ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 13 1575269 1555312 2026-04-15T12:47:10Z Nzhyar 75770 1575269 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|زمانی کوردی|شاعیرە کوردەکە|کوردی (شاعیر)|وتارە ھاوشێوەکان|کوردی (ڕوونکردنەوە)}} {{Infobox language |name=کوردی |image=Kurdish Language.svg |imagesize=250px |pronunciation={{IPA|kʊɾdiː|}} |nativename= Kurdî, Kurdí, Кӧрди<ref name="پ١">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdishacademy.org/?q=node/41 |سەردێڕ=Kurdish Language - Kurdish Academy of Language |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226061627/http://www.kurdishacademy.org/?q=node%2F41 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |states= {{ئاڵا|کوردستان}}<br/>{{ئاڵا|تورکیا}}<br/>{{ئاڵا|عێراق}}<br/>{{ئاڵا|ئێران}}<br/>{{ئاڵا|سووریا}}<br/>{{ئاڵا|ئەرمەنستان}}<br/>{{ئاڵا|ئازەربایجان}}<br/>{{ئاڵا|تورکمانستان}}<br/>{{ئاڵا|کازاخستان}}<br/>{{ئاڵا|لوبنان}}<br/>{{ئاڵا|ئەڵمانیا}}<br/>{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}<br/>{{ئاڵا|کەنەدا}}<br/>{{ئاڵا|ئۆسترالیا}}<br/>{{ئاڵا|ئوکراینا}}<br/>{{ئاڵا|فەڕەنسا}}<br/>{{ئاڵا|سوید}}<br/>{{flag|Norway}}<br/>{{flag|Germany}}<br/>{{flag|Poland}}<br/>{{flag|Finland}} |region=[[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] |speakers= ٤٠-٤٥ میلیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finetext.de/uebersetzungen-sprachinfo/Kurdisch.php |سەردێڕ=Kurdisch |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100909020236/http://www.finetext.de/uebersetzungen-sprachinfo/Kurdisch.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |familycolor=indo-european |fam2=[[زمانە ھیند و ئێرانییەکان|ھیندوئێرانی]] |fam3=[[زمانە ئێرانییەکان|ئێرانی]] |fam4=[[زمانەکانی ئێرانی ڕۆژاوا|ئێرانیی ڕۆژاوا]] |fam5=[[زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا|ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا]] |script=[[ئەلفوبێکانی کوردی|ڕێنووسی کوردی]]: [[ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی|ڕێنووسی عەرەبی]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان]]، [[ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردی|ڕێنووسی لاتین]]ی لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[ڕۆژاوای کوردستان]]، و [[ئەلفوبێی سیرلیک|ئەلفوبێی کیریلی]] لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەتی]] پێشوودا.<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/538 ئەلفوبێی یەکگرتووی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی]</ref> |nation=[[پەڕگە:Flag of Iraq.svg|25px]] [[عێراق]] – زمانی فەرمی لە پاڵ [[زمانی عەرەبی]]دا.<ref>[http://www.uniraq.org/documents/iraqi_constitution.pdf Iraqi constitution, article 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213155850/http://uniraq.org/documents/iraqi_constitution.pdf |date=١٣ی شوباتی ٢٠١٢ }}</ref><br/>[[پەڕگە:Flag of Iran.svg|25px]] [[ئێران]] – زمانی ناوچەیی بەپێی یاسای بنەڕەتی.{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of Armenia.svg|25px]] [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] – زمانی کەمینە.<ref>[http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=&DF=&CL=ENG&VL=1 European Charter for Regional or Minority Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070623234606/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=&DF=&CL=ENG&VL=1 |date=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ }}</ref>{{ھن}} {{flagicon|ڕۆژاڤا}} [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] – زمانی فەرمی لە پاڵ زمانەکانی تر. |iso1=ku |iso2=kur |iso3=kur |lc1=ckb|ld1=[[کوردیی ناوەندی]] [[کرمانجی]] |lc2=kmr|ld2=[[کوردیی باکووری]] [[سورانی]] |lc3=sdh|ld3=[[کوردیی باشووری]] [[کلهری]] |lc4=lki|ld4=[[لەکی]]<!--This code isn't part of the macrolanguage per SIL--> |lingua=58-AAA-a (North Kurdish incl. Kurmanji & Kurmanjiki) + 58-AAA-b (Central Kurdish incl. Dimli/Zaza & Gurani) + 58-AAA-c (South Kurdish incl. Kurdi) |map= | mapcaption = Map of Kurdish-speaking areas of the Middle East | notice = IPA | map2 = Kurdish languages map.svg | mapcaption2 = زاراوەکانی کوردی {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#ef6662|[[کوردیی باکووری|کورمانجی]]}} {{legend|#c63143|[[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]}} {{legend|#c8a65d|[[کوردیی باشووری|خوارین]] و [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]}} {{legend|#a56c24|[[زازاکی]]}} {{legend|#b3d423|تێکەڵاو}} {{col-end}} }} '''زمانی کوردی''' ({{بە کوردیی باکووری|Zimanê kurdî}}، {{بە کوردیی باشووری|زوان کوردی}}، {{بە کوردیی لەکی|زوۆن کوردی}}، {{بە کوردیی زازاکی|Zıwanê Kurdki}}، {{بە کوردیی ھەورامی|زوانو کوردی}}) زمانێکە کە نەتەوەی [[کورد]] قسەی پێ دەکەن. لە ڕووی بنەماڵەوە بەشێکە لە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]]. ئەم زمانە لە زمانی کەڤناری [[زمانی مادی|مادی]] کەوتووەتەوە.<ref name="پ١"/> زمانی کوردی لەنێوان [[زمانە ئێرانییەکان]]دا لە بواری پڕژماربوونی ئاخێوەران سێیەمین زمانە و دەکەوێتە دوای زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]].<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9046467/Kurdish-language Kurdish Language - Britannica Encyclopedia]</ref> وە بە بنچینەی خێزانە زمانی هیدۆئەوروپی دادەنرێت == وشە == زمانی کوردی بە ٧٣٥،٣٢٠ وشەی سەرەکی، سێیەم زمانە لەدوای [[زمانی فینلاندی|فینلاند]]ی و [[کۆری]] کە زۆرترین وشە لەخۆ دەگرێت. زمانی کوردی بە ھەموو شێوەزارەکانییەوە کۆی گشتی ١،٢٠٠،٠٠٠ ملیۆن وشەی تێدایە و بە ھەموو دەربڕین و دەستەواژەکانییەوە ١،٦٠٠،٠٠٠ وشەی لەگەڵدایە. == مێژوو == بنەڕەتی زمانی کوردی بە بڕوای مێژوونووسان دەگەڕێتەوە بۆ ٥٠٠٠ ساڵ پێش زایین کە دەگەڕێتەوە بۆ زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندووئەورووپییەکان]].<ref>https://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9/t-39426796{{بەستەری مردوو|url=https://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9/t-39426796 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لە کۆنترین دەقە ئایینییەکانی زمانی کوردیدا پەرتووکی ڕەشی ئێزیدییە کە پەرتووکی پیرۆزی باوەڕی [[ئێزیدی]]یەکانە. وا دادەنرێت کە لە کاتێکدا لە سەدەی ١٣ی زایینیدا لەلایەن حەسەنی کوڕی عودەی (لەدایکبووی ١١٩٥ی زایینی)، کوڕەزای شێخ عودەی کوڕی موسافیر (مردووی ١١٦٢) دامەزرێنەری ئایینەکە. گێڕانەوەی ئێزیدییەکان لەبارەی دروستبوونی جیھان و سەرچاوەی مرۆڤ و چیرۆکی [[ئادەم و حەوا]] و قەدەغەکردنە سەرەکیییەکانی باوەڕ کە تێدایە. لە [[سەدەی ١٥یەم|سەدەی پازدەھەم]]ەوە تا [[سەدەی ١٧یەم|حەڤدەھەم]]، [[ھۆنەر]]ان و نووسەرانی کلاسیکی کورد زمانێکی [[وێژە]]ییان پەرە پێ دا. لە دیارترین ھۆنەرانی کلاسیکی کوردی ئەو سەردەمە، [[عەلی حەریری]]، [[ئەحمەدی خانی]]، [[مەلای جزیری]]، [[فەقێ تەیران]] بوون. ماوریزیۆ گارزۆنی قەشەیەکی ئیتاڵی، دوای ھەژدە ساڵ کاری بانگەوازی لەنێو کوردانی ئامێدی یەکەمین ڕێزمانی کوردی بە ناوی «Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda» لە ساڵی ١٧٨٧ لە ڕۆما بڵاو کردەوە. ئەم بەرھەمە لە [[مێژووی کورد]]دا زۆر گرنگە، چونکە یەکەم دانپێدانانە بە بەکارھێنانی بەربڵاوی زمانێکی کوردی تایبەت. گارزۆنی لەلایەن زانایانی دواترەوە نازناوی باوکی زانستی کوردی پێ بەخشرا. ماوەیەکی زۆرە زمانی کوردی لە بەشێکی زۆری [[کوردستان]] قەدەغە کراوە. دوای کودەتای [[تورکیا]] لە ساڵی ١٩٨٠ تا ساڵی ١٩٩١ بەکارھێنانی زمانی کوردی لە تورکیا نا[[یاسا]]یی بوو .