕۆڵە سەرەکییەکانی ئۆریۆن و زنجیرەیەک &quot;مانۆڕی نزیکبوونەوەی&quot; لەگەڵ قۆناغی ICPS ئەنجامدا؛ ئەمەش بۆ هەڵسەنگاندنی کوالێتی کۆنتڕۆڵکردنی ئۆریۆن بوو بە بەکارهێنانی پێوەری (Cooper–Harper). دوای ئەم تاقیکردنەوانە، ئۆریۆن پاشەکشەی کرد و ICPS بزوێنەرەکانی داگیرساند بۆ ئەوەی بچێتە خولگەیەکی تەریکخراو (graveyard orbit)، لە کاتێکدا ئۆریۆن کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی ئۆتۆماتیکی. لەم کاتەدا، بڕیار وابوو ICPS مانگە دەستکردە بچووکەکانی (CubeSats) جێگیر بکات.

دوای ئەم ئۆپەراسیۆنانە، تیمەکە کابینەکەیان لە دۆخی هاویشتنەوە گۆڕی بۆ دۆخی گەشتی بۆشایی، ئامێرەکانی وەرزشیان جێگیر کرد، و تاقیکردنەوەی فشاریان بۆ سیستەمەکانی دابینکردنی ژیان ئەنجامدا لە ڕێگەی چالاکی جەستەیی و خواردنی ژەمێکەوە.

یەکەم ماوەی خەوتنی ئەرکەکە بۆ دوو بەشی چوار کاتژمێری دابەش کرا، کە بەهۆی پێویستی چاودێریکردنی سووتانێکی بزوێنەری مۆدیۆلی خزمەتگوزاری ئەوروپی (ESM) بۆ بەرزکردنەوەی خاڵی نزیکی کەشتییەکە (perigee) پچڕا. دوای ئەم سووتانە، بەڕێوەبەرانی ناسا پێداچوونەوە بە کارایی کەشتییەکەدا دەکەن پێش ئەوەی ڕێگە بە سووتانی کۆتایی بەرەو مانگ (TLI) بدەن.

===دەرچوون بەرەو مانگ (Translunar injection)===
----
دوای تەواوکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی خولگەی بەرزی زەوی و دڵنیابوونەوە لە سیستەمەکان، کەشتیی ئۆریۆن لە ڕێگەی مۆدیۆلی خزمەتگوزارییەوە مانۆڕی TLI (سووتانی بزوێنەر بۆ چوون بەرەو مانگ) ئەنجام دەدات. ئەم مانۆڕە وردە ئۆریۆن دەخاتە سەر ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد، کە ڕێگەی پێ دەدات بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ زەوی.

'''فڕین بە لای مانگدا (Lunar flyby)'''
کەشتیی ئۆریۆن لە نزیکترین خاڵدا بە دووری نزیکەی ٤,٠٤٧ میل (٦,٥١٣ کیلۆمەتر) لە ڕووی بەشە شاراوەکەی مانگەوە (Far-side) دەسوڕێتەوە. پێشبینی دەکرێت گەشتەکە بەرەو مانگ و خولانەوە بە دەوریدا نزیکەی چوار ڕۆژ بخایەنێت؛ لەم ماوەیەدا تیمەکە چاودێری سیستەمەکانی کەشتییەکە دەکەن، داتا لەسەر کاریگەرییەکانی گەشتکردن لە قووڵایی بۆشایی ئاسمان کۆدەکەنەوە، و لە کاتی پێویستدا بزوێنەرەکان بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوەکە دادەگیرسێنن. لە کاتی فڕینەکەدا، ئۆریۆنی هێزی کێشکردنی مانگ بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی یارمەتی بدات لە گەڕانەوەی بۆ زەوی. ناسا چاوەڕێ دەکات لە کاتی گەڕانەوەی چوار ڕۆژەی بەرەو زەوی، چەند سووتانێکی تری بزوێنەر بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوەکە ئەنجام بدات تاوەکو دڵنیابێت لە چوونەناوەوەیەکی ورد بۆ ناو بەرگەهەوای زەوی.

'''چوونەناوەوەی دووبارە و نیشتنەوە لە ئاودا (Re-entry and splashdown)'''
کەشتیی ئۆریۆن بە خێرایی نزیکەی ٢٥,٠٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا (٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا) دەچێتەوە ناو بەرگەهەوای زەوی، کە ئەمە خێراترین چوونەناوەوەیە تا ئێستا ئەنجام درابێت. لە سەرەتادا وا بڕیار بوو ئەرکەکە شێوازی &quot;skip reentry&quot; (چوونەناوەوەی بازدەر) بەکاربهێنێت، کە تێیدا کەشتییەکە بۆ ماوەیەکی کورت دێتە ناو بەشە سەرەوەکانی بەرگەهەوا و وەک بازدان بەکاردەهێنێت بۆ دەرچوونەوە بەرەو دەرەوە تاوەکو وزەکەی کەم بکاتەوە و نیشتنەوەیەکی وردتر ئەنجام بدات. بەڵام بەهۆی ئەو داخورانەی (spalling) لە قەڵغانی گەرمیی ئارتمیس ١دا بینرا، بەڕێوەبەرانی ئەرکەکە شێوازی بازدانیان لادا و گۆڕیان بۆ شێوازێکی دابەزینی توندتر. نیشتنەوەکە لە زەریای هێمن لە نزیک سان دیێگۆ پلان بۆ داڕێژراوە، کە تێیدا هێزی دەریایی ئەمریکا تیمەکە و کەشتییەکە لە ڕێگەی کەشتییەکی گواستنەوەی جۆری San Antonioـەوە ڕزگار دەکەن. چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە لە کاتی هاویشتنەوە تا نیشتنەوە نزیکەی ١٠ ڕۆژ بخایەنێت.

===کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی و لێکۆڵینەوە زانستییەکان===
----
لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ناسا لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند کە چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە ١٠ ڕۆژ بخایەنێت. بەرپرسان ئاماژەیان بەوە کرد کە موشەکی ئارتمیس ٢ ڕۆژی دواتر بەرەو ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی دەگوازرێتەوە و جێگیرکردنی لەسەر سەکۆی هاویشتن تا ١٠ کاتژمێر دەخایەنێت. گەشتەکە بۆ دەوروبەری مانگ بڕیارە سێ ڕۆژ بخایەنێت، و کەشتیوانەکان یەک ڕۆژ بۆ چاودێریکردنی بەشە شاراوەکەی مانگ تەرخان دەکەن، کە هەندێک بەشی بۆ یەکەمجار لەلایەن مرۆڤەوە لە نزیکەوە دەبینرێن.

ناسا هەروەها بارێکی زانستی بەناوی AVATAR ڕەوانە دەکات کە هاوشێوەی ئەندامەکانی جەستەی مرۆڤ کار دەکات؛ ئەمە یەکەمجارە ئەم تەکنەلۆژیایە لە دەرەوەی وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی و پشتێنەی ڤان ئالن تاقی بکرێتەوە. پاراستنی تەندروستی تیمەکە لەم ئەرکەدا زۆر گرنگە بۆ گەشتەکانی داهاتووی قووڵایی بۆشایی ئاسمان. جگە لەوەش، پڕۆژەیەکی تر بەناوی ARCHAR جێبەجێ دەکرێت کە تێیدا کەشتیوانەکان ئامێری چاودێری جووڵە و خەو دەپۆشن بۆ ئەوەی زانایان بتوانن لە کاتی ڕاستەقینەدا لێکۆڵینەوە لەسەر دۆخی دەروونی و جەستەیی و شێوازی خەوتنیان بکەن.

زانایان تاقیکردنەوە لەسەر نیشاندەرە بایۆلۆژییەکانی کۆئەندامی بەرگری دەکەن، بە جۆرێک کە تیمەکە نموونەی لیکی دەم پێش گەشتەکە و لە کاتی گەشتەکە و دوای گەشتەکە دابین دەکەن؛ ئەمە بۆ بینینی کاریگەریی تیشکدانەوە، دابڕان و دووری لە زەوی وەک فاکتەرێک لەسەر سیستەمی بەرگری جەستە. هەروەها ئەم ئەرکە یارمەتی زانایان دەدات لە تێگەیشتن لە &quot;کەشوهەوای بۆشایی&quot; کە لە داهاتوودا ڕووبەڕووی کەشتیوانەکان دەبێتەوە.

دوای تەواوبوونی ئەرکەکە، کەشتیوانەکان گەشتێکی سێ ڕۆژە بەرەو زەوی ئەنجام دەدەن و لە زەریای هێمن لە نێوان سان دیێگۆ دەنیشنەوە. دوای ڕزگارکردنیان، کەپسولی ئۆریۆن لەلایەن هێزی دەریاییەوە ڕادەکێشرێت و کەشتیوانەکان دەنێردرێن بۆ ناوەندێکی پزیشکی بۆ هەڵسەنگاندنی تەندروستی. هەروەها کەشتیوانەکان دەخرێنە ناو تاقیکردنەوەیەکی &quot;ڕێڕەوی ئاستەنگەکان&quot; تاوەکو بزانرێت چەند بە خێرایی دەتوانن لە ژێر کاریگەری کێشکردندا کار بکەن، ئەمەش وەک ئامادەکارییەک بۆ گەشتەکانی داهاتوو بۆ سەر مانگ و مەریخ.

ناسا ڕایگەیاندووە کە ئەگەر هاویشتنەکە ئەنجام نەدرا، تاقیکردنەوەی زیاتر ئەنجام دەدەن بەپێی جۆری ئەو کێشەیەی بووەتە هۆی ڕاگرتنی پڕۆسەکە. لە حاڵەتی هەر کێشەیەکی چاوەڕواننەکراودا، ناسا ئامادەیە گۆڕانکاری لە ئەرکی ئارتمیس ٣دا بکات کە بۆ ناوەڕاستی ٢٠٢٧ پلان بۆ داڕێژراوە. ئەگەر ئەرکەکە بە تەواوی سەرکەوتوو بێت، ناسا بەردەوام دەبێت لە پڕۆگرامی ئارتمیس و ئەگەری ناردنی مرۆڤ بۆ سەر مەریخ تاوتێ دەکات، کە کارێکی مێژوویی بێ وێنە دەبێت.

===ئەرکە هاوشێوەکان===
----
ئامانجەکانی ئارتمیس ٢ بەراورد دەکرێن بە ئامانجەکانی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨، کە یەکەم گەشتی مرۆیی بوو بۆ دەوری مانگ لە پڕۆگرامی ئاپۆلۆدا لە ساڵی ١٩٦٨. بە پێچەوانەی ئاپۆلۆ ٨ و ئاپۆلۆ ١٠ لە ساڵی ١٩٦٩دا، کە بەبێ نیشتنەوە بە دەوری مانگدا سوڕانەوە، ئارتمیس ٢ ناچێتە ناو خولگەی مانگەوە. لەبری ئەوە، ئارتمیس ٢ بە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بە دەوری مانگدا دەسوڕێتەوە، ڕێک وەک ئەرکی ئاپۆلۆ ١٣ لە ساڵی ١٩٧٠دا. لە کاتێکدا ئاپۆلۆ ١٣ گەیشتە دووری ١٥٨ میل (٢٥٤ کیلۆمەتر) لە سەرووی ڕووی مانگ، نزیکترین خاڵی ئارتمیس ٢ لە ڕووی مانگەوە نزیکەی ٤,٧٠٠ میل (٧,٦٠٠ کیلۆمەتر) دەبێت، کە دەکاتە کەمێک زیاتر لە دوو هێندەی تیرەی مانگ.

===دروستکەری ئەم لاپەڕەیە===
----
هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6ymr1o76qz403wcfv7j0wkzlhvu19bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رید وایزمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294007</id>
    <revision>
      <id>1574495</id>
      <parentid>1571836</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9414" sha1="53kdz1vjtqtx9ri78b56i8jtth96v5a" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Infobox astronaut
| image = Jsc2023e0016434_alt.jpg
| caption = وایزمان لە ساڵی ٢٠٢٣
| birth_name = Gregory Reid Wiseman
| birth_date = {{birth date and age|1975|11|11}}
| birth_place = [[Baltimore]], Maryland, U.S.
| death_date = 
| death_place = 
| awards = [[Air Medal]]
| education = [[Rensselaer Polytechnic Institute]] ([[Bachelor of Science|BS]])&lt;br&gt;[[Johns Hopkins University]] ([[Master of Science|MS]])
| type = [[NASA astronaut]]
| rank = [[Captain (United States O-6)|Captain]], [[United States Navy|US Navy]]
| time = {{کات لە بۆشایی ئاسمان|April 1, 2026, 22:35:12|165|8|1|refresh=yes}} 
| selection = [[NASA Astronaut Group 20|NASA Group 20 (2009)]]
| eva1 = 2
| eva2 = 12{{nbsp}}کاتژمێر, 47{{nbsp}}خولەك
| mission =
{{Unbulleted indent list
  | [[Soyuz TMA-13M]] ([[Expedition 40]]/[[Expedition 41|41]])
  | [[Artemis II]]
  }}
| insignia = [[File:ISS Expedition 40 Patch.png|45px]] [[File:ISS Expedition 41 Patch.svg|45px]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] 
}}

'''گریگۆری ڕید وایزمان''' (بە ئینگلیزی: Gregory Reid Wiseman؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥) ئاسمانییەکی ئەمریکی و فڕۆکەوانێکی هێزی دەریایییە. ئەو لە ئێستادا فەرماندەی ئەرکی مانگی [[ئارتمیسی دووەم]]ـە لە ساڵی ٢٠٢٦، کە بڕیارە ببێتە یەکەم گەشتی مرۆیی بۆ دەوری مانگ لە دوای ئەپۆلۆ ١٧ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە. وایزمان تا ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ وەک ١٧یەمین سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان کاری کردووە.

وایزمان لە حوزەیرانی ٢٠٠٩ وەک ئەندامێکی گرووپی ٢٠ی ئاسمانییەکانی ناسا هەڵبژێردرا و لە ساڵی ٢٠١١دا وەک ئاسمانی ناسێندرا. یەکەم گەشتی ئاسمانی وایزمان وەک بەشێک لە تاقمی گەشتی ٤٠/٤١ بوو، کە لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٤ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی ڕەوانە کرا و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ گەڕایەوە. پێش ئەوەی پەیوەندی بە ناساوە بکات، وایزمان فڕۆکەوان و فڕۆکەوانی تاقیکاری بووە لە هێزی دەریایی. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، پلەی بەرزکرایەوە بۆ سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان لە ناسا. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا، وایزمان لەم پۆستە دەستی کێشایەوە.

لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، وایزمان وەک فەرماندەی ئەرکی ئارتەمیس ٢ گەشتەکەی دەستپێکرد. ئەو یەکەم فەرماندەی ئەرکێکی مانگ دەبێت لە دوای جین سێرنان لە ئەپۆلۆ ١٧، و لە تەمەنی ٥٠ ساڵیدا بوو بە بەتەمەنترین کەس کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات.

== ژیانی تایبەتی و خوێندن ==
ڕید وایزمان خەڵکی بالتیمۆرە لە ویلایەتی میریلاند. بڕوانامەی لە ئەندازیاری کۆمپیوتەر و سیستمەکان لە پەیمانگای پۆلیتەکنیکی ڕێنسێلار لە نیویۆرک بەدەستهێناوە. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڕوانامەی ماستەری لە ئەندازیاری سیستمەکان لە زانکۆی جۆنز هۆپکینز لە بالتیمۆر وەرگرتووە.

وایزمان هاوسەرگیری لەگەڵ کارۆڵ وایزمان کردبوو تا کۆچی دوایی ئەو لە ساڵی ٢٠٢٠دا. ئەو خاوەنی دوو کچە، هەروەها ئارەزووی لە لێخوڕینی ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێی گۆ-کارت (go-kart) هەیە.
== کاروانی سەربازی لە هێزی دەریایی ==
وایزمان لە ساڵی ١٩٩٧ دوای تەواوکردنی زانکۆ، لە ڕێگەی بەرنامەی (NROTC) بوو بە ئەفسەر لە هێزی دەریایی ئەمریکا. لە ساڵی ١٩٩٩ وەک فڕۆکەوانی هێزی دەریایی دەستنیشانکرا و مەشقەکانی لەسەر فڕۆکەی (F-14 Tomcat) تەواو کرد. ئەو لە چەندین ئەرکی سەربازیدا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەشداریکرد، لەوانە ئۆپەراسیۆنەکانی ئازادیی عێراق و ئازادیی بەردەوام.

لە ساڵی ٢٠٠٣ وەک فڕۆکەوانی تاقیکاری هەڵبژێردرا و لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی دەریایی ئەمریکا خوێندی. وەک ئەفسەری پڕۆژە و فڕۆکەوانی تاقیکاری، کارى لەسەر چەندین بەرنامەی فڕۆکەی پێشکەوتوو کردووە، وەک (F-35C Lightning II) و (F/A-18 Hornet).

پێش ئەوەی وەک ئاسمانی هەڵبژێردرێت، وایزمان لە فەوجی هێرشبەری ١٠٣دا فڕۆکەی (F/A-18F Super Hornet)ی لێدەخوڕی. بەهۆی خزمەتە سەربازییەکانی، چەندین خەڵات و میدالیای ئازایەتی و شایستەیی پێبەخشراوە، لەوانە میدالیای ئاسمانی (Air Medal) و میدالیای دەستخۆشی هێزی دەریایی و مارێنز.
== ژیانی پیشەیی لە ناسا ==
[[File:ISS-40 Reid Wiseman on the Multi-user Drop Combustion Apparatus in the Destiny lab.jpg|thumb|right|وایزمان کە لە [[Destiny (ISS module)|''Destiny'' module]] ی ISS لە مانگی ئابی ٢٠١٤] کاردەکات.]]
لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩، ناسا ڕایگەیاند کە وایزمان وەک یەکێک لە ٩ کاندیدە سەرکەوتووەکە لە نێوان ٣٥٠٠ پێشکەشکاردا بۆ دەستپێکردنی مەشقی ئاسمانی هەڵبژێردراوە. لەو کاتەدا، ئەو پلەی مقدەم (lieutenant commander) بوو لە هێزی دەریایی ئەمریکا و وەک فڕۆکەوان لە فەوجی ١٠٣ لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS Dwight D. Eisenhower) کاری دەکرد.
وایزمان باسی لەوە کردووە کە لە گەنجیدا زۆر سەردانی نمایشەکانی &quot;Blue Angels&quot;ی هێزی دەریایی کردووە، بەڵام ئارەزووی بەهێزی بۆ بوون بە ئاسمانی کاتێک لای دروست بووە کە لە ساڵی ٢٠٠١دا لە نزیکەوە بینەری هەڵدانی پاپۆڕێکی ئاسمانی (Space Shuttle) بووە.

'''گەشتی ٤٠/٤١'''
وایزمان ئەندامێکی تاقمی گەشتی ٤٠/٤١ی وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بوو. ئەم ئەرکە شەش مانگی خایاند و لە نێوان مایس تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بەردەوام بوو. وایزمان لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٤ بەرەو بۆشایی ئاسمان بەڕێ کەوت و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بە سەلامەتی گەڕایەوە سەر زەوی.

'''پڕۆگرامی ژێر دەریا'''
لە ساڵی ٢٠١٦دا، وایزمان وەک &quot;ئاکوانۆت&quot; (Aquanaut) بەشداری کرد. ئەو ئەندامێکی پڕۆگرامی (NEEMO)ی ناسا بوو، کە تێیدا ئاسمانییەکان لە ژینگەیەکی زۆر سەخت و لە ژێر ئاودا مەشق دەکەن بۆ ئامادەکاری بۆ گەشتە ئاسمانییەکان.

'''سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان'''
لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، وایزمان وەک سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان دەستنیشانکرا و جێگەی پاتریک فۆرێستەری گرتەوە. پێشتر وەک جێگری ئەو پۆستە کاری کردبوو. لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لەو پۆستە وازی هێنا بە مەبەستی گەڕانەوە بۆ ڕیزی ئەو ئاسمانییانەی کە بۆ گەشتە چالاکەکان ئامادەن.
== ئارتەمیس ٢ ==
[[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تیمی فڕۆکەوانی بۆ ئارتێمی دووەم، لە چەپەوە: کەشتیوانانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، [[ڤیکتۆر گلۆڤەر]]، وایزمان، و ئاسمانی دەزگای بۆشایی ئاسمانی کەنەدا [[جێرمی هانسن]].]]
لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، وایزمان وەک فەرماندەی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] هەڵبژێردرا، کە پلان وابوو لە نیسانی ٢٠٢٦دا بە لای مانگدا تێپەڕێت. هەریەکە لە ئاسمانییەکانی ناسا (کریستینا کۆک) و (ڤیکتۆر گڵۆڤەر) و ئاسمانیی ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی (جێرمی هانسێن) هاوڕێیەتی دەکەن. وایزمان لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥ بە کاتی جیهانی (UTC) گەشتەکەی بەرەو مانگ دەستپێکرد.
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>53kdz1vjtqtx9ri78b56i8jtth96v5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکتۆر گڵۆڤەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294008</id>
    <revision>
      <id>1574508</id>
      <parentid>1571596</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14668" sha1="sqcsh28salv9sludyh40hvtb2xrec8h" xml:space="preserve">{{Short description|US Navy officer, test pilot, and astronaut (born 1976)}}
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Use mdy dates|date=September 2022}}
{{Infobox astronaut
|image         = Jsc2023e0016433 alt.jpg
|caption       = Glover in 2023 
|birth_name = Victor Jerome Glover Jr.
|birth_date    = {{birth date and age|1976|4|30}}
|birth_place   = [[Pomona, California]], US
|death_date    = 
|death_place   = 
|education     = {{ubl|[[California Polytechnic State University, San Luis Obispo]] ([[Bachelor of Science|BS]])|[[Air University (United States Air Force)|Air University]] ([[Master of Science|MS]], [[Master of Military Art and Science|MMAS]])|[[Naval Postgraduate School]] ([[Master of Science|MS]])}}
|type          = [[NASA astronaut]]
|rank          = [[Captain (United States O-6)|Captain]], [[US Navy]]
|time          = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|167|6|29|refresh=yes}} 
|selection     = [[NASA Astronaut Group 21|NASA Group 21 (2013)]]
|evas          = 4
|eva_time      = 26{{nbsp}}hours, 7{{nbsp}}minutes
|missions      = {{Ubli
  | [[SpaceX Crew-1]] ([[Expedition&amp;nbsp;64]]/[[Expedition 65|65]])
  | [[Artemis II]]
  }}
|insignia      = [[File:SpaceX Crew-1 logo.svg|45px]] [[File:ISS Expedition 64 Patch.png|45px]] [[File:ISS Expedition 65 Patch.png|35px]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] 
}}

'''ڤیکتۆر جێرۆم گڵۆڤەر جونیەر''' (بە ئینگلیزی: Victor Jerome Glover Jr.؛ لەدایکبووی ٣٠ی نیسانی ١٩٧٦) کاپتنێکی هێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، فڕۆکەوانی تاقیکاری و ئاسمانییە لە گرووپی ٢١ی ئاسمانییەکانی ناسا. ئەو فڕۆکەوانی یەکەم گەشتی کردەیی پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon) بوو بۆ وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی. گڵۆڤەر فڕۆکەوانی فڕۆکەی (F/A-18) بووە لە هێزی دەریایی ئەمریکا و دەرچووی قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی ئاسمانییە. ئەو ئەندامێکی تاقمی گەشتی ٦٤ بوو و وەک ئەندازیاری فڕینی سیستمەکانی وێستگەکە کاری کردووە.

لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، گڵۆڤەر وەک فڕۆکەوانی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ڕەشپێست (کەسی ڕەنگینپێست) کە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی گەشت بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم کەسی ڕەنگینپێست کە گەیشتبێتە نزیک مانگ.
== ژیانی پێشینە و خوێندن ==
ڤیکتۆر جێرۆم گڵۆڤەر لە ٣٠ی نیسانی ١٩٧٦ لە شاری پۆمۆنا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە خێزانێکی ئەمریکی-ئەفریقی لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٩٤ ئامادەیی ئۆنتاریۆی تەواو کردووە، کە تێیدا یاریزانی لێهاتووی تۆپی پێی ئەمریکی بووە و خەڵاتی باشترین وەرزشکاری ساڵی ١٩٩٤ی خوێندنگەکەی پێبەخشراوە. باوکی ڕۆڵێکی گەورەی هەبووە لە هاندانی بۆ زانست و ئەندازیاری. باپیرەشی لە کاتی جەنگی کۆریادا لە هێزی ئاسمانی خزمەتی کردووە.

گڵۆڤەر چووەتە زانکۆی پۆلیتەکنیکی ویلایەتی کالیفۆرنیا و لە ساڵی ١٩٩٩ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی گشتی بەدەستهێناوە. لە کاتی خوێندنیدا، ئەندامی چەندین یانەی وەرزشی بووە، لەوانە زۆرانبازی و تۆپی پێی ئەمریکی.

لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، گڵۆڤەر سێ بڕوانامەی ماستەری لە سێ دامەزراوەی جیاواز بەدەستهێناوە:
١. ماستەر لە ئەندازیاریی تاقیکردنەوەی فڕین لە زانکۆی ئاسمانی (بنکەی ئێدواردز).
٢. ماستەر لە ئەندازیاریی سیستمەکان لە قوتابخانەی باڵای هێزی دەریایی لە مۆنتەری.
٣. ماستەر لە زانستی سەربازی و ئۆپەراسیۆنەکان لە زانکۆی ئاسمانی لە مۆنتگۆمەری.

هەروەها خاوەنی بڕوانامەی تایبەتە لە سیستمەکانی بۆشایی ئاسمان و خوێندنی یاسادانان لە زانکۆی جۆرج تاون.

گڵۆڤەر هاوسەرگیری لەگەڵ دیۆنا ئۆدۆم کردووە و خاوەنی چوار کچن.
== کاروانی سەربازی ==
گڵۆڤەر لە ساڵی ١٩٩٩ وەک ئەفسەر لە هێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەستبەکاربوو. مەشقە سەرەتاییەکانی فڕینی لە بنکەی ئاسمانیی دەریایی پێنساکۆلا لە فلۆریدا ئەنجامدا و لە ساڵی ٢٠٠١دا بوو بە فڕۆکەوانی دەریایی. دواتر لەسەر فڕۆکەی (F/A-18C Hornet) لە سان دیێگۆ مەشقی کرد. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، لە فەوجی (VFA-34) لە ڤێرجینیا دەستبەکاربوو و لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS John F. Kennedy) بەشداری لە ئۆپەراسیۆنی ئازادیی عێراقدا کرد.

لە حوزەیرانی ٢٠٠٦دا، گڵۆڤەر هەڵبژێردرا بۆ خوێندن لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی ئاسمانی ئەمریکا. دوای تەواوکردنی لە ساڵی ٢٠٠٧، وەک فڕۆکەوانی تاقیکاری دەستنیشانکرا. لە ساڵی ٢٠١١دا، ڕەوانەی ژاپۆن کرا بۆ خزمەتکردن لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS George Washington) بۆ پشتگیریکردن لە ئۆپەراسیۆنە دەریاییەکان لە ڕۆژئاوای زەریای هێمن.

لە کاتی هەڵبژاردنی وەک ئاسمانی لە ساڵی ٢٠١٣دا، گڵۆڤەر لە واشنتۆن دی سی وەک هاوکارێکی یاسایی لە تیمی تایبەتی سیناتۆر (جۆن مەککەین) کاری دەکرد.

لە ماوەی کاروانی سەربازیدا، گڵۆڤەر زیاتر لە ٣٠٠٠ کاتژمێر فڕینی بە زیاتر لە ٤٠ جۆر فڕۆکەی جیاواز تۆمارکردووە، هەروەها زیاتر لە ٤٠٠ نیشتنەوەی سەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگر و ٢٤ ئەرکی جەنگیی ئەنجامداوە. ناوی بانگکردنی (Callsign) لە نێو فڕۆکەوانەکاندا &quot;Ike&quot; بووە، کە کورتکراوەی &quot;I know everything&quot; (هەموو شتێک دەزانم) بووە و لەلایەن یەکێک لە فەرماندەکانی پێشوویەوە ئەو ناوەی لێنراوە.
== ژیانی پیشەیی لە ناسا ==
[[File:NASA astronauts work aboard the SpaceX Crew Dragon (iss064e004754).jpg|thumb|گلۆڤەر و هاوکارەکانی لەناو کەشتیی [[SpaceX Crew-1]] [[Crew Dragon Resilience|capsule]] لە کاتی نزیکبوونەوەی لە ISS لە ساڵی 2020]]
[[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تیمی فڕۆکەوانی بۆ ئارتێمی دووەم، لە چەپەوە: ئاسمانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، گلۆڤەر، [[رید وایزمان]]، و ئاسمانی دەزگای بۆشایی ئاسمانی کەنەدا [[جێرمی هانسێن]].]]
گڵۆڤەر لە حوزەیرانی ٢٠١٣ وەک یەکێک لە ئەندامانی گرووپی ٢١ی ئاسمانییەکانی ناسا ناسێنرا و لە ساڵی ٢٠١٥دا مەشقەکانی تەواو کرد.

=== گەشتی ٦٤/٦٥ ===
لە ئابی ٢٠١٨دا، گڵۆڤەر وەک یەکێک لە ئاسمانییەکانی پڕۆگرامی تاقمی بازرگانی دەستنیشانکرا بۆ ئەوەی لە یەکەم گەشتی کردەیی پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon)دا بەشداری بکات. وەک بەشێک لەو ئەرکە، ئەو بۆ ماوەی زیاتر لە شەش مانگ ئەندامی تاقمی گەشتەکانی ٦٤ و ٦٥ی وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بوو. گڵۆڤەر یەکەم ئەمریکی-ئەفریقییە (ڕەشپێست) کە وەک ئەندامێکی هەمیشەیی لە وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی ژیابێت، نەک تەنها بۆ سەردانێکی کورت وەک ئەوەی لە سەردەمی پاپۆڕە ئاسمانییەکانی پێشوودا باو بوو.

بەگوێرەی ڕۆژنامەی (نیویۆرک تایمز):
&quot;دەستکەوتەکەی گڵۆڤەر بۆ ناسا جێگەی سەرنجە، کە هەوڵیداوە تیشک بخاتە سەر 'کەسایەتییە شاراوەکان' لە مێژووی خۆیدا، بەڵام تا ئێستا تەنها ١٤ ئەمریکی ڕەشپێستی بۆ بۆشایی ئاسمان ناردووە لە کۆی زیاتر لە ٣٠٠ ئاسمانی ناسا. ئەو نابێتە یەکەم ئاسمانی ڕەشپێست لەناو وێستگەکەدا، بەڵام ئەوانەی پێش ئەو هاتوون تەنها بۆ ماوەیەکی کورت لە کاتی دروستکردنی وێستگەکەدا لەوێ ماونەتەوە.&quot;

پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon) کە ناوی &quot;Resilience&quot; بوو، لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا بەڕێ کەوت و گڵۆڤەر و سێ ئاسمانی تری (دوو ئەمریکی و یەک ژاپۆنی) هەڵگرتبوو. ئەوان لە ١٧ی تشرینی دووەم گەیشتنە وێستگەی ئاسمان. لە کاتی مانەوەی لە وێستگەکەدا، گڵۆڤەر لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠دا وەک یەکێک لەو ١٨ ئاسمانییە هەڵبژێردرا کە بەشدار دەبن لە [[ئارتمیسی دووەم]]ی ناسا بۆ گەڕانەوە بۆ سەر مانگ.
=== پیاسە ئاسمانییەکان و چالاکییەکانی تر ===
یەکەم پیاسەی ئاسمانیی گڵۆڤەر لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ئەنجامدرا، کە زیاتر لە شەش کاتژمێری خایاند. ئەو و هاوڕێکەی (هۆپکینز) کاریان بۆ نۆژەنکردنەوەی مۆدیۆلی &quot;کۆڵومبس&quot; کرد. لە دووەم پیاسەی ئاسمانیدا، گڵۆڤەر کامێرایەکی دەرەکیی شکاوەی گۆڕی. لە سێیەم پیاسەیدا، لەگەڵ (کەیت ڕوبینز) دەستیان کرد بە چاککردنی سیستەمی کارەبای وێستگەکە و ئامادەکاری بۆ دانانی پانێڵی نوێی وزەی خۆر.

لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢١، ناسا ڤیدیۆیەکی بڵاوکردەوە کە تێیدا جێگری پێشووی سەرۆکی ئەمریکا (کامالا هێریس) پەیوەندییەکی تەلەفۆنیی لەگەڵ گڵۆڤەر ئەنجامدا کاتێک لە وێستگەی ئاسمانی بوو. گفتوگۆکەیان دەربارەی مێژووی گەشتە ئاسمانییەکان، بینینی زەوی لە بۆشایییەوە، و مانەوە مێژووییەکەی گڵۆڤەر بوو لە وێستگەکەدا.

=== ئارتمیسی دووەم ===
لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، گڵۆڤەر وەک فڕۆکەوانی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] دەستنیشانکرا. ئەم ئەرکە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥ بە کاتی جیهانی (UTC) دەستی پێکرد و پلان وایە لە ٦ی نیسانی ٢٠٢٦دا بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. لەم گەشتەدا، هەریەکە لە ئاسمانییەکان [[رید وایزمان]]، [[کریستینا کۆچ]]، و [[جێرمی هانسێن]] هاوڕێیەتی دەکەن.
== وێنەکان ==
&lt;gallery&gt;
File:Victor J Glover USN.jpeg|گڵۆڤەر بە جلی سەربازییەوە، ٢٠١٣
File:Victor Glover in Node 1.jpg|گڵۆڤەر لەناو مۆدیۆلی (Node 1) لە وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی
File:ISS-64 Glover works on port-side truss structure 4.jpg|گڵۆڤەر لە کاتی ئەنجامدانی یەکەم پیاسەی ئاسمانی لە گەشتی ٦٤
File:ISS-64 Glover completing battery upgrade.jpg|گڵۆڤەر لە کاتی جێگیرکردنی پاترییە نوێیەکان لە وێستگەکە
File:Victor Glover works on US spacesuit maintenance inside the Quest airlock 02.jpg|ڤیکتۆر لە کاتی خوێندنەوەی نەخشەی کارکردن لەسەر ئایپاد (iPad) پێش پیاسە ئاسمانییەکەی
File:Expedition 64 crew members pose together inside the Destiny lab.jpg|گڵۆڤەر و هاوڕێکانی لە تاقیگەی (Destiny)
File:ISS-64 Glover gives thumbs up.jpg|گڵۆڤەر بە دەم بە پێکەنینەوە لەناو وێستگەکە
File:ISS-64 Michael Hopkins and Victor Glover in the vestibule to IDA-3.jpg|ڤیکتۆر و مایک لە مۆدیۆلی (Node 2)
File:Victor Glover poses in JEM.jpg|وێنەیەکی سێڵفی لە مۆدیۆلی تاقیکردنەوەی ژاپۆنی
File:ISS-64 Victor Glover inside the Cupola (1).jpg|گڵۆڤەر لەناو مۆدیۆلی (Cupola) کە پەنجەرەیەکی گەورەی هەیە بۆ بینینی زەوی
File:Expedition 64 crew gathers for a New Year's Day portrait inside the Cupola.jpg|تەواوی تاقمی گەشتی ٦٤ لە ڕۆژی سەری ساڵدا
|File:ISS-64 Glover holiday season portrait.jpg|وێنەی گڵۆڤەر لە کاتی پشووەکانی سەری ساڵ لە بۆشایی ئاسمان
File:Victor Glover at desk in Node 2.jpg|کارکردن لەسەر تاقیکردنەوەی چاندنی ڕووەک لە بۆشایی ئاسمان
File:Victor Glover works on ISS machinery.jpg|پشکنینی سیستمە میکانیکییەکانی تاقیگەی ئەمریکی
File:Victor Glover at Johnson Space Center in 2022 02.jpg|گڵۆڤەر لە ناوەندی بۆشایی ئاسمانیی جۆنسۆن، ٢٠٢٢
&lt;/gallery&gt;

===سەرچاوە===
----
ویکیپیدیای ئینگلیزی
ناسا
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>sqcsh28salv9sludyh40hvtb2xrec8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کریستینا کۆچ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294011</id>
    <revision>
      <id>1574601</id>
      <parentid>1573362</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurd2021</username>
        <id>40095</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بەسەرداچوونەوە چاکسازی (بچووک)</comment>
      <origin>1574601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6636" sha1="hgzjd3o8yhxxj4m40p1e2pbmvuvsrmz" xml:space="preserve">{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}{{Databox}}
'''کریستینا کۆچ''' (بە ئینگلیزی: Christina Koch؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩) [[ئەندازیاری|ئەندازیارێکی]] ئەمریکی و ئاسمانییەکی [[ناسا|ناسایە]] لە گرووپی ساڵی ٢٠١٣. ئەو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا، و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور بەدەستهێناوە. پێش ئەوەی پەیوەندی بە ناسا بکات، کۆچ لە [[ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد]] کاری کردووە و وەک سەرۆکی وێستگە بۆ [[ساموای ئەمریکا]] لە [[بەڕێوبەرایەتی نیشتیمانی زەریایی و بەرگی ھەوا]] کاری کردووە.

لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٩، کۆچ وەک ئەندازیاری فڕین لە گەشتەکانی ٥٩، ٦٠ و ٦١ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بەڕێ کەوت. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، ئەو و (جێسیکا مێر) بوونە یەکەم دوو ژن کە بەشداری لە پیاسەیەکی ئاسمانیی تەواو مێژووییدا بکەن کە تەنها لە ڕەگەزی مێ پێک هاتبوون، بە مەبەستی گۆڕینی یەکەیەکی کۆنترۆڵی کارەبا لە دەرەوەی وێستگەکە. لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، کۆک ریکۆردی درێژترین ماوەی مانەوەی بەردەوامی لە بۆشایی ئاسمان بۆ ڕەگەزی مێ شکاند. ئەو لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٠ گەڕایەوە سەر زەوی.

لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کۆچ وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ژن کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم ژن کە بگاتە نزیک مانگ. کۆچ لە لیستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی ساڵی ٢٠٢٠ی گۆڤاری (Time)دا هەڵبژێردرا.

== ژیانی پێشینە و خوێندن ==
لە ٢٩ی کانوونی دووەمى ١٩٧٩ لە شاری [[گراند ڕەیپیدز]] لە ویلایەتی میشیگان لەدایکبووە، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/humans-in-space/astronauts/christina-koch/ |وێبگە=[[NASA]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Raven |first=Benjamin |ڕێکەوت=March 8, 2019 |ناونیشان=https://www.mlive.com/news/2019/03/nasas-first-all-women-spacewalk-features-michigan-native.html |ڕێکەوتی سەردان=March 18, 2019 |وێبگە=mlive.com |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;. دایک و باوکی ناویان (باربارا جۆنسن) و (ڕۆناڵد هامۆک)ـە. خەونی منداڵیی کۆچ ئەوە بووە کە ببێتە کەشتیوانى ئاسمانى.کۆچ لە ساڵی ١٩٩٧ قوتابخانەی زانست و ماتماتیکی کارۆلینای باکووری تەواو کرد، دواتر لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور درێژەی بە خوێندن دا و دوو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا (٢٠٠١) و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا (٢٠٠٢) بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Christina Koch - NASA |ناونیشان=https://www.nasa.gov/people/christina-koch/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-11 |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠١دا، بوو بە دەرچووی بەرنامەی ئەکادیمیای ناسا لە ناوەندی گۆدارد.

== توێژینەوە و مەشقکردن ==
کۆچ لە بوارەکانی پەرەپێدانی ئامێرە زانستییەکانی بۆشایی ئاسمان و ئەندازیاریی مەیدانی کاریکردووە. لە کاتی کارکردنی وەک ئەندازیاری کارەبا لە تاقیگەی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرزەکانی ناسا، بەشداریی کردووە لە دروستکردنی ئامێرە زانستییەکان بۆ چەندین ئەرکی ناسا کە لە بوارەکانی فیزیای ئەستێرەیی و گەردوونناسی توێژینەوەیان دەکرد. لەو ماوەیەدا وەک مامۆستای یاریدەدەر لە کۆلێژی مۆنتگۆمەری لە میریلاند وانەی تاقیگەی فیزیای گوتووەتەوە.

لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٧، کۆچ وەک یاریدەدەری توێژینەوە لە بەرنامەی جەمسەری باشووری ئەمریکا کاری کردووە و سێ ساڵ و نیوی لە ناوچەکانی جەمسەری باکوور و باشوور بەسەر بردووە. ئەو وەرزێکی زستانی لە وێستگەی ئاموندسن-سکۆت لە جەمسەری باشوور بەڕێکرد، کە تێیدا پلەی گەرمی گەیشتە ١١١ پلەی فەهرەنایت لەژێر سفرەوە (-٧٩.٤ پلەی سەدی). لە کاتی مانەوەی لەوێ، ئەندامی تیمەکانی ئاگرکوژێنەوە و تیمەکانی گەڕان و ڕزگارکردن بووە لە ئۆقیانووس و سەهۆڵبەندانەکاندا. 

کۆچ کاتی خۆی لە جەمسەری باشوور وەک تەحەدایەکی دەروونی و جەستەیی ناوبردووە و دەڵێت: 
&quot;ئەمە بەواتای مانەوە بۆ چەندین مانگ بەبێ بینینی خۆر، لەگەڵ هەمان تاقم، و بەبێ گەیشتنی نامە یان خواردنی تازە. دابڕان و دوورکەوتنەوە لە خێزان و هاوڕێیان، ئەو بارودۆخانەن کە دەبێت ستراتیژییەک بدۆزیتەوە بۆ ئەوەی تێیاندا بەردەوام بیت.
----

{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}}
{{پۆلی کۆمنز|Christina Koch}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]]
[[پۆل:ئەستێرەگەڕە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>hgzjd3o8yhxxj4m40p1e2pbmvuvsrmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294021</id>
    <revision>
      <id>1574491</id>
      <parentid>1572123</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3295" sha1="ntu3z36lj1gy6q0dx69uf3sem1cy3ci" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس''' (ئێس ئێچ ئێڵ ئێڵ ڤی) ڕۆکێتێکە کە دەتوانێت بارێکی {{Convert|50|metric ton|lb}}&lt;ref name=&quot;classes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=McConnaughey |یەکەم=Paul K. |دوایین٢=Femminineo |یەکەم٢=Mark G. |دوایین٣=Koelfgen |یەکەم٣=Syri J. |دوایین٤=Lepsch |یەکەم٤=Roger A. |دوایین٥=Ryan |یەکەم٥=Richard M. |دوایین٦=Taylor |یەکەم٦=Steven A. |display-authors=١|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/500393main_TA01-LaunchPropulsion-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160324110232/http://www.nasa.gov/pdf/500393main_TA01-LaunchPropulsion-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٦|لە=Section 1.3 |وتەگێڕانەوە=Small: 0–2 t payloads; Medium: 2–20 t payloads; Heavy: 20–50 t payloads; Super Heavy: &gt; 50 t payloads.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hsf200910&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/396093main_HSF_Cmte_FinalReport.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190216063908/https://www.nasa.gov/pdf/396093main_HSF_Cmte_FinalReport.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٦|زنجیرە=Review of U.S. Human Spaceflight Plans Committee |پەڕەکان=٦٤–٦٦|وتەگێڕانەوە=...the U.S. human spaceflight program will require a heavy-lift launcher … in the range of 25 to 40 mt … this strongly favors a minimum heavy-lift capacity of roughly 50 mt....}}&lt;/ref&gt; بۆ [[خولگەی نزیکی زەوی]] بەرز بکاتەوە بەپێی ویلایەتە یەکگرتووەکان، و زیاتر لە {{Convert|100|metric ton|lb}} بەپێی ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Osipov|یەکەم=Yury|ناونیشان=https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/3492657|سەردێڕ=Great Russian Encyclopedia|بڵاوکەرەوە=Great Russian Encyclopedia|ساڵ=٢٠٠٤–٢٠١٧|شوێن=Moscow|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210527140116/https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/3492657|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ئەوە بەتواناترین پۆلێنکردنی [[مووشەک ھەڵگر|پێڕاگوێزی ھەڵدانە]] بەپێی کێش بۆ خولگە، کە لە پۆلێنکردنی پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری قورس تێدەپەڕێت. ئەرکە مانگییە مرۆڤھەڵگرەکان و [[فڕینی بۆشاییی نێوھەسارەیی|ئەرکە نێوھەسارەیییەکان]] بەزۆری بەندن بە پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی زۆر قورسەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Super heavy-lift launch vehicles}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ntu3z36lj1gy6q0dx69uf3sem1cy3ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نۆڤا (مووشەکی ناسا)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294028</id>
    <revision>
      <id>1574396</id>
      <parentid>1573343</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1545" sha1="f6vxkp6760h146sez0njhvn0oycaiva" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''نۆڤا''' زنجیرەیەک لە دیزاینەکانی مووشەکی [[ناسا]] بوو کە ھەم پێش و ھەم دوای مووشەکی ساتورن ٥ کە لە [[بەرنامەی ئەپۆلۆ|بەرنامەی ئەپۆلۆدا]] بەکارھێنرا، پێشنیار کرابوون. نۆڤا یەکەم ھەڵدەری گەورەی ناسا بوو کە لە ساڵی ١٩٥٨دا پێشنیار کرا، بۆ ئەرکە ھاوشێوەکانی ئەوانەی کە دواتر ساتورن ٥ بۆیان بەکارھێنرا. دیزاینەکانی نۆڤا و ساتورن ٥ لە چەمکی بنەڕەتی، ھێز، قەبارە، و کارکردندا زۆر لە یەکتر دەچوون. جیاوازییەکان کەم بەڵام کرداری بوون، و لە کۆتاییدا ساتورن بۆ بەرنامەی ئەپۆلۆ ھەڵبژێردرا، بە شێوەیەکی سەرەکی لەبەر ئەوەی تا ڕادەیەکی زیاتر دامەزراوە ھەبووەکانی دووبارە بەکاردەھێناوە و دەتوانرا کەمێک زووتر بگەیەنرێتە سەر سەکۆی ھەڵدان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Nova (rocket)}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>f6vxkp6760h146sez0njhvn0oycaiva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سکایلاب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294030</id>
    <revision>
      <id>1574392</id>
      <parentid>1573347</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="2rbvq64zmbneu15yo8qsavhgcketzor" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''سکایلاب''' یەکەم [[وێستگەی بۆشایی]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو، کە لەلایەن [[ناسا]]وە ڕەوانە کرا، و بۆ ماوەی نزیکەی ٢٤ ھەفتە لە نێوان ئایاری ١٩٧٣ و شوباتی ١٩٧٤ نیشتەجێی تێدا کرا. لەلایەن سێ تاقمی سێ-کەسیی ئاسمانگەڕانەوە کاری پێ دەکرا: سکایلاب ٢، سکایلاب ٣، و سکایلاب ٤. سکایلاب لە قۆناغی سێیەمی دەستکاریی-کراوی ساتورن ٥ (ئێس-فۆڕ بی) دروست کرابوو، و لەکاتی ھەڵداندا شوێنی ئەو قۆناغەی گرتبووەوە. چالاکییەکان وۆرکشۆپێکی خولگەیی، ڕوانگەیەکی خۆری، چاودێریکردنی زەوی و سەدان [[تاقیکاری|تاقیکارییان]] لەخۆدەگرت. خولگەی سکایلاب لە کۆتاییدا پووکایەوە و لە ١١ی تەممووزی ١٩٧٩ لە تەوشکدا ھەڵوەشایەوە، و پاشماوەکانی بەسەر [[ئۆقیانووسی ھیند]] و [[ئوسترالیای ڕۆژاوا]]دا بڵاوبوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}}
{{پۆلی کۆمنز|Skylab (space station)}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>2rbvq64zmbneu15yo8qsavhgcketzor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مانۆڕی خولگەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294043</id>
    <revision>
      <id>1574489</id>
      <parentid>1572250</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1330" sha1="6am0n1eprx7748lt2al1impr262so12" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]]، '''مانۆڕی خولگەیی''' (کە ھەروەھا بە '''سووتان''' ناسراوە) بریتییە لە بەکارھێنانی سیستمەکانی پاڵنەر بۆ گۆڕینی [[خولگە]]ی [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆیەکی بۆشایی]]. بۆ ئەو مەکۆیە بۆشایییانەی کە لە زەوییەوە دوورن، مانۆڕی خولگەیی بە ''مانۆڕی قووڵایی-بۆشایی (دی ئێس ئێم)'' ناودەبرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://science.nasa.gov/learn/basics-of-space-flight/chapter13-1/|سەردێڕ=Chapter 13: Navigation - NASA Science}}&lt;/ref&gt;

کاتێک مەکۆیەکی بۆشایی مانۆڕ ئەنجام نادات، بەتایبەت لە خولگەیەکی گواستنەوەدا، دەوترێت خەریکی ''کۆستینگ''ە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6am0n1eprx7748lt2al1impr262so12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڵنەری ھاندەری لێدراو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294045</id>
    <revision>
      <id>1574477</id>
      <parentid>1572338</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="pbxc74btt8ofdx3zwbyinye17nhv2qg" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Schemat_Pulsed_Inductive_Thruster.svg|وێنۆک|330x330پیکسڵ|وێنەی بڕگەیی پاڵنەری ھاندەری لێدراو. گازەکە لە ڕێگەی نۆزڵێکی ناوەندییەوە بەرەو ناوەوە فووی لێ دەکرێت، بەرەو کۆیلە کارۆموگناتیسییە تەختەکە کە لەوێدا ئایۆنیزە دەبێت. پاشان پلازمایەکە (پەمەیی) لەلایەن ھێزی لۆرێنتزەوە بەرەو دواوە خێرا دەکرێت.]]
'''پاڵنەری ھاندەری لێدراو''' (پی ئای تی) شێوەیەکە لە پاڵنەری ئایۆنی، کە لە پاڵنەری مەکۆی بۆشاییدا بەکاردێت. ئەو بزوێنەرێکی پاڵنەری پلازمایە کە [[بواری کارەبایی|بوارە کارەبایییە]] ستوونییەکان و [[بواری موگناتیسی|بوارە موگناتیسییەکان]] بەکاردەھێنێت بۆ خێراکردنی سووتەمەنییەک بەبێ ھیچ [[جەمسەری کارەبایی|جەمسەرێکی کارەبایی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>pbxc74btt8ofdx3zwbyinye17nhv2qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مووشەکی تاک-سووتەمەنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294047</id>
    <revision>
      <id>1574474</id>
      <parentid>1572344</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1753" sha1="jlbwkw5t1qe5vsgfvkxsqs3f5aqjlx1" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''مووشەکی تاک-سووتەمەنی''' (یان '''مووشەکی تاک-کیمیایی''') بریتییە لە مووشەکێک کە تاکە [[ماددەی کیمیایی|ماددەیەکی کیمیایی]] وەک سووتەمەنییەکەی بەکاردەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://app.knovel.com/web/view/khtml/show.v/rcid:kpEDHEAMPH/cid:kt008MK1A8/viewerType:khtml//root_slug:engineering-design-handbook/url_slug:liquid-monopropellant?kpromoter=federation&amp;view=collapsed&amp;zoom=1&amp;page=11|سەردێڕ=United States Army: Elements of Aircraft and Missile Propulsion|ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٦٩|بڵاوکەرەوە=United States Army Material Command|پەڕەکان=١–١١|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٤|department=Department of Defense}}&lt;/ref&gt; مووشەکە تاک-سووتەمەنییەکان بە شێوەیەکی باو وەک مووشەکی بچووکی کۆنترۆڵکردنی بەرزی و ڕێڕەو لە مانگە دەستکردەکان، قۆناغە بەرزەکانی مووشەک، مەکۆ بۆشایییە مرۆڤھەڵگرەکان، و فڕۆکە بۆشایییەکاندا بەکاردێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sutton|یەکەم=George|سەردێڕ=Rocket Propulsion Elements|دوایین٢=Biblarz|یەکەم٢=Oscar|بڵاوکەرەوە=Wiley-Interscience|ژپنک=٠-٤٧١-٣٢٦٤٢-٩|edition=7th|پەڕەکان=٢٥٩}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>jlbwkw5t1qe5vsgfvkxsqs3f5aqjlx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294048</id>
    <revision>
      <id>1574473</id>
      <parentid>1572348</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3689" sha1="nru7x7b5b6mo5gkurimhr4x9bm99jjf" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=2026_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg}}ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[نیپال]] لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران وەک لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ لەلایەن سەرۆکی نیپالەوە ڕاگەیەندرا، لەسەر ڕاسپاردەی حکوومەتی نیپال.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/hor-dissolved-from-11-pm-elections-on-march-5-2026-94-10.html|سەردێڕ=President dissolves HoR, elections on March 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Republica |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/13/nepal-sets-march-5-vote-restrictions-eased-as-interim-govt-takes-charge|سەردێڕ=Nepal sets March 5 vote, restrictions eased as interim gov’t takes charge |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections|سەردێڕ=EC begins preliminary preparations for March elections |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Himalayan Times |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای ناڕەزایەتی گەنجان لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٥دا کە بووە ھۆی دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆکوەزیران [[کەی پی شارما ئۆلی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo|سەردێڕ=Nepal election results - Balendra Shah's party wins in a landslide |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; پارتی ڕاستریا سواتانترا کە بەڵێن شا کاندیدی [[سەرۆک وەزیران]] بوو، سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا و زۆرینەی دەنگی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێنا بەبێ ئەوەی پێویستی بە ھاوپەیمانی ھەبێت بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٩ ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2026/03/07/rastriya-swatantra-party-surges-towards-landslide-victory|سەردێڕ=Rastriya Swatantra Party surges towards landslide victory |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2026/03/09/old-parties-crumble-as-rsp-heads-for-two-thirds-majority|سەردێڕ=Old parties crumble as RSP heads for two-thirds majority |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo|سەردێڕ=Nepal election results - Balendra Shah's party wins in a landslide |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>nru7x7b5b6mo5gkurimhr4x9bm99jjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ٢٠٢٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294049</id>
    <revision>
      <id>1574475</id>
      <parentid>1572343</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2177" sha1="391beqr7dk74gq0b2vrwtsl58c99h22" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=2022_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg}}'''ھەڵبژاردنی گشتیی نیپاڵ لە ساڵی ٢٠٢٢''' لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە [[نیپال]] بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پراتینیدھی سەبھا ([[ئەنجومەنی نوێنەران]]) بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Federal and provincial polls to be held on November 20 |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2022/08/04/federal-and-provincial-polls-to-be-held-on-november-20 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}&lt;/ref&gt; دوو جۆر دەنگدان لە ھەڵبژاردنەکەدا ھەبوو؛ یەکێکیان بۆ ھەڵبژاردنی ١٦٥ ئەندام لە بازنەکانی یەک ئەندامی لە ڕێگەی دەنگدانی یەکەم کەسی براوە (FPTP)، و ئەوی تریان بۆ ھەڵبژاردنی ١١٠ ئەندامەکەی تر لە یەک بازنەی سەرانسەری وڵات لە ڕێگەی نوێنەرایەتیی ڕێژەییی [[پێڕست]]ی حیزبی.

ھەڵبژاردنەکە ھاوکات لەگەڵ ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال لە ساڵی ٢٠٢٢ بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا.

دوای ئەوەی وتووێژەکانی دابەشکردنی دەسەڵات لە نێوان ھاوپەیمانی [[چەپڕەوی|چەپ]]ی دیموکراتی پێشوو لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ شکا، سەرۆکی سی-پی-ئین (ناوەندی ماویست) [[پووشپا کەمال دەھال]] بوو بە سەرۆک وەزیران، کابینە ھەشت ئەندامییەکەی لە پەرلەمانتارانی پارتەکەی، سی-پی-ئین (یو-ئێم-ئێڵ)، پارتی [[ڕاستریا سواتانت]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>391beqr7dk74gq0b2vrwtsl58c99h22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠٠٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294052</id>
    <revision>
      <id>1574346</id>
      <parentid>1573967</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3787" sha1="7o8gpr9bdjll6o7be8vo6tg7igilvp8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠٠٨''' لە ١٠ی نیسانی ٢٠٠٨ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو،&lt;ref name=Apr&gt;[http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200801111721.htm &quot;Nepal decides to hold crucial election on April 10&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316035717/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200801111721.htm |date=16 March 2008}}, Associated Press (''The Hindu''), 11 January 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Sets&gt;[https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7182902.stm &quot;Nepal sets new date for elections&quot;], BBC News, 11 January 2008.&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی لە ڕێکەوتەکانی پێشووتری ٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٧{{citation needed|date=December 2013}} و ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ دواخرابوو.&lt;ref&gt;[http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200706242166.htm &quot;Nepal Constituent Assembly polls on Nov. 22&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629033216/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200706242166.htm |date=29 June 2007}}, PTI (''The Hindu''), 24 June 2007.&lt;/ref&gt; [[یەکەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال|ئەنجومەنی دامەزرێنەر]] وا پلانی بۆ داڕێژرابوو کە دەستوورێکی نوێ دابڕێژێت و لەبەر ئەوە، لە نێوان شتەکانی تریشدا، بڕیار لەسەر پرسی [[فیدراڵیزم]] بدات. ژمارەی دەنگدەرانی شیاو نزیکەی ١٧٫٥ ملیۆن کەس بوو.&lt;ref&gt;[http://english.people.com.cn/200703/28/eng20070328_361794.html &quot;17.5 mln voters eligible for Nepali CA polls&quot;] [[Xinhua News Agency|Xinhua]] (''[[People's Daily Online]]''), 28 March 2007.&lt;/ref&gt; ئەنجومەنی دامەزرێنەر لە بنەڕەتدا بۆ خولێکی دوو ساڵە دیاری کرابوو.&lt;ref&gt;Charles Haviland, [https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7348049.stm &quot;Electoral thunderbolt for Nepal&quot;], [[BBC News]], 15 April 2008.&lt;/ref&gt;

[[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (ناوەندی ماویست)|پارتی کۆمۆنیستی نیپال (ماویست)]] (سی-پی-ئین (ئێم))، پلەی یەکەمی لە ھەڵبژاردنەکەدا بەدەستھێنا بە ٢٢٠ [[کورسی]] لە کۆی ٥٧٥ کورسییە ھەڵبژێردراوەکە، و بوو بە گەورەترین حیزب لە ئەنجومەنی دامەزرێنەر. بەدوای ئەویشدا [[کۆنگرەی نیپال]] بە ١١٠ کورسی و [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیست-لینینستی یەکگرتوو)]] بە ١٠٣ کورسی ھاتن. دوای چەند مانگێک لە گفتوگۆ و تاووتوێکردنی دابەشکردنی دەسەڵات، سەرۆکی سی-پی-ئین (ئێم) [[پراچاندا]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی نیپال|سەرۆک وەزیران]] لە ئابی ٢٠٠٨ ھەڵبژێردرا. بەھۆی شکستھێنانی لە داڕشتنی دەستوورێکی نوێ، ئەنجومەنی دامەزرێنەر لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٢ پاش خولە ڕەسەن و درێژکراوەکەی کە کۆی گشتی ٤ ساڵ بوو ھەڵوەشایەوە.&lt;ref&gt;[http://ekantipur.com/2012/05/28/top-story/ca-dissolved-pm-proposes-fresh-election-for-nov-22/354644.html CA dissolved; PM proposes fresh election for Nov 22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403102035/http://www.ekantipur.com/2012/05/28/top-story/ca-dissolved-pm-proposes-fresh-election-for-nov-22/354644.html |date=3 April 2015}} 28 May 2012&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Nepalese Constituent Assembly election, 2008}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>7o8gpr9bdjll6o7be8vo6tg7igilvp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ١٩٩٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294053</id>
    <revision>
      <id>1574467</id>
      <parentid>1572355</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="832" sha1="kwkdz8gdd6y1zn94eur4zhbfugzxofs" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=1999_Nepalese_general_election_-_Results_by_constituency.svg
}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٣ و ١٧ی ئایاری ١٩٩٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پراتینیدی سەبھا. کۆنگرەی نیپال وەک گەورەترین حیزب دەرکەوت و ٢٨ کورسی بەدەستھێنا و [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] ١٧ کورسی لەدەستدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>kwkdz8gdd6y1zn94eur4zhbfugzxofs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ١٩٩٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294054</id>
    <revision>
      <id>1574468</id>
      <parentid>1572354</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1087" sha1="3l1l1dacn7ela1r7je2hpdhv26l8pr9" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی پراتینیدی سەبھا. ھەڵبژاردنەکە دوای داڕمانی حکوومەتی [[کۆنگرێسی نیپال]] و شا بیرێندا ھەڵبژاردنی نوێی بانگھێشت کرد. ئەنجامەکان دەریانخست کە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێناوە [[و مان موھان ئەدیکاری]] بووە [[سەرۆک وەزیران]] بە سەرۆکایەتی حکوومەتێکی کەمینە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>3l1l1dacn7ela1r7je2hpdhv26l8pr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ١٩٨٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294056</id>
    <revision>
      <id>1574469</id>
      <parentid>1572353</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="c00y4qmge22uaa4k2gl1o84f8erytti" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی گشتیی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٨٦ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ڕاستریا پانچایات. بەو پێیەی لەو کاتەدا حیزبە سیاسییەکان قەدەغە کرابوون، ھەر ١٥٤٨ کاندیدەکە وەک سەربەخۆ خۆیان کاندید کرد. ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٦٠٪ بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>c00y4qmge22uaa4k2gl1o84f8erytti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ١٩٨١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294057</id>
    <revision>
      <id>1574476</id>
      <parentid>1572339</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1257" sha1="4v2hzdp1bn6b2rypt8es1btg2181euv" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٩ی ئایاری ١٩٨١ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ڕاستریا پانچایەت]]. ٨٠٪ی کورسییەکان لە ڕێگەی مافی دەنگدانی گشتگیری گەورەساڵانەوە ھەڵبژێردران؛ ئەمە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە ڕێگەی مافی دەنگدانی گشتگیرەوە کە لە ماوەی ٢٢ ساڵدا لە نیپال بەڕێوەچوو. بەڵام لەو کاتەدا [[حیزب]]ە سیاسییەکان قەدەغە کران و ھێزە سەرەکییە ژێرزەمینییەکانی [[ئۆپۆزسیۆن]] ([[کۆنگرێسی نیپال]] و گرووپە [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستییە]] جۆراوجۆرەکان) داوای [[بایکۆت]]ی ھەڵبژاردنیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>4v2hzdp1bn6b2rypt8es1btg2181euv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کۆریای باکوور ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294058</id>
    <revision>
      <id>1574470</id>
      <parentid>1572352</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1631" sha1="4n5sucyhyv4gb8d6vz76h7buflja3f6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ١٥ی ئازاری ٢٠٢٦ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٥ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل. لە سەرەتادا چاوەڕوان دەکرا لە ساڵی ٢٠٢٤ بەڕێوەبچێت، ھەڵبژاردنەکان لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٦ ڕاگەیەندرا، ئەمەش دوای ماوەیەکی کەم لە کۆتایی ھاتنی کۆنگرەی نۆیەمی [[پارتی کرێکارانی کۆریا]] و دووبارە ھەڵبژاردنەوەی [[کیم جۆنگ ئون]] وەک سکرتێری گشتی. بەھۆی ئەوەی لە ھەر بازنەیەکدا تەنھا یەک کاندید لە دەنگدانەکەدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا لە [[کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان]] ھەڵبژێردران. میدیای دەوڵەتی [[کۆریای باکوور]] دەنگەکانی دژ بەیەکیان بڵاوکردەوە، ئەمەش یەکەمجارە لە ھەڵبژاردنی کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان لە ساڵی ١٩٥٧ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>4n5sucyhyv4gb8d6vz76h7buflja3f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کۆریای باکوور ٢٠١٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294059</id>
    <revision>
      <id>1574472</id>
      <parentid>1572350</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1434" sha1="0xll34d1r26m3kdlf6ed093566x27dy" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ١٠ی ئازاری ٢٠١٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٤ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kcnawatch.co/newstream/1546985581-127329589/election-of-deputies-to-spa-to-be-called-in-dprk/|سەردێڕ=Newstream |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Korean Central News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردنەکان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا. بەھۆی ئەوەی تەنھا یەک کاندید لەسەر سندووقی دەنگدان لە ھەر بازنەیەکدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا بۆ کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان ھەڵبژێردران. [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ ھەڵبژاردنەکان کاندید نەبوو، ئەمەش یەکەمجار بوو کە سەرکردەیەکی کۆریای باکوور وەک کاندید بەشداری نەکات.

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>0xll34d1r26m3kdlf6ed093566x27dy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کۆریای باکوور ٢٠١٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294060</id>
    <revision>
      <id>1574471</id>
      <parentid>1572351</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="797" sha1="iljh8aq8a1igqzmnm2x7bw7o0gshtn6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی [[پەرلەمان]]ی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٩ی ئازاری ٢٠١٤ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٣ھەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2014/01/north-korea-hold-parliamentary-elections-20141852450566991.html|سەردێڕ=North Korea to hold parliamentary elections |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[Al Jazeera Media Network|Al-Jazeera]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>iljh8aq8a1igqzmnm2x7bw7o0gshtn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کۆریای باکوور ٢٠٠٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294061</id>
    <revision>
      <id>1574481</id>
      <parentid>1572296</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2219" sha1="a9rjo567xy1a9o0ym58r40zqii3qv43" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٢ھەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو. لە سەرەتادا بڕیار بوو لە مانگی ئابی ٢٠٠٨&lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109130810/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-north |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; بەڕێوە بچێت بەڵام بە ھۆکارێکی نادیار دواخران. چاودێرانی کۆریای باکوور پێشبینیان کردووە کە پەیوەندی بە نەخۆشی تەندروستی [[کیم جۆنگ ئیل|کیم جۆنگ ئیلەوە]] ھەیە.&lt;ref name=&quot;bbc2009-01-07&quot;/&gt;

ھەموو ئەو کاندیدانەی کە لە ھەڵبژاردنەکانی کۆریای باکووردا ھەبوون ئەندامی یەکێک لەو پارتانە بوون کە بەرەی دیموکراتی بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک پێکھاتبوو. یەک کاندید کە لەلایەن سەرکردایەتی کۆریای باکوورەوە پەسەندکرابوو، لە ھەریەک لە ٦٨٧ قەزاکەدا خۆی کاندید کرد، بەمەش گەرەنتی سەرکەوتنی تەواوی بەرەی دیموکرات بۆ یەکخستنەوەی وڵاتی باوک بوو، بەبێ گوێدانە ڕێژەی بەشداریکردنی دەنگدەران. [[کیم جۆنگ ئیل]] سەرۆکی ''[[دی فاکتۆ]]''ی کۆریای باکوور و سەرۆکی کۆمیسیۆنی بەرگری نیشتمانی لە بازنەی ٣٣٣ خۆی بۆ ھەڵبژاردن کاندید کرد.

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>a9rjo567xy1a9o0ym58r40zqii3qv43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294072</id>
    <revision>
      <id>1574391</id>
      <parentid>1573348</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2028" sha1="2a28b30iew3tsivwzfqcn34yxfpw9p8" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئۆراینی پێڕاگوێزی مرۆڤھەڵگری چەند-مەبەستە''' (ئێم پی سی ڤی) مەکۆیەکی بۆشاییی مرۆڤھەڵگری بەشێک-دووبارە-بەکارھێنەرەوەیە کە لە [[ناسا]] لە [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئارتێمیسدا]] بەکاردێت. مەکۆ بۆشایییەکە لە کرو مۆدیۆڵێکی (سی ئێم) [[کەپسوولی بۆشایی]] پێکھاتووە کە لەلایەن [[لۆکھید مارتن]] دیزاین کراوە و لەگەڵ یۆرۆپیان سێرڤس مۆدیۆڵێک (ئێس ئێم) کە لەلایەن ئایرباس دیفێنس ئەند سپەیس بەرھەم ھێنراوە جووت کراوە. بە توانای پشتگیریکردنی تاقمێکی چوار کەسی بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]]، ئۆراین دەتوانێت تا ٢١ ڕۆژ بەبێ لەنگەرگرتن و تا شەش مانگ بە لەنگەرگرتنەوە بمێنێتەوە. تەیار کراوە بە [[وزەی خۆری بۆشایی|پەراوەکانی خۆر]]، سیستەمێکی لەنگەرگرتنی ئۆتۆماتیکی، و ڕوکارەکانی شوێنی فڕۆکەوانیی شووشەیی. ئۆراین لەسەر مووشەکی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئێس ئێڵ ئێس) ھەڵدەدرێت، لەگەڵ سیستەمێکی ڕزگاربوون لە ھەڵدانی تاوەری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}}
{{پۆلی کۆمنز|Orion (spacecraft)}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>2a28b30iew3tsivwzfqcn34yxfpw9p8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مۆدیوولی خزمەتگوزاریی ئەورووپی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294073</id>
    <revision>
      <id>1574397</id>
      <parentid>1573342</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1705" sha1="cbveuyucr9sr1puesef0q9ny8j7aqzu" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''مۆدیوولی خزمەتگوزاریی ئەورووپی''' (ئی ئێس ئێم) پێکھاتەی مۆدیۆڵی خزمەتگوزاریی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]]ە، وەک پێکھاتەی سەرەکیی توانا و پاڵنەری کاردەکات تا ئەو کاتەی لە کۆتاییی ھەر ئەرکێکدا فڕێ دەدرێت. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٣، [[ناسا|ناوەندی نیشتمانیی فڕۆکەوانی و بۆشایی]] (ناسا) ڕای گەیاند کە [[دەزگای بۆشاییی ئەورووپی]] (ئێسا) مۆدیۆڵی خزمەتگوزاری بۆ ئارتێمیس ١ دابین دەکات، لەسەر بنەمای پێڕاگوێزی گواستنەوەی ئۆتۆماتیکی (ئەی تی ڤی)ی ئێسا. لەلایەن ئایرباس دیفێنس ئەند سپەیس لە [[برێمن]]ی ئەڵمانیاوە لە کۆتاییی ساڵی ٢٠١٨دا ڕادەستی ناسا کرا. دوای پەسەندکردنی یەکەم مۆدیۆڵ، ئێسا مۆدیۆڵی خزمەتگوزاریی (ئی ئێس ئێم) بۆ [[ئارتێمیس ٢]] دابین کرد و بۆ [[بەرنامەی ئارتیمس|ئارتێمیس ٦]]یش دابینی دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|European Service Modules}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>cbveuyucr9sr1puesef0q9ny8j7aqzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294074</id>
    <revision>
      <id>1574486</id>
      <parentid>1572274</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3039" sha1="1k8enz8p20dmnn4srlgsuf2xsw6ut60" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[ژاپۆن]] لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٦ لە ھەموو بازنەکاندا، بە بلۆکە ڕێژەیییەکانیشەوە، بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٤٦٥ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە، بەڕێوەچوو.

ھەڵبژاردنەکە نزیکەی چوار مانگ دوای دەستبەکاربوونی سانایێ تاکایچی وەک سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن ڕوویدا، کە لە ٢١ی تشرینی یەکەمەوە دەستی پێکرد دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢٥ی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) سەرکەوتنی بەدەستھێنا و ھاوپەیمانیی پارتی دیموکراتی لیبراڵ–پارتی داھێنانی ژاپۆن (ئێڵ دی پی–جی ئای پی) پێکھێنا. ھەروەھا ھەڵبژاردنەکە یەکەم دەرکەوتنی ھاوپەیمانیی چاکسازیی میانڕەو (سی ئاڕ ئەی)ی تازە پێکھێنراوی بەخۆیەوە بینی، کە پارتێکی سیاسیی نوێیە و وەک یەکگرتنێک لەنێوان پارتی دیموکراتی دەستووری (سی دی پی)ی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی و کۆمێیتۆ، کە ھاوبەشی ھاوپەیمانیی دێرینی پێشووی ئێڵ دی پی بوو، پێکھێنرا. تاکایچی ھەڵبژاردنەکەی وەک ڕیفراندۆمێکی گشتی لەسەر سەرکردایەتیی خۆی وەک سەرۆک وەزیران و ھاوپەیمانیی ئێڵ دی پی–جی ئای پی وەسف کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c|سەردێڕ=比例候補不足の自民、14議席を他党へ譲る 圧勝の象徴的現象に |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260209000535/https://mainichi.jp/articles/20260209/k00/00m/010/076000c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=毎日新聞}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2026}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>1k8enz8p20dmnn4srlgsuf2xsw6ut60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٢١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294075</id>
    <revision>
      <id>1574485</id>
      <parentid>1572275</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="5q69m410vim4900zgepfmnsbaz0vnbt" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031025457/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20211031_08/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[NHK World-Japan]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; وەک ئەوەی لەلایەن [[دەستووری ژاپۆن|دەستوورەوە]] داوا کراوە. دەنگدان لە ھەموو بازنەکاندا بەڕێوەچوو بە مەبەستی ھەڵبژاردنی ئەندامان بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانییە. لەبەر ئەوەی دەستوور داوا دەکات کە [[کابینەی ژاپۆن|کابینە]] لە یەکەم دانیشتنی دایێت دوای ھەڵبژاردنی گشتی دەست لەکار بکێشێتەوە، ھەڵبژاردنەکان دەبنە ھۆی ھەڵبژاردنێکی نوێ بۆ سەرۆک وەزیران لە دایێتدا، و دەستنیشانکردنی کابینەیەکی نوێ، ھەرچەندە دەکرێت وەزیرەکان دووبارە دەستنیشان بکرێنەوە. ھەڵبژاردنەکە یەکەمین ھەڵبژاردنی گشتیی سەردەمی ڕێیوا بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2021}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>5q69m410vim4900zgepfmnsbaz0vnbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠١٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294076</id>
    <revision>
      <id>1574484</id>
      <parentid>1572276</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2247" sha1="gve75h8r0v1hefcsxghtbz2tuba5qgw" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بەڕێوەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pekkanen|یەکەم=Robert J.|ناونیشان=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-76475-7|سەردێڕ=Japan Decides 2017|دوایین٢=Reed|یەکەم٢=Steven R.|دوایین٣=Scheiner|یەکەم٣=Ethan|دوایین٤=Smith|یەکەم٤=Daniel M.|ساڵ=٢٠١٨|زمان=en|doi=10.1007/978-3-319-76475-7}}&lt;/ref&gt; دەنگدان لە ھەموو بازنەکانی نوێنەرانی [[ژاپۆن]] – ٢٨٩ ناوچەی تاک-ئەندام و یازدە بلۆکی ڕێژەیی – بەڕێوەچوو بە مەبەستی دەستنیشانکردنی ھەموو ٤٦٥ ئەندامەکەی (کەمبووەوە لە ٤٧٥) [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانیی ئەوکاتی ژاپۆن کە پەرلەمانێکی دوو-ژووریی ٧٠٧ ئەندامی بوو. ھاوپەیمانیی دەسەڵاتداری سەرۆک وەزیرانی ئەوکات [[شینزۆ ئابێ]] کە پێکھاتبوو لە [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆ کورسییەکانی خۆیان پاراست لە نیشانەیەکدا کە وەک ئۆپۆزسیۆنێکی لاواز تەماشا دەکرا. ئابێ چوارەم خولی خۆی لە پۆستەکەیدا بردەوە و زۆرینەی دوو لەسەر سێی پاراست بە مەبەستی جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی گۆڕینی ماددەی ٩ی دەستووری ژاپۆن کە دەستبەرداری جەنگ دەبێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2017}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>gve75h8r0v1hefcsxghtbz2tuba5qgw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠١٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294077</id>
    <revision>
      <id>1574403</id>
      <parentid>1573336</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1725" sha1="ni1ncx3t3jy7hskrclpksj2v3rtm0ar" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوون. دەنگدان لە ھەموو بازنەکانی نوێنەرانی [[ژاپۆن]] بە بلۆکە ڕێژەیییەکانیشەوە بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانیی ژاپۆن، بەڕێوەچوو. لەبەر ئەوەی [[کابینەی ژاپۆن|کابینە]] لە یەکەم دانیشتنی دایێت دوای ھەڵبژاردنی گشتیی ئەنجومەنی نوێنەران دەست لەکار دەکێشێتەوە (دەستوور، ماددەی ٧٠)، ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی خواروو ھەروەھا بووە ھۆی ھەڵبژاردنێکی نوێی سەرۆک وەزیران لە دایێتدا، کە تێیدا سەرۆک وەزیرانی ئێستا [[شینزۆ ئابێ]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا، و کابینەیەکی نوێ دەستنیشان کرا (کە ھەندێک لە وەزیرەکان دووبارە دەستنیشان کرانەوە). ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لەم ھەڵبژاردنەدا بە نزمترین ڕێژە لە مێژووی ژاپۆندا دەمێنێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2014}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ni1ncx3t3jy7hskrclpksj2v3rtm0ar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠١٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294078</id>
    <revision>
      <id>1574402</id>
      <parentid>1573337</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="866" sha1="eenqhjhhy32jqs8y3it8u0eem9ptje7" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا، و دوای سێ ساڵ پارتی دیموکراتی لە دەسەڵات دوورخستەوە. ئەوە چوارەم خراپترین شکستی پارتێکی دەسەڵاتدار بوو لە مێژووی ژاپۆندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2012}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>eenqhjhhy32jqs8y3it8u0eem9ptje7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٠٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294079</id>
    <revision>
      <id>1574394</id>
      <parentid>1573345</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1453" sha1="exx0w6te781t8suzkctg6tmblm06zv8" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٣٠ی ئابی ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. پارتی دیموکراتی ژاپۆنی (دی پی جەی)ی ئۆپۆزسیۆن شکستی بە ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار — [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی) و پارتی کۆمێیتۆی نوێ — ھێنا لە سەرکەوتنێکی گەورەدا، و ٢٢١ کورسی لە ٣٠٠ کورسیی بازنەکانی بردەوە و ٤٢٫٤٪ی دەنگە بلۆکە ڕێژەیییەکانی بۆ ٨٧ کورسیی تر بەدەستھێنا، کە کۆی گشتی دەکاتە ٣٠٨ کورسی بەرامبەر تەنھا ١١٩ کورسی بۆ ئێڵ دی پی (٦٤ کورسیی بازنەکان و ٢٦٫٧٪ی دەنگی ڕێژەیی).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2009}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>exx0w6te781t8suzkctg6tmblm06zv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٠٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294080</id>
    <revision>
      <id>1574401</id>
      <parentid>1573338</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1330" sha1="tw2qf4ln3e3uisxows8b1a8jxkvjdqx" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٥ی ژاپۆن''' لە [[ژاپۆن]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ بۆ ھەموو ٤٨٠ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، ئەنجومەنی خوارووی دایێت بەڕێوەچوو. سەرۆک وەزیران جونیشیرۆ کۆیزومی نزیکەی دوو ساڵ پێش کۆتاییھاتنی ماوەی خولی ھەڵبژاردنەکانی پێشووی ساڵی ٢٠٠٣ داوای ھەڵبژاردنی کرد، دوای ئەوەی پڕۆژەیاساکانی تایبەتکردنی پۆستەی ژاپۆن لە [[ئەنجومەنی باڵا]] (کە ناتوانرێت ھەڵبوەشێندرێتەوە) دەنگی نەرێنییان پێدرا، سەرەڕای دژایەتییەکی توندی ناوخۆی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی خۆی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2005}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>tw2qf4ln3e3uisxows8b1a8jxkvjdqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٠٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294081</id>
    <revision>
      <id>1574400</id>
      <parentid>1573339</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1629" sha1="72vk7n5m9rs860ltur646kq8s53ubl8" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە ژاپۆن لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ بەڕێوەچوون. سەرۆک وەزیرانی دەسەڵاتدار جونیشیرۆ کۆیزومی و [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] زۆرترین کورسییان لە [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەدەستھێنا بەڵام نەیانتوانی زۆرینە مسۆگەر بکەن. پارتی دیموکراتی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی دەستکەوتی بەرچاوی بەدەستھێنا، و ١٧٧ کورسی لە کۆی ٤٨٠ کورسیی ئەنجومەنی نوێنەرانی بردەوە، کە گەورەترین پشکی بوو تا ئەو کاتە. پارتە نەریتییەکانی تری وەک پارتی کۆمۆنیست و پارتی سۆشیال دیموکرات ژمارەیەکی زۆری کورسییان لەدەستدا، کە نیشانەی دەستپێکردنی سیستەمێکی دوو-حیزبیی تازە یەکگرتوو بوو لە سیاسەتی ژاپۆندا، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا بە دەرکەوتنی پارتی بوژانەوەی ژاپۆن کۆتایی دەھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2003}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>72vk7n5m9rs860ltur646kq8s53ubl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٠٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294082</id>
    <revision>
      <id>1574395</id>
      <parentid>1573344</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1422" sha1="dacghht6tsn8aphf0jcr7b50kaxa7md" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ژاپۆن]] لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٤٨٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون.