<ref>Ernest R. McCarus, Kurdish Language Studies, The Middle East Journal, Published by Middle East Institute, Washington, 1960, p.325</ref><ref>https://www.institutkurde.org/en/conferences/kurdish_studies_irbil_2006/Mirella+GALETTI.html#_ftn5</ref><ref>Ross, Michael. The Volunteer (chapter: The Road to Ankara)</ref> هەروەها لە [[عێراق]] زمانێکی فەرمییە ھاوکات لەگەڵ [[زمانی عەرەبی]]، کە لەدوای نووسینی دەستووری نوێی عێراقەوە لە حوزەیرانی ٢٠٠٤ پەسەند کراوە.<ref>https://web.archive.org/web/20201127181042/http://www.msn.com/</ref> == زمانی کوردی پاش ئیسلام == ھێشتا نیوه‌ی یه‌که‌می سه‌ده‌ی حه‌وته‌می زایینی کۆتایی نه‌ھاتبوو کە ئایینی [[ئیسلام]] و سوپای موسوڵمان که‌له‌به‌ری کرده‌ ناو [[ئیمپراتۆریه‌تیی ساسانی]] و پاش چه‌ند ساڵ بووه‌ ھۆی ڕووخاندنی. دوای ئەوە زمانی سێزدە سەدەیی [[ئاڤێستا]] کە کاریگەری لەسەر زمانی خەڵکەکە ھەبوو لەلایەن [[قورئان]]ەوە شوێنەکەی پڕکرایەوە، ئایینی [[ئیسلام]] ھه‌ندێک ئه‌رک و فه‌ڕزی ھەبوو کە موسوڵمانه‌کان ده‌بوو وەک ئەرک جێبەجێی بکەن و بۆ ئەوەش دەبوو ناوی ئەرک و فرمان و ئایەت و فەرموودەکان بە زمانی دایکی ئایینەکە وەربگرن کە عەرەبی بوو. زمانی ئایینی نوێ ھه‌ڵگری ھه‌ندێک ده‌نگ بوو که‌ له‌ زمانی خەڵکی ڕەسەن نه‌ده‌بیندرا. گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌ کوردێک کە ھاوچه‌رخی سه‌ره‌تای سه‌رده‌می ئیسلامی بوو، تا ماوه‌یه‌کی زۆر نه‌یانده‌توانی که‌ ده‌نگه‌کان وه‌ک عەره‌به‌کان بڵێن، زۆرێک له‌ موسوڵمانه‌کانی گەلانی تر، ئێستاش به‌ته‌واوی ناتوانن ئه‌م ده‌نگانه‌ بڵێن. به‌ڵام له‌ هه‌ندێک له‌ زاراوه‌ کوردییه‌کاندا کورده‌کان جگه‌ له‌ ده‌نگی (چ) سه‌رجه‌م ده‌نگه‌کان به‌باشی ده‌ڵێنه‌وه‌، به‌ جۆرێک که‌ ئه‌م ده‌نگانه‌ وه‌ک ده‌نگی ڕه‌سه‌نی ھه‌مان زاراوه‌یان لێ ھاتووه‌. گۆڕانکارییه‌کان لێره‌دا کۆتاییان پێ نایه‌ت، هه‌ندێک له‌ ده‌نگه‌ پێوه‌ندیداره‌کان لەناو هەندێک وشەدا به‌ پیتی وه‌ک (ک) یان (گ) جێگۆرکێیان کردووه‌ له‌گه‌ڵ پیتی (ق)ێی عه‌ره‌بی، ده‌نگێک که‌ ئایینی نوێ هێناویه‌ته‌ ناو کوردستانه‌وه‌. زمانه‌ هه‌رێمییه‌کانی ئه‌م شانشینی نوێ موسوڵمان بووه‌ له‌ بره‌و نه‌که‌وتن، چونکە زمانی زاره‌کی و ئاخاوتنی خه‌ڵک بوون و گه‌شه‌ و په‌ره‌ی خۆیان له‌ هه‌لومه‌رجێکی نوێدا ده‌ست پێ کرده‌وه‌. هه‌رتک له‌م زمانانه‌ واته‌ فارسی نوێ و کوردی خاوه‌نی زاراوه‌ و بنزاراوه‌ی زۆرن. پاش په‌ره‌پێدانی ئیسلام، فارسی نوێ زاراوه‌یه‌ک بوو که‌ به‌پێی بناخه‌ هه‌ره‌ کۆنه‌کانی خۆی ئاوێته‌ی زاراوه‌کانی تر ببوو و ئه‌م تێکه‌ڵبوونه‌ ته‌نانه‌ت به‌ر له‌ سه‌رده‌می ساسانییه‌کان ده‌ستی پێ کردبوو. فارسه‌کان به‌ر له‌ کورده‌کان که‌وتنه‌ هه‌وڵ بۆ زیندوو کردنه‌وه‌ی زمانه‌کەی خۆیان و ده‌ستیان کرد به‌ نووسین. دیاره‌ په‌ڕتووکی شانامه‌ی ئه‌بو مه‌نسووری – که‌ خودی پەرتووکەکە له‌نێو چووه‌ و ته‌نها پێشه‌کیییه‌کی لێ به‌جێ ماوه‌ -  ئه‌گه‌ر تاکە پەرتووک نه‌بێت، کۆنترین پەرتووکە که‌ به‌ فارسی نووسراوه‌ (ساڵی ٣٤٦ کۆچی - ٩٢٧ی زایینی) و تا ئێستا ماوه‌ته‌وه‌ و له‌ تیاچوون ڕزگاری بووه‌. کۆنترین به‌ڵگه‌نامه‌ی نووسراوی کوردی کە له‌ سه‌رده‌می نوێدا ھه‌یه‌، چوارینه‌کانی «باباتاهیری عوریان»ـە، که‌ له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی یازده‌ی زایینی له‌ [[ھەمەدان]]ی ئێستا -  ھێگمه‌تانه‌ی پایته‌ختی [[ماد]]ه‌کان -  به‌ زاراوه‌ی کوردیی باشووری ھۆنراوه‌ته‌وه‌. ئه‌م چوارینانه‌ به‌بێ مه‌به‌ستی نزیککردنه‌وه‌ی زمانه‌که‌یان به‌ زمانی فارسی -  تاڕاده‌یه‌ک گۆڕدراون. سه‌ره‌ڕای‌ گشت ئه‌مانه‌، ھیچ گومانێک له‌وه‌دا نییه‌ کە باباتاهیر چوارینه‌کانی خۆی به‌ شێوه‌ی فۆلکلۆری – که‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌ فه‌ھله‌وه‌ی (په‌ھله‌وی، فه‌هله‌ویات یان په‌ھله‌ویات) ده‌ناسرا -  ھۆنیووه‌ته‌وه‌. بۆ زانیاری زیاتر له‌سه‌ر فه‌هله‌وی دکتۆر مۆعین ده‌ڵێ: په‌هله‌وی، " فه‌هلویه‌ مر" : بریتییه‌ له‌وه‌ی که‌ ٣٠٠٠ دانه‌ له‌ گۆرانییه‌ وتراوه‌کان به‌ یه‌کێک له‌ زمانه‌کانی وڵاتی ئێران (جگه‌ له‌ زمانه‌ زاره‌کی و فەرمییەکان) له‌سه‌ر کێشێک له‌ کێشە عه‌رووزییه‌کان یان کێشی هێجایی هۆنراونه‌ته‌وه‌ و به‌شێکیان له‌سه‌ر شێوازی چوارینه‌ یان دوو به‌یتین، په‌هله‌وی یان په‌هله‌ویات له‌سه‌ر کێشێکی تایبه‌ت و وه‌کوو گۆرانیی خوێندراوه‌ته‌وه‌ و جاری وایه‌ پێیان وتووه‌ په‌هلوه‌ی یان ئورامه‌، ئورامه‌ن و ئورومنایان. ئورامن (اورومنان) کێشێکی کۆنه‌ له‌ موزیکدا و له‌سه‌ر شێوه‌ی‌ «به‌حر هزج مسدس»ـە که‌ پێیان ده‌وت فه‌هله‌ویات. ڕه‌نگه‌ بۆ تێگه‌شتن له‌م بابه‌ته‌، که‌ ئورامنان هه‌مان جۆری فارسی (هۆرامه‌نان)ی کوردییه‌ و هه‌مان وشه‌ی کوردی هه‌ورامانه‌، پێویست به‌ ماندووبوونی زۆر ناکات. هه‌ورامه‌نان – هه‌ورامان = هور + امان (امدند) + ئه‌و کاته‌ی که‌ خۆر هه‌ڵدێت. یان وه‌ک ده‌ڵێن به‌یانیان (بامدادان) ئێواران کاتی ئێوارە (عصر). هه‌روه‌ک ده‌زانین کاتی به‌یانی تا نیوه‌ڕۆ، یه‌کێک له‌و پێنج کاتانه‌ بووه‌ که‌ زه‌رده‌شت بۆ نه‌زر و پاڕانه‌وه‌ دیاری کردووه‌ و ڕێوڕه‌سمی خۆی هه‌بووه‌، کۆپله‌یه‌ک له‌و پاڕانه‌وه‌ له‌ خواره‌وه‌ هاتووه: نمو هوره‌ خشه‌ ایته‌ اسپایی واته‌ : نوێژ بۆ هور (خۆر) که‌ تیشکی تیژی به‌تینی هه‌یه‌. ئه‌م پاڕانه‌وه‌یه‌ وه‌ک هه‌موو پاڕانه‌وه‌کانی ئایینی زه‌رده‌شت له‌گه‌ڵ موزیکی تایبه‌ت له‌ به‌رخۆوه‌ یان به‌ده‌نگی به‌رز وتراوه‌ و وا دەوترێت خه‌ڵک پێیان وتووه‌ (نوێژی هر) یان (پاڕانه‌وه‌ی ھه‌ورامانان). دیاره‌‌ که‌ پاش په‌ره‌سه‌ندنی ئیسلام نه‌زر و پاڕانه‌وه‌ له‌ بره‌و ده‌که‌وێت. بەڵام نه‌وا (هه‌وا) موزیکەکەی له‌ناو خه‌ڵکدا ماوه‌ته‌وە - به‌ره‌به‌ره‌ بووەته‌ نه‌وا (گۆرانی) و پێیان وتووه‌ فه‌هله‌ویاتی ئه‌مانان (فھلویات امانان). به‌ بڕوای شەهین کەریمی نووسەر، (ھورە) یان هۆرە که‌ ئێستا یه‌کێک له‌ ئاوازه‌ کوردییه‌کانه،‌ هه‌مان (هورامانان - هه‌ورامانان)ـە‌ که‌ به‌شێک له‌ ناوه‌که‌ی خۆی پاراستووه ‌و ناوه‌که‌ی وه‌ک (الله‌ ویسی) به‌ته‌واوی نه‌گۆڕاوه‌. دکتۆر عه‌بدولحه‌کیمی موونته‌سر له‌ ژماره‌ ٢٠٠ی گۆڤاری ئه‌لعه‌ره‌بییه‌ له ‌مانگی ته‌مووزی ١٩٧٥، له‌ وتارێکدا به‌ ناونیشانی (ابن وحشیه و کتابه في الفلاحة و هو اقدم الکتب في العربیە) ئیبنی وه‌حشی و پەرتووکه‌که‌ی له‌سه‌ر زانستی کشتوکاڵ کە کۆنترین پەرتووکی عه‌ره‌بی بڵاوکردووەته‌وه‌ و ده‌نوسێت: «و اته نقل اکثر کتبه من اللغة النبطة، ولم ینشر من تالیفه في اللغە العربیە سوی "شوق المستهام في معرفة رموز الاًقلام" و قد ذکر في آخر کتابه هذا انه ترجم من اللغة الکردیە، کتاباً في علل المیاه و کیفیە استخراجھا و استنباطها من الاًراضي المجھولة الاصل». '''«زانیارییه‌‌کانی له‌ پەرتووکێکه‌وه‌ به‌ زمانی نێبتی وه‌رگرتووه‌ و شتێکی له‌ زانیاری خۆی به‌ زمانی عه‌ره‌بی جگه‌ له‌ (شوق المستهام فی معرفة رموز الاقلام ) باس نه‌کردووه‌ و له‌ کۆتایی پەرتووکەکەیدا باسی پەرتووکێک به‌ زمانی کوردی ده‌کات که‌ بابه‌تێکی له‌سه‌ر گرفتی ئاو و چۆنیه‌تی به‌کارھێنانی ئاوی ژێرزه‌وی تێدایه‌».''' مامۆستا «گیوی موکریانی» له‌ فه‌رهه‌نگی مھاباد لاپه‌ڕه‌ ٧٧١ و ٧٧٢ تێروته‌سه‌لتر باسی ئه‌م لێکدانه‌وه‌یه‌ی کردووه‌ و به‌پێی نووسراوه‌که‌ی ئه‌و «ئیبن وه‌حشی» پەرتووکی (شوق المستهام)ی له‌ ساڵی ٢٤١ی کۆچی نووسیوە‌ و دیاره‌ که‌ له‌ سه‌رچاوه‌کانی ئه‌م پەرتووکەدا ئاماژه‌ به‌ وه‌رگێڕدراوی پەرتووکێکی کوردی ده‌کات کە ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ به‌ر له‌ نچوسینی پەرتووکی (شوق المستهام). ئه‌م پەرتووکە له‌ ساڵانی سه‌ره‌تایی سه‌ده‌ی سێھه‌م به‌ده‌ست خه‌ڵکه‌وه‌ بووه‌ و ده‌بێ لانی که‌م چه‌ند ساڵێک به‌سه‌ر نوسینیدا تێپه‌ڕ بێت. هه‌ر بۆیه‌ ئه‌م پەرتووکە - ده‌توانین پێی بڵێین «ئاونامه‌».  «ابن وه‌حشی» وه‌ریگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر زمانی عه‌ره‌بی و دەکرێت له‌ ساڵه‌کانی کۆتایی سه‌ده‌ی دووەمی کۆچیدا نووسرابێت.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} == شێوەزارەکانی کوردی == {{سەرەکی|شێوەزارەکانی زمانی کوردی}} [[پەڕگە:Kurdish language family tree.jpg|وێنۆک|درەختی خێزانی زاراوە و شێوەزارەکانی زمانی کوردی]] زمانی کوردی چەند شێوەزارێکی سەرەکیی ھەیە کە هەندێک جیاوازییان ھەیە و زمانناسەکان لەسەر چۆنیەتی جیاکردنەوەی ئەم شێوەزارانە یەکدەنگ نین و زۆرێک لە زمانناسەکان باوەڕیان بە ماڵباتی زمانگەلی کوردی ھەیە. یانی کورمانجیی باکووری و گۆرانی، بەپێی یاسا و [[ڕێسا]]ی زمانناسی و زمانەوانییەوە، دوو زمانی سەربەخۆی کوردین، نەک دوو شێوەزار. بەڵام زۆربەی ئەو کەسانەی زمانی کوردییان دابەش کردووە، بەم چوار دەستەیە بووە:<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215 زاراوەکانی زمانی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی]</ref> * [[کوردیی باکووری]] * [[کوردیی ناوەندی]] * [[کوردیی باشووری]] * [[گۆرانی-زازایی]] بەجۆری گشتی سنووری دابەشکردنی ئەم زاراوەنە بەم شێوەیە، ئەگەر دوو هێل ببێت. 1.هێلی یەکم هێلێک لە باشووری [[دەریاچەی ورمێ|گۆلی ورمێ]] بۆلای سەرەوەی [[شنۆ]] و [[سۆران]] هەتا باشووری [[ئاکرێ]] و [[دھۆک|دهۆک]] و [[شنگال]] بەرەو [[حەسیچە|حەسیچ]] و[[عەفرین|ئەفرین]]. 2.هێلی دووم هێلێک لە [[بیجاڕ]] ورۆژ هەڵات [[قوروە]] هەتا باشووری [[کامیاران|کامێران]] بۆلای خوارەوەی [[جوانڕۆ|جوانرۆ]] و [[ڕوانسەر|ڕەوانسەر]] و هەتا [[دەشتی زەھاو|دەشتی زەهاو]] و باکووری [[خانەقین]] و [[گوڵاڵە]] و [[دووزخورماتوو]] و باشووری [[کەرکووک]] تا دەگاتە ڕوباری [[دیجلە|تێگرە]]. لای سەرەوەی هێلی یەکەم ئەبێتە زاراوەی [[کوردیی باکووری]]. لای خوارەوەی هێلی دووەم ئەبێتە [[کوردیی باشووری]]. و نێوان ئەم دوو هێلە ئەبێتە [[کوردیی ناوەندی]]. [[زازاکی]] یا [[زازاکی|دیملی]] ئەکەوێتە ئەوپەڕی کوردیی باکوور لەگەڵ کوردیی باکووری تێکەڵاوە. هەروەها [[گۆران]] یا [[ھەورامی|هەورامییش]] دەکەوێتە لای خوارەوەی کوردیی ناوەندی و لەگەڵ کوردیی ناوەندی تێکەڵاوە. جا ئەم دوو زارە هەرچەندە کەمێک لێک دوورن بەڵام لەباری دەستووری و زمانناسی دەچنە سەر یەک بنچینە. ھەندێک لە زمانناسان، [[لوڕی|لوڕ]]یش وەک شێوەزارێکی زمانی کوردی پۆلبەند دەکەن. ئەگەرچی لوڕی ژمارەیەکی بێڕادە زۆری وشەی کوردی تێدایە، بەڵام ھێشتاش لێکۆلینەوەیەکی ئەوتۆ لەسەر لوڕی بەردەست نییە و هۆکاری سیاسی لەپشتە.<ref name="پ١"/> شایانی باسە هێلی نێوان لوڕی و کوردیی باشوور یان کوردیی خوارین زۆر دیار نییە. == ئەلفبێی کوردی == {{سەرەکی|ئەلفبێکانی کوردی|ئەلفبێی عەرەبیی زمانی کوردی}} بەھۆی ئەوەی کە [[کورد]]ەکان لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و [[ئێران]] بوون و ئەلفبێی فەرمیی ئەو دوو وڵاتە [[ئەلفبێی عەرەبی]] بوو، کوردەکانیش تا پێش سییەکان تەنیا ئەلفبێی عەرەبییان بۆ نووسینی کوردی بەکار دەھێنا. لە تورکیا، لەدوای فەرمیکردنی ئەلفبێی لاتینی بۆ زمانی [[زمانی تورکی|تورکی]]، [[جەلادەت عالی بەدرخان]] لە ساڵی [[١٩٣٢]] ئەلفبێیەکی لاتینیی بۆ زمانی کوردی داھێنا کە ئێستا بە ناوی "ئەلفبێی ھاوار" دەناسرێت. == فۆنۆلۆجیی مێژوویی == {{وتاری سەرەکی|فۆنۆلۆجیی کوردی}} {| class="wikitable" |- ! colspan=5| '''کوردی''' ||rowspan=2| [[زمانی پاڵەویی ئەشکانی|پاڵەویی ئەشکانی]] || rowspan=2| [[ئەوێستایی]] ||rowspan=2| [[زمانی فارسی|فارسی]] ||rowspan=2| [[زمانی پاڵەوی ساسانی|پاڵەوی ساسانی]] ||rowspan=2| [[زمانی پارسیی کۆن|فارسیی کۆن]] ||rowspan=2| [[زمانی نیا ئێرانی]] |- ! [[کوردیی باکووری|ک. باکووری]] || [[کوردیی ناوەندی|ک. ناوەندی]] || [[کوردیی باشووری|ک. باشووری]] || [[ھەورامی]] || [[زازاکی]] |- |s||s||s||s||s||s||s||h||h||θ||*ś |- |z||z||z||z||z||z||z||d||d||d||*ź |- |s, *hr||s, *hr||s, *hr||*hr||*hr||hr||θr||s||d||ç||*θr |- |sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||s/z||s/z||s/z||*św/*źw |- |pāš||pāš||pāš||<div style="text-align: center;">??</div>||<div style="text-align: center;">??</div>||paš||pas-ča||pas||pas||pasā||*pas-ča |- |ž||ž||ž||ž||j||ž||j||z||z||j||*j |- |ž||ž||ž||ç||j, z, ž||ž||ç||z||z||ç||*ç |- |d-||d-||d-||b-||b-||b-||duu-||d-||d-||duv-||*dw- |- |xw-||xw-||xw-||w-||w-||wx-||huu-, x^v-||x-||xw-||(h)uv-||*hw- |- |l, r||ł, r||ł, r||l, ł, r||rr||rδ||rd||l||l, r||rd||*rd |- |نادیار||نادیار||نادیار||نادیار||rz||rz||rz||l||l, r||rd||*rz |- |j-||j-||j-||y-||j-||y-||y-||j-||j-||y-||*y- |- |f(i)r-||f(i)r-||f(i)r-||wur-, har-||r-||fr-||fr-||for-, ھتد||fr-||fr-||*fr- |- |w-||w-||w-||w-||w-||f-||θw-||h-||h-||θw-||*θw- |- |w, y, (nil)||w, y, (nil)||w, y, (nil)||w, y||w, y||β, δ, γ||b, d, g||w, y, (/nil)||w, y, (')||b, d, g||*b, *d, *g |- |w, h, y, (/nil)||w, h, y, (/nil)||w, h, y, (/nil)||w, y, h||w, y, h||b, d, g||p, t, k||b, d, g||b, d, g||p, t, k||*p, *t, *k |- |n||n||n||<div style="text-align: center;">?</div>||n||nd||nd||nd||nd/nn||nd||*nd |- |žn||žn||žn||žn||šn, zn (?)||zn||sn||šn||šn||šn||*śn |- |v||w||w||m||m||-šm||-šm||-šm||-šm||-šm|| |- |v||w||w||m||m||-hm||-hm||-xm||-hm||-hm|| |- |-v||-w||-w||-m||-m||-m||-m||-m||-m||-m||-*m |- |h-, k-||h-, k-||h-, k-||h-||h-||x-||x-||x-||x-||x-||*x- |- |č-||č-||č-||<div style="text-align: center;">?</div>||ši-||šaw-||šiiu-||šaw-||šaw-||šiyav-||*čyau- |- |b-||b-||b-, w-||w-||v-||w-||w-||b-||w-||w-||*w- |- |(w)t||wt||ft||wt||wt||ft||ft||ft||ft||ft||*ft |- |t||t||t||t||t||xt||xt||xt||xt||xt||*xt |} == سیستەمی ئێرگاتیڤی کوردی لە نێوان خۆرئاوا و ڕۆژهەڵاتدا == زمانەوانان پێیان وایە کە سیستەمی ئێرگاتیڤ لە شێوەزارەکانی کوردیدا بە دوو جۆر گەشە کردووە کە هەریەک کاریگەریی مێژوویی و ناوچەیی هەبووە.<ref>Haig, Geoffrey (2004). ''Alignment Change in Iranian Languages: A Construction Grammar Approach''. Berlin: Mouton de Gruyter.</ref><ref>Windfuhr, Gernot (2009). ''The Iranian Languages''. Routledge.</ref> ئێرگاتیڤی خۆرئاوایی (synthetic) ئەم جۆرە لە شێوەزارانی کوردیی نزیک بە ناوچەی خۆرئاوی چیای زاگرۆس، وەک شێوەزاری ئەردەڵانی (سنەیی) بە باشی پارێزراوە.<ref>Mackenzie, D. N. (1961). ''Kurdish Dialect Studies''. London: Oxford University Press.