[[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار بە گەورەترین پارت لە ئەنجومەنی نوێنەران ماییەوە بەڵام کورسییەکانی لەدەستدا، لەگەڵ دوو ھاوبەشە ھاوپەیمانەکەی. دوو ئەندامی کابینە، تاکاشی فوکایا و تۆکویچیرۆ تامازاوا، کورسییەکانیان لەدەستدا. پارتی دیموکرات لەژێر سەرکردایەتیی [[یوکیۆ ھاتۆیاما]] دەستکەوتی گەورەی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 2000}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>dacghht6tsn8aphf0jcr7b50kaxa7md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٩٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294083</id>
    <revision>
      <id>1574399</id>
      <parentid>1573340</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="869" sha1="nxdp1bvwfsmfa62zpgghwityupueh95" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ژاپۆن لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦ بەڕێوەچوون. ھاوپەیمانییەکی [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]]، پارتی نوێی ساکێگاکی و پارتی سۆشیال دیموکرات، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیرانی ئەوکات ڕیوتارۆ ھاشیمۆتۆ لە ئێڵ دی پی زۆرترین کورسییان بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1996}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>nxdp1bvwfsmfa62zpgghwityupueh95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٩٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294084</id>
    <revision>
      <id>1574398</id>
      <parentid>1573341</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1225" sha1="f6vd6kcr1o1lu0sltm5x8fxe4jviffl" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی گشتی لە ١٨ی تەممووزی ١٩٩٣ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١١ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوو. [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)، کە لە ساڵی ١٩٥٥ەوە لە دەسەڵاتدا بوو، زۆرینەی خۆی لە ئەنجومەنەکەدا لەدەستدا. حکوومەتێکی ھاوپەیمانیی ھەشت حیزبی پێکھێنرا و لەلایەن مۆریھێرۆ ھۆسۆکاوا، سەرۆکی پارتی نوێی ژاپۆن (جەی ئێن پی)، سەرکردایەتی دەکرا. ئەنجامی ھەڵبژاردنەکە بۆ کاروباری ناوخۆیی و دەرەوەی ژاپۆن زۆر گرنگ بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1993}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>f6vd6kcr1o1lu0sltm5x8fxe4jviffl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٩٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294085</id>
    <revision>
      <id>1574393</id>
      <parentid>1573346</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="837" sha1="5czz23k4rr87f0spyqz2t7rqfazvud9" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی گشتی لە [[ژاپۆن]] لە ١٨ی شوباتی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، [[ئەنجومەنی خواروو]]ی دایێتی نیشتمانی، بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژاپۆن|دەیەی ١٩٩٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1990}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>5czz23k4rr87f0spyqz2t7rqfazvud9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٨٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294086</id>
    <revision>
      <id>1574483</id>
      <parentid>1572289</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1658" sha1="3xmdfnyavvr97uwlla9m745o2l0xac4" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی گشتی لە ٦ی تەممووزی ١٩٨٦ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١٢ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]]، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی ڕاوێژکاران بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی دیموکراتی لیبراڵ (ژاپۆن)|پارتی دیموکراتی لیبراڵ]] (ئێڵ دی پی)ی دەسەڵاتدار، کە ٥٠ کورسی و زۆرینەیەکی ڕەھای لە ئەنجومەنەکەدا بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Inoguchi |یەکەم=Takashi |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=The Japanese double election of 6 July 1986 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379487900539 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٦|issue=1 |پەڕەکان=٦٣–٦٩|doi=10.1016/0261-3794(87)90053-9 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; ٣٠٠ کورسییەکەی ئێڵ دی پی وەک باشترین ئەنجامی ھاوبەشی ھەڵبژاردنی گشتی مایەوە تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ٢٠٢٦|٢٠٢٦]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1986}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>3xmdfnyavvr97uwlla9m745o2l0xac4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٨٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294087</id>
    <revision>
      <id>1574405</id>
      <parentid>1573334</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="921" sha1="70emge2rj2rw8cue5uw7yf7lsr6ugjq" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٣ لە [[ژاپۆن]] بۆ ھەڵبژاردنی ٥١١ ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەران (ژاپۆن)|ئەنجومەنی نوێنەران]] بەڕێوەچوون. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٦٧٫٩٤٪ بوو، کە نزمترین ڕێژە بوو لە مێژووی دوای جەنگدا تا ئەو کاتە، و نزمێک بوو کە تێپەڕ نەکرا تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٩٣|دە ساڵ دواتر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1983}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>70emge2rj2rw8cue5uw7yf7lsr6ugjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی ژاپۆن، ١٩٨٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294088</id>
    <revision>
      <id>1574404</id>
      <parentid>1573335</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="hrg71r398bdzgs65gf06poibu3t6kox" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنی گشتی لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٨٠ لە [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوو. پارتی دیموکراتی لیبراڵی دەسەڵاتدار بۆ یەکەمجار لە دوای ساڵی ١٩٧٢ەوە زۆرینەی ڕەھای بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Japanese general election, 1980}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>hrg71r398bdzgs65gf06poibu3t6kox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ٢٠٢١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294089</id>
    <revision>
      <id>1574488</id>
      <parentid>1572272</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1069" sha1="lj6ett7qetzs365e3a7ns5e0hevleui" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان لە [[نەرویژ]] لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ بەڕێوەچوون. ھەموو ١٦٩ کورسییەکەی دەزگای یاسادانانی نەرویژ، ستۆرتینگ، بۆ ھەڵبژاردن بوون.&lt;ref name=&quot;Valgresultat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&amp;year=2021 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Valgresultat |زمان=no}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2021}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>lj6ett7qetzs365e3a7ns5e0hevleui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ٢٠١٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294090</id>
    <revision>
      <id>1574487</id>
      <parentid>1572273</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1880" sha1="bw4mugze6djijg9gd89xm82p4frcr9x" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی پەرلەمانی یەک-ژووریی نەرویژ، ستۆرتینگ، بەڕێوەچوو. پارتە نان-سۆشیالیستەکان زۆرینەیەکی کەمبووەوەی ٨٨ کورسییان پاراست، ئەمەش ڕێگەی دا بە ھاوپەیمانیی پارێزگاران-پێشکەوتنی سەرۆک وەزیران [[ئێرنا سۆلبێرگ]] بۆ ئەوەی لە حکوومەتدا بمێننەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://valgresultat.no/?type=st&amp;year=2017 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nrk.no/valg/2017/resultat/|سەردێڕ=Valgresultat for Norge |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; پارتی لیبراڵ لە کانوونی دووەمی ٢٠١٨ چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە بەڵام بە کابینەیەکی کەمینە مایییەوە تا ئەو کاتەی پارتی کریستیان دیموکرات لە ساڵی ٢٠١٩دا چووە ناو ھاوپەیمانییەکەوە. سێ گەورەترین پارتە چەپی ناوەندەکان ٧٩ کورسییان بردەوە. پارتی سەوز تاکە کورسییەکەی پاراست، لەکاتێکدا پارتی سوور یەکەم کورسیی مێژوویی خۆی بردەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2017}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>bw4mugze6djijg9gd89xm82p4frcr9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ٢٠١٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294091</id>
    <revision>
      <id>1574390</id>
      <parentid>1573349</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1210" sha1="oegagm8yzdzflb5s1kpd9ch9bdfhmwd" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە [[نەرویژ]] بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ١٦٩ ئەندامەکەی ستۆرتینگی یەک-ژووری بەڕێوەچوو. ھاوپەیمانیی ڕاستی-ناوەند ٩٦ کورسیی بەدەستھێنا، لەکاتێکدا حکوومەتی ھاوپەیمانیی سوور-سەوزی ئێستا ٧٢ کورسی و پارتی سەوز یەک کورسیی بەدەستھێنا. پارتی کرێکاران گەورەترین پشکی (٣٠٫٨٪) دەنگە دراوەکانی بردەوە، و پارێزگاران لە پلەی دووەمدا ھاتن (٢٦٫٨٪)، دوای ئەوەی پشکەکەی بە ٩٫٦ خاڵی سەدی زیاد کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Norwegian parliamentary election, 2013}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>oegagm8yzdzflb5s1kpd9ch9bdfhmwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ٢٠٠٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294092</id>
    <revision>
      <id>1574482</id>
      <parentid>1572295</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1727" sha1="ehgr650l6jimlf1tf0asetcl90ubu7w" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١٣ و ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە نەرویژ لە ڕۆژێکی دووشەممە لە ئەیلوولدا ئەنجام دەدرێن، بەزۆری دووشەممەی دووەم یان سێیەم، وەک ئەوەی لەلایەن پاشاوە دیاری دەکرێت. دەنگدانی پێشوەختە لە نێوان ١٠ی ئاب و ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩دا گونجاو بوو، لەکاتێکدا ھەندێک لە شارەوانییەکانیش لە ١٣ی ئەیلوولدا دەنگدانی کراوەیان ئەنجامدا.&lt;ref name=&quot;krd20080418&quot;/&gt; دەنگدەران ١٦٩ ئەندامیان بۆ ستۆرتینگ ھەڵبژارد، ھەر یەکەیان بۆ ماوەی چوار ساڵ. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٠٩دا ٧٦٫٤٪ بوو.&lt;ref name=&quot;Results&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.regjeringen.no/krd/html/valg2009/bs5.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090926023445/http://www.regjeringen.no/krd/html/valg2009/bs5.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|زمان=no}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ehgr650l6jimlf1tf0asetcl90ubu7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ٢٠٠٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294093</id>
    <revision>
      <id>1574464</id>
      <parentid>1572368</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1397" sha1="flryso7b1dajmdt5yvootnivp0naitt" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١١ و ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێک بوو بۆ ھاوپەیمانیی سوور-سەوزی چەپی ناوەندی ئۆپۆزسیۆن، کە ٤٨٫٠٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا و ٨٧ کورسی لە کۆی ١٦٩ کورسی بردەوە، کە ٦١ کورسیی پارتی کرێکاران باڵادەست بوو بەسەریدا. ھاوپەیمانیی سێ-حیزبیی حکوومەتی ڕاستی ناوەند ٤٤ کورسی بردەوە و پارتی پێشکەوتنی باڵی ڕاست ٣٨ کورسی بردەوە، و بووە گەورەترین پارتی ئۆپۆزسیۆن. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٧٫١٪ بوو، کە زیادبوونێکی ٢ خاڵی سەدی بوو بە بەراورد بە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>flryso7b1dajmdt5yvootnivp0naitt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ٢٠٠١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294094</id>
    <revision>
      <id>1574490</id>
      <parentid>1572248</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1574" sha1="dm1wpi6jx7ipctlerwd71si13kxdk11" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٩ و ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠١ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پارتی کرێکارانی دەسەڵاتدار کورسییەکانی لەدەستدا و ڕێژەی دەنگەکانیان خراپترین بوو کە تا ئێستا لە ھەڵبژاردنێکی دوای جەنگدا بەدەستیان ھێنابێت. ھەرچەندە ھێشتا زۆرینەی دەنگ و کورسییەکانیان بەدەستھێنا، بەڵام نەیانتوانی حکوومەت پێکبھێنن. لەبری ئەوە، ھاوپەیمانییەکی ڕاستی-ناوەند لە پارتی پارێزگاران، پارتی کریستیان دیموکرات و پارتی لیبراڵ پێکھێنرا، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران کجێڵ ماگنێ بۆندێڤیک لە پارتی کریستیان دیموکرات، بە پاڵپشتیی متمانە و دابینکردن لەلایەن پارتی پێشکەوتنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٠٠|زانستی سیاسەت}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>dm1wpi6jx7ipctlerwd71si13kxdk11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ١٩٩٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294095</id>
    <revision>
      <id>1574465</id>
      <parentid>1572367</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="jigcltp5rv3c82iup5x4zioam8xlnrv" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٤ و ١٥ی ئەیلوولی ١٩٩٧ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پێش ھەڵبژاردنەکە سەرۆک وەزیران تۆربیۆرن یاگلاند لە پارتی کرێکاران ئۆلتیماتۆمی ٣٦٫٩ی دەرکردبوو و ڕای گەیاندبوو کە حکوومەت دەست لەکاردەکێشێتەوە مەگەر ٣٦٫٩٪ی دەنگەکان بەدەستبھێنێت، ئەو ڕێژەیەی کە پارتی کرێکاران لە ساڵی ١٩٩٣ لەژێر سەرکردایەتیی [[گرو ھارلێم برونتلاند]] بەدەستی ھێنابوو. لەکاتێکدا پارتی کرێکاران زۆرینەی کورسییەکانی بەدەستھێنا، نەیانتوانی بگەنە ئاستی ٣٦٫٩٪ی یاگلاند، و ٣٥٪ی دەنگەکانیان بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>jigcltp5rv3c82iup5x4zioam8xlnrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ١٩٩٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294096</id>
    <revision>
      <id>1574478</id>
      <parentid>1572320</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1150" sha1="exyiaztxr2l7mehkejzjyonqs48o4rx" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٢ و ١٣ی ئەیلوولی ١٩٩٣ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردنی ئەورووپی بوو کە تێیدا دوو گەورەترین پارتەکە کاندیدێکی ژنیان بۆ سەرکردایەتی ھەبوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە مێژوودا کە ھەر سێ گەورەترین پارتەکە کاندیدی ژنیان بۆ سەرکردایەتی ھەبوو. پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٦٧ کورسی لە کۆی ١٦٥ کورسییەکە بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>exyiaztxr2l7mehkejzjyonqs48o4rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ١٩٨٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294097</id>
    <revision>
      <id>1574466</id>
      <parentid>1572366</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1596" sha1="87qak78yap9zm01qqthrl607kfa2ion" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ١٠ و ١١ی ئەیلوولی ١٩٨٩ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٦٣ کورسی لە کۆی ١٦٥ کورسییەکە بەدەستھێنا.

پارتە نان-سۆشیالیستەکان زۆرینەیان بەدەستھێنا، و یان پی. سیسە بووە سەرۆک وەزیرانی کابینەیەکی کەمینەی ھاوپەیمانی کە لە پارتی پارێزگاران، پارتی کریستیان دیموکرات، و پارتی ناوەند پێکھاتبوو. ئەم کابینەیە ساڵێک دواتر ھەڵوەشایەوە دوای ئەوەی پارتی ناوەند لەگەڵ پارێزگاران لەسەر پرسی ئەندامێتیی نەرویژ لە ئی یوو جیابووەوە. گرۆ ھارلم بروندتلاند لە ساڵی ١٩٩٠ بووە سەرۆک وەزیران، و حکوومەتێکی کەمینەی کرێکارانی پێکھێنا تا ھەڵبژاردنی ١٩٩٣ چوار ساڵ دواتر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>87qak78yap9zm01qqthrl607kfa2ion</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ١٩٨٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294098</id>
    <revision>
      <id>1574479</id>
      <parentid>1572299</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1284" sha1="9dhi1t6rzmrzggige41au2deqnp7nhk" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٨ و ٩ی ئەیلوولی ١٩٨٥ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Listhaug |یەکەم=Ola |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=The Norwegian parliamentary election of 1985 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900326 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=٧٩–٨٣|doi=10.1016/0261-3794(86)90032-6 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; پارتی کرێکاران وەک گەورەترین پارت لە ستۆرتینگ مایەوە، و ٧١ کورسی لە کۆی ١٥٧ کورسییەکە بەدەستھێنا. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە دوای ساڵی ١٨٨٥ەوە کە پارتی لیبراڵ نەیتوانی کورسییەک بەدەستبھێنێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>9dhi1t6rzmrzggige41au2deqnp7nhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی نەرویژ، ١٩٨١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294099</id>
    <revision>
      <id>1574480</id>
      <parentid>1572298</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1179" sha1="4qhepeqrcll9c1scvdp0bchz4wz6112" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی''' لە ١٣ و ١٤ی ئەیلوولی ١٩٨١ لە [[نەرویژ]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان بوونە ھۆی کۆتاییھاتنی حکوومەتی کەمینەی پارتی کرێکاران و پێکھێنانی حکوومەتی کەمینەی پارتی پارێزگاران.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Valen |یەکەم=Henry |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=Norway: The 1981 election confirms trend to the right |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379482900063 |journal=Electoral Studies |بەرگ=١|issue=2 |پەڕەکان=٢٤٣–٢٥٠|doi=10.1016/0261-3794(82)90006-3 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>4qhepeqrcll9c1scvdp0bchz4wz6112</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی شۆڕشگێڕانی دیموکرات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294115</id>
    <revision>
      <id>1574457</id>
      <parentid>1572704</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="457" sha1="qv5nrde21jt1638q2a5a1hg0okg3wqm" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
'''کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی شۆڕشگێڕانی دیموکرات''' ({{Langx|tr|Devrimci Demokratik Kültür Derneği}}) یان '''DDKD''' کۆمەڵەیەک بووە لە [[تورکیا]] و [[باکووری کوردستان]]. لە [[١٩٧٧]] لە [[ئامەد]] دامەزراوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qv5nrde21jt1638q2a5a1hg0okg3wqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ٢٠٢٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294119</id>
    <revision>
      <id>1574416</id>
      <parentid>1573318</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1903" sha1="aeozxw5e1kpbtstf927wh23g05uxu5b" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی [[سەرۆککۆماری بەڕازیل|سەرۆک کۆمار]]، جێگری سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی، پارێزگارەکان، جێگری پارێزگارەکان، و ئەنجومەنە یاسادانانەکانی ھەموو یەکە فیدراڵییەکان، و ئەنجومەنی قەزای فێرناندۆ دی نۆرۆنھا. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێکی سەرۆکایەتی (و ھەروەھا بۆ پارێزگار لە ھەندێک ویلایەتدا) زیاتر لە نیوەی دەنگە دروستەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، [[سیستمی دوو خولی|ھەڵبژاردنێکی یەکلاکەرەوە]] بۆ ئەم پۆستانە لە ٣٠ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. [[لویس ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا]] زۆرینەی دەنگەکانی لە خولی دووەمدا بەدەستھێنا و وەک [[سەرۆککۆماری بەڕازیل]] بۆ خولی سێیەمی نایەکلەدوایەک ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|بەڕازیل|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|2022 elections in Brazil}}

[[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]]
[[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]]
[[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>aeozxw5e1kpbtstf927wh23g05uxu5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ٢٠١٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294120</id>
    <revision>
      <id>1574417</id>
      <parentid>1573317</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1465" sha1="swtoz1duqjo1si87e5kvnczqdiul9bx" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا (و بۆ ھەڵبژاردنی پارێزگاری لە ھەندێک ویلایەتدا) زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، خولێکی [[سیستمی دوو خولی|یەکلاکەرەوە]] بۆ ئەو پۆستانە لە ٢٨ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو. لەو ڕۆژەدا، بەربژێری دەرەکیی باڵی ڕاست [[جایر بۆلسۆنارۆ]] شکستی بە فێرناندۆ حەداد-ی چەپڕەو ھێنا و وەک [[سەرۆک کۆماری بەڕازیل]] ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|بەڕازیل|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|2018 elections in Brazil}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>swtoz1duqjo1si87e5kvnczqdiul9bx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ٢٠١٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294121</id>
    <revision>
      <id>1574418</id>
      <parentid>1573316</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1176" sha1="9lfy4fcws7qcrqoe9ntwuortaksjikr" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەدەست نەھێنا، خولی دووەمی [[سیستمی دوو خولی|یەکلاکەرەوە]] لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|بەڕازیل|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|2014 Brazilian general election}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>9lfy4fcws7qcrqoe9ntwuortaksjikr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ٢٠١٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294122</id>
    <revision>
      <id>1574407</id>
      <parentid>1573329</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1402" sha1="qwyo49go7xuz5kuv3rhplrbsj7ys3ya" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. بەو پێیەی ھیچ بەربژێرێکی سەرۆکایەتی لە خولی یەکەمی دەنگداندا زیاتر لە ٥٠٪ی بەدەست نەھێنا، خولی دووەم لە ٣١ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی جێگرەوەیەک بۆ [[لویس ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا]] لە پارتی کرێکاران (پی تی)، کە بەپێی دەستوور مافی خۆکاندیدکردنی بۆ خولی سێیەم نەبوو چونکە پێشتر دوو خول خزمەتی کردبوو دوای سەرکەوتنی لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠٢ و دووبارە ھەڵبژاردنەوەی لە ساڵی ٢٠٠٦.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|2010 elections in Brazil}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qwyo49go7xuz5kuv3rhplrbsj7ys3ya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ٢٠٠٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294123</id>
    <revision>
      <id>1574454</id>
      <parentid>1572708</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="854" sha1="o067hue7pb3m282s06n78hl7iwmlkcy" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان، لەگەڵ خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢٩ی تشرینی یەکەم چونکە ھیچ بەربژێرێک زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>o067hue7pb3m282s06n78hl7iwmlkcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ٢٠٠٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294124</id>
    <revision>
      <id>1574406</id>
      <parentid>1573330</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1152" sha1="1pq7x7qpynt092qiqz2owi26zi743c4" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوون، لەگەڵ خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢٧ی تشرینی یەکەم. ھەڵبژاردنەکان لە ناوەڕاستی قەیرانێکی ئابووریدا بەڕێوەچوون کە لە خولی دووەمی سەرۆکی دەسەڵاتدار، فێرناندۆ ئێنریکی کاردۆسۆ لە پارتی سۆسیال دیموکراسی بەڕازیلی ڕاستی ناوەند (پی ئێس دی بی) دەستی پێکردبوو. بەھۆی سنووردارکردنی خولە دەستوورییەکان، کاردۆسۆ مافی خۆکاندیدکردنی بۆ خولی سێیەمی یەک لەدوای یەک نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|2002 elections in Brazil}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>1pq7x7qpynt092qiqz2owi26zi743c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ١٩٨٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294125</id>
    <revision>
      <id>1574455</id>
      <parentid>1572706</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1026" sha1="qklk8wt8an9utac676zfm168ss2zoiz" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[بەڕازیل]] لە ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، کۆنگرەی نیشتمانی و پارێزگاری ویلایەتەکان. ئەگەر ھیچ بەربژێرێک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی لە خولی یەکەمدا بەدەست نەھێنایە، خولی دووەمی یەکلاکەرەوە لە ٢٥ی تشرینی یەکەم بەڕێوەدەچوو. ھەڵبژاردنەکە بۆ یەکەمجار لە مێژووی بەڕازیلدا بەکارھێنانی ئامێرەکانی دەنگدانی بەخۆیەوە بینی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qklk8wt8an9utac676zfm168ss2zoiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی بەڕازیل، ١٩٩٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294126</id>
    <revision>
      <id>1574456</id>
      <parentid>1572705</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="713" sha1="rj5j7u8s2ma5znr7ht0nerkhwumgl4b" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[بەڕازیل]] لە ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤ بەڕێوەچوون، دووەم بوو کە لەژێر بڕگەکانی دەستووری ١٩٨٨ ئەنجام بدرێت و دووەم ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆی سەرۆکایەتی بوو لە ساڵی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بەڕازیل (١٩٦٠)|١٩٦٠]]ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>rj5j7u8s2ma5znr7ht0nerkhwumgl4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ٢٠٢٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294130</id>
    <revision>
      <id>1574413</id>
      <parentid>1573321</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="0vunheacwf8bi4y1zt230rgkozwjpl2" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ کە ئەوانیش لە بەرامبەردا سەرۆک وەزیرانی سوێدیان ھەڵبژارد. بەپێی دەستوور، ھەڵبژاردنە ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون. ئەنجامە سەرەتایییەکان کە لە ١٥ی ئەیلوول خرایە ڕوو دەریان خست کە پارتەکانی حکوومەت زۆرینەی خۆیان لەدەستداوە، کە بەھۆی ئەنجامە کۆتایییەکانەوە کە لە ١٧ی ئەیلوول بڵاوکرانەوە پشتڕاستکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2022}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>0vunheacwf8bi4y1zt230rgkozwjpl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ٢٠١٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294131</id>
    <revision>
      <id>1574414</id>
      <parentid>1573320</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1526" sha1="ii3fjjx4w2bqspf0y24ytswtpioufzk" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ. ھەڵبژاردنە ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون. حکوومەتی کەمینەی دەسەڵاتدار، کە لە [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|سۆسیال دیموکراتەکان]] و سەوزەکان پێکھاتبوو و لەلایەن پارتی چەپەوە پاڵپشتی دەکرا، ١٤٤ کورسیی بەدەستھێنا، کە یەک کورسی زیاتر بوو لە ھاوپەیمانیی چوار پارتی (Alliance)، لەگەڵ بەدەستھێنانی ٦٢ کورسییەکەی تری ڕیکتداگ لەلایەن دیموکراتەکانی سوێدەوە. ڕێژەی دەنگی سۆسیال دیموکراتەکان بۆ ٢٨٫٣ لەسەد دابەزی، کە نزمترین ئاستی پاڵپشتی بوو لە ساڵی ١٩١١ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2018}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ii3fjjx4w2bqspf0y24ytswtpioufzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ٢٠١٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294132</id>
    <revision>
      <id>1574415</id>
      <parentid>1573319</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="740" sha1="p0vpl6i957449ikza0k2gq8sanmaltt" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٣٤٩ کورسییەکەی ڕیکتداگ، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ٢١ ئەنجومەنی پارێزگا، و ٢٩٠ کۆمەڵەی شارەوانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2014}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>p0vpl6i957449ikza0k2gq8sanmaltt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ٢٠١٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294133</id>
    <revision>
      <id>1574411</id>
      <parentid>1573325</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1168" sha1="17674xoia69ryl872jq9i6iqy37ww76" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ٣٤٩ ئەندامی ڕیکتداگ. ڕکابەرە سەرەکییەکانی ھەڵبژاردنەکە بریتی بوون لە ھاوپەیمانیی ڕاستی ناوەندی دەسەڵاتدار، ھاوپەیمانی (The Alliance)، کە پێکھاتبوو لە پارتی میانڕەو، پارتی ناوەند، پارتی گەلی لیبڕاڵ و مەسیحی دیموکراتەکان؛ و ھاوپەیمانیی چەپی ناوەندی ئۆپۆزسیۆن، سوور-سەوزەکان، کە پێکھاتبوو لە [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد|سۆسیال دیموکراتەکان]]، پارتی چەپ و پارتی سەوز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2010}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>17674xoia69ryl872jq9i6iqy37ww76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ٢٠٠٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294134</id>
    <revision>
      <id>1574410</id>
      <parentid>1573326</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="9yfmkjqk1w8gjpw2qde10thd812r3qk" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ بەڕێوەچوون، بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ڕیکتداگ، ئەنجومەنی یاسادانانی نیشتمانیی سوێد. ھەموو ٣٤٩ کورسییەکە بۆ ھەڵبژاردن بوون: ٣١٠ کورسی جێگیر لە ٢٩ بازنەی ھەڵبژاردن و ٣٩ کورسی ڕێکخستن، کە بەکاردەھێنران بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی پارتەکان نوێنەرایەتییان لە ڕیکتداگدا ھەبێت بەگوێرەی بەشیان لە دەنگی نیشتمانی. سیستەمی ھەڵبژاردنی بەکارھاتوو نوێنەرایەتیی ڕێژەیی لیستی نیمچە کراوە بوو بە بەکارھێنانی شێوازی سانت-لاگو بۆ دابەشکردنی کورسییەکان. ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی ناوچەیی و شارەوانییەکانیش لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 2006}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>9yfmkjqk1w8gjpw2qde10thd812r3qk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ٢٠٠٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294135</id>
    <revision>
      <id>1574452</id>
      <parentid>1572713</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="937" sha1="lc9wzrjt8yoksk90gdu2tc1ogrnr131" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوون، لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی شارەوانی و ناوچەیی. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٤٤ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]

[[en:1982 Swedish general election]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>lc9wzrjt8yoksk90gdu2tc1ogrnr131</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ١٩٩٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294136</id>
    <revision>
      <id>1574453</id>
      <parentid>1572712</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="840" sha1="jlhjf7r1lsqdyio78mxlb662g5llo1y" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٩٨ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٣١ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:1988 Swedish general election]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>jlhjf7r1lsqdyio78mxlb662g5llo1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ١٩٩٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294137</id>
    <revision>
      <id>1574409</id>
      <parentid>1573327</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1428" sha1="b0hlf4peor18mmxl9tstbdezejjybe6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٩٤ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٦١ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. بە سەرکردایەتی ئینگڤار کارلسۆن، پارتەکە گەڕایەوە سەر دەسەڵات و دوای ھەڵبژاردنەکە حکوومەتێکی کەمینەی پێکھێنا. ئەمە دواھەمین جار بوو کە سۆسیال دیموکراتەکان زیاتر لە ٤٠٪ی دەنگەکان تۆمار بکەن پێش ئەوەی ڕێژەی دەنگەکانی پارتەکە دوای چوار ساڵ بە توندی دابەزێت و ھەرگیز چاک نەبێتەوە. سەوزەکانیش دوای سێ ساڵ دابڕان، لە ھەڵبژاردنەکانی ١٩٩٤دا گەڕانەوە بۆ ڕیکتداگ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1994}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>b0hlf4peor18mmxl9tstbdezejjybe6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ١٩٩١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294138</id>
    <revision>
      <id>1574445</id>
      <parentid>1572723</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1164" sha1="rukny8k6bjcpbpbyr2o8whf2fp4lpj2" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٩١ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٣٨ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. بەھەر حاڵ، ئەوە خراپترین ئەنجامی پارتەکە بوو لە دوای ساڵی ١٩٢٨ەوە بە ٣٧٫٧٪ی دەنگەکان.&lt;ref name=&quot;SCB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://share.scb.se/ov9993/data/historisk%20statistik/SOS%201911-%2FValstatistiken%2FAllmänna%20valen%20(SOS)%201970-1998%2FValstatistik-Allmanna-valen-1991-Del-1-Riksdagsvalet.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|زمان=sv}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1991}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>rukny8k6bjcpbpbyr2o8whf2fp4lpj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ١٩٨٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294139</id>
    <revision>
      <id>1574408</id>
      <parentid>1573328</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="778" sha1="fglo1u8x6exkh5gscjidt5ivhtqm9fv" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٨٨ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٥٦ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1988}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>fglo1u8x6exkh5gscjidt5ivhtqm9fv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ١٩٨٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294140</id>
    <revision>
      <id>1574446</id>
      <parentid>1572722</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1421" sha1="kw3hjxlxkgch62rz7a1irzmineekmvd" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٥ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٥٩ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. سەرۆک وەزیرانی دەسەڵاتدار [[ئولۆف پاڵمە]] لە سۆسیال دیموکراتەکان توانی حکوومەتێکی کەمینە بە پاڵپشتی کۆمۆنیستەکانی پارتی چەپ پێکبھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Lindström |یەکەم=Ulf |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=The Swedish elections of 1985 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379486900314 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=٧٦–٧٨|doi=10.1016/0261-3794(86)90031-4 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; بەھەر حاڵ، پاڵمە لە ساڵی ١٩٨٦ تیرۆر کرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1985}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>kw3hjxlxkgch62rz7a1irzmineekmvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی سوێد، ١٩٨٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294141</id>
    <revision>
      <id>1574447</id>
      <parentid>1572721</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2139" sha1="4ulaczyfe0tb89f4jlatq1pxr5hfzwf" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٩ی ئەیلوولی ١٩٨٢ بەڕێوەچوون. گەڕانەوەی [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]]یان بۆ دەسەڵات دوای شەش ساڵ لە ئۆپۆزسیۆن بەخۆوە بینی،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ruin |یەکەم=Olof |ڕێکەوت=١٩٨٣|سەردێڕ=The 1982 Swedish election: The re-emergence of an old pattern in a new situation |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379483900604 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٢|issue=2 |پەڕەکان=١٦٦–١٧١|doi=10.1016/0261-3794(83)90060-4 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; کە درێژترین ماوەی ئۆپۆزسیۆن بوو لەلایەن سۆسیال دیموکراتەکانەوە لە دوای ساڵانی ١٩١٠کانەوە.

ھاوپەیمانی ڕاستی ناوەندی تۆربیۆرن فێلدین پێشتر تووشی زیان بووبوو دوای ھەڵوەشانەوەی حکوومەت لە ساڵی ١٩٨١، ساڵێک پێش ھەڵبژاردنەکە، کاتێک پارتی میانڕەوی ڕاستڕەو بڕیاری کشانەوەی لە حکوومەت دا، وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە [[باج|سیاسەتەکانی باجی]] ناوەندگەرای حکوومەتەکەی فێلدین. دوای بەدەستھێنانەوەی دەسەڵات، ڕێبەری سۆسیال دیموکرات [[ئولۆف پاڵمە]] توانی دووبارە وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرێتەوە، کە پێشتر لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ بۆ ١٩٧٦ دەسەڵاتی بەدەستەوە بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1982}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>4ulaczyfe0tb89f4jlatq1pxr5hfzwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وەحید بەنی عامریان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294142</id>
    <revision>
      <id>1574451</id>
      <parentid>1572717</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6268" sha1="fif268zyp6l7vbvac4mg4ahxttcy6kd" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو=وەحید بەنی عامریان
|وێنە=
|لەدایکبوون=١٣٧١
|شوێنی لەدایکبوون=[[سونقوڕ]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]]
|ڕێکەوتی مەرگ=۱۵ی [[خاکەلێوە]]ی ۱۴۰۵{{-}}۰۴ی ئەپریلی ۲۰۲۶ &lt;ref&gt;https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/&lt;/ref&gt;|شوێنی مەرگ=[[زیندانی قزلحیسار]]، [[کەرەج]]
|نەتەوە=[[کورد]]
|ھۆکاری مەرگ= [[سێدارە]]}}

'''وەحید بەنی عامریان''' (١٣٧١ – ۱۵ی [[فەروردین]]ی ۱۴۰۵)&lt;ref&gt;https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/&lt;/ref&gt; زیندانییەکی سیاسیی [[کورد]]ی خەڵکی [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] و دژبەری ڕژیمی [[کۆماری ئیسلامی ئێران]] بوو کە بە تۆمەتی [[محاربه]] و ئەندامێتی و هاوکاری لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] بە [[سێدارە]] محکوم کرا.&lt;ref&gt;https://rojman.org/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D9%88-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AF/&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
وەحید بەنی عامریان، ساڵی ۱۳۷۱ لە [[سنقر]] لەدایک بوو. دەرچووی [[زانکۆی سەنعەتیی خواجە نەسیر]]ی تاران بوو، بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن هەبوو و مامۆستای ئینتەرنێتی بوو.&lt;ref&gt;https://iranhr.net/fa/articles/7312/&lt;/ref&gt; ئەو لە خێزانێک بوو کە پێنج کەسیان لە دەیەی شەستدا ئیعدام کرابوون. وحید لە ڕەشەمەی ۱۳۹۶ و ڕەشەمەی ۱۳۹۷ دەستگیر کرا. بە ۱۰ ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرا. لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱ لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا و بۆ بشاگەرد لە پارێزگای هۆرمزگان دوورخرایەوە. وەحید بەنی عامریان دووبارە لە یەکەمی دیی ۱۴۰۲ دەستگیر کرا و گواسترایەوە بۆ بەندی ۲۰۹ی ئیوین و لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا.&lt;ref&gt;https://iranhr.net/fa/articles/7312/&lt;/ref&gt;

== دەستگیری ==
وەحید بەنی عامریان پێشتر لە مانگی گولانی ۱۳۹۷ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرابوو و لە دوو پەروەندەی جیاوازدا لەلایەن دادگای شۆڕشی تاران بە هەژدە ساڵ زیندان و دوورخستنەوە محکوم کرابوو و لە کۆتاییدا لە ڕەشەمەی ساڵی پێشوو، بەدوای دەرچوونی بڕیارێکی لێخۆشبوون، لە زیندانی ڕەجایی شار لە کەرەج ئازاد کرا.&lt;ref&gt;https://www.kampain.info/archive/86198.htm&lt;/ref&gt;

لە ساڵانی ۹۶ و ۹۷دا پاشخانی دەستگیریی هەبوو. جارێک لە مانگی دیی ۹۷، بە تۆمەتی «بانگەشە دژ بە نیزام و سووکایەتی بە ڕێبەری» بە ۵ ساڵ زیندان محکوم کرا.

لە ڕەشەمەی ۹۹دا دووبارە دەستگیر کرا و لە ئەیلوولی ۹۹، لەلایەن قازی مقیسە لە لقّی ۲۸ی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی «هەنگاونان دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕێگەی ئەندامێتی و هاوکاریی کاریگەر لەگەڵ [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]]»، «بانگەشە دژ بە نیزام»، «تێکدانی سامانی دەوڵەتی»، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ هەنگاونان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و پەیوەندی بە موجاهیدینی خەلق، بە ۱۰ ساڵ زیندان و ۲ ساڵ دوورخستنەوە محکوم کرا.

وەحید بەنی عامریان لە زیندانی ئیوین و گوهەردەشتدا زیندانی بوو و لە ڕەشەمەی ۱۴۰۱، لە زیندانی گوهەردەشت ئازاد کرا. ئەو دوای ئازادبوون بۆ شاری بشاگەرد دوورخرایەوە. &lt;ref&gt;https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7/&lt;/ref&gt;

== حوکمی سێدارە ==
هێزی دادوەریی ئێران لە ڕاگەیاندنێکی خۆیدا نووسیویەتی کە وەحید بەنی عامریان و ئەبوالحەسەن مونتەزەر «لە کاتێکدا مەبەستیان ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هاویشتنی لانچەر بوو» دەستگیر کران. لەم ڕاگەیاندنەدا ئەوان وەک ئەندامانی «تیمێکی چەکدار»ی موجاهیدین ناسێنراون.

هێزی دادوەریی ئێران تۆمەتی ئەم کەسانەی «بەغی لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ بەشداری‌کردن لە ئەنجامدانی ژمارەیەک کردارە تیرۆریستییەکان»، ئەندامێتی لە موجاهیدین، «کۆبوونەوە و پێکەوەپلانان بۆ ئەنجامدانی تاوان دژ بە ئاسایشی ناوخۆیی وڵات» و هەروەها «ئەنجامدانی کردارە کاریگەرە ئازاربەخشەکان بە مەبەستی ڕووخاندنی نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران» ڕاگەیاندووە.&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/persian/articles/cm2rvnldr00o.amp&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>fif268zyp6l7vbvac4mg4ahxttcy6kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئارتێمیس ١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294147</id>
    <revision>
      <id>1574300</id>
      <parentid>1574134</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5616" sha1="azr5b1np5m2uno4rc91r93khxkmje4c" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ئارتێمیس ١'''، کە پێشتر بە '''ئێکپلۆرەیشن میشن-١''' ('''ئی ئێم-١''') ناسرابوو،&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hambleton |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=http://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview|سەردێڕ=Artemis I Overview |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220817053946/https://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; ئەرکێکی بێ سەرنشینی [[خولگەی مانگ]] بوو کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ڕەوانە کرا. وەک یەکەم گەشتی ئاسمانی سەرەکیی [[بەرنامەی ئارتیمس]]ی [[ناسا]]، ئارتێمیس ١ نیشانەی گەڕانەوەی ئاژانسەکەیە بۆ گەڕانی مانگ دوای کۆتاییھاتنی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] نزیکەی پێنج دەیە پێشتر. ئەمە یەکەم تاقیکردنەوەی گەشتی یەکخراوی [[ئۆراین (کەشتیی ئاسمانی)|کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین]] و مووشەکی (Rule 10) [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] (ئەس ئێڵ ئەس) بوو،{{Refn|An Orion capsule was [[Exploration Flight Test-1|flown]] in 2014, but not the entire Orion spacecraft.}} و ئامانجی سەرەکی تاقیکردنەوەی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بوو، بەتایبەتی قەڵغانی گەرمییەکەی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html|سەردێڕ=NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220315220245/https://www.nasa.gov/specials/artemis-i/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}&lt;/ref&gt; وەک ئامادەکارییەک بۆ ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس. ئەم ئەرکانە ھەوڵ دەدەن دووبارە بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ جێگیر بکەنەوە و تەکنەلۆژیا و ڕێبازە بازرگانییە پێویستەکان بۆ توێژینەوە زانستییەکانی داھاتوو نیشان بدەن، لەوانە گەڕان لە مەریخ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dunbar |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.nasa.gov/what-is-artemis|سەردێڕ=Moon to Mars {{!}} NASA's Artemis Program - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190807143015/http://www.nasa.gov/what-is-artemis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NASA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/stowaways-nasa-s-massive-moon-rocket-promise-big-science-small-packages|سەردێڕ=Stowaways on NASA’s massive Moon rocket promise big science in small packages |وێبگە=Science.org}}&lt;/ref&gt;

کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین بۆ ئارتێمیس ١ لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ [[موشەکی فرەقۆناغ|کۆکرایەوە]]، و لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٢، پێڕاگوێزە (Rule 10) تەواو کۆکراوەکە بۆ ھەڵدان دەرھێنرا دوای زنجیرەیەک دواکەوتن کە بەھۆی ناڕەحەتییەکانی تاقیکردنەوەی پێش گەشت دروست بووبوون. دوو ھەوڵی یەکەمی ھەڵدان ھەڵوەشێنرانەوە بەھۆی خوێندنەوەی نادروستی پلەی گەرمی بزوێنەر لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، و لێچوونی ھایدرۆجین لە کاتی سووتەمەنی تێکردن لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢.&lt;ref name=&quot;SN-20220903&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foust |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/|سەردێڕ=Second Artemis 1 launch attempt scrubbed |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20221117061214/https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=SpaceNews}}&lt;/ref&gt; ئارتێمیس ١ لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە کاتژمێر ١:٤٧:٤٤ی بەیانی بە کاتی ئی ئێس تی ھەڵدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A|سەردێڕ=NASA Space Science Data Coordinated Archive Status - NASA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221219174447/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2022-156A |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Artemis 1}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>azr5b1np5m2uno4rc91r93khxkmje4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قەڵغانی گەرمی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294148</id>
    <revision>
      <id>1574444</id>
      <parentid>1572725</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1582" sha1="76hw43pjl97pp22hb7npnxainduq8hn" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
لە ئەندازیاریدا، '''قەڵغانی گەرمی''' پێکھاتەیەکە کە دیزاین کراوە بۆ پاراستنی تەنێک یان بەکارھێنەرێکی مرۆڤ لە سووتان یان زۆر گەرمبوون بەھۆی بڵاوکردنەوە، ڕەنگدانەوە، و/یان مژینی گەرماوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://cosmosmagazine.com/technology/how-do-heat-shields-on-spacecraft-work/|سەردێڕ=From the vault: How do heat shields on spacecraft work? |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cosmosmagazine.com |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt; ئەم زاراوەیە زۆرترین جار سەبارەت بە بەڕێوەبردنی گەرمای ئەگزۆز و بۆ سیستمەکانی بڵاوکردنەوەی گەرمای لێکخشاندن بەکاردێت. قەڵغانە گەرمییەکان زۆرترین جار لە پیشەسازییەکانی ئۆتۆمۆبیل و بۆشایی-ئاسمانیدا بەکاردێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thermalengineering.co.uk/our-products/insulation-systems/|سەردێڕ=Insulation Systems |وێبگە=Thermal Engineering}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Heatshields}}
{{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانستی ماددە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>76hw43pjl97pp22hb7npnxainduq8hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاژانسی نیشتمانیی پەرەپێدانی بۆشاییی ژاپۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294150</id>
    <revision>
      <id>1574443</id>
      <parentid>1572727</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="krzs90lt8vco5ziperlbaf1soi9lhxf" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Kibo_completed_view1.jpg|وێنۆک|200x200پیکسڵ|''مۆدیوولی تاقیکردنەوەی ژاپۆنی، ناسراو بە きぼう (کێبۆ)، لە وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی''.]]
'''ئاژانسی نیشتمانیی پەرەپێدانی بۆشاییی ژاپۆن''' (بە [[ژاپۆنی]]: 宇宙開発事業団، Uchū Kaihatsu Jigyōdan)، یان '''ناسدا'''، [[پێڕستی دەزگاکانی بۆشایی|ئاژانسێکی بۆشاییی]] نیشتمانیی ژاپۆنی بوو کە لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٩ لەژێر یاسای ئاژانسی نیشتمانیی پەرەپێدانی بۆشایی تەنھا بۆ مەبەستی ئاشتییانە دامەزرا. لەسەر بنەمای بەرنامەی پەرەپێدانی بۆشایی کە لەلایەن وەزیری پەروەردە، کولتوور، وەرزش، زانست و تەکنەلۆژیا (ئێم ئی ئێکس تی) دەرچووە، ناسدا بەرپرس بوو لە پەرەپێدانی مانگە دەستکردەکان و پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان و ھەروەھا ھەڵدان و شوێنکەوتنیان.

یەکەم پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی ناسدا (ئێن-١، ئێن-٢، و ئەیچ-١) تا ڕادەیەک لەسەر بنەمای تەکنەلۆژیای مۆڵەتپێدراوی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوون، بەتایبەتی خێزانی مووشەکی دێڵتا. ئەیچ-٢ یەکەم مووشەکی سووتەمەنی شل بوو کە بە تەواوی لە ژاپۆن پەرەی پێدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|National Space Development Agency of Japan}}
{{شریتی دەروازە|ژاپۆن|فڕینی بۆشایی}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>krzs90lt8vco5ziperlbaf1soi9lhxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دێڵتا ٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294151</id>
    <revision>
      <id>1574448</id>
      <parentid>1572720</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1417" sha1="qnv3j5c8baec6r257vj1zl7emvlq0yn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''دێڵتا ٣''' [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی خەرجکراو]] بوو کە لەلایەن [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|ماکدۆنڵ دۆگلاس]] (دواتر لەلایەن [[بۆینگ]] کڕدرا) دروست کرابوو. پەرەپێدانی پێش ئەوەی پێڕاگوێزەکە بچێتە بواری کارکردنەوە ھەڵوەشێنرایەوە. پێڕاگوێزەکە نەوەی سێیەمی خێزانی مووشەکی دێڵتایە، کە لە دێڵتا ٢ی زۆر سەرکەوتووەوە پەرەی پێدراوە بۆ یارمەتیدان لە دابینکردنی داواکاریی ھەڵدانی مانگە دەستکردە گەورەکان. لەکاتێکدا دێڵتا ٣ ھەرگیز ھەڵدانێکی سەرکەوتووی نەبوو، ھەندێک لە تەکنەلۆژیا پەرەپێدراوەکان لە جێگرەوەکەیدا، دێڵتا ٤، بەکارھێنران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Delta III}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qnv3j5c8baec6r257vj1zl7emvlq0yn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڤولکان سێنتۆر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294157</id>
    <revision>
      <id>1574441</id>
      <parentid>1572730</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1776" sha1="4i9b5ozwsfvrb96lmplkmnk5cn6d9q5" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڤولکان سێنتۆر''' پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی بارھەڵگری قورسە کە لەلایەن [[یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس]] (یوو ئێڵ ئەی) پەرەی پێدراوە و بەڕێوە دەبرێت. پێڕاگوێزێکی ھەڵدانی دوو قۆناغییە بۆ خولگە کە پێکھاتووە لە قۆناغی یەکەمی ڤولکان و قۆناغی دووەمی سێنتۆر ڤی. وەک جێگرەوەیەک بۆ مووشەکەکانی [[ئەتڵەس ٥]] و دێڵتا ٤ی یوو ئێڵ ئەی، ڤولکان سێنتۆر لە بنەڕەتدا بۆ جێبەجێکردنی پێویستییەکانی بەرنامەی ھەڵدانی بۆشاییی ئاسایشی نیشتمانی (ئێن ئێس ئێس ئێڵ) دیزاین کراوە، کە پاڵپشتی ئاژانسە ھەواڵگرییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگری]] دەکات، بەڵام یوو ئێڵ ئەی پێیوایە دەتوانێت نرخی ئەرکەکان ئەوەندە نزم بکاتەوە کە سەرنجی ھەڵدانە بازرگانییەکان ڕابکێشێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Vulcan (rocket)}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>4i9b5ozwsfvrb96lmplkmnk5cn6d9q5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دێڵتا ٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294158</id>
    <revision>
      <id>1574440</id>
      <parentid>1572731</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1586" sha1="bd6b7u0cuwdbjzpsja3idr64x414sqj" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''دێڵتا ٤''' گرووپێک بوو لە پێنج [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمی ھەڵدانی خەرجکراو]] لە خێزانی مووشەکی دێڵتا. ٤٥ ئەرکی لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠٢٤ ئەنجامدا. لە بنەڕەتدا لەلایەن بەشی بەرگری، بۆشایی و ئاسایشی [[بۆینگ]] بۆ بەرنامەی پێڕاگوێزی ھەڵدانی خەرجکراوی پەرەسەندوو (ئی ئی ئێڵ ڤی) دیزاین کرابوو، دێڵتا ٤ لە ساڵی ٢٠٠٦ بوو بە بەرھەمێکی [[یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس]] (یوو ئێڵ ئەی). دێڵتا ٤ لە بنەڕەتدا پێڕاگوێزێکی ھەڵدان بوو بۆ بارستایی سوودبەخشی سەربازی بۆ [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (یوو ئێس ئەی ئێف)، بەڵام بۆ ھەڵدانی ژمارەیەک بارستایی سوودبەخشی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی نەسەربازی و یەک مانگی دەستکردی بازرگانیش بەکارھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Delta IV}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>bd6b7u0cuwdbjzpsja3idr64x414sqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294160</id>
    <revision>
      <id>1574459</id>
      <parentid>1572678</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2485" sha1="0r5ex2eqs5ulq03bf8yij1ze1m9lh8g" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال''' ('''سی سی ئەس ئێف ئەس''') دامەزراوەیەکی دێڵتا ٤٥ی ھەڵدانی بۆشاییی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە، کە لە [[کیپ کانیڤیرال|کەیپ کەنەڤەرال]] لە کەرتی برێڤارد، فلۆریدا ھەڵکەوتووە.

کە بنکە سەرەکییەکەی لە بنکەی ھێزی بۆشاییی پاتریکی نزیکە، وێستگەکە شوێنی سەرەکیی ھەڵدانە بۆ مەودای ڕۆژھەڵاتی ھێزی بۆشایی لەگەڵ چوار [[ھەڵدانگە|سەکۆی ھەڵدان]] کە ئێستا چالاکن (کۆمەڵگەکانی ھەڵدانی بۆشایی ٣٦، ٤٠، ٤١ و ٤٦). دامەزراوەکە لە باشووری-باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ناسا]] لە [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی]] لە دوورگەی مێریت-ی تەنیشتییەتی، کە ھەردووکیان بە پرد و ڕێگا بەیەکەوە بەستراونەتەوە. سکید ستریپی وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال ڕێڕەوێکی فڕینی {{Convert|10000|ft|m}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US75885|سەردێڕ=Redirecting... |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121004231921/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US75885 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; لە نزیک کۆمەڵگەکانی ھەڵدان دابین دەکات بۆ فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی کە بارستایییە سوودبەخشە قورس و گەورەکان دەگەیەننە کەیپ.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Cape Canaveral Space Force Station}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}}

[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>0r5ex2eqs5ulq03bf8yij1ze1m9lh8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294162</id>
    <revision>
      <id>1574460</id>
      <parentid>1572677</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2232" sha1="r4bqth7nd5elynnrj8a50hdrbgjg78k" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ''' (ئای ئەی تی ئەی: ڤی بی جی، ئای سی ئەی ئۆ: کەی ڤی بی جی، ئێف ئەی ئەی ئێڵ ئای دی: ڤی بی جی)، پێشتر '''بنکەی ئاسمانیی ڤاندێنبێرگ'''، بنکەیەکی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە لە [[شارستانی سانتا باربارا، کالیفۆرنیا]]. لە ساڵی ١٩٤١ دامەزراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.military.com/base-guide/vandenberg-air-force-base|سەردێڕ=Vandenberg SFB Base Guide |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Military.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ بنکەیەکی ھەڵدانی بۆشایییە، کە مەکۆ ئاسمانییەکان لە مەودای ڕۆژاواوە ھەڵدەدات، و ھەروەھا تاقیکردنەوەی مووشەک ئەنجام دەدات. دێڵتا ٣٠ی ھەڵدانی بۆشاییی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان وەک دێڵتای خانەخوێ بۆ بنکەکە کار دەکات، کە ھاوتایە لەگەڵ باڵی بنکەی ئاسمانیی ھێزی ئاسمانی. جگە لە ئەرکی ھەڵدانی بۆشاییی سەربازی، بنکەی ھێزی بۆشاییی ڤاندێنبێرگ میوانداریی ھەڵدانی بۆشایی بۆ قەوارە مەدەنی و بازرگانییەکان دەکات، وەک [[ناسا]] و [[سپەیس ئێکس]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Vandenberg Space Force Base}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین|کالیفۆڕنیا|فڕینی بۆشایی}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>r4bqth7nd5elynnrj8a50hdrbgjg78k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵدانی بۆشاییی ئاسایشی نیشتمانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294163</id>
    <revision>
      <id>1574449</id>
      <parentid>1572719</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1789" sha1="kl9ezt3i1t9gw1hkxhftqi51lsks5wq" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Delta_IV_launch_2013-08-28.jpg|وێنۆک|بەرەو ئاسمان چوونی دێڵتا ٤ ھێڤی لە ئەس ئێڵ سی-٦]]
'''ھەڵدانی بۆشاییی ئاسایشی نیشتمانی''' ('''ئێن ئێس ئێس ئێڵ''') بەرنامەیەکی ھێزی بۆشاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانە (یوو ئێس ئەس ئێف) کە مەبەست لێی دڵنیابوونەوەیە لە گەیشتن بە بۆشایی ئاسمان بۆ بارستایییە سوودبەخشەکانی [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و بارستایییە سوودبەخشەکانی تری [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەم بەرنامەیە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی دەستڕاسیی مسۆگەرکراو بۆ بۆشایی ئاسمان (ئەس ئەس سی/ئەی ئەی) سەر بە فەرماندەیی سیستمەکانی بۆشاییی ھێزی بۆشایی (ئەس ئەس سی)، بە ھاوبەشی لەگەڵ نووسینگەی نیشتمانیی سیخوڕی بەڕێوە دەبرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|National Security Space Launch}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>kl9ezt3i1t9gw1hkxhftqi51lsks5wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دێڵتا ٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294166</id>
    <revision>
      <id>1574461</id>
      <parentid>1572669</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2760" sha1="qqq4bngmr4hfnq4h7ubv676vk5m4kba" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''دێڵتا ٢''' [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمێکی ھەڵدانی خەرجکراو]] بوو کە لەلایەن [[کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس|ماکدۆنڵ دۆگلاس]] دیزاین کرابوو و دروست کرابوو، ھەندێک جار بە تۆڕاد دێڵتا ١ دەناسرا. دێڵتا ٢ بەشێک بوو لە خێزانی [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|مووشەکی دێڵتا]]، کە لە دێڵتا ٣٠٠٠ وەرگیرابوو، و لە ساڵی ١٩٨٩ کەوتە خزمەتەوە. دوو جۆری سەرەکی ھەبوون، دێڵتا ٦٠٠٠ و دێڵتا ٧٠٠٠، کە ئەمەی دووەمیان جۆرە لاوەکییەکانی «لایت» و «ھێڤی» شی ھەبوو. لە ماوەی کارکردنیدا، دێڵتا ٢ چەندین بارستایی سوودبەخشی ھەڵگرت، لەوانە ٢٤ مانگی دەستکردی [[سیستمی شوێندۆزیی جیھانی]] (جی پی ئێس) بلۆک ٢، چەندین دەرزەن بارستایی سوودبەخشی ناسا، و ٦٠ مانگی دەستکردی پەیوەندییەکانی ئیریدیۆم. مووشەکەکە دوا ئەرکی خۆی، ئای سی ئێس ئەی تی-٢، لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ئەنجامدا، و زنجیرەیەک لە ١٠٠ ئەرکی سەرکەوتووی یەک لەدوای یەکی بەدەستھێنا، کە دواھەمین شکستی جی پی ئێس ئای ئای ئاڕ-١ بوو لە ساڵی ١٩٩٧.&lt;ref name=&quot;data sheet&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kyle |یەکەم=Ed |ناونیشان=http://www.spacelaunchreport.com/delta2.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140728024436/http://www.spacelaunchreport.com/delta2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|وێبگە=spacelaunchreport.com}}&lt;/ref&gt; لە کۆتایییەکانی ساڵانی ١٩٩٠دا، دێڵتا ٢ پەرەی پێدرا بۆ [[دێڵتا ٣]]ی ناسەرکەوتوو، کە ئەویش لە بەرامبەردا پەرەی پێدرا بۆ [[دێڵتا ٤]]ی بەتواناتر و سەرکەوتووتر، ئەگەرچی ئەمەی دووەمیان پاشماوەیەکی کەمی لەگەڵ مووشەکەکانی تۆڕ و دێڵتای ڕەسەندا ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}}
{{پۆلی کۆمنز|Delta II}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qqq4bngmr4hfnq4h7ubv676vk5m4kba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دێڵتا ٣٠٠٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294167</id>
    <revision>
      <id>1574412</id>
      <parentid>1573323</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="02cfya2y5th3me39n5bd11jsugdy0bb" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''زنجیرەی دێڵتا ٣٠٠٠''' [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|سیستەمێکی ھەڵدانی خەرجکراوی]] ئەمریکی بوو کە بۆ ئەنجامدانی ٣٨ ھەڵدانی [[خولگە|خولگەیی]] لە نێوان ساڵانی ١٩٧٥ و ١٩٨٩ بەکاردەھێنرا. ئەندامێکی خێزانی [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|مووشەکی دێڵتا]] بوو. چەندین جۆری ھەبوو، کە لە ڕێگەی کۆدێکی ژمارەیی چوار ژمارەیییەوە لە یەکتر جیا دەکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Delta 3000 series}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>02cfya2y5th3me39n5bd11jsugdy0bb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڵنەری مووشەکیی ڕەق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294168</id>
    <revision>
      <id>1574299</id>
      <parentid>1574135</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="07leibxj5tspis3fg262wds6g7vzczv" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Artemis_I_SLS_Core_Stage_Prep_for_Lift_Mate.jpg|وێنۆک|پاڵنەرە مووشەکییە ڕەقەکانی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|ئەس ئێڵ ئەس]]]]
'''پاڵنەری مووشەکیی ڕەق''' ('''ئەس ئاڕ بی''') بزوێنەرێکی سووتەمەنی ڕەقە کە بەکاردێت بۆ دابینکردنی [[پاڵ پێوەنان|پاڵنەر]] لە ھەڵدانی مەکۆ ئاسمانییەکاندا لە ھەڵدانی سەرەتایییەوە تا یەکەم سەرکەوتن. چەندین پێڕاگوێزی ھەڵدان، لەوانە [[ئەتڵەس ٥]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Assets |ناونیشان=http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111217084517/http://www.lockheedmartin.com/data/assets/13434.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |chapter=Data |بڵاوکەرەوە=Lockheed Martin}}&lt;/ref&gt; [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی|ئەس ئێڵ ئەس]] و [[مەکۆکی ئاسمانی]]، ئەس ئاڕ بی-یان بەکارھێناوە بۆ ئەوەی زۆربەی ئەو پاڵنەرەی کە پێویستە بۆ خستنە ناو خولگەی پێڕاگوێزەکە، بە پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان بدەن.

مەکۆکی ئاسمانی دوو ئەس ئاڕ بیی مەکۆکی ئاسمانی بەکارھێنا، کە گەورەترین بزوێنەری سووتەمەنی ڕەق بوون کە تا ئێستا دروست کرابن تا دروستکردنی [[سیستمی ھەڵدانی بۆشایی]] و یەکەم بوون کە بۆ گەڕاندنەوە و دووبارە بەکارھێنانەوە دیزاین کرابن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html|سەردێڕ=HSF - The Shuttle |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19990421084627/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/srb/srb.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=spaceflight.nasa.gov}}&lt;/ref&gt; سووتەمەنی بۆ ھەر بزوێنەرێکی مووشەکیی ڕەق لەسەر مەکۆکی ئاسمانی کێشی نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ کیلۆگرام بوو.&lt;ref name=&quot;science_ksc_nasa_gov-srb_html_srb&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120216005534/http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/srb.html#srb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٠٤}}.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی|وزە|فڕین}}

{{پۆلی کۆمنز|Solid rocket boosters}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>07leibxj5tspis3fg262wds6g7vzczv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خولگەی گواستنەوەی زەوی-جێگیر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294169</id>
    <revision>
      <id>1574458</id>
      <parentid>1572679</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2129" sha1="lnjpxyz8o66azvr4jy4qsq96sm1klok" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
لە دیزاینی ئەرکی بۆشاییدا، '''خولگەی گواستنەوەی زەوی-جێگیر''' ('''جی تی ئۆ''')یان '''خولگەی گواستنەوەی ھاوکاتی زەوی''' جۆرێکی زۆر ھێلکەییی [[خولگەی دەوری زەوی|خولگەی ناوەند-زەوییە]]، بەزۆری بە [[نزیکترین و دوورترین|پێریجییەک]] کە وەک [[خولگەی نزیکی زەوی]] (ئێڵ ئی ئۆ) نزم بێت و [[نزیکترین و دوورترین|ئاپۆجییەک]] کە وەک خولگەی زەوی-جێگیر (جی ئی ئۆ) بەرز بێت. ئەو [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردانەی]] کە بۆ خولگەی ھاوکاتی زەوی (جی ئەس ئۆ)یان جی ئی ئۆ مەبەستن، زۆرجار وەک ھەنگاوێکی ناوەندی بۆ گەیشتن بە خولگەی کۆتایییان دەخرێنە ناو جی تی ئۆ. بەرھەمھێنەرانی پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان زۆرجار ڕیکلام بۆ بڕی ئەو بارستایییە سوودبەخشە دەکەن کە پێڕاگوێزەکە دەتوانێت بیخاتە ناو جی تی ئۆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.ulalaunch.com/site/docs/product_cards/guides/Delta%20IV%20Users%20Guide%20June%202013.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131014123330/http://www.ulalaunch.com/site/docs/product_cards/guides/Delta%20IV%20Users%20Guide%20June%202013.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|پەڕەکان=٢-١٠}} accessed 2013 July 27.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>lnjpxyz8o66azvr4jy4qsq96sm1klok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵگەی ھەڵدانی بۆشاییی ١٧ی کەیپ کەنەڤەرال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294170</id>
    <revision>
      <id>1574462</id>
      <parentid>1572667</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2133" sha1="bhwc6g5nsya9bsq0zqc6r5gkkmh3ps8" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''کۆمەڵگەی ھەڵدانی بۆشاییی ١٧'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=McDowell |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ١٩٩٨|ناونیشان=http://planet4589.org/space/jsr/back/news.350 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100503232748/http://planet4589.org/space/jsr/back/news.350 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|وێبگە=Jonathan's Space Report}}&lt;/ref&gt; ('''ئەس ئێڵ سی-١٧''')، پێشتر بە '''کۆمەڵگەی ھەڵدانی ١٧''' ('''ئێڵ سی-١٧''') دەستنیشان کرابوو، شوێنێکی ھەڵدان بوو لە [[وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال]]، [[فلۆریدا]] کە بۆ ھەڵدانی پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی تۆڕ و [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|دێڵتا]] لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨ و ٢٠١١ بەکارھاتووە.

لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٥٦ دروست کراوە، ئەس ئێڵ سی-١٧ خاوەنی دوو سەکۆی ھەڵدانی [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|پێڕاگوێزی ھەڵدانی خەرجکراو]] (ئی ئێڵ ڤی)یە، ئەوانیش '''ئەس ئێڵ سی-١٧ ئەی''' و '''ئەس ئێڵ سی-١٧ بی'''ن. سەکۆکان لەلایەن باڵی ٤٥ی بۆشایی بەڕێوە دەبران و پاڵپشتییان لە زیاتر لە ٣٠٠ ھەڵدانی مووشەکی [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگری]]، [[ناسا]] و بازرگانی کردووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Cape Canaveral Space Launch Complex 17}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>bhwc6g5nsya9bsq0zqc6r5gkkmh3ps8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>UTC−11:00</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294180</id>
    <revision>
      <id>1574428</id>
      <parentid>1573067</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1539" sha1="oxoz4dalwou2efh9z7nwen5a86h0paa" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Timezones2008_UTC-11.png|وێنۆک|300x300پیکسڵ|یوو تی سی-١١:٠٠: شین (کانوونی یەکەم)، پرتەقاڵی (حوزەیران)، زەرد (بەدرێژایی ساڵ)، شینی کاڵ (ناوچە دەریایییەکان)]]
'''یوو تی سی−١١:٠٠''' ناسێنەرێکە بۆ جیاوازیی کاتی لە یوو تی سی بە -١١:٠٠. ئەم کاتە لە [[نیووەی]]، [[ساموای ئەمریکا]]، دوورگەی سوەینز، و بەشێک لە [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بەکاردێت. ئەمە دواھەمین ناوچەی کاتیی ئاوەدانە، بەواتای ئەوەی ئەمە دواھەمین ناوچەی کاتیی ئاوەدانە کە ئاھەنگی سەری ساڵ دەگێڕێت، چونکە دواھەمین ناوچەی کاتیی جیھان (یوو تی سی-١٢:٠٠) تەنھا لە پارێزگارییە سروشتییە توندەکاندا ھەیە، وەک دوورگەی ھاولاند و بەیکەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا|کات}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>oxoz4dalwou2efh9z7nwen5a86h0paa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>UTC−12:00</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294181</id>
    <revision>
      <id>1574431</id>
      <parentid>1573064</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1248" sha1="0qxb1xtmguz2wdxmwon0bdpz8yrfz4s" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Timezones2008_UTC-12.png|وێنۆک|300x300پیکسڵ|یوو تی سی-١٢:٠٠: شین (کانوونی یەکەم)، پرتەقاڵی (حوزەیران)، زەرد (بەدرێژایی ساڵ)، شینی کاڵ (ناوچە دەریایییەکان)]]
'''یوو تی سی−١٢:٠٠''' ناسێنەرێکە بۆ جیاوازیی کاتی لە یوو تی سی بە -١٢:٠٠. ئەمە دواھەمینە کە دەچێتە ناو ساڵێکی نوێ، و ھەندێک جار بە ناوچەی کاتیی '''ھێڵی ڕێکەوتی نێودەوڵەتیی ڕۆژاوا''' ('''ئای دی ئێڵ دەبلیوو''') ناودەبرێت.&lt;ref name=&quot;IEEE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ieee802.org/16/aoe.html|سەردێڕ=IEEE 802.16 AOE Deadline Documentation |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=IEEE 802 LAN/MAN Standards Committee}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|کات}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>0qxb1xtmguz2wdxmwon0bdpz8yrfz4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوورگەی ھاولاند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294183</id>
    <revision>
      <id>1574463</id>
      <parentid>1572622</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2719" sha1="limpwbylz1d9whw71tl132fswc7ogwf" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''دوورگەی ھاولاند''' دوورگەیەکی مەرجانی و پارێزگارییەکی سروشتیی توندە کە ڕێک لە باکووری [[ھێڵی کەمەرەیی]] لە ناوەڕاستی ئۆقیانووسی ھێمندا ھەڵکەوتووە، نزیکەی {{Convert|1700|nmi|km}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ھۆنۆلولو]]وەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlab.epfl.ch/wikispeedia/wpcd/wp/h/Howland_Island.htm|سەردێڕ=Howland Island |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=dlab.epfl.ch}}&lt;/ref&gt; دوورگەکە نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان [[ھاوایی]] و ئوسترالیایە و [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|سەرزەوییەکی تۆمارنەکراو و ڕێکنەخراوی]] ویلایەتە یەکگرتووەکانە. لەگەڵ دوورگەی بەیکەردا، بەشێک لە دوورگەکانی فینیکس پێکدەھێنێت. بۆ مەبەستی ئاماری، ھاولاند وەک یەکێک لە [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] پۆلین دەکرێت.&lt;ref&gt;{{Cite gnis|access-date=February 24, 2009}}&lt;/ref&gt; دوورگەکە شێوەیەکی [[خەیار|خەیاریی]] درێژکۆڵەی لەسەر تەوەرەی باکوور-باشوور ھەیە، {{Convert|1.40 x 0.55|mi|km}}، و ڕووبەری {{Convert|1|mi2|acre km2}} دادەپۆشێت.

پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی دوورگەی ھاولاند لە تەواوی دوورگەکە و {{Convert|32074|acre|km2}} زەویی نوقمبووی دەوروبەری پێکدێت. دوورگەکە لەلایەن خزمەتگوزاریی ماسی و ژیانی کێوی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە وەک ناوچەیەکی دابڕاو لەژێر چاودێریی [[وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەڕێوە دەبرێت. بەشێکە لە شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی میراتی دوورگەکانی ھێمن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Howland Island}}
{{شریتی دەروازە|ئەندازیاری|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئۆقیانووسیا}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>limpwbylz1d9whw71tl132fswc7ogwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوورگەکانی فینیکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294184</id>
    <revision>
      <id>1574432</id>
      <parentid>1573059</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4646" sha1="14wedhdu4q31uk9f60e4jgz96oftf7c" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''دوورگەکانی فینیکس'''، یان ڕاواکی، گرووپێکن لە ھەشت دوورگەی مەرجانی و دوو [[ڕیف]]ی مەرجانیی نوقمبوو کە لە ڕۆژھەڵاتی دوورگەکانی گیلبێرت و ڕۆژاوای دوورگەکانی لاین لە ناوەڕاستی [[ئۆقیانووسی ئارام|ئۆقیانووسی ھێمن]]، لە باکووری [[ساموا]] ھەڵکەوتوون. ئەوان بەشێکن لە کۆماری [[کیریباس]]. کۆی ڕووبەری وشکانییان {{Convert|28|km2|mi2}}ە. تاکە دوورگە کە گرنگییەکی بازرگانیی ھەبێت دوورگەی کانتۆنە (بە ئاباریرینگا ناودەبرێت). دوورگەکانی تر بریتین لە ئێندێربێری، ڕاواکی (فینیکسی پێشوو)، مانرا (سیدنیی پێشوو)، بێرنی، مەکیان، نیکومارۆرۆ (گاردنەری پێشوو)، و ئۆرۆنا (ھەڵی پێشوو).

ناوچەی پارێزراوی دوورگەکانی فینیکس، کە لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراوە، یەکێکە لە گەورەترین [[ناوچەی پارێزراو|ناوچە پارێزراوەکانی]] جیھان و شوێنی نزیکەی ١٢٠ جۆری مەرجان و زیاتر لە ٥٠٠ جۆری ماسییە. دوورگەکانی فینیکس بێکەسن، جگە لە چەند خێزانێک کە لە دوورگەی کانتۆن دەژین.

لە ڕوو مێژوویییەوە، دوورگەکانی فینیکس وەک بەشێک لە گرووپی دوورگەکانی گیلبێرتس (ھەندێک جار بە گرووپی دوورگەکانی کینگسمیل ناسراوە) دادەنران.

لە ڕوو جوگرافییەوە، [[دوورگەی بەیکەر]] و دوورگەی ھاولاند، دوو [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|سەرزەویی تۆمارنەکراوی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کە لە باکووری دوورگەکانی فینیکس ھەڵکەوتوون، دەکرێت وەک بەشێک لە ھەمان گرووپی دوورگەکانی فینیکس دابنرێن؛ بەڵام لە ڕوو سیاسی و بۆ مەبەستی کۆکردنەوەی ئامار، ھاولاند و بەیکەر وەک بەشێک لەو گرووپە دادەنرێن کە بە [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ناسراون.

ویلایەتە یەکگرتووەکان پێشتر داوای ھەموو دوورگەکانی فینیکسی کردبوو لەژێر یاسای دوورگەکانی گوانی ١٨٥٦. بەڵام کاتێک کیریباس لە ساڵی ١٩٧٩ بوو بە کۆمارێکی سەربەخۆ، ویلایەتە یەکگرتووەکان و کیریباس پەیماننامەی تاراوا-یان واژوو کرد، کە تێیدا ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەموو داواکارییەکانی بۆ دوورگەکانی فینیکس (جگە لە بەیکەر و ھاولاند) لادا، کە لەو کاتەوە وەک بەشێک لە کیریباس ناسران.

دوورگەکانی فینیکس لە دەوروبەری ساڵانی ١٨٤٠دا بەو ناوە دەستیان کرد بە ناسران، وەک گشتاندنێک لە یەکێک لە دوورگەکانی گرووپەکە، کە لە سەرەتای سەدەکەدا ناوی دوورگەی فینیکس لێنرابوو (پێدەچێت بەھۆی ئەوەی فینیکس ناوێکی باو بووە بۆ ئەو کەشتییە نەھەنگگرتنەی کە لەو کاتەدا سەردانی ئاوەکانی دەوروبەریان دەکرد).

دوورگەکانی فینیکس شوێنی دوایین فراوانبوونی کۆلۆنیالی بوون کە لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]] (لە ڕێگەی پلانی نیشتەجێکردنی دوورگەکانی فینیکس) لە کۆتایییەکانی ساڵانی ١٩٣٠دا ھەوڵی بۆ درابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Phoenix Islands}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>14wedhdu4q31uk9f60e4jgz96oftf7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوورگەی کانتۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294185</id>
    <revision>
      <id>1574424</id>
      <parentid>1573179</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4951" sha1="hvmwjvgrjqsp45pdgk12e3vz1ysegj8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''دوورگەی کانتۆن''' (ھەروەھا بە کانتۆن یان ئاباریرینگا ناسراوە)، پێشتر بە دوورگەی ماری، دوورگەی ماری بالکۆت یان دوورگەی سوالۆ ناسرابوو، گەورەترین، باکووریترین، و تا ساڵی ٢٠٢٠، تاکە دوورگەی ئاوەدانی دوورگەکانی فینیکسە لە کۆماری [[کیریباس]]. دوورگەیەکی مەرجانییە کە لە باشووری ئۆقیانووسی ھێمن ھەڵکەوتووە، نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان ھاوایی و فیجیدایە، شوێنێک کە کاتی خۆی وەک وەستانێکی ھێڵی ئاسمانی سوودی ھەبووە. دوورگەکە قردێلەیەکی تەسکی زەوییە لە دەوری گۆماوێک؛ بە ڕووبەری {{Cvt|40|sqkm}}. نزیکترین دراوسێی کانتۆن دوورگەی بێکەسی ئێندێربێرییە، کە {{Cvt|63|km}} لە باشووری ڕۆژاوایەوەیە. پایتەختی کیریباس، باشووری تاراوا، {{Cvt|1,765|km}} لە ڕۆژاوایەوەیە. تا ساڵی ٢٠١٥، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٠ کەس بووە، کە لە ٦١ کەسەوە لە ساڵی ٢٠٠٠دا کەمی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.spc.int/prism/Country/KI/Stats/Census2005/Gen-pdf/GTAB-1.pdf|سەردێڕ=Home {{!}} Statistics for Development Division |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=www.spc.int}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Morate |یەکەم=Orebwa |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.mfed.gov.ki/sites/default/files/2015%20Population%20Census%20Report%20Volume%201(final%20211016).pdf|سەردێڕ=One moment, please... |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130930092440/http://www.mfed.gov.ki/wp-content/uploads/2011/05/Census-Report-2010-Volume-1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; تاکە گوندی دوورگەکە، تێبارۆنگا، لە خاڵی باکووری ڕۆژاوا، لە خوار ڕێڕەوی فڕینەکەوە ھەڵکەوتووە.

کیریباس ناوچەی پارێزراوی دوورگەکانی فینیکسی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ڕاگەیاند، کە لە ساڵی ٢٠٠٨دا پارکەکە فراوانتر کرا. یەدەگی دەریاییی {{Cvt|425,300|km2}} ھەشت دوورگەی مەرجانی لەخۆدەگرێت، لەوانە کانتۆن.&lt;ref name=&quot;NG&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Howard |یەکەم=Brian Clark |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشان=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-kiribati-marine-park-commercial-fishing-ocean-protection/|سەردێڕ=National Geographic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140619030433/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-kiribati-marine-park-commercial-fishing-ocean-protection |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٥|وێبگە=National Geographic News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PIa&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.phoenixislands.org/|سەردێڕ=PRAGMATIC218: Daftar Link Slot Gacor Mania Situs Resmi Slot88 Anti Rungkad |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071201150640/http://www.phoenixislands.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; بەھۆی ئەوەی ئاوەدانە، بەڕێوەبردنی دوورگەی کانتۆن لە پلانی بەردەوامیی بەکارھێنانی سەرچاوەکانی کانتۆن (کەی ئاڕ یوو ئەس پی) وەسف کراوە، کە ڕادیۆسێکی {{Convert|12|nmi}} لە دەوری دوورگەکە دەگرێتەوە. زیاتر لە ٥٠٪ی دوورگەکە و گۆماوەکە لە ناوچەیەکی پارێزراودا دەپارێزرێن.&lt;ref name=&quot;KRUSP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Adam Smith, Paul Marshall, Nathan Cook |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Kanton Resource Use Sustainability Plan |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/340133964 |journal=ResearchGate |doi=10.13140/RG.2.2.34466.99528}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Kanton Island}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>hvmwjvgrjqsp45pdgk12e3vz1ysegj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناوچەی پارێزراوی دوورگەکانی فینیکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294186</id>
    <revision>
      <id>1574425</id>
      <parentid>1573178</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5161" sha1="abzlm3k8znr3fiyyqf62891677296u9" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ناوچەی پارێزراوی دوورگەکانی فینیکس''' ('''پیپا''') لە کۆماری [[کیریباس]] ھەڵکەوتووە، کە نەتەوەیەکی ئۆقیانووسییە لە ناوەڕاستی ئۆقیانووسی ھێمندا و نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان [[ئوسترالیا]] و [[ھاوایی]]دایە. پیپا ١١٫٣٤٪ی ناوچەی ئابووریی تایبەتی (ئی ئی زێت) کیریباس پێکدەھێنێت، و بە قەبارەی {{Convert|408,250|km2|sqmi}}، یەکێکە لە گەورەترین ناوچە پارێزراوە دەریایییەکان (ئێم پی ئەی) و یەکێکە لە گەورەترین ناوچە پارێزراوەکان لە ھەر جۆرێک (وشکانی یان دەریایی) لەسەر زەوی.&lt;ref name=&quot;Rotjan 2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rotjan|یەکەم=Randi|سەردێڕ=Establishment, management, and maintenance of the Phoenix Islands Protected Area. In: Advances in Marine Biology|بڵاوکەرەوە=Elsevier, Oxford Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٨٠٠٢١٤-٨}}&lt;/ref&gt; پیپا ھەروەھا وەک گەورەترین و قووڵترین شوێنی [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ]] لە ساڵی ٢٠١٠دا دەستنیشان کرا.&lt;ref name=&quot;CO&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.conservation.org/projects/phoenix-islands-protected-area|سەردێڕ=Pacific Ocean and Islands |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

پیپا یەکێک لە گەورەترین سیستەمە ئیکۆلۆژییەکانی ئەرخەپێلی مەرجانیی ئۆقیانووسیی دەستلێنەدراوی جیھان دەپارێزێت، کە ١٤ [[چیای دەریایی]] ناسراوی ژێر ئاو (کە وادادەنرێت گڕکانە کوژاوەکان بن) و نیشتەجێیەکی تری قووڵایی دەریا لەخۆدەگرێت. ناوچەکە نزیکەی ٨٠٠ جۆری ناسراوی ئاژەڵی تێدایە، لەوانە نزیکەی ٢٠٠ جۆر مەرجان، ٥٠٠ جۆر ماسی، ١٨ شیردەری دەریایی و ٤٤ جۆر باڵندە.&lt;ref name=&quot;PG1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٢٠|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1325/#:~:text=The%20Phoenix%20Island%20Protected%20Area,Protected%20Area%20in%20the%20world.|سەردێڕ=Phoenix Islands Protected Area |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pierce1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Pierce, R.J. , and D. Brown |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.issg.org/cii/Electronic%20references/pii/project_docs/phoenix/pipa_workbook.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rotjan 2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rotjan|یەکەم=Randi|سەردێڕ=Establishment, management, and maintenance of the Phoenix Islands Protected Area. In: Advances in Marine Biology|بڵاوکەرەوە=Elsevier, Oxford Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٨٠٠٢١٤-٨}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRotjan2014&quot;&gt;Rotjan, Randi (2014). ''Establishment, management, and maintenance of the Phoenix Islands Protected Area. In: Advances in Marine Biology''. Elsevier, Oxford Press. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0-12-800214-8|&lt;bdi&gt;978-0-12-800214-8&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; بە گشتی ھاوتایە لەگەڵ قەبارەی ویلایەتی [[کالیفۆڕنیا]] لە ئەمریکا، ئەگەرچی کۆی ڕووبەری وشکانییەکەی تەنھا {{Convert|25|km2}}ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Christopher Pala |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.cosmosmagazine.com/features/ocean-wilderness/|سەردێڕ=Ocean wilderness is size of California {{!}} COSMOS magazine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210092625/http://www.cosmosmagazine.com/features/ocean-wilderness/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=[[Cosmos magazine]] |وتەگێڕانەوە=The Phoenix Islands Protected Area will be the size of California, the first that protects tuna and other ocean-going fish and the first to get funding using market-based mechanisms.}}&lt;/ref&gt; لە باکووری پیپا، شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی میراتی دوورگەکانی ھێمن ھەیە کە لەلایەن ئەمریکاوە بەڕێوە دەبرێت و لە ئێستادا گەورەترین ئێم پی ئەی دەستنیشانکراوی جیھانە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Phoenix Islands}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>abzlm3k8znr3fiyyqf62891677296u9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماسی قاژوودار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294189</id>
    <revision>
      <id>1574426</id>
      <parentid>1573154</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1744" sha1="oyl7hn2ch17fsnaxp97unye0lk64yjt" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Oysters_p1040741.jpg|وێنۆک|[[گوێچکەماسی]]ی خاو کە کراوەتەوە و لەسەر قاپێک پێشکەش کراوە]]
[[پەڕگە:Cocktail_1_bg_060702.jpg|وێنۆک|کۆکتێلێکی ڕۆبیان]]
'''ماسیی قاژوودار'''، لە بەکارھێنانی ڕۆژانە و [[شوێنی ماسیگری|ماسیگریدا]]، بریتین لە [[بێبڕبڕەکان|بێبڕبڕە]] ئاوییەکانی خاوەن ئێسکەپەیکەری دەرەکی کە وەک [[خۆراکی مرۆڤ|خۆراک]] بەکاردێن، لەوانە جۆرە جیاوازەکانی نەرمەڵەکان، توێکڵدارەکان، و دڕکاودەستەکان. ئەگەرچی زۆربەی جۆرەکانی ماسیی قاژوودار لە ژینگەکانی [[ئاوی دەریا|ئاوی سوێرەوە]] کۆدەکرێنەوە، ھەندێکیان لە [[ئاوی شیرین|ئاوی شیریندا]] دەدۆزرێنەوە. جگە لەوەش، چەند جۆرێکی کەرژاڵەی وشکانی دەخورێن، بۆ نموونە ''Cardisoma guanhumi'' لە [[کاری بی]]. ماسیی قاژوودار لەنێوان باوترین ھۆکارەکانی ھەستیاریی خۆراکیدان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://my.clevelandclinic.org/disorders/shellfish_allergies/hic_shellfish_allergies.aspx|سەردێڕ=Cleveland Clinic - Shellfish Allergies |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Shellfish}}
{{شریتی دەروازە|خۆراک}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>oyl7hn2ch17fsnaxp97unye0lk64yjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خزمەتگوزاریی ماسی و ژیانی کێویی ویلایەتە یەکگرتووەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294192</id>
    <revision>
      <id>1574430</id>
      <parentid>1573065</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1515" sha1="6qk2qj0olvln4nxo57tu920php896wk" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''خزمەتگوزاریی ماسی و ژیانی کێویی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' ('''یوو ئێس ئێف دەبلیوو ئێس''' یان '''ئێف دەبلیوو ئێس''') ئاژانسێکی حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکانە لەناو [[وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کە سەرپەرشتی بەڕێوەبردنی [[ماسی]]، [[ژیانی کێوی]]، و نیشتەجێیە سروشتییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەکات. ئەرکی ئاژانسەکە بریتییە لە: «کارکردن لەگەڵ کەسانی تر بۆ پاراستن، پاسەوانیکردن، و باشترکردنی ماسی، ژیانی کێوی، ڕوەکەکان و نیشتەجێیەکانیان بۆ سوودی بەردەوامی گەلی ئەمریکی».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|United States Fish and Wildlife Service}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6qk2qj0olvln4nxo57tu920php896wk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووناککردنەوە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294199</id>
    <revision>
      <id>1574429</id>
      <parentid>1573066</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="8islm5izw4kfaknp5w6rxuzzrdfn467" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Acropolis_Of_Athens_Greece_04.jpg|وێنۆک|[[ئاکرۆپۆلیسی دەتینا]] لە شەودا ڕووناککراوەتەوە]]
[[پەڕگە:Cherry_blossoms_with_Isuzu-Chaya_and_Akafuku_store_at_Night.jpg|وێنۆک|شکۆفەی گێلاسی ڕووناککراوە، ڕووناکی لە پەنجەرەی دوکانەکانەوە، و فانۆسی ژاپۆنی لە شەودا لە [[ئیسێ|ئیسێ، میێ]]، ژاپۆن]]
'''ڕووناککردنەوە''' یان ڕۆشنکردنەوە بەکارھێنانی بەدەستی ئەنقەستی [[ڕووناکی|ڕووناکییە]] بۆ بەدەستھێنانی کاریگەرییە کرداری یان جوانکارییەکان. ڕووناککردنەوە ھەم بەکارھێنانی سەرچاوە دەستکردەکانی ڕووناکی وەک چرا و فیکسچەرەکانی ڕووناکی دەگرێتەوە، ھەم ڕووناککردنەوەی سروشتی لە ڕێگەی گرتنی ڕووناکیی ڕۆژەوە. ڕووناککردنەوە بە ڕووناکیی ڕۆژ (بەکارھێنانی پەنجەرەکان، پەنجەرەی سەمی، یان ڕەفەی ڕووناکی) ھەندێک جار وەک سەرچاوەی سەرەکیی ڕووناکی لە کاتی ڕۆژدا لە ناو باڵەخانەکاندا بەکاردێت. ئەمە دەتوانێت [[وزە]] پاشەکەوت بکات لە جیاتی بەکارھێنانی ڕووناککردنەوەی دەستکرد، کە پێکھاتەیەکی سەرەکیی بەکاربردنی وزە لە باڵەخانەکاندا پێکدەھێنێت. ڕووناککردنەوەی گونجاو دەتوانێت دەدای ئەرکەکان باشتر بکات، دیمەنی ناوچەیەک جوانتر بکات، یان کاریگەریی دەروونیی ئەرێنی لەسەر دانیشتووان ھەبێت.