</ref> هۆکاری ئەمە نزیکبوونی ئەو شێوەزارانەیە بە زمانی پەهلەوی میانی. * لە کردارە تێپەڕراودا (ماضی)، بکەر بە پاشگری (clitic) هاوڕا دەکات بە بەرکار (مفعول).<ref>Mackenzie, 1961, pp. 72–74.</ref> * کردار بۆ کەسی سێیەمی تاک ناگۆڕدرێت (بە شێوەی impersonal) و هاوڕا نابێت لەگەڵ بکەر.<ref>Haig, 2004, pp. 123–126.</ref> * ئەم سیستەمە بە شێوەیەکی دروست بە زمانەکانی پەهلەوی ساسانی دەگەڕێتەوە.<ref>Windfuhr, 2009, p. 555.</ref> '''نموونە''': ''من ئۆ کەتیومە خوێند'' = من ئەو کتێبەم خوێندەوە. ئێرگاتیڤی ڕۆژهەڵاتی (analytic) لە شێوەزارەکانی کوردیی ڕۆژهەڵات و باکور، وەک کرمانجی و هەندێک شێوەزاری سۆرانی (وەک ناوچەی مهاباد و هەولێر)، سیستەمی ئێرگاتیڤ گەشەی جیاواز کردووە.<ref>Thackston, W. M. (2006). ''Kurmanji Kurdish: A Reference Grammar with Selected Readings''. Harvard University.</ref> ئەم جۆرە کاریگەرییەکی زۆر لە زمانەکانی ڕۆژهەڵاتی ئێرانی وەک پەشتۆ و سکایی لێی کۆنابووە.<ref>Haig, 2004, pp. 200–205.</ref> * بکەر و بەرکار بە هێما یان وشەی دیاریکەر وەک «لە» یان «بە» دەهاتنە جێ.<ref>Thackston, 2006, pp. 55–56.</ref> * کردار لە ڕابردوودا پێویستە هاوڕا بکات لەگەڵ بکەر/بەرکار یان بە شێوەی passive بگۆڕدرێت.<ref>Haig, 2004, p. 210.</ref> '''نموونە''': * کرمانجی: ''Ew kitêb ji min xwend'' = ئەو کتێبە لە لایەن من خوێندرایەوە. * سۆرانی: ''ئەو کتێبە لەلایەن من خوێندرایەوە''. جدووڵی پێکەوەیی {| class="wikitable" ! تایبەتمەندی ! ئێرگاتیڤی خۆرئاوایی (synthetic) ! ئێرگاتیڤی ڕۆژهەڵاتی (analytic) |- | ناوچە و شێوەزار | ناوچەی خۆرئاوی زاگرۆس، بۆ نموونە: ئەردەڵانی (سنەیی)<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | ناوچەی ڕۆژهەڵات و باکور، بۆ نموونە: کرمانجی و هەندێک شێوەزاری سۆرانی<ref>Thackston, 2006.</ref> |- | کاریگەری مێژوویی | نزیکبونی زۆر بە پەهلەوی میانی (ساسانی)<ref>Windfuhr, 2009.</ref> | کاریگەری زمانی ڕۆژهەڵاتی وەک پەشتۆ و سکایی<ref>Haig, 2004.</ref> |- | کردار لە ماضی | بە شێوەی impersonal (هاوڕا ناکات لەگەڵ بکەر)<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | کردار دەبێت هاوڕا بکات لەگەڵ بکەر/بەرکار یان بە passive بگۆڕدرێت<ref>Haig, 2004.</ref> |- | دیاریکردنی بکەر/بەرکار | بکەر بە پاشگری (clitic) هاوڕا دەبێت بە بەرکار<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | بکەر و بەرکار بە پیت/وشەی جیاواز وەک «لە» و «بە» دیاری دەکرێن<ref>Thackston, 2006.</ref> |- | نموونە | ''من ئۆ کەتیومە خوێند'' = من ئەو کتێبەم خوێندەوە | ''Ew kitêb ji min xwend'' (کرمانجی)، ''ئەو کتێبە لەلایەن من خوێندرایەوە'' (سۆرانی) |} {| class="wikitable" ! تایبەتمەندی !! شێوەزاری ئەردەڵانی (سنەیی) !! شێوەزاری سۆرانی/هەورامی |- | ڕەگی مێژوویی | زیاتر کاریگەریی زمانی میدی و لقە کۆنەکانی '''پەهلەوی (پارتی)''' لەسەرە. | کاریگەریی زمانی سکایی و لقە نوێیەکانی فارسیی ناوەڕاستی لەسەرە. |- | جۆری ئێرگاتیڤ | لکێنراو (Synthetic) | شیکارکراو (Analytic) |- | پێکهاتە | وشەیەک کە بکەر و بەرکاری تێدایە (لێکدراوە) | دوو یان زیاتر وشە کە پێکەوە ڕستەکە دروست دەکەن |- | نموونە | من ئۆ کەتیومە خوێند | من ئەو کتێبەم خوێندەوە |- | ڕوونکردنەوەی نموونە | وشەی کەتیومە لکێنراوە: (کەتیب + مە). کردارەکە (خوێند) جێگیر و نەگۆڕە. | وشەی کتێبەکە و م لێک جیاوازن. کردارەکەش (خوێندەوە) لەوانەیە بگۆڕێت. |- | باوە لە... | لەکی، کرماشانی، زازاکی | کرمانجی، پەشتۆ، بلوچی |- | تێڕوانینی زمانەوانی | شێوازێکی کۆن و پارێزراوە کە زیاتر لەگەڵ ڕەگ و ڕیشەی کۆنی کوردیی ڕۆژئاوایی دەگونجێت. | شێوازێکی نوێ و پەرەسەندووە کە لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی زمانی ئێرانیی ڕۆژهەڵاتی دەگونجێت. |} == ھەڵسەنگاندنی زمانی کوردی لەگەڵ زمانە ھیندووئەورووپییەکان == {| class="wikitable" |- ! colspan=6| '''کوردی''' ||rowspan=2| [[ئەڵمانییەکان|ئاڵمانی]] || rowspan=2| [[ئیتالیایی]] ||rowspan=2| [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] ||rowspan=2| [[زمانی پورتوگالی|پۆرتووگالی]] ||rowspan=2| [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] ||rowspan=2| [[زمانی سوێدی|سویدی]] ||rowspan=2| [[زمانی فارسی|فارسی]] ||rowspan=2| [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] ||rowspan=2| [[زمانی ھۆڵەندی|ھولەندی]] |- ! [[کوردیی باکووری]] || [[کوردیی ناوەندی]] || [[کوردیی باشووری]] || [[لەکی]] ||[[ھەورامی]] || [[زازاکی]] |- |évar||êware||éware||íware||wérega||êre||abend||-||evening||-||-||afton||ivār||-||evond |- |bra||bra||bra||bra||bra||bra||bruder||fratello||brother||irmão||hermano||bror, broder||barādar||frère||broer, broeder |- |te, tu||to, tu||to||tu||to||ti, to||du||voi||you||tu||te, tú||du||to||te, tu||- |- |hesin||asin||asin||asin||asin||asin||eisen||ferro||iron||ferro||hierro||järn||āhan||fer||ijzeren |- |erd||zewi, herd||zewy||?||?||erd||erde||terra||earth||terra||tierra||jorden||Zamin||terre||aanaarden |- |ére||êre||ére||íre||íge||-||hier||-||here||-||-||här||-||-||- |- |hingiv||hengwín||hengwyn||?||?||hingemín||honig||-||honey||-||-||honung||angabin||-||honing |- |kurt||kurt||kurt||kull||kurt||kilm||kurz||corto||short||curto||corto||kort||kutāh||court||kort |- |lév||lêw||léw||lic||lic||lew||lippe||labbro||lip||lábio||labio||läpp||lab||lèvre||lip |- |meh||mang||mang||mang||mange||menge||mond||mese||moon||-||-||mane||māh||-||maan |- |nav||naw||naw||nom||namê||name||name||nome||name||nome||nombre||nämna||nām||nom||naam |- |na||na, nexêr||nexer||?||?||né||nein||non||no||não||no||nej||na||non||neen |- |nú, nuh||nwê||núe||?||newe||newe||neu||nuovo||new||novo||nuevo||ny||now||nouveau||nieuw |- |neh||no||nú||nu||no||new||neun||nove||ninie||nove||nueve||nio||noh||neuf||negen |- |cinnet||beheşt||behesht||?||?||?||paradies||paradise||paradise||paraíso||paraíso||paradis||pardis||paradis||paradijs |- |spínax||spinax||spenagh||?||?||ispanax||spinat||spinacio||spinach||espinafre||espinaca||spenat||esfanāj||épinard||spinazie |- |stér||estêre||estere||asare||hesare||estare||stern||stella||star||estrela||estrella||stjärna||setāre||astre||ster |- |dot||kiç, kij||kch||dit|| ||-||tochter||-||daughter||-||-||dotter||doxtar||-||dochter |- |dlop||dlop||dlop||?||dlop||dalpa||tropfen||-||drop||-||-||droppa||-||-||druppel |- |} == ڕێزمانی کوردی == {{سەرەکی|ڕێزمانی کوردی}} === جێناوە سەربەخۆکان === {| class="wikitable" |- ! rowspan=2| کەس ||colspan=2| [[کوردیی باکووری|کوردیی<br/>باکووری]] ||rowspan=2| [[کوردیی ناوەندی|کوردیی<br/>ناوەندی]] ||rowspan=2| [[کوردیی باشووری|کوردیی<br/>باشووری]] ||rowspan=2| [[لەکی]] ||rowspan=2| [[ھەورامی]] ||colspan=2| [[زازاکی]] |- ! ڕێک || چەوت || ڕێک || چەوت |- |١. ت.||ئەز||من||من||من||م||من||ئەز||مـ(ـن) |- |٢. ت.||تو||تە||تۆ||تو||توو||تۆ||ت||تۆ |- |٣. ت. ن.||rowspan="2" align="center|ئەو||وی||rowspan="2" align="center|ئەو||rowspan="2" align="center|ئەو||rowspan="2" align="center|ئەوە (iw)||ئاڎ||ئۆ||ئەی |- |٣. ت. م.||وێ||ئاڎە||ئا||ئایە |- |١. ک.