ڕووناککردنەوەی ناوماڵ بەزۆری بە بەکارھێنانی [[چرا|فیکسچەرەکانی ڕووناکی]] ئەنجام دەدرێت، و بەشێکی سەرەکیی دیزاینی ناوخۆیییە. ڕووناککردنەوە دەتوانێت پێکھاتەیەکی بنەڕەتیی پڕۆژەکانی دیمەنی سروشتیش بێت.
&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Lighting}}
{{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە|نژیاروانی}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>8islm5izw4kfaknp5w6rxuzzrdfn467</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕەفەی ڕووناکیی نژیاروانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294203</id>
    <revision>
      <id>1574421</id>
      <parentid>1573273</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2095" sha1="0g5jq8pcf135zso8sejbxylpknk9te7" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
'''ڕەفەی ڕووناکی''' ڕوویەکی ئاسۆیییە کە [[ڕووناکیی ڕۆژ]] بۆ قووڵاییی باڵەخانەیەک دەگێڕێتەوە. ڕەفەی ڕووناکی لە سەرووی ئاستی چاو دادەنرێت و ڕووی سەرەوەی ڕەنگدانەوەی زۆری ھەیە، کە ڕووناکیی ڕۆژ بۆ سەقف و بۆ قووڵاییی فەزاکە دەگێڕێتەوە.

ڕەفەی ڕووناکی بەزۆری لە باڵەخانە بەرزەکان و نزمەکانی نووسینگەکاندا بەکاردێت، ھەروەھا لە باڵەخانە دامەزراوەیییەکاندا بەکاردێت. ئەم دیزاینە بە گشتی لەو لایەی باڵەخانەکە بەکاردێت کە ڕووی لە [[ھێڵی کەمەرەیی]]یە، کە زۆرترین تیشکی خۆری لێیە، و لە ئەنجامدا کاریگەرترینە. ڕەفەی ڕووناکی نەک تەنھا ڕێگە بە ڕووناکی دەدات بڕواتە ناو باڵەخانەکە، بەڵکوو بۆ سێبەرکردنی نزیک پەنجەرەکانیش دیزاین کراوە، بەھۆی دەرپەڕیوی ڕەفەکە، و یارمەتی کەمکردنەوەی بریقەی پەنجەرە دەدات. ڕەفە دەرەکییەکان بە گشتی ئامێری سێبەرکردنی کاریگەرترن لە ڕەفە ناوەکییەکان. تێکەڵەیەک لە ڕەفە دەرەکی و ناوەکییەکان باشترین کار دەکەن لە دابینکردنی پلەبەندییەکی ڕووناککردنەوەی یەکسان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Architectural light shelves}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>0g5jq8pcf135zso8sejbxylpknk9te7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دیزاینی ناوخۆیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294205</id>
    <revision>
      <id>1574422</id>
      <parentid>1573272</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2361" sha1="eoymqa9ogm68t01xdezekdgdzupnuni" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:30th_Street_Station_concourse_March_2019.jpeg|وێنۆک|ناوەوەی ئارت دیکۆی ھۆڵی گەورە لە وێستگەی شەقامی ٣٠ لە [[فیلادێلفیا]]]]
[[پەڕگە:Lobby_Hotel_Bristol_w_Warszawie.JPG|وێنۆک|لۆبیی ھۆتێل بریستۆڵ، وارساو]]
[[پەڕگە:Balliol College Dining Hall, Oxford - Diliff.jpg|وێنۆک|نموونەیەکی مێژوویی: ھۆڵی نانخواردنی کۆلێژی بالیۆڵ، ئۆکسفۆرد]]
'''دیزاینی ناوخۆیی''' [[ھونەر]] و [[زانست]]ی باشترکردنی ناوەوەی [[بینا|بینایەکە]] بۆ گەیشتن بە ژینگەیەکی تەندروستتر و لەڕووی جوانکارییەوە خۆشتر بۆ ئەو کەسانەی فەزاکە بەکاردەھێنن. بە چاوێکی وردبڕ بۆ وردەکارییەکان و بەھرەیەکی [[داھێنەری|داھێنەرانە]]، '''دیزاینەرێکی ناوخۆیی''' کەسێکە کە پلانی پڕۆژە وەھاکانی باشترکردن دادەڕێژێت، لێکۆڵینەوەیان بۆ دەکات، ھەماھەنگییان بۆ دەکات و بەڕێوەیان دەبات. دیزاینی ناوخۆیی پیشەیەکی فرەڕەھەندە کە گەشەپێدانی چەمک، پلاندانانی فەزا، پشکنینی شوێن، پڕۆگرامسازی، توێژینەوە، پەیوەندیکردن لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکانی پڕۆژەیەک، بەڕێوەبردنی بیناسازی و جێبەجێکردنی دیزاینەکە دەگرێتەوە. دیزاینەرانی ناوخۆیی بنەما سەرەتایییەکانی دیزاین لە [[ھونەری سۆمایی|ھونەرە سۆمایییەکان]] بەکاردەھێنن کە یارمەتی بینەران دەدەن لە دیمەنێکی دیاریکراو تێبگەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|نژیاروانی|ھونەرەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Interior design}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>eoymqa9ogm68t01xdezekdgdzupnuni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێکخستنی دیمەنی سروشتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294206</id>
    <revision>
      <id>1574419</id>
      <parentid>1573287</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="5fhaqw0br33ppc6rj5mpgftfmuxd0ch" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Courtyard_creation_Kuching,_Malaysia.jpg|وێنۆک|ڕێکخستنی دیمەنی سروشتیی حەوشەی قوتابخانەیەکی سەرەتایی لە شاری کووچینگ]]
'''ڕێکخستنی دیمەنی سروشتی''' ئاماژەیە بۆ ھەر چالاکییەک کە تایبەتمەندییە بینراوەکانی ناوچەیەکی وشکانی بگۆڕێت، لەوانە ئەمانەی خوارەوە:
# [[ئۆرگانیزم|ڕەگەزە زیندووەکان]]، وەک [[فلۆرا|ڕووەک]] یان [[گیانلەبەران|ئاژەڵ]]؛ یان ئەوەی بە شێوەیەکی باو پێی دەوترێت باخەوانی، ھونەر و پیشەی چاندنی ڕوەکەکان بە ئامانجی دروستکردنی جوانی لە ناو دیمەنەکەدا.
# ڕەگەزە سروشتییە نازیندووەکان، وەک شێوەکانی زەوی، شێوەی زەوی و بەرزی، یان [[کۆمای ئاوی|کۆما ئاوییەکان]].
# ڕەگەزە دابڕاوەکان، وەک [[کەشوھەوا]] و بارودۆخی ڕووناککردنەوە.

ڕێکخستنی دیمەنی سروشتی پێویستی بە تێگەیشتنێکی دیاریکراو لە باخداری و دیزاینی ھونەری ھەیە، بەڵام تەنھا بە ڕوەک و باخدارییەوە سنووردار نییە. پەیکەرسازیی زەوی بۆ باشترکردنی بەکارھێنان (حەوشە، ڕێڕەوەکان، گۆماوەکان، تایبەتمەندییە ئاوییەکان) نموونەی بەکارھێنانی ڕێکخستنی دیمەنی سروشتین. کاتێک وەک گۆڕانکارییەکی جوانکاریی پەتی مەبەست بێت، زاراوەی ڕێکخستنی دیمەنی سروشتیی ڕازاوە بەکاردێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.natratex.co.uk/knowledgehub/what-is-ornamental-landscaping/|سەردێڕ=What is ornamental landscaping? |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=NatraTex |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Landscape design}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>5fhaqw0br33ppc6rj5mpgftfmuxd0ch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووناکیی ناوخراو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294209</id>
    <revision>
      <id>1574438</id>
      <parentid>1573018</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1684" sha1="t2aqyzw3vbown021nawt81kwyz6ljod" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Target_interior.JPG|وێنۆک|ناوەوەی فرۆشگایەکی تارجێت]]
[[پەڕگە:Intex_types_of_recessed_lighting_in_a_warehouse.jpg|وێنۆک|جۆرە جیاوازەکانی ڕووناکیی ناوخراو لە کۆگایەکدا]]
'''ڕووناکیی ناوخراو''' یان '''داونڵایت''' (ھەروەھا '''پۆت لایت''' لە [[ئینگلیزیی کەنەدی]]، ھەندێک جار '''کان لایت''' (بۆ ڕووناکیی کانیستەر) لە [[ئینگلیزیی ئەمریکی]]) [[چرا|فیکسچەرێکی ڕووناکییە]] کە لە ناو کونێکی بۆش لە سەقفدا جێگیر دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lightingguide.org/what-are-recessed-lights/|سەردێڕ=Defined: What Are Recessed Lights? Recessed Lighting Meaning {{!}} LightingGuide.org |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=LightingGuide.org}}&lt;/ref&gt; کاتێک جێگیر دەکرێت وا دەردەکەوێت کە ڕووناکی لە کونێکی سەقفەکەوە دەدرەوشێتەوە، و ڕووناکییەکە بە ئاراستەی خوارەوە وەک فڵادلایتێکی پان یان سپۆتلایتێکی تەسک چڕ دەکاتەوە. زۆربەی فیکسچەرە ناوخراوەکان شێوەیان لولەیییە و لە ناو کونێکی بازنەیی لە سەقفدا جێگیر دەبن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>t2aqyzw3vbown021nawt81kwyz6ljod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووناککەرەوەی چڕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294216</id>
    <revision>
      <id>1574420</id>
      <parentid>1573286</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1930" sha1="gtkua394wioi1bn1i4mn4ql6pji1qy0" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

[[پەڕگە:David &amp; Kim (2010-09-17 by Ian T. McFarland).jpg|وێنۆک|ڕووناککەرەوە چڕەکان لە کاتی بەکارھێنان لە نمایشێکی مۆسیقادا]]
[[پەڕگە:Follow_Spot.jpg|وێنۆک|ڕووناککەرەوەیەکی چڕ]]
'''ڕووناککەرەوەی چڕ''' (یان فۆڵۆسپۆت) ئامێرێکی بەھێزی ڕووناککردنەوەی تەختەی شانۆیە کە گورزەیەکی ڕووناکی گەش بۆ سەر فەزای نمایش دەپڕژێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dunham|یەکەم=Richard|سەردێڕ=Stage lighting: fundamentals and applications|ڕێکەوت=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٦٦٢٧١-٨|شوێن=London|oclc=٩٧١٦٢٩٤٠٥}}&lt;/ref&gt; ڕووناککەرەوە چڕەکان لەلایەن ئۆپەراتۆرێکی ڕووناککەرەوەی چڕەوە کۆنتڕۆڵ دەکرێن کە شوێن ئەکتەرەکان لە دەوروبەری تەختەی شانۆکە دەکەوێت. ڕووناککەرەوە چڕەکان زۆرترین جار لە کۆنسێرتەکان، میوزیکاڵەکان و پێشکەشکردنە گەورەکاندا بەکاردێن کە تێیان دا نیشاندانی کەسێکی جووڵاوی دیاریکراو گرنگە. ڕووناککەرەوە چڕەکان ھەندێک جار لە سەرەوە لەسەر کاتوۆکەکان جێگیر دەکرێن. لە ھەندێک شانۆدا، ڕەنگە جگە لە کاتوۆکەکە، لە ژووری کۆنتڕۆڵ یان «ژووری ڕووناککەرەوەی تایبەت» جێگیر بکرێن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Spotlights (theatre lighting)}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>gtkua394wioi1bn1i4mn4ql6pji1qy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئارکۆلۆژی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294225</id>
    <revision>
      <id>1574381</id>
      <parentid>1573493</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2045" sha1="mb14flafywus5hpaklv5mjjk25wxnb8" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئارکۆلۆژی''' یان '''شاری ستوونی''' مێگاسترێکتەرێکی گریمانەییی تێکەڵە-بەکارھێنانە کە خاوەنی [[چڕیی دانیشتووان|چڕییەکی بەرزی دانیشتووانە]] بە ئامانجی گەیشتن بە خۆژێنی لە ژینگەی دەرەوە. ئەم زاراوەیە لە ساڵی ١٩٦٩ لەلایەن تەلارساز پاوڵۆ سۆلێری وەک ئاوێتەیەک لە «[[نژیاروانی]]» و «[[ژینگەناسی]]» داڕێژرا.&lt;ref name=&quot;MatterSpirit&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Soleri |یەکەم=Paolo |سەردێڕ=The Bridge Between Matter &amp; Spirit is Matter Becoming Spirit; The Arcology of Paolo Soleri |پەڕەکان=[https://archive.org/details/bridgebetweenmat٠٠sole/page/٤٦ ٤٦]|ساڵ=١٩٧٣|ناونیشان=https://archive.org/details/bridgebetweenmat00sole/page/46 |شوێن=[[Garden City, New York]] |بڵاوکەرەوە=[[Vintage Books|Anchor Books]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٥-٠٢٣٦١-٠|بەستەری نووسەر=Paolo Soleri |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}.&lt;/ref&gt; سۆلێری بڕوای وابوو کە ئارکۆلۆژییەکی تەواوکراو فەزا بۆ جۆرەھا دامەزراوەی نیشتەجێبوون، بازرگانی و کشتوکاڵی دابین دەکات لەکاتێکدا کاریگەریی ژینگەییی تاکەکەسیی مرۆڤ بۆ کەمترین ئاست کەم دەکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Grierson |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Arcology and Arcosanti: Towards a Sustainable Built Environment |journal=Electronic Green Journal |بەرگ=١|issue=18 |doi=10.5070/G311810506 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|نژیاروانی}}
{{پۆلی کۆمنز|Arcology}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>mb14flafywus5hpaklv5mjjk25wxnb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چرای فلۆرێسێنتی پەستێوراو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294228</id>
    <revision>
      <id>1574382</id>
      <parentid>1573492</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1471" sha1="q6a9vspy2cwxafguxgdd4nj6ch3ttll" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''چرای فلۆرێسێنتی پەستێوراو''' ('''سی ئێف ئێڵ''')، کە بە '''ڕووناکیی فلۆرێسێنتی پەستێوراو'''، '''ڕووناکیی پاشەکەوتکەری وزە''' و '''بۆریی فلۆرێسێنتی پەستێوراویش''' ناودەبرێت، [[گڵۆپی شیری|چرایەکی فلۆرێسێنتە]] کە بۆ جێگرتنەوەی گڵۆپێکی ڕووناکیی تەقەلەدار دیزاین کراوە؛ ھەندێک جۆریان لە ناو [[چرا|فیکسچەرەکانی ڕووناکیدا]] جێگیر دەبن کە بۆ گڵۆپە تەقەلەدارەکان دیزاین کراون. چراکان بۆرییەک بەکاردەھێنن کە چەماوەتەوە یان نۆشتاوەتەوە بۆ ئەوەی لە ناو فەزای گڵۆپێکی تەقەلەداردا جێببێتەوە، و باڵاستێکی ئەلیکترۆنیی پەستێوراو لە بنکەی چراکەدا ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە}}

{{پۆلی کۆمنز|Compact fluorescent light bulbs}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>q6a9vspy2cwxafguxgdd4nj6ch3ttll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھۆتێلی ژینگەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294229</id>
    <revision>
      <id>1574369</id>
      <parentid>1573533</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="14sgdkvf1zepsn5vkhv1xznjd14awj7" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

[[پەڕگە:Hotel_ICON_Green_View1_201106.jpg|وێنۆک|333x333پیکسڵ|ھۆتێل ئایکۆن لە کۆولۆن، ھۆنگ کۆنگ]]
'''ھۆتێلێکی ژینگەیی'''، یان '''ھۆتێلێکی سەوز'''، [[ھۆتێل]] یان شوێنێکی نیشتەجێبوونی لە ڕووی ژینگەیییەوە بەردەوامە کە باشترکردنی ژینگەییی گرنگی لە پێکھاتەکەیدا کردووە بۆ ئەوەی کاریگەرییەکانی لەسەر [[ژینگەی سروشتی]] کەم بکاتەوە. پێناسە سەرەتایییەکەی ھۆتێلێکی دۆستی ژینگە بریتییە لە شوێنێکی نیشتەجێبوونی لە ڕووی ژینگەیییەوە بەرپرسیار کە پەیڕەوی لە پراکتیزەکانی [[ژیانی بەردەوام|ژیانی سەوز]] دەکات. ئەم ھۆتێلانە دەبێت لەلایەن لایەنێکی سێیەمی سەربەخۆ یان لەلایەن ئەو وڵات یان ویلایەتەی تێیدا ھەڵکەوتوون وەک ھۆتێلی سەوز بڕوانامەیان پێ بدرێت. بە شێوەیەکی نەریتی، ئەم ھۆتێلانە زۆربەی کات وەک '''ئێکۆڵۆج''' دەردەخران بەھۆی شوێنەکەیانەوە، کە زۆرجار لەناو دارستانە چڕەکاندان، و دیزاینەکەیان ئیلھامی لە بەکارھێنانی شێوازە نەریتییەکانی بیناسازی وەرگرتووە کە لەلایەن وەستا ناوخۆیییەکانەوە لە وڵاتانی وەک [[کۆستاریکا]] و [[ئیندۆنیزیا]] پەیڕەو دەکرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>14sgdkvf1zepsn5vkhv1xznjd14awj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شارە ژینگەیییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294230</id>
    <revision>
      <id>1574367</id>
      <parentid>1573537</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3151" sha1="8r14pb0rtfl5r3ra6fugrfrz18qcxou" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
'''شارێکی ژینگەیی''' یان '''ئێکۆستی''' «نیشتەجێبوونێکی مرۆیییە کە لەسەر شێوەی پێکھاتە و فەرمانی خۆژێنی و خۆڕاگری سیستمە ئیکۆلۆژییە سروشتییەکان مۆدێل کراوە»، وەک ئەوەی لەلایەن ئێکۆستی بیڵدەرزەوە پێناسە کراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ecocitybuilders.org/what-is-an-ecocity/|سەردێڕ=What is an Ecocity? |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Ecocity Builders |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوێکی قازانجەنەویست کە لەلایەن ڕیچارد ڕێجستەرەوە دەستی پێکردووە، کە یەکەم جار زاراوەکەی لە وتارە ساڵی ١٩٨٤ەکەیدا بەکارھێناوە، «ئێکۆستییەکان: کردنی شارەکان بە بەردەوام تەحەدایەکی یەکلاکەرەوەیە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Richard |یەکەم=Register |ڕێکەوت=١٩٨٤|سەردێڕ=EcoCities: Making cities sustainable is a crucial challenge |ناونیشان=https://www.context.org/iclib/ic08/register/ |journal=In Context |بەرگ=١|issue=8 |پەڕەکان=٣١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

بە سادەیی، شارێکی ژینگەیی شارێکی لەڕووی ئیکۆلۆژییەوە تەندروستە. [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] شارە ژینگەیییەکان بە «ئەو شارانە پێناسە دەکات کە خۆشگوزەرانیی ھاووڵاتیان و کۆمەڵگە باشتر دەکەن لە ڕێگەی [[پلاندانانی شاری|پلاندانان]] و بەڕێوەبردنی یەکخراوی شار کە سوود لە سوودەکانی سیستمە ئیکۆلۆژییەکان دەبینن و ئەم سەرمایانە بۆ نەوەکانی داھاتوو دەپارێزن و پەروەردەیان دەکەن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://siteresources.worldbank.org/INTURBANDEVELOPMENT/Resources/336387-1270074782769/Eco2_Cities_Book.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181214114504/https://siteresources.worldbank.org/INTURBANDEVELOPMENT/Resources/336387-1270074782769/Eco2_Cities_Book.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=siteresources.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; ئەگەرچی پێناسەیەکی جیھانیی قبوڵکراو بۆ 'شارێکی ژینگەیی' نییە، لەنێوان پێناسە بەردەستەکاندا، ھەندێک کۆدەنگی لەسەر تایبەتمەندییە بنەڕەتییەکانی شارێکی ژینگەیی ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|نژیاروانی|ئەندازیاری}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>8r14pb0rtfl5r3ra6fugrfrz18qcxou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خانووی ژینگەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294231</id>
    <revision>
      <id>1574386</id>
      <parentid>1573487</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="7nxnchn0kltzs4vjiukss1k1v5z8agh" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Ecohouse_near_Faaker_See,_Austria.JPG|وێنۆک|٣٢٧x٣٢٧پیکسڵ|خانووی ژینگەیی لە نزیک فاکەر زی، نەمسا]]
'''خانووی ژینگەیی''' (یان ماڵی ژینگەیی) ماڵێکی خاوەن کاریگەریی ژینگەییی کەمە کە بە بەکارھێنانی کەرەستە و تەکنەلۆژیایەک دیزاین کراوە و دروست کراوە کە شوێنپێی کاربۆنی کەم دەکاتەوە و پێویستییەکانی وزەی کەم دەکاتەوە. ماڵە ژینگەیییەکان بە چەندین ڕێگە دەپێورێن بۆ دابینکردنی پێویستییەکانی [[بەردەوامی]] وەک پاشەکەوتکردنی ئاو، کەمکردنەوەی پاشماوەکان لە ڕێگەی دووبارە بەکارھێنانەوە و دووبارە بەکارھێنانەوەی کەرەستەکان، کۆنترۆڵکردنی پیسبوون بۆ سنووردارکردنی گەرمبوونی جیھانی، بەرھەمھێنان و پاشەکەوتکردنی وزە، و کەمکردنەوەی دەردانی CO&lt;sub&gt;٢&lt;/sub&gt;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Eco-houses}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>7nxnchn0kltzs4vjiukss1k1v5z8agh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نیشانەی ژینگەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294232</id>
    <revision>
      <id>1574376</id>
      <parentid>1573499</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1673" sha1="jgultuzsmaulzpqexrquebhwwol1xld" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Classification_of_eco_labels.png|وێنۆک|500x500پیکسڵ|پۆلێنکردنی نیشانە ژینگەیییەکان]]
'''نیشانە ژینگەیییەکان''' (ھەروەھا &quot;eco-Labels&quot;) و '''ستیکەرە سەوزەکان''' سیستمەکانی نیشانەکردنن بۆ خۆراک و بەرھەمە بەکارھێنراوەکان. بەکارھێنانی نیشانە ژینگەیییەکان ئارەزوومەندانەیە، لەکاتێکدا ستیکەرە سەوزەکان بەپێی یاسا ناچارین؛ بۆ نموونە، لە ئەمریکای باکوور ئامێرە سەرەکییەکان و ئۆتۆمۆبیلەکان ئێنێرجی ستار بەکاردەھێنن. لە ئێستادا ٤٥٦ نیشانەی ژینگەیی لە ١٩٩ وڵاتدا ھەن، لە ٢٥ کەرتی پیشەسازیدا بەپێی ئیندێکسی نیشانەی ژینگەیی، کە گەورەترین پێڕستی جیھانیی نیشانە ژینگەیییەکانە. ئەوان جۆرێکن لە پێوانەکردنی بەردەوامی کە ئاراستەی بەکارھێنەران کراون، بە مەبەستی ئەوەی لە کاتی بازاڕکردندا ڕەچاوکردنی نیگەرانییە ژینگەیییەکان ئاسان بێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Eco labels}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>jgultuzsmaulzpqexrquebhwwol1xld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وردبینیی وزە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294234</id>
    <revision>
      <id>1574383</id>
      <parentid>1573490</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1330" sha1="b546g41qw3qho84xizgkq8qy87ka6t9" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

[[پەڕگە:Power_logger_connection_in_order_to_do_an_energy_audit.jpg|وێنۆک|بەستنی تۆمارکەری توان بۆ ئەنجامدانی وردبینیی وزە]]
'''وردبینیی وزە''' ڕووپێوییەکی پشکنین و شیکردنەوەی لێشاوەکانی [[وزە|وزەیە]] بۆ [[پاشەکەوتکردنی وزە]] لە بینایەکدا. ڕەنگە پڕۆسەیەک یان سیستمێک بگرێتەوە بۆ کەمکردنەوەی بڕی تێچووی وزە بۆ ناو سیستمەکە بەبێ ئەوەی کاریگەریی نەرێنی لەسەر بەرھەمھێنانی ھەبێت. لە خانووبەرەی بازرگانی و پیشەسازیدا، وردبینیی وزە یەکەم ھەنگاوە لە دەستنیشانکردنی دەرفەتەکان بۆ کەمکردنەوەی خەرجیی وزە و شوێنپێی کاربۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|وزە}}
{{پۆلی کۆمنز|Energy audit}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>b546g41qw3qho84xizgkq8qy87ka6t9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جێبەجێکردنی کاراییی وزە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294235</id>
    <revision>
      <id>1574439</id>
      <parentid>1572982</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2072" sha1="f8x5cutgrkgs3bcprzfvhy5honzvx7u" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

پیشەسازیی '''جێبەجێکردنی کاراییی وزە''' پەیوەندی بەو کۆمپانیایانەوە ھەیە کە ئامێرە ناکاراکان نوێ دەکەنەوە یان دەیانگۆڕن بە ئامانجی کەمکردنەوەی بەکاربردنی وزە و دەردانی گازی گەرمخانەیی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Regnier |یەکەم=Cynthia |دوایین٢=Sun |یەکەم٢=Kaiyu |دوایین٣=Hong |یەکەم٣=Tianzhen |دوایین٤=Piette |یەکەم٤=Mary Ann |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Quantifying the benefits of a building retrofit using an integrated system approach: A case study |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378778817318832 |journal=Energy and Buildings |زمان=en |بەرگ=١٥٩|پەڕەکان=٣٣٢–٣٤٥|bibcode=2018EneBu.159..332R |doi=10.1016/j.enbuild.2017.10.090 |issn=0378-7788 |osti=1436663 |s2cid=115352317}}&lt;/ref&gt; نوێکردنەوە دەتوانێت ئامێرە ھەبووەکان بەھێز بکات لە ڕێگەی زیادکردنی کاراییی وزەی کارپێکردن بە تێچوویەکی کەمتر. وەک بەراوردێک، گۆڕینی تەواوەتیی ئامێرەکان ڕەنگە تێچووی زۆرتر بێت، بەڵام دەتوانێت ئاڵۆزیی جێبەجێکردن کەم بکاتەوە. ئامانجی سەرەکیی جێبەجێکردنی کاراییی وزە بریتییە لە پاشەکەوتکردنی [[کیلۆوات-کاتژمێر]] (کەی دەبلیوو ئەیچ پێوانەی ئەو وزەیەیە کە لە ڕاستیدا بەکارھاتووە).

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>f8x5cutgrkgs3bcprzfvhy5honzvx7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گەڕاندنەوەی وزە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294236</id>
    <revision>
      <id>1574384</id>
      <parentid>1573489</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1439" sha1="pti24s80c7cv3sp55mfg32t6v305sru" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Berner_Tricoil_Energy_Recovery_System_atop_the_Center_for_Sustainable_Landscape.jpg|وێنۆک|سیستمی گەڕاندنەوەی وزەی بێرنەر تریکۆیڵ لەسەر لووتکەی ناوەندی دیمەنە سروشتییە بەردەوامەکان لە پیتسبورگ، پێنسیلڤانیا]]
'''گەڕاندنەوەی وزە''' ھەر تەکنیکێک یان شێوازێکی کەمکردنەوەی تێچووی [[وزە]] بۆ [[سیستم|سیستمێکی]] گشتی لەخۆدەگرێت بەھۆی [[وزە|ئاڵوگۆڕی وزە]] لە یەکێک لەژێر-سیستمەکانی سیستمە گشتییەکە لەگەڵ یەکێکی تردا. وزەکە دەکرێت بە ھەر شێوەیەک بێت لە ھەر یەکێک لەژێر-سیستمەکاندا، بەڵام زۆربەی سیستمەکانی گەڕاندنەوەی وزە [[وزەی گەرمی]] بە شێوەی ھەستی یان [[ماتەگەرمی|مات]] ئاڵوگۆڕ دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|وزە}}
{{پۆلی کۆمنز|Energy recovery}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>pti24s80c7cv3sp55mfg32t6v305sru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چرای پاشەکەوتکەری وزە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294238</id>
    <revision>
      <id>1574370</id>
      <parentid>1573532</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1281" sha1="iasujoemgynvq5313u97reh29c91e5m" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''چرای پاشەکەوتکەری وزە''' سەرچاوەی [[ڕووناککردنەوە|ڕووناککردنی]] دەستکردن کە [[تەکنۆلۆژیا]]ی پێشکەوتوو بەکاردەھێنن بۆ کەمکردنەوەی بڕی [[کارەبا]]ی بەکارھاتوو بۆ بەرھەمھێنانی ڕووناکی، بە بەراورد بە [[گڵۆپ|گڵۆپە]] تەقەلە-سووتێنە نەریتییەکان.

نموونەی چراکانی پاشەکەوتکەری وزە ئەمانەن:
* [[گڵۆپی شیری|چرا فلۆرێسێنتەکان]]؛ واتە ئاسایی و [[چرای فلۆرێسێنتی پەستێوراو|پەستێوراو]]
* چرای ئێڵ ئی دی
* خانەی کارۆکیمیاییی ڕووناکیدەر
* چراکانی ھاندەری موگناتیسی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>iasujoemgynvq5313u97reh29c91e5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئێنێرجی ستار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294239</id>
    <revision>
      <id>1574387</id>
      <parentid>1573484</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3510" sha1="j5liu1fgy4qlals3bm96yfglnv9roxn" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئێنێرجی ستار''' (وەک نیشانەی بازرگانی '''ENERGY STAR''') بەرنامەیەکی [[بەکارھێنانی کارای وزە|کاراییی وزەیە]] کە لە ساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە. لەلایەن [[دەزگای پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئاژانسی پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (ئی پی ئەی) بە ھاوبەشی لەگەڵ وەزارەتی وزەی ویلایەتە یەکگرتووەکان (دی ئۆ ئی) بەڕێوە دەبرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energystar.gov/about|سەردێڕ=About ENERGY STAR {{!}} ENERGY STAR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210102224156/https://www.energystar.gov/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=www.energystar.gov |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energy.gov/eere/buildings/energy-starr|سەردێڕ=ENERGY STAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Energy.gov |زمان=en |وتەگێڕانەوە=&quot;ENERGY STAR® is a joint program of the Environmental Protection Agency (EPA) and the Department of Energy (DOE). Its goal is to help consumers, businesses, and industry save money and protect the environment through the adoption of energy-efficient products and practices. The ENERGY STAR label identifies top-performing, cost-effective products, homes, and buildings.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energystar.gov/about|سەردێڕ=About ENERGY STAR {{!}} ENERGY STAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.energystar.gov |زمان=en |وتەگێڕانەوە=&quot;ENERGY STAR is administered by the U.S. Environmental Protection Agency. Thousands of organizations—including nearly 40% of the Fortune 500®—partner with ENERGY STAR. Together with EPA, they deliver cost-saving energy efficiency solutions that protect the climate, improve air quality, and protect public health.&quot;}}&lt;/ref&gt; ئی پی ئەی تایبەتمەندییەکانی کاراییی وزە دیاری دەکات، و ئەوانەی کە ئەو تایبەتمەندییانە جێبەجێ دەکەن، مافی ئەوەیان ھەیە لۆگۆی ئێنێرجی ستار نیشان بدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.energystar.gov/about/how-energy-star-works|سەردێڕ=How ENERGY STAR Works {{!}} ENERGY STAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.energystar.gov |زمان=en |وتەگێڕانەوە=&quot;The ENERGY STAR program is administered by the U.S. Environmental Protection Agency (EPA). ENERGY STAR is a voluntary labeling program: EPA sets energy efficiency specifications and those that meet them can choose to display the ENERGY STAR logo. In turn, consumers and businesses who want to save energy and money can look for the ENERGY STAR label when making buying decisions.&quot;}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Energy Star}}
{{شریتی دەروازە|وزە|دەیەی ١٩٩٠}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>j5liu1fgy4qlals3bm96yfglnv9roxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عەمبارکردنی وزە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294240</id>
    <revision>
      <id>1574380</id>
      <parentid>1573494</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2060" sha1="6h249x0cujlputq7cl275ndzl9l1u78" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''عەمبارکردنی وزە''' بریتییە لە گرتنی ئەو [[وزە|وزەیەی]] کە لەکاتێکدا بەرھەم ھێنراوە بۆ بەکارھێنان لە کاتێکی دواتردا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Clarke |یەکەم=Energy |ناونیشان=https://www.clarke-energy.com/energy-storage/|سەردێڕ=Battery Energy Storage Systems (BESS) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200728083046/https://www.clarke-energy.com/energy-storage/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Clarke Energy}}&lt;/ref&gt; بۆ کەمکردنەوەی ناھاوسەنگییەکانی نێوان داواکاریی وزە و بەرھەمھێنانی وزە. ئامێرێک کە وزە عەمبار دەکات بە گشتی پێی دەوترێت کۆکەرەوە یان [[باتری]]. وزە بە چەندین شێوە دێت لەوانە تیشکدان، کیمیایی، توانای کێشکردن، توانای کارەبایی، کارەبا، پلەی گەرمی بەرز، [[ماتەگەرمی]]، توانا و جووڵە. عەمبارکردنی وزە گۆڕینی وزە لەو شێوانەی کە عەمبارکردنیان قورسە بۆ شێوەگەلێک کە بە شێوەیەکی گونجاوتر یان ئابوورییانەتر عەمبار دەکرێن لەخۆدەگرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە}}

{{پۆلی کۆمنز|Energy storage}}

[[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]]
[[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6h249x0cujlputq7cl275ndzl9l1u78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پلاندانانی ژینگەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294241</id>
    <revision>
      <id>1574379</id>
      <parentid>1573496</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1753" sha1="6s9yw21mkah87o7zczm2vsuy16141re" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Tramvaj_br._2.jpg|alt=Grassed tram track in Belgrade, Serbia|وێنۆک|ڕێڕەوی ترامی گیایی لە بێلگراد، سربیا]]
'''پلاندانانی ژینگەیی''' پڕۆسەی ئاسانکاریی [[بڕیاردان|بڕیاردانە]] بۆ جێبەجێکردنی گەشەپێدانی زەوی بە ڕەچاوکردنی ژینگەی سروشتی، فاکتەرە کۆمەڵایەتی، سیاسی، ئابووری و حوکمڕانییەکان و چوارچێوەیەکی گشتگیر دابین دەکات بۆ گەیشتن بە ئەنجامە [[بەردەوامی|بەردەوامەکان]]. ئامانجێکی سەرەکیی پلاندانانی ژینگەیی بریتییە لە دروستکردنی کۆمەڵگە بەردەوامەکان، کە ئامانجیان پاراستن و پاسەوانیکردنی زەوییە گەشەپێنەدراوەکانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Beathley |یەکەم=Timothy |ڕێکەوت=١٩٩٥|سەردێڕ=Planning and Sustainability: The elements of a new paradigm |ناونیشان=http://jpl.sagepub.com/content/9/4/383.short |journal=Journal of Planning Literature |doi=10.1177/088541229500900405 |s2cid=108642248 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ڕوەک|نژیاروانی|ئەندازیاری}}
{{پۆلی کۆمنز|Environmental planning}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6s9yw21mkah87o7zczm2vsuy16141re</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تەکنۆلۆژیای ژینگەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294242</id>
    <revision>
      <id>1574385</id>
      <parentid>1573488</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1586" sha1="m63y87u8h07z2osumo35yrk9grk96by" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

[[پەڕگە:Ombrière SUDI - Sustainable Urban Design &amp; Innovation.jpg|وێنۆک|دیزاینی شارنشینی بەردەوام و داھێنان: فۆتۆڤۆڵتایک ئۆمبریێر ئێس یوو دی ئای وێستگەیەکی سەربەخۆ و گەڕۆکە کە وزە بۆ پێڕاگوێزە کارەبایییەکان نوێ دەکاتەوە بە بەکارھێنانی [[وزەی خۆری|وزەی خۆر]].]]
'''تەکنەلۆژیای ژینگەیی''' (یان '''ئینڤایرۆتێک''') بریتییە لە بەکارھێنانی ڕێبازە ئەندازیاری و تەکنەلۆژییەکان بۆ تێگەیشتن و چارەسەرکردنی ئەو کێشانەی کاریگەرییان لەسەر ژینگە ھەیە بە ئامانجی ھاندانی باشترکردنی ژینگەیی. ئەوە بەکارھێنانی زانست و تەکنەلۆژیا لە پرۆسەی چارەسەرکردنی تەحەدییە ژینگەیییەکان لە ڕێگەی پاراستنی ژینگەیی و کەمکردنەوەی کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Environmental technology}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>m63y87u8h07z2osumo35yrk9grk96by</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وازھێنانی قۆناغ بە قۆناغ لە سووتەمەنیی فۆسیڵی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294243</id>
    <revision>
      <id>1574371</id>
      <parentid>1573518</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4241" sha1="pv4hpv23c376z3dskh9rngql2waqsnl" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''وازھێنانی قۆناغ بە قۆناغ لە سووتەمەنیی فۆسیڵی''' کەمکردنەوەی جیھانیی پێشنیارکراوی پلەبەپلەی بەکارھێنان و بەرھەمھێنانی [[سووتەمەنیی فۆسیڵی|سووتەمەنیی فۆسیڵییە]] بۆ سفر، بۆ کەمکردنەوەی [[مەترسیەکانی پیسبونی ھەوا|پیسبوونی ھەوا]]، سنووردارکردنی گۆڕانی ئاووھەوا، و بەھێزکردنی سەربەخۆییی وزە. ئەوە بەشێکە لە گواستنەوەی بەردەوامی وزەی نوێبووەوە.

زۆرێک لە وڵاتان وێستگەکانی کارەبای خەڵوز-سووتێن دادەخەن،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=54559|سەردێڕ=Nearly a quarter of the operating U.S. coal-fired fleet scheduled to retire by 2029 - U.S. Energy Information Administration (EIA) |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.eia.gov |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Environment/Climate-Change/Australia-hastens-coal-plant-closures-to-catch-up-on-climate|سەردێڕ=Australia hastens coal plant closures to catch up on climate |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Nikkei Asia |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://poweringpastcoal.org/members/|سەردێڕ=Our Members - PPCA |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=PPCA |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و وا بیر دەکرایەوە کە بەرھەمھێنانی کارەبای سووتەمەنی-فۆسیڵی لە ساڵی ٢٠٢٢ گەیشتبێتە لووتکە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Cuff |یەکەم=Madeleine |ناونیشان=https://www.newscientist.com/article/2429430-renewables-supply-30-per-cent-of-global-electricity-for-the-first-time/|سەردێڕ=Renewables supply 30 per cent of global electricity for the first time |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=New Scientist |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا داتاکان ئاماژە بەوە دەکەن کە وزەی کارەبای بەرھەمھێنراو لە سووتەمەنیی فۆسیڵی تا ساڵی ٢٠٢٤ ھێشتا لە زیادبووندایە؛ بۆیە بەرھەمھێنانی کارەبا ھێشتا بەو خێرایییە لە خەڵوز دوور ناکەوێتەوە کە پێویستە بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی ئاووھەوا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iea.org/reports/coal-fired-electricity|سەردێڕ=Coal |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=IEA |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە وڵاتان ڕێکەوتیان بۆ وەستاندنی فرۆشتنی ئۆتۆمۆبیل و بارھەڵگرەکانی بەنزین و دیزڵ داناوە، بەڵام ھێشتا خشتەیەکی کاتی بۆ وەستاندنی سووتاندنی [[گازی سروشتی|گازی فۆسیڵی]] لەسەری ڕێکنەکەوتوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.argusmedia.com/en/news/2421779-no-eu-agreement-on-fossil-phaseout-text|سەردێڕ=No EU agreement on fossil phase-out text {{!}} Argus Media |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230220224005/https://www.argusmedia.com/en/news/2421779-no-eu-agreement-on-fossil-phaseout-text |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Argus Media |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{شریتی دەروازە|ئابووری|وزە}}

[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>pv4hpv23c376z3dskh9rngql2waqsnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شووشە لە بینا سەوزەکاندا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294244</id>
    <revision>
      <id>1574368</id>
      <parentid>1573535</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2000" sha1="quhox90m23sx18qn6cinefv9g7lv0ss" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
چەمکێکی دیزاینی سەوز بریتییە لە ئاسانکاریی بەکارھێنانی [[بەردەوامی]] سەرچاوەکان – وزە، ئاو و کەرەستەکانی تر – لە ماوەی تەواوی خولی ژیانی بیناکەدا بە بیناسازییەکەشیەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.glassforeurope.com/wp-content/uploads/2018/04/The-smart-use-of-glass-in-sustainable-buildings.pdf}}&lt;/ref&gt;

[[شووشە]] کەرەستەیەکی بەسوودە کە سوودی وەک شەفافی، ڕووناککردنەوە بە ڕووناکیی ڕۆژی سروشتی، ڕێگەدان بە بینینی ئاسمان و کۆنترۆڵی دەنگی ھەیە، ئەمەش بەپێی ئەو چارەسەری شووشەبەندکردنەی کە بەکاردێت. شووشە [[دووبارە بەکارھێنانەوە|کەرەستەیەکی دووبارە بەکارھێنراوەوەیە]]؛ دووبارە بەکارھێنانەوەی پەنجەرە شووشەبەندییەکان پاشماوە ژەھراوییەکان کەمدەکاتەوە کە ئەمەش بەردەوامی لە ژینگەدا باشتر دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Republic |یەکەم=Windows |ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://windowsrepublic.com.au/can-double-glazed-windows-be-recycled-all-about-recycling-windows-with-double-glazing/|سەردێڕ=Can double-glazed windows be recycled - all about recycling windows with double-glazing {{!}} Windows Republic |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Windows And Doors - House Windows &amp; Glass Doors {{!}} Windows Republic |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>quhox90m23sx18qn6cinefv9g7lv0ss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بینای سەوز و تەختە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294245</id>
    <revision>
      <id>1574378</id>
      <parentid>1573497</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1625" sha1="35mvsx4veium6byq5k9jtu5lu18jiaw" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''بینای سەوز''' تەکنیکێکە کە ئامانجی دروستکردنی پێکھاتەگەلێکە کە لە ڕووی ژینگەیییەوە بەرپرس بن و لە بەکارھێنانی سەرچاوەکاندا کارا بن لە ماوەی تەواوی خولی ژیانیاندا – لەوانە شوێن دیاریکردن، دیزاین، بیناسازی، کارپێکردن، چاککردنەوە، نۆژەنکردنەوە، و ڕووخاندن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.igreenbuild.com/cd_1967.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120323144116/http://www.igreenbuild.com/cd_1967.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; ڕاپۆرتێکی ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن [[کارگێڕیی خزمەتگوزارییە گشتییەکان]] ھەڵسەنگاندنی بۆ ١٢ بینای جی ئەس ئەی کرد کە بە شێوەیەکی بەردەوام دیزاین کرابوون و بۆی دەرکەوت کە تێچووی کارپێکردنیان کەمترە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|نژیاروانی}}

{{پۆلی کۆمنز|Wooden buildings}}

[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>35mvsx4veium6byq5k9jtu5lu18jiaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خانووی کەم-وزە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294249</id>
    <revision>
      <id>1574375</id>
      <parentid>1573512</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2112" sha1="n8w7mgjznmeca5tu8jln49mfuinqezc" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Passivhaus_thermogram_gedaemmt_ungedaemmt.png|alt=سەیری ژێرنووس بکە|وێنۆک|سێرمۆگرامێک تیشکدانی گەرمیی پەنجەرە و دیواری دوو بینا بەراورد دەکات: خانوویەکی ناچالاکی بەردەوامی کەم-وزە ''(ڕاست)'' و خانوویەکی نەریتی]]
'''خانووی کەم-وزە''' بە دیزاینێکی کارای وزە و تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان دەناسرێتەوە کە توانای پێدەبەخشن ستانداردی بەرزی ژیان و ئاسوودەیی بە بەکاربردنی وزەی کەم و دەردانی کاربۆنی کەم دابین بکات. سیستمە نەریتییەکانی گەرمکردنەوە و سیستمە چالاکەکانی ساردکردنەوە بوونیان نییە، یان بەکارھێنانیان لاوەکییە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Thomas |یەکەم=Walter D. |دوایین٢=Duffy |یەکەم٢=John J. |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Energy performance of net-zero and near net-zero energy homes in New England |journal=Energy and Buildings |زمان=en |بەرگ=٦٧|پەڕەکان=٥٥١–٥٥٨|doi=10.1016/j.enbuild.2013.08.047 |issn=0378-7788}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weißenberger |یەکەم=Markus |دوایین٢=Jensch |یەکەم٢=Werner |دوایین٣=Lang |یەکەم٣=Werner |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=The convergence of life cycle assessment and nearly zero-energy buildings: The case of Germany |journal=Energy and Buildings |زمان=en |بەرگ=٧٦|پەڕەکان=٥٥١–٥٥٧|doi=10.1016/j.enbuild.2014.03.028 |issn=0378-7788 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|وزە|نژیاروانی}}
{{پۆلی کۆمنز|Low-energy buildings}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>n8w7mgjznmeca5tu8jln49mfuinqezc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خانووی ناچالاک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294251</id>
    <revision>
      <id>1574374</id>
      <parentid>1573513</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2228" sha1="rfl4atjh9iltf2tso1ijtjim96ptoxa" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''خانووی ناچالاک''' (بە [[ئەڵمانی]]: Passivhaus) ستانداردێکی ئارەزوومەندانەی دەدای بینایە بۆ [[بەکارھێنانی کارای وزە|کاراییی وزەی]] زۆر بەرز و ئاسوودەیی گەرمی کە بە شێوەیەکی بەرچاو شوێنپێی کاربۆنی بینایەک کەمدەکاتەوە. ئەو بینایانەی بڕوانامەی ئەم ستانداردەیان پێ دراوە وزەی زۆر کەمن و بەزۆری پێویستییان بە وزەیەکی زۆر کەم ھەیە بۆ گەرمکردنەوە یان ساردکردنەوەی فەزا.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://passiv.de/en/02_informations/02_passive-house-requirements/02_passive-house-requirements.htm|سەردێڕ=Building Certification PHI |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Passive House Institute}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕێبازە بۆ نیشتەجێبوون و بۆ بینا نانیشتەجێبوونەکانی وەک نووسینگەکان، قوتابخانەکان، باخچەی ساوایان و دامەزراوەکانی چاودێریی تەندروستی بەکاردێت. کاراییی وزە بەشێکی سەرەکیی دیزاینی تەلارسازییە نەک زیادکراوێک.&lt;ref name=&quot;plainiotis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ji|یەکەم=Yan|سەردێڕ=Design for Sustainability|دوایین٢=Plainiotis|یەکەم٢=Stellios|بڵاوکەرەوە=China Architecture and Building Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٧-١١٢-٠٨٣٩٠-٩|شوێن=Beijing}}&lt;/ref&gt; ئەگەرچی لە بیناسازییە نوێیەکاندا زۆرترین باوە، پرەنسیپەکان لە نۆژەنکردنەوە قووڵەکانیشدا جێبەجێ دەکرێن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|وزە|نژیاروانی}}

{{پۆلی کۆمنز|Passive houses}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>rfl4atjh9iltf2tso1ijtjim96ptoxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دیزاینی بینای خۆریی ناچالاک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294252</id>
    <revision>
      <id>1574377</id>
      <parentid>1573498</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1362" sha1="mrfgj1nxsldz4g92pjydvo6o374lo2f" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Passive_Solar_Design.png|alt=Passive Solar Design|وێنۆک|ئەم وێنەیە تایبەتمەندییەکانی ماڵێکی خۆریی ناچالاک و سوودەکانی نیشان دەدات.]]
لە '''دیزاینی بینای خۆریی ناچالاک'''دا، پەنجەرە، دیوار و زەوییەکان بە شێوەیەک دروست دەکرێن کە [[وزەی خۆری|وزەی خۆر]] بە شێوەی گەرمی لە زستاندا کۆبکەنەوە، عەمباری بکەن، ڕەنگی بدەنەوە و دابەشی بکەن، و لە ھاویندا گەرمای خۆر ڕەت بکەنەوە. ئەمە بە دیزاینی خۆریی ناچالاک ناودەبرێت چونکە، بە پێچەوانەی سیستمە چالاکەکانی [[کۆکەرەوەی گەرمیی خۆری|گەرمکردنەوەی خۆری]]، بەکارھێنانی ئامێرە میکانیکی و کارەبایییەکان ناگرێتەوە.{{Sfn|Doerr|2012}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|وزە|نژیاروانی}}
{{پۆلی کۆمنز|Solar architecture}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>mrfgj1nxsldz4g92pjydvo6o374lo2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تەلارسازیی بەردەوام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294253</id>
    <revision>
      <id>1574210</id>
      <parentid>1573250</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2181" sha1="g1itrj0flh426vlexvsi2i8y977pk5q" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Freiburg_071ss.jpg|وێنۆک|خانووەکانی وزە-پڵەس لە فرایبۆرگ-ڤۆبان لە ئەڵمانیا]]
'''تەلارسازیی بەردەوام''' لقێکی [[نژیاروانی|تەلارسازی]]یە کە جەخت لەسەر دیزاین و بیناسازیی بیناکان دەکاتەوە کە بە ڕێنماییی پێوەرەکانی بەردەوامیی ژینگەیی بەڕێوە دەچن، بە ئامانجی کەمکردنەوەی کاریگەرییە نەرێنییە ژینگەیییەکانیان لە ڕێگەی زیادکردنی کارایی، کەمکردنەوەی بەکاربردنی کەرەستە و وزە، و کەمکردنەوەی تێکدانی سیستمی ژینگەییی دەوروبەر. ھەندێک جار، تەلارسازیی بەردەوام ڕەنگە جەخت لەسەر لایەنی کۆمەڵایەتیی بەردەوامیش بکاتەوە. تەلارسازیی بەردەوام ڕێبازێکی بەئاگا بۆ وزە و پاراستنی ئیکۆلۆژی لە دیزاینی ژینگەی بنیاتنراودا بەکاردەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.cebe.heacademy.ac.uk/learning/habitat/HABITAT4/beattie.html#_Toc397853444|سەردێڕ=Sustainable Architecture and Simulation Modelling |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130506035740/http://www.cebe.heacademy.ac.uk/learning/habitat/HABITAT4/beattie.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ragheb |یەکەم=Amany |دوایین٢=El-Shimy |یەکەم٢=Hisham |دوایین٣=Ragheb |یەکەم٣=Ghada |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=Green Architecture: A Concept of Sustainability |journal=[[Procedia - Social and Behavioral Sciences]] |بەرگ=٢١٦|پەڕەکان=٧٧٨–٧٨٧|doi=10.1016/j.sbspro.2015.12.075 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|وزە|نژیاروانی}}
{{پۆلی کۆمنز|Sustainable architecture}}

[[پۆل:پەرەسەندنی بەردەوام]]</text>
      <sha1>g1itrj0flh426vlexvsi2i8y977pk5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیستمی ھەڵسەنگاندنی بەردەوامیی جیھانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294259</id>
    <revision>
      <id>1574372</id>
      <parentid>1573517</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2653" sha1="pterdquw7x8ftug39mudu0325vxk963" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
'''سیستمی ھەڵسەنگاندنی بەردەوامیی جیھانی'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gord.qa/Admin/Content/UserFiles/GSAS-Technical-Guide-2019.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200113222125/http://www.gord.qa/Admin/Content/UserFiles/GSAS-Technical-Guide-2019.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; (جی ئێس ئەی ئێس) [لە بنەڕەتدا کیوو ئێس ئەی ئێس] یەکەم سیستمی لەسەر بنەمای دەدایە لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا (مینا)، کە بۆ ھەڵسەنگاندن و پلەبەندیکردنی بیناکان و ژێرخانەکان بۆ کاریگەرییەکانی [[بەردەوامی|بەردەوامییان]] پەرەی پێدراوە. لە ساڵی ٢٠١٦دا، [[فیفا]] بە فەرمی جی ئێس ئەی ئێس-ی وەک سیستمی ھەڵسەنگاندنی بەردەوامی بۆ ھەشت یاریگاکەی قەتەر پەسەند کرد کە بڕیار بوو میوانداریی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://static.fifa.com/worldcup/news/y=2016/m=11/news=qatar-building-green-stadiums-2848542.html|سەردێڕ=Qatar building green stadiums |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190505110349/http://static.fifa.com/worldcup/news/y%3D2016/m%3D11/news%3Dqatar-building-green-stadiums-2848542.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; ئامانجی سەرەکیی جی ئێس ئەی ئێس دروستکردنی ژینگەیەکی بنیاتنراوی بەردەوامە کە کاریگەرییە ئیکۆلۆژییەکان و بەکاربردنی سەرچاوەکان بۆ کەمترین ئاست کەم بکاتەوە، لەکاتێکدا پێداویستییە ناوخۆیییەکان و بارودۆخی ژینگەییی تایبەت بە ناوچەکە چارەسەر دەکات. جی ئێس ئەی ئێس ڕێبازێکی خولی ژیانی یەکخراو بۆ ھەڵسەنگاندنی ژینگەی بنیاتنراو دەگرێتەبەر، لەوانە قۆناغەکانی دیزاین، بیناسازی و کارپێکردن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>pterdquw7x8ftug39mudu0325vxk963</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی گۆڕەپانی خوێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294262</id>
    <revision>
      <id>1574388</id>
      <parentid>1573482</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5725" sha1="ple4ja4qf6mj4efqoon2rl53yh8yghc" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی گۆڕەپانی خوێن
| image             = Battle-of-Ager-Sanguinis.jpg
| image_size        = 300
| caption           = شەڕی گۆڕەپانی خوێن، وێنەیەکی بچووکی ١٣٣٧
| partof            = [[جەنگە خاچپەرستەکان]]
| date              = ٢٨ی حوزەیرانی ١١١٩
| place             = بەڵات، نزیک [[سەرمەدا]]
| result            = سەرکەوتنی ئارتوقییەکان
| combatant1        = [[ئارتوقییەکان]]ی [[حەلەب]]
| combatant2        = [[میرنشینی ئەنتاکیا]]
| commander1        = [[ئیلغازی]]&lt;br&gt;[[ئیبن خەشاب (کۆچی دوایی ١١٢٥)|ئیبن خەشاب]]
| commander2        = [[ڕۆجەری سالێرنۆ]]{{KIA}}
| strength1         = ٢٠،٠٠٠{{sfn|Tibble|2018|p=273}}
| strength2         = ٧٠٠ سوارچاک{{sfn|Stevenson|1907|p=103}}&lt;br&gt;٥٠٠ سوارەی ئەرمەنی{{sfn|Smail|1995|p=47}}&lt;br&gt;٣،٠٠٠ پیادە{{sfn|Tibble|2018|p=272}}&lt;br/&gt;تورکۆپۆڵەکان و یاریدەدەرەکان{{sfn|Tibble|2018|p=273}}&lt;br /&gt;'''کۆی گشتی:''' ٧،٠٠٠–١١،٠٠٠{{sfn|Tibble|2018|p=273}}
| casualties1       = نادیار، ئەگەری زۆرە قورس بێت&lt;ref&gt;Morton, Nicholas. The Field of Blood: The Battle for Aleppo and the Remaking of the Medieval Middle East&lt;/ref&gt;
| casualties2       = زۆربەیان کوژران&lt;br/&gt;٥٧٠ دیل، کە ٣٠یان لەسێدارە دران{{sfn|Stevenson|1907|p=104}}
}}
'''شەڕی مەیدانی خوێن'''، '''شەڕی سەرمەدا''' یان '''شەڕی بەڵات''' ناسراوە، سوپای خاچپەرستی [[ڕۆجەری سالێرنۆ]] لە [[میرنشینی ئەنتاکیا]] لەلایەن سوپای [[ئیلغازی]] [[مێردین]]، فەرمانڕەوای [[ئارتوقییەکان|ئارتوقی]] [[حەلەب]] لە ٢٨ی حوزەیرانی ١١١٩ لەناو چوو.

== پێشینە ==
[[میرنشینی ئەنتاکیا]] و [[دەوڵەتە خاچپەرستەکان|دەوڵەتە خاچپەرستەکانی]] تر بەردەوام لە شەڕدا بوون لەگەڵ دەوڵەتە موسڵمانەکانی باکووری [[سووریا (ناوچە)|سووریا]] و [[جزیرە (پارێزگای خەلافەت)|جزیرە]]، بەتایبەتی [[حەلەب]] و [[مووسڵ]]. کاتێک [[فەخرولمولوک ڕیزوان|ڕیزوانی حەلەب]] لە ١١١٣ کۆچی دوایی کرد، ماوەیەک ئاشتی ھەبوو، لایەنی کەم بۆ چەند ساڵێک. ھەرچۆنێک بێت، [[ڕۆجەری سالێرنۆ]]، کە وەک جێنشین بۆ [[بۆھیمۆندی دووەمی ئەنتاکیا|بۆھیمۆندی دووەم]] فەرمانڕەوایی ئەنتاکیای دەکرد، سوودی لە مردنی ڕیزوان وەرنەگرت؛ بە ھەمان شێوە، [[بالدوینی دووەمی ئێدیسا|بالدوینی دووەم]]، [[کاونتی ئێدیسا|کۆنتەکەی ئێدیسا]]، و [[پۆنس، کۆنتی تەرابلوس|پۆنس، کۆنتی تەرابلوس]]، ئاگاداری بەرژەوەندییەکانی خۆیان بوون و لەگەڵ ڕۆجەردا ھاوپەیمانییان لە دژی [[حەلەب]] نەکرد. لە ١١١٥دا ڕۆجەر ھێزێکی داگیرکەری تورکی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|سەلجووقی]] بە سەرکردایەتی [[بورسوق کوڕی بورسوق]] لە [[شەڕی سەرمین]]دا شکاند.

لە ١١١٧دا حەلەب کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی ئەتابەگی [[ئارتوقییەکان|ئارتوقی]] [[ئیلغازی]].{{sfn|Stevenson|1907|p=102}} لە ١١١٨دا ڕۆجەر [[عەزاز]]ی گرت، کە وای کرد حەلەب لەبەردەم ھێرشی خاچپەرستەکاندا کراوە بێت؛ لە وەڵامدا، ئیلغازی لە ١١١٩دا ھێرشی کردە سەر میرنشینەکە.{{sfn|Stevenson|1907|p=103}} ڕۆجەر لە [[ئەرتاح]]ەوە لەگەڵ [[بێرناردی ڤالێنس]]، [[پاتریاکی لاتینیی ئەنتاکیا]]، بەڕێکەوت.{{sfn|Stevenson|1907|p=103}} بێرنارد پێشنیاری کرد لەوێ بمێننەوە، چونکە ئەرتاح قەڵایەکی باش پارێزراو بوو و تەنھا مەودایەکی کورت لە [[ئەنتاکیا]]وە دوور بوو، و ئیلغازی نەدەیتوانی تێپەڕێت ئەگەر ئەوان لەوێ جێگیر ببن. بێرنارد ھەروەھا ئامۆژگاریی ڕۆجەری کرد داوای یارمەتی لە پۆنس و بالدوین بکات، کە ببووە [[شانشینی قودس|پاشای قودس]]، بەڵام ڕۆجەر ھەستی کرد نەدەیتوانی چاوەڕێ بکات تا ئەوان دەگەن.

ڕۆجەر لە ملی شاخی [[سەرمەدا]] کەمپی دانا، لە کاتێکدا ئیلغازی قەڵای [[ئەتاریب|ئەلئەتاریب]]ی گەمارۆ دا.{{sfn|Stevenson|1907|p=104}} ھێزێک بە سەرکردایەتی ڕۆبەرت ئۆڤ ڤیو-پۆنت بۆ شکاندنی گەمارۆکە بەڕێکەوت، و ئیلغازی وا خۆی نیشان دا کە دەکشێتەوە، پیاوەکانی ڕۆبەرت لە قەڵاکە ھاتنە دەرەوە و کەوتنە ناو بۆسەوە.{{sfn|Stevenson|1907|p=104}}
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Battle of Ager Sanguinis}}
{{شریتی دەروازە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|شەڕ}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ple4ja4qf6mj4efqoon2rl53yh8yghc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناوچەی نیشتمانیی پاراستنی دەریایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294266</id>
    <revision>
      <id>1574366</id>
      <parentid>1573658</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="r3ianhiroagmxhqol8fv7d61f9oe9kq" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
'''ناوچەی نیشتمانیی پاراستنی دەریایی''' (ئێن ئێم سی ئەی) پڕۆگرامێکی پارکەکانی کەنەدایە کە بەرپرسە لە ناوچە [[ئۆقیانووس|دەریایییەکان]] کە بۆ [[بەردەوامی]] بەڕێوە دەبرێن و ناوچەی بچووکتر لە پاراستنی بەرزیان تێدایە. ئەوان بنکەی دەریا، خودی [[ئاو|ئاوەکە]] و ھەر [[جۆر (ژینناسی)|جۆرێکی]] تێدا بێت دەگرنەوە. ڕەنگە [[زەلکاو|زەلکاوەکان]]، ڕێژگەکان، دوورگەکان و زەوییەکانی تری [[کەنار|کەناراویش]] بگرنەوە.&lt;ref name=&quot;gov&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Canada |یەکەم=Parks Canada Agency, Government of |ناونیشان=https://www.pc.gc.ca/en/amnc-nmca|سەردێڕ=National marine conservation areas - Parks Canada - Parks Canada |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=www.pc.gc.ca}}&lt;/ref&gt; ئەوان لە فڕێدانی پاشماوە، کانزاکاریی ژێر دەریا، و ھەروەھا گەڕان و پەرەپێدانی [[ڕۆن]] و [[گازی سروشتی]] دەپارێزرێن، کە ڕەنگە زیان بە سیستمە ئیکۆلۆژییە ئاوییەکان یان وشکانییەکان لە ناوچەی پاراستنەکەدا بگەیەنن. بەھەر حاڵ، ھەموو چالاکییە بازرگانییەکان لەم ناوچانەدا قەدەغە نین. کەشتیوانی، ماسیگریی بازرگانی و وەرزشی، و چالاکییە کاتبەسەربردنەکان ڕێگەیان پێدراوە.&lt;ref name=&quot;resources&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/canada/ottawa-to-create-protected-zone-in-northern-lake-superior-1.638611 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;commerce&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://uk.reuters.com/article/environmentNews/idUKN2554415420071025 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071028060826/http://uk.reuters.com/article/environmentNews/idUKN2554415420071025 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

== پاراستنی دەریایی لە نەیچەر کەنەدا ==
لە ساڵی ١٩٩٦دا، نەیچەر کەنەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://naturecanada.ca/|سەردێڕ=Nature Canada - Protecting Canadian Wildlife &amp; Wilderness Since 1939 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=NatureCanada.ca}}&lt;/ref&gt; پڕۆگرامی پاراستنی دەریاییی خۆی پەرەپێدا وەک دانپێدانانێک بەوەی کە سیستمە ئیکۆلۆژییە دەریایییەکان بەقەد سیستمە ئیکۆلۆژییە وشکانییەکان لەژێر کاریگەریی چالاکیی مرۆڤدابوون. لەو کاتەدا، یاسای پارکە نیشتمانییەکانی کەنەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Branch |یەکەم=Legislative Services |ناونیشان=http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/N-14.01/FullText.html|سەردێڕ=Consolidated federal laws of Canada, Canada National Parks Act |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=laws-lois.justice.gc.ca}}&lt;/ref&gt; بۆ ڕێنماییکردنی پاراستن و پاسەوانیکردن تەنھا لەسەر وشکانی دیزاین کرابوو؛ بۆیە لەو ساڵەدا، نەیچەر کەنەدا دەستی کرد بە داکۆکیکردن لە یاسایەکی نوێ کە دروستکردنی ناوچە نیشتمانییەکانی پاراستنی دەریایی بڕەخسێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Canada |یەکەم=Parks Canada Agency, Government of |ناونیشان=https://www.pc.gc.ca/en/amnc-nmca/recherche-search|سەردێڕ=Find a National Marine Conservation Area |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=www.pc.gc.ca}}&lt;/ref&gt; یاسای ناوچەی پاراستنی دەریایی بۆ چارەسەرکردنی ئەو نیگەرانییانە دەرچوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>r3ianhiroagmxhqol8fv7d61f9oe9kq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەنجومەنی پیرانی کەنەدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294269</id>
    <revision>
      <id>1574304</id>
      <parentid>1574109</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="o85j7jr5pgyhviy5cahxj8xa5wm7y6z" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''سێنای کەنەدا''' یان '''ئەنجومەنی پیرانی کەنەدا''' (بە [[فەڕەنسی]]: Sénat du Canada) [[ئەنجومەنی باڵا]]ی پەرلەمانی کەنەدایە. پێکەوە لەگەڵ تاج و ئەنجومەنی نوێنەران، یاسادانانی دوو-ئەنجومەنیی کەنەدا پێکدەھێنن.

سێنا لەسەر شێوەی ئەنجومەنی لۆردانی بەریتانیا مۆدێل کراوە، کە ئەندامەکانی لەلایەن فەرمانڕەوای گشتییەوە لەسەر پێشنیاری [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا|سەرۆک وەزیران]] دادەمەزرێنرێن.&lt;ref name=&quot;Franco&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guida|یەکەم=Franco|سەردێڕ=Canadian Almanac &amp; Directory|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Scobie &amp; Balfour|ژپنک=١-٨٩٥٠٢١-٩٠-١|edition=159th|پەڕەکان=٣–٤٢}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە بە پلەی سەرەکی لەلایەن چوار بەشەوە ئەنجام دەدرێت، کە ھەر دانەیەکیان بیست و چوار سێناتۆری ھەیە: بەشی ماریتایم، بەشی کیوبێک، بەشی ئۆنتاریۆ، و بەشی ڕۆژاوا. نیوفاوندلاند و لابرادۆر بەشێک نییە لە ھیچ بەشێک، و شەش سێناتۆری ھەیە. ھەر یەکێک لە سێ ھەرێمەکە یەک سێناتۆری ھەیە، کە کۆی گشتی دەگاتە ١٠٥ سێناتۆر. دامەزراندنەکانی سێنا لە بنەڕەتدا بۆ تەواوی ژیان بوون؛ لە ساڵی ١٩٦٥ەوە، تەمەنی خانەنشینیی زۆرەملێی ٧٥ ساڵیان بەسەردا دەسەپێنرێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foot |یەکەم=Richard |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/senate|سەردێڕ=Senate of Canada |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Canadian Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SPaP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Senate of Canada|ناونیشان=https://sencanada.ca/media/93509/spip-psep-full-complet-e.pdf|سەردێڕ=Senate Procedure and Practice|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٥|پەڕە=٩}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Senate of Canada}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|کەنەدا}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>o85j7jr5pgyhviy5cahxj8xa5wm7y6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کڵێسای گۆڕی پیرۆز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294270</id>
    <revision>
      <id>1574389</id>
      <parentid>1573398</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9337" sha1="07uyeiqa6zvso42l1ivq4p00h6a8car" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''کڵێسای گۆڕی پیرۆز''' {{تێبینی|{{langx|ar|كنيسة القبر المقدس|Kanīsat al-Qabr al-Muqaddas}}; {{langx|grc|label=[[Greek language|Greek]]|Ναός τοῦ Παναγίου Τάφου|Naós toû Panagíou Táphou}}; {{langx|la|Ecclesia Sancti Sepulchri}}; {{langx|am|የቅዱስ መቃብር ቤተ፡ክርስቲያን|Yäḳdus Mäḳabr betä-krəstiyan}}.}} {{تێبینی|see [[American and British English spelling differences#-re, -er|spelling differences]] {{cite Collins|sepulcher}}}} کە بە '''کڵێسای قیامەت''' ناسراوە، {{تێبینی|{{langx|ar|كنيسة القيامة|Kanīsat al-Qiyāmah|links=no}}; {{langx|grc|label=Greek|Ναός τῆς Ἀναστάσεως|Naós tês Anastáseōs|links=no}}; {{langx|hy|Սուրբ Հարության տաճար|Surb Harutʻyan tačar}}, {{small|[[Classical Armenian orthography|classical orthography]]:}} {{lang|hy|Սուրբ Յարութեան տաճար}}.}} [[کڵێسا]]یەکی سەدەی چوارمە لە ناوچەی مەسیحییەکانی شاری کۆن لە [[ئورشەلیم]]. کڵێساکە لە ھەمان کاتدا شوێنی پاتریارکی ئەرمەنی ئورشەلیمە و پاتریارکی ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی ئورشەلیم و پاتریارکی لاتینی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیکی]] ئورشەلیم. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://madainproject.com/church_of_the_holy_sepulchre|سەردێڕ=Church of the Holy Sepulchre - Madain Project (en) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429010349/https://madainproject.com/church_of_the_holy_sepulchre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=Madain Project}}&lt;/ref&gt; پیرۆزترین شوێنە لە [[مەسیحییەت|ئایینی مەسیحیدا]] و لە سەدەی چوارەمەوە شوێنێکی گرنگی زیارەت بووە بۆ مەسیحییەکان.

بەپێی نەریتەکان کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چوارەم، کڵێساکە ھەم ئەو شوێنە دەگرێتەوە کە [[عیسا]]ی تێدا [[لە خاچدانی عیسا|لە خاچ درا]] لە [[کەلڤەری]]، یان گۆڵگۆسا، و ھەم شوێنی [[گۆڕی عیسا|گۆڕە]] بەتاڵەکەی عیسا، کە تێیدا [[نێژرانی عیسا|نێژرا]] و [[ھەستانی عیسا|ھەستایەوە]]. ھەردوو شوێنەکە لەلایەن زۆربەی مەسیحییەکانەوە وەک شوێنی زۆر پیرۆز دادەنرێن.&lt;ref name=&quot;sacred&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |سەردێڕ=Church of the Holy Sepulchre, Jerusalem |شوێن=Jerusalem |وێبگە=Sacred-destinations.com |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090903004043/http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm}}&lt;/ref&gt; [[کڵێسا]] و ڕۆتۆندا لە سەردەمی [[کۆنستنتینی مەزن]] لە سەدەی چوارەمدا دروست کرا و لە ساڵی ١٠٠٩ لەلایەن [[حاکم بیئەمرللاھ]]ەوە وێران کرا. کوڕەکەی حاکم ڕێگەی بە ئیمپراتۆر [[کۆنستنتینی نۆیەمی مۆنۆماخۆس]] دا کڵێساکە دووبارە بنیات بنێتەوە، کە لە ساڵی ١٠٤٨دا تەواو بوو. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٠٩٩دا لەلایەن [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|خاچپەرستەکانەوە]] [[گەمارۆدانی ئورشەلیم (١٠٩٩)|گیرا]]، بەردەوام بوو لە گۆڕانکاری، ئەمەش بووە ھۆی دوورکەوتنەوەیەکی بەرچاو لە پێکھاتە ڕەسەنەکەی.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gates |یەکەم=Charles |سەردێڕ=Ancient cities: the archaeology of urban life in the ancient Near East and Egypt, Greece and Rome |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٨٣٠٥٧-٤|edition=2nd |شوێن=London |پەڕەکان=٤٢٤}}&lt;/ref&gt; چەندین نۆژەنکردنەوە و چاککردنەوە لە سەردەمی عوسمانییەکاندا ئەنجام دران. گۆڕەکە خۆی بە مەزارگەیەکی سەدەی ١٩ دەورە دراوە کە پێی دەوترێت ئیدیکول.

لە ناو کڵێساکەدا چوار [[وێستگەکانی خاچ|وێستگەی کۆتایی خاچی]] [[ڤیا دۆلۆرۆسا]] ھەن، کە نوێنەرایەتی ئەڵقەکانی کۆتایی [[ئازاری عیسا]] دەکەن. کڵێساکە لە کاتی دروستبوونییەوە لە سەدەی چوارەمدا شوێنێکی سەرەکی [[زیارەتی مەسیحییەکان]] بووە، وەک شوێنی نەریتیی ھەستانەوەی مەسیح، ھەر بۆیە ناوە ڕەسەنە یۆنانییەکەی کڵێسای ئاناستاسیسە («ھەستانەوە»).

[[ستاتۆ کۆ (قودس و بەیت لحم)|ستاتۆ کۆ]]، لێکتێگەیشتنێک لە نێوان پێکھاتە ئایینییەکان کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١٧٥٧، بەسەر شوێنەکەدا جێبەجێ دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=United Nations Conciliation Commission |ناونیشان=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Nations_Conciliation_Commission_for_Palestine_Working_Paper_on_the_Holy_Places.djvu |سەردێڕ=United Nations Conciliation Commission for Palestine Working Paper on the Holy Places |ڕێکەوت=١٩٤٩|بەستەری نووسەر=United Nations Conciliation Commission |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308063848/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Nations_Conciliation_Commission_for_Palestine_Working_Paper_on_the_Holy_Places.djvu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cust |یەکەم=L. G. A. |سەردێڕ=[[wikisource:The Status Quo in the Holy Places]] |ڕێکەوت=١٩٢٩|بڵاوکەرەوە=H.M.S.O. for the High Commissioner of the Government of Palestine |بەستەری نووسەر=Lionel George Archer Cust}}&lt;/ref&gt; کۆنترۆڵی کڵێساکە خۆی لە نێوان چەندین [[مەزھەبە مەسیحییەکان|مەزھەبی مەسیحی]] و قەوارە عەلمانییەکاندا بەش کراوە لە ڕێککەوتنە ئاڵۆزەکاندا کە لە بنەڕەتدا بۆ زیاتر لە ١٦٠ ساڵە گۆڕانکارییان بەسەردا نەھاتووە، و ھەندێکیان بۆ ماوەیەکی زۆر زیاتر. مەزھەبە سەرەکییەکان کە خاوەندارێتی بەشەکانی کڵێساکە دەکەن بریتین لە کڵێساکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکی ڕۆمانی]]، [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی]]، [[کڵێسای نێردراویی ئەرمەنی|نێردراویی ئەرمەنی]]، [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی قیبتی ئەسکەندەرییە|قیبتی]]، [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی|سوریانی]]، و [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی تەواحیدۆی ئەسیوپیا|ئۆرسۆدۆکسی ئەسیوپیا]]. ڕاستەوخۆ لە تەنیشت کڵێسای قیامەت [[کڵێسای ڕزگارکەر، ئورشەلیم|کڵێسای ڕزگارکەر]] ھەیە، کە نیشانەی ئامادەیی [[لوتەریزم|لوتەرییەکانە]] لە شوێنەکەدا.&lt;ref name=&quot;Kroll2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kroll |یەکەم١=Woodrow Michael |سەردێڕ=The Trials, Crucifixion, and Burial of Jesus of Nazareth: Grasping the Impact of Every Event the Day Jesus Died |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers |ژپنک=٩٧٩-٨-٣٨٥٢-١٥٠٤-١|پەڕە=٢١٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Church of the Holy Sepulchre (Jerusalem)}}
{{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|ئیسلام|فەلەستین}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی یۆنانی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەمھەری]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>07uyeiqa6zvso42l1ivq4p00h6a8car</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کێوی پەرستگا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294272</id>
    <revision>
      <id>1574373</id>
      <parentid>1573514</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="r6zwongs4rln1hemx77kjhm4rleld5x" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''کێوی پەرستگا''' (بە [[عیبری تەوراتی]]: הַר הַבַּיִת ، {{Langx|ar|الحَرَم الشَّرِيف}}  یان {{Langx|ar|الأَقْصَى}}) گردێکە لە شاری کۆن و [[ئورشەلیم]]. سەردەمانێک شوێنی دوو پەرستگای یەک لە دوای یەک بووە لە قودس ئێستا شوێنی کۆمەڵگەی ئیسلامییە کە بە [[مزگەوتی قودس|ئەقسا]] ناسراوە کە [[مزگەوتی ئەقسا]] و [[قوبەتولسەخرە]] لەخۆدەگرێت. ھەزاران ساڵە وەک شوێنێکی پیرۆز ڕێزی لێدەگیرێت، لەنێویاندا لە [[جوویەتی|ئایینی جوولەکە]] و [[مەسیحییەت|مەسیحی]] و [[ئیسلام|ئیسلامدا]]. &lt;ref name=&quot;Weaver 2018 p. 7722&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Weaver|یەکەم=A.E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LcpwDwAAQBAJ&amp;pg=PT77|سەردێڕ=Inhabiting the Land: Thinking Theologically about the Palestinian-Israeli Conflict|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩٨٢-٩٤٣١-٧|زنجیرە=Cascade Companions|پەڕە=٧٧|وتەگێڕانەوە=The conflict about sovereignty over Jerusalem encompasses conflict over control of the Holy Esplanade, called al-Haram ash-Sharif (the Noble Sanctuary) by Muslims and Har HaBayit (the Temple Mount) by Jews.|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Temple Mount}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>r6zwongs4rln1hemx77kjhm4rleld5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زانکۆ ناسر ئەحمەد بەگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294277</id>
    <revision>
      <id>1574363</id>
      <parentid>1573800</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3449" sha1="j4r7qo3vs0bhw5lilzuvh6e6ku5n4b0" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{سخ|بێ سەرچاوە، بێبایەخ}}
زانکۆ ناسر ئەحمەد ، ڕۆژنامەنووسێکی ئازادی دیاری کوردە و لە شاری سلێمانی لە دایکبووە ، زیاتر لە ٢٠ ساڵە لەبواری ڕەخنە و خستنە ڕووی ڕاستی وەک ڕۆژنامەنووسێکی سەربەخۆ کاردەکات و لە ڕۆژنامەکانی هاوڵاتی و ئاوێنە و ڕێگا و ئازادی و تەڤدا پرێس و دیارترینیان لە کوردستان پۆست ، لە هەمانکات لە ئێستادا ستافی کوردستان پۆستە ، کەسایەتیەکی دیارە و ناسراوە بە ڕەخنە توندەکانی و لەهەمانکات ناسراوە بە بابەتە بەڵگەنامەدارەکانی لەسەر گەندەڵی و تاوانە شاردراوەکان و خستنە ڕوویان ، زیاتر وەک ڕۆژنامەنووسێکی لێکۆڵەر کار دەکات .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=زانکۆ ناسر احمد |سەردێڕ=کوردستانپۆست |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&amp;authorid=10221}}&lt;/ref&gt;

زانکۆ لە ئێستادا لە ووڵاتی فەڕانسا دادەنیشێت و خاوەنی ڕەگەزنامەی فەڕانسیە .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=زانکۆ ناسر احمد |سەردێڕ=زانکۆ ناسر احمد |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&amp;authorid=10221 |journal=Kurdistanpost}}&lt;/ref&gt;

دیارترین لێکۆڵینەوە و بابەتەکانی زانکۆ دۆسیەکانی &quot;بازرگانیکردن بە مرۆڤ، دۆسیەی گواستنەوەی چەکی نایاسایی، تاوانەکانی سپیکردنەوەی پارە ، دەرخستنی تاوانەکانی تیرۆر و پارەدارکردنی تیرۆریستان و تۆڕەکانێ گەندەڵی بە کۆمەڵ و تۆڕەکانی بازرگانی دەرمان و قاچاخچێتی جگەرە و ماددەی بێهۆشکەر .  ڕاپۆرتەکانی بەشداری کردووە لە سزا نێودەوڵەتییەکان و بەستنی سەروەت و سامانی بەرپرسانی کورد و لێکۆڵینەوەکانی جێبەجێکردنی یاسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=زانکۆ ناسر احمد |سەردێڕ=تاوانەکانی بنەماڵەی بارزانی |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&amp;authorid=10221 |journal=Kurdistanpost}}&lt;/ref&gt;

لە هەمانکات یاریدەدەری چەندین ڕۆژنامەنووسی ناوخۆی و بیانی بوە و یاریدەدەری گەیاندنی دۆسیە جیاجیاکان بوە بە دادگاکانی دەرەوەی کوردستان لەوانە ئەمریکا و فەڕانسا و یاریدەدەری چەندین ڕێکخراوی پاڵپشتیکاری مافەکانی مرۆڤ بوە بۆ دۆسیەکانی فڕاندن و ئەشکەنجەدان و زیندانیکردن و تیرۆرکردنی ڕۆژنامەنووسان و چالاکەوانانی کورد .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=زانکۆ ناسر احمد |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&amp;authorid=10221}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>j4r7qo3vs0bhw5lilzuvh6e6ku5n4b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاداد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294279</id>
    <revision>
      <id>1574358</id>
      <parentid>1573817</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5410" sha1="g4bu17qa5hxgf1s9mtdh2r28lznvcn8" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}
'''ھاداد''' ([[زمانی ئۆگاریتی|ئۆگاریتی]]:𐎅𐎄)، '''حەداد'''، '''ئاداد''' ([[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: {{wikt-lang|akk|𒀭𒅎}}، بە «ئاداد» دەبێژرێت)، یان '''ئیشکور''' ([[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]) خودای گەردەلوول و باران بوو لە [[ئایینە کەنعانییەکان]] و [[ئایینە دێرینەکانی مێزۆپۆتامیا]]دا.
ئەو لە [[ئیبلا]]دا وەک «ھاددا» لە نزیکەی ٢٥٠٠ پ.زدا پشتڕاست کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uvtebmqZZDYC&amp;pg=PA173|سەردێڕ=Religions of the Ancient World: A Guide|نووسەر= Sarah Iles Johnston|پەڕە=١٧٣|ژپنک=٩٧٨٠٦٧٤٠١٥١٧٣|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zfFeCAAAQBAJ&amp;pg=PA10|سەردێڕ=The Splintered Divine: A Study of Istar, Baal, and Yahweh Divine Names and Divine Multiplicity in the Ancient Near East|نووسەر= Spencer L. Allen|پەڕە=١٠|ژپنک=٩٧٨١٦١٤٥١٢٣٦٣|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG}}&lt;/ref&gt; 

لە [[شام]]ەوە، ھاداد لەلایەن [[ئەمۆرییەکان]]ەوە بە [[مێزۆپۆتامیا]] ناسێنرا، کە لەوێدا بە خودای [[ئەکەد|ئەکەدی]] ([[ئاشووری]]-[[بابلی]]) ئاداد ناسرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JKBLAwAAQBAJ&amp;pg=PA50|سەردێڕ=The Origin of Biblical Traditions: Hebrew Legends in Babylonia and Israel|نووسەر=Albert T. Clay|پەڕە=٥٠|ژپنک=٩٧٨١٥٩٧٥٢٧١٨٧|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Wipf and Stock Publishers}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=imZWpGNF0V4C&amp;pg=PT15|سەردێڕ=The Religion of Babylonia and Assyria|نووسەر= Theophilus G. Pinches |بەستەری نووسەر=Theophilus G. Pinches |پەڕە=١٥|ژپنک=٩٧٨١٤٦٥٥٤٦٧٠٨|ساڵ=١٩٠٨|بڵاوکەرەوە=Library of Alexandria}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wqeVv09Y6hIC&amp;pg=PA157|سەردێڕ=Python: A Study of Delphic Myth and Its Origins|نووسەر= Joseph Eddy Fontenrose|پەڕە=١٥٧|ژپنک=٩٧٨٠٥٢٠٠٤٠٩١٥|ساڵ=١٩٥٩|بڵاوکەرەوە=University of California Press}}&lt;/ref&gt;{{sfnp|Green|2003|p=166}} ئاداد و ئیشکور بەزۆری بە [[لۆگۆگرام]]ی(𒀭𒅎)&lt;ref name=&quot;oracc&quot;&gt;[http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/ikur/index.html ORACC – Iškur/Adad (god)]&lt;/ref&gt; دەنووسرێن - ھەمان ئەو ھێمایەی کە بۆ خودای حووری [[تێشووب]] بەکاردێت.{{sfnp|Green|2003|p=130}} ھاداد بە '''ڕیمۆن'''، '''[[پیدار]]'''، '''ڕاپیۆ'''، [[بەعل-زێفۆن|'''بەعل-زێفۆن''']]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Canaanite Myths and Legends|دوایین=Gibson|یەکەم=John C.|پەڕەکان=٢٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠٥٦٧٠٨٠٨٩٩|بڵاوکەرەوە=T&amp;T Clark|ڕێکەوت=١ی نیسانی ١٩٧٨}}&lt;/ref&gt; یان زۆرجار بە سادەیی '''[[بەعل]]''' (گەورە) ناودەبردرا؛ بەڵام نازناوی کۆتایی بۆ خوداوەندەکانی تریش بەکاردەھات. [[گای پیرۆز|گا]] ئاژەڵی سیمبولی ھاداد بوو. ئەو بە ڕیشدار دەردەکەوت،&lt;ref&gt;Sacred bull, holy cow: a cultural study of civilization's most important animal. By Donald K. Sharpes –Page 27&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Studies in Biblical and Semitic Symbolism - Page 63. By Maurice H. Farbridge&lt;/ref&gt; زۆرجار گۆپاڵ و برووسکەی بەدەستەوە بوو و کڵاوێکی قۆچی گای لەسەر بوو.&lt;ref&gt;Academic Dictionary Of Mythology - Page 126. By Ramesh Chopra&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The New Encyclopædia Britannica: Micropædia. By Encyclopædia Britannica, inc – Page 605&lt;/ref&gt; ھاداد لەگەڵ خوداوەندی [[ئەفسانەی یۆنانی|یۆنانی]] [[زیووس]]، خوداوەندی [[ئەفسانەی ڕۆمانی|ڕۆمانی]] [[ژووبیتەر]]، ھەروەھا بێلی بابلی بە یەکسان دادەنرا.

[[سووڕی بەعل]] یان داستانی بەعل کۆمەڵە چیرۆکێکە دەربارەی بەعلی کەنعانی، کە بە ھادادیش ناودەبرێت. لە نێوان ساڵانی ١٤٠٠ بۆ ١٢٠٠ پ.زدا نووسراوەتەوە و لە کنە و پشکنینەکانی [[ئۆگاریت]]دا دووبارە دۆزرایەوە، کە شارێکی دێرینە لە [[سووریا]]ی ئەمرۆدا.

خودای گەردەلوول ئاداد و خودای خۆر [[شەمەش]] بەیەکەوە بوون بە خوداوەندە سەرپەرشتیارەکانی [[سرووش]] و غەیبزانی لە مێزۆپۆتامیا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Baal Hadad}}
{{شریتی دەروازە|ئاسیا|سووریا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>g4bu17qa5hxgf1s9mtdh2r28lznvcn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یەدەگی پارکی نیشتمانیی ناھانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294284</id>
    <revision>
      <id>1574359</id>
      <parentid>1573816</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2392" sha1="f31nq9mkkfqyqxxmjlfyixlnn4ioqqx" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''یەدەگی پارکی نیشتمانیی ناھانی'''، کە ھەندێک جار بە &quot;'''دۆڵی بێسەر'''&quot; یان &quot;'''دۆڵی پیاوە بێسەرەکان'''&quot; ناسراوە (بەھۆی زنجیرەیەک گیانلەدەستدانی مێژووییی چارەسەرنەکراو لە پارکەکەدا)، لە ناوچەی دێھچۆی [[ناوچەکانی باکووری خۆراوای کەنەدا]]، کەنەدا (نزیکەی {{Cvt|500|km}} لە ڕۆژاوای یێڵۆنایف)، بەشێک لە ناوچەی سروشتیی چیاکانی ماکێنزی دەپارێزێت. بەشی سەرەکیی پارکەکە ڕووباری ناھانیی باشوورە (''Naha Dehé''). چوار کانیۆنی شایستەی سەرنج، کە پێیان دەوترێت کانیۆنی یەکەم، دووەم، سێیەم و چوارەم، بەدرێژایی ڕووبارەکە ڕیزبوون. ھەر کانیۆنێک دیوارەکانی دەگاتە بەرزیی {{Cvt|1000|m}}. وشەی ''nahanni'' لە ناوی خۆماڵیی دێنێوە بۆ ناوچەکە ھاتووە، ''Nahʔa Dehé''، کە بە واتای &quot;ڕووباری خاکی گەلی ناھا&quot; دێت.{{Rp|87}} پارکەکە لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە وەک [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ]] تۆمارکراوە.&lt;ref name=&quot;parcan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.pc.gc.ca/pn-np/nt/nahanni/natcul/natcul1_E.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070523202431/http://www.pc.gc.ca/pn-np/nt/nahanni/natcul/natcul1_E.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://whc.unesco.org/en/list/24|سەردێڕ=Nahanni National Park |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=[[UNESCO World Heritage List]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Nahanni National Park Reserve}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا|کەنەدا}}

[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>f31nq9mkkfqyqxxmjlfyixlnn4ioqqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کانیۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294286</id>
    <revision>
      <id>1574204</id>
      <parentid>1574107</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="cooyqdlhv34sa7k153nf7yu16d3ck8b" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''کانیۆن''' (لە [[ئیسپانی|ئیسپانییەوە]]: cañón؛ شێوازی نووسینی کۆنی [[ئینگلیزیی بەریتانی]]: cañon)، '''کەند''', '''گەڵی''' یان '''قەڵەشت'''، قەڵەشتێکی قووڵە لە نێوان لێژایییە توندەکان یان تاشەبەردەکان کە لە ئەنجامی کەشوھەوا و چالاکیی [[وەرینی|داخورانی]] ڕووبارێک بەدرێژایی پێوەرە کاتییە جیۆلۆجییەکان دروست دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303135847/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڕووبارەکان مەیلی سروشتییان ھەیە بۆ بڕینی ڕوەکانی ژێرەوەیان، لە کۆتاییدا چینە بەردینەکان دادەخورێن کاتێک [[نیشتوو|نیشتووەکان]] بۆ خوارەوەی ڕووبارەکە دەگوازرێنەوە. جێگەی ڕووبارێک وردە وردە دەگاتە بەرزییەکی بنەڕەتی، کە ھەمان بەرزیی ئەو کۆمەڵە ئاوەیە کە ڕووبارەکەی تێدا دەڕژێت. پڕۆسەکانی کەشوھەوا و داخوران کانیۆنەکان پێکدەھێنن کاتێک سەرچاوەی ڕووبارەکە و ڕێژگەکەی لە بەرزیی زۆر جیاوازدا بن،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ward Cameron |ڕێکەوت=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm|سەردێڕ=Understanding Canyon Formation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010425195318/http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; بەتایبەتی لە ناوچەگەلێکدا کە چینە بەردە نەرمەکان لەگەڵ چینە ڕەقترەکان کە بەرگریکارترن لە بەرامبەر کەشوھەوادا تێکەڵ بوون.

کانیۆنێک لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ قەڵەشتێکی نێوان دوو لووتکە چیا، وەک ئەوانەی ناو زنجیرەچیاکانی وەک [[زنجیرەچیاکانی ڕۆکی|چیاکانی ڕۆکی]]، [[ئەڵپ]]، [[ھیمالایا]] یان [[زنجیرەچیاکانی ئەندێز|ئەندێز]]. بەزۆری ڕووبارێک یان جۆگەیەک ئەو جۆرە درزانە لە نێوان چیاکاندا ھەڵدەکۆڵێت. نموونەی کانیۆنەکانی جۆری چیایی بریتین لە کانیۆنی پرۆڤۆ لە یوتا یان دۆڵی یۆسێمیتی لە سیێرا نێڤادای کالیفۆڕنیا. کانیۆنەکانی ناو چیاکان، یان ئەو گەڵیانەی کە تەنھا لە یەک لایەوە کراوەن، بە کانیۆنی سندووقی ناودەبرێن. کانیۆنە تەسکەکان (Slot canyons) کانیۆنی زۆر باریکن کە زۆرجار دیواری سافیان ھەیە.

ئەو دۆڵە لێژانەی لە بنکەی دەریای لێژیی کیشوەرەکاندا ھەن بە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان ناودەبرێن. بە پێچەوانەی کانیۆنەکانی سەر وشکانی، وا بیردەکرێتەوە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان بەھۆی تەوژمە لێڵەکان و ڕاتەکانی زەوییەوە دروست بووبن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Canyons}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>cooyqdlhv34sa7k153nf7yu16d3ck8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گردە شوکولاتەیییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294289</id>
    <revision>
      <id>1574361</id>
      <parentid>1573813</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1903" sha1="51zsies0vb3211m2psdlhovtcd299dw" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''گردە شوکولاتەیییەکان''' ({{بە ئینگلیزی|chocolate hills}}) پێکھاتەیەکی جیۆلۆجین لە پارێزگای بۆھۆلی فلیپین. بەلایەنی کەمەوە ١٬٢٦٠ گرد و ئەگەری ھەیە بگاتە ١٬٧٧٦ دانە، کە بەسەر ڕووبەرێکی زیاتر لە {{Convert|50|km2|sqmi}}دا بڵاوبوونەتەوە. بە گیای سەوز داپۆشراون کە لە وەرزی وشکدا ڕەنگی دەگۆڕێت بۆ قاوەییی شوکولاتەیی، لەبەر ئەوە ئەو ناوەی لێنراوە.

گردە شوکولاتەیییەکان لەسەر ئاڵا و مۆری پارێزگاکەدا دیارن وەک ھێمایەک بۆ زۆریی شوێنە گەشتیارییە سروشتییەکان لە پارێزگاکەدا. ئەم شوێنە لە لیستی شوێنە گەشتیارییەکانی دەسەڵاتی گەشتیاریی فلیپیندایە، و وەک سێیەم مۆنیۆمێنتی جیۆلۆجیی نیشتمانیی وڵاتەکە ڕاگەیەندراوە، ھەروەھا پێشنیار کراوە بۆ ئەوەی بخرێتە ناو لیستی [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ|کەلەپووری جیھانیی]] [[یوونێسکۆ]]وە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Chocolate Hills}}
{{شریتی دەروازە|فلیپین}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>51zsies0vb3211m2psdlhovtcd299dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مەشڕووم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294293</id>
    <revision>
      <id>1574360</id>
      <parentid>1573814</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1946" sha1="bwlddzwcikwoqjbnyyfvx8w5sl1lob4" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

[[پەڕگە:Sparrige_Schüppling_(Pholiota_squarrosa).jpg|وێنۆک|''Pholiota squarrosa'' لە بنکەی دارێکدا گەشە دەکات]]
'''مەشڕووم''' میوەتەنی گۆشتنی ھەڵگری [[سپۆڕ]]ی [[کوارگ|کوارگێکە]]، کە بەزۆری لە سەرووی زەوی لەسەر [[خۆڵ]] یان سەرچاوەیەکی تری خۆراک بەرھەم دێت. '''تۆدستۆڵ''' بە گشتی ئاماژەیە بۆ مەشڕوومێکی ژەھراوی.

پێوەری ناوی «مەشڕووم» مەشڕوومی دوگمەییی سپیی چێندراوە، Agaricus bisporus؛ کەواتە، وشەی «مەشڕووم» زۆربەی جار بۆ ئەو کوارگانە (Basidiomycota, Agaricomycetes) بەکاردێت کە قەد (stipe)، کڵاوە (pileus)، و کێڵگە (lamellae، تاکی lamella)یان لە ژێرەوەی کڵاوەکەدا ھەیە. «مەشڕووم» ھەروەھا وەسفی جۆرەھا کوارگی کێڵگەداری تریش دەکات، بە قەد یان بەبێ قەد؛ بۆیە ئەم زاراوەیە بۆ وەسفکردنی میوەتەنە گۆشتنەکانی ھەندێک لە Ascomycota بەکاردێت. کێڵگەکان [[سپۆڕ]]ی وردبینانە بەرھەم دەھێنن کە یارمەتی کوارگەکە دەدەن بەسەر زەوی یان ڕووی نیشتەجێکەیدا بڵاوببێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Mushrooms}}
{{شریتی دەروازە|خۆراک}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>bwlddzwcikwoqjbnyyfvx8w5sl1lob4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەبلەح</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294295</id>
    <revision>
      <id>1574357</id>
      <parentid>1573819</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="457" sha1="rv0ma6oduxai9l851amrfo2hixkptul" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{Databox}}'''ئەبلەح''' یەکێکە لە گوندەکانی [[لوبنان]] لە قەزای زەحلە سەر بە [[پارێزگای بیقاع]].

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Ablah, Lebanon}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>rv0ma6oduxai9l851amrfo2hixkptul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای بەیرووت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294297</id>
    <revision>
      <id>1574356</id>
      <parentid>1573820</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2169" sha1="215b8p86a7o7gxst5im7orc8qx7vqnm" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=Beirut_in_Lebanon_2020.svg
}}'''پارێزگای بەیرووت''' پارێزگایەکی لوبنانە کە پێکھاتووە لە شاری [[بەیرووت]] کە ھاوکات پایتەختەکەیەتی و پایتەختی [[لوبنان|لوبنانە]].

ڕووبەری ئەم پارێزگایە ١٩.٨ کیلۆمەتر دووجایە (بەبێ [[پەراوێزەکان]])؛ سەرەڕای بچووکیی قەبارەکەی، بە گرینگترین ناوچەی لوبنان دادەنرێت بەھۆی چالاکییە [[ئابووری]]، [[سیاسەت|سیاسی]]، [[چاند]] و کۆمەڵایەتییەکانییەوە. پارێزگاری پارێزگای بەیرووت بەپێی نەریت [[ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی لە لوبنان|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانییە]]، لەکاتێکدا سەرۆک شارەوانیی شاری بەیرووت مسوڵمانی سوننەیە. بەیرووت بەوە ناسراوە کە پڕڕەنگترین شاری [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە لە ڕووی ئایینییەوە. نزیکەی ٢.٥ ملیۆن کەس لە بەیرووت و پەراوێزەکانیدا («بەیرووت گەورە») ھەن.
[[پەڕگە:Beirut Skyline.jpg|وێنۆک|ئاسۆی بەیرووت]]

==دانیشتووانناسی==
بەپێی دەنگدەرە تۆمارکراوەکان لە ساڵی ٢٠١٤:

{{Pie chart
|thumb = left
|caption = ئایین لە پارێزگای بەیرووت
|label1 = [[ئیسلامی سوننە]]
|value1 = 45.39
|color1 = DarkGreen
|label2 = [[ئیسلامی شیعە]]
|value2 = 15.75
|color3 = DodgerBlue
|label3 = [[مەسیحییەت]]
|value3 = 36.08
|color4 = yellow
|label4 = [[درووز]]
|value4 = 1.12
|color5 = ئەوانی تر
|value5 = 1.66
}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٧ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٨ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}
{{پۆلی کۆمنز|Beirut Governorate}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>215b8p86a7o7gxst5im7orc8qx7vqnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای کێوی لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294298</id>
    <revision>
      <id>1574364</id>
      <parentid>1573776</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2529" sha1="f15gg68vp4ftktzzoidbuciwz2hoiqd" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=Mount_Lebanon_in_Lebanon_2020.svg
}}'''پارێزگای کێوی لوبنان''' یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] و پایتەختەکەی لە شاری بەعبەدایە. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[مەسیحی|مەسیحین،]] لەوانە مارۆنی[[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|، ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]] و کاسۆلیکی یۆنانی مێلکیت. ھەروەھا دانیشتووانی [[موسڵمان]] و کەمینەیەکی بەرچاوی [[درووز|درووزەکان]] ھەن. ڕووبەرەکەی ١٩٣٩ کم دووجایە و ژمارەی دانیشتووانی ٤٤٨،٣٧٦ کەسە (بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦). &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate|سەردێڕ=ايدال - لمحة عن لبنان - استثمر في المناطق - محافظة جبل لبنان |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210226063530/https://investinlebanon.gov.lb/ar/lebanon_at_a_glance/invest_in_regions/mount_lebanon_governorate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=IDAL.COM}}&lt;/ref&gt;

'''کێوی لوبنان''' پێش سەربەخۆیی دڵی [[میرنشینی چیای لوبنان|میرنشینی کێوی لوبنانی]] پێکھێنا و تا ئێستاش وەک یەکێک لە ناوەندە ئابوورییە گرنگەکانی دەمێنێتەوە. شار و شارۆچکەکانی پارێزگای [[کێو]]ی لوبنان لە لێوارەکانی ڕۆژاوای کێوی ڕۆژاوای لوبنان ھەڵکەوتوون، دەوری پایتەختی [[بەیرووت|بەیرووت داوە،]] لە سێ لا: [[باشوور]]، [[ڕۆژھەڵات]]، [[باکوور]]. سنووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتە دەست دەخاتە کەنارەکانی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]. تێدا گرنگترین ھاوینەھەواری لوبنان لە سەرانسەری ناوچەکەدا ھەیە.

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Mount Lebanon Governorate}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>f15gg68vp4ftktzzoidbuciwz2hoiqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای باشوور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294300</id>
    <revision>
      <id>1574355</id>
      <parentid>1573821</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1750" sha1="n8h6tl5z96mrnoq56t4c2y3h9apbhd5" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=Governorate_south_lebanon.jpg
}}'''پارێزگای باشوور''' ({{Langx|ar|محافظة الجنوب}}) یەکێکە لە پارێزگاکانی [[لوبنان]] کە ژمارەی دانیشتووانی ٥٩٠ ھەزار کەسە و ڕووبەرەکەی ٩٢٩.٦ کەسە لە کم دووجا. پایتەختەکەی سیدۆنە. نزمترین بەرزایی ئاستی دەریایە؛ بەرزترینیان ھەزار مەتر دەبێت. دانیشتووانی ناوچەکە لە ڕووی ئایینییەوە ھەمەچەشنن و موسڵمانانی [[شیعەکان لە لوبنان|شیعە]] و [[سوننە]]، [[درووز]]، ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات، مارۆنی، [[پرۆتێستانت]]، و مەسیحییە کاسۆلیکی یۆنانی لەخۆدەگرن. پلەکانی گەرما دەتوانن بۆ ٤ پلەی سەدی لە وەرزی زستاندا لەگەڵ باران و بەفرێکی زۆر لەسەر ناوچە بەرزەکان. لە ھاوینی شێداردا پلەی گەرما دەتوانێت بەرزبێتەوە بۆ ٣٠ پلەی سەدی لە ناوچە کەنارییەکان. پارێزگاکە چەندین ڕووباری ھەیە: [[ڕووباری لیتانی|لیتانی]]، دێر ئەلزەھرانی، نەقورا، عەوالی، قاسمیە، و حەسبانی. ناوچەکە بە کێڵگەی لیمۆ و مۆز بەناوبانگە. شارە سەرەکییەکانی بریتین لە سیدۆن و تایر و یەزین.

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|South Governorate}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>n8h6tl5z96mrnoq56t4c2y3h9apbhd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبەری ئۆکسفۆرد بۆ خۆراک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294304</id>
    <revision>
      <id>1574362</id>
      <parentid>1573801</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1057" sha1="65m5tdzy390lrbmnbh0g98ongop4m8p" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ڕێبەری ئۆکسفۆرد بۆ خۆراک''' [[ئینسایکڵۆپیدیا|ئینسایکڵۆپیدیایەکە]] دەربارەی [[خۆراک]]. لەلایەن ئالان دەیڤیدسنەوە دەستکاری کراوە و لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە ساڵی ١٩٩٩ بڵاوکراوەتەوە. ھەروەھا بە بەرگی نەرم لەژێر ناوی ڕێبەری پێنگوین بۆ خۆراک دەرچووە. چاپی دووەم و سێیەمی لەلایەن تۆم جەینەوە دەستکاری کراون و لەلایەن ئۆکسفۆردەوە لە ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠١٤ بڵاوکراونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>65m5tdzy390lrbmnbh0g98ongop4m8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مووشەکی پاڵنەری ڕەقی مەکۆکی بۆشایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294317</id>
    <revision>
      <id>1574351</id>
      <parentid>1573931</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1822" sha1="9hp7bbkx0ee9yth73mv54ejm08b3suq" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''مووشەکی پاڵنەری ڕەقی مەکۆکی بۆشایی''' (ئێس ئاڕ بی)یەکەم مووشەکی سووتەمەنی ڕەق بوو کە بۆ پاڵنانی سەرەکی لەسەر پێڕاگوێزێک بەکاربھێنرێت کە بۆ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ]] بەکارھاتبێت.&lt;ref name=&quot;SRB_rtf&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dunbar |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.nasa.gov/returntoflight/system/system_SRB.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130406193019/http://www.nasa.gov/returntoflight/system/system_SRB.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; جووتێک لەوان ٨٥٪ی پاڵنانی [[مەکۆکی ئاسمانی|مەکۆکی بۆشایی]]یان لە کاتی ھەڵدان و بۆ دوو خولەکی یەکەمی سەرکەوتن دابین دەکرد. دوای تەواوبوونی سووتەمەنی، فڕێ دەدران، و بە پەرەشوت دەکەوتنە ناو زەریای ئەتڵەسی، لەوێ دەدۆزرانەوە، پشکنینیان بۆ دەکرا، نۆژەن دەکرانەوە، و [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی دووبارە بەکارھاتوو|دووبارە بەکاردەھێنرانەوە]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|وزە}}
{{پۆلی کۆمنز|Space Shuttle Solid Rocket Boosters}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>9hp7bbkx0ee9yth73mv54ejm08b3suq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئێس تی ئێس-١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294318</id>
    <revision>
      <id>1574352</id>
      <parentid>1573930</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2576" sha1="ftu9rpblqrzf7lb7fdm15nvae92jjk7" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ئێس تی ئێس-١''' (سیستەمی گواستنەوەی بۆشایی-١)یەکەم [[فڕینی بۆشاییی خولگەیی]] بەرنامەی مەکۆکی بۆشاییی [[ناسا]] بوو. یەکەم خولگەیی، کۆڵۆمبیا، لە ١٢ی نیسانی ١٩٨١ ھەڵدرا، و لە ١٤ی نیسانی ١٩٨١ گەڕایەوە، ٥٤٫٥ کاتژمێر دواتر، دوای ئەوەی ٣٧ جار بە دەوری زەویدا سووڕایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/sts-1/|سەردێڕ=STS-1 - NASA}}&lt;/ref&gt; کۆڵۆمبیا تیمێکی دوو کەسی ھەڵگرتبوو—فەرماندە [[جۆ یۆنگ (کەشتیوان)|جۆن دەبلیوو. یۆنگ]] و فڕۆکەوان [[ڕۆبێرت کریپن|ڕۆبێرت ئێڵ. کریپن]]. ئەمە یەکەم گەشتی بۆشاییی مرۆیی ئەمریکی بوو لە دوای پڕۆژەی تاقیکردنەوەی ئەپۆڵۆ-سۆیوز (ئەی ئێس تی پی) لە ساڵی ١٩٧٥. ئێس تی ئێس-١ ھەروەھا یەکەم گەشتی تاقیکردنەوەی کەشتییەکی ئاسمانی نوێی ئەمریکی بوو بۆ ھەڵگرتنی تیمێک، ھەرچەندە پێش ئەوە تاقیکردنەوەی بەرگەھەوا (ئەی ئێڵ تی)ی خولگەیییەکە و تاقیکردنەوەی زەویی سیستەمی مەکۆکی بۆشایی کرابوو.

ھەڵدانەکە لە ٢٠ەمین ساڵیادی ڤۆستۆک ١دا ڕوویدا، کە یەکەم گەشتی بۆشاییی مرۆڤ بوو، لەلایەن [[یوری گاگارین]] بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ئەنجامدرا. ئەمە ڕێکەوتێک بوو نەک ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی ساڵیادەکە؛ کێشەیەکی تەکنیکی ڕێگری کردبوو لەوەی ئێس تی ئێس-١ دوو ڕۆژ زووتر ھەڵبدرێت، وەک ئەوەی پلانی بۆ داڕێژرابوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون}}
{{پۆلی کۆمنز|STS-1}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ftu9rpblqrzf7lb7fdm15nvae92jjk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئینتەرستەیت ٢٠٥ (ئۆریگن–واشینگتن)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294320</id>
    <revision>
      <id>1574353</id>
      <parentid>1573924</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2216" sha1="k970ug7d066ll5bfdo2ukglbv5k5lse" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ئینتەرستەیت ٢٠٥''' ('''ئای-٢٠٥''') شاڕێگەیەکی ئینتەرستەیتی یارمەتیدەرە لە ناوچەی مێترۆپۆلیتانی پۆرتلاند لە [[ئۆریگن]] و [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان. ڕێگاوبانە خێرایە باکوور-باشوورەکە وەک ڕێگەیەکی لادەر بۆ ئای-٥ لە درێژایی لای ڕۆژھەڵاتی [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن|پۆرتلاند، ئۆریگن]]، و [[ڤانکوڤەر|ڤانکوڤەر، واشینگتن]] کار دەکات. لەگەڵ چەندین شاڕێگەی سەرەکی یەکدەبڕێت و خزمەت بە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی پۆرتلاند دەکات.

ڕێگاوبانە خێرایەکە درێژییەکەی {{Convert|37|mi|km}} و لە ھەردوو کۆتایییەکەیەوە بە ئای-٥ دەبەسترێتەوە: لە باشوور لە توالاتین، ئۆریگن، و لە باکوور لە سامۆن کریک، واشینگتن. ئای-٢٠٥ بە شاڕێگەی یادی ڤێتێرنەکان و ڕێگای خێرای ڕۆژھەڵاتی پۆرتلاند ژمارە ٦٤ لە ئۆریگن ناونراوە (بڕوانە شاڕێگە و ڕێڕەوەکانی ئۆریگن). لە ئۆریگن سیتییەوە بۆ ڤانکوڤەر، ڕێڕەوەکە لە تەنیشت ڕێڕەوێکی فرە-بەکارھێنانی پاسکیل و پیادە، ھەروەھا بەشەکانی سیستەمی ھێڵی ئاسنی سووکی ماکس لە نێوان کلاکاما و باکووری ڕۆژھەڵاتی پۆرتلاند ھاوتەریبە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Interstate 205 (Oregon–Washington)}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>k970ug7d066ll5bfdo2ukglbv5k5lse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان لە ٢٠٢٣–٢٠٢٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294323</id>
    <revision>
      <id>1574365</id>
      <parentid>1573770</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4136" sha1="br1yg9ktmpmrm1ie48tpyb9nblvamnf" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox|وێنە=2023-24_Bhutanese_National_Assembly_election_-_First_round_results_by_constituency_(vote_share).svg
}}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانی لە [[بووتان]] لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ و ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ecb.bt/wp-content/uploads/2023/11/NotiEng_03112023.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kuenselonline.com/ecb-announces-national-assembly-poll-dates-2/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Kuensel Online}}&lt;/ref&gt;

== پێشینە==
لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان ٢٠١٨|ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٨]]دا، پارتێک کە پێشتر نوێنەرایەتی نەبوو بە ناوی «درۆک نیامرووپ تشۆگپا» (DNT) زۆرینەی کورسییەکانی بردەوە، و ڕێبەرەکەیان «لۆتای تشێرینگ» بوو بە [[سەرۆک وەزیرانی بووتان|سەرۆک وەزیران]].

لە ماوەی نێوان ٢٠١٨–٢٠٢٣دا (DNT) چوار [[ھەڵبژاردنی لاوەکی]] بردەوە، کورسی «مۆنگگار»ی پاراست&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Namgyal |یەکەم١=Tshering |سەردێڕ=Mongar : Karma Lhamo wins with DNT |ناونیشان=https://kuenselonline.com/mongar-karma-lhamo-wins-with-dnt/ |وێبگە=Kuensel |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; و کورسییەکانی «چھۆکھۆر-تانگ»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Breaking: Dawa wins Chhoekhor-Tang bye-election |ناونیشان=https://kuenselonline.com/breaking-dawa-wins-chhoekhor-tang-bye-election/ |وێبگە=Kuensel |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; «نگانگلام»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Wangchuk |یەکەم١=Kelzang |سەردێڕ=Nganglam: DNT breaks DPT's hold in Nganglam |ناونیشان=https://kuenselonline.com/nganglam-dnt-breaks-dpts-hold-in-nganglam/ |وێبگە=Kuensel |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; و «خامدانگ-رامجار»ی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dolkar |یەکەم١=Dechen |سەردێڕ=DNT wins Khamdang Ramjar bye-election |ناونیشان=https://kuenselonline.com/dnt-wins-khamdang-ramjar-bye-election/ |وێبگە=Kuensel |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; لە «درۆک فوێنسوم تشۆگپا» (DPT) بردەوە، کە دوو کورسی یەکەم قەڵای (DPT) بوون و ئەو پارتە پێشتر ھەرگیز نەیدۆڕاندبوون.

لە ٢٠٢٢ و ٢٠٢٣دا دوو پارتی نوێ بۆ ڕکابەریکردن لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٢٣دا تۆمارکران «درۆک ثوێندرێل تشۆگپا» و «پارتی تێندرێلی بووتان».

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٣دا «پارتی کوێن-نیامی بووتان» (BKP) ناوی خۆی سڕییەوە دوای چەند ساڵێک لە چالاکی کەم و سەختی لە دابینکردنی [[بودجە]] و دۆزینەوەی سەرۆکێکی نوێ بۆ پارتەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dolkar |یەکەم١=Dechen |سەردێڕ=BKP deregisters with ECB |ناونیشان=https://kuenselonline.com/bkp-deregisters-with-ecb/ |وێبگە=Kuensel |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; (BKP) لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان ٢٠١٨|ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٨]]دا پلەی چوارەمی بەدەستھێنابوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>br1yg9ktmpmrm1ie48tpyb9nblvamnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای عەکار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294324</id>
    <revision>
      <id>1574307</id>
      <parentid>1574097</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9746" sha1="1znewt9044qqirxu26hw7sipmt0g4ew" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = عەکار
| native_name = {{langx|ar|محافظة عكار}}
| settlement_type = [[پارێزگاکانی لوبنان|پارێزگا]]
| image_skyline = Berkayl.jpg
| image_caption = بێرکایێل، پارێزگای عەکار
| image_flag = 
| image_seal = 
| image_shield = 
| image_map = Akkar in Lebanon 2020.svg
| map_caption = شوێنی پارێزگای عەکار لە لوبنان
| pushpin_map = 
| coordinates = 
| subdivision_type = وڵات
| subdivision_name = {{flag|Lebanon}}
| subdivision_type1 = [[قەزاکانی لوبنان|قەزا]]
| subdivision_name1 = [[قەزای عەکار]]
| subdivision_type2 = [[شارەوانییەکانی لوبنان|شارەوانییەکان]]
| subdivision_name2 = 
| established_title = ڕاگەیەندراو لە ڕۆژنامەی فەرمی
| established_date = ١٦ی تەممووزی ٢٠٠٣
| seat_type = پایتەخت
| seat = [[حەلبا، لوبنان|حەلبا]]
| leader_party = 
| leader_title = پارێزگار
| leader_name = عیماد لەباکی ([[سیاسەتەوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]])
| area_footnotes = &lt;ref name=profile2015&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://data2.unhcr.org/fr/documents/download/44893 |سەردێڕ=Akkar Governorate Profile |بڵاوکەرەوە=[[UNHCR]] |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- square kilometers --&gt;| area_total_km2 = ٧٨٨٫٤
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| pop_est_footnotes = &lt;ref name=citypop&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brinkhoff |یەکەم=Thomas |ناونیشان=https://www.citypopulation.de/en/lebanon/admin/ |سەردێڕ=Lebanon: Administrative Division |وێبگە=City Population |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;
| population_est = ٤٢٣٥٩٦
| pop_est_as_of = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧
| population_density_km2 = auto
| timezone1 = [[کاتی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|EET]]
| utc_offset1 = +٢
| timezone1_DST = [[کاتی ھاوینەی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|EEST]]
| utc_offset1_DST = +٣
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = 
| area_code = 
| website = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
}}

'''پارێزگای عەکار''' ({{langx|ar|محافظة عكار}}) باکووریترین [[پارێزگاکانی لوبنان|پارێزگا]]ی [[لوبنان]]ە. لە یەک [[قەزاکانی لوبنان|قەزا]]ی [[قەزای عەکار|عەکار]] پێکدێت،&lt;ref name=localiban&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.localiban.org/rubrique893.html |سەردێڕ=Mohafazah de Aakkar |بڵاوکەرەوە=Localiban |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170926190837/http://www.localiban.org/rubrique893.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کە ئەویش دابەش دەبێت بۆ ١٢١ شارەوانی.&lt;ref name=profile2015/&gt; پایتەختەکەی لە [[حەلبا، لوبنان|حەلبا]]یە.&lt;ref name=localiban/&gt; ڕووبەری ٧٨٨ کم٢ دادەپۆشێت&lt;ref name=profile2015/&gt; و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای باکوور]]، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[پارێزگای بەعلبەک-ھێرمێل]]، و لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[پارێزگاکانی سووریا|پارێزگا]]کانی [[پارێزگای تەرتووس|تەرتووس]] و [[پارێزگای حومس|حومس]]ی [[سووریا]] ھاوسنوورە. دەشتی کەنار دەریای ڕۆژاوای پارێزگاکە دووەم گەورەترین ناوچەی کشتوکاڵیی لوبنانە لە دوای [[دۆڵی بیقاع]]، لە کاتێکدا لە ڕۆژھەڵاتدا چیا پڕ لە دارستانەکان ھەن کە بۆ پاراستنیان وەک پارکێکی نیشتمانی لەبەرچاو گیراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mada.org.lb/Content/Actives/MADA_Recources/122/FilePDF_122.pdf |سەردێڕ=Towards a National Park in Upper Akkar |بڵاوکەرەوە=Mada |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160913183101/http://mada.org.lb/Content/Actives/MADA_Recources/122/FilePDF_122.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

[[کۆمیساریی باڵای پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکان]] (UNHCR) ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکەی لە ساڵی ٢٠١٥دا بە ٣٨٩،٨٩٩ کەس خەمڵاندووە، لەوانەش ١٠٦،٩٣٥ پەنابەری تۆمارکراوی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] و ١٩،٤٠٤ پەنابەری [[کەمپەکانی پەنابەرانی فەلەستینی|فەلەستینی]].&lt;ref name=profile2015/&gt; دانیشتووانەکەی زۆربەیان [[ئیسلامی سوننە لە لوبنان|موسڵمانی سوننە]]ن لە دەوروبەری ٧٠-٧٥٪، لەگەڵ کەمینەیەک لە پێکھاتە [[مەسیحییەت لە لوبنان|مەسیحی]] و [[عەلەوی (مەزھەب)|عەلەوییەکان]] و زۆر کەم [[ئیسلامی شیعە لە لوبنان|شیعە]].&lt;ref name=profile2015/&gt; عەکار کەمترین پارێزگای لوبنانە کە شارستانی بووبێت، کە ٨٠٪ی دانیشتووانەکەی لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژین.&lt;ref name=&quot;mada&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mouchref |یەکەم=Aicha |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Forgotten Akkar: Socio-Economic Reality of the Akkar Region |ناونیشان=https://civilsociety-centre.org/sites/default/files/resources/MADA_Forgotten_Akkar_SocioEconomicReality_Jan08.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Civil Society Knowledge Center |بڵاوکەرەوە=Mada}}&lt;/ref&gt;

پارێزگای عەکار بە دەرچوونی یاسای ٥٢٢ لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٠٣ دروست کرا، کە تێیدا قەزای عەکار لە [[پارێزگای باکوور]] جیاکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.localiban.org/rubrique394.html |سەردێڕ=Territorial administration of Lebanon |بڵاوکەرەوە=Localiban |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181008101536/http://www.localiban.org/rubrique394.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; جێبەجێکردنی ناوچە نوێیەکە تەنھا لە ساڵی ٢٠١٤ بە دانانی یەکەم و ئێستای پارێزگار، [[عیماد لەباکی]] دەستی پێکرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.naharnet.com/stories/en/128994 |سەردێڕ=Cabinet Appoints 5 New Governors, Accepts Qaloush's Resignation |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Naharnet]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; و تا ساڵی ٢٠١٧ بە ناتەواوی ماوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Obeid |یەکەم=Ghinwa |ناونیشان=http://www.pressreader.com/lebanon/the-daily-star-lebanon/20170209/281569470470909 |سەردێڕ=Akkar governorate in dire need of security and development |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[The Daily Star (Lebanon)|The Daily Star]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; 

عەکار کە لە مێژووەوە لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە پەراوێزخراوە و پشتگوێ خراوە، ھەژارترین ناوچەی لوبنانە و بەرزترین ڕێژەی نەخوێندەواریی لە وڵاتەکەدا ھەیە، و بەدەست نەبوونی ژێرخان و خزمەتگوزارییە سەرەتایییەکانەوە دەیناڵێنێت.&lt;ref name=mada/&gt; ھاتنی ئەمدواییەی پەنابەرانی سووری ئەم کێشانەی خراپتر کردووە، بە جۆرێک ڕێژەی بێکاری لە پارێزگاکەدا لە ساڵی ٢٠١٥دا گەیشتووەتە نزیکەی ٦٠٪.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.unhcr.org/syrianrefugees/download.php?id=11606 |سەردێڕ=North and Akkar Governorates Profile |بڵاوکەرەوە=[[UNHCR]] |ڕێکەوت=٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171226023008/http://data.unhcr.org/syrianrefugees/download.php?id=11606 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا}}

{{پۆلی کۆمنز|Akkar Governorate}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>1znewt9044qqirxu26hw7sipmt0g4ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان ٢٠١٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294325</id>
    <revision>
      <id>1574295</id>
      <parentid>1574141</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="aky53dtlwcicfsj23m53c6jyn04wcem" xml:space="preserve">{{Databox}}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتماینی لە ساڵی ٢٠١٨ لە [[بووتان]] بەڕێوەچوو؛ خولی یەکەم لە ١٥ی ئەیلوول و خولی دووەم لە ١٨ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;[https://wap.business-standard.com/article/news-ians/bhutan-announces-dates-for-3rd-general-elections-118081900468_1.html Bhutan announces dates for 3rd general elections] Business Standard, 19 August 2018&lt;/ref&gt;

[[پارتی دیموکراتی گەل (بووتان)|پارتی دیموکراتی گەل]]ی دەسەڵاتداری [[سەرۆک وەزیرانی بووتان|سەرۆک وەزیران]]ی پێشوو [[تشرینگ تۆبگای]] لە خولی یەکەمی دەنگداندا پلەی سێیەمی بەدەستھێنا، بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو نەیتووانی سەرکەوێت بۆ خولی دووەم و ئەمەش بووە ھۆی لەدەستدانی تەواوی ٣٢ کورسییەکەی.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/international/bhutan-pms-party-ousted-in-election/article24957312.ece Bhutan PM's party ousted in election] The Hindu, 15 September 2018&lt;/ref&gt; خولی دووەم کێبڕکێیەک بوو لە نێوان [[درووک فویونسووم تسۆگپا]]، تەنھا پارتەکەی تری خاوەن نوێنەرایەتی پەرلەمانی، و [[درووک نیامرووپ تسۆگپا]]ی بێ نوێنەرایەتی، کە زۆرترین دەنگی لە خولی یەکەمدا بەدەستھێنابوو.

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>aky53dtlwcicfsj23m53c6jyn04wcem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان ٢٠١٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294326</id>
    <revision>
      <id>1574298</id>
      <parentid>1574136</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="792" sha1="qizbv7cu57lqkhb0dhigmx36e3mhslv" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی لە [[بووتان]] لە ٣١ی ئایار و ١٣ی تەممووزی ٢٠١٣ بەڕێوەچوو ئەنجامەکەی سەرکەوتنێک بوو بۆ پارتی دیموکراتی گەلی [[ئۆپۆزسیۆن]] کە ٣٢ کورسی لە کۆی ٤٧ کورسی بەدەستھێنا. ھەڵبژاردنەکان دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە بووتان ڕووبدات، دوای ئەوەی شای پێشوو جیگمێ سینگێ وانگچووک چاکسازی دیموکراسی ھێنایە ئاراوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|بووتان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qizbv7cu57lqkhb0dhigmx36e3mhslv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان ٢٠٠٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294327</id>
    <revision>
      <id>1574296</id>
      <parentid>1574138</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4355" sha1="g51w6ys2mm3m6nv6nxfxdiykacg8buj" xml:space="preserve">{{Infobox election
| country = [[بووتان]]
| type = [[پەرلەمان]]ی
| next_election = [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان، ٢٠١٣]]
| next_year = ٢٠١٣
| seats_for_election = تەواوی ٤٧ کورسییەکەی [[ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان|ئەنجومەنی نیشتمانی]]
| majority_seats = ٢٤
| election_date = ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٨

| image1 = Jigme_Thinley_(cropped).jpg
| leader1 = '''[[جیگمی ثینلی]]'''
| party1 = پارتی ئاشتی و خۆشگوزەرانیی بووتان
| seats1 = '''٤٥'''
| popular_vote1 = '''١٦٩،٤٩٠'''
| percentage1 = '''٦٧.٠٤٪'''

| image2 = Sangay Ngedup 2005.jpg
| leader2 = [[سانگای نگێدووپ]]
| party2 = [[پارتی دیموکراتی گەل (بووتان)|پارتی دیموکراتی گەل]]
| seats2 = ٢
| popular_vote2 = ٨٣،٣٢٢
| percentage2 = ٣٢.٩٦٪

| map_image = 2008 Bhutanese National Assembly election - Round results by constituency (vote share).svg
| map_caption = ئەنجامەکان بەپێی بازنەی ھەڵبژاردن
| title = [[سەرۆک وەزیرانی بووتان|سەرۆک وەزیران]]
| posttitle = [[سەرۆک وەزیرانی بووتان|سەرۆک وەزیران]]ی دەستنیشانکراو
| before_election = [[کینزانگ دۆرجی]]
| before_party = سەربەخۆ
| after_election = [[جیگمی ثینلی]]
| after_party = پارتی ئاشتی و خۆشگوزەرانیی بووتان
}}
ھەڵبژاردنی [[ئەنجومەنی نیشتمانیی بووتان|ئەنجومەنی نیشتمانی]] بۆ یەکەمجار لە [[بووتان]] لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٨دا بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;BBC-Bhutan-election&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7193818.stm |ئیش=BBC News |سەردێڕ=Main Bhutan election date is set |یەکەم=Subir |دوایین=Bhaumik |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20081227045917/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7193818.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوو پارت لەلایەن کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنی بووتانەوە بۆ بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنەکاندا تۆمارکران؛ [[درووک فویونسووم تسۆگپا]] (دی پی تی)، بە سەرکردایەتی [[جیگمی وای. ثینلی]]، کە لە ئەنجامی یەکگرتنی [[پارتی یەکگرتووی گەلی بووتان]] و [[پارتی ھەموو گەل (بووتان)|پارتی ھەموو گەل]] پێکھاتبوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.bhutan.gov.bt/government/newsDetail.php?id=320 |ئیش=Bhutan Portal |سەردێڕ=Druk Phuensum Tshogpa, the new party in town |ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080521073646/http://www.bhutan.gov.bt/government/newsDetail.php?id=320 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; و [[پارتی دیموکراتی گەل (بووتان)|پارتی دیموکراتی گەل]] (پی دی پی). پارتێکی سیاسی سێیەم، [[پارتی نیشتمانیی بووتان]] (بی ئێن پی)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200705061012.htm |سەردێڕ=Bhutan gets third political party |ئیش=The Hindu |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080111080344/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200705061012.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; داواکارییەکەی بۆ تۆمارکردن ڕەتکرایەوە.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>g51w6ys2mm3m6nv6nxfxdiykacg8buj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نووسینگەی پشکنەری گشتیی ناسا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294332</id>
    <revision>
      <id>1574297</id>
      <parentid>1574137</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1188" sha1="06jz4vi2faiqpw0dul9oqmvcr24ggnd" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''نووسینگەی پشکنەری گشتیی ناسا''' ('''ناسا ئۆ ئای جی''' یان '''ئۆ ئای جی''') نووسینگەی پشکنەری گشتییە لە [[ناسا|بەڕێوەبەرایەتیی نیشتمانیی فڕۆکەوانی و بۆشایی (ناسا)]]، [[پێڕستی دەزگاکانی بۆشایی|دەزگای بۆشاییی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەرکی ڕاگەیەندراوی ئۆ ئای جی بریتییە لە «ڕێگریکردن و دۆزینەوەی تاوان، فێڵ، بەفیڕۆدان، خراپ بەکارھێنان، و خراپ بەڕێوەبردن و بەرزکردنەوەی کارایی، کاریگەری، و ئابووری لە سەرانسەری ناسادا.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>06jz4vi2faiqpw0dul9oqmvcr24ggnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پشکنەری گشتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294335</id>
    <revision>
      <id>1574294</id>
      <parentid>1574143</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="miwl8vhhva76n3kj3mpl092s1ntm5hm" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''پشکنەری گشتی''' بەرپرسێکی لێکۆڵینەوەیە لە ڕێکخراوەیەکی شارستانی یان [[ڕێکخراوەی سەربازی|سەربازی]]دا. کۆی زاراوەکە بریتییە لە «پشکنەرە گشتییەکان».

لە ھەندێک وڵاتدا، پشکنەری گشتی ھەروەھا پلە یان نازناوێکی فەرمییە لە خزمەتگوزارییە شارستانییەکان، [[پۆلیس]]، یان سەربازیدا، کە تێیدا ئاماژەیە بۆ ئەفسەرێکی باڵا نەک پێگەیەکی لێکۆڵینەوە. ئەرک و دەسەڵاتەکانی ئەم ڕۆڵە بەپێی وڵات و ڕێکخراو دەگۆڕێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>miwl8vhhva76n3kj3mpl092s1ntm5hm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناوەندی شاری سیاتڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294339</id>
    <revision>
      <id>1574311</id>
      <parentid>1574092</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2368" sha1="rq447lyoitgluc4k6w50w19abxtmk7h" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

[[پەڕگە:Downtown_Seattle_2.JPG|وێنۆک|دیمەنی ناوەندی شاری سیاتڵ لە سەرووی دەرزی بۆشایییەوە لە ساڵی ٢٠٠٥ (ڕووەو باشوور). لەودیو ناوەندی شارەوە ناوچەی پیشەسازی ھەڵکەوتووە]]
'''ناوەندی شار''' ناوچەی بازرگانیی ناوەندیی [[سیاتڵ]]، واشینگتنە. بە بەراورد لەگەڵ ناوەندەکانی تری شارەکان لە [[کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەناری ڕۆژاوای]] ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، تا ڕادەیەک بچووک و چڕە بەھۆی دۆخی جوگرافییەکەیەوە، کە لە باکوور و ڕۆژھەڵاتەوە بە [[گرد|گردەکان]]، لە ڕۆژاواوە بە کەنداوی ئێلیۆت، و لە باشوورەوە بەو زەوییانەی کە چاککراونەتەوە و جاران تەختایییە جەزرەبەدییەکان بوون، دەورە دراوە. لە باکوورەوە بە دێنی وەی سنووردار کراوە، کە لەودیو ئەوانەوە لۆوەر کوین ئان (ھەندێک جار بە «ئەپتاون» دەناسرێت)، سیاتڵ سەنتەر، و ساوس لەیک یونیون ھەن؛ لە ڕۆژھەڵاتەوە بە ئینتەرستەیت ٥، کە لەودیو ئەوەوە کاپیتۆڵ ھیڵ لە باکووری ڕۆژھەڵات و ناوچەی ناوەندی لە ڕۆژھەڵاتدایە؛ لە باشوورەوە بە شەقامی ئێس دیربۆرن، کە لەودیو ئەوەوە سۆدۆ ھەیە؛ و لە ڕۆژاواوە بە کەنداوی ئێلیۆت، کە بەشێکە لە پیوجێت ساوند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

{{پۆلی کۆمنز|Downtown, Seattle, Washington}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>rq447lyoitgluc4k6w50w19abxtmk7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیاتڵ گرەیت ویڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294340</id>
    <revision>
      <id>1574306</id>
      <parentid>1574100</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2305" sha1="mcy96l1m9fsgl7s6xn9uyxhdtevpnkd" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''سیاتڵ گرەیت ویڵ''' چەرخوفەلەکێکی ٥٣ مەترییە لە پیر ٥٧ لەسەر کەنداوی ئێلیۆت لە [[سیاتڵ]]، [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان. بە بەرزییەکی گشتیی {{Convert|175|ft|m|1}}، بەرزترین چەرخوفەلەک بوو لە [[کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کاتێک لە حوزەیرانی ٢٠١٢دا کرایەوە.

== ڕۆژی کردنەوە ==
ڕێوڕەسمی دەستبەکاربوون و کردنەوەی بۆ ڕای گشتی لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢دا بەڕێوەچوو. بەشداربوانی ڕێوڕەسمەکە، کە لە کاتژمێر ٢:٣٠ی پاشنیوەڕۆ دەستی پێکرد، پاسەوانی کەناراوەکانی ئەمریکا بە پێشکەشکردنی ڕەنگەکان، مایکل مەکگین سەرۆک شارەوانی سیاتڵ کە وتارێکی پێشکەش کرد، و ھاندەرانی [[زانکۆی واشینگتن]]، تیمی ورە، و باندی مارش کە کات بەسەربردنیان دابین کرد، لەخۆگرتبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.seattlepi.com/local/slideshow/Grand-opening-of-Seattle-s-Great-Wheel-45280.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107002953/http://www.seattlepi.com/local/slideshow/Grand-opening-of-Seattle-s-Great-Wheel-45280.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; نزیکەی ٢٠٠ کەس بۆ یەکەم سواربوونی چەرخوفەلەکەکە ڕیزیان بەست.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Seattle Great Wheel}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>mcy96l1m9fsgl7s6xn9uyxhdtevpnkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەرزیی بۆشایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294341</id>
    <revision>
      <id>1574310</id>
      <parentid>1574093</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="qg7sjszg987n6ryhyf886s9h3z4onxd" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''دەرزیی بۆشایی''' تاوەرێکی چاودێرییە لە [[سیاتڵ]]، واشینگتن، ویلایەتە یەکگرتووەکان. وەک ئایکۆنێکی شارەکە دادەنرێت و وەک شوێنەوارێکی سیاتڵ دیاری کراوە. کەوتووەتە شەقامی ٤٠٠ بڕۆد لە گەڕەکی لۆوەر کوین ئان، لە سیاتڵ سەنتەر بۆ پێشانگای جیھانیی ١٩٦٢ دروست کراوە، کە زیاتر لە ٢٫٣ ملیۆن سەردانیکەری بۆ لای خۆی ڕاکێشا.

بە بەرزیی {{Convert|605|ft}}، دەرزیی بۆشایی سەردەمانێک بەرزترین باڵەخانەی ڕۆژاوای [[ڕووباری میسیسیپی]] بوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. تاوەرەکە {{Convert|138|ft}} پانە، کێشەکەی {{Convert|9550|ST|MT}}ە، و بۆ ئەوە دروست کراوە کە بەرگەی با بە خێراییی تا {{Cvt|200|mph}} و [[بوومەلەرزە]] تا پلەی ٩٫٠ بگرێت، کە وەک بوومەلەرزەی کاسکادیای ساڵی ١٧٠٠ بەھێزە.

بەرزکەرەوەکان لە ماوەی ٤١ چرکەدا سەردانیکەران بۆ نھۆمێکی چاودێری دەبەن کە {{Convert|520|ft}} لە سەرووی زەوییەوەیە، کە دیمەنێکی پانۆراماییی ئاسۆیی [[ناوەندی شاری سیاتڵ]]، چیاکانی ئۆڵۆمپیک و [[کاسکەیدز]]، [[چیای ڕەینیەر]]، چیای بەیکەر، کەنداوی ئێلیۆت، و دوورگە جۆراوجۆرەکانی پیوجێت ساوند پێشکەش دەکات. لە ١٩ی نیسانی ١٩٩٩، دەستەی پاراستنی شوێنەوارەکانی شارەکە تاوەرەکەی وەک شوێنەوارێکی مێژوویی دیاری کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|خۆراک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نژیاروانی}}

{{پۆلی کۆمنز|Space Needle}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qg7sjszg987n6ryhyf886s9h3z4onxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کڵایمێت پڵێج ئارێنا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294346</id>
    <revision>
      <id>1574308</id>
      <parentid>1574095</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3382" sha1="oehgxe9pya1uaoyepc6d5kexp7a3xep" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''کڵایمێت پڵێج ئارێنا''' ھۆڵێکی داخراوی فرە-مەبەستە لە [[سیاتڵ]]، واشینگتن، ویلایەتە یەکگرتووەکان. ئەم ھۆڵە لە باکووری [[ناوەندی شاری سیاتڵ]] لە کۆمەڵگەیەکی کات بەسەربردنی {{Convert|74|acre}} بە ناوی سیاتڵ سەنتەر کەوتووە، کە شوێنی پێشانگای جیھانیی ١٩٦٢ بوو،&lt;ref name=&quot;Storm&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wnba.com/storm/tickets/keyarena.html|سەردێڕ=Ticket Central |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121021120244/http://www.wnba.com/storm/tickets/keyarena.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; کە لە سەرەتادا بۆ ئەو مەبەستە پەرەی پێدرابوو. دوای کردنەوەی لە ساڵی ١٩٦٢، دواتر لەلایەن شاری سیاتڵەوە کڕدرا و گۆڕدرا بۆ مەبەستی کات بەسەربردن. لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠٢١، ھۆڵەکە ڕووبەڕووی پەرەپێدانەوەیەکی ١٫١٥ ملیار دۆلاری بووەوە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Daniels |یەکەم=Chris |دوایین٢=Thomasseau |یەکەم٢=Allison |دوایین٣=Bernhard |یەکەم٣=Jimmy |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.king5.com/article/news/local/arena/new-seattle-center-arena-to-cost-an-estimated-850-million/281-621138581|سەردێڕ=New Seattle Center arena to cost an estimated $850 million |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; نۆژەنکردنەوەکە دیمەنی دەرەوە و سەقفە ئەسڵییەکەی پاراست، کە لە ساڵی ٢٠١٧دا وەک شوێنەوارێکی سیاتڵ ڕاگەیەندرا و لە تۆماری میراتی واشینگتن، ھەروەھا لە تۆماری نیشتمانیی شوێنە مێژووییەکان لە ساڵی ٢٠١٨دا تۆمارکرا.&lt;ref name=&quot;Seattle list&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.seattle.gov/neighborhoods/programs-and-services/historic-preservation/landmarks/landmark-list|سەردێڕ=Landmarks List - Neighborhoods {{!}} seattle.gov}}&lt;/ref&gt; شوێنە نۆژەنکراوەکە توانای ١٧٬١٥١ کەسی بۆ ھۆکی سەر سەھۆڵ و ١٨٬٣٠٠ کەسی بۆ باسکتبۆڵ ھەیە.&lt;ref name=&quot;Arena Overview&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://climatepledgearena.com/arena/overview |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Climate Pledge Arena}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نژیاروانی}}

{{پۆلی کۆمنز|Climate Pledge Arena}}

[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>oehgxe9pya1uaoyepc6d5kexp7a3xep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زنجیرەچیاکانی ئۆڵۆمپیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294347</id>
    <revision>
      <id>1574309</id>
      <parentid>1574094</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1818" sha1="plpj9djyrxky73wefumjbowvqu75l48" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''زنجیرەچیاکانی ئۆڵۆمپیک''' [[زنجیرەچیا|زنجیرەچیایەکن]] لەسەر نیمچەدوورگەی ئۆڵۆمپیکی [[باکووری ڕۆژاوای پاسیفیک]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. [[کێو|چیاکان]]، کە بەشێکن لە زنجیرەچیاکانی کەناراوەکانی پاسیفیک، بە تایبەتی بەرز نین - کێوی ئۆڵۆمپوس بەرزترین لووتکەیە بە بەرزیی {{Convert|7980|ft|m|0}}؛ لەگەڵ ئەوەشدا، لێوارە ڕۆژھەڵاتییەکان بە شێوەیەکی ستوونی لە پیوجێت ساوندەوە لە ئاستی دەریاوە بەرز دەبنەوە، و لێوارە ڕۆژاوایییەکان لە [[ئۆقیانووسی ئارام]] جیاکراونەتەوە بەھۆی [[دەشتایی کەناری]]ی ئۆقیانووسی ئارامی نزم و پان بە پانیی {{Convert|20|to|35|km|mi}}. ئەم لێوارە ڕۆژاوایییە پڕ لە دارستانانە تەڕترین شوێنن لە ٤٨ ویلایەتە یەک تەنیشتەکاندا. زۆربەی چیاکان لە چوارچێوەی سنوورەکانی پارکی نیشتمانیی ئۆڵۆمپیک و بەشە ھاوسێیەکانی دارستانی نیشتمانیی ئۆڵۆمپیکدا دەپارێزرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئ
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چیاکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Olympic Mountains}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>plpj9djyrxky73wefumjbowvqu75l48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نینازو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294353</id>
    <revision>
      <id>1574312</id>
      <parentid>1574091</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2399" sha1="ixram8l9q4hlirtgaczsrt2vshrhgul" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Infobox deity
|type=مێزۆپۆتامی
|name=نینازو
|deity_of=خودای ژێرپێوە، مارەکان و ڕوەک
|symbol= [[مار]]
|parents= {{plainlist|
*[[ئێرێشکیگال]] و [[گوگالانا]]
*[[ئینلیل]] و [[نینلیل]]
*[[نانا (خودای سۆمەری)|نانا]]
*خوداوەندە بێناوەکان کە وەک «مانگای بەھێز» و «گای دەستەمۆنەکراو» ناویان براوە}}
|children={{plainlist|
*[[نینگیشزیدا]]
*دوو کچ
*[[نینتینوگا]]}}
|cult_center = ئێنێگی، لە بنەڕەتدا ھەروەھا [[ئەشنونا]]
|consort=[[نینگیریدا]]{{sfn|Wiggermann|1998a|p=368}} 
| equivalent1_type = ئێشنونەیی
| equivalent1 = [[تیشپاک]]
}}

'''نینازو''' (بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒀭𒀀𒋢) «خوداوەندی چاککەرەوە»{{sfn|Wiggermann|1998|pp=329-330}}) خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]]ی [[ژێرپێوەی مێزۆپۆتامیای کۆن|ژێرپێوە]] بوو. ھەروەھا پەیوەندی بە [[مار]]ەکان و [[ڕوەک]]ەوە ھەبوو، و بە تێپەڕبوونی کات کەسایەتی خوداوەندێکی جەنگاوەری وەرگرت. زۆرجار پەیوەندی بە [[ئێرێشکیگال]]ەوە ھەبوو، چ وەک کوڕ، ھاوسەر، یان تەنھا وەک ئەندامێکی ھەمان پۆلی خوداوەندەکانی ژێرپێوە.

ناوەندە ڕەسەنەکانی پەرستنی [[ئێنێگی]] و [[ئەشنونا]] بوون، ھەرچەندە لە شاری دووەمدا وردە وردە خوداوەندێکی ھاوشێوە بە ناوی [[تیشپاک]] جێگەی گرتەوە. [[پەرستن (کردەوەی ئایینی)|پەرستنی]] ئەو دوای [[سەردەمی بابلی کۆن]] کەمی کرد، ھەرچەندە لە شاری [[ئوور]]، کە لە ئێنێگییەوە گواسترابووەوە بۆی، ژمارەیەک پەرستنی خۆی پاراست تەنانەت دوای ڕووخانی دوا ئیمپراتۆرییەتەکانی [[مێزۆپۆتامیا]]، لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشیدا]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ixram8l9q4hlirtgaczsrt2vshrhgul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بازاڕی پایک پڵەیس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294354</id>
    <revision>
      <id>1574315</id>
      <parentid>1574088</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1809" sha1="p7ovbqhpbwyfet81e90porgwv8o7yu7" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''بازاڕی پایک پڵەیس''' بازاڕێکی گشتییە لە [[سیاتڵ]]، [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ١٧ی ئابی ١٩٠٧دا کراوەتەوە، و یەکێکە لە کۆنترین بازاڕە گشتییەکانی جووتیاران کە بە بەردەوامی لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا کار دەکات. بەسەر کەناراوەکانی کەنداوی ئێلیۆت لە پیوجێت ساوند دەڕوانێت، و وەک شوێنێکی بازرگانی بۆ زۆرێک لە جووتیارە بچووکەکان، پیشەوەران و [[بازرگان|بازرگانان]] خزمەت دەکات. بە ناوی شەقامە ناوەندییەکەیەوە ناونراوە، پایک پڵەیس، کە لە شەقامی پایکەوە بەرەو باکووری ڕۆژاوا بۆ شەقامی ڤێرجینیا لە کەناری ڕۆژاوای [[ناوەندی شاری سیاتڵ]] دەچێت. بازاڕی پایک پڵەیس بەناوبانگترین شوێنی گەشتیاریی سیاتڵە، کە ساڵانە زیاتر لە ٢٠ ملیۆن سەردانیکەری ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Pike Place Market}}
{{شریتی دەروازە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>p7ovbqhpbwyfet81e90porgwv8o7yu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مانزات (خوداوەند)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294360</id>
    <revision>
      <id>1574305</id>
      <parentid>1574105</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3784" sha1="hd49cbnqc92tdfedswuqw8uj22xykzs" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{Infobox deity
| type             = ئیلامی
| name             = مەنزات
| image            =
| caption          =
| god_of           = خوداوەندی [[پەلکەزێڕینە]]
| abode            = ئاسمان
| spouse         = {{plainlist|
[[سیموت]] (لە [[ئیلام]])
[[ئیشتاران]] (لە [[دێر (سۆمەر)|دێر]])}}
| parents          = [[سین (ئەفسانە)|سین]] و [[نینگال]] (لە یەک تەڵسمی [[ماقلوو]])
| siblings         = [[شەمەش]] (وەک ئەوەی سەرەوە)
| children         = لوگالگیدا
| cult_center      = دێی نۆ، تەپەی حۆرییە، [[لارسا]]، [[دێر (سۆمەر)|دێر]]
}}

'''مەنزات'''، ھەروەھا بە «مەزیئات»، «مەنزیئات» و «مەزێت» دەنووسرێت، ھەندێک جار بە ناوە سۆمەرییەکەی «تیراننا» (&lt;sup&gt;[[Dingir|d]]&lt;/sup&gt;TIR.AN.NA){{sfn|Lambert|1987|p=344}} دەناسرێت، خوداوەندێکی [[میزۆپۆتا]]می و [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلامی]] بوو کە نوێنەرایەتی «[[پەلکەزێڕینە]]»ی دەکرد. ھەروەھا باوەڕ وابوو کە بەرپرسە لە گەشەسەندنی شارەکان.

لە ئیلام مەنزات لە نزمایییەکانی نزیک «سووسا» دەپەرسترا، بەتایبەتی لەو ناوچەیەی کە بە «ھوبشێن» دەناسرێت، کە پەیوەستە بە شوێنەوارە دێرینەکانی «دێی نۆ» و «تەپەی حوورییە»، لە کاتێکدا لە میزۆپۆتامیا پەیوەست بوو بە «دێر»، ئەگەرچی بەڵگەش ھەیە کە لە «[[نیپوور]]»، «[[لارسا]]» و شارەکانی تریشدا ڕێزی لێ گیراوە.

==ناو==
ناوی مەنزات ناوێکی ئاساییی ئەکەدییە و بە واتای «پەلکەزێڕینە» دێت، ئەگەرچی ڕەگ و ڕیشەی وردی وشەکە نادیارە.{{sfn|Lambert|1987|p=344}} شێوەیەکی سۆمەریی ناوی ئەم خوداوەندە، «تیر-ئاننا» («کەوانی ئاسمان») ھەروەھا ناسراوە، بەڵام پێدەچێت دروستکراوێکی دەستکرد بێت چونکە نیشانەی TIR بە گشتی بۆ وشەی سۆمەری «قیشتوو»، «دارستان»، بەکاردێت، کە تەنھا واتای زیادەی «کەوان»ی وەرگرتووە بەھۆی لێکچوونی لەگەڵ وشەی [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] «قەشتوو»، «کەوان».{{sfn|Lambert|1987|p=344}} تیراننا وەک ناوێکی جێگرەوەی مەنزات لە لیستی خوداوەندەکانی «وایدنەر»{{sfn|Zaia|2017}} و لە «ئان = ئانووم»دا ھاتووە.{{sfn|Lambert|1987|p=345}} نووسینی &lt;sup&gt;d&lt;/sup&gt;TIR.AN.NA ھەروەھا لە [[پێڕست]]ەکانی قوربانییەکانی یەکەمین شانشینی سیەلاند بەکارھاتووە،{{sfn|Boivin|2018|p=229}} و ھەندێک جار لە نووسینی ناوە تیۆفۆریکەکان لە شوێنەکانی تردا، بۆ نوێنەرایەتی لۆگۆگرافی ناوی خوداوەند مەنزات.{{sfn|Lambert|1987|pp=344-345}}

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:CS1 German-language sources (de)]]
[[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]]
[[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]]
[[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>hd49cbnqc92tdfedswuqw8uj22xykzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مامو (خوداوەند)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294363</id>
    <revision>
      <id>1574316</id>
      <parentid>1574082</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1302" sha1="38fluuhcwymuayitrgbjm2vzfikuw4m" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Infobox deity
| type = مێزۆپۆتامی
| name = مامو
| deity_of = خوداوەندی خەونەکان
| cult_centre = [[سیپار]]
| siblings = [[کیتووم]]/نیگینا و [[سیسیگ]]
| parents = [[شەمەش]] و [[ئایا (خوداوەند)|ئایا]]
| consort = [[بوونێنێ]]
}}

'''مامو''' (𒀭𒈠𒊬؛ ھەروەھا وەک '''مامود'''{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|p=265}} بە ڕۆمانی کراوە) خوداوەندێکی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو کە پەیوەندی بە [[خەون|خەونەکان]]ەوە ھەبوو. ئەو وەک کچی خوداوەندی [[خۆر]] [[شەمەش]] (ئوتوو) دادەنرا و خۆشی دەکرا بە «ئوتووی خەونەکان» ناو ببرێت. ئاماژە بۆ ماموی [[نێر]]ینەش زانراوە، ئەگەرچی پێشنیار کراوە کە ئەوان تەنھا نوێنەرایەتی گۆڕانکارییەکی درەنگانی ڕەگەز دەکەن کە بۆ ژمارەیەک خوداوەندی تری کە لە بنەڕەتدا [[مێ]] بوون جێگیر کراوە.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئایین}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>38fluuhcwymuayitrgbjm2vzfikuw4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گالو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294365</id>
    <revision>
      <id>1574205</id>
      <parentid>1574102</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1778" sha1="jj1v4u8t67azxv4lkpnf0og6j2rb5jc" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
[[File:Dumuzi aux enfers.jpg|thumb|upright=1.3|«مۆرێکی لوولەیی» خوداوەند [[دوموزید]] کە لە [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا لەلایەن «گاللا»کانەوە ئەشکەنجە دەدرێت]]

لە [[ئایینی سۆمەری|سۆمەری]] و [[ئایینی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا، '''گاللوەکان'''&lt;ref Name=&quot;Morris&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Morris  |یەکەم= John   |سەردێڕ= The new nation  |ساڵ= ١٨٨٠|شوێن= Original from Oxford University  |پەڕەکان= [https://archive.org/details/bub_gb_YwMDAAAAQAAJ/page/n٤٦ ٤٠]&amp; ٣١١ (volume ٣ of ٥)|ناونیشان= https://archive.org/details/bub_gb_YwMDAAAAQAAJ|وتەگێڕانەوە= Gallu demon.}}&lt;/ref&gt; (ھەروەھا پێیان دەوترێت '''گاللاکان'''؛&lt;ref Name=&quot;Muss-Arnolt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Muss-Arnolt  |یەکەم= William|بەستەری نووسەر=William Muss-Arnolt|سەردێڕ= A Concise Dictionary of the Assyrian Language  |بڵاوکەرەوە= Reuther &amp; Reichard; Lemcke &amp; Büchner; etc., etc  |ساڵ=١٩٠٥|شوێن= Original from Harvard University  |پەڕەکان= ٢١٦|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=i0TmOm5Kj40C&amp;dq=Gallu+demon&amp;pg=PA216}}&lt;/ref&gt; [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] ''gallû'' &lt; [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] {{smallcaps|gal.lu}}) [[دیمن (ڕۆحی خراپەکار)|دێو]] یان [[شەیتان]]ەکانی [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن]] بوون.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>jj1v4u8t67azxv4lkpnf0og6j2rb5jc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574291</id>
      <parentid>1574205</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1828" sha1="mq8z0q18vq9udeevkf1lvoj1l67ww3m" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
[[File:Dumuzi aux enfers.jpg|thumb|upright=1.3|«مۆرێکی لوولەیی» خوداوەند [[دوموزید]] کە لە [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا لەلایەن «گاللا»کانەوە ئەشکەنجە دەدرێت]]

لە [[ئایینی سۆمەری|سۆمەری]] و [[ئایینی مێزۆپۆتامیای کۆن]]دا، '''گاللوەکان'''&lt;ref Name=&quot;Morris&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Morris  |یەکەم= John   |سەردێڕ= The new nation  |ساڵ= ١٨٨٠|شوێن= Original from Oxford University  |پەڕەکان= [https://archive.org/details/bub_gb_YwMDAAAAQAAJ/page/n٤٦ ٤٠]&amp; ٣١١ (volume ٣ of ٥)|ناونیشان= https://archive.org/details/bub_gb_YwMDAAAAQAAJ|وتەگێڕانەوە= Gallu demon.}}&lt;/ref&gt; (ھەروەھا پێیان دەوترێت '''گاللاکان'''؛&lt;ref Name=&quot;Muss-Arnolt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Muss-Arnolt  |یەکەم= William|بەستەری نووسەر=William Muss-Arnolt|سەردێڕ= A Concise Dictionary of the Assyrian Language  |بڵاوکەرەوە= Reuther &amp; Reichard; Lemcke &amp; Büchner; etc., etc  |ساڵ=١٩٠٥|شوێن= Original from Harvard University  |پەڕەکان= ٢١٦|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=i0TmOm5Kj40C&amp;dq=Gallu+demon&amp;pg=PA216}}&lt;/ref&gt; [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] ''gallû'' &lt; [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] {{smallcaps|gal.lu}}) [[دیمن (ڕۆحی خراپەکار)|دێو]] یان [[شەیتان]]ەکانی [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن]] بوون.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>mq8z0q18vq9udeevkf1lvoj1l67ww3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئایینی سۆمەری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294366</id>
    <revision>
      <id>1574206</id>
      <parentid>1574085</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5616" sha1="o836f2dmzotjk81zcukgsvsscr1ppfe" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (adjusted for perspective).jpg|وێنۆک|200پیکسڵ|چەپ|پلاکێکی دیوار کە دیمەنێکی قوربانی پێشکەشکردن نیشان دەدات لە [[ئوور]]، [[عێراق]]، ٢٥٠٠ پ.ز. مۆزەخانەی بەریتانی.]]
'''ئایینی سۆمەری''' ئەو ئایینە بوو کە گەلی [[سۆمەر]]ی پەیڕەوی لێ دەکرد و پێوەی پابەند بوو، کە یەکەم شارستانییەتی [[خوێندەواری]] بوو لە ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن. سۆمەرییەکان وایان دادەنا کە خوداوەند بەرپرسە لە ھەموو ئەو کاروبارانەی پەیوەندییان بە فەرمانە سروشتی و کۆمەڵایەتییەکانەوە ھەیە.&lt;ref name=&quot;Kramer1963&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|الأخير1=Kramer|الأول1=Samuel Noah|عنوان=The Sumerians: Their History, Culture, and Character|تاريخ=1963|ناشر=The Univ. of Chicago Press|ژپنک=٠-٢٢٦-٤٥٢٣٨-٧|مسار=https://archive.org/details/sumerianstheirhi00samu|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20191218100343/https://archive.org/details/sumerianstheirhi00samu | تاريخ أرشيف = 18 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;

دەوڵەتە شارەکان پێش سەرەتای پادشایەتی لە سۆمەر، بەکردەوە لەلایەن قەشە تیۆکراتەکان و بەرپرسە ئایینییەکانەوە بەڕێوە دەبران. ئەم ڕۆڵە دواتر لەلایەن پادشاکانەوە گۆڕدرا، بەڵام قەشەکان بەردەوام بوون لە پەیڕەوکردنی کاریگەرییەکی گەورە لەسەر کۆمەڵگەی سۆمەری. پەرستگە سۆمەرییەکان لە سەردەمە سەرەتایییەکاندا، پێکھاتەی سادە بوون کە لە یەک ژوور پێک دەھاتن، ھەندێک جار لەسەر سەکۆی بەرز دروست دەکران. لە کۆتایییەکانی شارستانییەتی سۆمەریدا، ئەم پەرستگانە گەشەیان کرد بۆ زێقوورات - پێکھاتەی ھەرەمی بەرز کە حەشارگەیان لە سەرەوە بوو.

سۆمەرییەکان پێیان وابوو کە [[گەردوون]] لە ڕێگەی زنجیرەیەک ئەفسانەی خولقاندنەوە دروست بووە. سەرەتا، ناموو، ئاوە سەرەتایییەکان، ئانوو ([[ئاسمان]]) و کی ([[زەوی]])یان بوو، کە ھاوسەرگیرییان کرد و کوڕێکیان بوو بە ناوی ئێنلیل. ئێنلیل ئاسمانی لە زەوی جیا کردەوە و بانگەشەی ئەوەی کرد کە زەوی موڵکی ئەوە. وا بڕوا دەکرێت کە ئێنکی، کوڕی ئانوو و کی، مرۆڤی خولقاندووە. بەھەشت تەنھا بۆ خوداوەندەکان بوو، و لە کاتی مردنیاندا، وا بڕوا دەکرا کە ھەموو ڕۆحی مرۆڤەکان، بەبێ گوێدانە ڕەفتاریان لە کاتی ژیاندا، دەچن بۆ ئێرکالا، ئەشکەوتێکی سارد و تاریکی قووڵ لەژێر زەویدا، کە لەلایەن خوداوەند ئێرشکیگالەوە بەڕێوە دەبرا. تەنھا خۆراکی بەردەست تۆزی وشک بوو. دواتر وا بڕوا دەکرێت کە ئێرشکیگال لەگەڵ ھاوسەرەکەی نێرگال، خوداوەندی مردن، حوکمی دەکرد.