||ئەم||مە||ئێمە||ئیمە||ئیمە||ئێمە||colspan="2" align="center"|ما |- |٢. ک.||ھوون||وە||ئێوە||ئیوە||ھۆمە||شمە||colspan="2" align="center"|شما |- |٣. ک.||ئەو||وان||ئەوان||ئەوان||ئۆوێن/ئۆنە (iwin)||ئاڎێ، ئاڎیشا||ئێ||ئینان |} === جێناوە لکاوەکان === ==== کۆمەڵەی یەکەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||مان |- |'''کەسی دووەم''' ||ت ||تان |- | '''کەسی سێیەم''' ||ی ||یان |} ==== کۆمەڵەی دووەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||ین |- |'''کەسی دووەم''' ||یت ||ن |- | '''کەسی سێیەم''' ||ێت/ات ||ن |} ==== کۆمەڵەی سێیەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||ین |- |'''کەسی دووەم''' ||یت ||ن |- | '''کەسی سێیەم''' ||() ||ن |} ===نێر و مێ=== * '''تاکی ناسراو''' لە کورمانجیدا بۆ ڕەگەزی '''مێ''' پاشگری «ا»، و بۆ ڕەگەزی '''نێر''' پاشگری «ێ» بۆ وشەکان زیاد دەکرێت. * لە سۆرانیشدا بۆ ھەردوو ڕەگەز پاشگری «ی» زیاد دەکرێت. {| class="wikitable" | '''سۆرانی''' ||کچ '''ی''' باش ||خوشک '''ی''' باش || دایک '''ی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کچ '''ا''' باش || خوشک '''ا''' باش || دایک '''ا''' باش |} {| class="wikitable" | '''سۆرانی''' ||کوڕ '''ی''' باش ||برا '''ی''' باش || باوک '''ی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کوڕ '''ێ''' باش || برا '''یێ''' باش || باڤ '''ێ''' باش |} * لە حاڵەتی '''کۆی ناسراو'''دا نێر و مێ نییە، پاشگری «ێن» زیاد دەکرێت لە کورمانجیدا ئەگەر پیتی کۆتایی بزوێن ھەبوو ئەوا «یێن» زیاد دەکرێت. * لە سۆرانیدا پاشگری «انی» زیاد دەکرێت و بە ھەمان شێوەی کورمانجی ئەگەر پیتی کۆتایی بزوێن بوو، دەبێتە «یانی». {| class="wikitable" |- | '''سۆرانی''' ||کوڕ '''انی''' باش ||برا '''یانی''' باش || باوک '''انی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کوڕ '''ێن''' باش || برا '''یێن''' باش || باڤ '''ێن''' باش |- |} == ئەمانەش ببینە == * [[کورد]] * [[کوردستان]] * [[کۆڕی زانستیی زمانی کوردی]] * [[ڕێزمانی کوردی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references/> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{نێوانویکی|code=ku|کوردیی کرمانجی}} {{نێوانویکی|code=diq|کوردیی زازاکی (دملکی)}} {{Incubator|کۆد=sdh|زمان=کوردیی باشووری}} {{Incubator|کۆد=lki|زمان=کوردیی لەکی}} {{Incubator|کۆد=hac|زمان=کوردیی ھەورامی}} === ئینستیتوو === * [https://web.archive.org/web/20160115180810/http://www.enstituyakurdi.org/ ئینستیتووی کوردیی ئیستانبوڵ] * [http://www.institutkurde.org/en/language/ ئینستیتووی کوردیی پاریس] * [https://web.archive.org/web/20170911233756/http://www.kurdishacademy.org/ کال: ئاکادمیی زمانی کوردی] === فەرھەنگ === * [https://web.archive.org/web/20060103164336/http://www.dicts.info/2/german-kurdish.php کوردی-ئاڵمانی-کوردی] * [https://web.archive.org/web/20111024123406/http://www.babylon.com/free-dictionaries/reference/dictionaries-thesauri/English-Kurdish/62202.html کوردی-ئینگلیزی (بۆ کۆمپیتەر)] * [http://www.dicts.info/di1.php?k1=1&k2=214 ئینگلیزی-کوردی] (بەرھەمی [[ئەرداڵ ڕۆناھی]]) * [https://web.archive.org/web/20100615061257/http://ferheng.org/english.html ئینگلیزی-کوردی] * [https://web.archive.org/web/20060103172221/http://www.dicts.info/2/turkish-kurdish.php?e=mc2 تورکی-کوردی-تورکی] * [https://web.archive.org/web/20120723065907/http://vahidrch.persiangig.com/document/ph.pdf واج‌شناسی کوردی خوارگ] {{زمانی کوردی}} {{چاندی کوردی}} {{خەڵکی کورد}} {{زمانەکانی ئێران}} {{زمانەکانی عێراق}} {{زمانەکانی تورکیا}} {{زمانەکانی سووریا}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی|زمان|سووریا|تورکیا|ئێران|عێراق|ئەرمەنستان|ئازەربایجان}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish language}} [[پۆل:زمانەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:زمانەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:زمانەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:زمانەکانی لوبنان]] [[پۆل:زمانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:زمانی کوردی]] [[پۆل:زمانەکانی ئێران]] [[پۆل:زمانەکانی تورکیا]] [[پۆل:زمانەکانی سووریا]] [[پۆل:زمانەکانی عێراق]] [[پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار]] [[پۆل:وێژەی کوردی]] [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] 8chixw0sc24bu5gjzytt3t7u7yuw5ly 0 636 1575305 1562788 2026-04-15T21:28:05Z ~2026-23183-30 75778 1575305 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Gray3.png|چەپ|وێنۆک|ھێلکۆکەیەکی مرۆڤ]] '''ھێلکۆکە''' (بە لاتینی: ''ovum'') بریتیە لە خانەیەکی زاوزێیی یان [[گامێت]]. ھەردووی ئاژەڵان و [[ئێمبریۆفیت|ڕوەکە ھێلکۆکەدانەرەکان]] ھێلکۆکەیان ھەیە. وشەی ئووڤیۆل (Ovule) بە ھێلکۆکەی تازەدروستبووی ئاژەڵ، وە ھەروەھا ئەو پێکھاتە ڕوەکیانە دەگوترێت کە [[گامێتۆفیت]] و خانەی ھێلکۆکە ھەڵدەگرێت وە پاش [[بەبەربوون]] دەبێت بە دانە. لە [[ڕوەکی بێ ئاووگ|ڕوەکە بچووکەکان]] و [[کەوزەکان]] (algae) دا، ھەروەھا بە ھێلکۆکە دەگوترێت '''ئووسفیەر'''. == دروستبوونی ھێلکۆکە == لە ئاژەڵە پێشکەوتووەکان دا، ھێلکۆکە لە لایەن ھەندێک [[لوو|گلاند]]ی مێ (گلاندە سێکسیەکان) کە پێیان دەگوترێت [[ھێلکۆکەدان|ھێلکەدان]] بەرھەم دێنن و ھەمووی ئەم گلاندانە ھەر لە سەرەتای لەدایکبوونەوە لە جەستەی [[گوانداران]] دا ھەیە، وە لە ڕێگەی پرۆسەی [[ئووجێنیسیس|دروستبوون و گەشەکردنی ھێلکۆکە]]وە پێدەگەن. == ھێلکۆکەی مرۆڤ و گوانداران == [[پەڕگە:Sperm-egg.jpg|چەپ|وێنۆک|خانەیەکی سپێرم خەریکی بەبەرکردنی ھێلکۆکەیەک]] [[پەڕگە:Acrosome reaction diagram.svg|وێنۆک|چەپ| http://all-the-exgirlfriends.info/?uid=72001{{بەستەری مردوو|url=http://all-the-exgirlfriends.info/?uid=72001 |date=نیسانی ٢٠١٩ }} پرۆسەی بەبەرکردنی ھێلکۆکەیەک (لە سەرەوە بۆ خوارەوە)]] لە ئاژەڵانی [[بەچکەزێ]] دا (کە بریتین لە مرۆڤ و ھەموو گواندارانی خاوەن [[ئاوەڵمنداڵ]]ی دیکە)، ھێلکۆکە لە نێو جەستە مێ دا [[بەبەربوون|بەبەر دەبێت]]، وە پاشان [[ئاوڵەمە]] لە نێو [[مناڵدان]] دا گەشە دەکات، وە ڕاستەوخۆ خۆراک لە دایک وەردەگرێت ھێلکۆکە (ovum) یەکێک لە گەورەترین [[خانە]]کانی جەستەی مرۆڤە، وە بە چاوی ئاسایی بەبێ یارمەتی [[مایکرۆسکۆپ]] یان ھەر ئامێرێکی گەورەکردنەوەی دیکە دەبینرێت. ئەندازەی تیرەی ھێلکۆکەی مرۆڤ لە نێوان ١٠٠ تا ٢٠٠ [[میکرۆمتر]] دایە<ref>[http://education.yahoo.com/reference/gray/subjects/subject/3 The Ovum, Gray's Anatomy of the Human Body, Yahoo! Education] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090725031743/http://education.yahoo.com/reference/gray/subjects/subject/3 |date=٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٩ }}</ref><ref>[http://cancerweb.ncl.ac.uk/cgi-bin/omd?ovum Ovum, Online Medical Dictionary, CancerWEB, Newcastle University]{{بەستەری مردوو|url=http://cancerweb.ncl.ac.uk/cgi-bin/omd?ovum |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.rci.rutgers.edu/~uzwiak/HumanSexuality/HSSpringLect4.html Oogenesis, Dr. Uzwiak, New Jersey State University] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221145447/http://www.rci.rutgers.edu/~uzwiak/HumanSexuality/HSSpringLect4.html |date=٢١ی شوباتی ٢٠٠٩ }}</ref><ref>[http://www.biology-online.org/dictionary/Ovum Definition of Ovum, Biology-Online.org]</ref>، بەڵام ئەندازەی دەقێقتر ١٢٠ میکرۆمترە. == ھێلکۆکەی بوونەوەری سەرەتایی و ڕوەکەکان == لە [[سەرەتاییەکان|بوونەروەرانی سەرەتایی]] (protists)، [[فانجی|کارگەکان]] و زۆرێک لە [[ڕووەکەکان]]، لەوانە [[برایۆفیت]]ەکان، [[سەرەخس]]ەکان، و [[جیمنۆسپێرم|دانەڕووت]]ەکان، دا ھێلکۆکە لە نێو [[ئارچێگۆنیەم]] (archegonium) دا بەرھەم دێت. بە ھۆی ئەوەی کە ئارچێگۆنیەم پێکھاتەیەکی [[ھاپلۆید]]ە، خانەکانی ھێلکۆکە لە ڕێگەی [[میتۆسیس|دابەشاندنی میتۆسیس]]ەوە دروست دەبن. ئارچێگۆنیەمی ئاسایی برایۆفیت پێکھاتووە لە ملێکی درێژ لەگەڵ بناغەیەکی پانتر کە خانەی ھێلکۆکەی تێدایە. لەکاتی پێگەیشتن دا ئەم ملە درێژە دەکرێتەوە بۆ ئەوە بە خانەکانی سپێرم ڕێگە بدات بە مەلەکردن بچن بۆ نێو ئارچێگۆنیەم وە ھێلکۆکە بەبەر بکەن. ئەو [[زیگۆت]]ەی کە لە ئاکامی ئەم بەبەربوونە دروست دەبێت پاشان گەشە دەکات وە دەبێت بە ئاوڵەمە، کە بە شێوەی [[سپۆرۆفیت]]ی (sporophyte) تازە لە ئارچێگۆنیەم دێتە دەرەوە. لە [[ڕوەکە گوڵدارەکان]] دا، [[گامێتۆفیت]]ی (gametophyte) مێ، کە ئاساییانە دەبێتە ھۆی دروستبوونی ئارچێگۆنیەم، بچووک بووەتەوە و بووەتە تەنیا ھەشت خانەی ناسراو بە [[کیسەی ئاوڵەمە]] لە نێو [[ئووڤیۆل]] دا. ئەو خانەی گامێتۆفیتە کە لە ھەمووان نزیکترە بە کونی [[مایکرۆپایل]]ی کیسەی ئاوڵەمە دەبێتە خانەی ھێلکۆکە. لە کاتی [[گەردەپژاندن]] (pollination) دا، بۆریەکی گەردە [[سپێرم]] دەباتە نێو کیسەی ئاوڵەمە وە یەک ناوەی سپێرم لەگەڵ ناوەکی ھێلکۆکە تێکەڵ دەبێت. ئەو زیگۆتەی کە لە ئاکامی ئەم تێکەڵبوونە دروست دەبێت لە نێو ئووڤیۆل دا دەبێت بە ئاوڵەمە. ئووڤیۆل بە نۆرەی خۆی دەبێت [[دانە|دان]] وە لە زۆرێک لە حاڵەتەکان دا [[ھێلکەدان (ڕوەک)|ھێلکەدانی ڕووەک]] دەبێتە [[میوە]]یەک بۆ ئەوە کاری بڵاوبوونەوەی دانەکان ئاسان بکاتەوە. دوای [[چەکەرەکردن]] (germination)، ئاوڵەمە دەبێت بە یەک [[نەونەمام]] (seedling). == دروستبوونی ھێلکۆکە (ھێلکە) لە ئاژەڵانی [[ھێلکەزێ]] دا == لە ئاژەڵانی [[ھێلکەزێ]] دا (واتە ھەموو [[پەلەوەر]]ەکان، زۆربەی [[ماسی]]یەکان، دووژینیەکان ((amphibia و [[خشۆک]]ەکان) ھەندێک لایەی پارێزەر بە دەوری ھێلکۆکە دروست دەبێت وە پاشان لە ڕێگەی [[ھێڵکەڕێ|لوولەی ھێلکە]]وە دەچێتە دەرۆی جەستە. ئەم ھێلکۆکە (ھێلکە) یان لە نێو جەستەی گیانەوەری مێ دا بە [[سپێرم]]ی نێر [[بەبەربوون|بەبەر دەکرێت]] (بەو شێوەی کە لە پەلەوەر ڕوو ئەدات) یان لە دەرۆی جەستەی گیانەوەری مێ دا بە سپێرمی نێر بەبەر دەکرێت (وەکوو ئەوەی کە لە زۆرێک لە ماسیەکان دا دەبینرێت). دوای بەبەربوون، [[ئاوڵەمە]]یەک دروست دەبێت، کە لە خۆراکی نێو ھێلکۆکەکە یان ھێلکەکە دەخوات. پاشان لە ھێلکە دێتە دەرەوە، کە ئەمەش لە دەرۆی جەستەی دایک ڕوو ئەدات. بۆ زانیاری زیاتر دەربارەی ھێلکەکانی ئاژەڵە ھێلکەزێکان وتاری [[ھێلکە (بیۆلۆژی)]] بخوێنەوە. [[سایتۆپلاسم]] و [[میتۆکۆندریا]]ی خانەی ھێلکە (لەگەڵ [[کلورۆپلاست]] لە ڕوەکەکان دا) تەنھا ئامرازی ھێلکەن کە دەتوانن لە ڕێگەی [[میتۆسیس|دابەشاندنی میتۆسیس]]ەوە [[تۆرەمخستنەوە|تۆرەم بخەنەوە]] و سەرئەنجام پاش بەبەربوون [[بلەیزەتۆسیست]] (blasetocyst) دروست بکەن. == ھێلکەزێیی ناوسکی == جۆرێکی مامناوەند ھەیە کە پێی دەگوترێت [[ھێلکەزێی ناوسکی]] (Ovoviviparity). لەم جۆرە ھێلکەزێیە دا، بە ھەمان شێوەی ھێلکەزێی ئاسایی ئاوڵەمە لە نێو ھێلکەیە دا گەورە دەبێت وە خۆراکی لە ھەمان ھێلکە دابین دەکرێت، بەڵام پاشان ماوەیەکی کورت پێش لەدایکبوون لە نێو زگی دایکی دا لە ھێلکە دێتە دەرەوە، یان دەستبەجێ پاش ھاتنەدەرەوەی ھێلکە لە جەستەی دایک لە ھێلکە دێتە دەرەوە. ھەندێک لە ماسیەکان، خشۆکەکان و زۆرێک لە [[بێ‌بڕبڕە|بێ‌بڕبڕەکان]] بەم شێوە زاوزێ دەکەن. == ەری دەرەکی == * [https://web.archive.org/web/20120401170539/http://ovary.stanford.edu/ دانەگەی کلایدوسکۆپی ھێلکەدان] شرۆڤەی ١٨٠٠ جین کە لە کارەکانی ھێلکەدان دەوریان ھەیە == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Oocytes}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی|سێکسناسی}} [[پۆل:سیستەمی زاوزێ]] [[پۆل:خانە ڕیشەییەکان]] [[پۆل:پزیشکیی ژنان]] [[پۆل:کلۆنکردن]] [[پۆل:سیستەمی زاوزێی ژنان]] [[پۆل:خانە مرۆڤیەکان]] [[پۆل:ھێلکەکان]] [[پۆل:کۆئەندامی زاوزێی ژنان]] nd8vr52kg5j0kz7p9vtxr3y9aqofoau 0 12224 1575254 1575230 2026-04-15T12:01:09Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575254 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ویکیسازی}} {{Coord|36|10|14|N|43|57|41|E|region:IQ_type:edu|display=title}} {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک{{ھن}}<small>Tishk International University</small> |ناوی وێنە = Tishk University-Logo.png |وێنە_لێدوان =لۆگۆی زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک |سەردێڕ =وێنەی مۆری زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک |دامەزراندن = [[٢٠٠٨]] |جۆر =[[تایبەت]] |سەرۆکی زانکۆ =[[پ. سوڵتان ت. ئەبوئرەبی]] |شار =[[ھەولێر]] - [[سلێمانی]] |پارێزگا = |ماڵپەڕ ='''[http://tiu.edu.iq/ tiu.edu.iq]'''}} '''زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک''' (پێشتر: زانکۆی ئیشک) ({{بە ئینگلیزی|Tishk International University}}) زانکۆیەکی تایبەتییە، کە دەکەوێتە شاری [[ھەولێر]] و سلێمانی لە باشووری [[کوردستانی گەورە]] و باکووری [[عێراق|عێراقدا]]. ئەم زانکۆیە لە ساڵی (٢٠٠٨) بە مۆڵەتی [[وەزارەتی خوێندنی باڵا]]ی [[ھەرێمی کوردستان]] کرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=قادر |یەکەم=شەوکەت |ڕێکەوت=28 ئەیلوول |سەردێڕ=وەزارەتی خوێندنی باڵا ناوی زانکۆ تایبەتە مۆڵەتپێدراوەکان بڵاودەکاتەوە - AVA News |ناونیشان=https://ava.news/news/35361 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=ava.news}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref>. زانکۆیەکە لە کۆتایییەکانی ٢٠١٤ بۆ خوێندنی وەرزی ٢٠١٤–٢٠١٥ لقی سلێمانی کردەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پارێزگای سلێمانی |ناونیشان=https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=630&secID=33 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=slemani.gov.krd}}</ref>. [[پەڕگە:زانکۆی تیشک.jpg|وێنۆک|400x400پیکسڵ|زانکۆی تیشک، پێشتر ناوی ئیشک بوو.]] == کۆلێژەکان == === ھەولێر === * کۆلێژی پزیشکی بەشی (ددان و دەرمانسازی). * کۆلێژی ئەندازیاری (کۆمپیوتەر، شارستانی (سڤیل)، تەلارسازی، دیزاینی ناوخۆ، ڕووپێوان و جیۆماتیک، نەوت و کانزاکان، مێکاترۆنیکس، فڕۆکەوانی). * کۆلێژی [[زانکۆی تیشک - کۆلێژی زانستی کرداری|زانستی کرداری]] (تەکنەلۆژیای زانیاری، شیکاری نەخۆشییەکان، سایبەرسیکیوریتی، چارەسەری سروشتی، نیوترشن و دایەتێتێکس، تەکنیکی پزیشکی تیشک، [[ژیریی دەستکرد]]، سڕکردن) * کۆلێژی زانستە ئابووریییەکان و بەڕێوەبردن (بازرگانی و بەڕێوەبردن، دارایی و بانک، ژمێریاری، گەشت و گوزار). * کۆلێژی پەروەردە (زمانی ئینگلیزی، بیرکاری، زیندەزانی، فیزیک، کۆمپیوتەر). * کۆلێژی [[یاسا]]. * پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان و دیپلۆماسی. === سلێمانی === * کۆلێژی