لە گرینگترین خوداوەندە سۆمەرییەکان: ئانوو خوداوەندی ئاسمان، ئێنلیل خوداوەندی [[با]] و [[گەردەلوول]]، ئێنکی خوداوەندی [[ئاو]] و [[چاند]]ی مرۆیی، نینھۆرسانگ خوداوەندی پیت و بەرەکەت و زەوی، ئوتوو خوداوەندی [[خۆر]] و دادپەروەری و باوکی [[سین (ئەفسانە)|سین]] خوداوەندی [[مانگ]]. لە ماوەی ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی و دوای ئەویش، ئیناننا، خوداوەندی سێکس و جوانی و جەنگ، لەسەر ئاستێکی بەرفراوان لەلایەن گەلی سۆمەرییەوە بەرز ڕاگیرا و لە زۆر ئەفسانەدا دەرکەوت، لەوانە چیرۆکی دابەزینی بۆ جیھانی ژێرزەوی.

ئایینی سۆمەری کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ئایینی [[مێزۆپۆتامیا]] ھەبوو؛ و توخمەکانی لە ئەفسانە و ئایینەکانی [[حووری|حوورییەکان]] و [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]] و [[بابل]] و [[ئاشوور]] و گرووپە کولتوورییەکانی دیکەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] پارێزراون. زانایانی ئەفسانە تێبینی زۆرێک لە لێکچوونەکانی نێوان چیرۆکە سۆمەرییە کۆنەکان و ئەو چیرۆکانەیان کردووە کە دواتر لە بەشە یەکەمەکانی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی عیبری]]دا تۆمار کراون.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Mythology of Mesopotamia}}
{{شریتی دەروازە|ئاسیا|ئایین}}

[[پۆل:سوومەر]]
[[پۆل:فرەخوایی]]
[[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]]</text>
      <sha1>o836f2dmzotjk81zcukgsvsscr1ppfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئێئاننا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294370</id>
    <revision>
      <id>1574209</id>
      <parentid>1574005</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5523" sha1="9du6d3wcp1ct6wesedyllg3fzf5blod" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
| name = ئێئاننا
| native_name = [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]:𒂍𒀭𒈾
| native_name_lang = sux
| other_name = 
| image = Part of front of Inanna temple of Kara Indasch from Uruk Vorderasiatisches Museum Berlin.jpg
| imagealttext = بەشێک لە پێشەوەی پەرستگەی ئیناننا
| caption = بەشێک لە پێشەوەی پەرستگەی ئیناننا
| map_type = Iraq
| relief = yes
| coordinates = {{coord|31|3|22|N|45|6|33|E|display=inline,title}}
| location = [[ئورووک]]، [[سۆمەر]]
(وەرکای مۆدێرن، [[پارێزگای موسەنا]]، [[عێراق]])
| region = [[مێزۆپۆتامیا]]
| type = [[پەرستگە#پەرستگەکانی مێزۆپۆتامیا|پەرستگە]]
| part_of = [[ئورووک#ناوچەی ئێئاننا|ناوچەی ئێئاننا]]
| material = [[خشتی کاڵ]]، [[قوڕ]]، [[گەچ]]
| built = {{circa|٣٤٠٠-٣١٠٠ پ.ز}}
| abandoned = {{circa|٢٠٠ پ.ز}}
| epochs = [[سەردەمی ئورووک]] بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]]
| cultures = [[سۆمەر]]ی، [[ئەکەد|ئەکەدی]]
| condition = [[وێرانە|وێران بووە]]
}}

'''ئێئاننا''' (بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒂍𒀭𒈾، «ماڵی ئاسمان»)، ھەروەھا بە '''پەرستگەی ئیناننا''' ناودەبرێت، کۆمەڵە [[پەرستگە#پەرستگەکانی مێزۆپۆتامیا|پەرستگەیەکی]] گەورەی [[سۆمەر|سۆمەریی کۆن]] بوو لە [[ئورووک]]. وەک «نشینگەی» [[ئیناننا]] دادەنرا، یەکێک بوو لە دیارترین و کاریگەرترین دامەزراوە ئایینییەکانی [[مێزۆپۆتامیای کۆن]]. لە تەواوی ''[[داستانی گلگامێش]]'' و دەقە جۆراوجۆرەکانی تریشدا ئاماژەی پێ کراوە، گۆڕانکاریی ئەو خوداوەندانەی کە پەرستگەکەیان بۆ تەرخان کرابوو بە تێپەڕبوونی کات بابەتی توێژینەوەی زانستییە.&lt;ref name=&quot;Tigay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Jeffrey H. Tigay |سەردێڕ=The Evolution of the Gilgamesh Epic |ساڵ=١٩٨٢|بڵاوکەرەوە=Bolchazy-Carducci Publishers |ژپنک=٩٧٨٠٨٦٥١٦٥٤٦٥|authorlink=Jeffrey H. Tigay}}&lt;/ref&gt;

==کۆمەڵە پەرستگە و کارگێڕی==
ئێئاننا کە لە بنەڕەتدا لە ماوەی [[سەردەمی ئورووک]]دا (نزیکەی ٤٠٠٠-٣١٠٠ پ.ز) دروست کراوە، گەشەی کرد بۆ ناوەندێکی گەورەی شارستانی و کارگێڕی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leick |یەکەم=Gwendolyn |سەردێڕ=Mesopotamia: the invention of the city |ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Penguin |ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-٠٢٦٥٧٤-٣|شوێن=London |پەڕەکان=٤٢–٤٨}}&lt;/ref&gt; وەک پەرستگەکانی تری [[زێقوورات|مێزۆپۆتامیا]]، ئێئاننا ناوەندێکی ئابووریی سەرەکی بوو کە تێیدا زەوییە کشتووکاڵییەکان، تۆڕەکانی بازرگانی، و ھێزێکی گەورەی کار لەوانە [[وەستا دەستڕەنگینەکان]]، [[نووسەر|نووسەران]]، [[شوان|شوانەکان]]، و [[گالا (قەشە)|قەشەکان]] بەڕێوە دەبران و کارگێڕی دەکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nemet-Nejat |یەکەم=Karen Rhea |ناونیشان=http://archive.org/details/dailylifeinancie00neme |سەردێڕ=Daily life in ancient Mesopotamia |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Westport, Conn. : Greenwood Press |ئەوانی تر=Internet Archive |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٢٩٤٩٧-٦|پەڕەکان=١٤١–١٤٥}}&lt;/ref&gt;

دەزگای بیرۆکراتی پەرستگەکە سەرپەرشتی دووبارە دابەشکردنەوەی کەلوپەل و قوربانییەکانی دەکرد، لەگەڵ ئەو تۆمارانەی کە لەسەر [[نووسینی بزماری|تەختەگڵینە بزمارییەکان]] نووسراون و وردەکاریی مامەڵەکانی وەک دانەوێڵە، قوماش، ڕۆن، و ئاژەڵیان تێدایە. ئەم چالاکییانە ڕەنگدانەوەی ئەرکی دوولایەنەی ئێئاننا وەک [[حەشارگە|حەشارگەیەکی پیرۆز]] و دەسەڵاتێکی دامەزراوەیی لەناو [[سۆمەر#دەوڵەتە شارەکان لە مێزۆپۆتامیا|دەوڵەت-شاردا]] بوون. کۆنترۆڵکردنی پەرستگە بە واتای دەستگەیشتن بە پلە و پایەی ئایینی و سامانی ماددی بوو، کە زیاتر پەرستنی ئیناننای لەناو پێکھاتەی کۆمەڵایەتی-سیاسیی ژیانی شاری [[سۆمەر]]یدا چەسپاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Postgate |یەکەم=John N. |سەردێڕ=Early Mesopotamia: society and economy at the dawn of history |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١١٠٣٢-٧|edition=Rev. 1994, repr. 2009 |شوێن=London |پەڕەکان=٩٨–١٠٣}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:ھونەر و تەلارسازی سۆمەری]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]</text>
      <sha1>9du6d3wcp1ct6wesedyllg3fzf5blod</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574228</id>
      <parentid>1574209</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Eanna}}</comment>
      <origin>1574228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5553" sha1="6u6gj6whk1oz6mvnuavvjan1phv81j2" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
| name = ئێئاننا
| native_name = [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]:𒂍𒀭𒈾
| native_name_lang = sux
| other_name = 
| image = Part of front of Inanna temple of Kara Indasch from Uruk Vorderasiatisches Museum Berlin.jpg
| imagealttext = بەشێک لە پێشەوەی پەرستگەی ئیناننا
| caption = بەشێک لە پێشەوەی پەرستگەی ئیناننا
| map_type = Iraq
| relief = yes
| coordinates = {{coord|31|3|22|N|45|6|33|E|display=inline,title}}
| location = [[ئورووک]]، [[سۆمەر]]
(وەرکای مۆدێرن، [[پارێزگای موسەنا]]، [[عێراق]])
| region = [[مێزۆپۆتامیا]]
| type = [[پەرستگە#پەرستگەکانی مێزۆپۆتامیا|پەرستگە]]
| part_of = [[ئورووک#ناوچەی ئێئاننا|ناوچەی ئێئاننا]]
| material = [[خشتی کاڵ]]، [[قوڕ]]، [[گەچ]]
| built = {{circa|٣٤٠٠-٣١٠٠ پ.ز}}
| abandoned = {{circa|٢٠٠ پ.ز}}
| epochs = [[سەردەمی ئورووک]] بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]]
| cultures = [[سۆمەر]]ی، [[ئەکەد|ئەکەدی]]
| condition = [[وێرانە|وێران بووە]]
}}

'''ئێئاننا''' (بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]]: 𒂍𒀭𒈾، «ماڵی ئاسمان»)، ھەروەھا بە '''پەرستگەی ئیناننا''' ناودەبرێت، کۆمەڵە [[پەرستگە#پەرستگەکانی مێزۆپۆتامیا|پەرستگەیەکی]] گەورەی [[سۆمەر|سۆمەریی کۆن]] بوو لە [[ئورووک]]. وەک «نشینگەی» [[ئیناننا]] دادەنرا، یەکێک بوو لە دیارترین و کاریگەرترین دامەزراوە ئایینییەکانی [[مێزۆپۆتامیای کۆن]]. لە تەواوی ''[[داستانی گلگامێش]]'' و دەقە جۆراوجۆرەکانی تریشدا ئاماژەی پێ کراوە، گۆڕانکاریی ئەو خوداوەندانەی کە پەرستگەکەیان بۆ تەرخان کرابوو بە تێپەڕبوونی کات بابەتی توێژینەوەی زانستییە.&lt;ref name=&quot;Tigay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Jeffrey H. Tigay |سەردێڕ=The Evolution of the Gilgamesh Epic |ساڵ=١٩٨٢|بڵاوکەرەوە=Bolchazy-Carducci Publishers |ژپنک=٩٧٨٠٨٦٥١٦٥٤٦٥|authorlink=Jeffrey H. Tigay}}&lt;/ref&gt;

==کۆمەڵە پەرستگە و کارگێڕی==
ئێئاننا کە لە بنەڕەتدا لە ماوەی [[سەردەمی ئورووک]]دا (نزیکەی ٤٠٠٠-٣١٠٠ پ.ز) دروست کراوە، گەشەی کرد بۆ ناوەندێکی گەورەی شارستانی و کارگێڕی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leick |یەکەم=Gwendolyn |سەردێڕ=Mesopotamia: the invention of the city |ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Penguin |ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-٠٢٦٥٧٤-٣|شوێن=London |پەڕەکان=٤٢–٤٨}}&lt;/ref&gt; وەک پەرستگەکانی تری [[زێقوورات|مێزۆپۆتامیا]]، ئێئاننا ناوەندێکی ئابووریی سەرەکی بوو کە تێیدا زەوییە کشتووکاڵییەکان، تۆڕەکانی بازرگانی، و ھێزێکی گەورەی کار لەوانە [[وەستا دەستڕەنگینەکان]]، [[نووسەر|نووسەران]]، [[شوان|شوانەکان]]، و [[گالا (قەشە)|قەشەکان]] بەڕێوە دەبران و کارگێڕی دەکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nemet-Nejat |یەکەم=Karen Rhea |ناونیشان=http://archive.org/details/dailylifeinancie00neme |سەردێڕ=Daily life in ancient Mesopotamia |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Westport, Conn. : Greenwood Press |ئەوانی تر=Internet Archive |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٢٩٤٩٧-٦|پەڕەکان=١٤١–١٤٥}}&lt;/ref&gt;

دەزگای بیرۆکراتی پەرستگەکە سەرپەرشتی دووبارە دابەشکردنەوەی کەلوپەل و قوربانییەکانی دەکرد، لەگەڵ ئەو تۆمارانەی کە لەسەر [[نووسینی بزماری|تەختەگڵینە بزمارییەکان]] نووسراون و وردەکاریی مامەڵەکانی وەک دانەوێڵە، قوماش، ڕۆن، و ئاژەڵیان تێدایە. ئەم چالاکییانە ڕەنگدانەوەی ئەرکی دوولایەنەی ئێئاننا وەک [[حەشارگە|حەشارگەیەکی پیرۆز]] و دەسەڵاتێکی دامەزراوەیی لەناو [[سۆمەر#دەوڵەتە شارەکان لە مێزۆپۆتامیا|دەوڵەت-شاردا]] بوون. کۆنترۆڵکردنی پەرستگە بە واتای دەستگەیشتن بە پلە و پایەی ئایینی و سامانی ماددی بوو، کە زیاتر پەرستنی ئیناننای لەناو پێکھاتەی کۆمەڵایەتی-سیاسیی ژیانی شاری [[سۆمەر]]یدا چەسپاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Postgate |یەکەم=John N. |سەردێڕ=Early Mesopotamia: society and economy at the dawn of history |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١١٠٣٢-٧|edition=Rev. 1994, repr. 2009 |شوێن=London |پەڕەکان=٩٨–١٠٣}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|عێراق}}
{{پۆلی کۆمنز|Eanna}}

[[پۆل:ھونەر و تەلارسازی سۆمەری]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]</text>
      <sha1>6u6gj6whk1oz6mvnuavvjan1phv81j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نینمادا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294371</id>
    <revision>
      <id>1574313</id>
      <parentid>1574089</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7489" sha1="h3ezf1y9x8fotgplq2b3ybgrng8ih1c" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Infobox deity
| type = مێزۆپۆتامی
| name = نینمادا
| deity_of = مارەفسوونکەری خودایی
| member_of = [[شاسووڕاتوو]]
| siblings = [[نینازو]]
}}
'''نینمادا''' ناوێک بوو کە بۆ دوو [[خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندی مێزۆپۆتامیی]] جیاواز بەکار دەھات، خوداوەندێکی نێر و خوداوەندێکی مێ. نینمادای [[مێ]] [[مارەفسوونکەر]]ێکی{{تێبینی|مارەفسوونکەر (بە [[ئینگلیزی]]: Snake charmer) بەو کەسە دەوترێت کە دەتوانێت لە ڕێگەی [[مۆسیقا]]، جووڵە، یان [[جادوو]] و [[ئەفسوون]]ەوە مارەکان کۆنتڕۆڵ بکات یان «ڕایان بژەنێت».

لە چوارچێوەی ئەفسانەکانی [[مێزۆپۆتامیا]]دا، ئەمە ئاماژەیە بۆ خوداوەندێک کە دەسەڵاتی خودایی بەسەر مارەکاندا ھەیە؛ یان بۆ کۆنتڕۆڵکردنیان یان بۆ پاراستنی [[مرۆڤ]] لە [[ژەھر]]ی مار لە ڕێگەی جادوو و [[نزا]]وە. وشەکە لە «مار» + «ئەفسوون» (بە واتای جادوو یان نزا) + «کەر» (ئەنجامدەر) پێکھاتووە.}} خودایی بوو، و لە ئەفسانەی ''ئێنکی و نینما''دا وەک یاریدەدەری ئەو خوداوەندەی کە ناوی لەسەر ئەفسانەکەیە دەردەکەوێت. نینمادای نێر بە «پەرستەری ئان» ناودەبرا و وەک برای خوداوەندی مار [[نینازو]] دادەنرا. وا گریمانە دەکرێت کە ڕەنگە ئەم خوداوەندانە بەشێکیان تێکەڵ بە یەکتر بووبن یان خاوەنی سەرچاوەیەکی ھاوشێوە بن، ھەرچەندە پێشنیارەکانیش بۆ ئەوەی تەنھا یەک نینمادا ھەبووبێت لە توێژینەوە نوێیەکاندا ھەن.

==کەسایەتی==
ناوی نینمادا بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] بە واتای «گەورەی وڵات» یان «خانمی وڵات» دێت.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} ''[[نین (بزماری)|نین]]'' زاراوەیەکی لەسەرخۆیە لە ڕووی ڕێزمانییەوە و دەتوانرێت لە ناوی ھەردوو خوداوەندی مێ ([[نینیسینا]]، [[نینکاسی]]، [[نینمێنا]]) و نێر ([[نینگێرسوو]]، [[نینازو]]، [[نینگیشزیدا]]) بدۆزرێتەوە.{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|pp=6-7}} نزیکەی لە سەدا چل لە سەرەتایییترین خوداوەندە سۆمەرییەکان خاوەنی ئەم جۆرە ناوانە بوون، لەوانە خوداوەندی شارەکان، بەڵام ھەروەھا خزمەتکار و منداڵانی خوداوەندە گەورەکانیش.{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|p=7}} 

وا گریمانە دەکرێت کە دوو خوداوەندی جیاواز بە ناوی نینمادا ھەبووبن، بەڵام ئەنتوان کاڤینۆ و مانفرێد کرێبێرنیک بە ئەگەری دەزانن کە یان خاوەنی ھەمان سەرچاوە بن یان بەشێکیان تێکەڵ بە یەکتر بووبن.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} [[ویلفرید جی. لامبێرت]] تەنھا نینمادای مێی وەک [[مارەفسوونکەر]]ێکی خودایی دادەنا.{{sfn|Lambert|2013|p=506}} ئەو ئەم ڕۆڵەی لە دیوەخانەکانی [[ئێنلیل]] و [[ئانوو]]دا دەگێڕا.{{sfn|Wiggermann|1997|p=42}} فرانس ویگەرمان نینمادای نێر، برای نینازو، و خوداوەندی مارەفسوونکەر بە یەک و ھەمان شت دادەنێت.{{sfn|Wiggermann|1997|p=42}} ئەم تێڕوانینە لەلایەن فرانک سیمۆنزیشەوە پشتگیری دەکرێت، کە گریمانەی ئەوە دەکات تەنھا یەک نینمادا ھەبووە، کە ھەم مارەفسوونکەر و ھەم «پەرستەری ئان» بووە،{{sfn|Simons|2018|pp=132-133}} ناسناوێک کە توێژەرانی تر پێیان وایە تەنھا ئاماژەیە بۆ خوداوەندە نێرەکە.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} پێڕستی خوداوەندەکانی ''[[ئان = ئانووم]]'' ئاماژە بە نینمادا دەکات ھەم وەک مارەفسوونکەر و ھەم وەک «پەرستەری ئان»، و دیارە خوداوەندەکە بە نێر دادەنێت.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}}

بەپێی قسەی جێرێمای پیترسن، پێگەی نینمادا وەک برای نینازو ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ ئەوەی کە ئەو وەک خوداوەندێکی پەیوەندیدار بە [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن|ژێرزەوی]] دادەنرا.{{sfn|Peterson|2009|p=56}} ئەو جگە لەوەش ئاماژە بەوە دەکات کە لە کۆپییە جیاوازەکانی پێڕستی خوداوەندەکانی [[نیپوور]]دا، نینمادا لەگەڵ [[نینگیشزیدا]] جێگەی یەکتر دەگرنەوە.{{sfn|Peterson|2009|p=55}}

==پەرستن==
پەرستگەیەکی نینمادا لەو [[پێڕست]]ەی پێی دەوترێت ''[[پێڕست]]ی پەرستگە یاسایییەکان'' لە دوای پەرستگەکانی [[نینکاسی]] ئاماژەی پێ کراوە، بەڵام لە ئێستادا شوێنەکەی نەزانراوە و ناوەکەی نەپارێزراوە.{{sfn|George|1993|p=168}}

نینمادای نێر لە نووسراوێکی [[گودیا]]دا وەک یەکێک لەو خوداوەندانەی بۆ یارمەتیدان لە دروستکردنی [[ئێ-نیننوو]] بانگ دەکرێن، دەردەکەوێت،{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} پەرستگەی [[نینگێرسوو]] لە [[گێرسوو]].{{sfn|George|1993|p=134}}

دەقێکی جنۆکەدەرکردن کە بە «گاتوونگ II» ناودەبرێت، ئاماژە بە نینمادا، «پەرستەری ئان» دەکات.{{sfn|Simons|2018|p=131}} وا دادەنرێت ئەم ناسناوە ئاماژە بێت بۆ شێوە نێرەکەی ئەم خوداوەندە.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} ھەمان ڕیزبەندی ئاماژە بە [[نینکوررا]] دەکات، کە بە «گەورەیەک کە [[لاجوەرد]] ھەڵدەکەنێت» وەسف کراوە، نینزادیم، [[نێنیسیگ]] (قەسابەکەی [[ئێکور]])، [[کوسوو (خوداوەند)|کوسوو]] (خوداوەندێکی پاککردنەوە)، [[سیریس (خوداوەند)|سیریس]] (لێرەدا وەک چێشتلێنەری ئانوو ناونراوە، ڕۆڵێکی تری نەناسراو{{sfn|Simons|2018|p=133}})، و [[نیسابا]].{{sfn|Simons|2018|p=131}}

ناوە تیۆفۆرییەکان کە ناوی نینمادا لەخۆ دەگرن ناسراون، بۆ نموونە ئوور-نینمادا لە [[ئاداب (شار)|ئاداب]]ی [[ئەکەد|سارگۆنی]].{{sfn|Such-Gutiérrez|2005|p=27}}
== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|عێراق}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>h3ezf1y9x8fotgplq2b3ybgrng8ih1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەرتووکی یۆبیلییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294373</id>
    <revision>
      <id>1574207</id>
      <parentid>1574079</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2061" sha1="e9rzut4lsjjzb046wz193b5olt1gr5y" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''پەرتووکی یۆبیلیەکان''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: ספר היובלים)، ھەندێک جار پێی دەوترێت '''سەرەتای بەدیھێنانی بچووک'''، پەرتووکی '''مووسا''' یان '''پەیمانی''' '''مووسا'''، دەقێکی ئایینی جوولەکەیی کۆنە کە لەلایەن زۆربەی [[پرۆتێستانت]]ەکان و ڕۆمانە [[کاسۆلیک]]ەکان و مەسیحییە [[ئۆرتۆدۆکس]]ەکانی ڕۆژھەڵاتەوە بە ھەڵبەستراو دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wesley.nnu.edu/index.php?id=2127|سەردێڕ=The Wesley Center Online: The Book Of Jubilees |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090224002549/http://wesley.nnu.edu/biblical_studies/noncanon/ot/pseudo/jubilee.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Todd Russell Hanneken|سەردێڕ=The Book of Jubilees Among the Apocalypses|ساڵ=٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; بۆ نووسەرانی سەرەتایی مەسیحی لە ھەردوو ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا و ھەروەھا بۆ [[ڕابی|حاخام]]ەکان بە باشی ناسرابوو. دواتر تا ڕادەیەکی زۆر سەرکوت کرا و ھیچ وەشانێکی تەواو عیبری، یۆنانی و لاتینی نەماوە. لەلایەن کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ئەسیوپیا بە یاسایی دادەنرێت. بۆچوونی زانایانی مۆدێرن وەک دووبارە نووسینەوەی پەرتووکەکانی [[سەرەتای بەدیھێنان]] و [[دەرچوون]] سەیری دەکەن کە لەسەر بنەمای دیدگای ھەندێک لە جوولەکەکانی سەدەی دووەمی پێش زایینە.

== سەرچاوەکان ==
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>e9rzut4lsjjzb046wz193b5olt1gr5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574216</id>
      <parentid>1574207</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T15:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1574216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2086" sha1="rd3n16y5na76vonhndf77nxvxexpkk4" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''پەرتووکی یۆبیلیەکان''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: ספר היובלים)، ھەندێک جار پێی دەوترێت '''سەرەتای بەدیھێنانی بچووک'''، پەرتووکی '''مووسا''' یان '''پەیمانی''' '''مووسا'''، دەقێکی ئایینی جوولەکەیی کۆنە کە لەلایەن زۆربەی [[پرۆتێستانت]]ەکان و ڕۆمانە [[کاسۆلیک]]ەکان و مەسیحییە [[ئۆرتۆدۆکس]]ەکانی ڕۆژھەڵاتەوە بە ھەڵبەستراو دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wesley.nnu.edu/index.php?id=2127|سەردێڕ=The Wesley Center Online: The Book Of Jubilees |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090224002549/http://wesley.nnu.edu/biblical_studies/noncanon/ot/pseudo/jubilee.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Todd Russell Hanneken|سەردێڕ=The Book of Jubilees Among the Apocalypses|ساڵ=٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; بۆ نووسەرانی سەرەتایی مەسیحی لە ھەردوو ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا و ھەروەھا بۆ [[ڕابی|حاخام]]ەکان بە باشی ناسرابوو. دواتر تا ڕادەیەکی زۆر سەرکوت کرا و ھیچ وەشانێکی تەواو عیبری، یۆنانی و لاتینی نەماوە. لەلایەن کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ئەسیوپیا بە یاسایی دادەنرێت. بۆچوونی زانایانی مۆدێرن وەک دووبارە نووسینەوەی پەرتووکەکانی [[سەرەتای بەدیھێنان]] و [[دەرچوون]] سەیری دەکەن کە لەسەر بنەمای دیدگای ھەندێک لە جوولەکەکانی سەدەی دووەمی پێش زایینە.

== سەرچاوەکان ==
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>rd3n16y5na76vonhndf77nxvxexpkk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574227</id>
      <parentid>1574216</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Book of Jubilees}}</comment>
      <origin>1574227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2127" sha1="et48ydctf3fj4skci7ct0lnmhh1u2nr" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''پەرتووکی یۆبیلیەکان''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: ספר היובלים)، ھەندێک جار پێی دەوترێت '''سەرەتای بەدیھێنانی بچووک'''، پەرتووکی '''مووسا''' یان '''پەیمانی''' '''مووسا'''، دەقێکی ئایینی جوولەکەیی کۆنە کە لەلایەن زۆربەی [[پرۆتێستانت]]ەکان و ڕۆمانە [[کاسۆلیک]]ەکان و مەسیحییە [[ئۆرتۆدۆکس]]ەکانی ڕۆژھەڵاتەوە بە ھەڵبەستراو دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wesley.nnu.edu/index.php?id=2127|سەردێڕ=The Wesley Center Online: The Book Of Jubilees |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090224002549/http://wesley.nnu.edu/biblical_studies/noncanon/ot/pseudo/jubilee.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Todd Russell Hanneken|سەردێڕ=The Book of Jubilees Among the Apocalypses|ساڵ=٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; بۆ نووسەرانی سەرەتایی مەسیحی لە ھەردوو ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا و ھەروەھا بۆ [[ڕابی|حاخام]]ەکان بە باشی ناسرابوو. دواتر تا ڕادەیەکی زۆر سەرکوت کرا و ھیچ وەشانێکی تەواو عیبری، یۆنانی و لاتینی نەماوە. لەلایەن کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ئەسیوپیا بە یاسایی دادەنرێت. بۆچوونی زانایانی مۆدێرن وەک دووبارە نووسینەوەی پەرتووکەکانی [[سەرەتای بەدیھێنان]] و [[دەرچوون]] سەیری دەکەن کە لەسەر بنەمای دیدگای ھەندێک لە جوولەکەکانی سەدەی دووەمی پێش زایینە.

== سەرچاوەکان ==
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Book of Jubilees}}</text>
      <sha1>et48ydctf3fj4skci7ct0lnmhh1u2nr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574265</id>
      <parentid>1574227</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژن|ژن]]</comment>
      <origin>1574265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2162" sha1="d9huksvi5b0ewwxg7vld5zwsd69eaj0" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''پەرتووکی یۆبیلیەکان''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: ספר היובלים)، ھەندێک جار پێی دەوترێت '''سەرەتای بەدیھێنانی بچووک'''، پەرتووکی '''مووسا''' یان '''پەیمانی''' '''مووسا'''، دەقێکی ئایینی جوولەکەیی کۆنە کە لەلایەن زۆربەی [[پرۆتێستانت]]ەکان و ڕۆمانە [[کاسۆلیک]]ەکان و مەسیحییە [[ئۆرتۆدۆکس]]ەکانی ڕۆژھەڵاتەوە بە ھەڵبەستراو دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wesley.nnu.edu/index.php?id=2127|سەردێڕ=The Wesley Center Online: The Book Of Jubilees |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090224002549/http://wesley.nnu.edu/biblical_studies/noncanon/ot/pseudo/jubilee.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Todd Russell Hanneken|سەردێڕ=The Book of Jubilees Among the Apocalypses|ساڵ=٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; بۆ نووسەرانی سەرەتایی مەسیحی لە ھەردوو ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا و ھەروەھا بۆ [[ڕابی|حاخام]]ەکان بە باشی ناسرابوو. دواتر تا ڕادەیەکی زۆر سەرکوت کرا و ھیچ وەشانێکی تەواو عیبری، یۆنانی و لاتینی نەماوە. لەلایەن کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ئەسیوپیا بە یاسایی دادەنرێت. بۆچوونی زانایانی مۆدێرن وەک دووبارە نووسینەوەی پەرتووکەکانی [[سەرەتای بەدیھێنان]] و [[دەرچوون]] سەیری دەکەن کە لەسەر بنەمای دیدگای ھەندێک لە جوولەکەکانی سەدەی دووەمی پێش زایینە.

== سەرچاوەکان ==
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Book of Jubilees}}
{{شریتی دەروازە|ژن}}</text>
      <sha1>d9huksvi5b0ewwxg7vld5zwsd69eaj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرش بۆ سەر ڕۆژاوای کوردستان ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294374</id>
    <revision>
      <id>1574208</id>
      <parentid>1574078</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8635" sha1="oj4q95w0v0puegly871tibisezwseeh" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''ھێرش بۆ سەر ڕۆژاوای کوردستان''' یان '''ھێرشی باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا لە ساڵی ٢٠٢٦''' ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو کە لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لەلایەن حکوومەتی سووریاوە دەستیپێکرد، دژی ئەو پێگانەی کە [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا]] بەدەستیان ھێنابوو. ھێرشەکە لە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای حەلەب]] لە دەوروبەری شارۆچکەکانی [[دێر حافر|دێرحافێر]] و مەسکەنە دەستیپێکرد و دواتر لە ١٧ی کانوونی دووەم فراوانتر بوو بۆ پارێزگاکانی [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققە]] [[پارێزگای دێرەزۆر|و دێرەزوور]]. ھێرشەکە ئێوارەی ١٨ی مانگ بە واژووکردنی ڕێککەوتنێکی ١٤ خاڵیی لەلایەن [[ئەحمەد شەرع]] بە نێوەندگیریی [[تۆم بێرێک]] نێردەی تایبەتی [[ئەمریکا]] بۆ سووریا بە شێوەیەکی کاتی ڕاگیرا. لە ڕێککەوتنەکەدا مەرجی ئەوە خراوەتەڕوو کە [[حکوومەتی سووریا]] [[دێرەزوور]] و [[ڕەققە]] و [[حەسیچە]] کۆنتڕۆڵ بکاتەوە و سوپای سووریای دیموکرات بخرێتە ناو سوپای سووریاوە و ڕۆژی دواتر کۆبوونەوەیەک لەنێوان شەرع و [[مەزڵووم عەبدی]] ئەنجام بدرێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 يناير 2026 |ناونیشان=https://sana.sy/video/2377887/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260119010927/https://sana.sy/video/2377887/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=19 يناير 2026 |وێبگە=سانا}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژێک دوای ڕێککەوتنەکە پێکدادان بەردەوام بوو، ھەر لایەنێک بەرامبەرەکەی بە پێشێلکردنی ئاگربەست تۆمەتبار کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jamal |یەکەم=Urooba |دوایین٢=Ali |یەکەم٢=Faisal |دوایین٣=Peter |یەکەم٣=Zsombor |دوایین٤=Magee |یەکەم٤=Caolán |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf|سەردێڕ=Syria updates: SDF, government trade ceasefire violation accusations |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260128130610/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[قناة الجزيرة الإنجليزية]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڕاپۆرتە میدیاییەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە کۆبوونەوەی نێوان شەرع و مەزڵووم عەبدی ھیچ ئەنجامێکی نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.mc-doualiya.com/الشرق-الأوسط/20260120-مفاوضات-فاشلة-بين-الشرع-وعبدي-خلاف-حول-إدارة-الحسكة-وقصف-لمواقع-قسد|سەردێڕ=مفاوضات فاشلة بين الشرع وعبدي: خلاف حول إدارة الحسكة وقصف لمواقع قسد |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260206095501/https://www.mc-doualiya.com/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20260120-%D9%85%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B4%D9%84%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D9%88%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%8A-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%83%D8%A9-%D9%88%D9%82%D8%B5%D9%81-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D9%82%D8%B3%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=مونت كارلو الدولية |زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Monitor&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Zaman |یەکەم=Amberin |بەستەری نووسەر=Amberin Zaman |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa|سەردێڕ=Trump demands end to clashes with Kurds in call with Syria's Sharaa - AL-MONITOR: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20260119233043/https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[المونيتور]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠ی مانگ، حکوومەتی سووریا ئاگربەستی ڕاگەیاند کە کاتژمێر ٨:٠٠ د. ن بەکاتی ناوخۆ دەستپێدەکات، چوار ڕۆژ مۆڵەتی بە ھێزەکانی سووریای دیموکرات (ھەسەدە) دا بۆ ئەوەی پلانێک بۆ تێکەڵبوونیان لەگەڵ دەوڵەتدا دابڕێژن پێش ئەوەی ھێزەکانی حکوومەت بچنە ناو شارەکانی حەسیچە و [[قامیشلۆ]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o|سەردێڕ=التوصل لتفاهم مشترك بين الحكومة السورية وقسد، ومهلة 4 أيام لوضع خطة تفصيلية |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260121224259/https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News عربي |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; ئاگربەستەکە بۆ ماوەی ١٥ ڕۆژ درێژکرایەوە، کە لە کاتژمێر ١١:٠٠ی شەو بە کاتی ناوخۆی ٢٤ی ١ دەستی پێکرد، بۆ ئەوەی ڕێگە بدات ئەمریکا دیلەکانی داعش لە سووریاوە بۆ عێراق بگوازێتەوە.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://sana.sy/locals/2382689/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260125025334/https://sana.sy/locals/2382689/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=سانا |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; لە ٣٠ی کانوونی دووەم، حکوومەت ڕێککەوتنێکی ھەمەلایەنەی لەگەڵ ھێزەکانی سووریای دیموکرات ڕاگەیاند، کە گرنتی ئاگربەست و یەکخستنی وردە وردەی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی [[ھێزەکانی پاراستنی گەل]] بە دامەزراوەکانی دەوڵەت (ئەمنی و سەربازی و ئیداری) و جێگیرکردنی ھێزی ئاسایشی ناوخۆ لە شارەکانی حەسیچە و قامیشلۆ ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/|سەردێڕ=Comprehensive ceasefire agreement reached between Syrian government and SDF - Enab Baladi |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260210235232/https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
[[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>oj4q95w0v0puegly871tibisezwseeh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574215</id>
      <parentid>1574208</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T15:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1574215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8661" sha1="0stu4dr0ps5as8ae80hnimdf2vijxf4" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''ھێرش بۆ سەر ڕۆژاوای کوردستان''' یان '''ھێرشی باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا لە ساڵی ٢٠٢٦''' ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو کە لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لەلایەن حکوومەتی سووریاوە دەستیپێکرد، دژی ئەو پێگانەی کە [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا]] بەدەستیان ھێنابوو. ھێرشەکە لە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای حەلەب]] لە دەوروبەری شارۆچکەکانی [[دێر حافر|دێرحافێر]] و مەسکەنە دەستیپێکرد و دواتر لە ١٧ی کانوونی دووەم فراوانتر بوو بۆ پارێزگاکانی [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققە]] [[پارێزگای دێرەزۆر|و دێرەزوور]]. ھێرشەکە ئێوارەی ١٨ی مانگ بە واژووکردنی ڕێککەوتنێکی ١٤ خاڵیی لەلایەن [[ئەحمەد شەرع]] بە نێوەندگیریی [[تۆم بێرێک]] نێردەی تایبەتی [[ئەمریکا]] بۆ سووریا بە شێوەیەکی کاتی ڕاگیرا. لە ڕێککەوتنەکەدا مەرجی ئەوە خراوەتەڕوو کە [[حکوومەتی سووریا]] [[دێرەزوور]] و [[ڕەققە]] و [[حەسیچە]] کۆنتڕۆڵ بکاتەوە و سوپای سووریای دیموکرات بخرێتە ناو سوپای سووریاوە و ڕۆژی دواتر کۆبوونەوەیەک لەنێوان شەرع و [[مەزڵووم عەبدی]] ئەنجام بدرێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 يناير 2026 |ناونیشان=https://sana.sy/video/2377887/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260119010927/https://sana.sy/video/2377887/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=19 يناير 2026 |وێبگە=سانا}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژێک دوای ڕێککەوتنەکە پێکدادان بەردەوام بوو، ھەر لایەنێک بەرامبەرەکەی بە پێشێلکردنی ئاگربەست تۆمەتبار کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jamal |یەکەم=Urooba |دوایین٢=Ali |یەکەم٢=Faisal |دوایین٣=Peter |یەکەم٣=Zsombor |دوایین٤=Magee |یەکەم٤=Caolán |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf|سەردێڕ=Syria updates: SDF, government trade ceasefire violation accusations |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260128130610/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[قناة الجزيرة الإنجليزية]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڕاپۆرتە میدیاییەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە کۆبوونەوەی نێوان شەرع و مەزڵووم عەبدی ھیچ ئەنجامێکی نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.mc-doualiya.com/الشرق-الأوسط/20260120-مفاوضات-فاشلة-بين-الشرع-وعبدي-خلاف-حول-إدارة-الحسكة-وقصف-لمواقع-قسد|سەردێڕ=مفاوضات فاشلة بين الشرع وعبدي: خلاف حول إدارة الحسكة وقصف لمواقع قسد |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260206095501/https://www.mc-doualiya.com/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20260120-%D9%85%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B4%D9%84%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D9%88%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%8A-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%83%D8%A9-%D9%88%D9%82%D8%B5%D9%81-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D9%82%D8%B3%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=مونت كارلو الدولية |زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Monitor&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Zaman |یەکەم=Amberin |بەستەری نووسەر=Amberin Zaman |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa|سەردێڕ=Trump demands end to clashes with Kurds in call with Syria's Sharaa - AL-MONITOR: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20260119233043/https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[المونيتور]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠ی مانگ، حکوومەتی سووریا ئاگربەستی ڕاگەیاند کە کاتژمێر ٨:٠٠ د. ن بەکاتی ناوخۆ دەستپێدەکات، چوار ڕۆژ مۆڵەتی بە ھێزەکانی سووریای دیموکرات (ھەسەدە) دا بۆ ئەوەی پلانێک بۆ تێکەڵبوونیان لەگەڵ دەوڵەتدا دابڕێژن پێش ئەوەی ھێزەکانی حکوومەت بچنە ناو شارەکانی حەسیچە و [[قامیشلۆ]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o|سەردێڕ=التوصل لتفاهم مشترك بين الحكومة السورية وقسد، ومهلة 4 أيام لوضع خطة تفصيلية |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260121224259/https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News عربي |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; ئاگربەستەکە بۆ ماوەی ١٥ ڕۆژ درێژکرایەوە، کە لە کاتژمێر ١١:٠٠ی شەو بە کاتی ناوخۆی ٢٤ی ١ دەستی پێکرد، بۆ ئەوەی ڕێگە بدات ئەمریکا دیلەکانی داعش لە سووریاوە بۆ عێراق بگوازێتەوە.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://sana.sy/locals/2382689/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260125025334/https://sana.sy/locals/2382689/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=سانا |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; لە ٣٠ی کانوونی دووەم، حکوومەت ڕێککەوتنێکی ھەمەلایەنەی لەگەڵ ھێزەکانی سووریای دیموکرات ڕاگەیاند، کە گرنتی ئاگربەست و یەکخستنی وردە وردەی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی [[ھێزەکانی پاراستنی گەل]] بە دامەزراوەکانی دەوڵەت (ئەمنی و سەربازی و ئیداری) و جێگیرکردنی ھێزی ئاسایشی ناوخۆ لە شارەکانی حەسیچە و قامیشلۆ ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/|سەردێڕ=Comprehensive ceasefire agreement reached between Syrian government and SDF - Enab Baladi |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260210235232/https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>0stu4dr0ps5as8ae80hnimdf2vijxf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574266</id>
      <parentid>1574215</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]]، [[دەروازە:سووریا|سووریا]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]]</comment>
      <origin>1574266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8732" sha1="7n36wtlwkavg64u187vews6xnf75c5z" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''ھێرش بۆ سەر ڕۆژاوای کوردستان''' یان '''ھێرشی باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا لە ساڵی ٢٠٢٦''' ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو کە لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لەلایەن حکوومەتی سووریاوە دەستیپێکرد، دژی ئەو پێگانەی کە [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا]] بەدەستیان ھێنابوو. ھێرشەکە لە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای حەلەب]] لە دەوروبەری شارۆچکەکانی [[دێر حافر|دێرحافێر]] و مەسکەنە دەستیپێکرد و دواتر لە ١٧ی کانوونی دووەم فراوانتر بوو بۆ پارێزگاکانی [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققە]] [[پارێزگای دێرەزۆر|و دێرەزوور]]. ھێرشەکە ئێوارەی ١٨ی مانگ بە واژووکردنی ڕێککەوتنێکی ١٤ خاڵیی لەلایەن [[ئەحمەد شەرع]] بە نێوەندگیریی [[تۆم بێرێک]] نێردەی تایبەتی [[ئەمریکا]] بۆ سووریا بە شێوەیەکی کاتی ڕاگیرا. لە ڕێککەوتنەکەدا مەرجی ئەوە خراوەتەڕوو کە [[حکوومەتی سووریا]] [[دێرەزوور]] و [[ڕەققە]] و [[حەسیچە]] کۆنتڕۆڵ بکاتەوە و سوپای سووریای دیموکرات بخرێتە ناو سوپای سووریاوە و ڕۆژی دواتر کۆبوونەوەیەک لەنێوان شەرع و [[مەزڵووم عەبدی]] ئەنجام بدرێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 يناير 2026 |ناونیشان=https://sana.sy/video/2377887/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260119010927/https://sana.sy/video/2377887/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=19 يناير 2026 |وێبگە=سانا}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژێک دوای ڕێککەوتنەکە پێکدادان بەردەوام بوو، ھەر لایەنێک بەرامبەرەکەی بە پێشێلکردنی ئاگربەست تۆمەتبار کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jamal |یەکەم=Urooba |دوایین٢=Ali |یەکەم٢=Faisal |دوایین٣=Peter |یەکەم٣=Zsombor |دوایین٤=Magee |یەکەم٤=Caolán |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf|سەردێڕ=Syria updates: SDF, government trade ceasefire violation accusations |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260128130610/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/19/syria-live-government-forces-take-control-after-heavy-fighting-with-sdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[قناة الجزيرة الإنجليزية]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڕاپۆرتە میدیاییەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە کۆبوونەوەی نێوان شەرع و مەزڵووم عەبدی ھیچ ئەنجامێکی نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.mc-doualiya.com/الشرق-الأوسط/20260120-مفاوضات-فاشلة-بين-الشرع-وعبدي-خلاف-حول-إدارة-الحسكة-وقصف-لمواقع-قسد|سەردێڕ=مفاوضات فاشلة بين الشرع وعبدي: خلاف حول إدارة الحسكة وقصف لمواقع قسد |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260206095501/https://www.mc-doualiya.com/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20260120-%D9%85%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B4%D9%84%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D9%88%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%8A-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%83%D8%A9-%D9%88%D9%82%D8%B5%D9%81-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D9%82%D8%B3%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=مونت كارلو الدولية |زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Monitor&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Zaman |یەکەم=Amberin |بەستەری نووسەر=Amberin Zaman |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa|سەردێڕ=Trump demands end to clashes with Kurds in call with Syria's Sharaa - AL-MONITOR: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20260119233043/https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/trump-demands-end-clashes-kurds-call-syrias-sharaa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[المونيتور]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠ی مانگ، حکوومەتی سووریا ئاگربەستی ڕاگەیاند کە کاتژمێر ٨:٠٠ د. ن بەکاتی ناوخۆ دەستپێدەکات، چوار ڕۆژ مۆڵەتی بە ھێزەکانی سووریای دیموکرات (ھەسەدە) دا بۆ ئەوەی پلانێک بۆ تێکەڵبوونیان لەگەڵ دەوڵەتدا دابڕێژن پێش ئەوەی ھێزەکانی حکوومەت بچنە ناو شارەکانی حەسیچە و [[قامیشلۆ]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o|سەردێڕ=التوصل لتفاهم مشترك بين الحكومة السورية وقسد، ومهلة 4 أيام لوضع خطة تفصيلية |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260121224259/https://www.bbc.com/arabic/articles/cql4kdx5ny1o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News عربي |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; ئاگربەستەکە بۆ ماوەی ١٥ ڕۆژ درێژکرایەوە، کە لە کاتژمێر ١١:٠٠ی شەو بە کاتی ناوخۆی ٢٤ی ١ دەستی پێکرد، بۆ ئەوەی ڕێگە بدات ئەمریکا دیلەکانی داعش لە سووریاوە بۆ عێراق بگوازێتەوە.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://sana.sy/locals/2382689/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260125025334/https://sana.sy/locals/2382689/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=سانا |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; لە ٣٠ی کانوونی دووەم، حکوومەت ڕێککەوتنێکی ھەمەلایەنەی لەگەڵ ھێزەکانی سووریای دیموکرات ڕاگەیاند، کە گرنتی ئاگربەست و یەکخستنی وردە وردەی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی [[ھێزەکانی پاراستنی گەل]] بە دامەزراوەکانی دەوڵەت (ئەمنی و سەربازی و ئیداری) و جێگیرکردنی ھێزی ئاسایشی ناوخۆ لە شارەکانی حەسیچە و قامیشلۆ ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/|سەردێڕ=Comprehensive ceasefire agreement reached between Syrian government and SDF - Enab Baladi |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260210235232/https://english.enabbaladi.net/archives/2026/01/comprehensive-ceasefire-agreement-reached-between-syrian-government-and-sdf/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{شریتی دەروازە|شەڕ|سووریا|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]]</text>
      <sha1>7n36wtlwkavg64u187vews6xnf75c5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مەسکەنە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294375</id>
    <revision>
      <id>1574267</id>
      <parentid>1574076</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:سووریا|سووریا]]</comment>
      <origin>1574267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="5fzhg2pnjpq8d3h94xzfd5ym4yqw72a" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{Databox}}'''مەسکەنە''' یان وەک لە ناوچەکەدا ناسراوە، '''عەنیزە،''' شارۆچکەیەکی [[سووریا|سووریایە]] و ناوەندی ناوچەی مەسکەنەیە. لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە پارێزگای [[پارێزگای حەلەب|حەلەبە]]، ناوچەی [[مەنبج]]، ناحیەی مەسکەنە. شارۆچکەکە ١٠٠ کم لە ڕۆژھەڵاتی شاری [[حەلەب|حەلەبەوە]] دوورە. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٤ ١٥،٤٧٧ کەس بووە

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا|سووریا}}

[[پۆل:شارۆچکەکانی سووریا]]</text>
      <sha1>5fzhg2pnjpq8d3h94xzfd5ym4yqw72a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئانوبانینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294379</id>
    <revision>
      <id>1574202</id>
      <parentid>1574173</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3983" sha1="3n1r77s2wmyic25b0q76f36xcn925r2" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ئانوبانینی&lt;br&gt;{{𒀭𒉡𒁀𒉌𒉌}}
| image              = Anubanini relief constituents King Anubanini.jpg
| caption            = سەرۆک ئانوبانینی لۆلۆبی، تەورێک و کەوانێکی بەدەستەوەیە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]]، نزیکەی ٢٣٠٠ پ.ز. [[سەرپێڵی زەھاو|سەرپێڵ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].
| years_active       = نزیکەی ٢٣٠٠ پ.ز
}}

'''ئانوبانینی''' یان '''ئانۆبانینی''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]:
𒀭𒉡𒁀𒉌𒉌؛ ٢٣٠٠ پ.ز) ([[Lugal|𒈗]] ''Šàr''، بە «شار» دەخوێندرێتەوە)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Maspero |یەکەم١=Gaston |سەردێڕ=Recueil de travaux relatifs à la philologie et à l'archéologie égyptiennes et assyriennes |ساڵ=١٨٧٠|پەڕە=[https://archive.org/details/recueildetravau٠٢unkngoog/page/n١٣٤ ١٠٨]|ناونیشان=https://archive.org/details/recueildetravau02unkngoog}}&lt;/ref&gt; سەرۆکێک بوو لە شانشینی ھۆزەکی پێش [[گەلانی ئێرانی|ئێرانیی]] [[لۆلۆبی]] لە [[چیاکانی زاگرۆس]] لە دەوروبەری ٢٣٠٠ پ.ز،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Baring |یەکەم١=Anne |دوایین٢=Cashford |یەکەم٢=Jules |سەردێڕ=The Myth of the Goddess: Evolution of an Image |ڕێکەوت=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Penguin UK |ژپنک=٩٧٨٠١٤١٩٤١٤٠٠|پەڕە=٣٣٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0XedISRtcZYC&amp;pg=PT338 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; یان تا ڕادەیەک دواتر لە ماوەی سەردەمی [[ئیسین-لارسا]]ی [[مێزۆپۆتامیا]]، نزیکەی ٢٠٠٠-١٩٠٠ پ.ز.&lt;ref name=&quot;DF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Frayne |یەکەم١=Douglas |سەردێڕ=Old Babylonian Period (2003-1595 BC) |ڕێکەوت=١٩٩٠|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press |ژپنک=٩٧٨٠٨٠٢٠٥٨٧٣٧|پەڕە=٧٠٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&amp;pg=PA700 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەو بە تایبەتی بەھۆی [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]] ناسراوە، کە لە [[پارێزگای کرماشان]]، [[ئێران]] ھەڵکەوتووە.&lt;ref name=&quot;DTP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Potts |یەکەم١=D. T. |سەردێڕ=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٥٦٤٩٦٠|پەڕە=٣١٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&amp;pg=PA318 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەپێی نووسراوێک، پێدەچێت ئانوبانینی ھاوچەرخی پاشای [[سیمۆڕۆم]] [[ئیدین سین]] بووبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA123}}&lt;/ref&gt; سەرۆکێکی تری ناسراوی لۆلۆبی [[ساتوونی]]یە، کە لەلایەن پاشای مێزۆپۆتامیا [[نەرام سین]] لە دەوروبەری ٢٢٥٠ پ.ز بەزێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hall |یەکەم١=Harry R. |سەردێڕ=The Ancient History of the Near East: From the Earliest Times to the Battle of Salamis |ڕێکەوت=١٩٣٢|بڵاوکەرەوە=Meuthen &amp; Company Limited |پەڕەکان=١٨٦–٢١٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=V4ZCAAAAYAAJ |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>3n1r77s2wmyic25b0q76f36xcn925r2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574292</id>
      <parentid>1574202</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4033" sha1="eagrl16c9krrcncmxvsa9ibsapt47md" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ئانوبانینی&lt;br&gt;{{𒀭𒉡𒁀𒉌𒉌}}
| image              = Anubanini relief constituents King Anubanini.jpg
| caption            = سەرۆک ئانوبانینی لۆلۆبی، تەورێک و کەوانێکی بەدەستەوەیە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]]، نزیکەی ٢٣٠٠ پ.ز. [[سەرپێڵی زەھاو|سەرپێڵ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].
| years_active       = نزیکەی ٢٣٠٠ پ.ز
}}

'''ئانوبانینی''' یان '''ئانۆبانینی''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]:
𒀭𒉡𒁀𒉌𒉌؛ ٢٣٠٠ پ.ز) ([[Lugal|𒈗]] ''Šàr''، بە «شار» دەخوێندرێتەوە)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Maspero |یەکەم١=Gaston |سەردێڕ=Recueil de travaux relatifs à la philologie et à l'archéologie égyptiennes et assyriennes |ساڵ=١٨٧٠|پەڕە=[https://archive.org/details/recueildetravau٠٢unkngoog/page/n١٣٤ ١٠٨]|ناونیشان=https://archive.org/details/recueildetravau02unkngoog}}&lt;/ref&gt; سەرۆکێک بوو لە شانشینی ھۆزەکی پێش [[گەلانی ئێرانی|ئێرانیی]] [[لۆلۆبی]] لە [[چیاکانی زاگرۆس]] لە دەوروبەری ٢٣٠٠ پ.ز،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Baring |یەکەم١=Anne |دوایین٢=Cashford |یەکەم٢=Jules |سەردێڕ=The Myth of the Goddess: Evolution of an Image |ڕێکەوت=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Penguin UK |ژپنک=٩٧٨٠١٤١٩٤١٤٠٠|پەڕە=٣٣٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0XedISRtcZYC&amp;pg=PT338 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; یان تا ڕادەیەک دواتر لە ماوەی سەردەمی [[ئیسین-لارسا]]ی [[مێزۆپۆتامیا]]، نزیکەی ٢٠٠٠-١٩٠٠ پ.ز.&lt;ref name=&quot;DF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Frayne |یەکەم١=Douglas |سەردێڕ=Old Babylonian Period (2003-1595 BC) |ڕێکەوت=١٩٩٠|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press |ژپنک=٩٧٨٠٨٠٢٠٥٨٧٣٧|پەڕە=٧٠٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&amp;pg=PA700 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەو بە تایبەتی بەھۆی [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]] ناسراوە، کە لە [[پارێزگای کرماشان]]، [[ئێران]] ھەڵکەوتووە.&lt;ref name=&quot;DTP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Potts |یەکەم١=D. T. |سەردێڕ=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٥٦٤٩٦٠|پەڕە=٣١٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&amp;pg=PA318 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەپێی نووسراوێک، پێدەچێت ئانوبانینی ھاوچەرخی پاشای [[سیمۆڕۆم]] [[ئیدین سین]] بووبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA123}}&lt;/ref&gt; سەرۆکێکی تری ناسراوی لۆلۆبی [[ساتوونی]]یە، کە لەلایەن پاشای مێزۆپۆتامیا [[نەرام سین]] لە دەوروبەری ٢٢٥٠ پ.ز بەزێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hall |یەکەم١=Harry R. |سەردێڕ=The Ancient History of the Near East: From the Earliest Times to the Battle of Salamis |ڕێکەوت=١٩٣٢|بڵاوکەرەوە=Meuthen &amp; Company Limited |پەڕەکان=١٨٦–٢١٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=V4ZCAAAAYAAJ |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>eagrl16c9krrcncmxvsa9ibsapt47md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کێلی سەرکەوتنی نەرام سین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294380</id>
    <revision>
      <id>1574201</id>
      <parentid>1574176</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3436" sha1="5t63sidf0ibrwmjjbaa5v4htywbxdd9" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''کێلی سەرکەوتنی نەرام سین''' [[کێلەبەرد]]ێکە کە مێژووەکەی بۆ نزیکەی ٢٢٥٤–٢٢١٨ پ.ز دەگەڕێتەوە، لە سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]، و ئێستا لە [[لووڤر]] لە [[پاریس]]ە. [[نەخشی سەر بەرد|نەخشەکە]] بەرزییەکەی ٢ مەترە (٦ پێ و ٧ ئینچ)&lt;ref name=&quot;Archived copy&quot; /&gt; و لە بەردەلمی پەمەیی تاشراوە،&lt;ref name=&quot;Winter&quot; /&gt; لەگەڵ نووسینی [[خەتی بزماری|بزماری]] بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] و [[زمانی ئیلامی|ئیلامی]]. پاشا [[نەرام سین]] نیشان دەدات کە سەرکردایەتیی سوپای ئەکەدی دەکات بۆ سەرکەوتن بەسەر [[لۆلۆبی]]یەکان، کە [[گەلی شاخاوی|گەلێکی شاخنشین]] بوون لە [[چیاکانی زاگرۆس]]. 

ستوونەکە دیمەنێکی گێڕانەوەیی نیشان دەدات کە تێیدا پاشا بە ناو لێژایییە تیژەکاندا تێدەپەڕێت بۆ ناو خاکی دووژمن؛ لە لای چەپ ھێزە ئیمپریالییە ڕێکخراوەکانن کە ڕیزبەندیی خۆیان دەپارێزن لە کاتی ڕێپێواندا بەسەر بەرگریکارە ناڕێکخراوەکاندا کە تێکشاو و شکستخواردوو کەوتوون. نارام سین وەک گرینگترین کەسایەتی نیشان دراوە، کە بەسەر دووژمن و سەربازەکانیدا دەڕوانێت و ھەموو چاوەکان بەرەو سەرەوە بۆ ئەو دەڕوانن. ھێزە بەرھەڵستکارە لاواز و ئاژاوەگێڕەکان نیشان دراون کە لە سەرەوەی لای شاخەکە فڕێ دەدرێنە خوارەوە، بە [[ڕم]] چەقێنراون، ڕادەکەن و داوای [[بەزەیی]] لە نارام سین دەکەن و ھەروەھا لەلایەن خودی نارام سینەوە لەژێر پێ دەخرێن. وا بڕیارە ئەمە گوزارشت لە سروشتی [[شارستانییەت|ناشارستانی]] و [[بەربەری]] ئەوان بکات کە داگیرکارییەکە بە ڕەوا نیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Archived copy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Victory Stele of Naram-Sin|ناونیشان=https://www.historians.org/teaching-and-learning/teaching-resources-for-historians/teaching-and-learning-in-the-digital-age/images-of-power-art-as-an-historiographic-tool/victory-stele-of-naram-sin|وێبگە=American Historical Association}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە لە ئێستادا بەرزییەکەی نزیکەی ٢ مەترە، بەڵام خەمڵاندنەکان بۆ بەرزییە ڕەسەنەکەی دەگاتە ٣ مەتر.&lt;ref name=&quot;Winter&quot; &gt;Winter, Irene J.. &quot;How Tall Was Naram-Sîn’s Victory Stele? Speculation on the Broken Bottom&quot;. Leaving No Stones Unturned: Essays on the Ancient Near East and Egypt in Honor of Donald P. Hansen, edited by Erica Ehrenberg, University Park, USA: Penn State University Press, 2002, pp. 301-312&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:شوێنەوارە دۆزراوەکانی ئێران]]
[[پۆل:ئەکەد]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]</text>
      <sha1>5t63sidf0ibrwmjjbaa5v4htywbxdd9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574229</id>
      <parentid>1574201</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Victory stele of Naram-Suen}}</comment>
      <origin>1574229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3489" sha1="ounh27yxc28c7ffb2e8uhlm1kgdqvjt" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''کێلی سەرکەوتنی نەرام سین''' [[کێلەبەرد]]ێکە کە مێژووەکەی بۆ نزیکەی ٢٢٥٤–٢٢١٨ پ.ز دەگەڕێتەوە، لە سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]، و ئێستا لە [[لووڤر]] لە [[پاریس]]ە. [[نەخشی سەر بەرد|نەخشەکە]] بەرزییەکەی ٢ مەترە (٦ پێ و ٧ ئینچ)&lt;ref name=&quot;Archived copy&quot; /&gt; و لە بەردەلمی پەمەیی تاشراوە،&lt;ref name=&quot;Winter&quot; /&gt; لەگەڵ نووسینی [[خەتی بزماری|بزماری]] بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] و [[زمانی ئیلامی|ئیلامی]]. پاشا [[نەرام سین]] نیشان دەدات کە سەرکردایەتیی سوپای ئەکەدی دەکات بۆ سەرکەوتن بەسەر [[لۆلۆبی]]یەکان، کە [[گەلی شاخاوی|گەلێکی شاخنشین]] بوون لە [[چیاکانی زاگرۆس]]. 

ستوونەکە دیمەنێکی گێڕانەوەیی نیشان دەدات کە تێیدا پاشا بە ناو لێژایییە تیژەکاندا تێدەپەڕێت بۆ ناو خاکی دووژمن؛ لە لای چەپ ھێزە ئیمپریالییە ڕێکخراوەکانن کە ڕیزبەندیی خۆیان دەپارێزن لە کاتی ڕێپێواندا بەسەر بەرگریکارە ناڕێکخراوەکاندا کە تێکشاو و شکستخواردوو کەوتوون. نارام سین وەک گرینگترین کەسایەتی نیشان دراوە، کە بەسەر دووژمن و سەربازەکانیدا دەڕوانێت و ھەموو چاوەکان بەرەو سەرەوە بۆ ئەو دەڕوانن. ھێزە بەرھەڵستکارە لاواز و ئاژاوەگێڕەکان نیشان دراون کە لە سەرەوەی لای شاخەکە فڕێ دەدرێنە خوارەوە، بە [[ڕم]] چەقێنراون، ڕادەکەن و داوای [[بەزەیی]] لە نارام سین دەکەن و ھەروەھا لەلایەن خودی نارام سینەوە لەژێر پێ دەخرێن. وا بڕیارە ئەمە گوزارشت لە سروشتی [[شارستانییەت|ناشارستانی]] و [[بەربەری]] ئەوان بکات کە داگیرکارییەکە بە ڕەوا نیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Archived copy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Victory Stele of Naram-Sin|ناونیشان=https://www.historians.org/teaching-and-learning/teaching-resources-for-historians/teaching-and-learning-in-the-digital-age/images-of-power-art-as-an-historiographic-tool/victory-stele-of-naram-sin|وێبگە=American Historical Association}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە لە ئێستادا بەرزییەکەی نزیکەی ٢ مەترە، بەڵام خەمڵاندنەکان بۆ بەرزییە ڕەسەنەکەی دەگاتە ٣ مەتر.&lt;ref name=&quot;Winter&quot; &gt;Winter, Irene J.. &quot;How Tall Was Naram-Sîn’s Victory Stele? Speculation on the Broken Bottom&quot;. Leaving No Stones Unturned: Essays on the Ancient Near East and Egypt in Honor of Donald P. Hansen, edited by Erica Ehrenberg, University Park, USA: Penn State University Press, 2002, pp. 301-312&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Victory stele of Naram-Suen}}

[[پۆل:شوێنەوارە دۆزراوەکانی ئێران]]
[[پۆل:ئەکەد]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]</text>
      <sha1>ounh27yxc28c7ffb2e8uhlm1kgdqvjt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574264</id>
      <parentid>1574229</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]]</comment>
      <origin>1574264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3534" sha1="oj3cv12bo5puslv9cirdjxloajoib23" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''کێلی سەرکەوتنی نەرام سین''' [[کێلەبەرد]]ێکە کە مێژووەکەی بۆ نزیکەی ٢٢٥٤–٢٢١٨ پ.ز دەگەڕێتەوە، لە سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]، و ئێستا لە [[لووڤر]] لە [[پاریس]]ە. [[نەخشی سەر بەرد|نەخشەکە]] بەرزییەکەی ٢ مەترە (٦ پێ و ٧ ئینچ)&lt;ref name=&quot;Archived copy&quot; /&gt; و لە بەردەلمی پەمەیی تاشراوە،&lt;ref name=&quot;Winter&quot; /&gt; لەگەڵ نووسینی [[خەتی بزماری|بزماری]] بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] و [[زمانی ئیلامی|ئیلامی]]. پاشا [[نەرام سین]] نیشان دەدات کە سەرکردایەتیی سوپای ئەکەدی دەکات بۆ سەرکەوتن بەسەر [[لۆلۆبی]]یەکان، کە [[گەلی شاخاوی|گەلێکی شاخنشین]] بوون لە [[چیاکانی زاگرۆس]]. 

ستوونەکە دیمەنێکی گێڕانەوەیی نیشان دەدات کە تێیدا پاشا بە ناو لێژایییە تیژەکاندا تێدەپەڕێت بۆ ناو خاکی دووژمن؛ لە لای چەپ ھێزە ئیمپریالییە ڕێکخراوەکانن کە ڕیزبەندیی خۆیان دەپارێزن لە کاتی ڕێپێواندا بەسەر بەرگریکارە ناڕێکخراوەکاندا کە تێکشاو و شکستخواردوو کەوتوون. نارام سین وەک گرینگترین کەسایەتی نیشان دراوە، کە بەسەر دووژمن و سەربازەکانیدا دەڕوانێت و ھەموو چاوەکان بەرەو سەرەوە بۆ ئەو دەڕوانن. ھێزە بەرھەڵستکارە لاواز و ئاژاوەگێڕەکان نیشان دراون کە لە سەرەوەی لای شاخەکە فڕێ دەدرێنە خوارەوە، بە [[ڕم]] چەقێنراون، ڕادەکەن و داوای [[بەزەیی]] لە نارام سین دەکەن و ھەروەھا لەلایەن خودی نارام سینەوە لەژێر پێ دەخرێن. وا بڕیارە ئەمە گوزارشت لە سروشتی [[شارستانییەت|ناشارستانی]] و [[بەربەری]] ئەوان بکات کە داگیرکارییەکە بە ڕەوا نیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Archived copy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Victory Stele of Naram-Sin|ناونیشان=https://www.historians.org/teaching-and-learning/teaching-resources-for-historians/teaching-and-learning-in-the-digital-age/images-of-power-art-as-an-historiographic-tool/victory-stele-of-naram-sin|وێبگە=American Historical Association}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە لە ئێستادا بەرزییەکەی نزیکەی ٢ مەترە، بەڵام خەمڵاندنەکان بۆ بەرزییە ڕەسەنەکەی دەگاتە ٣ مەتر.&lt;ref name=&quot;Winter&quot; &gt;Winter, Irene J.. &quot;How Tall Was Naram-Sîn’s Victory Stele? Speculation on the Broken Bottom&quot;. Leaving No Stones Unturned: Essays on the Ancient Near East and Egypt in Honor of Donald P. Hansen, edited by Erica Ehrenberg, University Park, USA: Penn State University Press, 2002, pp. 301-312&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Victory stele of Naram-Suen}}
{{شریتی دەروازە|فەڕەنسا}}

[[پۆل:شوێنەوارە دۆزراوەکانی ئێران]]
[[پۆل:ئەکەد]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]</text>
      <sha1>oj3cv12bo5puslv9cirdjxloajoib23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیدین سین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294381</id>
    <revision>
      <id>1574200</id>
      <parentid>1574180</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10561" sha1="4di3epd61jxdvc4n7aehrcyv4wf3w5a" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name         = ئیدین سین&lt;br/&gt;{{nobold|{{𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪}}}}
| image        = Iddin-Sin,_King_of_Simurrum,_c._2000_BC_(detail).jpg
| image_size   = 250
| alt          = ئیدین سین
| caption      = ئیدین سین، چەکدار بە کەوان و تەورێک، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا&lt;ref name=&quot;ASID&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shaffer |یەکەم١=Aaron |دوایین٢=Wasserman |یەکەم٢=Nathan |دوایین٣=Seidl |یەکەم٣=Ursula |سەردێڕ=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ساڵ=٢٠٠٣|بەرگ=٩٣|issue=1 |پەڕەکان=١–٥٢|doi=10.1515/zava.93.1.1 |s2cid=161209489 |ناونیشان=https://www.academia.edu/13532907 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| reign        = نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز
| predecessor  = 
| successor    = 
| issue        = زەبازوونا&lt;br&gt;
کووببووتووم
| father       = 
| dynasty      = 
| succession   = [[سیمۆڕۆم|پاشای سیمۆڕۆم]]
}}
{{Location map
| Iraq
| width      = 260px
| float      = 
| border     = 
| caption    = شوێنی ڕەسەنی نەخشی ئیدین سین، لە نزیک [[بێتواتە]]، [[باشووری کوردستان]]
| alt        = 
| relief     = yes
| AlternativeMap = 
| overlay_image = 
| label      = نەخشی ئیدین سین
| label_size = 70
| position   = 
| background = 
| mark       = 
| marksize   = 
| link       = 
| lat_deg    = 36.340501
| lon_deg    = 44.663423
}}

'''ئیدین سین''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]:
𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪: ''Iddî-Sîn''؛ ١٩٥٠ پ.ز) ([[Lugal|𒈗]] ''Šàr''، بە «شار» دەخوێندرێتەوە) پاشایەک بوو لە [[سیمۆڕۆم|شانشینی سیمۆڕۆم]]. سیمۆڕۆم شارە-دەوڵەتێکی گرینگی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو، لە سەردەمی [[ئەکەد]]ەوە تا [[ئووری سێیەم]]. سیمۆڕۆم دوای سەردەمی [[یەکەم پاشایەتیی بابل|بابلیی کۆن]] لە تۆمارەکاندا نامێنێت.&lt;ref name=&quot;JE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Eidem |یەکەم١=Jesper |سەردێڕ=The Shemshāra Archives 1: The Letters |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Kgl. Danske Videnskabernes Selskab |ژپنک=٩٧٨٨٧٧٨٧٦٢٤٥٠|پەڕە=٢٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PggUcchMk4AC&amp;pg=PA24}}&lt;/ref&gt; بەپێی نووسراوێک ([[:Commons:File:Stela_of_Iddi-Sin,_King_of_Simurrum._It_dates_back_to_the_Old-Babylonian_Period._From_Qarachatan_Village,_Sulaymaniyah_Governorate,_Iraqi_Kurdistan._The_Sulaymaniyah_Museum,_Iraq.jpg|کێلەبەردەکە]] لە گوندی [[قەرەچەتان]]، پارێزگای [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]] ھەڵگیراوە)، پێدەچێت ئیدین سین ھاوچەرخی پاشای [[لۆلۆبی]] [[ئانوبانینی]] بووبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA123}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://etc.ancient.eu/interviews/secret-history-iddi-sins-stela/ مێژووی کێلەبەردەکەی ئیدین سین]&lt;/ref&gt;

چەندین فەرمانڕەوای شانشینی سیمۆڕۆم ناسراون، وەک ئیدین سین و کوڕەکەی زەبازوونا.&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt; نووسراوە جیاوازەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەوان ھاوچەرخی پاشا [[ئیشبی-ئێڕا]] بوون.&lt;ref name=&quot;DF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Frayne |یەکەم١=Douglas |سەردێڕ=Old Babylonian Period (2003-1595 BCE) |ڕێکەوت=١٩٩٠|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press |ژپنک=٩٧٨٠٨٠٢٠٥٨٧٣٧|پەڕەکان=٧٠٧ ff|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&amp;pg=PA697}}&lt;/ref&gt; لە نووسراوەکاندا، ناوی ئیدین سین بە 𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪 نووسراوە، لەگەڵ یەک دیاریکەری بێدەنگ ([[:Wikt:𒀭|𒀭]]، [[دینگیر|DINGIR]]) پێش بەشەکەی تری ناوەکە، 𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪. 𒄿𒋾 دەتوانرێت وەک «ئی-تی» بخوێندرێتەوە کە پیتە دووبارەکراوەکەی «ت» تێیدا جێگیرە، و دواتر لە ئینگلیزیدا دەنگی دوو «t»ەکە زیاتر وەک دوو «d» وەرگیراوە. پاشان پیتی «n» لە [[ئینگلیزی]]دا بۆ زیادکراوە ھەرچەندە لە بزماریی ئەکەدیدا بە ڕاشکاوی نەنووسراوە. دووەم [[:Wikt:𒀭|𒀭]] ([[دینگیر|DINGIR]]) وەک دیاریکەرێک بۆ بەشی کۆتایی 𒂗𒍪 کاردەکات کە نیشانەکانی EN.ZUن. بەم شێوەیە ھەر سێ پێکەوە لۆگۆگرامی ''&lt;sup&gt;[[dingir|D]]&lt;/sup&gt;''EN.ZU پێکدەھێنن، کە بە «[[سین (ئەفسانە)|سین]]» دەخوێندرێتەوە، کە ناوی خوداوەندی [[مانگ]] بووە.

چوار نووسراو و نەخشێکی سیمۆڕۆم لە [[بێتواتە]] لە نزیک [[ڕانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]، لە نزیک سنووری [[ئێران]] ناسراون، لەوانە نەخشە گەورەکە کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]]ە، و یەکێکی تریش لە [[سەرپێڵی زەھاو]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA120}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DF&quot;/&gt; وا بیردەکرێتەوە کە دیزاینی نەخشەکە لە «[[کێلی سەرکەوتنی نەرام سین]]»، پاشای [[ئەکەد]] وەرگیرابێت، کە تێیدا پاشا دەبینرێت پێ دەنێت بەسەر دووژمنەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rock relief of Iddin-Sin, King of Simurrum|ناونیشان=https://www.europeana.eu/portal/en/record/08502/Athena_Update_ProvidedCHO_The_Israel_Museum__Jerusalem_198921.html |وێبگە=Europeana}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھاوشێوەی نەخشەکانی تری ناوچەکەیە، وەک [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]]. نەخشی [[سەرپێڵی زەھاو]]، کە جەنگاوەرێکی بێ ڕیش بە تەورەوە نیشان دەدات کە پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، و ناوی «زەبا(زونا)، کوڕی...» لەسەر نووسراوە، ڕەنگە کوڕی ئیدین سین بێت.&lt;ref name=&quot;DF&quot;/&gt;

ھەروەھا ئیدین سین بەھۆی [[کێلەبەرد]]ێکەوە ناسراوە، کە بە [[زمانی ئەکەدی|زمانی ئەکەدی]] لەسەری نووسیوە و ئێستا لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]]یە.

&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Rock Relief of Iddin-Sin, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|پاشا ئیدین سین لە شانشینی سیمۆڕۆم، تەورێک و کەوانێکی بەدەستەوەیە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە [[عەشتار]]ە. نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز. [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]].&lt;ref name=&quot;ASID&quot;/&gt;
File:Stela of Iddi-Sin, King of Simurrum. It dates back to the Old-Babylonian Period. From Qarachatan Village, Sulaymaniyah Governorate, Iraqi Kurdistan. The Sulaymaniyah Museum, Iraq.jpg|کێلەبەردی ئیدین سین، پاشای سیمۆڕۆم. مێژووەکەی بۆ سەردەمی بابلیی کۆن دەگەڕێتەوە. لە گوندی [[قەرەچەتان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. [[مۆزەخانەی سلێمانی]].
File:Sar-e Pol-e Zahab, relief IV.jpg|[[سەرپێڵی زەھاو]]، نەخشی یەکەم. جەنگاوەری بێ ڕیش بە [[تەور]]ەوە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. پەپکەی خۆر لە سەرەوەیە. ناوێکی «زەبا(زونا)، کوڕی...» دەخوێندرێتەوە. ئەو بە گشتی وەک فەرمانڕەوایەکی [[لۆلۆبی]] دادەنرێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne|یەکەم١=James F.|سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٣–١٢٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA124|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JFO123&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne|یەکەم١=James F.|سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٣–١٢٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA123|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەڵام دەکرێت فەرمانڕەوایەکی شانشینی سیمۆڕۆم و کوڕی ئیدین سین بێت.&lt;ref name=&quot;DF&quot;/&gt;
File:Iddin-Sin portrait, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|ئیدین سین، پاشای سیمۆڕۆم، نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز.
File:Enemy being trampled by Iddin-Sin, c. 2000 BC (detail).jpg|دووژمنێک کە ئیدین سین پێی ناوە بەسەریدا، ڕەنگە یاخیبوویەکی بەزێنراو بێت بە ناوی ئاورناھووش لە نووسراوە ھاوپێچەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shaffer|یەکەم١=Aaron|سەردێڕ=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal|journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بەرگ=٩٣|issue=1 |بڵاوکەرەوە=Zeitschrift für Assyoriologie|پەڕەکان=٣|ناونیشان=https://www.academia.edu/13532907}}&lt;/ref&gt; 
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:پاشا و میرەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]</text>
      <sha1>4di3epd61jxdvc4n7aehrcyv4wf3w5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574230</id>
      <parentid>1574200</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Iddin-Sin}}</comment>
      <origin>1574230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10596" sha1="mij1ji0nxwbxkm5wiwh00l4end15h60" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name         = ئیدین سین&lt;br/&gt;{{nobold|{{𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪}}}}
| image        = Iddin-Sin,_King_of_Simurrum,_c._2000_BC_(detail).jpg
| image_size   = 250
| alt          = ئیدین سین
| caption      = ئیدین سین، چەکدار بە کەوان و تەورێک، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا&lt;ref name=&quot;ASID&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shaffer |یەکەم١=Aaron |دوایین٢=Wasserman |یەکەم٢=Nathan |دوایین٣=Seidl |یەکەم٣=Ursula |سەردێڕ=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ساڵ=٢٠٠٣|بەرگ=٩٣|issue=1 |پەڕەکان=١–٥٢|doi=10.1515/zava.93.1.1 |s2cid=161209489 |ناونیشان=https://www.academia.edu/13532907 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| reign        = نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز
| predecessor  = 
| successor    = 
| issue        = زەبازوونا&lt;br&gt;
کووببووتووم
| father       = 
| dynasty      = 
| succession   = [[سیمۆڕۆم|پاشای سیمۆڕۆم]]
}}
{{Location map
| Iraq
| width      = 260px
| float      = 
| border     = 
| caption    = شوێنی ڕەسەنی نەخشی ئیدین سین، لە نزیک [[بێتواتە]]، [[باشووری کوردستان]]
| alt        = 
| relief     = yes
| AlternativeMap = 
| overlay_image = 
| label      = نەخشی ئیدین سین
| label_size = 70
| position   = 
| background = 
| mark       = 
| marksize   = 
| link       = 
| lat_deg    = 36.340501
| lon_deg    = 44.663423
}}

'''ئیدین سین''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]:
𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪: ''Iddî-Sîn''؛ ١٩٥٠ پ.ز) ([[Lugal|𒈗]] ''Šàr''، بە «شار» دەخوێندرێتەوە) پاشایەک بوو لە [[سیمۆڕۆم|شانشینی سیمۆڕۆم]]. سیمۆڕۆم شارە-دەوڵەتێکی گرینگی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو، لە سەردەمی [[ئەکەد]]ەوە تا [[ئووری سێیەم]]. سیمۆڕۆم دوای سەردەمی [[یەکەم پاشایەتیی بابل|بابلیی کۆن]] لە تۆمارەکاندا نامێنێت.&lt;ref name=&quot;JE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Eidem |یەکەم١=Jesper |سەردێڕ=The Shemshāra Archives 1: The Letters |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Kgl. Danske Videnskabernes Selskab |ژپنک=٩٧٨٨٧٧٨٧٦٢٤٥٠|پەڕە=٢٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PggUcchMk4AC&amp;pg=PA24}}&lt;/ref&gt; بەپێی نووسراوێک ([[:Commons:File:Stela_of_Iddi-Sin,_King_of_Simurrum._It_dates_back_to_the_Old-Babylonian_Period._From_Qarachatan_Village,_Sulaymaniyah_Governorate,_Iraqi_Kurdistan._The_Sulaymaniyah_Museum,_Iraq.jpg|کێلەبەردەکە]] لە گوندی [[قەرەچەتان]]، پارێزگای [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]] ھەڵگیراوە)، پێدەچێت ئیدین سین ھاوچەرخی پاشای [[لۆلۆبی]] [[ئانوبانینی]] بووبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA123}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://etc.ancient.eu/interviews/secret-history-iddi-sins-stela/ مێژووی کێلەبەردەکەی ئیدین سین]&lt;/ref&gt;

چەندین فەرمانڕەوای شانشینی سیمۆڕۆم ناسراون، وەک ئیدین سین و کوڕەکەی زەبازوونا.&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt; نووسراوە جیاوازەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەوان ھاوچەرخی پاشا [[ئیشبی-ئێڕا]] بوون.&lt;ref name=&quot;DF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Frayne |یەکەم١=Douglas |سەردێڕ=Old Babylonian Period (2003-1595 BCE) |ڕێکەوت=١٩٩٠|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press |ژپنک=٩٧٨٠٨٠٢٠٥٨٧٣٧|پەڕەکان=٧٠٧ ff|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=u2nUT_RtyQ8C&amp;pg=PA697}}&lt;/ref&gt; لە نووسراوەکاندا، ناوی ئیدین سین بە 𒀭𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪 نووسراوە، لەگەڵ یەک دیاریکەری بێدەنگ ([[:Wikt:𒀭|𒀭]]، [[دینگیر|DINGIR]]) پێش بەشەکەی تری ناوەکە، 𒄿𒋾𒀭𒂗𒍪. 𒄿𒋾 دەتوانرێت وەک «ئی-تی» بخوێندرێتەوە کە پیتە دووبارەکراوەکەی «ت» تێیدا جێگیرە، و دواتر لە ئینگلیزیدا دەنگی دوو «t»ەکە زیاتر وەک دوو «d» وەرگیراوە. پاشان پیتی «n» لە [[ئینگلیزی]]دا بۆ زیادکراوە ھەرچەندە لە بزماریی ئەکەدیدا بە ڕاشکاوی نەنووسراوە. دووەم [[:Wikt:𒀭|𒀭]] ([[دینگیر|DINGIR]]) وەک دیاریکەرێک بۆ بەشی کۆتایی 𒂗𒍪 کاردەکات کە نیشانەکانی EN.ZUن. بەم شێوەیە ھەر سێ پێکەوە لۆگۆگرامی ''&lt;sup&gt;[[dingir|D]]&lt;/sup&gt;''EN.ZU پێکدەھێنن، کە بە «[[سین (ئەفسانە)|سین]]» دەخوێندرێتەوە، کە ناوی خوداوەندی [[مانگ]] بووە.

چوار نووسراو و نەخشێکی سیمۆڕۆم لە [[بێتواتە]] لە نزیک [[ڕانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]، لە نزیک سنووری [[ئێران]] ناسراون، لەوانە نەخشە گەورەکە کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]]ە، و یەکێکی تریش لە [[سەرپێڵی زەھاو]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA120}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DF&quot;/&gt; وا بیردەکرێتەوە کە دیزاینی نەخشەکە لە «[[کێلی سەرکەوتنی نەرام سین]]»، پاشای [[ئەکەد]] وەرگیرابێت، کە تێیدا پاشا دەبینرێت پێ دەنێت بەسەر دووژمنەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rock relief of Iddin-Sin, King of Simurrum|ناونیشان=https://www.europeana.eu/portal/en/record/08502/Athena_Update_ProvidedCHO_The_Israel_Museum__Jerusalem_198921.html |وێبگە=Europeana}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھاوشێوەی نەخشەکانی تری ناوچەکەیە، وەک [[نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی]]. نەخشی [[سەرپێڵی زەھاو]]، کە جەنگاوەرێکی بێ ڕیش بە تەورەوە نیشان دەدات کە پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، و ناوی «زەبا(زونا)، کوڕی...» لەسەر نووسراوە، ڕەنگە کوڕی ئیدین سین بێت.&lt;ref name=&quot;DF&quot;/&gt;

ھەروەھا ئیدین سین بەھۆی [[کێلەبەرد]]ێکەوە ناسراوە، کە بە [[زمانی ئەکەدی|زمانی ئەکەدی]] لەسەری نووسیوە و ئێستا لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]]یە.

&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Rock Relief of Iddin-Sin, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|پاشا ئیدین سین لە شانشینی سیمۆڕۆم، تەورێک و کەوانێکی بەدەستەوەیە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا، ڕووی لە [[عەشتار]]ە. نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز. [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]].&lt;ref name=&quot;ASID&quot;/&gt;
File:Stela of Iddi-Sin, King of Simurrum. It dates back to the Old-Babylonian Period. From Qarachatan Village, Sulaymaniyah Governorate, Iraqi Kurdistan. The Sulaymaniyah Museum, Iraq.jpg|کێلەبەردی ئیدین سین، پاشای سیمۆڕۆم. مێژووەکەی بۆ سەردەمی بابلیی کۆن دەگەڕێتەوە. لە گوندی [[قەرەچەتان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. [[مۆزەخانەی سلێمانی]].
File:Sar-e Pol-e Zahab, relief IV.jpg|[[سەرپێڵی زەھاو]]، نەخشی یەکەم. جەنگاوەری بێ ڕیش بە [[تەور]]ەوە، پێ دەنێت بەسەر دووژمنێکدا. پەپکەی خۆر لە سەرەوەیە. ناوێکی «زەبا(زونا)، کوڕی...» دەخوێندرێتەوە. ئەو بە گشتی وەک فەرمانڕەوایەکی [[لۆلۆبی]] دادەنرێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne|یەکەم١=James F.|سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٣–١٢٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA124|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JFO123&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne|یەکەم١=James F.|سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٣–١٢٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA123|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەڵام دەکرێت فەرمانڕەوایەکی شانشینی سیمۆڕۆم و کوڕی ئیدین سین بێت.&lt;ref name=&quot;DF&quot;/&gt;
File:Iddin-Sin portrait, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|ئیدین سین، پاشای سیمۆڕۆم، نزیکەی ١٩٥٠ پ.ز.
File:Enemy being trampled by Iddin-Sin, c. 2000 BC (detail).jpg|دووژمنێک کە ئیدین سین پێی ناوە بەسەریدا، ڕەنگە یاخیبوویەکی بەزێنراو بێت بە ناوی ئاورناھووش لە نووسراوە ھاوپێچەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shaffer|یەکەم١=Aaron|سەردێڕ=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal|journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بەرگ=٩٣|issue=1 |بڵاوکەرەوە=Zeitschrift für Assyoriologie|پەڕەکان=٣|ناونیشان=https://www.academia.edu/13532907}}&lt;/ref&gt; 
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Iddin-Sin}}

[[پۆل:پاشا و میرەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]</text>
      <sha1>mij1ji0nxwbxkm5wiwh00l4end15h60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیمورووم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294382</id>
    <revision>
      <id>1574197</id>
      <parentid>1574191</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11493" sha1="ftqgqvfadqmv41fxmi4sx6kpjfqgtt9" xml:space="preserve">{{Infobox country
| native_name            = 
| conventional_long_name = شانشینی سیمورووم&lt;br&gt;𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎
| common_name            = شانشینی سیمورووم
| era                    = [[سەردەمی برۆنز|بڕۆنزی پێشوو]]
| status                 = 
| event_start            = 
| year_start             = ھەزارەی سێیەمی پ.ز
| date_start             = 
| event1                 = 
| date_event1            = 
| event_end              = 
| year_end               = ھەزارەی دووەمی پ.ز
| date_end               = 
| p1                     = 
| flag_p1                = 
| s1                     = 
| flag_s1                = 
| image_flag             = 
| flag_type              = 
| image_coat             = 
| image_map              = Elam1.png
| image_map_caption      = خاکی سیمورووم لە ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]]
| capital                = 
| common_languages       = &lt;br&gt;[[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]
| religion               = 
| government_type        = [[پاشایەتی]]
| leader1                = 
| year_leader1           = 
| leader2                = 
| year_leader2           = 
| title_leader           = 
| legislature            = 
| stat_area1             = 
| today                  = [[عێراق]] و [[ئێران]]
}}
'''سیمورووم''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]:𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎)&lt;ref name=&quot;AS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shaffer |یەکەم١=Aaron |سەردێڕ=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بەرگ=٩٣|issue=1 |بڵاوکەرەوە=Zeitschrift für Assyoriologie |پەڕەکان=٧–١٢|ناونیشان=https://www.academia.edu/13532907}}&lt;/ref&gt; شارە-دەوڵەتێکی گرینگی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو لە دەوروبەری ٢٠٠٠ پ.ز تا ١٥٠٠ پ.ز، لە سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]یەوە تا [[ئووری سێیەم]]. شانشینی سیمورووم دوای سەردەمی [[یەکەم پاشایەتیی بابل|بابلیی کۆن]] لە تۆمارەکاندا نامێنێت.&lt;ref name=&quot;JE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Eidem |یەکەم١=Jesper |سەردێڕ=The Shemshāra Archives 1: The Letters |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Kgl. Danske Videnskabernes Selskab |ژپنک=٩٧٨٨٧٧٨٧٦٢٤٥٠|پەڕە=٢٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PggUcchMk4AC&amp;pg=PA24}}&lt;/ref&gt; پێشنیار کراوە کە لە سەردەمی بابلیی کۆندا ناوەکەی زەببان بووبێت، کە ناوەندێکی پەرستنی دیاری [[ئاداد]] بووە.&lt;ref&gt;[https://eprints.soas.ac.uk/7498/1/ZabbanTL.pdf]George, A., &quot;The  Sanctuary  of  Adad  at  Zabban?  A  Fragment  of  a  Temple  List  in  Three  Sub-columns&quot;, BiOr. 65, pp. 714–717, 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Weidner, Ernst, &quot;Simurrum Und Zaban&quot;, Archiv Für Orientforschung, vol. 15, pp. 75–80, 1945&lt;/ref&gt; دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی [[لۆلۆبی|شانشینی لۆلۆبی]] بوو.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hamblin |یەکەم١=William J. |سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Routledge |پەڕەکان=١١٥–١١٦|ژپنک=٩٧٨١١٣٤٥٢٠٦٢٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&amp;pg=PT115}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Meissner, Bruno, &quot;Simurru&quot;, Orientalistische Literaturzeitung, vol. 22, no. 1-6, pp. 69-70, 1919&lt;/ref&gt; زەببان وەک ناوەندێکی پەرستنی ئاداد تا سەردەمی بابلیی نوێ ئاماژەی پێ کراوە.&lt;ref&gt;[https://eprints.soas.ac.uk/7075/1/JANER7%3A2offprint.pdf]Schwemer, Daniel, &quot;The Storm-Gods of the Ancient Near East: Summary, Synthesis, Recent Studies Part I&quot;, Journal of Ancient Near Eastern Religions 7.2, pp. 121-168, 2007&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[File:Iddin-Sin, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|thumb|[[ئیدین سین]]، پاشای سیمورووم، چەکدار بە کەوان و تەورێک، پێ دەنێت بەسەر دوژمنێکدا ({{Circa|١٩٥٠ پ.ز}})]]
وادیارە شانشینی سیمورووم بەشێک بووبێت لە پشتێنەی شارە-دەوڵەتە [[حووری|حوورییە]]کان لە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]].&lt;ref&gt;[https://www.persee.fr/doc/rhita_0080-2603_1978_num_36_1_1090]Hallo W.W., Simurrum and the Hurrian Frontier, Revue Hittite et Asianique, pp. 71-81, 1978&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt; ئەوان زۆرجار لە ململانێدا بوون لەگەڵ فەرمانڕەواکانی ئووری سێیەم.&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DF&quot;&gt;Douglas Frayne, &quot;Simurrum&quot;, Old Babylonian Period (2003-1595 B.C.): Early Periods, Volume 4, Toronto: University of Toronto Press, pp. 707-716, 1990 {{ISBN|9780802058737}}&lt;/ref&gt; سەرچاوە مێزۆپۆتامییەکان بە «کێونشینەکان» ئاماژەیان پێ دەکەن.&lt;ref&gt;Sallaberger, W., &quot;Ur III-Zeit&quot;, in W. Sallaberger and A. Westenholz (eds.), Mesopotamien: Akkade und Ur III-Zeit, Orbus Biblicus et Oriemtalis 160/3. Fribourg: Universitätsverlag / Göttingen: Vandenhoeck and Ruprecht, pp. 121–390, 1999&lt;/ref&gt;

چەندین نووسراو پێشنیاری ئەوە دەکەن کە سیمورووم تا ڕادەیەکی زۆر بەھێز بووە، و ھەندێک ڕووناکی دەخەنە سەر ململانێکانی دەوروبەری ناوچەی [[زاگرۆس]]، نموونەیەکی تری لەو شێوەیە [[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]]یە لە شانشینی دراوسێی [[لۆلۆبی]].&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt; چوار نووسراو و نەخشێک (کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]]ە) لە سیمورووم لە [[بێتواتە]] لە نزیک [[ڕانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]، و یەکێکی تریش لە [[سەرپێڵی زەھاو]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ناسراون.&lt;ref name=&quot;DF&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA120}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Fouadi, A. H. A., Inscriptions and Reliefs from Bitwata.&quot;, Sumer, vol. 34, no. 1-2, pp. 122–29, 1978&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی بڕۆنزی پێشوو ===
==== سەردەمی ئەکەدی ====
سیموروومەکان بەردەوام لە ململانێدا بوون لەگەڵ [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]. ناوی چوار ساڵی سەردەمی پاشایەتیی [[سارگۆنی ئەکەد]] باس لە ھەڵمەتەکانی دەکات دژی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]، ماری، سیمورووم، و ئورووا (شارە-دەوڵەتێکی ئیلامی):&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm|سەردێڕ=T2K1.htm|وێبگە=cdli-gh.github.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DTP&quot;/&gt; 

{{quote|
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن چوو بۆ سیمورووم»
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن ئورووای تێکشکاند»
# «ئەو ساڵەی کە ئورووا تێکشکێنرا»
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن ئیلامی تێکشکاند»
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا [[ماری، سووریا|ماری]] تێکشکێنرا»
|ناوی ساڵە پاشایەتییە ناسراوەکانی سارگۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Year Names of Sargon |ناونیشان=http://cdli.ox.ac.uk/wiki/doku.php?id=sargon_year-names |وێبگە=cdli.ox.ac.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DTP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Potts |یەکەم١=D. T. |سەردێڕ=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٠٩٤٦٩-٧|پەڕە=٩٢-٩٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WE62CgAAQBAJ&amp;pg=PA92 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Álvarez-Mon |یەکەم١=Javier |دوایین٢=Basello |یەکەم٢=Gian Pietro |دوایین٣=Wicks |یەکەم٣=Yasmina |سەردێڕ=The Elamite World |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٢٩٨٣-١|پەڕە=٢٤٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yClKDwAAQBAJ&amp;pg=PT247 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;}}

ساڵێکی نادیار لە سەردەمی پاشای [[ئەکەد]] [[نەرام سین]] بەم شێوەیە تۆمار کراوە: «ئەو ساڵەی کە نەرام سین بەسەر سیموروومدا لە کیراشێنیوە سەرکەوت و بابای فەرمانڕەوای سیمورووم، و دووبوولی ئێنسی (فەرمانڕەوا)ی ئارامێی بە زیندانی گرت».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K3.htm|سەردێڕ=T2K3.htm|وێبگە=cdli-gh.github.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cohen, Mark E., &quot;A New Naram-Sin Date Formula.&quot;, Journal of Cuneiform Studies, vol. 28, no. 4, pp. 227–32, 1986&lt;/ref&gt; ئارامێ بەوە ناسراوە کە پەیوەندی بە [[ئەشنوونا]]وە ھەیە. نامەیەکی بابلیی کۆنیش سیمورووم بە ئەشنوونا دەبەستێتەوە. ئەمە پێشنیاری ئەوە دەکات کە سیمورووم لە ناوچەی ئەو شارەدا بووبێت.&lt;ref&gt;Finkelstein, J. J., &quot;Subartu and Subarians in Old Babylonian Sources&quot;,  Journal of Cuneiform Studies, vol. 9, no. 1, pp. 1–7, 1955&lt;/ref&gt;

پاشایەک، کە لە ڕاپەڕینە گەورەکەی دژی [[نەرام سین]]دا ناوی ھاتووە، پووتتی مادا ئەل بووە.&lt;ref&gt;J. G. Westenholz, &quot;Legends of the Kings of Akkade&quot;, Winona Lake, IN: Eisenbrauns, 1997&lt;/ref&gt;

دوای ئەوەی [[ئەکەد]] بەدەست [[خانەدانی گۆتیی سۆمەر|گۆتییەکان]]ەوە کەوت، لۆلۆبییەکان و سیموروومەکان دژی فەرمانڕەوای گۆتی [[ئێرریدۆپیزیر]] ڕاپەڕین، بەپێی نووسراوەکانی دوایینیان:

{{Quote|کا-نیسبا، پاشای سیمورووم، خەڵکی سیمورووم و [[لۆلۆبی]]ی بۆ ڕاپەڕین ھاندا. ئەمینیلی، ژەنەڕاڵی [لۆلۆبی، دوژمن]... وای لە خاکەکە کرد [یاخی ببێت]... ئێرریدۆ-پیزیر، بەھێز، پاشای گۆتیۆم و چوار لای جیھان پەلەی کرد [بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی] ئەو... لە یەک ڕۆژدا دەربەندی ئۆربیلۆمی لە چیای مووممووم گرت. جگە لەوەش، نیریشوھای گرت.|نووسراوی R2:226-7ی ئێرریدۆپیزیر.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;}} لە خاڵێکدا، ڕەنگە سیمورووم بووبێتە پاشکۆی [[گۆتییەکان]].&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>ftqgqvfadqmv41fxmi4sx6kpjfqgtt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574232</id>
      <parentid>1574197</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Simurrum}}</comment>
      <origin>1574232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11526" sha1="88fczoyk82rivze4ljfqr8z5bswdh8m" xml:space="preserve">{{Infobox country
| native_name            = 
| conventional_long_name = شانشینی سیمورووم&lt;br&gt;𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎
| common_name            = شانشینی سیمورووم
| era                    = [[سەردەمی برۆنز|بڕۆنزی پێشوو]]
| status                 = 
| event_start            = 
| year_start             = ھەزارەی سێیەمی پ.ز
| date_start             = 
| event1                 = 
| date_event1            = 
| event_end              = 
| year_end               = ھەزارەی دووەمی پ.ز
| date_end               = 
| p1                     = 
| flag_p1                = 
| s1                     = 
| flag_s1                = 
| image_flag             = 
| flag_type              = 
| image_coat             = 
| image_map              = Elam1.png
| image_map_caption      = خاکی سیمورووم لە ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]]
| capital                = 
| common_languages       = &lt;br&gt;[[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]
| religion               = 
| government_type        = [[پاشایەتی]]
| leader1                = 
| year_leader1           = 
| leader2                = 
| year_leader2           = 
| title_leader           = 
| legislature            = 
| stat_area1             = 
| today                  = [[عێراق]] و [[ئێران]]
}}
'''سیمورووم''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]:𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎)&lt;ref name=&quot;AS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shaffer |یەکەم١=Aaron |سەردێڕ=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بەرگ=٩٣|issue=1 |بڵاوکەرەوە=Zeitschrift für Assyoriologie |پەڕەکان=٧–١٢|ناونیشان=https://www.academia.edu/13532907}}&lt;/ref&gt; شارە-دەوڵەتێکی گرینگی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو لە دەوروبەری ٢٠٠٠ پ.ز تا ١٥٠٠ پ.ز، لە سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]یەوە تا [[ئووری سێیەم]]. شانشینی سیمورووم دوای سەردەمی [[یەکەم پاشایەتیی بابل|بابلیی کۆن]] لە تۆمارەکاندا نامێنێت.&lt;ref name=&quot;JE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Eidem |یەکەم١=Jesper |سەردێڕ=The Shemshāra Archives 1: The Letters |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Kgl. Danske Videnskabernes Selskab |ژپنک=٩٧٨٨٧٧٨٧٦٢٤٥٠|پەڕە=٢٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PggUcchMk4AC&amp;pg=PA24}}&lt;/ref&gt; پێشنیار کراوە کە لە سەردەمی بابلیی کۆندا ناوەکەی زەببان بووبێت، کە ناوەندێکی پەرستنی دیاری [[ئاداد]] بووە.&lt;ref&gt;[https://eprints.soas.ac.uk/7498/1/ZabbanTL.pdf]George, A., &quot;The  Sanctuary  of  Adad  at  Zabban?  A  Fragment  of  a  Temple  List  in  Three  Sub-columns&quot;, BiOr. 65, pp. 714–717, 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Weidner, Ernst, &quot;Simurrum Und Zaban&quot;, Archiv Für Orientforschung, vol. 15, pp. 75–80, 1945&lt;/ref&gt; دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی [[لۆلۆبی|شانشینی لۆلۆبی]] بوو.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hamblin |یەکەم١=William J. |سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Routledge |پەڕەکان=١١٥–١١٦|ژپنک=٩٧٨١١٣٤٥٢٠٦٢٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&amp;pg=PT115}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Meissner, Bruno, &quot;Simurru&quot;, Orientalistische Literaturzeitung, vol. 22, no. 1-6, pp. 69-70, 1919&lt;/ref&gt; زەببان وەک ناوەندێکی پەرستنی ئاداد تا سەردەمی بابلیی نوێ ئاماژەی پێ کراوە.&lt;ref&gt;[https://eprints.soas.ac.uk/7075/1/JANER7%3A2offprint.pdf]Schwemer, Daniel, &quot;The Storm-Gods of the Ancient Near East: Summary, Synthesis, Recent Studies Part I&quot;, Journal of Ancient Near Eastern Religions 7.2, pp. 121-168, 2007&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[File:Iddin-Sin, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|thumb|[[ئیدین سین]]، پاشای سیمورووم، چەکدار بە کەوان و تەورێک، پێ دەنێت بەسەر دوژمنێکدا ({{Circa|١٩٥٠ پ.ز}})]]
وادیارە شانشینی سیمورووم بەشێک بووبێت لە پشتێنەی شارە-دەوڵەتە [[حووری|حوورییە]]کان لە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]].&lt;ref&gt;[https://www.persee.fr/doc/rhita_0080-2603_1978_num_36_1_1090]Hallo W.W., Simurrum and the Hurrian Frontier, Revue Hittite et Asianique, pp. 71-81, 1978&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt; ئەوان زۆرجار لە ململانێدا بوون لەگەڵ فەرمانڕەواکانی ئووری سێیەم.&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DF&quot;&gt;Douglas Frayne, &quot;Simurrum&quot;, Old Babylonian Period (2003-1595 B.C.): Early Periods, Volume 4, Toronto: University of Toronto Press, pp. 707-716, 1990 {{ISBN|9780802058737}}&lt;/ref&gt; سەرچاوە مێزۆپۆتامییەکان بە «کێونشینەکان» ئاماژەیان پێ دەکەن.&lt;ref&gt;Sallaberger, W., &quot;Ur III-Zeit&quot;, in W. Sallaberger and A. Westenholz (eds.), Mesopotamien: Akkade und Ur III-Zeit, Orbus Biblicus et Oriemtalis 160/3. Fribourg: Universitätsverlag / Göttingen: Vandenhoeck and Ruprecht, pp. 121–390, 1999&lt;/ref&gt;

چەندین نووسراو پێشنیاری ئەوە دەکەن کە سیمورووم تا ڕادەیەکی زۆر بەھێز بووە، و ھەندێک ڕووناکی دەخەنە سەر ململانێکانی دەوروبەری ناوچەی [[زاگرۆس]]، نموونەیەکی تری لەو شێوەیە [[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]]یە لە شانشینی دراوسێی [[لۆلۆبی]].&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt; چوار نووسراو و نەخشێک (کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]]ە) لە سیمورووم لە [[بێتواتە]] لە نزیک [[ڕانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]، و یەکێکی تریش لە [[سەرپێڵی زەھاو]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ناسراون.&lt;ref name=&quot;DF&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA120}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Fouadi, A. H. A., Inscriptions and Reliefs from Bitwata.&quot;, Sumer, vol. 34, no. 1-2, pp. 122–29, 1978&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی بڕۆنزی پێشوو ===
==== سەردەمی ئەکەدی ====
سیموروومەکان بەردەوام لە ململانێدا بوون لەگەڵ [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]. ناوی چوار ساڵی سەردەمی پاشایەتیی [[سارگۆنی ئەکەد]] باس لە ھەڵمەتەکانی دەکات دژی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]، ماری، سیمورووم، و ئورووا (شارە-دەوڵەتێکی ئیلامی):&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm|سەردێڕ=T2K1.htm|وێبگە=cdli-gh.github.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DTP&quot;/&gt; 

{{quote|
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن چوو بۆ سیمورووم»
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن ئورووای تێکشکاند»
# «ئەو ساڵەی کە ئورووا تێکشکێنرا»
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن ئیلامی تێکشکاند»
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا [[ماری، سووریا|ماری]] تێکشکێنرا»
|ناوی ساڵە پاشایەتییە ناسراوەکانی سارگۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Year Names of Sargon |ناونیشان=http://cdli.ox.ac.uk/wiki/doku.php?id=sargon_year-names |وێبگە=cdli.ox.ac.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DTP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Potts |یەکەم١=D. T. |سەردێڕ=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٠٩٤٦٩-٧|پەڕە=٩٢-٩٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WE62CgAAQBAJ&amp;pg=PA92 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Álvarez-Mon |یەکەم١=Javier |دوایین٢=Basello |یەکەم٢=Gian Pietro |دوایین٣=Wicks |یەکەم٣=Yasmina |سەردێڕ=The Elamite World |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٢٩٨٣-١|پەڕە=٢٤٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yClKDwAAQBAJ&amp;pg=PT247 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;}}

ساڵێکی نادیار لە سەردەمی پاشای [[ئەکەد]] [[نەرام سین]] بەم شێوەیە تۆمار کراوە: «ئەو ساڵەی کە نەرام سین بەسەر سیموروومدا لە کیراشێنیوە سەرکەوت و بابای فەرمانڕەوای سیمورووم، و دووبوولی ئێنسی (فەرمانڕەوا)ی ئارامێی بە زیندانی گرت».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K3.htm|سەردێڕ=T2K3.htm|وێبگە=cdli-gh.github.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cohen, Mark E., &quot;A New Naram-Sin Date Formula.&quot;, Journal of Cuneiform Studies, vol. 28, no. 4, pp. 227–32, 1986&lt;/ref&gt; ئارامێ بەوە ناسراوە کە پەیوەندی بە [[ئەشنوونا]]وە ھەیە. نامەیەکی بابلیی کۆنیش سیمورووم بە ئەشنوونا دەبەستێتەوە. ئەمە پێشنیاری ئەوە دەکات کە سیمورووم لە ناوچەی ئەو شارەدا بووبێت.&lt;ref&gt;Finkelstein, J. J., &quot;Subartu and Subarians in Old Babylonian Sources&quot;,  Journal of Cuneiform Studies, vol. 9, no. 1, pp. 1–7, 1955&lt;/ref&gt;

پاشایەک، کە لە ڕاپەڕینە گەورەکەی دژی [[نەرام سین]]دا ناوی ھاتووە، پووتتی مادا ئەل بووە.&lt;ref&gt;J. G. Westenholz, &quot;Legends of the Kings of Akkade&quot;, Winona Lake, IN: Eisenbrauns, 1997&lt;/ref&gt;

دوای ئەوەی [[ئەکەد]] بەدەست [[خانەدانی گۆتیی سۆمەر|گۆتییەکان]]ەوە کەوت، لۆلۆبییەکان و سیموروومەکان دژی فەرمانڕەوای گۆتی [[ئێرریدۆپیزیر]] ڕاپەڕین، بەپێی نووسراوەکانی دوایینیان:

{{Quote|کا-نیسبا، پاشای سیمورووم، خەڵکی سیمورووم و [[لۆلۆبی]]ی بۆ ڕاپەڕین ھاندا. ئەمینیلی، ژەنەڕاڵی [لۆلۆبی، دوژمن]... وای لە خاکەکە کرد [یاخی ببێت]... ئێرریدۆ-پیزیر، بەھێز، پاشای گۆتیۆم و چوار لای جیھان پەلەی کرد [بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی] ئەو... لە یەک ڕۆژدا دەربەندی ئۆربیلۆمی لە چیای مووممووم گرت. جگە لەوەش، نیریشوھای گرت.|نووسراوی R2:226-7ی ئێرریدۆپیزیر.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;}} لە خاڵێکدا، ڕەنگە سیمورووم بووبێتە پاشکۆی [[گۆتییەکان]].&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Simurrum}}</text>
      <sha1>88fczoyk82rivze4ljfqr8z5bswdh8m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574263</id>
      <parentid>1574232</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] و [[دەروازە:عێراق|عێراق]]</comment>
      <origin>1574263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11589" sha1="9wpboknv95bvoruscij4ko8ic6aw7t1" xml:space="preserve">{{Infobox country
| native_name            = 
| conventional_long_name = شانشینی سیمورووم&lt;br&gt;𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎
| common_name            = شانشینی سیمورووم
| era                    = [[سەردەمی برۆنز|بڕۆنزی پێشوو]]
| status                 = 
| event_start            = 
| year_start             = ھەزارەی سێیەمی پ.ز
| date_start             = 
| event1                 = 
| date_event1            = 
| event_end              = 
| year_end               = ھەزارەی دووەمی پ.ز
| date_end               = 
| p1                     = 
| flag_p1                = 
| s1                     = 
| flag_s1                = 
| image_flag             = 
| flag_type              = 
| image_coat             = 
| image_map              = Elam1.png
| image_map_caption      = خاکی سیمورووم لە ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]]
| capital                = 
| common_languages       = &lt;br&gt;[[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]
| religion               = 
| government_type        = [[پاشایەتی]]
| leader1                = 
| year_leader1           = 
| leader2                = 
| year_leader2           = 
| title_leader           = 
| legislature            = 
| stat_area1             = 
| today                  = [[عێراق]] و [[ئێران]]
}}
'''سیمورووم''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]:𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎)&lt;ref name=&quot;AS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shaffer |یەکەم١=Aaron |سەردێڕ=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بەرگ=٩٣|issue=1 |بڵاوکەرەوە=Zeitschrift für Assyoriologie |پەڕەکان=٧–١٢|ناونیشان=https://www.academia.edu/13532907}}&lt;/ref&gt; شارە-دەوڵەتێکی گرینگی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو لە دەوروبەری ٢٠٠٠ پ.ز تا ١٥٠٠ پ.ز، لە سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]یەوە تا [[ئووری سێیەم]]. شانشینی سیمورووم دوای سەردەمی [[یەکەم پاشایەتیی بابل|بابلیی کۆن]] لە تۆمارەکاندا نامێنێت.&lt;ref name=&quot;JE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Eidem |یەکەم١=Jesper |سەردێڕ=The Shemshāra Archives 1: The Letters |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Kgl. Danske Videnskabernes Selskab |ژپنک=٩٧٨٨٧٧٨٧٦٢٤٥٠|پەڕە=٢٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PggUcchMk4AC&amp;pg=PA24}}&lt;/ref&gt; پێشنیار کراوە کە لە سەردەمی بابلیی کۆندا ناوەکەی زەببان بووبێت، کە ناوەندێکی پەرستنی دیاری [[ئاداد]] بووە.&lt;ref&gt;[https://eprints.soas.ac.uk/7498/1/ZabbanTL.pdf]George, A., &quot;The  Sanctuary  of  Adad  at  Zabban?  A  Fragment  of  a  Temple  List  in  Three  Sub-columns&quot;, BiOr. 65, pp. 714–717, 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Weidner, Ernst, &quot;Simurrum Und Zaban&quot;, Archiv Für Orientforschung, vol. 15, pp. 75–80, 1945&lt;/ref&gt; دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی [[لۆلۆبی|شانشینی لۆلۆبی]] بوو.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hamblin |یەکەم١=William J. |سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Routledge |پەڕەکان=١١٥–١١٦|ژپنک=٩٧٨١١٣٤٥٢٠٦٢٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&amp;pg=PT115}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Meissner, Bruno, &quot;Simurru&quot;, Orientalistische Literaturzeitung, vol. 22, no. 1-6, pp. 69-70, 1919&lt;/ref&gt; زەببان وەک ناوەندێکی پەرستنی ئاداد تا سەردەمی بابلیی نوێ ئاماژەی پێ کراوە.&lt;ref&gt;[https://eprints.soas.ac.uk/7075/1/JANER7%3A2offprint.pdf]Schwemer, Daniel, &quot;The Storm-Gods of the Ancient Near East: Summary, Synthesis, Recent Studies Part I&quot;, Journal of Ancient Near Eastern Religions 7.2, pp. 121-168, 2007&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[File:Iddin-Sin, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|thumb|[[ئیدین سین]]، پاشای سیمورووم، چەکدار بە کەوان و تەورێک، پێ دەنێت بەسەر دوژمنێکدا ({{Circa|١٩٥٠ پ.ز}})]]
وادیارە شانشینی سیمورووم بەشێک بووبێت لە پشتێنەی شارە-دەوڵەتە [[حووری|حوورییە]]کان لە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]].&lt;ref&gt;[https://www.persee.fr/doc/rhita_0080-2603_1978_num_36_1_1090]Hallo W.W., Simurrum and the Hurrian Frontier, Revue Hittite et Asianique, pp. 71-81, 1978&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt; ئەوان زۆرجار لە ململانێدا بوون لەگەڵ فەرمانڕەواکانی ئووری سێیەم.&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DF&quot;&gt;Douglas Frayne, &quot;Simurrum&quot;, Old Babylonian Period (2003-1595 B.C.): Early Periods, Volume 4, Toronto: University of Toronto Press, pp. 707-716, 1990 {{ISBN|9780802058737}}&lt;/ref&gt; سەرچاوە مێزۆپۆتامییەکان بە «کێونشینەکان» ئاماژەیان پێ دەکەن.&lt;ref&gt;Sallaberger, W., &quot;Ur III-Zeit&quot;, in W. Sallaberger and A. Westenholz (eds.), Mesopotamien: Akkade und Ur III-Zeit, Orbus Biblicus et Oriemtalis 160/3. Fribourg: Universitätsverlag / Göttingen: Vandenhoeck and Ruprecht, pp. 121–390, 1999&lt;/ref&gt;

چەندین نووسراو پێشنیاری ئەوە دەکەن کە سیمورووم تا ڕادەیەکی زۆر بەھێز بووە، و ھەندێک ڕووناکی دەخەنە سەر ململانێکانی دەوروبەری ناوچەی [[زاگرۆس]]، نموونەیەکی تری لەو شێوەیە [[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]]یە لە شانشینی دراوسێی [[لۆلۆبی]].&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt; چوار نووسراو و نەخشێک (کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]]ە) لە سیمورووم لە [[بێتواتە]] لە نزیک [[ڕانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]، و یەکێکی تریش لە [[سەرپێڵی زەھاو]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ناسراون.&lt;ref name=&quot;DF&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA120}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Fouadi, A. H. A., Inscriptions and Reliefs from Bitwata.&quot;, Sumer, vol. 34, no. 1-2, pp. 122–29, 1978&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی بڕۆنزی پێشوو ===
==== سەردەمی ئەکەدی ====
سیموروومەکان بەردەوام لە ململانێدا بوون لەگەڵ [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]. ناوی چوار ساڵی سەردەمی پاشایەتیی [[سارگۆنی ئەکەد]] باس لە ھەڵمەتەکانی دەکات دژی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]، ماری، سیمورووم، و ئورووا (شارە-دەوڵەتێکی ئیلامی):&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm|سەردێڕ=T2K1.htm|وێبگە=cdli-gh.github.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DTP&quot;/&gt; 

{{quote|
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن چوو بۆ سیمورووم»
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن ئورووای تێکشکاند»
# «ئەو ساڵەی کە ئورووا تێکشکێنرا»
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن ئیلامی تێکشکاند»
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا [[ماری، سووریا|ماری]] تێکشکێنرا»
|ناوی ساڵە پاشایەتییە ناسراوەکانی سارگۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Year Names of Sargon |ناونیشان=http://cdli.ox.ac.uk/wiki/doku.php?id=sargon_year-names |وێبگە=cdli.ox.ac.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DTP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Potts |یەکەم١=D. T. |سەردێڕ=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٠٩٤٦٩-٧|پەڕە=٩٢-٩٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WE62CgAAQBAJ&amp;pg=PA92 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Álvarez-Mon |یەکەم١=Javier |دوایین٢=Basello |یەکەم٢=Gian Pietro |دوایین٣=Wicks |یەکەم٣=Yasmina |سەردێڕ=The Elamite World |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٢٩٨٣-١|پەڕە=٢٤٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yClKDwAAQBAJ&amp;pg=PT247 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;}}

ساڵێکی نادیار لە سەردەمی پاشای [[ئەکەد]] [[نەرام سین]] بەم شێوەیە تۆمار کراوە: «ئەو ساڵەی کە نەرام سین بەسەر سیموروومدا لە کیراشێنیوە سەرکەوت و بابای فەرمانڕەوای سیمورووم، و دووبوولی ئێنسی (فەرمانڕەوا)ی ئارامێی بە زیندانی گرت».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K3.htm|سەردێڕ=T2K3.htm|وێبگە=cdli-gh.github.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cohen, Mark E., &quot;A New Naram-Sin Date Formula.&quot;, Journal of Cuneiform Studies, vol. 28, no. 4, pp. 227–32, 1986&lt;/ref&gt; ئارامێ بەوە ناسراوە کە پەیوەندی بە [[ئەشنوونا]]وە ھەیە. نامەیەکی بابلیی کۆنیش سیمورووم بە ئەشنوونا دەبەستێتەوە. ئەمە پێشنیاری ئەوە دەکات کە سیمورووم لە ناوچەی ئەو شارەدا بووبێت.&lt;ref&gt;Finkelstein, J. J., &quot;Subartu and Subarians in Old Babylonian Sources&quot;,  Journal of Cuneiform Studies, vol. 9, no. 1, pp. 1–7, 1955&lt;/ref&gt;

پاشایەک، کە لە ڕاپەڕینە گەورەکەی دژی [[نەرام سین]]دا ناوی ھاتووە، پووتتی مادا ئەل بووە.&lt;ref&gt;J. G. Westenholz, &quot;Legends of the Kings of Akkade&quot;, Winona Lake, IN: Eisenbrauns, 1997&lt;/ref&gt;

دوای ئەوەی [[ئەکەد]] بەدەست [[خانەدانی گۆتیی سۆمەر|گۆتییەکان]]ەوە کەوت، لۆلۆبییەکان و سیموروومەکان دژی فەرمانڕەوای گۆتی [[ئێرریدۆپیزیر]] ڕاپەڕین، بەپێی نووسراوەکانی دوایینیان:

{{Quote|کا-نیسبا، پاشای سیمورووم، خەڵکی سیمورووم و [[لۆلۆبی]]ی بۆ ڕاپەڕین ھاندا. ئەمینیلی، ژەنەڕاڵی [لۆلۆبی، دوژمن]... وای لە خاکەکە کرد [یاخی ببێت]... ئێرریدۆ-پیزیر، بەھێز، پاشای گۆتیۆم و چوار لای جیھان پەلەی کرد [بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی] ئەو... لە یەک ڕۆژدا دەربەندی ئۆربیلۆمی لە چیای مووممووم گرت. جگە لەوەش، نیریشوھای گرت.|نووسراوی R2:226-7ی ئێرریدۆپیزیر.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;}} لە خاڵێکدا، ڕەنگە سیمورووم بووبێتە پاشکۆی [[گۆتییەکان]].&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Simurrum}}
{{شریتی دەروازە|ئاسیا|مێژوو|عێراق}}</text>
      <sha1>9wpboknv95bvoruscij4ko8ic6aw7t1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574282</id>
      <parentid>1574263</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11639" sha1="t102xxkzwmoyt6ti02wyd4pf08u4l3x" xml:space="preserve">{{Infobox country
| native_name            = 
| conventional_long_name = شانشینی سیمورووم&lt;br&gt;𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎
| common_name            = شانشینی سیمورووم
| era                    = [[سەردەمی برۆنز|بڕۆنزی پێشوو]]
| status                 = 
| event_start            = 
| year_start             = ھەزارەی سێیەمی پ.ز
| date_start             = 
| event1                 = 
| date_event1            = 
| event_end              = 
| year_end               = ھەزارەی دووەمی پ.ز
| date_end               = 
| p1                     = 
| flag_p1                = 
| s1                     = 
| flag_s1                = 
| image_flag             = 
| flag_type              = 
| image_coat             = 
| image_map              = Elam1.png
| image_map_caption      = خاکی سیمورووم لە ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]]
| capital                = 
| common_languages       = &lt;br&gt;[[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]
| religion               = 
| government_type        = [[پاشایەتی]]
| leader1                = 
| year_leader1           = 
| leader2                = 
| year_leader2           = 
| title_leader           = 
| legislature            = 
| stat_area1             = 
| today                  = [[عێراق]] و [[ئێران]]
}}
'''سیمورووم''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]:𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎)&lt;ref name=&quot;AS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shaffer |یەکەم١=Aaron |سەردێڕ=Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal |journal=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بەرگ=٩٣|issue=1 |بڵاوکەرەوە=Zeitschrift für Assyoriologie |پەڕەکان=٧–١٢|ناونیشان=https://www.academia.edu/13532907}}&lt;/ref&gt; شارە-دەوڵەتێکی گرینگی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]] بوو لە دەوروبەری ٢٠٠٠ پ.ز تا ١٥٠٠ پ.ز، لە سەردەمی [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]یەوە تا [[ئووری سێیەم]]. شانشینی سیمورووم دوای سەردەمی [[یەکەم پاشایەتیی بابل|بابلیی کۆن]] لە تۆمارەکاندا نامێنێت.&lt;ref name=&quot;JE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Eidem |یەکەم١=Jesper |سەردێڕ=The Shemshāra Archives 1: The Letters |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Kgl. Danske Videnskabernes Selskab |ژپنک=٩٧٨٨٧٧٨٧٦٢٤٥٠|پەڕە=٢٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PggUcchMk4AC&amp;pg=PA24}}&lt;/ref&gt; پێشنیار کراوە کە لە سەردەمی بابلیی کۆندا ناوەکەی زەببان بووبێت، کە ناوەندێکی پەرستنی دیاری [[ئاداد]] بووە.&lt;ref&gt;[https://eprints.soas.ac.uk/7498/1/ZabbanTL.pdf]George, A., &quot;The  Sanctuary  of  Adad  at  Zabban?  A  Fragment  of  a  Temple  List  in  Three  Sub-columns&quot;, BiOr. 65, pp. 714–717, 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Weidner, Ernst, &quot;Simurrum Und Zaban&quot;, Archiv Für Orientforschung, vol. 15, pp. 75–80, 1945&lt;/ref&gt; دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی [[لۆلۆبی|شانشینی لۆلۆبی]] بوو.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hamblin |یەکەم١=William J. |سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Routledge |پەڕەکان=١١٥–١١٦|ژپنک=٩٧٨١١٣٤٥٢٠٦٢٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&amp;pg=PT115}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Meissner, Bruno, &quot;Simurru&quot;, Orientalistische Literaturzeitung, vol. 22, no. 1-6, pp. 69-70, 1919&lt;/ref&gt; زەببان وەک ناوەندێکی پەرستنی ئاداد تا سەردەمی بابلیی نوێ ئاماژەی پێ کراوە.&lt;ref&gt;[https://eprints.soas.ac.uk/7075/1/JANER7%3A2offprint.pdf]Schwemer, Daniel, &quot;The Storm-Gods of the Ancient Near East: Summary, Synthesis, Recent Studies Part I&quot;, Journal of Ancient Near Eastern Religions 7.2, pp. 121-168, 2007&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[File:Iddin-Sin, King of Simurrum, c. 2000 BC (detail).jpg|thumb|[[ئیدین سین]]، پاشای سیمورووم، چەکدار بە کەوان و تەورێک، پێ دەنێت بەسەر دوژمنێکدا ({{Circa|١٩٥٠ پ.ز}})]]
وادیارە شانشینی سیمورووم بەشێک بووبێت لە پشتێنەی شارە-دەوڵەتە [[حووری|حوورییە]]کان لە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]].&lt;ref&gt;[https://www.persee.fr/doc/rhita_0080-2603_1978_num_36_1_1090]Hallo W.W., Simurrum and the Hurrian Frontier, Revue Hittite et Asianique, pp. 71-81, 1978&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt; ئەوان زۆرجار لە ململانێدا بوون لەگەڵ فەرمانڕەواکانی ئووری سێیەم.&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DF&quot;&gt;Douglas Frayne, &quot;Simurrum&quot;, Old Babylonian Period (2003-1595 B.C.): Early Periods, Volume 4, Toronto: University of Toronto Press, pp. 707-716, 1990 {{ISBN|9780802058737}}&lt;/ref&gt; سەرچاوە مێزۆپۆتامییەکان بە «کێونشینەکان» ئاماژەیان پێ دەکەن.&lt;ref&gt;Sallaberger, W., &quot;Ur III-Zeit&quot;, in W. Sallaberger and A. Westenholz (eds.), Mesopotamien: Akkade und Ur III-Zeit, Orbus Biblicus et Oriemtalis 160/3. Fribourg: Universitätsverlag / Göttingen: Vandenhoeck and Ruprecht, pp. 121–390, 1999&lt;/ref&gt;

چەندین نووسراو پێشنیاری ئەوە دەکەن کە سیمورووم تا ڕادەیەکی زۆر بەھێز بووە، و ھەندێک ڕووناکی دەخەنە سەر ململانێکانی دەوروبەری ناوچەی [[زاگرۆس]]، نموونەیەکی تری لەو شێوەیە [[نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینی]]یە لە شانشینی دراوسێی [[لۆلۆبی]].&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt; چوار نووسراو و نەخشێک (کە ئێستا لە [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]]ە) لە سیمورووم لە [[بێتواتە]] لە نزیک [[ڕانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]، و یەکێکی تریش لە [[سەرپێڵی زەھاو]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ناسراون.&lt;ref name=&quot;DF&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osborne |یەکەم١=James F. |سەردێڕ=Approaching Monumentality in Archaeology |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥|پەڕەکان=١٢٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvAQBQAAQBAJ&amp;pg=PA120}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Fouadi, A. H. A., Inscriptions and Reliefs from Bitwata.&quot;, Sumer, vol. 34, no. 1-2, pp. 122–29, 1978&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی بڕۆنزی پێشوو ===
==== سەردەمی ئەکەدی ====
سیموروومەکان بەردەوام لە ململانێدا بوون لەگەڵ [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی]]. ناوی چوار ساڵی سەردەمی پاشایەتیی [[سارگۆنی ئەکەد]] باس لە ھەڵمەتەکانی دەکات دژی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]، ماری، سیمورووم، و ئورووا (شارە-دەوڵەتێکی ئیلامی):&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm|سەردێڕ=T2K1.htm|وێبگە=cdli-gh.github.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DTP&quot;/&gt; 

{{quote|
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن چوو بۆ سیمورووم»
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن ئورووای تێکشکاند»
# «ئەو ساڵەی کە ئورووا تێکشکێنرا»
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن ئیلامی تێکشکاند»
# «ئەو ساڵەی کە تێیدا [[ماری، سووریا|ماری]] تێکشکێنرا»
|ناوی ساڵە پاشایەتییە ناسراوەکانی سارگۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Year Names of Sargon |ناونیشان=http://cdli.ox.ac.uk/wiki/doku.php?id=sargon_year-names |وێبگە=cdli.ox.ac.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DTP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Potts |یەکەم١=D. T. |سەردێڕ=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٠٩٤٦٩-٧|پەڕە=٩٢-٩٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WE62CgAAQBAJ&amp;pg=PA92 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Álvarez-Mon |یەکەم١=Javier |دوایین٢=Basello |یەکەم٢=Gian Pietro |دوایین٣=Wicks |یەکەم٣=Yasmina |سەردێڕ=The Elamite World |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٢٩٨٣-١|پەڕە=٢٤٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yClKDwAAQBAJ&amp;pg=PT247 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;}}

ساڵێکی نادیار لە سەردەمی پاشای [[ئەکەد]] [[نەرام سین]] بەم شێوەیە تۆمار کراوە: «ئەو ساڵەی کە نەرام سین بەسەر سیموروومدا لە کیراشێنیوە سەرکەوت و بابای فەرمانڕەوای سیمورووم، و دووبوولی ئێنسی (فەرمانڕەوا)ی ئارامێی بە زیندانی گرت».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K3.htm|سەردێڕ=T2K3.htm|وێبگە=cdli-gh.github.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cohen, Mark E., &quot;A New Naram-Sin Date Formula.&quot;, Journal of Cuneiform Studies, vol. 28, no. 4, pp. 227–32, 1986&lt;/ref&gt; ئارامێ بەوە ناسراوە کە پەیوەندی بە [[ئەشنوونا]]وە ھەیە. نامەیەکی بابلیی کۆنیش سیمورووم بە ئەشنوونا دەبەستێتەوە. ئەمە پێشنیاری ئەوە دەکات کە سیمورووم لە ناوچەی ئەو شارەدا بووبێت.&lt;ref&gt;Finkelstein, J. J., &quot;Subartu and Subarians in Old Babylonian Sources&quot;,  Journal of Cuneiform Studies, vol. 9, no. 1, pp. 1–7, 1955&lt;/ref&gt;

پاشایەک، کە لە ڕاپەڕینە گەورەکەی دژی [[نەرام سین]]دا ناوی ھاتووە، پووتتی مادا ئەل بووە.&lt;ref&gt;J. G. Westenholz, &quot;Legends of the Kings of Akkade&quot;, Winona Lake, IN: Eisenbrauns, 1997&lt;/ref&gt;

دوای ئەوەی [[ئەکەد]] بەدەست [[خانەدانی گۆتیی سۆمەر|گۆتییەکان]]ەوە کەوت، لۆلۆبییەکان و سیموروومەکان دژی فەرمانڕەوای گۆتی [[ئێرریدۆپیزیر]] ڕاپەڕین، بەپێی نووسراوەکانی دوایینیان:

{{Quote|کا-نیسبا، پاشای سیمورووم، خەڵکی سیمورووم و [[لۆلۆبی]]ی بۆ ڕاپەڕین ھاندا. ئەمینیلی، ژەنەڕاڵی [لۆلۆبی، دوژمن]... وای لە خاکەکە کرد [یاخی ببێت]... ئێرریدۆ-پیزیر، بەھێز، پاشای گۆتیۆم و چوار لای جیھان پەلەی کرد [بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی] ئەو... لە یەک ڕۆژدا دەربەندی ئۆربیلۆمی لە چیای مووممووم گرت. جگە لەوەش، نیریشوھای گرت.|نووسراوی R2:226-7ی ئێرریدۆپیزیر.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;}} لە خاڵێکدا، ڕەنگە سیمورووم بووبێتە پاشکۆی [[گۆتییەکان]].&lt;ref name=&quot;JE&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Simurrum}}
{{شریتی دەروازە|ئاسیا|مێژوو|عێراق}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>t102xxkzwmoyt6ti02wyd4pf08u4l3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294383</id>
    <revision>
      <id>1574198</id>
      <parentid>1574187</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T12:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1574198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2630" sha1="iwq3cc70imwl4fje5ro7ojcvhht4fzz" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
| name = نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی
| native_name = سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی
| native_name_lang = Persian
| image = Anubanini Rock Relief 1.jpg
| caption = نەخشەکە لە ساڵی ٢٠١٦دا
| coordinates = {{coord|34.4633|N|45.8683|E|display=inline,title}}
| location = [[سەرپێڵی زەھاو]]، [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
| type = نەخشی سەر بەرد
| built = {{circa|٢٣٠٠ پ.ز}}
}}
[[File:Anubanini relief components.jpg|thumb|پێکھاتەکانی نەخشەکە (جیاکراوەتەوە): پاشا [[ئانوبانینی]] پێ دەنێت بەسەر دوژمنێکدا، خوداوەند [[عەشتار]]، دوو گرووپی زیندانی، و نووسراوێک بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]]]

'''نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی''' ({{langx|fa|سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی}})، کە بە '''سەرپێڵی زەھاوی دووەم''' یان '''نەخشی سەرپێڵی زەھاو'''&lt;ref name=&quot;DTP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Potts|یەکەم١=D. T.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&amp;pg=PA318|سەردێڕ=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٥٦٤٩٦٠|پەڕە=٣١٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt;یش ناودەبرێت، [[نەخشی سەر بەرد|نەخشێکی سەر بەرد]]ە لە سەردەمی [[ئەکەد]] (نزیکەی ٢٣٠٠ پ.ز) یان [[سەردەمی ئیسین لارسا]] (سەرەتای ھەزارەی دووەمی پ.ز) کە لە [[پارێزگای کرماشان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ھەڵکەوتووە.&lt;ref name=&quot;DTP&quot; /&gt; پێدەچێت نەخشەکە سەر بە [[چاند]]ی [[لۆلۆبی]]یەکان بێت و لە دووری ١٢٠ کیلۆمەتر لە باکووری کرماشان، لە نزیک [[سەرپێڵی زەھاو]] ھەڵکەوتووە. نەخشەکانی لۆلۆبی کۆنترین نەخشی سەر بەردی [[ئێران]]ن، و ئەوانەی دواتر نەخشە ئیلامییەکانی [[ئەشکەوتی سەلمان]] و [[کووڵ فەرەح]]ن.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:ئەکەد]]
[[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران]]
[[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]</text>
      <sha1>iwq3cc70imwl4fje5ro7ojcvhht4fzz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574231</id>
      <parentid>1574198</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Anubanini rock relief}}</comment>
      <origin>1574231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2677" sha1="chwpwjgq3cf2avzzx4puzabnr7eu4vs" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
| name = نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی
| native_name = سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی
| native_name_lang = Persian
| image = Anubanini Rock Relief 1.jpg
| caption = نەخشەکە لە ساڵی ٢٠١٦دا
| coordinates = {{coord|34.4633|N|45.8683|E|display=inline,title}}
| location = [[سەرپێڵی زەھاو]]، [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
| type = نەخشی سەر بەرد
| built = {{circa|٢٣٠٠ پ.ز}}
}}
[[File:Anubanini relief components.jpg|thumb|پێکھاتەکانی نەخشەکە (جیاکراوەتەوە): پاشا [[ئانوبانینی]] پێ دەنێت بەسەر دوژمنێکدا، خوداوەند [[عەشتار]]، دوو گرووپی زیندانی، و نووسراوێک بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]]]

'''نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی''' ({{langx|fa|سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی}})، کە بە '''سەرپێڵی زەھاوی دووەم''' یان '''نەخشی سەرپێڵی زەھاو'''&lt;ref name=&quot;DTP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Potts|یەکەم١=D. T.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&amp;pg=PA318|سەردێڕ=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٥٦٤٩٦٠|پەڕە=٣١٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt;یش ناودەبرێت، [[نەخشی سەر بەرد|نەخشێکی سەر بەرد]]ە لە سەردەمی [[ئەکەد]] (نزیکەی ٢٣٠٠ پ.ز) یان [[سەردەمی ئیسین لارسا]] (سەرەتای ھەزارەی دووەمی پ.ز) کە لە [[پارێزگای کرماشان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ھەڵکەوتووە.&lt;ref name=&quot;DTP&quot; /&gt; پێدەچێت نەخشەکە سەر بە [[چاند]]ی [[لۆلۆبی]]یەکان بێت و لە دووری ١٢٠ کیلۆمەتر لە باکووری کرماشان، لە نزیک [[سەرپێڵی زەھاو]] ھەڵکەوتووە. نەخشەکانی لۆلۆبی کۆنترین نەخشی سەر بەردی [[ئێران]]ن، و ئەوانەی دواتر نەخشە ئیلامییەکانی [[ئەشکەوتی سەلمان]] و [[کووڵ فەرەح]]ن.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Anubanini rock relief}}

[[پۆل:ئەکەد]]
[[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران]]
[[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]</text>
      <sha1>chwpwjgq3cf2avzzx4puzabnr7eu4vs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574289</id>
      <parentid>1574231</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1574289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2738" sha1="20af98pm8xxd14pqacnv6ig34ysv5tp" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Infobox ancient site
| name = نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی
| native_name = سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی
| native_name_lang = Persian
| image = Anubanini Rock Relief 1.jpg
| caption = نەخشەکە لە ساڵی ٢٠١٦دا
| coordinates = {{coord|34.4633|N|45.8683|E|display=inline,title}}
| location = [[سەرپێڵی زەھاو]]، [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
| type = نەخشی سەر بەرد
| built = {{circa|٢٣٠٠ پ.ز}}
}}
[[File:Anubanini relief components.jpg|thumb|پێکھاتەکانی نەخشەکە (جیاکراوەتەوە): پاشا [[ئانوبانینی]] پێ دەنێت بەسەر دوژمنێکدا، خوداوەند [[عەشتار]]، دوو گرووپی زیندانی، و نووسراوێک بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]]]

'''نەخشی سەر بەردی ئانوبانینی''' ({{langx|fa|سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی}})، کە بە '''سەرپێڵی زەھاوی دووەم''' یان '''نەخشی سەرپێڵی زەھاو'''&lt;ref name=&quot;DTP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Potts|یەکەم١=D. T.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&amp;pg=PA318|سەردێڕ=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٥٦٤٩٦٠|پەڕە=٣١٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt;یش ناودەبرێت، [[نەخشی سەر بەرد|نەخشێکی سەر بەرد]]ە لە سەردەمی [[ئەکەد]] (نزیکەی ٢٣٠٠ پ.ز) یان [[سەردەمی ئیسین لارسا]] (سەرەتای ھەزارەی دووەمی پ.ز) کە لە [[پارێزگای کرماشان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ھەڵکەوتووە.&lt;ref name=&quot;DTP&quot; /&gt; پێدەچێت نەخشەکە سەر بە [[چاند]]ی [[لۆلۆبی]]یەکان بێت و لە دووری ١٢٠ کیلۆمەتر لە باکووری کرماشان، لە نزیک [[سەرپێڵی زەھاو]] ھەڵکەوتووە. نەخشەکانی لۆلۆبی کۆنترین نەخشی سەر بەردی [[ئێران]]ن، و ئەوانەی دواتر نەخشە ئیلامییەکانی [[ئەشکەوتی سەلمان]] و [[کووڵ فەرەح]]ن.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Anubanini rock relief}}

[[پۆل:ئەکەد]]
[[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران]]
[[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]</text>
      <sha1>20af98pm8xxd14pqacnv6ig34ysv5tp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:سەرژمێریی دانیشتووان</title>
    <ns>1</ns>
    <id>294386</id>
    <redirect title="وتووێژ:سەرژمێری" />
    <revision>
      <id>1574214</id>
      <timestamp>2026-04-10T12:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <comment>حوسێن پەڕەی [[وتووێژ:سەرژمێریی دانیشتووان]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:سەرژمێری]]</comment>
      <origin>1574214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="pnbesdxiov4hrh40ukwqn6zj76c5swk" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[وتووێژ:سەرژمێری]]</text>
      <sha1>pnbesdxiov4hrh40ukwqn6zj76c5swk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی تایوان، ٢٠٢٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294387</id>
    <revision>
      <id>1574225</id>
      <timestamp>2026-04-10T15:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343047788|2024 Taiwanese general election]]»</comment>
      <origin>1574225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="632" sha1="f2dg6cr3r6j1qsof0iu0q1y7wshc8ac" xml:space="preserve">The '''2024 Taiwanese general elections''' were held in '''Taiwan''', on Saturday, 13 January 2024 to elect the 16th president and vice president of the [[تایوان|Republic of China]], and all 113 members of the 11th Legislative Yuan.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=11 March 2023 |ناونیشان=https://www.ocac.gov.tw/OCAC/Eng/Pages/Detail.aspx?nodeid=329&amp;pid=51375834 |ڕێکەوتی سەردان=20 November 2023 |وێبگە=The Overseas Community Affairs Council, R.O.C. (Taiwan)}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>f2dg6cr3r6j1qsof0iu0q1y7wshc8ac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574226</id>
      <parentid>1574225</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T15:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="741" sha1="px7b2vmwswwbyvckincsj5vdsl9w1a4" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٢٤ی تایوان''' لە ڕۆژی شەممە، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ لە '''تایوان''' بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ١٦ەمین سەرۆک و جێگری سەرۆکی [[تایوان|کۆماری چین]]، و ھەموو ١١٣ ئەندامەکەی ١١ەمین یوانی یاسادانان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=11 March 2023 |ناونیشان=https://www.ocac.gov.tw/OCAC/Eng/Pages/Detail.aspx?nodeid=329&amp;pid=51375834 |ڕێکەوتی سەردان=20 November 2023 |وێبگە=The Overseas Community Affairs Council, R.O.C. (Taiwan)}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>px7b2vmwswwbyvckincsj5vdsl9w1a4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574290</id>
      <parentid>1574226</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="jzzbe694tz5ztmc9uwg7vnio1qispmp" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٢٤ی تایوان''' لە ڕۆژی شەممە، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ لە '''تایوان''' بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ١٦ەمین سەرۆک و جێگری سەرۆکی [[تایوان|کۆماری چین]]، و ھەموو ١١٣ ئەندامەکەی ١١ەمین یوانی یاسادانان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=11 March 2023 |ناونیشان=https://www.ocac.gov.tw/OCAC/Eng/Pages/Detail.aspx?nodeid=329&amp;pid=51375834 |ڕێکەوتی سەردان=20 November 2023 |وێبگە=The Overseas Community Affairs Council, R.O.C. (Taiwan)}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>jzzbe694tz5ztmc9uwg7vnio1qispmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی تایوان، ٢٠٢٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294388</id>
    <revision>
      <id>1574233</id>
      <timestamp>2026-04-10T16:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1273869881|2020 Taiwanese general election]]»</comment>
      <origin>1574233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="391" sha1="mgtp1evkdycd5vbko04fpnzk0jqqv60" xml:space="preserve">The '''2020 Taiwanese general election''' was held on 11 January 2020 to elect the 15th President and Vice President of Taiwan, and all 113 members of the 10th Legislative Yuan. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>mgtp1evkdycd5vbko04fpnzk0jqqv60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574235</id>
      <parentid>1574233</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="q9rpinljx6qy5vogv1r2lys28b6t8ml" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٢٠ی تایوان''' لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ١٥ەمین سەرۆک و جێگری سەرۆکی تایوان، و ھەموو ١١٣ ئەندامەکەی ١٠ەمین یوانی یاسادانان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>q9rpinljx6qy5vogv1r2lys28b6t8ml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574288</id>
      <parentid>1574235</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="713" sha1="92sddzbiu62ho8azch5vtcercr4zb23" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٢٠ی تایوان''' لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ١٥ەمین سەرۆک و جێگری سەرۆکی تایوان، و ھەموو ١١٣ ئەندامەکەی ١٠ەمین یوانی یاسادانان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>92sddzbiu62ho8azch5vtcercr4zb23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی گشتیی تایوان، ٢٠١٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294389</id>
    <revision>
      <id>1574236</id>
      <timestamp>2026-04-10T16:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1285248238|2016 Taiwanese general election]]»</comment>
      <origin>1574236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="650" sha1="0dokn8947h8aecf0rrukn2v6304lvr7" xml:space="preserve">'''General elections''' were held in '''[[تایوان|Taiwan]]''', officially the Republic of China, on Saturday, 16 January 2016 to elect the 14th President and Vice President of the Republic of China, and all 113 members of the ninth Legislative Yuan:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://focustaiwan.tw/news/aipl/201503170010.aspx |ڕێکەوتی سەردان=19 March 2015 |وێبگە=focustaiwan.tw}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>0dokn8947h8aecf0rrukn2v6304lvr7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574237</id>
      <parentid>1574236</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="755" sha1="kspfs9mtvl6t6g8x96tx4on30ts2u65" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە '''[[تایوان]]'''، کە بە فەرمی کۆماری چینە، لە ڕۆژی شەممە، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ١٤ەمین سەرۆک و جێگری سەرۆکی کۆماری چین، و ھەموو ١١٣ ئەندامەکەی نۆیەمین یوانی یاسادانان:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://focustaiwan.tw/news/aipl/201503170010.aspx |ڕێکەوتی سەردان=19 March 2015 |وێبگە=focustaiwan.tw}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>kspfs9mtvl6t6g8x96tx4on30ts2u65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574287</id>
      <parentid>1574237</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="866" sha1="bzd656stq9dweg4omtdhz1r1wnbxp4p" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە '''[[تایوان]]'''، کە بە فەرمی کۆماری چینە، لە ڕۆژی شەممە، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ١٤ەمین سەرۆک و جێگری سەرۆکی کۆماری چین، و ھەموو ١١٣ ئەندامەکەی نۆیەمین یوانی یاسادانان:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://focustaiwan.tw/news/aipl/201503170010.aspx |ڕێکەوتی سەردان=19 March 2015 |وێبگە=focustaiwan.tw}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>bzd656stq9dweg4omtdhz1r1wnbxp4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تایوان، ٢٠٢٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294390</id>
    <revision>
      <id>1574238</id>
      <timestamp>2026-04-10T16:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345252827|2024 Taiwanese presidential election]]»</comment>
      <origin>1574238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1265" sha1="7lpa0i9qzt40h546iuyflojfikx0v4f" xml:space="preserve">Presidential elections were held in [[تایوان|Taiwan]] on 13 January 2024 as part of the [[ھەڵبژاردنی گشتیی تایوان، ٢٠٢٤|2024 general elections]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-10 |ناونیشان=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/4831353 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231208045132/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/4831353 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 December 2023 |ڕێکەوتی سەردان=2023-08-08 |وێبگە=Taiwan News}}&lt;/ref&gt; [[تسای ئینگ ون|Tsai Ing-wen]] of the Democratic Progressive Party (DPP), the incumbent president of the Republic of China, was ineligible for reelection due to term limits. As such, the DPP nominated Vice President Lai Ching-te, who had secured the party chairmanship by acclamation in March 2023. He selected Hsiao Bi-khim, the incumbent Representative of Taiwan to the United States, as his running mate. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە  
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7lpa0i9qzt40h546iuyflojfikx0v4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574240</id>
      <parentid>1574238</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1477" sha1="0y0t13osdikucudha6974bo1yfpkqj5" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان لە [[تایوان]] لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ وەک بەشێک لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی تایوان، ٢٠٢٤|ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٢٤]] بەڕێوەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-10 |ناونیشان=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/4831353 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231208045132/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/4831353 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 December 2023 |ڕێکەوتی سەردان=2023-08-08 |وێبگە=Taiwan News}}&lt;/ref&gt; [[تسای ئینگ ون]] لە پارتی پێشکەوتووی دیموکرات (دی پی پی)، سەرۆکی کۆماری چین، بەھۆی سنووردارکردنی خولەکانەوە مافی دووبارە ھەڵبژاردنەوەی نەبوو. بەھۆی ئەوەوە، دی پی پی جێگری سەرۆک لای چینگ-تێی کاندید کرد، کە لە ئازاری ٢٠٢٣دا بە چەپڵەڕێزان سەرۆکایەتیی پارتەکەی بەدەستھێنابوو. ئەو شیاو بی-کیم، نوێنەری تایوان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی وەک ھاوەڵی ھەڵبژاردنی ھەڵبژارد.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>0y0t13osdikucudha6974bo1yfpkqj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574262</id>
      <parentid>1574240</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] و [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]]</comment>
      <origin>1574262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1566" sha1="khr7actgrqkckd7c44fwao2uc0tim79" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان لە [[تایوان]] لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ وەک بەشێک لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی تایوان، ٢٠٢٤|ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٢٤]] بەڕێوەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-10 |ناونیشان=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/4831353 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231208045132/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/4831353 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 December 2023 |ڕێکەوتی سەردان=2023-08-08 |وێبگە=Taiwan News}}&lt;/ref&gt; [[تسای ئینگ ون]] لە پارتی پێشکەوتووی دیموکرات (دی پی پی)، سەرۆکی کۆماری چین، بەھۆی سنووردارکردنی خولەکانەوە مافی دووبارە ھەڵبژاردنەوەی نەبوو. بەھۆی ئەوەوە، دی پی پی جێگری سەرۆک لای چینگ-تێی کاندید کرد، کە لە ئازاری ٢٠٢٣دا بە چەپڵەڕێزان سەرۆکایەتیی پارتەکەی بەدەستھێنابوو. ئەو شیاو بی-کیم، نوێنەری تایوان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی وەک ھاوەڵی ھەڵبژاردنی ھەڵبژارد.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>khr7actgrqkckd7c44fwao2uc0tim79</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574283</id>
      <parentid>1574262</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1677" sha1="sq522r81liqya66cwyuk3nxod57gpwz" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان لە [[تایوان]] لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ وەک بەشێک لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی تایوان، ٢٠٢٤|ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٢٤]] بەڕێوەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-10 |ناونیشان=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/4831353 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231208045132/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/4831353 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 December 2023 |ڕێکەوتی سەردان=2023-08-08 |وێبگە=Taiwan News}}&lt;/ref&gt; [[تسای ئینگ ون]] لە پارتی پێشکەوتووی دیموکرات (دی پی پی)، سەرۆکی کۆماری چین، بەھۆی سنووردارکردنی خولەکانەوە مافی دووبارە ھەڵبژاردنەوەی نەبوو. بەھۆی ئەوەوە، دی پی پی جێگری سەرۆک لای چینگ-تێی کاندید کرد، کە لە ئازاری ٢٠٢٣دا بە چەپڵەڕێزان سەرۆکایەتیی پارتەکەی بەدەستھێنابوو. ئەو شیاو بی-کیم، نوێنەری تایوان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی وەک ھاوەڵی ھەڵبژاردنی ھەڵبژارد.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>sq522r81liqya66cwyuk3nxod57gpwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تایوان، ٢٠٢٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294391</id>
    <revision>
      <id>1574239</id>
      <timestamp>2026-04-10T16:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1302221779|2020 Taiwanese presidential election]]»</comment>
      <origin>1574239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="718" sha1="5vtbp77otlbe3n9ej33i5necyp44suj" xml:space="preserve">Presidential elections were held in [[تایوان|Taiwan]] on 11 January 2020 alongside Legislative Yuan election. Incumbent president [[تسای ئینگ ون|Tsai Ing-wen]] and former premier Lai Ching-te of the Democratic Progressive Party (DPP) won the election, defeating Kaohsiung mayor Han Kuo-yu of the Kuomintang (KMT) and his running mate Chang San-cheng, as well as third-party candidate James Soong. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5vtbp77otlbe3n9ej33i5necyp44suj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574241</id>
      <parentid>1574239</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="dxy3vpxxjoh4n4m8erla91e5h8at0dk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە [[تایوان]] لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ لەگەڵ ھەڵبژاردنی یوانی یاسادانان بەڕێوەچوو. سەرۆکی ئێستا [[تسای ئینگ ون]] و سەرۆک وەزیرانی پێشوو لای چینگ-تێ لە پارتی پێشکەوتووی دیموکرات (دی پی پی) ھەڵبژاردنەکەیان بردەوە، و لە ھان کوۆ-یو، سەرۆک شارەوانیی کاوشیۆنگ لە کومینتانگ (کەی ئێم تی) و ھاوەڵی ھەڵبژاردنەکەی چانگ سان-چێنگ، ھەروەھا کاندیدی لایەنی سێیەم جەیمس سونگیان بردەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>dxy3vpxxjoh4n4m8erla91e5h8at0dk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574261</id>
      <parentid>1574241</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T17:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]]</comment>
      <origin>1574261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1059" sha1="2zjpdb1904tc7j0u5h8xn8kkbpc03za" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە [[تایوان]] لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ لەگەڵ ھەڵبژاردنی یوانی یاسادانان بەڕێوەچوو. سەرۆکی ئێستا [[تسای ئینگ ون]] و سەرۆک وەزیرانی پێشوو لای چینگ-تێ لە پارتی پێشکەوتووی دیموکرات (دی پی پی) ھەڵبژاردنەکەیان بردەوە، و لە ھان کوۆ-یو، سەرۆک شارەوانیی کاوشیۆنگ لە کومینتانگ (کەی ئێم تی) و ھاوەڵی ھەڵبژاردنەکەی چانگ سان-چێنگ، ھەروەھا کاندیدی لایەنی سێیەم جەیمس سونگیان بردەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>2zjpdb1904tc7j0u5h8xn8kkbpc03za</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574284</id>
      <parentid>1574261</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1170" sha1="2gx40v7ybsh1kkn5tvtodru8lvj3n5o" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە [[تایوان]] لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ لەگەڵ ھەڵبژاردنی یوانی یاسادانان بەڕێوەچوو. سەرۆکی ئێستا [[تسای ئینگ ون]] و سەرۆک وەزیرانی پێشوو لای چینگ-تێ لە پارتی پێشکەوتووی دیموکرات (دی پی پی) ھەڵبژاردنەکەیان بردەوە، و لە ھان کوۆ-یو، سەرۆک شارەوانیی کاوشیۆنگ لە کومینتانگ (کەی ئێم تی) و ھاوەڵی ھەڵبژاردنەکەی چانگ سان-چێنگ، ھەروەھا کاندیدی لایەنی سێیەم جەیمس سونگیان بردەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>2gx40v7ybsh1kkn5tvtodru8lvj3n5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تایوان، ٢٠١٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294392</id>
    <revision>
      <id>1574242</id>
      <timestamp>2026-04-10T16:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1311402233|2016 Taiwanese presidential election]]»</comment>
      <origin>1574242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="erlbkszk4w2666uitacv94et0rk8rzs" xml:space="preserve">Presidential elections were held in [[تایوان|Taiwan]] on 16 January 2016. Democratic Progressive Party (DPP) candidate [[تسای ئینگ ون|Tsai Ing-wen]] with her independent running mate Chen Chien-jen won over Eric Chu of the Kuomintang (KMT) and James Soong of the People First Party (PFP). Tsai became the first female president in Taiwan, as well as in the Chinese-speaking world. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>erlbkszk4w2666uitacv94et0rk8rzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574243</id>
      <parentid>1574242</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T16:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="916" sha1="1mc0bv63ep1e777j8gm2xpm2k2cis5b" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان لە [[تایوان]] لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ بەڕێوەچوون. کاندیدی پارتی پێشکەوتووی دیموکرات (دی پی پی) [[تسای ئینگ ون]] لەگەڵ ھاوەڵی ھەڵبژاردنی سەربەخۆی چێن چیێن-جێن لە ئێریک چو لە کومینتانگ (کەی ئێم تی) و جەیمس سونگ لە پارتی یەکەم گەل (پی ئێف پی)یان بردەوە. تسای بوو بە یەکەم سەرۆکی مێینە لە تایوان، ھەروەھا لە جیھانی چینی-زماندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>1mc0bv63ep1e777j8gm2xpm2k2cis5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574286</id>
      <parentid>1574243</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1574286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1027" sha1="d0hjou7mu76ug39l8ghyveooj1jhkq1" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان لە [[تایوان]] لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ بەڕێوەچوون. کاندیدی پارتی پێشکەوتووی دیموکرات (دی پی پی) [[تسای ئینگ ون]] لەگەڵ ھاوەڵی ھەڵبژاردنی سەربەخۆی چێن چیێن-جێن لە ئێریک چو لە کومینتانگ (کەی ئێم تی) و جەیمس سونگ لە پارتی یەکەم گەل (پی ئێف پی)یان بردەوە. تسای بوو بە یەکەم سەرۆکی مێینە لە تایوان، ھەروەھا لە جیھانی چینی-زماندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>d0hjou7mu76ug39l8ghyveooj1jhkq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:مەل</title>
    <ns>1</ns>
    <id>294394</id>
    <redirect title="وتووێژ:باڵندە" />
    <revision>
      <id>1574258</id>
      <timestamp>2026-04-10T16:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <comment>حوسێن پەڕەی [[وتووێژ:مەل]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:باڵندە]]: بەپێی وتووێژی پەڕە: باڵندە باوترە</comment>
      <origin>1574258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="obaeznn8lkpjcf0jjpoid0hjwshkha3" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[وتووێژ:باڵندە]]</text>
      <sha1>obaeznn8lkpjcf0jjpoid0hjwshkha3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294395</id>
    <revision>
      <id>1574539</id>
      <timestamp>2026-04-10T20:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:simple:Special:Redirect/revision/10814156|Mir Muhammad Campaign Against Assyrians]]»</comment>
      <origin>1574539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19107" sha1="bhncb4ok46on5hhale9ygju32qnnth5" xml:space="preserve">'''ھێرش بۆ سەر پێکھاتە ئاشوورییەکان لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندز''' یان '''ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ئاشوورییەکان''' ئاماژەیە بۆ زنجیرەیەک چاڵاکیی سەربازی و ھەڵکوتانە سەر کە لەلایەن ھێزەکانی [[میرنشینی سۆران]] لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا لە [[مێزۆپۆتامیای سەروو|باکووری میزۆپۆتامیا]] ئەنجامدراون.

ئەم ڕووداوانە کە لە سەرچاوە جۆراوجۆرە ھاوچەرخەکان و دواتر مێژوویییەکان تۆمارکراون، بریتی بوون لە ھێرشکردنە سەر [[دێ|گوندە]] مەسیحییە [[ئاشوورییەکان]] و [[دێر]] و دامەزراوە ئاینییەکان لە ناوچەکانی وەک [[ئەلقۆش]] و دێری ڕەبەن ھورمزد و بەشێک لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]].

== پێشینە ==
ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان زنجیرەیەک ھێرش بوو کە ھێزە کوردییەکان لە باکووری میزۆپۆتامیا لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا ئەنجامیان دا. ئەو ھەڵمەتە لە چوارچێوەی ھەوڵەکانی [[میرنشینی سۆران]] و [[ڕەواندز]] بوو بۆ یەکخستنەوەی [[میرنشینە کوردییەکان]] و خاکی [[کوردستان]]. لە ساڵی ١٨٠٨دا گابرێل دامبۆ (١٧٧٥-١٨٣٢) دێرە جێھێڵدراوە وێرانەکەی ئاوەدان و زیندوو کردەوە و ژمارەیەک قوتابیی کۆکردەوە کە سوێندیان بە ھەژاری و شوونەکردن خواردبوو و مەدرەسەیەکی لەوێ دانا.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hann|first=Geoff|url=https://books.google.iq/books?id=-9RNCgAAQBAJ|title=Iraq: The Ancient Sites and Iraqi Kurdistan|last2=Dabrowska|first2=Karen|last3=Townsend-Greaves|first3=Tina|publisher=Bradt Travel Guides|year=2015|isbn=978-1841624884|page=228|access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; سەرەتا ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن [[یۆحەنانی ھەشتەمی ھورمزد]] کە قەشە سەرەکییەکەی ئەوکاتی مووسڵ بوو، دژایەتیی کرا، گەرچی لەلایەن بەڕێوەبەری پاتڕیارکی، ئۆگستین هندیشەوە پشتیوانی لێکرا. پاتریارک یووسف ئەودۆ، پێش ئەوەی بکرێتە قەشەی [[مووسڵ]]، خۆی دەروێشێکی دێر ڕەبەن هورمزد بوو.