ئەندازیاری بە بەشەکانی تەلارسازی، شارستانی * کۆلێژی زانستی کارگێڕی بە بەشەکانی زانستە نێونەتەوەیییەکان، دارایی و بانک، کارگێڕیی کار، ژمێریاری == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://tiu.edu.iq/}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ٢٠٠٠|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ishik University}} [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] dmf3kfd1jjy315osh0x6ivd09h3mi90 1575271 1575254 2026-04-15T15:00:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1575271 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ویکیسازی}} {{Coord|36|10|14|N|43|57|41|E|region:IQ_type:edu|display=title}} {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک{{ھن}}<small>Tishk International University</small> |ناوی وێنە = Tishk University-Logo.png |وێنە_لێدوان =لۆگۆی زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک |سەردێڕ =وێنەی مۆری زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک |دامەزراندن = [[٢٠٠٨]] |جۆر =[[تایبەت]] |سەرۆکی زانکۆ =[[پ. سوڵتان ت. ئەبوئرەبی]] |شار =[[ھەولێر]] - [[سلێمانی]] |پارێزگا = |ماڵپەڕ ='''[http://tiu.edu.iq/ tiu.edu.iq]'''}} '''زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک''' (پێشتر: زانکۆی ئیشک) ({{بە ئینگلیزی|Tishk International University}}) زانکۆیەکی تایبەتییە، کە دەکەوێتە شاری [[ھەولێر]] و سلێمانی لە باشووری [[کوردستانی گەورە]] و باکووری [[عێراق|عێراقدا]]. ئەم زانکۆیە لە ساڵی (٢٠٠٨) بە مۆڵەتی [[وەزارەتی خوێندنی باڵا]]ی [[ھەرێمی کوردستان]] کرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=قادر |یەکەم=شەوکەت |ڕێکەوت=28 ئەیلوول |سەردێڕ=وەزارەتی خوێندنی باڵا ناوی زانکۆ تایبەتە مۆڵەتپێدراوەکان بڵاودەکاتەوە - AVA News |ناونیشان=https://ava.news/news/35361 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=ava.news}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref>. زانکۆیەکە لە کۆتایییەکانی ٢٠١٤ بۆ خوێندنی وەرزی ٢٠١٤–٢٠١٥ لقی سلێمانی کردەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پارێزگای سلێمانی |ناونیشان=https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=630&secID=33 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=slemani.gov.krd}}</ref>. [[پەڕگە:زانکۆی تیشک.jpg|وێنۆک|400x400پیکسڵ|زانکۆی تیشک، پێشتر ناوی ئیشک بوو.]] == کۆلێژەکان == === ھەولێر === * کۆلێژی پزیشکی بەشی (ددان و دەرمانسازی). * کۆلێژی ئەندازیاری (کۆمپیوتەر، شارستانی (سڤیل)، تەلارسازی، دیزاینی ناوخۆ، ڕووپێوان و جیۆماتیک، نەوت و کانزاکان، مێکاترۆنیکس، فڕۆکەوانی). * کۆلێژی [[زانکۆی تیشک - کۆلێژی زانستی کرداری|زانستی کرداری]] (تەکنەلۆژیای زانیاری، شیکاری نەخۆشییەکان، سایبەرسیکیوریتی، چارەسەری سروشتی، نیوترشن و دایەتێتێکس، تەکنیکی پزیشکی تیشک، [[ژیریی دەستکرد]]، سڕکردن) * کۆلێژی زانستە ئابووریییەکان و بەڕێوەبردن (بازرگانی و بەڕێوەبردن، دارایی و بانک، ژمێریاری، گەشت و گوزار). * کۆلێژی پەروەردە (زمانی ئینگلیزی، بیرکاری، زیندەزانی، فیزیک، کۆمپیوتەر). * کۆلێژی [[یاسا]]. * پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان و دیپلۆماسی. === سلێمانی === * کۆلێژی ئەندازیاری بە بەشەکانی تەلارسازی، شارستانی * کۆلێژی زانستی کارگێڕی بە بەشەکانی زانستە نێونەتەوەیییەکان، دارایی و بانک، کارگێڕیی کار، ژمێریاری == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://tiu.edu.iq/}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ٢٠٠٠|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ishik University}} [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] qy057e9vmr9agq610oy4nuun75pobw0 1575295 1575271 2026-04-15T20:02:01Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1575295 wikitext text/x-wiki {{ویکیسازی}} {{Coord|36|10|14|N|43|57|41|E|region:IQ_type:edu|display=title}} {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک{{ھن}}<small>Tishk International University</small> |ناوی وێنە = Tishk University-Logo.png |وێنە_لێدوان =لۆگۆی زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک |سەردێڕ =وێنەی مۆری زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک |دامەزراندن = [[٢٠٠٨]] |جۆر =[[تایبەت]] |سەرۆکی زانکۆ =[[پ. سوڵتان ت. ئەبوئرەبی]] |شار =[[ھەولێر]] - [[سلێمانی]] |پارێزگا = |ماڵپەڕ ='''[http://tiu.edu.iq/ tiu.edu.iq]'''}} '''زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک''' (پێشتر: زانکۆی ئیشک) ({{بە ئینگلیزی|Tishk International University}}) زانکۆیەکی تایبەتییە، کە دەکەوێتە شاری [[ھەولێر]] و سلێمانی لە باشووری [[کوردستانی گەورە]] و باکووری [[عێراق|عێراقدا]]. ئەم زانکۆیە لە ساڵی (٢٠٠٨) بە مۆڵەتی [[وەزارەتی خوێندنی باڵا]]ی [[ھەرێمی کوردستان]] کرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=قادر |یەکەم=شەوکەت |ڕێکەوت=28 ئەیلوول |سەردێڕ=وەزارەتی خوێندنی باڵا ناوی زانکۆ تایبەتە مۆڵەتپێدراوەکان بڵاودەکاتەوە - AVA News |ناونیشان=https://ava.news/news/35361 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=ava.news}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref>. زانکۆیەکە لە کۆتایییەکانی ٢٠١٤ بۆ خوێندنی وەرزی ٢٠١٤–٢٠١٥ لقی سلێمانی کردەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پارێزگای سلێمانی |ناونیشان=https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=630&secID=33 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=slemani.gov.krd}}</ref>. [[پەڕگە:زانکۆی تیشک.jpg|وێنۆک|400x400پیکسڵ|زانکۆی تیشک، پێشتر ناوی ئیشک بوو.]] == کۆلێژەکان == === ھەولێر === * کۆلێژی پزیشکی بەشی (ددان و دەرمانسازی). * کۆلێژی ئەندازیاری (کۆمپیوتەر، شارستانی (سڤیل)، تەلارسازی، دیزاینی ناوخۆ، ڕووپێوان و جیۆماتیک، نەوت و کانزاکان، مێکاترۆنیکس، فڕۆکەوانی). * کۆلێژی [[زانکۆی تیشک - کۆلێژی زانستی کرداری|زانستی کرداری]] (تەکنەلۆژیای زانیاری، شیکاری نەخۆشییەکان، سایبەرسیکیوریتی، چارەسەری سروشتی، نیوترشن و دایەتێتێکس، تەکنیکی پزیشکی تیشک، [[ژیریی دەستکرد]]، سڕکردن) * کۆلێژی زانستە ئابووریییەکان و بەڕێوەبردن (بازرگانی و بەڕێوەبردن، دارایی و بانک، ژمێریاری، گەشت و گوزار). * کۆلێژی پەروەردە (زمانی ئینگلیزی، بیرکاری، زیندەزانی، فیزیک، کۆمپیوتەر). * کۆلێژی [[یاسا]]. * پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان و دیپلۆماسی. === سلێمانی === * کۆلێژی ئەندازیاری بە بەشەکانی تەلارسازی، شارستانی * کۆلێژی زانستی کارگێڕی بە بەشەکانی زانستە نێونەتەوەیییەکان، دارایی و بانک، کارگێڕیی کار، ژمێریاری == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://tiu.edu.iq/}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ٢٠٠٠|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ishik University}} [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] ioux4hwrmag6epz7w29jeexxvi2354d 0 20483 1575257 1575191 2026-04-15T12:01:39Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575257 wikitext text/x-wiki {{ڕێکخستن|date=ئاب ٢٠٢١}} {{زانیاریدانی کۆمپانیا |ناو = وارنەر برۆس