لە ساڵی ١٨٣٨ [[کورد|کوردەکانی]] [[میرنشینی سۆران|سۆران]] ھێرشیان کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]]، وادیارە وایانزانیوە گوندنشینەکان ئێزیدی بوون و بەرپرسیار بوون لە کوشتنی کورد و سەرۆک عەشیرەتێکی کورد، و زیاتر لە ٣٠٠ کاتۆلیکی کلدانییان کوشت، لەوانە گابرێل دامبۆ، دامەزرێنەری دێرەکە، و دەروێشەکانی دیکەش.{{sfn|Wilmshurst|2000|p=32, 253}} وە لە ساڵی ١٨٤٣ کوردەکان دەستیان کرد بە کۆکردنەوەی پارە لە گوندە مەسیحییەکان، ئەوانەی کە ڕەتیانکردەوە کوژران؛ زیاتر لە دە ھەزار مەسیحی کوژران و ئایکۆنەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد تێکچوون.&lt;ref name=&quot;Frazee&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٢٧دا، کە شەست لە ھەشتا قەشە کاسۆلیک و کلدانییە سوورییەکەی ناوچەکە گیانیان لەدەستدا و ھەزاران مەسیحی دیکەش لەناوچوون. مێژوونووسان مەزەندە دەکەن مەسیحییەکان لە ناوچە فراوانەکەدا کوژراون، و لە ساڵی ١٨٥١دا دێری ڕەبەن ھورمزد لەلایەن کوردەکانەوە ھەڵیکوترایە سەری لە کاتێکدا دەروێشەکان ھەڵھاتن و خۆیان ڕزگارکرد، ڕەنگە ١٠٠٠ لە دەستنووسەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد لەناوچووبن.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilmhurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|pages=205}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵمەت دژی ئاشوورییەکان ==
[[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]] ھەڵکوتانە سەرێکی کوردەکان بوو بە سەرۆکایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە ساڵی ١٨٢٠. کۆمەڵگە ئاشوورییەکانی دژ بە کورد و میرنشینی سۆرانی کردە ئامانج و لە ئەنجامدا وێرانکارییەکی بەرفراوان و مردن و ئاوارەبوونی زۆرێک لە ئاشوورییەکانی لە گوندەکانی باوباپیرانیان ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Laurie|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=p1QBAAAAQAAJ|title=Dr. [A.] Grant and the Mountain Nestorians|date=1855|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Badger|first1=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|title=The Nestorians and their rituals: with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan|last2=Neale|first2=J. M.|date=1852|publisher=London: Joseph Masters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Layard109&quot;&gt;Layard, Austen Henry. ''Notes from Nineveh, and Travels in Mesopotamia, Assyria, and Syria'', Volume 1, p. 109.&lt;/ref&gt; موڵکی کڵێساکەش تاڵان کرا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Badger|first1=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|title=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850 ; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|last2=Neale|first2=J. M. (John Mason)|date=1852|publisher=London : Joseph Masters|others=Princeton Theological Seminary Library}}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا ئەلقۆش بووە ئامانجی چەندین ھەڵمەتی سەربازی. بە تایبەتی لە ساڵانی ١٨٢٨ و ١٨٣٢ شارۆچکەکە لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندزەوە تاڵان کرا پەڕەچاپێکی سریانی لەو سەردەمەدا تۆماری کردووە کە گوایە ھێرشەکەی ساڵی ١٨٣٢ بووە ھۆی کوژرانی ١٧٢ پیاوی ناوخۆیی کە ژمارەیەک لە ژنان و منداڵان و دانیشتووانی دەربەدەر کردووە.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://books.google.iq/books?id=bwLdCQAAQBAJ&amp;pg=PT179|title=The Nestorians and Their Rituals|publisher=Joseph Masters|year=1852|page=179|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٢٩دا ھێزەکانی میر محەممەد پاشای ڕەواندز دوای بەزاندنی ڕووباری دیجلە ھێرشیان کردە سەر چەند پێکھاتەیەکی ئاشووری. بەگوێرەی سەرچاوە سریانییەکان، ژمارەیەک کەنیسە و گوند کراونەتە ئامانج، لەوانە بیت زابدا و ئەسفاس و ٢٠٠ پیاو لە بیت زابدا کوژراون. ئەندامانی ڕۆحانیی وەک ڕێبەر شەمعوون، دیکۆن عەبد ئیشۆ، دیکۆن موڕاد، دیکۆن بەھنام و دیکۆن ڕەئیس عەربۆ لەو کەسانە بوون کە لە کاتی ھێرشەکاندا کوژراون. ھەمان سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە گوایە خەڵکی سڤیلیش زیانیان بەرکەوتووە، لەنێویاندا گوندنشینەکان کە لە کاتی توندوتیژییەکان ناوچەکەیان بەجێھێشتووە. دواتر ھەڵمەتەکە بەرەو ناوچەی نسێبین درێژبووەوە، لەوێ ھێرشی زیاتر بۆ سەر شوێنە نیشتەجێبوونەکان کرا.&lt;ref&gt;Gorgis, Deacon Asman Alkass, Jirah Fi Tarikh Al-syrian, Trans. Subhi Younan. 1980. pp. 14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |access-date=28 March 2026 |website=Assyrian International News Agency (AINA) |title=Assyrian Martyrs |publisher=Assyrian International News Agency}}&lt;/ref&gt;

لەسەر گۆڕی 'ساندا ئیلیا'؛ کە پیاوێکی دەوڵەتمەدار بووە کە دوای ئەوەی دەستبەرداری دینەکەی بوو، جارێکی دیکە ھاتەوە سەر دینەکەی خۆی و لە ئەیلوولی ١٨٣١ لەلایەن سۆرانەوە لە سێدارە درا. ناوی «ئیلیا عابدۆکا» بوو.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.iq/books?id=iw8mGRnQN5MC|title=Echoes of Eternity: Studies Presented to Gaballa Ali Gaballa|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2010|editor1=Ola El-Aguizy|page=401|editor2=Mohamed Sherif Ali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Fiey|first=Jean Maurice|url=https://books.google.com/books?id=98xiAAAAMAAJ|title=Assyrie chrétienne: Contribution à l'étude de l'histoire et de la géographie ecclésiastiques et monastiques du nord de l'Iraq|publisher=Imprimerie catholique|year=1965|volume=2|location=Beirut|page=172|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;

گێڕانەوەیەکی سریانی کە لە گۆڤاری Revue de l’Orient Chrétien بڵاوکراوەتەوە تۆماری دەکات کە لە ساڵی ١٨٣٢ ھێزەکانی سۆران بەرەو ئەلقۆش پێشڕەوییان کردووە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی دانیشتووانەکەی ھەڵبێن بۆ شاخەکانی دەوروبەری و چەند پیاوێکی ئایینی، بە ناوەکانی گابرێل باوکە ئۆگستین، ئیشۆ و جینیی بێرسێبە لە کاتی ھێرشەکەدا کوژران.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=1911 |editor-last=Graffin |editor-first=René |editor2-last=Nau |editor2-first=François |title=Notice sur le couvent de Rabban Hormizd |url=https://books.google.iq/books?id=fwpnXzVisBEC&amp;pg=PA353 |journal=Revue de l'Orient chrétien |volume=16 |pages=353–354 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٣٤ میرنشینی سۆران ھەوڵیدا مەسیحییە ئاشوورییەکانی [[تیاری|تیاریی خواروو]] ملکەچ بکات بەڵام وا دیارە لە نزیک گوندی لێزان ھێزەکان سۆران ڕووبەڕووی شکستێک ببوونەوە و گوایە ئەم شکستە کاریگەریی لەسەر تێڕوانینەکانی عوسمانییەکان ھەبووە بۆ میرنشینەکە و وای لێکردوونە ھەڵسەنگاندن بکەنەوە و پلانی نوێ دابڕێژن.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Aboona|first=Hirmis|url=https://books.google.com/books?id=Zd9ynQAACAAJ|title=Assyrians, Kurds, and Ottomans|date=2008|publisher=Cambria Press|isbn=978-1-61336-471-0|pages=173|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ross, Mosul, 19 November 1847. From Ross to Layard, 61,63,79&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ross|first=Henry James|url=https://books.google.com/books?id=zY8LAQAAIAAJ|title=Letters from the East|date=1902|publisher=J. M. Dent &amp; Company|pages=62–63|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nestorians1853Ref&quot;&gt;{{Cite book|last=Laurie|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=qWedPP1eakYC|title=Dr. Grant and the Mountain Nestorians|publisher=Gould and Lincoln|year=1990|isbn=978-0-7905-5103-6|pages=262|language=en|orig-date=1853}}&lt;/ref&gt;

گابرێل دامبۆ لە ساڵی ١٨٣٢ لەلایەن سەربازانی سۆرانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |access-date=28 March 2026 |website=Assyrian International News Agency (AINA) |title=Assyrian Martyrs}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|author=George Percy Badger|url=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|title=The Nestorians and Their Rituals|year=1852|page=479}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٣٨ [[میرنشینی سۆران]] ھێرشی کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]] و سەدان کلدانیی ئاشووری کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilm&quot;&gt;David Wilmshurst, ''The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913'', Peeters Publishers, 2000, p.32&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٤٣ ھێزە کوردییەکان داوای باج و پارەیان لە گوندە مەسیحییەکان کردووە؛ گوایە ئەوانەی باجەکەیان ڕەتکردووەتەوە کوژراون و ئایکۆنەکانی دێرەکەش شێوێندراون.&lt;ref name=&quot;Frazee2&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press. pp. 56–62. ISBN 978-0-8156-3093-7.&lt;/ref&gt; شارۆچکەی ئەلقۆش تاڵانکرا، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانەکەی دەربەدەر و کۆمەڵکوژکراون و دێری ڕەبەن ھورمزد تاڵانکرا و دەروێشەکانی گابرێل دامبۆ، لە سێدارەدراون. بڕێکی زۆر لە دەستنووسە کۆنەکان لەناوچوون یان لەدەستچوون. [[دێری مارمەتی|دێری مارمەتیش]] تووشی ھەمان چارەنووس بووەوە.{{sfn|Jwaideh|2006|pp=56–62}} دوای ئەوەی کوردەکانی ڕەواندز [[مووسڵ|مووسڵیان]] گرت، [[مەسیحی]] و [[جوو|جوولەکەکانی]] ناوچەکە کۆمەڵکوژکران.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Schneider|first=Caroline|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=FJ3UDwAAQBAJ&amp;oi=fnd&amp;pg=PA400&amp;dq=info:Ctj5WLLqNEQJ:scholar.google.com/&amp;ots=L9r10ee6-H&amp;sig=XYqeXc43jByVXvowq3ttUcoktWE&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Collective and State Violence in Turkey: The Construction of a National Identity from Empire to Nation-State|date=2020-11-01|publisher=[[Berghahn Books]]|isbn=978-1-78920-451-3|editor1-last=Astourian|editor1-first=Stephan|pages=406|language=en|chapter=The Yazidis: Resilience in Times of Violence|editor2-last=Kévorkian|editor2-first=Raymond}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Tyler|first=W. S.|url=https://books.google.com/books?id=jki7Ig1WFHQC&amp;pg=PA271|title=Memoir of Rev. Henry Lobdell, M.D., Late Missionary of the American Board at Mosul: Including the Early History of the Assyrian Mission|publisher=American Tract Society|year=1859|location=Boston|page=271|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;

لە ١٨٤٣ دێری کلدانەکانی ڕەبان ھورمزد لە نزیک مووسڵ دووجار لەلایەن ھێزە کوردییەکانەوە تاڵانکرا. لە دوای ئەم ھێرشانەدا کەنیسەکان وێران بوونە، و کەلوپەلە بەنرخەکان تاڵانکراون و چەندین دەروێش کوژراون و زۆرێک لە دەستنووسە سریانییەکانی کە مابوونەوە لەناوچوون یان سووتێنران.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/BadgerGPTheNestoriansTheirRitualsVol11852/page/n148/mode/1up?view=theater|title=Badger G P The Nestorians &amp; Their Rituals Vol 1 1852|language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr0001badg?q=Rawandooz|title=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|date=1852|publisher=London : J. Masters|others=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;

١٨٢٨ – مووسا پاشا، والیی [[ئامێدی]]، ھێرشی کردە سەر ئەلقۆش و ئاگری لە [[دێری ڕەبان ھورمزد]] بەردا.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|title=The Nestorians and Their Rituals|publisher=Joseph Masters|year=1852|volume=1|location=London|page=479}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hannetc&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;

١٨٣١ – ھێزەکانی میرنشینی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و نزیکەی ٣٠٠ گوندنشین کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst2&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilmhurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|pages=205}}&lt;/ref&gt;

١٨٣٢ – ھێزەکانی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و زیاتر لە ٦٠٠ دانیشتووان کوژران.&lt;ref name=&quot;hannetc2&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;

١٨٤٠- [[ڕەسووڵ بەگ]]، ھێرشەکەی دووبارە کردەوە.&lt;ref name=&quot;hannetc3&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;

١٨٤٣ – ھێزە کوردییەکان باجیان لە گوندە مەسیحییەکان وەرگرتبوو؛ گوایە ئەوانەیشی ڕەتیان کردبووەوە کوژراون، دێری ڕەبان ھۆرمیزدیش زیانی پێگەیشت.&lt;ref name=&quot;Frazee3&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:١٨٢٨]]
[[پۆل:١٨٣١]]
[[پۆل:١٨٣٢]]
[[پۆل:١٨٤٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٤٠]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژیی گرووپە ڕەگەزییەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]</text>
      <sha1>bhncb4ok46on5hhale9ygju32qnnth5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574540</id>
      <parentid>1574539</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T20:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19218" sha1="nn9qwu57xrqlhfm4ncwrla950e9hqrw" xml:space="preserve">'''ھێرش بۆ سەر پێکھاتە ئاشوورییەکان لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندز''' یان '''ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ئاشوورییەکان''' ئاماژەیە بۆ زنجیرەیەک چاڵاکیی سەربازی و ھەڵکوتانە سەر کە لەلایەن ھێزەکانی [[میرنشینی سۆران]] لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا لە [[مێزۆپۆتامیای سەروو|باکووری میزۆپۆتامیا]] ئەنجامدراون.

ئەم ڕووداوانە کە لە سەرچاوە جۆراوجۆرە ھاوچەرخەکان و دواتر مێژوویییەکان تۆمارکراون، بریتی بوون لە ھێرشکردنە سەر [[دێ|گوندە]] مەسیحییە [[ئاشوورییەکان]] و [[دێر]] و دامەزراوە ئاینییەکان لە ناوچەکانی وەک [[ئەلقۆش]] و دێری ڕەبەن ھورمزد و بەشێک لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]].

== پێشینە ==
ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان زنجیرەیەک ھێرش بوو کە ھێزە کوردییەکان لە باکووری میزۆپۆتامیا لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا ئەنجامیان دا. ئەو ھەڵمەتە لە چوارچێوەی ھەوڵەکانی [[میرنشینی سۆران]] و [[ڕەواندز]] بوو بۆ یەکخستنەوەی [[میرنشینە کوردییەکان]] و خاکی [[کوردستان]]. لە ساڵی ١٨٠٨دا گابرێل دامبۆ (١٧٧٥-١٨٣٢) دێرە جێھێڵدراوە وێرانەکەی ئاوەدان و زیندوو کردەوە و ژمارەیەک قوتابیی کۆکردەوە کە سوێندیان بە ھەژاری و شوونەکردن خواردبوو و مەدرەسەیەکی لەوێ دانا.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hann|first=Geoff|url=https://books.google.iq/books?id=-9RNCgAAQBAJ|title=Iraq: The Ancient Sites and Iraqi Kurdistan|last2=Dabrowska|first2=Karen|last3=Townsend-Greaves|first3=Tina|publisher=Bradt Travel Guides|year=2015|isbn=978-1841624884|page=228|access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; سەرەتا ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن [[یۆحەنانی ھەشتەمی ھورمزد]] کە قەشە سەرەکییەکەی ئەوکاتی مووسڵ بوو، دژایەتیی کرا، گەرچی لەلایەن بەڕێوەبەری پاتڕیارکی، ئۆگستین هندیشەوە پشتیوانی لێکرا. پاتریارک یووسف ئەودۆ، پێش ئەوەی بکرێتە قەشەی [[مووسڵ]]، خۆی دەروێشێکی دێر ڕەبەن هورمزد بوو.

لە ساڵی ١٨٣٨ [[کورد|کوردەکانی]] [[میرنشینی سۆران|سۆران]] ھێرشیان کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]]، وادیارە وایانزانیوە گوندنشینەکان ئێزیدی بوون و بەرپرسیار بوون لە کوشتنی کورد و سەرۆک عەشیرەتێکی کورد، و زیاتر لە ٣٠٠ کاتۆلیکی کلدانییان کوشت، لەوانە گابرێل دامبۆ، دامەزرێنەری دێرەکە، و دەروێشەکانی دیکەش.{{sfn|Wilmshurst|2000|p=32, 253}} وە لە ساڵی ١٨٤٣ کوردەکان دەستیان کرد بە کۆکردنەوەی پارە لە گوندە مەسیحییەکان، ئەوانەی کە ڕەتیانکردەوە کوژران؛ زیاتر لە دە ھەزار مەسیحی کوژران و ئایکۆنەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد تێکچوون.&lt;ref name=&quot;Frazee&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٢٧دا، کە شەست لە ھەشتا قەشە کاسۆلیک و کلدانییە سوورییەکەی ناوچەکە گیانیان لەدەستدا و ھەزاران مەسیحی دیکەش لەناوچوون. مێژوونووسان مەزەندە دەکەن مەسیحییەکان لە ناوچە فراوانەکەدا کوژراون، و لە ساڵی ١٨٥١دا دێری ڕەبەن ھورمزد لەلایەن کوردەکانەوە ھەڵیکوترایە سەری لە کاتێکدا دەروێشەکان ھەڵھاتن و خۆیان ڕزگارکرد، ڕەنگە ١٠٠٠ لە دەستنووسەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد لەناوچووبن.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilmhurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|pages=205}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵمەت دژی ئاشوورییەکان ==
[[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]] ھەڵکوتانە سەرێکی کوردەکان بوو بە سەرۆکایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە ساڵی ١٨٢٠. کۆمەڵگە ئاشوورییەکانی دژ بە کورد و میرنشینی سۆرانی کردە ئامانج و لە ئەنجامدا وێرانکارییەکی بەرفراوان و مردن و ئاوارەبوونی زۆرێک لە ئاشوورییەکانی لە گوندەکانی باوباپیرانیان ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Laurie|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=p1QBAAAAQAAJ|title=Dr. [A.] Grant and the Mountain Nestorians|date=1855|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Badger|first1=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|title=The Nestorians and their rituals: with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan|last2=Neale|first2=J. M.|date=1852|publisher=London: Joseph Masters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Layard109&quot;&gt;Layard, Austen Henry. ''Notes from Nineveh, and Travels in Mesopotamia, Assyria, and Syria'', Volume 1, p. 109.&lt;/ref&gt; موڵکی کڵێساکەش تاڵان کرا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Badger|first1=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|title=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850 ; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|last2=Neale|first2=J. M. (John Mason)|date=1852|publisher=London : Joseph Masters|others=Princeton Theological Seminary Library}}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا ئەلقۆش بووە ئامانجی چەندین ھەڵمەتی سەربازی. بە تایبەتی لە ساڵانی ١٨٢٨ و ١٨٣٢ شارۆچکەکە لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندزەوە تاڵان کرا پەڕەچاپێکی سریانی لەو سەردەمەدا تۆماری کردووە کە گوایە ھێرشەکەی ساڵی ١٨٣٢ بووە ھۆی کوژرانی ١٧٢ پیاوی ناوخۆیی کە ژمارەیەک لە ژنان و منداڵان و دانیشتووانی دەربەدەر کردووە.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://books.google.iq/books?id=bwLdCQAAQBAJ&amp;pg=PT179|title=The Nestorians and Their Rituals|publisher=Joseph Masters|year=1852|page=179|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٢٩دا ھێزەکانی میر محەممەد پاشای ڕەواندز دوای بەزاندنی ڕووباری دیجلە ھێرشیان کردە سەر چەند پێکھاتەیەکی ئاشووری. بەگوێرەی سەرچاوە سریانییەکان، ژمارەیەک کەنیسە و گوند کراونەتە ئامانج، لەوانە بیت زابدا و ئەسفاس و ٢٠٠ پیاو لە بیت زابدا کوژراون. ئەندامانی ڕۆحانیی وەک ڕێبەر شەمعوون، دیکۆن عەبد ئیشۆ، دیکۆن موڕاد، دیکۆن بەھنام و دیکۆن ڕەئیس عەربۆ لەو کەسانە بوون کە لە کاتی ھێرشەکاندا کوژراون. ھەمان سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە گوایە خەڵکی سڤیلیش زیانیان بەرکەوتووە، لەنێویاندا گوندنشینەکان کە لە کاتی توندوتیژییەکان ناوچەکەیان بەجێھێشتووە. دواتر ھەڵمەتەکە بەرەو ناوچەی نسێبین درێژبووەوە، لەوێ ھێرشی زیاتر بۆ سەر شوێنە نیشتەجێبوونەکان کرا.&lt;ref&gt;Gorgis, Deacon Asman Alkass, Jirah Fi Tarikh Al-syrian, Trans. Subhi Younan. 1980. pp. 14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |access-date=28 March 2026 |website=Assyrian International News Agency (AINA) |title=Assyrian Martyrs |publisher=Assyrian International News Agency}}&lt;/ref&gt;

لەسەر گۆڕی «ساندا ئیلیا»؛ کە پیاوێکی دەوڵەتمەدار بووە کە دوای ئەوەی دەستبەرداری دینەکەی بوو، جارێکی دیکە ھاتەوە سەر دینەکەی خۆی و لە ئەیلوولی ١٨٣١ لەلایەن سۆرانەوە لە سێدارە درا. ناوی «ئیلیا عابدۆکا» بوو.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.iq/books?id=iw8mGRnQN5MC|title=Echoes of Eternity: Studies Presented to Gaballa Ali Gaballa|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2010|editor1=Ola El-Aguizy|page=401|editor2=Mohamed Sherif Ali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Fiey|first=Jean Maurice|url=https://books.google.com/books?id=98xiAAAAMAAJ|title=Assyrie chrétienne: Contribution à l'étude de l'histoire et de la géographie ecclésiastiques et monastiques du nord de l'Iraq|publisher=Imprimerie catholique|year=1965|volume=2|location=Beirut|page=172|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;

گێڕانەوەیەکی سریانی کە لە گۆڤاری Revue de l’Orient Chrétien بڵاوکراوەتەوە تۆماری دەکات کە لە ساڵی ١٨٣٢ ھێزەکانی سۆران بەرەو ئەلقۆش پێشڕەوییان کردووە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی دانیشتووانەکەی ھەڵبێن بۆ شاخەکانی دەوروبەری و چەند پیاوێکی ئایینی، بە ناوەکانی گابرێل باوکە ئۆگستین، ئیشۆ و جینیی بێرسێبە لە کاتی ھێرشەکەدا کوژران.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=1911 |editor-last=Graffin |editor-first=René |editor2-last=Nau |editor2-first=François |title=Notice sur le couvent de Rabban Hormizd |url=https://books.google.iq/books?id=fwpnXzVisBEC&amp;pg=PA353 |journal=Revue de l'Orient chrétien |volume=16 |pages=353–354 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٣٤ میرنشینی سۆران ھەوڵیدا مەسیحییە ئاشوورییەکانی [[تیاری|تیاریی خواروو]] ملکەچ بکات بەڵام وا دیارە لە نزیک گوندی لێزان ھێزەکان سۆران ڕووبەڕووی شکستێک ببوونەوە و گوایە ئەم شکستە کاریگەریی لەسەر تێڕوانینەکانی عوسمانییەکان ھەبووە بۆ میرنشینەکە و وای لێکردوونە ھەڵسەنگاندن بکەنەوە و پلانی نوێ دابڕێژن.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Aboona|first=Hirmis|url=https://books.google.com/books?id=Zd9ynQAACAAJ|title=Assyrians, Kurds, and Ottomans|date=2008|publisher=Cambria Press|isbn=978-1-61336-471-0|pages=173|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ross, Mosul, 19 November 1847. From Ross to Layard, 61,63,79&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ross|first=Henry James|url=https://books.google.com/books?id=zY8LAQAAIAAJ|title=Letters from the East|date=1902|publisher=J. M. Dent &amp; Company|pages=62–63|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nestorians1853Ref&quot;&gt;{{Cite book|last=Laurie|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=qWedPP1eakYC|title=Dr. Grant and the Mountain Nestorians|publisher=Gould and Lincoln|year=1990|isbn=978-0-7905-5103-6|pages=262|language=en|orig-date=1853}}&lt;/ref&gt;

گابرێل دامبۆ لە ساڵی ١٨٣٢ لەلایەن سەربازانی سۆرانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |access-date=28 March 2026 |website=Assyrian International News Agency (AINA) |title=Assyrian Martyrs}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|author=George Percy Badger|url=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|title=The Nestorians and Their Rituals|year=1852|page=479}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٣٨ [[میرنشینی سۆران]] ھێرشی کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]] و سەدان کلدانیی ئاشووری کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilm&quot;&gt;David Wilmshurst, ''The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913'', Peeters Publishers, 2000, p.32&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٤٣ ھێزە کوردییەکان داوای باج و پارەیان لە گوندە مەسیحییەکان کردووە؛ گوایە ئەوانەی باجەکەیان ڕەتکردووەتەوە کوژراون و ئایکۆنەکانی دێرەکەش شێوێندراون.&lt;ref name=&quot;Frazee2&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press. pp. 56–62. ISBN 978-0-8156-3093-7.&lt;/ref&gt; شارۆچکەی ئەلقۆش تاڵانکرا، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانەکەی دەربەدەر و کۆمەڵکوژکراون و دێری ڕەبەن ھورمزد تاڵانکرا و دەروێشەکانی گابرێل دامبۆ، لە سێدارەدراون. بڕێکی زۆر لە دەستنووسە کۆنەکان لەناوچوون یان لەدەستچوون. [[دێری مارمەتی|دێری مارمەتیش]] تووشی ھەمان چارەنووس بووەوە.{{sfn|Jwaideh|2006|pp=56–62}} دوای ئەوەی کوردەکانی ڕەواندز [[مووسڵ|مووسڵیان]] گرت، [[مەسیحی]] و [[جوو|جوولەکەکانی]] ناوچەکە کۆمەڵکوژکران.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Schneider|first=Caroline|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=FJ3UDwAAQBAJ&amp;oi=fnd&amp;pg=PA400&amp;dq=info:Ctj5WLLqNEQJ:scholar.google.com/&amp;ots=L9r10ee6-H&amp;sig=XYqeXc43jByVXvowq3ttUcoktWE&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Collective and State Violence in Turkey: The Construction of a National Identity from Empire to Nation-State|date=2020-11-01|publisher=[[Berghahn Books]]|isbn=978-1-78920-451-3|editor1-last=Astourian|editor1-first=Stephan|pages=406|language=en|chapter=The Yazidis: Resilience in Times of Violence|editor2-last=Kévorkian|editor2-first=Raymond}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Tyler|first=W. S.|url=https://books.google.com/books?id=jki7Ig1WFHQC&amp;pg=PA271|title=Memoir of Rev. Henry Lobdell, M.D., Late Missionary of the American Board at Mosul: Including the Early History of the Assyrian Mission|publisher=American Tract Society|year=1859|location=Boston|page=271|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;

لە ١٨٤٣ دێری کلدانەکانی ڕەبان ھورمزد لە نزیک مووسڵ دووجار لەلایەن ھێزە کوردییەکانەوە تاڵانکرا. لە دوای ئەم ھێرشانەدا کەنیسەکان وێران بوونە، و کەلوپەلە بەنرخەکان تاڵانکراون و چەندین دەروێش کوژراون و زۆرێک لە دەستنووسە سریانییەکانی کە مابوونەوە لەناوچوون یان سووتێنران.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/BadgerGPTheNestoriansTheirRitualsVol11852/page/n148/mode/1up?view=theater|title=Badger G P The Nestorians &amp; Their Rituals Vol 1 1852|language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr0001badg?q=Rawandooz|title=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|date=1852|publisher=London : J. Masters|others=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;

* ١٨٢٨ – مووسا پاشا، والیی [[ئامێدی]]، ھێرشی کردە سەر ئەلقۆش و ئاگری لە [[دێری ڕەبان ھورمزد]] بەردا.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|title=The Nestorians and Their Rituals|publisher=Joseph Masters|year=1852|volume=1|location=London|page=479}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hannetc&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٣١ – ھێزەکانی میرنشینی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و نزیکەی ٣٠٠ گوندنشین کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst2&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilmhurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|pages=205}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٣٢ – ھێزەکانی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و زیاتر لە ٦٠٠ دانیشتووان کوژران.&lt;ref name=&quot;hannetc2&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٤٠– [[ڕەسووڵ بەگ]]، ھێرشەکانی دووبارە کردەوە.&lt;ref name=&quot;hannetc3&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٤٣ – ھێزە کوردییەکان باجیان لە گوندە مەسیحییەکان وەرگرتبوو؛ گوایە ئەوانەیشی ڕەتیان کردبووەوە کوژراون، دێری ڕەبان ھۆرمیزدیش زیانی پێگەیشت.&lt;ref name=&quot;Frazee3&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:١٨٢٨]]
[[پۆل:١٨٣١]]
[[پۆل:١٨٣٢]]
[[پۆل:١٨٤٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٤٠]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژیی گرووپە ڕەگەزییەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|مەسیحییەت}}</text>
      <sha1>nn9qwu57xrqlhfm4ncwrla950e9hqrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574545</id>
      <parentid>1574540</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T21:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22264" sha1="rhk6lgnixidulbc6l09anbe92bo5c27" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=ھەڵمەتی سۆران دژ بە ئاشوورییەکان|width=|partof=|image=Sack of Jebbel Makloub.jpg|caption=جەبەل مەقلووب (چیای مەقلووب) پێش گرتن و بەتاڵانبردنی لەلایەن ھێزەکانی سۆران|date=سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم؛ دەیەکانی ١٨٢٠ و ١٨٣٠ و ١٨٤٠|place=[[مێزۆپۆتامیای سەروو|باکووری مێزۆپۆتامیا]] (ئەلقۆش، حەکاری و چەند ناوچەیەکی تر)|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=فراوانبوونی کاریگەری و دەسەڵاتی سۆران و کورد لە باکووری میزۆپۆتامیا
* وێرانکاری لە چەندین شوێنی نیشتەجێبووندا ڕاپۆرت دراوە لەوانە ئەلقۆش و دێری ڕەبان ھورمزد|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]|combatant2={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} مووسا بەگ|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[مارشەمعوون ئیبراھیم]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} گابرێل دامبۆ{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئابۆت{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن عابد ئیشۆ{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن موڕاد{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن بەھنام{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن عەربۆ{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} ئێلیا عابدۆکا{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئۆگستین{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئیشۆ{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە جەینی بێرسێبە{{Executed}}|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=نەزانراو|casualties2=وێرانکاری و کوشتار لە چەندین شوێنی نیشتەجێبووندا ڕاپۆرت دراوە لەوانە ئەلقۆش و بیت زابدا و دێری ڕەبان ھورمزد|casualties3=|notes=|campaignbox=}}

'''ھێرش بۆ سەر پێکھاتە ئاشوورییەکان لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندز''' یان '''ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ئاشوورییەکان''' ئاماژەیە بۆ زنجیرەیەک چاڵاکیی سەربازی و ھەڵکوتانە سەر کە لەلایەن ھێزەکانی [[میرنشینی سۆران]] لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا لە [[مێزۆپۆتامیای سەروو|باکووری میزۆپۆتامیا]] ئەنجامدراون.

ئەم ڕووداوانە کە لە سەرچاوە جۆراوجۆرە ھاوچەرخەکان و دواتر مێژوویییەکان تۆمارکراون، بریتی بوون لە ھێرشکردنە سەر [[دێ|گوندە]] مەسیحییە [[ئاشوورییەکان]] و [[دێر]] و دامەزراوە ئاینییەکان لە ناوچەکانی وەک [[ئەلقۆش]] و دێری ڕەبەن ھورمزد و بەشێک لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]].

== پێشینە ==
ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان زنجیرەیەک ھێرش بوو کە ھێزە کوردییەکان لە باکووری میزۆپۆتامیا لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا ئەنجامیان دا. ئەو ھەڵمەتە لە چوارچێوەی ھەوڵەکانی [[میرنشینی سۆران]] و [[ڕەواندز]] بوو بۆ یەکخستنەوەی [[میرنشینە کوردییەکان]] و خاکی [[کوردستان]]. لە ساڵی ١٨٠٨دا گابرێل دامبۆ (١٧٧٥-١٨٣٢) دێرە جێھێڵدراوە وێرانەکەی ئاوەدان و زیندوو کردەوە و ژمارەیەک قوتابیی کۆکردەوە کە سوێندیان بە ھەژاری و شوونەکردن خواردبوو و مەدرەسەیەکی لەوێ دانا.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hann|first=Geoff|url=https://books.google.iq/books?id=-9RNCgAAQBAJ|title=Iraq: The Ancient Sites and Iraqi Kurdistan|last2=Dabrowska|first2=Karen|last3=Townsend-Greaves|first3=Tina|publisher=Bradt Travel Guides|year=2015|isbn=978-1841624884|page=228|access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; سەرەتا ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن [[یۆحەنانی ھەشتەمی ھورمزد]] کە قەشە سەرەکییەکەی ئەوکاتی مووسڵ بوو، دژایەتیی کرا، گەرچی لەلایەن بەڕێوەبەری پاتڕیارکی، ئۆگستین هندیشەوە پشتیوانی لێکرا. پاتریارک یووسف ئەودۆ، پێش ئەوەی بکرێتە قەشەی [[مووسڵ]]، خۆی دەروێشێکی دێر ڕەبەن هورمزد بوو.

لە ساڵی ١٨٣٨ [[کورد|کوردەکانی]] [[میرنشینی سۆران|سۆران]] ھێرشیان کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]]، وادیارە وایانزانیوە گوندنشینەکان ئێزیدی بوون و بەرپرسیار بوون لە کوشتنی کورد و سەرۆک عەشیرەتێکی کورد، و زیاتر لە ٣٠٠ کاتۆلیکی کلدانییان کوشت، لەوانە گابرێل دامبۆ، دامەزرێنەری دێرەکە، و دەروێشەکانی دیکەش.{{sfn|Wilmshurst|2000|p=32, 253}} وە لە ساڵی ١٨٤٣ کوردەکان دەستیان کرد بە کۆکردنەوەی پارە لە گوندە مەسیحییەکان، ئەوانەی کە ڕەتیانکردەوە کوژران؛ زیاتر لە دە ھەزار مەسیحی کوژران و ئایکۆنەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد تێکچوون.&lt;ref name=&quot;Frazee&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٢٧دا، کە شەست لە ھەشتا قەشە کاسۆلیک و کلدانییە سوورییەکەی ناوچەکە گیانیان لەدەستدا و ھەزاران مەسیحی دیکەش لەناوچوون. مێژوونووسان مەزەندە دەکەن مەسیحییەکان لە ناوچە فراوانەکەدا کوژراون، و لە ساڵی ١٨٥١دا دێری ڕەبەن ھورمزد لەلایەن کوردەکانەوە ھەڵیکوترایە سەری لە کاتێکدا دەروێشەکان ھەڵھاتن و خۆیان ڕزگارکرد، ڕەنگە ١٠٠٠ لە دەستنووسەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد لەناوچووبن.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilmhurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|pages=205}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵمەت دژی ئاشوورییەکان ==
[[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]] ھەڵکوتانە سەرێکی کوردەکان بوو بە سەرۆکایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە ساڵی ١٨٢٠. کۆمەڵگە ئاشوورییەکانی دژ بە کورد و میرنشینی سۆرانی کردە ئامانج و لە ئەنجامدا وێرانکارییەکی بەرفراوان و مردن و ئاوارەبوونی زۆرێک لە ئاشوورییەکانی لە گوندەکانی باوباپیرانیان ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Laurie|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=p1QBAAAAQAAJ|title=Dr. [A.] Grant and the Mountain Nestorians|date=1855|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Badger|first1=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|title=The Nestorians and their rituals: with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan|last2=Neale|first2=J. M.|date=1852|publisher=London: Joseph Masters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Layard109&quot;&gt;Layard, Austen Henry. ''Notes from Nineveh, and Travels in Mesopotamia, Assyria, and Syria'', Volume 1, p. 109.&lt;/ref&gt; موڵکی کڵێساکەش تاڵان کرا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Badger|first1=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|title=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850 ; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|last2=Neale|first2=J. M. (John Mason)|date=1852|publisher=London : Joseph Masters|others=Princeton Theological Seminary Library}}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا ئەلقۆش بووە ئامانجی چەندین ھەڵمەتی سەربازی. بە تایبەتی لە ساڵانی ١٨٢٨ و ١٨٣٢ شارۆچکەکە لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندزەوە تاڵان کرا پەڕەچاپێکی سریانی لەو سەردەمەدا تۆماری کردووە کە گوایە ھێرشەکەی ساڵی ١٨٣٢ بووە ھۆی کوژرانی ١٧٢ پیاوی ناوخۆیی کە ژمارەیەک لە ژنان و منداڵان و دانیشتووانی دەربەدەر کردووە.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://books.google.iq/books?id=bwLdCQAAQBAJ&amp;pg=PT179|title=The Nestorians and Their Rituals|publisher=Joseph Masters|year=1852|page=179|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٢٩دا ھێزەکانی میر محەممەد پاشای ڕەواندز دوای بەزاندنی ڕووباری دیجلە ھێرشیان کردە سەر چەند پێکھاتەیەکی ئاشووری. بەگوێرەی سەرچاوە سریانییەکان، ژمارەیەک کەنیسە و گوند کراونەتە ئامانج، لەوانە بیت زابدا و ئەسفاس و ٢٠٠ پیاو لە بیت زابدا کوژراون. ئەندامانی ڕۆحانیی وەک ڕێبەر شەمعوون، دیکۆن عەبد ئیشۆ، دیکۆن موڕاد، دیکۆن بەھنام و دیکۆن ڕەئیس عەربۆ لەو کەسانە بوون کە لە کاتی ھێرشەکاندا کوژراون. ھەمان سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە گوایە خەڵکی سڤیلیش زیانیان بەرکەوتووە، لەنێویاندا گوندنشینەکان کە لە کاتی توندوتیژییەکان ناوچەکەیان بەجێھێشتووە. دواتر ھەڵمەتەکە بەرەو ناوچەی نسێبین درێژبووەوە، لەوێ ھێرشی زیاتر بۆ سەر شوێنە نیشتەجێبوونەکان کرا.&lt;ref&gt;Gorgis, Deacon Asman Alkass, Jirah Fi Tarikh Al-syrian, Trans. Subhi Younan. 1980. pp. 14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |access-date=28 March 2026 |website=Assyrian International News Agency (AINA) |title=Assyrian Martyrs |publisher=Assyrian International News Agency}}&lt;/ref&gt;

لەسەر گۆڕی «ساندا ئیلیا»؛ کە پیاوێکی دەوڵەتمەدار بووە کە دوای ئەوەی دەستبەرداری دینەکەی بوو، جارێکی دیکە ھاتەوە سەر دینەکەی خۆی و لە ئەیلوولی ١٨٣١ لەلایەن سۆرانەوە لە سێدارە درا. ناوی «ئیلیا عابدۆکا» بوو.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.iq/books?id=iw8mGRnQN5MC|title=Echoes of Eternity: Studies Presented to Gaballa Ali Gaballa|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2010|editor1=Ola El-Aguizy|page=401|editor2=Mohamed Sherif Ali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Fiey|first=Jean Maurice|url=https://books.google.com/books?id=98xiAAAAMAAJ|title=Assyrie chrétienne: Contribution à l'étude de l'histoire et de la géographie ecclésiastiques et monastiques du nord de l'Iraq|publisher=Imprimerie catholique|year=1965|volume=2|location=Beirut|page=172|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;

گێڕانەوەیەکی سریانی کە لە گۆڤاری Revue de l’Orient Chrétien بڵاوکراوەتەوە تۆماری دەکات کە لە ساڵی ١٨٣٢ ھێزەکانی سۆران بەرەو ئەلقۆش پێشڕەوییان کردووە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی دانیشتووانەکەی ھەڵبێن بۆ شاخەکانی دەوروبەری و چەند پیاوێکی ئایینی، بە ناوەکانی گابرێل باوکە ئۆگستین، ئیشۆ و جینیی بێرسێبە لە کاتی ھێرشەکەدا کوژران.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=1911 |editor-last=Graffin |editor-first=René |editor2-last=Nau |editor2-first=François |title=Notice sur le couvent de Rabban Hormizd |url=https://books.google.iq/books?id=fwpnXzVisBEC&amp;pg=PA353 |journal=Revue de l'Orient chrétien |volume=16 |pages=353–354 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٣٤ میرنشینی سۆران ھەوڵیدا مەسیحییە ئاشوورییەکانی [[تیاری|تیاریی خواروو]] ملکەچ بکات بەڵام وا دیارە لە نزیک گوندی لێزان ھێزەکان سۆران ڕووبەڕووی شکستێک ببوونەوە و گوایە ئەم شکستە کاریگەریی لەسەر تێڕوانینەکانی عوسمانییەکان ھەبووە بۆ میرنشینەکە و وای لێکردوونە ھەڵسەنگاندن بکەنەوە و پلانی نوێ دابڕێژن.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Aboona|first=Hirmis|url=https://books.google.com/books?id=Zd9ynQAACAAJ|title=Assyrians, Kurds, and Ottomans|date=2008|publisher=Cambria Press|isbn=978-1-61336-471-0|pages=173|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ross, Mosul, 19 November 1847. From Ross to Layard, 61,63,79&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ross|first=Henry James|url=https://books.google.com/books?id=zY8LAQAAIAAJ|title=Letters from the East|date=1902|publisher=J. M. Dent &amp; Company|pages=62–63|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nestorians1853Ref&quot;&gt;{{Cite book|last=Laurie|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=qWedPP1eakYC|title=Dr. Grant and the Mountain Nestorians|publisher=Gould and Lincoln|year=1990|isbn=978-0-7905-5103-6|pages=262|language=en|orig-date=1853}}&lt;/ref&gt;

گابرێل دامبۆ لە ساڵی ١٨٣٢ لەلایەن سەربازانی سۆرانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |access-date=28 March 2026 |website=Assyrian International News Agency (AINA) |title=Assyrian Martyrs}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|author=George Percy Badger|url=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|title=The Nestorians and Their Rituals|year=1852|page=479}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٣٨ [[میرنشینی سۆران]] ھێرشی کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]] و سەدان کلدانیی ئاشووری کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilm&quot;&gt;David Wilmshurst, ''The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913'', Peeters Publishers, 2000, p.32&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٤٣ ھێزە کوردییەکان داوای باج و پارەیان لە گوندە مەسیحییەکان کردووە؛ گوایە ئەوانەی باجەکەیان ڕەتکردووەتەوە کوژراون و ئایکۆنەکانی دێرەکەش شێوێندراون.&lt;ref name=&quot;Frazee2&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press. pp. 56–62. ISBN 978-0-8156-3093-7.&lt;/ref&gt; شارۆچکەی ئەلقۆش تاڵانکرا، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانەکەی دەربەدەر و کۆمەڵکوژکراون و دێری ڕەبەن ھورمزد تاڵانکرا و دەروێشەکانی گابرێل دامبۆ، لە سێدارەدراون. بڕێکی زۆر لە دەستنووسە کۆنەکان لەناوچوون یان لەدەستچوون. [[دێری مارمەتی|دێری مارمەتیش]] تووشی ھەمان چارەنووس بووەوە.{{sfn|Jwaideh|2006|pp=56–62}} دوای ئەوەی کوردەکانی ڕەواندز [[مووسڵ|مووسڵیان]] گرت، [[مەسیحی]] و [[جوو|جوولەکەکانی]] ناوچەکە کۆمەڵکوژکران.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Schneider|first=Caroline|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=FJ3UDwAAQBAJ&amp;oi=fnd&amp;pg=PA400&amp;dq=info:Ctj5WLLqNEQJ:scholar.google.com/&amp;ots=L9r10ee6-H&amp;sig=XYqeXc43jByVXvowq3ttUcoktWE&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Collective and State Violence in Turkey: The Construction of a National Identity from Empire to Nation-State|date=2020-11-01|publisher=[[Berghahn Books]]|isbn=978-1-78920-451-3|editor1-last=Astourian|editor1-first=Stephan|pages=406|language=en|chapter=The Yazidis: Resilience in Times of Violence|editor2-last=Kévorkian|editor2-first=Raymond}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Tyler|first=W. S.|url=https://books.google.com/books?id=jki7Ig1WFHQC&amp;pg=PA271|title=Memoir of Rev. Henry Lobdell, M.D., Late Missionary of the American Board at Mosul: Including the Early History of the Assyrian Mission|publisher=American Tract Society|year=1859|location=Boston|page=271|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;

لە ١٨٤٣ دێری کلدانەکانی ڕەبان ھورمزد لە نزیک مووسڵ دووجار لەلایەن ھێزە کوردییەکانەوە تاڵانکرا. لە دوای ئەم ھێرشانەدا کەنیسەکان وێران بوونە، و کەلوپەلە بەنرخەکان تاڵانکراون و چەندین دەروێش کوژراون و زۆرێک لە دەستنووسە سریانییەکانی کە مابوونەوە لەناوچوون یان سووتێنران.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/BadgerGPTheNestoriansTheirRitualsVol11852/page/n148/mode/1up?view=theater|title=Badger G P The Nestorians &amp; Their Rituals Vol 1 1852|language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr0001badg?q=Rawandooz|title=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|date=1852|publisher=London : J. Masters|others=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;

* ١٨٢٨ – مووسا پاشا، والیی [[ئامێدی]]، ھێرشی کردە سەر ئەلقۆش و ئاگری لە [[دێری ڕەبان ھورمزد]] بەردا.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|title=The Nestorians and Their Rituals|publisher=Joseph Masters|year=1852|volume=1|location=London|page=479}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hannetc&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٣١ – ھێزەکانی میرنشینی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و نزیکەی ٣٠٠ گوندنشین کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst2&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilmhurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|pages=205}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٣٢ – ھێزەکانی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و زیاتر لە ٦٠٠ دانیشتووان کوژران.&lt;ref name=&quot;hannetc2&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٤٠– [[ڕەسووڵ بەگ]]، ھێرشەکانی دووبارە کردەوە.&lt;ref name=&quot;hannetc3&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٤٣ – ھێزە کوردییەکان باجیان لە گوندە مەسیحییەکان وەرگرتبوو؛ گوایە ئەوانەیشی ڕەتیان کردبووەوە کوژراون، دێری ڕەبان ھۆرمیزدیش زیانی پێگەیشت.&lt;ref name=&quot;Frazee3&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]]
* [[شەڕی لێزان (١٨٣٤)]]
* [[کۆمەڵکوژیی ئەلقۆش]]

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:١٨٢٨]]
[[پۆل:١٨٣١]]
[[پۆل:١٨٣٢]]
[[پۆل:١٨٤٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٤٠]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژیی گرووپە ڕەگەزییەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|مەسیحییەت}}</text>
      <sha1>rhk6lgnixidulbc6l09anbe92bo5c27</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574552</id>
      <parentid>1574545</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T22:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22313" sha1="a3khgixvfmiimxy8hu3zu6yezj5ipak" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=ھەڵمەتی سۆران دژ بە ئاشوورییەکان|width=|partof=|image=Sack of Jebbel Makloub.jpg|caption=جەبەل مەقلووب (چیای مەقلووب) پێش گرتن و بەتاڵانبردنی لەلایەن ھێزەکانی سۆران|date=سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم؛ دەیەکانی ١٨٢٠ و ١٨٣٠ و ١٨٤٠|place=[[مێزۆپۆتامیای سەروو|باکووری مێزۆپۆتامیا]] (ئەلقۆش، حەکاری و چەند ناوچەیەکی تر)|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=فراوانبوونی کاریگەری و دەسەڵاتی سۆران و کورد لە باکووری میزۆپۆتامیا
* وێرانکاری لە چەندین شوێنی نیشتەجێبووندا ڕاپۆرت دراوە لەوانە ئەلقۆش و دێری ڕەبان ھورمزد|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]|combatant2={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} مووسا بەگ|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[مارشەمعوون ئیبراھیم]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} گابرێل دامبۆ{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئابۆت{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن عابد ئیشۆ{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن موڕاد{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن بەھنام{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن عەربۆ{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} ئێلیا عابدۆکا{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئۆگستین{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئیشۆ{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە جەینی بێرسێبە{{Executed}}|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=نەزانراو|casualties2=وێرانکاری و کوشتار لە چەندین شوێنی نیشتەجێبووندا ڕاپۆرت دراوە لەوانە ئەلقۆش و بیت زابدا و دێری ڕەبان ھورمزد|casualties3=|notes=|campaignbox=}}

'''ھێرش بۆ سەر پێکھاتە ئاشوورییەکان لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندز''' یان '''ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ئاشوورییەکان''' ئاماژەیە بۆ زنجیرەیەک چاڵاکیی سەربازی و ھەڵکوتانە سەر کە لەلایەن ھێزەکانی [[میرنشینی سۆران]] لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا لە [[مێزۆپۆتامیای سەروو|باکووری میزۆپۆتامیا]] ئەنجامدراون.

ئەم ڕووداوانە کە لە سەرچاوە جۆراوجۆرە ھاوچەرخەکان و دواتر مێژوویییەکان تۆمارکراون، بریتی بوون لە ھێرشکردنە سەر [[دێ|گوندە]] مەسیحییە [[ئاشوورییەکان]] و [[دێر]] و دامەزراوە ئاینییەکان لە ناوچەکانی وەک [[ئەلقۆش]] و دێری ڕەبەن ھورمزد و بەشێک لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]].

== پێشینە ==
ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان زنجیرەیەک ھێرش بوو کە ھێزە کوردییەکان لە باکووری میزۆپۆتامیا لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا ئەنجامیان دا. ئەو ھەڵمەتە لە چوارچێوەی ھەوڵەکانی [[میرنشینی سۆران]] و [[ڕەواندز]] بوو بۆ یەکخستنەوەی [[میرنشینە کوردییەکان]] و خاکی [[کوردستان]]. لە ساڵی ١٨٠٨دا گابرێل دامبۆ (١٧٧٥-١٨٣٢) دێرە جێھێڵدراوە وێرانەکەی ئاوەدان و زیندوو کردەوە و ژمارەیەک قوتابیی کۆکردەوە کە سوێندیان بە ھەژاری و شوونەکردن خواردبوو و مەدرەسەیەکی لەوێ دانا.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hann|first=Geoff|url=https://books.google.iq/books?id=-9RNCgAAQBAJ|title=Iraq: The Ancient Sites and Iraqi Kurdistan|last2=Dabrowska|first2=Karen|last3=Townsend-Greaves|first3=Tina|publisher=Bradt Travel Guides|year=2015|isbn=978-1841624884|page=228|access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; سەرەتا ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن [[یۆحەنانی ھەشتەمی ھورمزد]] کە قەشە سەرەکییەکەی ئەوکاتی مووسڵ بوو، دژایەتیی کرا، گەرچی لەلایەن بەڕێوەبەری پاتڕیارکی، ئۆگستین هندیشەوە پشتیوانی لێکرا. پاتریارک یووسف ئەودۆ، پێش ئەوەی بکرێتە قەشەی [[مووسڵ]]، خۆی دەروێشێکی دێر ڕەبەن هورمزد بوو.

لە ساڵی ١٨٣٨ [[کورد|کوردەکانی]] [[میرنشینی سۆران|سۆران]] ھێرشیان کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]]، وادیارە وایانزانیوە گوندنشینەکان ئێزیدی بوون و بەرپرسیار بوون لە کوشتنی کورد و سەرۆک عەشیرەتێکی کورد، و زیاتر لە ٣٠٠ کاتۆلیکی کلدانییان کوشت، لەوانە گابرێل دامبۆ، دامەزرێنەری دێرەکە، و دەروێشەکانی دیکەش.{{sfn|Wilmshurst|2000|p=32, 253}} وە لە ساڵی ١٨٤٣ کوردەکان دەستیان کرد بە کۆکردنەوەی پارە لە گوندە مەسیحییەکان، ئەوانەی کە ڕەتیانکردەوە کوژران؛ زیاتر لە دە ھەزار مەسیحی کوژران و ئایکۆنەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد تێکچوون.&lt;ref name=&quot;Frazee&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٢٧دا، کە شەست لە ھەشتا قەشە کاسۆلیک و کلدانییە سوورییەکەی ناوچەکە گیانیان لەدەستدا و ھەزاران مەسیحی دیکەش لەناوچوون. مێژوونووسان مەزەندە دەکەن مەسیحییەکان لە ناوچە فراوانەکەدا کوژراون، و لە ساڵی ١٨٥١دا دێری ڕەبەن ھورمزد لەلایەن کوردەکانەوە ھەڵیکوترایە سەری لە کاتێکدا دەروێشەکان ھەڵھاتن و خۆیان ڕزگارکرد، ڕەنگە ١٠٠٠ لە دەستنووسەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد لەناوچووبن.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilmhurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|pages=205}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵمەت دژی ئاشوورییەکان ==
[[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]] ھەڵکوتانە سەرێکی کوردەکان بوو بە سەرۆکایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە ساڵی ١٨٢٠. کۆمەڵگە ئاشوورییەکانی دژ بە کورد و میرنشینی سۆرانی کردە ئامانج و لە ئەنجامدا وێرانکارییەکی بەرفراوان و مردن و ئاوارەبوونی زۆرێک لە ئاشوورییەکانی لە گوندەکانی باوباپیرانیان ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Laurie|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=p1QBAAAAQAAJ|title=Dr. [A.] Grant and the Mountain Nestorians|date=1855|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Badger|first1=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|title=The Nestorians and their rituals: with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan|last2=Neale|first2=J. M.|date=1852|publisher=London: Joseph Masters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Layard109&quot;&gt;Layard, Austen Henry. ''Notes from Nineveh, and Travels in Mesopotamia, Assyria, and Syria'', Volume 1, p. 109.&lt;/ref&gt; موڵکی کڵێساکەش تاڵان کرا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Badger|first1=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|title=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850 ; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|last2=Neale|first2=J. M. (John Mason)|date=1852|publisher=London : Joseph Masters|others=Princeton Theological Seminary Library}}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا ئەلقۆش بووە ئامانجی چەندین ھەڵمەتی سەربازی. بە تایبەتی لە ساڵانی ١٨٢٨ و ١٨٣٢ شارۆچکەکە لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندزەوە تاڵان کرا پەڕەچاپێکی سریانی لەو سەردەمەدا تۆماری کردووە کە گوایە ھێرشەکەی ساڵی ١٨٣٢ بووە ھۆی کوژرانی ١٧٢ پیاوی ناوخۆیی کە ژمارەیەک لە ژنان و منداڵان و دانیشتووانی دەربەدەر کردووە.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://books.google.iq/books?id=bwLdCQAAQBAJ&amp;pg=PT179|title=The Nestorians and Their Rituals|publisher=Joseph Masters|year=1852|page=179|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٢٩دا ھێزەکانی میر محەممەد پاشای ڕەواندز دوای بەزاندنی ڕووباری دیجلە ھێرشیان کردە سەر چەند پێکھاتەیەکی ئاشووری. بەگوێرەی سەرچاوە سریانییەکان، ژمارەیەک کەنیسە و گوند کراونەتە ئامانج، لەوانە بیت زابدا و ئەسفاس و ٢٠٠ پیاو لە بیت زابدا کوژراون. ئەندامانی ڕۆحانیی وەک ڕێبەر شەمعوون، دیکۆن عەبد ئیشۆ، دیکۆن موڕاد، دیکۆن بەھنام و دیکۆن ڕەئیس عەربۆ لەو کەسانە بوون کە لە کاتی ھێرشەکاندا کوژراون. ھەمان سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە گوایە خەڵکی سڤیلیش زیانیان بەرکەوتووە، لەنێویاندا گوندنشینەکان کە لە کاتی توندوتیژییەکان ناوچەکەیان بەجێھێشتووە. دواتر ھەڵمەتەکە بەرەو ناوچەی نسێبین درێژبووەوە، لەوێ ھێرشی زیاتر بۆ سەر شوێنە نیشتەجێبوونەکان کرا.&lt;ref&gt;Gorgis, Deacon Asman Alkass, Jirah Fi Tarikh Al-syrian, Trans. Subhi Younan. 1980. pp. 14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |access-date=28 March 2026 |website=Assyrian International News Agency (AINA) |title=Assyrian Martyrs |publisher=Assyrian International News Agency}}&lt;/ref&gt;

لەسەر گۆڕی «ساندا ئیلیا»؛ کە پیاوێکی دەوڵەتمەدار بووە کە دوای ئەوەی دەستبەرداری دینەکەی بوو، جارێکی دیکە ھاتەوە سەر دینەکەی خۆی و لە ئەیلوولی ١٨٣١ لەلایەن سۆرانەوە لە سێدارە درا. ناوی «ئیلیا عابدۆکا» بوو.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.iq/books?id=iw8mGRnQN5MC|title=Echoes of Eternity: Studies Presented to Gaballa Ali Gaballa|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2010|editor1=Ola El-Aguizy|page=401|editor2=Mohamed Sherif Ali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Fiey|first=Jean Maurice|url=https://books.google.com/books?id=98xiAAAAMAAJ|title=Assyrie chrétienne: Contribution à l'étude de l'histoire et de la géographie ecclésiastiques et monastiques du nord de l'Iraq|publisher=Imprimerie catholique|year=1965|volume=2|location=Beirut|page=172|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;

گێڕانەوەیەکی سریانی کە لە گۆڤاری Revue de l’Orient Chrétien بڵاوکراوەتەوە تۆماری دەکات کە لە ساڵی ١٨٣٢ ھێزەکانی سۆران بەرەو ئەلقۆش پێشڕەوییان کردووە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی دانیشتووانەکەی ھەڵبێن بۆ شاخەکانی دەوروبەری و چەند پیاوێکی ئایینی، بە ناوەکانی گابرێل باوکە ئۆگستین، ئیشۆ و جینیی بێرسێبە لە کاتی ھێرشەکەدا کوژران.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=1911 |editor-last=Graffin |editor-first=René |editor2-last=Nau |editor2-first=François |title=Notice sur le couvent de Rabban Hormizd |url=https://books.google.iq/books?id=fwpnXzVisBEC&amp;pg=PA353 |journal=Revue de l'Orient chrétien |volume=16 |pages=353–354 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٣٤ میرنشینی سۆران ھەوڵیدا مەسیحییە ئاشوورییەکانی [[تیاری|تیاریی خواروو]] ملکەچ بکات بەڵام وا دیارە لە نزیک گوندی لێزان ھێزەکان سۆران ڕووبەڕووی شکستێک ببوونەوە و گوایە ئەم شکستە کاریگەریی لەسەر تێڕوانینەکانی عوسمانییەکان ھەبووە بۆ میرنشینەکە و وای لێکردوونە ھەڵسەنگاندن بکەنەوە و پلانی نوێ دابڕێژن.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Aboona|first=Hirmis|url=https://books.google.com/books?id=Zd9ynQAACAAJ|title=Assyrians, Kurds, and Ottomans|date=2008|publisher=Cambria Press|isbn=978-1-61336-471-0|pages=173|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ross, Mosul, 19 November 1847. From Ross to Layard, 61,63,79&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ross|first=Henry James|url=https://books.google.com/books?id=zY8LAQAAIAAJ|title=Letters from the East|date=1902|publisher=J. M. Dent &amp; Company|pages=62–63|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nestorians1853Ref&quot;&gt;{{Cite book|last=Laurie|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=qWedPP1eakYC|title=Dr. Grant and the Mountain Nestorians|publisher=Gould and Lincoln|year=1990|isbn=978-0-7905-5103-6|pages=262|language=en|orig-date=1853}}&lt;/ref&gt;

گابرێل دامبۆ لە ساڵی ١٨٣٢ لەلایەن سەربازانی سۆرانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |access-date=28 March 2026 |website=Assyrian International News Agency (AINA) |title=Assyrian Martyrs}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|author=George Percy Badger|url=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|title=The Nestorians and Their Rituals|year=1852|page=479}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٣٨ [[میرنشینی سۆران]] ھێرشی کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]] و سەدان کلدانیی ئاشووری کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilm&quot;&gt;David Wilmshurst, ''The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913'', Peeters Publishers, 2000, p.32&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٤٣ ھێزە کوردییەکان داوای باج و پارەیان لە گوندە مەسیحییەکان کردووە؛ گوایە ئەوانەی باجەکەیان ڕەتکردووەتەوە کوژراون و ئایکۆنەکانی دێرەکەش شێوێندراون.&lt;ref name=&quot;Frazee2&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press. pp. 56–62. ISBN 978-0-8156-3093-7.&lt;/ref&gt; شارۆچکەی ئەلقۆش تاڵانکرا، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانەکەی دەربەدەر و کۆمەڵکوژکراون و دێری ڕەبەن ھورمزد تاڵانکرا و دەروێشەکانی گابرێل دامبۆ، لە سێدارەدراون. بڕێکی زۆر لە دەستنووسە کۆنەکان لەناوچوون یان لەدەستچوون. [[دێری مارمەتی|دێری مارمەتیش]] تووشی ھەمان چارەنووس بووەوە.{{sfn|Jwaideh|2006|pp=56–62}} دوای ئەوەی کوردەکانی ڕەواندز [[مووسڵ|مووسڵیان]] گرت، [[مەسیحی]] و [[جوو|جوولەکەکانی]] ناوچەکە کۆمەڵکوژکران.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Schneider|first=Caroline|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=FJ3UDwAAQBAJ&amp;oi=fnd&amp;pg=PA400&amp;dq=info:Ctj5WLLqNEQJ:scholar.google.com/&amp;ots=L9r10ee6-H&amp;sig=XYqeXc43jByVXvowq3ttUcoktWE&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Collective and State Violence in Turkey: The Construction of a National Identity from Empire to Nation-State|date=2020-11-01|publisher=[[Berghahn Books]]|isbn=978-1-78920-451-3|editor1-last=Astourian|editor1-first=Stephan|pages=406|language=en|chapter=The Yazidis: Resilience in Times of Violence|editor2-last=Kévorkian|editor2-first=Raymond}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Tyler|first=W. S.|url=https://books.google.com/books?id=jki7Ig1WFHQC&amp;pg=PA271|title=Memoir of Rev. Henry Lobdell, M.D., Late Missionary of the American Board at Mosul: Including the Early History of the Assyrian Mission|publisher=American Tract Society|year=1859|location=Boston|page=271|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;

لە ١٨٤٣ دێری کلدانەکانی ڕەبان ھورمزد لە نزیک مووسڵ دووجار لەلایەن ھێزە کوردییەکانەوە تاڵانکرا. لە دوای ئەم ھێرشانەدا کەنیسەکان وێران بوونە، و کەلوپەلە بەنرخەکان تاڵانکراون و چەندین دەروێش کوژراون و زۆرێک لە دەستنووسە سریانییەکانی کە مابوونەوە لەناوچوون یان سووتێنران.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/BadgerGPTheNestoriansTheirRitualsVol11852/page/n148/mode/1up?view=theater|title=Badger G P The Nestorians &amp; Their Rituals Vol 1 1852|language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr0001badg?q=Rawandooz|title=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|date=1852|publisher=London : J. Masters|others=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;

* ١٨٢٨ – مووسا پاشا، والیی [[ئامێدی]]، ھێرشی کردە سەر ئەلقۆش و ئاگری لە [[دێری ڕەبان ھورمزد]] بەردا.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|title=The Nestorians and Their Rituals|publisher=Joseph Masters|year=1852|volume=1|location=London|page=479}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hannetc&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٣١ – ھێزەکانی میرنشینی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و نزیکەی ٣٠٠ گوندنشین کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst2&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilmhurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|pages=205}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٣٢ – ھێزەکانی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و زیاتر لە ٦٠٠ دانیشتووان کوژران.&lt;ref name=&quot;hannetc2&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٤٠– [[ڕەسووڵ بەگ]]، ھێرشەکانی دووبارە کردەوە.&lt;ref name=&quot;hannetc3&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٤٣ – ھێزە کوردییەکان باجیان لە گوندە مەسیحییەکان وەرگرتبوو؛ گوایە ئەوانەیشی ڕەتیان کردبووەوە کوژراون، دێری ڕەبان ھۆرمیزدیش زیانی پێگەیشت.&lt;ref name=&quot;Frazee3&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]]
* [[شەڕی لێزان (١٨٣٤)]]
* [[کۆمەڵکوژیی ئەلقۆش]]

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:١٨٢٨]]
[[پۆل:١٨٣١]]
[[پۆل:١٨٣٢]]
[[پۆل:١٨٤٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٤٠]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژیی گرووپە ڕەگەزییەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|مەسیحییەت}}
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]</text>
      <sha1>a3khgixvfmiimxy8hu3zu6yezj5ipak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574572</id>
      <parentid>1574552</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T00:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Masare012</username>
        <id>74995</id>
      </contributor>
      <comment>/* پێشینە */ڕێکخستن</comment>
      <origin>1574572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22313" sha1="jnxqq5cuqwxuosgyk0gxnhtj9stjrw2" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=ھەڵمەتی سۆران دژ بە ئاشوورییەکان|width=|partof=|image=Sack of Jebbel Makloub.jpg|caption=جەبەل مەقلووب (چیای مەقلووب) پێش گرتن و بەتاڵانبردنی لەلایەن ھێزەکانی سۆران|date=سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم؛ دەیەکانی ١٨٢٠ و ١٨٣٠ و ١٨٤٠|place=[[مێزۆپۆتامیای سەروو|باکووری مێزۆپۆتامیا]] (ئەلقۆش، حەکاری و چەند ناوچەیەکی تر)|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=فراوانبوونی کاریگەری و دەسەڵاتی سۆران و کورد لە باکووری میزۆپۆتامیا
* وێرانکاری لە چەندین شوێنی نیشتەجێبووندا ڕاپۆرت دراوە لەوانە ئەلقۆش و دێری ڕەبان ھورمزد|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]|combatant2={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} مووسا بەگ|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[مارشەمعوون ئیبراھیم]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} گابرێل دامبۆ{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئابۆت{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن عابد ئیشۆ{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن موڕاد{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن بەھنام{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن عەربۆ{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} ئێلیا عابدۆکا{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئۆگستین{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئیشۆ{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە جەینی بێرسێبە{{Executed}}|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=نەزانراو|casualties2=وێرانکاری و کوشتار لە چەندین شوێنی نیشتەجێبووندا ڕاپۆرت دراوە لەوانە ئەلقۆش و بیت زابدا و دێری ڕەبان ھورمزد|casualties3=|notes=|campaignbox=}}

'''ھێرش بۆ سەر پێکھاتە ئاشوورییەکان لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندز''' یان '''ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ئاشوورییەکان''' ئاماژەیە بۆ زنجیرەیەک چاڵاکیی سەربازی و ھەڵکوتانە سەر کە لەلایەن ھێزەکانی [[میرنشینی سۆران]] لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا لە [[مێزۆپۆتامیای سەروو|باکووری میزۆپۆتامیا]] ئەنجامدراون.

ئەم ڕووداوانە کە لە سەرچاوە جۆراوجۆرە ھاوچەرخەکان و دواتر مێژوویییەکان تۆمارکراون، بریتی بوون لە ھێرشکردنە سەر [[دێ|گوندە]] مەسیحییە [[ئاشوورییەکان]] و [[دێر]] و دامەزراوە ئاینییەکان لە ناوچەکانی وەک [[ئەلقۆش]] و دێری ڕەبەن ھورمزد و بەشێک لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]].

== پێشینە ==
ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان زنجیرەیەک ھێرش بوو کە ھێزە کوردییەکان لە باکووری میزۆپۆتامیا لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا ئەنجامیان دا. ئەو ھەڵمەتە لە چوارچێوەی ھەوڵەکانی [[میرنشینی سۆران]] و [[ڕەواندز]] بوو بۆ یەکخستنەوەی [[میرنشینە کوردییەکان]] و خاکی [[کوردستان]]. لە ساڵی ١٨٠٨دا گابرێل دامبۆ (١٧٧٥-١٨٣٢) دێرە جێھێڵدراوە وێرانەکەی ئاوەدان و زیندوو کردەوە و ژمارەیەک قوتابیی کۆکردەوە کە سوێندیان بە ھەژاری و شوونەکردن خواردبوو و مەدرەسەیەکی لەوێ دانا.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hann|first=Geoff|url=https://books.google.iq/books?id=-9RNCgAAQBAJ|title=Iraq: The Ancient Sites and Iraqi Kurdistan|last2=Dabrowska|first2=Karen|last3=Townsend-Greaves|first3=Tina|publisher=Bradt Travel Guides|year=2015|isbn=978-1841624884|page=228|access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; سەرەتا ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن [[یۆحەنانی ھەشتەمی ھورمزد]] کە قەشە سەرەکییەکەی ئەوکاتی مووسڵ بوو، دژایەتیی کرا، گەرچی لەلایەن بەڕێوەبەری پاتڕیارکی، ئۆگستین هندیشەوە پشتیوانی لێکرا. پاتریارک یووسف ئەودۆ، پێش ئەوەی بکرێتە قەشەی [[مووسڵ]]، خۆی دەروێشێکی دێر ڕەبەن هورمزد بوو.

لە ساڵی ١٨٣٢ [[کورد|کوردەکانی]] [[میرنشینی سۆران|سۆران]] ھێرشیان کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]]، وادیارە وایانزانیوە گوندنشینەکان ئێزیدی بوون و بەرپرسیار بوون لە کوشتنی کورد و سەرۆک عەشیرەتێکی کورد، و زیاتر لە ٣٠٠ کاتۆلیکی کلدانییان کوشت، لەوانە گابرێل دامبۆ، دامەزرێنەری دێرەکە، و دەروێشەکانی دیکەش.{{sfn|Wilmshurst|2000|p=32, 253}} وە لە ساڵی ١٨٤٣ کوردەکان دەستیان کرد بە کۆکردنەوەی پارە لە گوندە مەسیحییەکان، ئەوانەی کە ڕەتیانکردەوە کوژران؛ زیاتر لە دە ھەزار مەسیحی کوژران و ئایکۆنەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد تێکچوون.&lt;ref name=&quot;Frazee&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٢٧دا، کە شەست لە ھەشتا قەشە کاسۆلیک و کلدانییە سوورییەکەی ناوچەکە گیانیان لەدەستدا و ھەزاران مەسیحی دیکەش لەناوچوون. مێژوونووسان مەزەندە دەکەن مەسیحییەکان لە ناوچە فراوانەکەدا کوژراون، و لە ساڵی ١٨٥١دا دێری ڕەبەن ھورمزد لەلایەن کوردەکانەوە ھەڵیکوترایە سەری لە کاتێکدا دەروێشەکان ھەڵھاتن و خۆیان ڕزگارکرد، ڕەنگە ١٠٠٠ لە دەستنووسەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد لەناوچووبن.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilmhurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|pages=205}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵمەت دژی ئاشوورییەکان ==
[[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]] ھەڵکوتانە سەرێکی کوردەکان بوو بە سەرۆکایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە ساڵی ١٨٢٠. کۆمەڵگە ئاشوورییەکانی دژ بە کورد و میرنشینی سۆرانی کردە ئامانج و لە ئەنجامدا وێرانکارییەکی بەرفراوان و مردن و ئاوارەبوونی زۆرێک لە ئاشوورییەکانی لە گوندەکانی باوباپیرانیان ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Laurie|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=p1QBAAAAQAAJ|title=Dr. [A.] Grant and the Mountain Nestorians|date=1855|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Badger|first1=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|title=The Nestorians and their rituals: with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan|last2=Neale|first2=J. M.|date=1852|publisher=London: Joseph Masters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Layard109&quot;&gt;Layard, Austen Henry. ''Notes from Nineveh, and Travels in Mesopotamia, Assyria, and Syria'', Volume 1, p. 109.&lt;/ref&gt; موڵکی کڵێساکەش تاڵان کرا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Badger|first1=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|title=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850 ; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|last2=Neale|first2=J. M. (John Mason)|date=1852|publisher=London : Joseph Masters|others=Princeton Theological Seminary Library}}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا ئەلقۆش بووە ئامانجی چەندین ھەڵمەتی سەربازی. بە تایبەتی لە ساڵانی ١٨٢٨ و ١٨٣٢ شارۆچکەکە لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندزەوە تاڵان کرا پەڕەچاپێکی سریانی لەو سەردەمەدا تۆماری کردووە کە گوایە ھێرشەکەی ساڵی ١٨٣٢ بووە ھۆی کوژرانی ١٧٢ پیاوی ناوخۆیی کە ژمارەیەک لە ژنان و منداڵان و دانیشتووانی دەربەدەر کردووە.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://books.google.iq/books?id=bwLdCQAAQBAJ&amp;pg=PT179|title=The Nestorians and Their Rituals|publisher=Joseph Masters|year=1852|page=179|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٢٩دا ھێزەکانی میر محەممەد پاشای ڕەواندز دوای بەزاندنی ڕووباری دیجلە ھێرشیان کردە سەر چەند پێکھاتەیەکی ئاشووری. بەگوێرەی سەرچاوە سریانییەکان، ژمارەیەک کەنیسە و گوند کراونەتە ئامانج، لەوانە بیت زابدا و ئەسفاس و ٢٠٠ پیاو لە بیت زابدا کوژراون. ئەندامانی ڕۆحانیی وەک ڕێبەر شەمعوون، دیکۆن عەبد ئیشۆ، دیکۆن موڕاد، دیکۆن بەھنام و دیکۆن ڕەئیس عەربۆ لەو کەسانە بوون کە لە کاتی ھێرشەکاندا کوژراون. ھەمان سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە گوایە خەڵکی سڤیلیش زیانیان بەرکەوتووە، لەنێویاندا گوندنشینەکان کە لە کاتی توندوتیژییەکان ناوچەکەیان بەجێھێشتووە. دواتر ھەڵمەتەکە بەرەو ناوچەی نسێبین درێژبووەوە، لەوێ ھێرشی زیاتر بۆ سەر شوێنە نیشتەجێبوونەکان کرا.&lt;ref&gt;Gorgis, Deacon Asman Alkass, Jirah Fi Tarikh Al-syrian, Trans. Subhi Younan. 1980. pp. 14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |access-date=28 March 2026 |website=Assyrian International News Agency (AINA) |title=Assyrian Martyrs |publisher=Assyrian International News Agency}}&lt;/ref&gt;

لەسەر گۆڕی «ساندا ئیلیا»؛ کە پیاوێکی دەوڵەتمەدار بووە کە دوای ئەوەی دەستبەرداری دینەکەی بوو، جارێکی دیکە ھاتەوە سەر دینەکەی خۆی و لە ئەیلوولی ١٨٣١ لەلایەن سۆرانەوە لە سێدارە درا. ناوی «ئیلیا عابدۆکا» بوو.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.iq/books?id=iw8mGRnQN5MC|title=Echoes of Eternity: Studies Presented to Gaballa Ali Gaballa|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2010|editor1=Ola El-Aguizy|page=401|editor2=Mohamed Sherif Ali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Fiey|first=Jean Maurice|url=https://books.google.com/books?id=98xiAAAAMAAJ|title=Assyrie chrétienne: Contribution à l'étude de l'histoire et de la géographie ecclésiastiques et monastiques du nord de l'Iraq|publisher=Imprimerie catholique|year=1965|volume=2|location=Beirut|page=172|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;

گێڕانەوەیەکی سریانی کە لە گۆڤاری Revue de l’Orient Chrétien بڵاوکراوەتەوە تۆماری دەکات کە لە ساڵی ١٨٣٢ ھێزەکانی سۆران بەرەو ئەلقۆش پێشڕەوییان کردووە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی دانیشتووانەکەی ھەڵبێن بۆ شاخەکانی دەوروبەری و چەند پیاوێکی ئایینی، بە ناوەکانی گابرێل باوکە ئۆگستین، ئیشۆ و جینیی بێرسێبە لە کاتی ھێرشەکەدا کوژران.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=1911 |editor-last=Graffin |editor-first=René |editor2-last=Nau |editor2-first=François |title=Notice sur le couvent de Rabban Hormizd |url=https://books.google.iq/books?id=fwpnXzVisBEC&amp;pg=PA353 |journal=Revue de l'Orient chrétien |volume=16 |pages=353–354 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٣٤ میرنشینی سۆران ھەوڵیدا مەسیحییە ئاشوورییەکانی [[تیاری|تیاریی خواروو]] ملکەچ بکات بەڵام وا دیارە لە نزیک گوندی لێزان ھێزەکان سۆران ڕووبەڕووی شکستێک ببوونەوە و گوایە ئەم شکستە کاریگەریی لەسەر تێڕوانینەکانی عوسمانییەکان ھەبووە بۆ میرنشینەکە و وای لێکردوونە ھەڵسەنگاندن بکەنەوە و پلانی نوێ دابڕێژن.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Aboona|first=Hirmis|url=https://books.google.com/books?id=Zd9ynQAACAAJ|title=Assyrians, Kurds, and Ottomans|date=2008|publisher=Cambria Press|isbn=978-1-61336-471-0|pages=173|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ross, Mosul, 19 November 1847. From Ross to Layard, 61,63,79&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ross|first=Henry James|url=https://books.google.com/books?id=zY8LAQAAIAAJ|title=Letters from the East|date=1902|publisher=J. M. Dent &amp; Company|pages=62–63|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nestorians1853Ref&quot;&gt;{{Cite book|last=Laurie|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=qWedPP1eakYC|title=Dr. Grant and the Mountain Nestorians|publisher=Gould and Lincoln|year=1990|isbn=978-0-7905-5103-6|pages=262|language=en|orig-date=1853}}&lt;/ref&gt;

گابرێل دامبۆ لە ساڵی ١٨٣٢ لەلایەن سەربازانی سۆرانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |access-date=28 March 2026 |website=Assyrian International News Agency (AINA) |title=Assyrian Martyrs}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|author=George Percy Badger|url=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|title=The Nestorians and Their Rituals|year=1852|page=479}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٣٨ [[میرنشینی سۆران]] ھێرشی کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]] و سەدان کلدانیی ئاشووری کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilm&quot;&gt;David Wilmshurst, ''The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913'', Peeters Publishers, 2000, p.32&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٤٣ ھێزە کوردییەکان داوای باج و پارەیان لە گوندە مەسیحییەکان کردووە؛ گوایە ئەوانەی باجەکەیان ڕەتکردووەتەوە کوژراون و ئایکۆنەکانی دێرەکەش شێوێندراون.&lt;ref name=&quot;Frazee2&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press. pp. 56–62. ISBN 978-0-8156-3093-7.&lt;/ref&gt; شارۆچکەی ئەلقۆش تاڵانکرا، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانەکەی دەربەدەر و کۆمەڵکوژکراون و دێری ڕەبەن ھورمزد تاڵانکرا و دەروێشەکانی گابرێل دامبۆ، لە سێدارەدراون. بڕێکی زۆر لە دەستنووسە کۆنەکان لەناوچوون یان لەدەستچوون. [[دێری مارمەتی|دێری مارمەتیش]] تووشی ھەمان چارەنووس بووەوە.{{sfn|Jwaideh|2006|pp=56–62}} دوای ئەوەی کوردەکانی ڕەواندز [[مووسڵ|مووسڵیان]] گرت، [[مەسیحی]] و [[جوو|جوولەکەکانی]] ناوچەکە کۆمەڵکوژکران.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Schneider|first=Caroline|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=FJ3UDwAAQBAJ&amp;oi=fnd&amp;pg=PA400&amp;dq=info:Ctj5WLLqNEQJ:scholar.google.com/&amp;ots=L9r10ee6-H&amp;sig=XYqeXc43jByVXvowq3ttUcoktWE&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Collective and State Violence in Turkey: The Construction of a National Identity from Empire to Nation-State|date=2020-11-01|publisher=[[Berghahn Books]]|isbn=978-1-78920-451-3|editor1-last=Astourian|editor1-first=Stephan|pages=406|language=en|chapter=The Yazidis: Resilience in Times of Violence|editor2-last=Kévorkian|editor2-first=Raymond}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Tyler|first=W. S.|url=https://books.google.com/books?id=jki7Ig1WFHQC&amp;pg=PA271|title=Memoir of Rev. Henry Lobdell, M.D., Late Missionary of the American Board at Mosul: Including the Early History of the Assyrian Mission|publisher=American Tract Society|year=1859|location=Boston|page=271|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;

لە ١٨٤٣ دێری کلدانەکانی ڕەبان ھورمزد لە نزیک مووسڵ دووجار لەلایەن ھێزە کوردییەکانەوە تاڵانکرا. لە دوای ئەم ھێرشانەدا کەنیسەکان وێران بوونە، و کەلوپەلە بەنرخەکان تاڵانکراون و چەندین دەروێش کوژراون و زۆرێک لە دەستنووسە سریانییەکانی کە مابوونەوە لەناوچوون یان سووتێنران.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/BadgerGPTheNestoriansTheirRitualsVol11852/page/n148/mode/1up?view=theater|title=Badger G P The Nestorians &amp; Their Rituals Vol 1 1852|language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://archive.org/details/nestorianstheirr0001badg?q=Rawandooz|title=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|date=1852|publisher=London : J. Masters|others=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;

* ١٨٢٨ – مووسا پاشا، والیی [[ئامێدی]]، ھێرشی کردە سەر ئەلقۆش و ئاگری لە [[دێری ڕەبان ھورمزد]] بەردا.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Badger|first=George Percy|url=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|title=The Nestorians and Their Rituals|publisher=Joseph Masters|year=1852|volume=1|location=London|page=479}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hannetc&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٣١ – ھێزەکانی میرنشینی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و نزیکەی ٣٠٠ گوندنشین کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst2&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilmhurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|pages=205}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٣٢ – ھێزەکانی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و زیاتر لە ٦٠٠ دانیشتووان کوژران.&lt;ref name=&quot;hannetc2&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٤٠– [[ڕەسووڵ بەگ]]، ھێرشەکانی دووبارە کردەوە.&lt;ref name=&quot;hannetc3&quot;&gt;{{cite book|author1=Geoff Hann|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|author2=Karen Dabrowska|author3=Tina Townsend-Greaves|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٤٣ – ھێزە کوردییەکان باجیان لە گوندە مەسیحییەکان وەرگرتبوو؛ گوایە ئەوانەیشی ڕەتیان کردبووەوە کوژراون، دێری ڕەبان ھۆرمیزدیش زیانی پێگەیشت.&lt;ref name=&quot;Frazee3&quot;&gt;{{cite book|last=Frazee|first=Charles A.|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-02700-4|page=298}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]]
* [[شەڕی لێزان (١٨٣٤)]]
* [[کۆمەڵکوژیی ئەلقۆش]]

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:١٨٢٨]]
[[پۆل:١٨٣١]]
[[پۆل:١٨٣٢]]
[[پۆل:١٨٤٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٤٠]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژیی گرووپە ڕەگەزییەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|مەسیحییەت}}
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]</text>
      <sha1>jnxqq5cuqwxuosgyk0gxnhtj9stjrw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مارشەمعوون ئیبراھیم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294396</id>
    <revision>
      <id>1574548</id>
      <timestamp>2026-04-10T21:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1313775371|Shimun XVII Abraham]]»</comment>
      <origin>1574548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6062" sha1="kerxqs4o3smsd1nu4uq8xtkreftd3x3" xml:space="preserve">{{Infobox Christian leader|type=[[List of patriarchs of the Church of the East|Catholicos-Patriarch of the Church of the East]]|honorific-prefix=[[Mar (title)|Mar]]|name=Shimun XVII Abraham|honorific-suffix=|title=[[List of patriarchs of the Church of the East|Catholicos-Patriarch of the Church of the East]]|image=Shimun XVII Abraham.jpg|imagesize=|alt=|caption=|church=[[Church of the East]]|province=|metropolis=|diocese=Patriarchal Diocese of [[Qudshanis|Qodshanis]]|see=[[Patriarchal Province of Seleucia-Ctesiphon|Holy Apostolic See of Seleucia-Ctesiphon]]|enthroned=1820|ended=1861|predecessor=[[Shimun XVI Yohannan|Mar Shimun XVI Yohannan]]|opposed=|successor=[[Mar Shimun XVIII Rubil]]|ordination=|consecration=|rank=Catholicos-Patriarch|other_post=|birth_name=|birth_date=1800/01&lt;ref&gt;{{cite book|first=George Percy|last=Badger|title=The Nestorians and their Rituals|place=London|publisher=Joseph Masters|volume=1|page=242|quote=[1843] I cannot better describe the person of Mar Shimoon than by quoting the language of Dr. Grant: &quot;The patriarch is thirty-eighty ears {{sic}} of age, [he was four years older when I first saw him,] ...}}&lt;/ref&gt;|birth_place=[[Qodshanis]], [[Hakkari (historical region)|Hakkari]], [[Ottoman Empire]]|death_date=1861|death_place=[[Qodshanis]], [[Hakkari (historical region)|Hakkari]], [[Ottoman Empire]]|buried=|nationality=|religion=[[Christianity|Christian]], [[Church of the East]]|residence=[[Qodshanis]], [[Hakkari (historical region)|Hakkari]], [[Ottoman Empire]]|parents=|spouse=|children=|occupation=|alma_mater=|signature=|other=}}

'''مارشەمعوون ئەبڕاھامی حەڤدەھەم''' ('''ئەبڕاھام''' '''شەمعوونی حەڤدەھەم''' یان '''ئابڕاھام''' (ئیبراھیم) ١٨٠٠/٠١ – ١٨٦١) مارشەمعوون ئیبراھیمی حەڤدەھەم وەک پاتڕیارکی کاتۆلیکیی کەنیسەی ڕۆژھەڵات و سەرکردەی ئاشوورییەکان لە ١٨٢٠ تا ١٨٦١ کاری کردووە.{{Sfn|Baum|Winkler|2003}}

ئەو لە قودشانیس (کۆناکی ئێستا، لە حەکاری) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا|تورکیای]] ئێستا سەرکردایەتیی کڵێسای دەکرد، و ھەوڵیدا پەیوەندییەکی باش لەگەڵ دەسەڵاتدارانی ناوخۆییی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] بپارێزێت. لە دەیەکانی ١٨٣٠ و ١٨٤٠ ڕووبەڕووی دووژمنایەتیی نوێ بووەوە لەلایەن سەرۆک جەنگاوەرەکانی [[کورد|کوردەوە]]، کە ھێرشیان کردە سەر زۆرێک لە گوندەکانی مەسیحی و گوایە ١٠ ھەزار پیاویان کوشتووە و ژن و منداڵیان بە دیل بردووە و پاتڕیارکیان ناچار کرد کە ھەڵبێت و پەنا بباتە [[مووسڵ]].{{Sfn|Wilmshurst|2000}} لە کەنیسەی مار شالیتا لە تورکیا بە خاک سپێردراوە. ھەروەھا بەرەنگاری و دووژمنایەتیی سەرکردەکانی [[کورد|کوردی]] کردووە، دیارترین بەرەنگاری لە ساڵی ١٨٤١ دژی نووروڵڵا بەگی کورد بوو، کە نووروڵڵا ھەوڵی ملکەچکردنی ئەو [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییانەی]] دا کە مارشەمعوون ئیبراھیم سەرکردایەتییانی دەکرد، بەڵام بە شکست کۆتاییی ھات. لەگەڵ بەرەنگارییەکانی بەرامبەر [[میرنشینی سۆران]].

== سەرچاوەکان ==

== پەراوێزەکان ==

* {{Cite book|last=Baum|first=Wilhelm|url=https://books.google.com/books?id=CnSCAgAAQBAJ|title=The Church of the East: A Concise History|last2=Winkler|first2=Dietmar W.|publisher=Routledge-Curzon|year=2003|isbn=9781134430192|location=London-New York|author-link=Wilhelm Baum (historian)|author-link2=Dietmar W. Winkler}}
* {{Cite book|last=Baumer|first=Christoph|url=https://books.google.com/books?id=SQ7ZAAAAMAAJ|title=The Church of the East: An Illustrated History of Assyrian Christianity|publisher=Tauris|year=2006|isbn=9781845111151|location=London-New York}}
* {{Cite book|last=Coakley|first=James F.|url=https://books.google.com/books?id=UHcKAQAAMAAJ|title=The Church of the East and the Church of England: A History of the Archbishop of Canterbury's Assyrian Mission|publisher=Clarendon Press|year=1992|isbn=9780198267447|location=Oxford}}
* {{Cite book|last=Grant, Asahel|title=The Nestorians, or, The Lost Tribe|publisher=Gorgias Press|year=2004|isbn=1-59333-154-1|editor-last=Murre-Van Den Berg, H.L.|editor-link=Heleen Murre-van den Berg|page=i}}
* {{Cite book|last=Guest, John S.|title=The Yezidis: a study in survival|publisher=Routledge|year=1987|isbn=0-7103-0115-4|page=74}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Murre-Van Den Berg, H.L. |year=1997 |title=Geldelijk of Geestelijk Gewin? Assyrische Bisschoppen Op De Loonlijst Van Een Amerikaanse Zendingspost |journal=Nederlands Archief voor Kerkgeschiedenis |volume=77 |pages=241–257 |doi=10.1163/002820397X00270}}
* {{Cite book|last=Wilmshurst|first=David|url=https://books.google.com/books?id=jB8ir0ek8bgC|title=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318–1913|publisher=Peeters Publishers|year=2000|isbn=9789042908765|location=Louvain}}
* {{Cite book|last=Wilmshurst|first=David|url=https://books.google.com/books?id=zfxNtwAACAAJ|title=The martyred Church: A History of the Church of the East|publisher=East &amp; West Publishing Limited|year=2011|isbn=9781907318047|location=London}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* [http://news.assyrianchurch.org/holy-synod/ پێگەی فەرمیی کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]]
[[پۆل:ئاشوورییەکانی عوسمانی]]
[[پۆل:مردووانی ١٨٦١]]
[[پۆل:ئاشوورییەکان]]</text>
      <sha1>kerxqs4o3smsd1nu4uq8xtkreftd3x3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574549</id>
      <parentid>1574548</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T21:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6015" sha1="hulbcrle05ahmaj6rk9dwzg5v2jttkm" xml:space="preserve">{{Infobox Christian leader|type=|honorific-prefix=''[[مار (نازناو)|مار]]''|name=''شەمعوون ئیبراھیمی حەڤدەھەم''|honorific-suffix=|title=|image=Shimun XVII Abraham.jpg|imagesize=|alt=|caption=|church=[[کڵێسای ڕۆژھەڵات]]|province=|metropolis=|enthroned=١٨٢٠|ended=١٨٦١|predecessor=|opposed=|successor=|ordination=|consecration=|rank=پاتریارکی کاتۆلیکەکان|other_post=|birth_name=|birth_date=١٨٠٠ یان ١٨٠١&lt;ref&gt;{{cite book|first=George Percy|last=Badger|title=The Nestorians and their Rituals|place=London|publisher=Joseph Masters|volume=1|page=242|quote=[1843] I cannot better describe the person of Mar Shimoon than by quoting the language of Dr. Grant: &quot;The patriarch is thirty-eighty ears {{sic}} of age, [he was four years older when I first saw him,] ...}}&lt;/ref&gt;|birth_place=[[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|death_date=١٨٦١|death_place=[[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|buried=|nationality=|religion=[[مەسیحییەت|مەسیحی]]، [[کڵێسای ڕۆژھەڵات]]|residence=[[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|parents=|spouse=|children=|occupation=|alma_mater=|signature=|other=}}

'''مارشەمعوون ئەبڕاھامی حەڤدەھەم''' ('''ئەبڕاھام''' '''شەمعوونی حەڤدەھەم''' یان '''ئابڕاھام''' (ئیبراھیم) ١٨٠٠/٠١ – ١٨٦١) مارشەمعوون ئیبراھیمی حەڤدەھەم وەک پاتڕیارکی کاتۆلیکیی کەنیسەی ڕۆژھەڵات و سەرکردەی ئاشوورییەکان لە ١٨٢٠ تا ١٨٦١ کاری کردووە.{{Sfn|Baum|Winkler|2003}}

ئەو لە قودشانیس (کۆناکی ئێستا، لە حەکاری) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا|تورکیای]] ئێستا سەرکردایەتیی کڵێسای دەکرد، و ھەوڵیدا پەیوەندییەکی باش لەگەڵ دەسەڵاتدارانی ناوخۆییی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] بپارێزێت. لە دەیەکانی ١٨٣٠ و ١٨٤٠ ڕووبەڕووی دووژمنایەتیی نوێ بووەوە لەلایەن سەرۆک جەنگاوەرەکانی [[کورد|کوردەوە]]، کە ھێرشیان کردە سەر زۆرێک لە گوندەکانی مەسیحی و گوایە ١٠ ھەزار پیاویان کوشتووە و ژن و منداڵیان بە دیل بردووە و پاتڕیارکیان ناچار کرد کە ھەڵبێت و پەنا بباتە [[مووسڵ]].{{Sfn|Wilmshurst|2000}} لە کەنیسەی مار شالیتا لە تورکیا بە خاک سپێردراوە. ھەروەھا بەرەنگاری و دووژمنایەتیی سەرکردەکانی [[کورد|کوردی]] کردووە، دیارترین بەرەنگاری لە ساڵی ١٨٤١ دژی نووروڵڵا بەگی کورد بوو، کە نووروڵڵا ھەوڵی ملکەچکردنی ئەو [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییانەی]] دا کە مارشەمعوون ئیبراھیم سەرکردایەتییانی دەکرد، بەڵام بە شکست کۆتاییی ھات. لەگەڵ بەرەنگارییەکانی بەرامبەر [[میرنشینی سۆران]].

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== پەراوێزەکان ==

* {{Cite book|last=Baum|first=Wilhelm|url=https://books.google.com/books?id=CnSCAgAAQBAJ|title=The Church of the East: A Concise History|last2=Winkler|first2=Dietmar W.|publisher=Routledge-Curzon|year=2003|isbn=9781134430192|location=London-New York|author-link=Wilhelm Baum (historian)|author-link2=Dietmar W. Winkler}}
* {{Cite book|last=Baumer|first=Christoph|url=https://books.google.com/books?id=SQ7ZAAAAMAAJ|title=The Church of the East: An Illustrated History of Assyrian Christianity|publisher=Tauris|year=2006|isbn=9781845111151|location=London-New York}}
* {{Cite book|last=Coakley|first=James F.|url=https://books.google.com/books?id=UHcKAQAAMAAJ|title=The Church of the East and the Church of England: A History of the Archbishop of Canterbury's Assyrian Mission|publisher=Clarendon Press|year=1992|isbn=9780198267447|location=Oxford}}
* {{Cite book|last=Grant, Asahel|title=The Nestorians, or, The Lost Tribe|publisher=Gorgias Press|year=2004|isbn=1-59333-154-1|editor-last=Murre-Van Den Berg, H.L.|editor-link=Heleen Murre-van den Berg|page=i}}
* {{Cite book|last=Guest, John S.|title=The Yezidis: a study in survival|publisher=Routledge|year=1987|isbn=0-7103-0115-4|page=74}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Murre-Van Den Berg, H.L. |year=1997 |title=Geldelijk of Geestelijk Gewin? Assyrische Bisschoppen Op De Loonlijst Van Een Amerikaanse Zendingspost |journal=Nederlands Archief voor Kerkgeschiedenis |volume=77 |pages=241–257 |doi=10.1163/002820397X00270}}
* {{Cite book|last=Wilmshurst|first=David|url=https://books.google.com/books?id=jB8ir0ek8bgC|title=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318–1913|publisher=Peeters Publishers|year=2000|isbn=9789042908765|location=Louvain}}
* {{Cite book|last=Wilmshurst|first=David|url=https://books.google.com/books?id=zfxNtwAACAAJ|title=The martyred Church: A History of the Church of the East|publisher=East &amp; West Publishing Limited|year=2011|isbn=9781907318047|location=London}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* [http://news.assyrianchurch.org/holy-synod/ پێگەی فەرمیی کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مەسیحییەت|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}
[[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]]
[[پۆل:ئاشوورییەکانی عوسمانی]]
[[پۆل:مردووانی ١٨٦١]]
[[پۆل:ئاشوورییەکان]]</text>
      <sha1>hulbcrle05ahmaj6rk9dwzg5v2jttkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵکوژیی ئەلقۆش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294397</id>
    <revision>
      <id>1574550</id>
      <timestamp>2026-04-10T22:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:simple:Special:Redirect/revision/10775446|Massacre of Alqosh]]»</comment>
      <origin>1574550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1514" sha1="nqycv4r4f1l8naday62zgk64387aoi0" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack|title=Attacks on Alqosh|location=Alqosh, Ottoman Iraq|date=1831 and 1832|target=Assyrian Christian inhabitants|attack_type=Massacre|fatalities=Nearly 300 killed in 1831
over 600 killed in 1832|perpetrators=Soran Emirate led by [[Muhammad Pasha of Rawanduz]]|outcome=Heavy loss of life and destruction in Alqosh}}

لە ساڵی ١٨٣١ [[میرنشینی سۆران]] کە لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بوو ھێرشی کردە سەر شارۆچکەی [[ئەلقۆش]] و نزیکەی ٣٠٠ کەس لە دانیشتووانی مەسیحیی ئاشووری کوژران.&lt;ref name=&quot;wilmhurst&quot;&gt;{{cite book|last=Wilmshurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|page=205}}&lt;/ref&gt; ساڵی دواتر و لە ساڵی ١٨٣٢ ھێزەکانی سۆران ھێرشێکیان کردە سەر ئەلقۆش کە لە ئەنجامدا زیاتر لە ٦٠٠ کەس گیانیان لەدەستدا.&lt;ref name=&quot;hannetc&quot;&gt;{{cite book|last=Hann|first=Geoff|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|last2=Dabrowska|first2=Karen|last3=Townsend-Greaves|first3=Tina|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:١٨٣١]]
[[پۆل:١٨٣٢]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]</text>
      <sha1>nqycv4r4f1l8naday62zgk64387aoi0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574551</id>
      <parentid>1574550</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T22:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="mdwcp4iv4l48a5bn1pzixvpjztvowml" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ھێرش بۆ سەر خەڵکی ئاسایی|partof=[[ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان]]|شوێن=[[ئەلقۆش]]|ڕێکەوت=١٨٣١ و ١٨٣٢|ئامانج={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان]]|مردنەکان=* نزیکەی ٣٠٠ کەس لە ساڵی ١٨٣١دا کوژران
* زیاتر لە ٦٠٠ کەس لە ساڵی ١٨٣٢دا کوژران|تاوانبار=|perpetrator={{tree list}}
*{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]
**[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] ھێزەکانی سۆران}}

لە ساڵی ١٨٣١ [[میرنشینی سۆران]] کە لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بوو ھێرشی کردە سەر شارۆچکەی [[ئەلقۆش]] و نزیکەی ٣٠٠ کەس لە دانیشتووانی مەسیحیی ئاشووری کوژران.&lt;ref name=&quot;wilmhurst&quot;&gt;{{cite book|last=Wilmshurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|page=205}}&lt;/ref&gt; ساڵی دواتر و لە ساڵی ١٨٣٢ ھێزەکانی سۆران ھێرشێکیان کردە سەر ئەلقۆش کە لە ئەنجامدا زیاتر لە ٦٠٠ کەس گیانیان لەدەستدا.&lt;ref name=&quot;hannetc&quot;&gt;{{cite book|last=Hann|first=Geoff|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|last2=Dabrowska|first2=Karen|last3=Townsend-Greaves|first3=Tina|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:١٨٣١]]
[[پۆل:١٨٣٢]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|کوردستان|مەسیحییەت}}</text>
      <sha1>mdwcp4iv4l48a5bn1pzixvpjztvowml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574553</id>
      <parentid>1574551</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T22:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2007" sha1="1oy3k3cufgr47gathwcsrp36h5b7tp1" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ھێرش بۆ سەر خەڵکی ئاسایی|partof=[[ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان]]|شوێن=[[ئەلقۆش]]|ڕێکەوت=١٨٣١ و ١٨٣٢|ئامانج={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان]]|مردنەکان=* نزیکەی ٣٠٠ کەس لە ساڵی ١٨٣١دا کوژران
* زیاتر لە ٦٠٠ کەس لە ساڵی ١٨٣٢دا کوژران|تاوانبار=|perpetrator={{tree list}}
*{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]
**[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] ھێزەکانی سۆران}}

لە ساڵی ١٨٣١ [[میرنشینی سۆران]] کە لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بوو ھێرشی کردە سەر شارۆچکەی [[ئەلقۆش]] و نزیکەی ٣٠٠ کەس لە دانیشتووانی مەسیحیی ئاشووری کوژران.&lt;ref name=&quot;wilmhurst&quot;&gt;{{cite book|last=Wilmshurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|page=205}}&lt;/ref&gt; ساڵی دواتر و لە ساڵی ١٨٣٢ ھێزەکانی سۆران ھێرشێکیان کردە سەر ئەلقۆش کە لە ئەنجامدا زیاتر لە ٦٠٠ کەس گیانیان لەدەستدا.&lt;ref name=&quot;hannetc&quot;&gt;{{cite book|last=Hann|first=Geoff|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|last2=Dabrowska|first2=Karen|last3=Townsend-Greaves|first3=Tina|year=2015|isbn=978-1841624884}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:١٨٣١]]
[[پۆل:١٨٣٢]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|کوردستان|مەسیحییەت}}
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]</text>
      <sha1>1oy3k3cufgr47gathwcsrp36h5b7tp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294398</id>
    <revision>
      <id>1574554</id>
      <timestamp>2026-04-10T22:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:simple:Special:Redirect/revision/10742473|Massacre of Haftevan]]»</comment>
      <origin>1574554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5392" sha1="r56mlq0udv5yy6gjuxwwxpu1lweno3q" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above summary&quot; style=&quot;font-size:130%;&quot; |Massacre of Haftevan
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-subheader&quot; |Part of The [[:simple:Assyrian_Genocide|Assyrian Genocide]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Refugees_near_Lake_Urmia.png|link=https://simple.wikipedia.org/wiki/File:Refugees_near_Lake_Urmia.png|بێچوارچێوە]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |Location
| class=&quot;infobox-data location&quot; |[[:simple:Haftevan|Haftevan]], [[:simple:Iran|Iran]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |Date
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[:simple:1915|1915]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |Target
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[:simple:Assyrian_people|Assyrian people]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0;&quot;&gt;Attack type&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[:simple:Massacre|Massacre]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |Deaths
| class=&quot;infobox-data&quot; |750 to 800&lt;ref&gt;http://www.aina.org/books/hannibal-travis-2018.pdf p.145-146&lt;/ref&gt;

* 500 [[:simple:Assyrian_people|Assyrian]] and [[:simple:Armenians|Armenian]] women were taken to [[:simple:Kurdish|Kurdish]] harems&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; id=&quot;CITEREFYohannan1916&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;80&quot;&gt;Yohannan, Abraham (1916). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;81&quot;&gt;[[iarchive:deathofnation0000abra/page/n8/mode/1up|''The death of a nation'']]. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;82&quot;&gt;p.&amp;nbsp;127.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
|-
!ھێرشبەران
|
|}
'''کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان''' (یان '''ھەفتەڤان'''، {{بە سوریانی|ܛܘܐ ܕܗܦܬܒ}}) کۆمەڵکوژییەکە کە لە ساڵی ١٩١٥ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەمدا]] دژی گەلی ئاشووری و ئەرمەن ئەنجامدرا، وەک بەشێک لە جینۆسایدی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|سەیفۆ]] و [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|ئەرمەنەکان]]. ئەو کۆمەڵکوژییە لە لایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ھێزەکانی عوسمانی]] بە ھاوکاریی [[کورد|کوردەکان]] ئەنجام دراوە کە ھێرشیان کردە سەر گوندی ھەفتەوان لە [[ئێرانی قاجاڕی]].

== کۆمەڵکوژییەکە ==
لە ساڵی ١٩١٥دا عەشیرەتی شکاکی کورد بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی، لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩١٥دا کۆمەڵکوژیی ھەفتەوانیان ڕێکخستبوو، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ٧٠٠-٨٠٠ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gaunt|first1=David|title=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|date=2006|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-59333-301-0|pages=81, 83–84|language=en|authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gaunt&quot;&gt;{{cite journal |last1=Gaunt |first1=David |date=2020 |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt; ئەو کۆمەڵکوژییە بە فەرمانی جەودەت بەگ و عەشیرەتەکانی کورد بە فەرماندەییی [[سمکۆی شکاک|سمکۆ ئاغای شکاک]] ئەنجام دراوە کە ئەوانیش ھاوکار بوون لە کۆمەڵکوژیەکەدا. فەرماندەی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ماتیکیان ڕایگەیاندووە، «بە چاوی خۆم سەدان تەرمم لە چاڵەکاندا بینی، کە بۆگەنیان کردبوو، لە کە لەو شوێنەدا کەوتبوون بەسەر یەکدا. تەرمی بێ سەرم بینی، بڕدراو بە تەور، دەست، قاچ، کۆمەڵێک سەر، وە تەرمە کەوتووەکان لە ژێر بەرد و دیوارەکاندا». بەگوێرەی مێژوونووس دەیڤید گاونت، «ئەمە ئەو شوێنە بوو کە سەربازە عوسمانییەکان فێری لەسێدارەدانی ھەم مەسیحییە بێ چەک و ھەم شەڕکەرەکان دەبوون»، ئەمەش بووە ھۆی جینۆسایدی ئەرمەنەکان و جینۆسایدی ئاشوورییەکان.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gaunt |first=David |date=2020 |editor-last=Morris |editor-first=Benny |editor2-last=Ze'evi |editor2-first=Dror |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژی لە ١٩١٥]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:جەنگی جیھانیی یەکەم]]
[[پۆل:مێژووی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]
[[پۆل:جینۆسایدەکان]]</text>
      <sha1>r56mlq0udv5yy6gjuxwwxpu1lweno3q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574555</id>
      <parentid>1574554</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T22:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5424" sha1="3rbs6gz1wkpl89codrgrzejuj4zbhh0" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above summary&quot; style=&quot;font-size:130%;&quot; |کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-subheader&quot; |بەشێک لە ''[[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ]]''
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Refugees_near_Lake_Urmia.png|link=https://simple.wikipedia.org/wiki/File:Refugees_near_Lake_Urmia.png|بێچوارچێوە]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |شوێن
| class=&quot;infobox-data location&quot; |[[ھەفتەوان (سەڵماس)|ھەفتەوان]]، سەڵماس [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ڕێککەوت
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[١٩١٥]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ئامانج
| class=&quot;infobox-data&quot; |{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0;&quot;&gt;جۆری ھێرش&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[کۆمەڵکوژی]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |مردنەکان
| class=&quot;infobox-data&quot; |٧٥٠ بۆ ٨٠٠&lt;ref&gt;http://www.aina.org/books/hannibal-travis-2018.pdf p.145-146&lt;/ref&gt;
|-
!ھێرشبەران
|{{Flagicon image|Flag of Simko.svg}} ھێزە کوردییەکانی ھۆزی [[شکاک]]
{{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).png}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ھێزە عوسمانییەکان]]
|}
'''کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان''' (یان '''ھەفتەڤان'''، {{بە سوریانی|ܛܘܐ ܕܗܦܬܒ}}) کۆمەڵکوژییەکە کە لە ساڵی ١٩١٥ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەمدا]] دژی گەلی ئاشووری و ئەرمەن ئەنجامدرا، وەک بەشێک لە جینۆسایدی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|سەیفۆ]] و [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|ئەرمەنەکان]]. ئەو کۆمەڵکوژییە لە لایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ھێزەکانی عوسمانی]] بە ھاوکاریی [[کورد|کوردەکان]] ئەنجام دراوە کە ھێرشیان کردە سەر گوندی ھەفتەوان لە [[ئێرانی قاجاڕی]].

== کۆمەڵکوژییەکە ==
لە ساڵی ١٩١٥دا عەشیرەتی شکاکی کورد بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی، لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩١٥دا کۆمەڵکوژیی ھەفتەوانیان ڕێکخستبوو، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ٧٠٠-٨٠٠ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gaunt|first1=David|title=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|date=2006|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-59333-301-0|pages=81, 83–84|language=en|authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gaunt&quot;&gt;{{cite journal |last1=Gaunt |first1=David |date=2020 |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt; ئەو کۆمەڵکوژییە بە فەرمانی جەودەت بەگ و عەشیرەتەکانی کورد بە فەرماندەییی [[سمکۆی شکاک|سمکۆ ئاغای شکاک]] ئەنجام دراوە کە ئەوانیش ھاوکار بوون لە کۆمەڵکوژیەکەدا. فەرماندەی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ماتیکیان ڕایگەیاندووە، «بە چاوی خۆم سەدان تەرمم لە چاڵەکاندا بینی، کە بۆگەنیان کردبوو، لە کە لەو شوێنەدا کەوتبوون بەسەر یەکدا. تەرمی بێ سەرم بینی، بڕدراو بە تەور، دەست، قاچ، کۆمەڵێک سەر، وە تەرمە کەوتووەکان لە ژێر بەرد و دیوارەکاندا». بەگوێرەی مێژوونووس دەیڤید گاونت، «ئەمە ئەو شوێنە بوو کە سەربازە عوسمانییەکان فێری لەسێدارەدانی ھەم مەسیحییە بێ چەک و ھەم شەڕکەرەکان دەبوون»، ئەمەش بووە ھۆی جینۆسایدی ئەرمەنەکان و جینۆسایدی ئاشوورییەکان.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gaunt |first=David |date=2020 |editor-last=Morris |editor-first=Benny |editor2-last=Ze'evi |editor2-first=Dror |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژی لە ١٩١٥]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:جەنگی جیھانیی یەکەم]]
[[پۆل:مێژووی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]
[[پۆل:جینۆسایدەکان]]
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|جەنگی جیھانیی یەکەم|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}</text>
      <sha1>3rbs6gz1wkpl89codrgrzejuj4zbhh0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574556</id>
      <parentid>1574555</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T22:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5431" sha1="40ddswdt3awomkr5u2tz03r24f2kk1w" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above summary&quot; style=&quot;font-size:130%;&quot; |کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-subheader&quot; |بەشێک لە ''[[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ]]''
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Refugees_near_Lake_Urmia.png|link=https://simple.wikipedia.org/wiki/File:Refugees_near_Lake_Urmia.png|بێچوارچێوە]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |شوێن
| class=&quot;infobox-data location&quot; |[[ھەفتەوان (سەڵماس)|ھەفتەوان]]، سەڵماس [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ڕێککەوت
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[١٩١٥]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ئامانج
| class=&quot;infobox-data&quot; |{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0;&quot;&gt;جۆری ھێرش&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[کۆمەڵکوژی]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |مردنەکان
| class=&quot;infobox-data&quot; |٧٥٠ بۆ ٨٠٠&lt;ref&gt;http://www.aina.org/books/hannibal-travis-2018.pdf p.145-146&lt;/ref&gt;
|-
!ھێرشبەران
|{{Flagicon image|Flag of Simko.svg}} ھێزە کوردییەکانی ھۆزی [[شکاک]]{{ھن}}{{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).png}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ھێزە عوسمانییەکان]]
|}
'''کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان''' (یان '''ھەفتەڤان'''، {{بە سوریانی|ܛܘܐ ܕܗܦܬܒ}}) کۆمەڵکوژییەکە کە لە ساڵی ١٩١٥ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەمدا]] دژی گەلی ئاشووری و ئەرمەن ئەنجامدرا، وەک بەشێک لە جینۆسایدی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|سەیفۆ]] و [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|ئەرمەنەکان]]. ئەو کۆمەڵکوژییە لە لایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ھێزەکانی عوسمانی]] بە ھاوکاریی [[کورد|کوردەکان]] ئەنجام دراوە کە ھێرشیان کردە سەر گوندی ھەفتەوان لە [[ئێرانی قاجاڕی]].

== کۆمەڵکوژییەکە ==
لە ساڵی ١٩١٥دا عەشیرەتی شکاکی کورد بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی، لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩١٥دا کۆمەڵکوژیی ھەفتەوانیان ڕێکخستبوو، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ٧٠٠-٨٠٠ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gaunt|first1=David|title=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|date=2006|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-59333-301-0|pages=81, 83–84|language=en|authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gaunt&quot;&gt;{{cite journal |last1=Gaunt |first1=David |date=2020 |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt; ئەو کۆمەڵکوژییە بە فەرمانی جەودەت بەگ و عەشیرەتەکانی کورد بە فەرماندەییی [[سمکۆی شکاک|سمکۆ ئاغای شکاک]] ئەنجام دراوە کە ئەوانیش ھاوکار بوون لە کۆمەڵکوژیەکەدا. فەرماندەی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ماتیکیان ڕایگەیاندووە، «بە چاوی خۆم سەدان تەرمم لە چاڵەکاندا بینی، کە بۆگەنیان کردبوو، لە کە لەو شوێنەدا کەوتبوون بەسەر یەکدا. تەرمی بێ سەرم بینی، بڕدراو بە تەور، دەست، قاچ، کۆمەڵێک سەر، وە تەرمە کەوتووەکان لە ژێر بەرد و دیوارەکاندا». بەگوێرەی مێژوونووس دەیڤید گاونت، «ئەمە ئەو شوێنە بوو کە سەربازە عوسمانییەکان فێری لەسێدارەدانی ھەم مەسیحییە بێ چەک و ھەم شەڕکەرەکان دەبوون»، ئەمەش بووە ھۆی جینۆسایدی ئەرمەنەکان و جینۆسایدی ئاشوورییەکان.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gaunt |first=David |date=2020 |editor-last=Morris |editor-first=Benny |editor2-last=Ze'evi |editor2-first=Dror |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژی لە ١٩١٥]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:جەنگی جیھانیی یەکەم]]
[[پۆل:مێژووی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]
[[پۆل:جینۆسایدەکان]]
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|جەنگی جیھانیی یەکەم|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}</text>
      <sha1>40ddswdt3awomkr5u2tz03r24f2kk1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەفتەوان (سەڵماس)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294399</id>
    <revision>
      <id>1574558</id>
      <timestamp>2026-04-10T22:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1322126207|Haftevan]]»</comment>
      <origin>1574558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11532" sha1="is5b4rbewf2t23pmo82xyq187u2coaq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = Haftevan
| native_name        = {{langx|fa|ھفتوان}}
| native_name_lang   = fa
| settlement_type    = Village
| image_skyline      = St. George Church, Haftvan 03.jpg
| imagesize          = 
| image_alt          = 
| image_caption      = St. George Church, a 13th century Armenian church
| image_flag         = 
| flag_alt           = 
| image_seal         = 
| seal_alt           = 
| image_shield       = 
| shield_alt         = 
| nickname           = 
| motto              = 
| image_map          = 
| map_alt            = 
| map_caption        = 
| pushpin_map        = Iran
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_label_position = 
| coordinates        = {{Coord|38|10|03|N|44|45|19|E|dim:1km|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=38.1675&amp;mlon=44.755278&amp;zoom=15#map=15/38.16750/44.75528|website=[[OpenStreetMap]] |title=ھفتوان [Haftevan], Haftvan, دھستان زولاچای, بخش مرکزی [Zulachay Rural District, Central District], Salmas County, West Azerbaijan Province, Iran|date=27 September 2024|access-date=27 September 2024|lang=fa}}&lt;/ref&gt;
| subdivision_type   = Country
| subdivision_name   = [[Iran]]
| subdivision_type1  = [[Provinces of Iran|Province]]
| subdivision_name1  = [[West Azerbaijan province|West Azerbaijan]]
| subdivision_type2  = [[Counties of Iran|County]]
| subdivision_name2  = [[Salmas County|Salmas]]
| subdivision_type3  = [[Bakhsh (administrative division)|District]]
| subdivision_name3  = [[Central District (Salmas County)|Central]]
| subdivision_type4  = [[Rural Districts of Iran|Rural District]]
| subdivision_name4  = [[Zulachay Rural District|Zulachay]]
| established_title  = 
| established_date   = 
| founder            = 
| leader_title       = 
| leader_name        = 
| leader_title1      = 
| leader_name1       = 
| unit_pref          = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;
&lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;| area_footnotes     = &lt;!-- square kilometers --&gt;
| area_total_km2     = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2016 West Azerbaijan Province&quot;/&gt;
| population_as_of   = 2016
| population_total   = 8203
| population_density_km2 = auto
| population_note    = 
| population_demonym = 
| timezone1          = [[Iran Standard Time|IRST]]
| utc_offset         = +3:30
| postal_code        = 
| area_code          = 
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| footnotes          = 
}}
'''ھەفتەوان''' یان '''ھەفتەڤان'''&lt;ref name=&quot;Gaunt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gaunt |first=David |author-link=David Gaunt |date=2020 |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ({{Langx|fa|ھفتوان}}) گوندێکە لە ناوچەی گوندنشینی زوولاچای&lt;ref name=&quot;Salmas County Rural Districts&quot;&gt; {{بیرخستنەوەی وێب |last=Mousavi |first=Mir-Hossein |بەستەری نووسەر=Mir-Hossein Mousavi |ڕێکەوت=22 April 1987 &lt;!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --&gt; |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1366/02/02 (Iranian Jalali calendar) |سەردێڕ= |script-title=fa:ایجاد و تشکیل تعداد 7 دھستان شامل روستاھا، مزارع و مکانھا واقع در شھرستان سلماس تابع استان آذربایجان غربی |trans-title=‌Creation and formation of seven rural districts including villages, farms and places in Salmas County under West Azerbaijan province |ناونیشان=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251021234952/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 October 2025 |ڕێکەوتی سەردان=21 October 2025 |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |زمان=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسە}} [ID] 9B86F5C0-8C16-4F6C-8154-9247C8CA80E8. {{lang|fa|rtl=yes|شمارە دورە}} [Course number] 66, {{lang|fa|rtl=yes|شمارە جلد}} [Volume number] 2. |agency={{lang|fa|rtl=yes|ھیات وزیران}} [Council of Ministers]}}&lt;/ref&gt; لە ناوچەی ناوەندی لە [[شارستانی سەڵماس]]، پارێزگای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]]، [[ئێران]].

== کۆمەڵکوژیی هەفتەوان ==
لە ساڵی ١٩١٥دا عەشیرەتی شکاکی کورد بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی، لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩١٥دا کۆمەڵکوژیی ھەفتەوانیان ڕێکخستبوو، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ٧٠٠-٨٠٠ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gaunt|first1=David|title=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|date=2006|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-59333-301-0|pages=81, 83–84|language=en|authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gaunt2&quot;&gt;{{cite journal |last1=Gaunt |first1=David |date=2020 |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt; ئەو کۆمەڵکوژییە بە فەرمانی جەودەت بەگ و عەشیرەتەکانی کورد بە فەرماندەییی [[سمکۆی شکاک|سمکۆ ئاغای شکاک]] ئەنجام دراوە کە ئەوانیش ھاوکار بوون لە کۆمەڵکوژیەکەدا. فەرماندەی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ماتیکیان ڕایگەیاندووە، «بە چاوی خۆم سەدان تەرمم لە چاڵەکاندا بینی، کە بۆگەنیان کردبوو، لە کە لەو شوێنەدا کەوتبوون بەسەر یەکدا. تەرمی بێ سەرم بینی، بڕدراو بە تەور، دەست، قاچ، کۆمەڵێک سەر، وە تەرمە کەوتووەکان لە ژێر بەرد و دیوارەکاندا». بەگوێرەی مێژوونووس دەیڤید گاونت، «ئەمە ئەو شوێنە بوو کە سەربازە عوسمانییەکان فێری لەسێدارەدانی ھەم مەسیحییە بێ چەک و ھەم شەڕکەرەکان دەبوون»، ئەمەش بووە ھۆی جینۆسایدی ئەرمەنەکان و جینۆسایدی ئاشوورییەکان.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gaunt |first=David |date=2020 |editor-last=Morris |editor-first=Benny |editor2-last=Ze'evi |editor2-first=Dror |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301}}&lt;/ref&gt;

== جەماوەرناسی (دیمۆگرافیا) ==

=== نەتەوەکان ===
تۆمارکراوە کە لە ساڵی ١٩٣٠ لە گوندەکە [[ئەرمەنییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانیەکان]] و [[کورد|کوردەکان]] نیشتەجێ ببوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=J. S. |first=Chalenko |last2=Berberian |first2=M. |date=1974 |title=The Salmas (Iran) earthquake of May 6th, 1930 |journal=Annals of Geophysics |volume=27 |issue=1–2 |pages=162–163 |doi=10.4401/AG-4919 |s2cid=127985780 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== دانیشتووان ===
لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٦٣١٣ کەس بووە لە ١٢١٦ ماڵدا.&lt;ref name=&quot;2006 West Azerbaijan Province&quot;&gt; {{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2006: West Azerbaijan Province |ناونیشان=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110920094953/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 September 2011 |ڕێکەوتی سەردان=25 September 2022 |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |زمان=fa |format=Excel}}&lt;/ref&gt; سەرژمێرییەکەی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٧٩٩٥ کەسی لە ١٧٩٦ ماڵدا ژماردووە.&lt;ref name=&quot;2011 West Azerbaijan Province&quot;&gt; {{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2011: West Azerbaijan Province |ناونیشان=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230120205939/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 January 2023 |ڕێکەوتی سەردان=19 December 2022 |وێبگە=Iran Data Portal—Syracuse University |زمان=fa |format=Excel |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran]}}&lt;/ref&gt; سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکەی بە ٨٢٠٣ کەس لە ١٩٣٥ ماڵدا خەمڵاندووە. پڕدانیشتووترین گوند بوو لە قەزاکە.&lt;ref name=&quot;2016 West Azerbaijan Province&quot;&gt; {{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2016: West Azerbaijan Province |ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220830042935/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 August 2022 |ڕێکەوتی سەردان=19 December 2022 |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |زمان=fa |format=Excel}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}}
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شارستانی سەڵماس]]</text>
      <sha1>is5b4rbewf2t23pmo82xyq187u2coaq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574559</id>
      <parentid>1574558</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T22:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11818" sha1="716ptcbj6oaf9gdyhf1vq2s96jvtgz7" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = ھەفتەوان
| native_name        = {{langx|fa|ھفتوان}}
| native_name_lang   = fa
| settlement_type    = گوند
| image_skyline      = St. George Church, Haftvan 03.jpg
| imagesize          = 
| image_alt          = 
| image_caption      = کڵێسەی قەشە جۆرجی پیرۆز، کڵێسەیەکی سەدەی ١٣ی ئەرمەنی
| image_flag         = 
| flag_alt           = 
| image_seal         = 
| seal_alt           = 
| image_shield       = 
| shield_alt         = 
| nickname           = 
| motto              = 
| image_map          = 
| map_alt            = 
| map_caption        = 
| pushpin_map        = Iran
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_label_position = 
| coordinates        = {{Coord|38|10|03|N|44|45|19|E|dim:1km|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=38.1675&amp;mlon=44.755278&amp;zoom=15#map=15/38.16750/44.75528|website=[[OpenStreetMap]] |title=ھفتوان [Haftevan], Haftvan, دھستان زولاچای, بخش مرکزی [Zulachay Rural District, Central District], Salmas County, West Azerbaijan Province, Iran|date=27 September 2024|access-date=27 September 2024|lang=fa}}&lt;/ref&gt;
| subdivision_type   = شارستان
| subdivision_name   = [[ئێران]]
| subdivision_type1  = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]]
| subdivision_name1  = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]
| subdivision_type2  = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]]
| subdivision_name2  = [[شارستانی سەڵماس|سەڵماس]]
| subdivision_type3  = [[ناوچە (ئێران)|ناوچە]]
| subdivision_name3  = ناوچەی ناوەند (سەڵماس)
| subdivision_type4  = [[گوندەوار]]
| subdivision_name4  = زولەچای
| established_title  = 
| established_date   = 
| founder            = 
| leader_title       = 
| leader_name        = 
| leader_title1      = 
| leader_name1       = 
| unit_pref          = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;
&lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;| area_footnotes     = &lt;!-- square kilometers --&gt;
| area_total_km2     = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2016 West Azerbaijan Province&quot;/&gt;
| population_as_of   = ٢٠١٦
| population_total   = ٨٢٠٣
| population_density_km2 = auto
| population_note    = 
| population_demonym = 
| timezone1          = [[کاتی ستانداری ئێران]]
| utc_offset         = +3:30
| postal_code        = 
| area_code          = 
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| footnotes          = 
}}
'''ھەفتەوان''' یان '''ھەفتەڤان'''&lt;ref name=&quot;Gaunt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gaunt |first=David |author-link=David Gaunt |date=2020 |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ({{Langx|fa|ھفتوان}}) گوندێکە لە ناوچەی گوندنشینی زوولاچای&lt;ref name=&quot;Salmas County Rural Districts&quot;&gt; {{بیرخستنەوەی وێب |last=Mousavi |first=Mir-Hossein |بەستەری نووسەر=Mir-Hossein Mousavi |ڕێکەوت=22 April 1987 &lt;!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --&gt; |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1366/02/02 (Iranian Jalali calendar) |سەردێڕ= |script-title=fa:ایجاد و تشکیل تعداد 7 دھستان شامل روستاھا، مزارع و مکانھا واقع در شھرستان سلماس تابع استان آذربایجان غربی |trans-title=‌Creation and formation of seven rural districts including villages, farms and places in Salmas County under West Azerbaijan province |ناونیشان=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251021234952/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 October 2025 |ڕێکەوتی سەردان=21 October 2025 |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |زمان=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسە}} [ID] 9B86F5C0-8C16-4F6C-8154-9247C8CA80E8. {{lang|fa|rtl=yes|شمارە دورە}} [Course number] 66, {{lang|fa|rtl=yes|شمارە جلد}} [Volume number] 2. |agency={{lang|fa|rtl=yes|ھیات وزیران}} [Council of Ministers]}}&lt;/ref&gt; لە ناوچەی ناوەندی لە [[شارستانی سەڵماس]]، پارێزگای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]]، [[ئێران]].

== کۆمەڵکوژیی هەفتەوان ==
{{سەرەکی|کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان}}
لە ساڵی ١٩١٥دا عەشیرەتی شکاکی کورد بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی، لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩١٥دا کۆمەڵکوژیی ھەفتەوانیان ڕێکخستبوو، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ٧٠٠-٨٠٠ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gaunt|first1=David|title=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|date=2006|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-59333-301-0|pages=81, 83–84|language=en|authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gaunt2&quot;&gt;{{cite journal |last1=Gaunt |first1=David |date=2020 |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt; ئەو کۆمەڵکوژییە بە فەرمانی جەودەت بەگ و عەشیرەتەکانی کورد بە فەرماندەییی [[سمکۆی شکاک|سمکۆ ئاغای شکاک]] ئەنجام دراوە کە ئەوانیش ھاوکار بوون لە کۆمەڵکوژیەکەدا. فەرماندەی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ماتیکیان ڕایگەیاندووە، «بە چاوی خۆم سەدان تەرمم لە چاڵەکاندا بینی، کە بۆگەنیان کردبوو، لە کە لەو شوێنەدا کەوتبوون بەسەر یەکدا. تەرمی بێ سەرم بینی، بڕدراو بە تەور، دەست، قاچ، کۆمەڵێک سەر، وە تەرمە کەوتووەکان لە ژێر بەرد و دیوارەکاندا». بەگوێرەی مێژوونووس دەیڤید گاونت، «ئەمە ئەو شوێنە بوو کە سەربازە عوسمانییەکان فێری لەسێدارەدانی ھەم مەسیحییە بێ چەک و ھەم شەڕکەرەکان دەبوون»، ئەمەش بووە ھۆی جینۆسایدی ئەرمەنەکان و جینۆسایدی ئاشوورییەکان.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gaunt |first=David |date=2020 |editor-last=Morris |editor-first=Benny |editor2-last=Ze'evi |editor2-first=Dror |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301}}&lt;/ref&gt;

== جەماوەرناسی (دیمۆگرافیا) ==

=== نەتەوەکان ===
تۆمارکراوە کە لە ساڵی ١٩٣٠ لە گوندەکە [[ئەرمەنییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانیەکان]] و [[کورد|کوردەکان]] نیشتەجێ ببوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=J. S. |first=Chalenko |last2=Berberian |first2=M. |date=1974 |title=The Salmas (Iran) earthquake of May 6th, 1930 |journal=Annals of Geophysics |volume=27 |issue=1–2 |pages=162–163 |doi=10.4401/AG-4919 |s2cid=127985780 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== دانیشتووان ===
لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٦٣١٣ کەس بووە لە ١٢١٦ ماڵدا.&lt;ref name=&quot;2006 West Azerbaijan Province&quot;&gt; {{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2006: West Azerbaijan Province |ناونیشان=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110920094953/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 September 2011 |ڕێکەوتی سەردان=25 September 2022 |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |زمان=fa |format=Excel}}&lt;/ref&gt; سەرژمێرییەکەی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٧٩٩٥ کەسی لە ١٧٩٦ ماڵدا ژماردووە.&lt;ref name=&quot;2011 West Azerbaijan Province&quot;&gt; {{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2011: West Azerbaijan Province |ناونیشان=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230120205939/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 January 2023 |ڕێکەوتی سەردان=19 December 2022 |وێبگە=Iran Data Portal—Syracuse University |زمان=fa |format=Excel |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran]}}&lt;/ref&gt; سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکەی بە ٨٢٠٣ کەس لە ١٩٣٥ ماڵدا خەمڵاندووە. پڕدانیشتووترین گوند بوو لە قەزاکە.&lt;ref name=&quot;2016 West Azerbaijan Province&quot;&gt; {{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2016: West Azerbaijan Province |ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220830042935/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 August 2022 |ڕێکەوتی سەردان=19 December 2022 |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |زمان=fa |format=Excel}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}}{{شریتی دەروازە|کوردستان|ئێران}}
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شارستانی سەڵماس]]</text>
      <sha1>716ptcbj6oaf9gdyhf1vq2s96jvtgz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574560</id>
      <parentid>1574559</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T23:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1574560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11828" sha1="1omm9k4lnh07l67frjuq397yqh39tia" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = ھەفتەوان
| native_name        = {{langx|fa|ھفتوان}}
| native_name_lang   = fa
| settlement_type    = گوند
| image_skyline      = St. George Church, Haftvan 03.jpg
| imagesize          = 
| image_alt          = 
| image_caption      = کڵێسەی قەشە جۆرجی پیرۆز، کڵێسەیەکی سەدەی ١٣ی ئەرمەنی
| image_flag         = 
| flag_alt           = 
| image_seal         = 
| seal_alt           = 
| image_shield       = 
| shield_alt         = 
| nickname           = 
| motto              = 
| image_map          = 
| map_alt            = 
| map_caption        = 
| pushpin_map        = Iran
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_label_position = 
| coordinates        = {{Coord|38|10|03|N|44|45|19|E|dim:1km|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=38.1675&amp;mlon=44.755278&amp;zoom=15#map=15/38.16750/44.75528|website=[[OpenStreetMap]] |title=ھفتوان [Haftevan], Haftvan, دھستان زولاچای, بخش مرکزی [Zulachay Rural District, Central District], Salmas County, West Azerbaijan Province, Iran|date=27 September 2024|access-date=27 September 2024|lang=fa}}&lt;/ref&gt;
| subdivision_type   = شارستان
| subdivision_name   = [[ئێران]]
| subdivision_type1  = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]]
| subdivision_name1  = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]
| subdivision_type2  = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]]
| subdivision_name2  = [[شارستانی سەڵماس|سەڵماس]]
| subdivision_type3  = [[ناوچە (ئێران)|ناوچە]]
| subdivision_name3  = ناوچەی ناوەند (سەڵماس)
| subdivision_type4  = [[گوندەوار]]
| subdivision_name4  = زولەچای
| established_title  = 
| established_date   = 
| founder            = 
| leader_title       = 
| leader_name        = 
| leader_title1      = 
| leader_name1       = 
| unit_pref          = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;
&lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;| area_footnotes     = &lt;!-- square kilometers --&gt;
| area_total_km2     = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2016 West Azerbaijan Province&quot;/&gt;
| population_as_of   = ٢٠١٦
| population_total   = ٨٢٠٣
| population_density_km2 = auto
| population_note    = 
| population_demonym = 
| timezone1          = [[کاتی ستانداردی ئێران|IRST]]
| utc_offset         = +٣:٣٠
| postal_code        = 
| area_code          = 
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| footnotes          = 
}}
'''ھەفتەوان''' یان '''ھەفتەڤان'''&lt;ref name=&quot;Gaunt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gaunt |first=David |author-link=David Gaunt |date=2020 |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ({{Langx|fa|ھفتوان}}) گوندێکە لە ناوچەی گوندنشینی زوولاچای&lt;ref name=&quot;Salmas County Rural Districts&quot;&gt; {{بیرخستنەوەی وێب |last=Mousavi |first=Mir-Hossein |بەستەری نووسەر=Mir-Hossein Mousavi |ڕێکەوت=22 April 1987 &lt;!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --&gt; |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1366/02/02 (Iranian Jalali calendar) |سەردێڕ= |script-title=fa:ایجاد و تشکیل تعداد 7 دھستان شامل روستاھا، مزارع و مکانھا واقع در شھرستان سلماس تابع استان آذربایجان غربی |trans-title=‌Creation and formation of seven rural districts including villages, farms and places in Salmas County under West Azerbaijan province |ناونیشان=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251021234952/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 October 2025 |ڕێکەوتی سەردان=21 October 2025 |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |زمان=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسە}} [ID] 9B86F5C0-8C16-4F6C-8154-9247C8CA80E8. {{lang|fa|rtl=yes|شمارە دورە}} [Course number] 66, {{lang|fa|rtl=yes|شمارە جلد}} [Volume number] 2. |agency={{lang|fa|rtl=yes|ھیات وزیران}} [Council of Ministers]}}&lt;/ref&gt; لە ناوچەی ناوەندی لە [[شارستانی سەڵماس]]، پارێزگای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]]، [[ئێران]].

== کۆمەڵکوژیی هەفتەوان ==
{{سەرەکی|کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان}}
لە ساڵی ١٩١٥دا عەشیرەتی شکاکی کورد بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی، لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩١٥دا کۆمەڵکوژیی ھەفتەوانیان ڕێکخستبوو، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ٧٠٠-٨٠٠ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gaunt|first1=David|title=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|date=2006|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-59333-301-0|pages=81, 83–84|language=en|authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gaunt2&quot;&gt;{{cite journal |last1=Gaunt |first1=David |date=2020 |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt; ئەو کۆمەڵکوژییە بە فەرمانی جەودەت بەگ و عەشیرەتەکانی کورد بە فەرماندەییی [[سمکۆی شکاک|سمکۆ ئاغای شکاک]] ئەنجام دراوە کە ئەوانیش ھاوکار بوون لە کۆمەڵکوژیەکەدا. فەرماندەی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ماتیکیان ڕایگەیاندووە، «بە چاوی خۆم سەدان تەرمم لە چاڵەکاندا بینی، کە بۆگەنیان کردبوو، لە کە لەو شوێنەدا کەوتبوون بەسەر یەکدا. تەرمی بێ سەرم بینی، بڕدراو بە تەور، دەست، قاچ، کۆمەڵێک سەر، وە تەرمە کەوتووەکان لە ژێر بەرد و دیوارەکاندا». بەگوێرەی مێژوونووس دەیڤید گاونت، «ئەمە ئەو شوێنە بوو کە سەربازە عوسمانییەکان فێری لەسێدارەدانی ھەم مەسیحییە بێ چەک و ھەم شەڕکەرەکان دەبوون»، ئەمەش بووە ھۆی جینۆسایدی ئەرمەنەکان و جینۆسایدی ئاشوورییەکان.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gaunt |first=David |date=2020 |editor-last=Morris |editor-first=Benny |editor2-last=Ze'evi |editor2-first=Dror |title=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |volume=11 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301}}&lt;/ref&gt;

== جەماوەرناسی (دیمۆگرافیا) ==

=== نەتەوەکان ===
تۆمارکراوە کە لە ساڵی ١٩٣٠ لە گوندەکە [[ئەرمەنییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانیەکان]] و [[کورد|کوردەکان]] نیشتەجێ ببوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=J. S. |first=Chalenko |last2=Berberian |first2=M. |date=1974 |title=The Salmas (Iran) earthquake of May 6th, 1930 |journal=Annals of Geophysics |volume=27 |issue=1–2 |pages=162–163 |doi=10.4401/AG-4919 |s2cid=127985780 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== دانیشتووان ===
لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٦٣١٣ کەس بووە لە ١٢١٦ ماڵدا.&lt;ref name=&quot;2006 West Azerbaijan Province&quot;&gt; {{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2006: West Azerbaijan Province |ناونیشان=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110920094953/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 September 2011 |ڕێکەوتی سەردان=25 September 2022 |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |زمان=fa |format=Excel}}&lt;/ref&gt; سەرژمێرییەکەی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٧٩٩٥ کەسی لە ١٧٩٦ ماڵدا ژماردووە.&lt;ref name=&quot;2011 West Azerbaijan Province&quot;&gt; {{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2011: West Azerbaijan Province |ناونیشان=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230120205939/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 January 2023 |ڕێکەوتی سەردان=19 December 2022 |وێبگە=Iran Data Portal—Syracuse University |زمان=fa |format=Excel |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran]}}&lt;/ref&gt; سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکەی بە ٨٢٠٣ کەس لە ١٩٣٥ ماڵدا خەمڵاندووە. پڕدانیشتووترین گوند بوو لە قەزاکە.&lt;ref name=&quot;2016 West Azerbaijan Province&quot;&gt; {{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2016: West Azerbaijan Province |ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220830042935/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 August 2022 |ڕێکەوتی سەردان=19 December 2022 |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |زمان=fa |format=Excel}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}}{{شریتی دەروازە|کوردستان|ئێران}}
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شارستانی سەڵماس]]</text>
      <sha1>1omm9k4lnh07l67frjuq397yqh39tia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باڵندە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294400</id>
    <redirect title="مەل" />
    <revision>
      <id>1574564</id>
      <timestamp>2026-04-10T23:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <comment>مامۆستا پەڕەی [[باڵندە]] گواستەوە بۆ [[مەل]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: Revert</comment>
      <origin>1574564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="g64llnv112bjb8pd32dexit8h6iuaks" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[مەل]]</text>
      <sha1>g64llnv112bjb8pd32dexit8h6iuaks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەرژمێری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294401</id>
    <redirect title="سەرژمێریی دانیشتووان" />
    <revision>
      <id>1574566</id>
      <timestamp>2026-04-10T23:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <comment>مامۆستا پەڕەی [[سەرژمێری]] گواستەوە بۆ [[سەرژمێریی دانیشتووان]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: Revert</comment>
      <origin>1574566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="dttxg570yzi9yfiymfy47yqk5c7t3us" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[سەرژمێریی دانیشتووان]]</text>
      <sha1>dttxg570yzi9yfiymfy47yqk5c7t3us</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دژەسامیەتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294402</id>
    <redirect title="دژە سامییەت" />
    <revision>
      <id>1574568</id>
      <timestamp>2026-04-10T23:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <comment>مامۆستا پەڕەی [[دژەسامیەتی]] گواستەوە بۆ [[دژە سامییەت]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: Revert</comment>
      <origin>1574568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="582ksg9o7setihij3rfhhpgqc31qe0t" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[دژە سامییەت]]</text>
      <sha1>582ksg9o7setihij3rfhhpgqc31qe0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوردەیل (هۆز)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294403</id>
    <redirect title="کوردەلی (هۆز)" />
    <revision>
      <id>1574588</id>
      <timestamp>2026-04-11T07:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ilamxan</username>
        <id>49152</id>
      </contributor>
      <comment>Ilamxan پەڕەی [[کوردەیل (هۆز)]]ی گواستەوە بۆ [[کوردەلی (هۆز)]]: کوردەیل یانی کوردەکان به زمانی کوردی باشووری</comment>
      <origin>1574588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="0dymvna4en0wz368e5tewaf7e6u0wd3" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[کوردەلی (هۆز)]]</text>
      <sha1>0dymvna4en0wz368e5tewaf7e6u0wd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rudaw24</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294404</id>
    <revision>
      <id>1574600</id>
      <timestamp>2026-04-11T08:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziryan1984</username>
        <id>75617</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «ڕووداو٢٤ لە شۆڕشی ژن، ژیان، ئازادی لە ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن چەند کەسێکی دڵسۆزی کوردە دروستکراوە. بۆتە تۆڕێکی میدیایی گەورەی جیهانی.  لینکی ڕووداو٢٤ Rudaw24 https://rudaw24.net  https://rudaw24.com»ەوە</comment>
      <origin>1574600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="0ycru9mb8d2e8mkyq1gicvel1g38m11" xml:space="preserve">ڕووداو٢٤ لە شۆڕشی ژن، ژیان، ئازادی لە ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن چەند کەسێکی دڵسۆزی کوردە دروستکراوە. بۆتە تۆڕێکی میدیایی گەورەی جیهانی.

لینکی ڕووداو٢٤ Rudaw24
https://rudaw24.net

https://rudaw24.com</text>
      <sha1>0ycru9mb8d2e8mkyq1gicvel1g38m11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تایوان، ٢٠١٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294405</id>
    <revision>
      <id>1574602</id>
      <timestamp>2026-04-11T08:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346108062|2012 Taiwanese presidential election]]»</comment>
      <origin>1574602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="780" sha1="7b7c8vh8kfctw86aqqfxh1c6yyrfwmc" xml:space="preserve">Presidential elections were held in [[تایوان|Taiwan]] on 14 January 2012.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web.cec.gov.tw/english/cms/pe |ڕێکەوتی سەردان=9 January 2020 |وێبگە=Central Election Commission |زمان=en}}&lt;/ref&gt; The election was held concurrently with legislative elections. It was the fifth direct election for the President of the Republic of China. Prior to 1996, the President was elected by the ROC's National Assembly and not directly by the people. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7b7c8vh8kfctw86aqqfxh1c6yyrfwmc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574617</id>
      <parentid>1574602</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="933" sha1="5hlm7hd9ny4msj3m0dnzfvqx1q78iqv" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان لە [[تایوان]] لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ بەڕێوەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web.cec.gov.tw/english/cms/pe |ڕێکەوتی سەردان=9 January 2020 |وێبگە=Central Election Commission |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردنەکە ھاوکات لەگەڵ ھەڵبژاردنە یاسادانانەکان ئەنجامدرا. ئەمە پێنجەمین ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ بوو بۆ سەرۆکی کۆماری چین. پێش ساڵی ١٩٩٦، سەرۆک لەلایەن کۆمەڵەی نیشتمانیی کۆماری چینەوە ھەڵدەبژێردرا نەک ڕاستەوخۆ لەلایەن گەلەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5hlm7hd9ny4msj3m0dnzfvqx1q78iqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تایوان، ٢٠٠٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294406</id>
    <revision>
      <id>1574603</id>
      <timestamp>2026-04-11T08:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1322469035|2008 Taiwanese presidential election]]»</comment>
      <origin>1574603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="924" sha1="oyom9lq7vedwx359c7c881a64bo1415" xml:space="preserve">Presidential elections were held in [[تایوان|Taiwan]] on 22 March 2008.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web.cec.gov.tw/english/cms/pe |ڕێکەوتی سەردان=9 January 2020 |وێبگە=Central Election Commission |زمان=en}}&lt;/ref&gt; Kuomintang (KMT) nominee Ma Ying-jeou won with 58% of the vote, ending eight years of Democratic Progressive Party (DPP) rule. Along with the 2008 legislative election, Ma's landslide victory brought the Kuomintang back to power in the Republic of China.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://china.usc.edu/ShowArticle.aspx?articleID=986 |ڕێکەوتی سەردان=August 7, 2011}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>oyom9lq7vedwx359c7c881a64bo1415</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574616</id>
      <parentid>1574603</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1134" sha1="8zziw6ospe5v2h06l4grwhnmvefu0c3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان لە [[تایوان]] لە ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٨ بەڕێوەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web.cec.gov.tw/english/cms/pe |ڕێکەوتی سەردان=9 January 2020 |وێبگە=Central Election Commission |زمان=en}}&lt;/ref&gt; کاندیدی کومینتانگ (کەی ئێم تی) ما ئینگ-جیو بە ٥٨٪ی دەنگەکان سەرکەوتنی بەدەستھێنا، و کۆتایی بە ھەشت ساڵ لە حوکمڕانیی پارتی پێشکەوتووی دیموکرات (دی پی پی) ھێنا. لەگەڵ ھەڵبژاردنی یاسادانانی ٢٠٠٨، سەرکەوتنە گەورەکەی ما کومینتانگی گەڕاندەوە بۆ دەسەڵات لە کۆماری چین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://china.usc.edu/ShowArticle.aspx?articleID=986 |ڕێکەوتی سەردان=August 7, 2011}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>8zziw6ospe5v2h06l4grwhnmvefu0c3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تایوان، ٢٠٠٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294407</id>
    <revision>
      <id>1574604</id>
      <timestamp>2026-04-11T08:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1330186141|2004 Taiwanese presidential election]]»</comment>
      <origin>1574604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="556" sha1="aj76u3rnj8icf69yypf60rletfbomea" xml:space="preserve">Presidential elections were held in [[تایوان|Taiwan]] on 20 March 2004.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web.cec.gov.tw/english/cms/pe |ڕێکەوتی سەردان=9 January 2020 |وێبگە=Central Election Commission |زمان=en}}&lt;/ref&gt; A consultative referendum took place on the same day regarding relations with the [[چین|People's Republic of China]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>aj76u3rnj8icf69yypf60rletfbomea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574615</id>
      <parentid>1574604</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="590" sha1="2bat77pcgbheeqkdl3xjvbdvetnckmv" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان لە [[تایوان]] لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٤ بەڕێوەچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web.cec.gov.tw/english/cms/pe |ڕێکەوتی سەردان=9 January 2020 |وێبگە=Central Election Commission |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڕیفراندۆمێکی ڕاوێژکاری لە ھەمان ڕۆژدا سەبارەت بە پەیوەندییەکان لەگەڵ [[چین|کۆماری گەلی چین]] ئەنجامدرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>2bat77pcgbheeqkdl3xjvbdvetnckmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تایوان، ٢٠٠٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294408</id>
    <revision>
      <id>1574605</id>
      <timestamp>2026-04-11T08:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346215724|2000 Taiwanese presidential election]]»</comment>
      <origin>1574605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="520" sha1="nf8i4oapg6ihk1l5o4kji8gvdzsdrzy" xml:space="preserve">Presidential elections were held in Taiwan on 18 March 2000 to elect the president and vice president. With a voter turnout of 83%, Chen Shui-bian and Annette Lu of the Democratic Progressive Party (DPP) were elected president and vice president respectively with a slight plurality. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>nf8i4oapg6ihk1l5o4kji8gvdzsdrzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574614</id>
      <parentid>1574605</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="740" sha1="guc24fq7ms5voluvyo4tekocxaos9bp" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە تایوان لە ١٨ی ئازاری ٢٠٠٠ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و جێگری سەرۆک بەڕێوەچوو. بە ڕێژەی بەشداریی ٨٣٪ی دەنگدەران، چێن شوو-بیان و ئانێت لوو لە پارتی پێشکەوتووی دیموکرات (دی پی پی) بە جیاوازییەکی کەم وەک سەرۆک و جێگری سەرۆک ھەڵبژێردران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>guc24fq7ms5voluvyo4tekocxaos9bp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تایوان، ١٩٩٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294409</id>
    <revision>
      <id>1574606</id>
      <timestamp>2026-04-11T08:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345472276|1996 Taiwanese presidential election]]»</comment>
      <origin>1574606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="8rt792uej9ocryo8s7x8nlwqw864nfm" xml:space="preserve">Presidential elections were held in [[تایوان|Taiwan]] on 23 March 1996.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web.cec.gov.tw/english/cms/pe |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191007193707/https://web.cec.gov.tw/english/cms/pe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2019 |ڕێکەوتی سەردان=9 January 2020 |وێبگە=Central Election Commission |زمان=en}}&lt;/ref&gt; It was [[تایوان|Taiwan]]'s first direct presidential election, officially the Republic of China. In the previous eight elections, the president and vice president had been chosen in a ballot of the deputies of the National Assembly, in accordance with the 1947 constitution. These were the first free and direct elections in the history of Taiwan. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>8rt792uej9ocryo8s7x8nlwqw864nfm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574613</id>
      <parentid>1574606</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1061" sha1="2x7pnom6ij9quzhmbd7bemtwaly02tk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢٣ی ئازاری ١٩٩٦ لە [[تایوان]] بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web.cec.gov.tw/english/cms/pe |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191007193707/https://web.cec.gov.tw/english/cms/pe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2019 |ڕێکەوتی سەردان=9 January 2020 |وێبگە=Central Election Commission |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەمە یەکەمین ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆی سەرۆکایەتیی [[تایوان]] بوو، کە بە فەرمی کۆماری چینە. لە ھەشت ھەڵبژاردنی پێشوودا، سەرۆک و جێگری سەرۆک لە دەنگدانی نوێنەرانی کۆمەڵەی نیشتمانیدا، بەپێی دەستووری ١٩٤٧ ھەڵدەبژێردران. ئەمانە یەکەمین ھەڵبژاردنی ئازاد و ڕاستەوخۆ بوون لە مێژووی تایواندا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>2x7pnom6ij9quzhmbd7bemtwaly02tk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تایوان، ١٩٩٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294410</id>
    <revision>
      <id>1574607</id>
      <timestamp>2026-04-11T08:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336871915|1990 Taiwanese presidential election]]»</comment>
      <origin>1574607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="eq6udaz9ubm1l2a2v3fy6n1vzisyvfh" xml:space="preserve">Indirect elections were held for the presidency and vice-presidency of the government of the Republic of China on [[تایوان|Taiwan]] on March 21, 1990. The vote took place at the Chung-Shan Building in Yangmingshan, [[تایپێ|Taipei]]. Incumbent President Lee Teng-hui was elected, with Secretary-General to the President Lee Yuan-tsu as the Vice President. It was the last indirect presidential election in [[تایوان|Taiwan]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>eq6udaz9ubm1l2a2v3fy6n1vzisyvfh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574612</id>
      <parentid>1574607</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="815" sha1="42nohengz6v1ueaa7qr64eet214qonb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە ناڕاستەوخۆکان بۆ سەرۆکایەتی و جێگری سەرۆکایەتیی حکوومەتی کۆماری چین لە [[تایوان]] لە ٢١ی ئازاری ١٩٩٠ بەڕێوەچوون. دەنگدانەکە لە باڵەخانەی چونگ-شان لە یانگمینگشان، [[تایپێ]] ڕوویدا. سەرۆکی ئێستا لی تێنگ-ھوی ھەڵبژێردرا، لەگەڵ سکرتێری گشتیی سەرۆک لی یوان-تسو وەک جێگری سەرۆک. ئەمە دوایین ھەڵبژاردنی ناڕاستەوخۆی سەرۆکایەتی بوو لە [[تایوان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>42nohengz6v1ueaa7qr64eet214qonb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تایوان، ١٩٨٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294411</id>
    <revision>
      <id>1574608</id>
      <timestamp>2026-04-11T08:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336872264|1984 Taiwanese presidential election]]»</comment>
      <origin>1574608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="0rasulmu5e462kve69ruuq5y0jsnww0" xml:space="preserve">Indirect elections were held for the presidency and vice-presidency of the government of the Republic of China on [[تایوان|Taiwan]] on March 21, 1984. The vote took place at the Chung-Shan Building in Yangmingshan, [[تایپێ|Taipei]].  Incumbent President Chiang Ching-kuo was re-elected for the second term with Governor of Taiwan Province Lee Teng-hui as the Vice President. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>0rasulmu5e462kve69ruuq5y0jsnww0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574611</id>
      <parentid>1574608</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="761" sha1="ksas26mmykdzlstd4m0h3n75qa6ccrk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ھەڵبژاردنە ناڕاستەوخۆکان بۆ سەرۆکایەتی و جێگری سەرۆکایەتیی حکوومەتی کۆماری چین لە [[تایوان]] لە ٢١ی ئازاری ١٩٨٤ بەڕێوەچوون. دەنگدانەکە لە باڵەخانەی چونگ-شان لە یانگمینگشان، [[تایپێ]] ڕوویدا. سەرۆکی ئێستا چیانگ چینگ-کوا بۆ خولی دووەم دووبارە ھەڵبژێردرایەوە لەگەڵ پارێزگاری پارێزگای تایوان لی تێنگ-ھوی وەک جێگری سەرۆک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>ksas26mmykdzlstd4m0h3n75qa6ccrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تایوان، ١٩٧٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294412</id>
    <revision>
      <id>1574609</id>
      <timestamp>2026-04-11T08:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336871968|1978 Taiwanese presidential election]]»</comment>
      <origin>1574609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="551" sha1="gwb8vwfdii4shxbjxou4vtnnjus42i8" xml:space="preserve">Indirect elections were held for the presidency and vice-presidency of the government of the Republic of China on [[تایوان|Taiwan]] on March 21, 1978. The vote took place at the Chung-Shan Building in Yangmingshan, [[تایپێ|Taipei]]. Premier Chiang Ching-kuo, son of former President Chiang Kai-shek, was elected as the President with Governor of Taiwan Province Hsieh Tung-min who became the first Taiwan-born Vice President. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>gwb8vwfdii4shxbjxou4vtnnjus42i8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574610</id>
      <parentid>1574609</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T08:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="869" sha1="eiidp8cpcni9gu0z81bd7x7t3vu0hfx" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە ناڕاستەوخۆکان بۆ سەرۆکایەتی و جێگری سەرۆکایەتیی حکوومەتی کۆماری چین لە [[تایوان]] لە ٢١ی ئازاری ١٩٧٨ بەڕێوەچوون. دەنگدانەکە لە باڵەخانەی چونگ-شان لە یانگمینگشان، [[تایپێ]] ڕوویدا. سەرۆک وەزیران چیانگ چینگ-کوا، کوڕی سەرۆکی پێشوو چیانگ کای-شێک، وەک سەرۆک ھەڵبژێردرا لەگەڵ پارێزگاری پارێزگای تایوان ھسیێ تونگ-مین کە بوو بە یەکەم جێگری سەرۆک کە لە تایوان لەدایکبووبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>eiidp8cpcni9gu0z81bd7x7t3vu0hfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی کۆریای باشوور، ٢٠٢٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294413</id>
    <revision>
      <id>1574618</id>
      <timestamp>2026-04-11T08:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344356083|2025 South Korean presidential election]]»</comment>
      <origin>1574618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="415" sha1="dk9klwufh4deikznul9p9xhcgveq0ku" xml:space="preserve">
Early presidential elections were held in [[کۆریای باشوور|South Korea]] on 3 June 2025. Democratic Party nominee and former opposition leader [[لی جای میوونگ|Lee Jae Myung]] defeated the ruling People Power Party nominee Kim Moon-soo and New Reform Party nominee Lee Jun-seok. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>dk9klwufh4deikznul9p9xhcgveq0ku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574632</id>
      <parentid>1574618</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T09:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="658" sha1="t4ldkss399p6vo4y89xgxgcyqy71wcz" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە پێشوەختەکانی سەرۆکایەتی لە [[کۆریای باشوور]] لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ بەڕێوەچوون. کاندیدی پارتی دیموکرات و ڕێبەری پێشووی ئۆپۆزیسیۆن [[لی جای میوونگ]] لە کاندیدی پارتی دەسەڵاتداری دەسەڵاتی گەل کیم موون-سوو و کاندیدی پارتی چاکسازیی نوێ لی جون-سێکی بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>t4ldkss399p6vo4y89xgxgcyqy71wcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی کۆریای باشوور، ٢٠٢٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294414</id>
    <revision>
      <id>1574619</id>
      <timestamp>2026-04-11T08:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341154463|2022 South Korean presidential election]]»</comment>
      <origin>1574619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="813" sha1="1rd556o08jmrua47ojpr7wo90kg8d5b" xml:space="preserve">Presidential elections were held in South Korea on 9 March 2022. Under the South Korean constitution, [[سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور|presidents]] are restricted to a single five-year term, meaning that incumbent president [[موون جای-ئین|Moon Jae-in]] was ineligible to run for a second term. Opposition candidate [[یوون سووک یوول|Yoon Suk Yeol]] of the People Power Party won the election, defeating candidate [[لی جای میوونگ|Lee Jae Myung]] of the incumbent Democratic Party. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>1rd556o08jmrua47ojpr7wo90kg8d5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574630</id>
      <parentid>1574619</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T09:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1036" sha1="r7kszdzt046l1gqg1w41kvvj5zfebb7" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە کۆریای باشوور لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ بەڕێوەچوو. بەپێی دەستووری کۆریای باشوور، [[سەرۆککۆماری کۆریای باشوور|سەرۆک کۆمارەکان]] بۆ یەک خولی پێنج ساڵە سنووردار کراون، بەو مانایەی کە سەرۆکی ئێستا [[موون جای-ئین]] مافی خۆکاندیدکردنی بۆ خولی دووەم نەبوو. کاندیدی ئۆپۆزیسیۆن [[یوون سووک یوول]] لە پارتی دەسەڵاتی گەل ھەڵبژاردنەکەی بردەوە، و لە کاندیدی پارتی دیموکراتی دەسەڵاتدار [[لی جای میوونگ]]ی بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>r7kszdzt046l1gqg1w41kvvj5zfebb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574631</id>
      <parentid>1574630</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T09:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1574631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1037" sha1="at3riqlzc93vmahz9p2q44bk7d8aeib" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە کۆریای باشوور لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ بەڕێوەچوو. بەپێی دەستووری کۆریای باشوور، [[سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور|سەرۆک کۆمارەکان]] بۆ یەک خولی پێنج ساڵە سنووردار کراون، بەو مانایەی کە سەرۆکی ئێستا [[موون جای-ئین]] مافی خۆکاندیدکردنی بۆ خولی دووەم نەبوو. کاندیدی ئۆپۆزیسیۆن [[یوون سووک یوول]] لە پارتی دەسەڵاتی گەل ھەڵبژاردنەکەی بردەوە، و لە کاندیدی پارتی دیموکراتی دەسەڵاتدار [[لی جای میوونگ]]ی بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>at3riqlzc93vmahz9p2q44bk7d8aeib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی کۆریای باشوور، ٢٠١٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294415</id>
    <revision>
      <id>1574620</id>
      <timestamp>2026-04-11T09:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1348173176|2017 South Korean presidential election]]»</comment>
      <origin>1574620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="573" sha1="2qh80klpv0l6tmdtxge6k9ppw1sv4wq" xml:space="preserve">An early presidential election was held in South Korea on 9 May 2017. The elections were conducted in a single round, on a first-past-the-post basis. Originally scheduled for 20 December 2017, the election was pushed forward following the impeachment and removal of [[پارک گیون ھی|Park Geun-hye]] on 10 March.  تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>2qh80klpv0l6tmdtxge6k9ppw1sv4wq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574629</id>
      <parentid>1574620</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T09:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="909" sha1="fdi27ekemvse6zkflqtd3i8060sk62b" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنێکی پێشوەختەی سەرۆکایەتی لە کۆریای باشوور لە ٩ی ئایاری ٢٠١٧ بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە یەک خولدا، لەسەر بنەمای زۆرترین دەنگ (first-past-the-post) ئەنجام دران. ھەڵبژاردنەکە کە لە سەرەتادا بۆ ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ بڕیاری لەسەر درابوو، دوای لادان و دوورخستنەوەی [[پارک گیون ھی]] لە ١٠ی ئازاردا، بۆ پێشەوە خرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>fdi27ekemvse6zkflqtd3i8060sk62b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی کۆریای باشوور، ٢٠١٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294416</id>
    <revision>
      <id>1574622</id>
      <timestamp>2026-04-11T09:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1328326498|2012 South Korean presidential election]]»</comment>
      <origin>1574622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="rxu7zrs2y4hpu56irtnlzygavn7xmb0" xml:space="preserve">Presidential elections were held in [[کۆریای باشوور|South Korea]] on 19 December 2012. They were the sixth presidential elections since democratization and the establishment of the [[مێژووی کۆریای باشوور|Sixth Republic]], and were held under a first-past-the-post system, in which there was a single round of voting and the candidate receiving the highest number of votes was elected. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>rxu7zrs2y4hpu56irtnlzygavn7xmb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574628</id>
      <parentid>1574622</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T09:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="841" sha1="0wug88smjcqq800g53594o2ajxi8jjg" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان لە [[کۆریای باشوور]] لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ بەڕێوەچوون. ئەمانە شەشەمین ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی بوون لە دوای دیموکراسیبوون و دامەزراندنی [[مێژووی کۆریای باشوور|کۆماری شەشەم]]، و لەژێر سیستەمی «یەکەم کەس کە بگات» (first-past-the-post) بەڕێوەچوون، کە تێیدا یەک خولی دەنگدان ھەبوو و ئەو کاندیدەی زۆرترین ژمارەی دەنگی بەدەستھێنابوو ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>0wug88smjcqq800g53594o2ajxi8jjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی کۆریای باشوور، ٢٠٠٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294417</id>
    <revision>
      <id>1574623</id>
      <timestamp>2026-04-11T09:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1323729432|2007 South Korean presidential election]]»</comment>
      <origin>1574623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="963" sha1="bwdlxxcolrl8wpi1nmnf55dn54cax1m" xml:space="preserve">Presidential elections were held in [[کۆریای باشوور|South Korea]] on 19 December 2007. The elections were won by Lee Myung-bak of the Grand National Party, returning conservatives to the [[کۆشکی شین|Blue House]] for the first time in ten years. Lee defeated Grand Unified Democratic New Party nominee Chung Dong-young and [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|independent]] Lee Hoi-chang by a nearly 2-to-1 margin, the largest since direct elections were reintroduced in 1987. It also marked the first time a president-elect in Korea was under investigation by a prosecutor. Voter turnout was 63%, an all-time low according to the National Election Commission. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>bwdlxxcolrl8wpi1nmnf55dn54cax1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574626</id>
      <parentid>1574623</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T09:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1538" sha1="qgrmubh106w4y9iblp15qsvah6bx8xq" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان لە [[کۆریای باشوور]] لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ بەڕێوەچوون. ھەڵبژاردنەکان لەلایەن لی میۆنگ-باک لە پارتی نیشتمانیی مەزنەوە بردرانەوە، کە بۆ یەکەمجار لە ماوەی دە ساڵدا کۆنەپارێزەکانی گەڕاندەوە بۆ [[کۆشکی شین]]. لی بە جیاوازیی نزیکەی ٢ بۆ ١ بەسەر کاندیدی پارتی نوێی دیموکراتی یەکگرتووی مەزن چۆنگ دۆنگ-یۆنگ و [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] لی ھۆی-چانگدا سەرکەوت، کە گەورەترین جیاوازی بوو لەوەتەی ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ لە ساڵی ١٩٨٧دا دووبارە ناسێنراوەتەوە. ھەروەھا ئەمە یەکەمجار بوو کە سەرۆکێکی ھەڵبژێردراو لە کۆریا لەژێر لێکۆڵینەوەی داواکاری گشتیدا بێت. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٦٣٪ بوو، کە بەپێی کۆمیسیۆنی نیشتمانیی ھەڵبژاردنەکان نزمترین ڕێژەیە لە ھەموو کاتێکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>qgrmubh106w4y9iblp15qsvah6bx8xq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574627</id>
      <parentid>1574626</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T09:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1574627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1585" sha1="hsl1zvyhewadqs9ka80tas0qoqplm10" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان لە [[کۆریای باشوور]] لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ بەڕێوەچوون. ھەڵبژاردنەکان لەلایەن لی میۆنگ-باک لە پارتی نیشتمانیی مەزنەوە بردرانەوە، کە بۆ یەکەمجار لە ماوەی دە ساڵدا کۆنەپارێزەکانی گەڕاندەوە بۆ [[کۆشکی شین]]. لی بە جیاوازیی نزیکەی ٢ بۆ ١ بەسەر کاندیدی پارتی نوێی دیموکراتی یەکگرتووی مەزن چۆنگ دۆنگ-یۆنگ و [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] لی ھۆی-چانگدا سەرکەوت، کە گەورەترین جیاوازی بوو لەوەتەی ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ لە ساڵی ١٩٨٧دا دووبارە ناسێنراوەتەوە. ھەروەھا ئەمە یەکەمجار بوو کە سەرۆکێکی ھەڵبژێردراو لە کۆریا لەژێر لێکۆڵینەوەی داواکاری گشتیدا بێت. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٦٣٪ بوو، کە بەپێی کۆمیسیۆنی نیشتمانیی ھەڵبژاردنەکان نزمترین ڕێژەیە لە ھەموو کاتێکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[en:2007 South Korean presidential election]]</text>
      <sha1>hsl1zvyhewadqs9ka80tas0qoqplm10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی کۆریای باشوور، ٢٠٠٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294418</id>
    <revision>
      <id>1574624</id>
      <timestamp>2026-04-11T09:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1323729482|2002 South Korean presidential election]]»</comment>
      <origin>1574624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="501" sha1="k49acad9vmsfg7w8oe3b0ytzsl0rgud" xml:space="preserve">President Kim Dae-jung's National Congress for New Politics (NCNP) re-branded itself to Millennium Democratic Party (MDP) in 2000, but was struggling as it had been defeated by the Grand National Party (GNP)  in both the 2000 legislative election and the 2002 local elections. GNP's then leader and probable presidential nominee Lee Hoi-chang was polling higher than any MDP candidates. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>k49acad9vmsfg7w8oe3b0ytzsl0rgud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1574625</id>
      <parentid>1574624</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T09:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1574625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="970" sha1="174xcdqtzsxocw342zzo5oxgpgxny31" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

کۆنگرەی نیشتمانی بۆ سیاسەتی نوێ (ئێن سی ئێن پی)ی سەرۆک کیم دای-جونگ لە ساڵی ٢٠٠٠دا ناوی خۆی گۆڕی بۆ پارتی دیموکراتی ھەزارە (ئێم دی پی)، بەڵام کێشەی ھەبوو چونکە لە ھەردوو ھەڵبژاردنی یاسادانانی ٢٠٠٠ و ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ٢٠٠٢دا لەلایەن پارتی نیشتمانیی مەزن (جی ئێن پی) شکست پێھێنرابوو. لی ھۆی-چانگ، ڕێبەری ئەو کاتەی جی ئێن پی و کاندیدی ئەگەریی سەرۆکایەتی، لە ڕاپرسییەکاندا لە ھەر کاندیدێکی ئێم دی پی دەنگێکی زیاتری بەدەست دەھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>174xcdqtzsxocw342zzo5oxgpgxny31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:HawkarRzgar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>294419</id>
    <revision>
      <id>1574634</id>
      <timestamp>2026-04-11T10:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1574634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8111" sha1="k4m9b9uyvwmqdfvtoc4izwux882fyxk" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ١٠:٤٢، ١١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>k4m9b9uyvwmqdfvtoc4izwux882fyxk</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>