ئینتەرتەینمەنت{{ھن}}Warner Bros. Entertainment, Inc. |لۆگۆ= [[پەڕگە:Warner Bros. logo 2023.svg|160px]] |جۆر=بەشێک لە [[وارنەر میدیا|تایم وارنەر]] |بازرگانی_لە = |پیشەسازی = |بوار= |جێگر = |دامەزراندن =١٩١٨ (بە ناوی وارنەر برۆس. ستودیۆز){{ھن}}١٩٢٣ (بە ناوی [[وارنەر برۆس پیکچەرز]]) |دامەزرێنەر =[[جاک وارنەر]]{{ھن}}[[ھاری وارنەر]]{{ھن}}[[ئالبێرت وارنەر]]{{ھن}}[[سام وارنەر]] |ناونیشانی_شار = |ناونیشانی_وڵات= |نووسینگەکان =[[کالیفۆرنیا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] |ئەو وڵاتانەی کە تیایەتی = |بەڕێوەبەران =[[باری مایەر]] (خاوەن و بەڕێوەبەر) |بەرھەمەکان =[[ئەنیمەیشن|وێنەی جوڵاو]]، [[بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی]] |خزمەتگوزارییەکان = |داھات = ١٢٫٦٣٨ میلیارد $ (٢٠١١) |مایە = ١٫٢٦٣ میلیارد $ (٢٠١١) |خاوەن = |ژ. کارمەند = |ماڵپەڕی سەرەکی =http://www.warnerbros.com |پەراوێزەکان = }} '''وارنەر برۆس. ئینتەرتەینمەنت''' ({{بە ئینگلیزی|Warner Bros. Entertainment}}) یەکێکە لە ستۆدیۆکانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بۆ بەرھەمھێنانی [[فیلم]] و کاری وێنەیی و [[ئەنیمەیشن|وێنەی جوڵاو]] و [[بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی]] و [[مۆسیقا]]. بەتایبەتی یەکێکە لە ستودیۆ سەرەکییە جیھانییەکانی بواری بەرھەمھێنانی فیلم، ھەروەھا بەشێکە لە کۆمپانیای [[وارنەر میدیا|تایم وارنەر]]، نووسینگەی ھەیە لە ویلایەتەکانی [[کالیفۆرنیا]] و [[نیویۆرک (ویلایەت)|نیویۆرک]].<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Warner_Bros.</ref> وارنەر برۆس. چەندین ستودیۆی تر لە خۆ دەگرێت لەوانە [[وارنەر برۆس ستودیۆز]]، [[وارنەر برۆس پیکچەرز]]، [[نیو لاین سینەما]] … ھتد. وارنەر برۆس ھەروەھا بەشی جۆراوجۆری تایبەت بە بڵاوکردنەوە و بەرزکردنەوەی و موزیک و شانۆ و پارکەکان بە کار دەخات. بوگس بەنی، کارەکتەرێکی کارتۆنییە و وەک بەشێک لە زنجیرەی لونی تونس دروستکراوە، وەک بەختبەختێکی فەرمی کۆمپانیاکە خزمەت دەکات. == مێژوو == ناوی کۆمپانیاکە لە دامەزرێنەرانی برایانی وارنەرەوە پەیدابووە،<ref>{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|people=Warner Sperling, Cass (Director) |ڕێکەوت=٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.warnersisters.com/ourstore.html |سەردێڕ=The Brothers Warner (DVD film documentary) |بڵاوکەرەوە=Warner Sisters, Inc. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160217043304/http://www.warnersisters.com/ourstore.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٦|df=mdy-all}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.newspress.com/Top/Article/article.jsp?Section=LOCAL&ID=565517034704732185&Archive=true| سەردێڕ=Journey of discovery: Warner documentary the result of a twenty-year effort| ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ئیش=[[Santa Barbara News-Press]]| ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٠٨| دوایین=McMorris| یەکەم=Bill| دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.newspress.com/Top/Article/article.jsp?Section=LOCAL&ID=565517034704732185&Archive=true |date=شوباتی ٢٠٢١ }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> وەک: ھاری، ئەلبێرت، سام، جاک. ھاری و ئەلبێرت و سام وەک منداڵی بچووک لەگەڵ [[دایک و باوک]]ی جولەکە پۆڵەندییەکانیان<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://digitalcommons.chapman.edu/vocesnovae/vol10/iss1/2/ |سەردێڕ=The Warner Brothers Prove Their Patriotism |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|دوایین=Jacobson |یەکەم=Lara | journal=Voces Novae |بەرگ=١٠| issue=1 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191030081340/https://digitalcommons.chapman.edu/vocesnovae/vol10/iss1/2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hixson|یەکەم=Walter L.|سەردێڕ=The American Experience in World War II: The United States and the road to war in Europe|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CAEyh6EY9kYC&pg=PA28|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٤٠٢٩-٠|پەڕە=٢٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cocks|یەکەم=Geoffrey|سەردێڕ=The Wolf at the Door: Stanley Kubrick, History, & the Holocaust|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nJ9h50sMkOMC&pg=PA41|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Peter Lang|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٠٤-٧١١٥-٠|پەڕە=٤١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین=Meyer | یەکەم=Carla | سەردێڕ=California Hall of Fame to induct the four Warner brothers | وێبگە=California Museum | ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٣| ناونیشان=https://www.californiamuseum.org/museum-news/california-hall-fame-induct-four-warner-brothers | ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191028052512/https://www.californiamuseum.org/museum-news/california-hall-fame-induct-four-warner-brothers | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کراسنۆسەلک و کۆنگرەی پۆڵەندا و پاشان بەشێک لە ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیاوە کۆچیان بۆ کەنەدا کرد، وەک لە زۆربەی خێزانە کۆچبەرەکانی تردا، ھەندێک منداڵ وردە وردە وەشانی ھەڵگەڕاندنەوەیان پەیدا کرد کە بە شێوەی ھەڵچوو دەردەکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bialczynski.pl/2016/04/22/wielcy-polacy-warner-bros-czyli-bracia-wytwornia-zostala-zalozona-przez-braci-warner-aaron-albert-szmul-sam-i-hirsz-harry-wonsal-oraz-jack-itzhak-wonsal/|سەردێڕ=Wielcy Polacy – Warner Bros czyli bracia Warner: Aaron (Albert), Szmul (Sam) i Hirsz (Harry) Wonsal oraz Jack (Itzhak) Wonsal – Białczyński|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190921214039/https://bialczynski.pl/2016/04/22/wielcy-polacy-warner-bros-czyli-bracia-wytwornia-zostala-zalozona-przez-braci-warner-aaron-albert-szmul-sam-i-hirsz-harry-wonsal-oraz-jack-itzhak-wonsal/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جاک، برا بچووکترە، لە شاری ئۆنتاریۆ لە دایک بووە، ئەو سێ برا بەتەمەنانە دەستیان کرد بە کارکردن لە سینەماکان، ئەوەش دوای ئەوەی کە فیلمێکی سینەمایییان پەیدا کرد، کە لە شارەکانی کانگەلەکان لە پەنسلڤانیا و ئۆھایۆ فیلمیان تێدا نمایش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین=Green| یەکەم=Fitzhugh| سەردێڕ=The Film Finds Its Toungue|شوێن=New York| پەڕە=٤١| بڵاوکەرەوە=G.P. Putnam's Sons| ساڵ=١٩٢٩| ناونیشان=https://books.google.com/?id=NipDAAAAIAAJ&dq=The+Film+Finds+Its+Tongue&q=warner|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> سەرەتا سام و ئەلبێرت وارنەر ١٥٠ دۆلاری ئەمریکیان وەبەرھێندا بۆ دابینکردنی ژیانی ئاگربڕی ئەمریکی و دزی شەمەندەفەری گەورە، یەکەم شانۆی خۆیان کردەوە، کاسکادێ لە نیوکاسڵ لە پەنسلڤانیا لە ساڵی ١٩٠٣. == زنجیرە بەرھەمەکانی وارنەر برۆس. == ئەمە لیستی ئەو زنجیرە بەرھەمانەن کە وارنەر برۆس. ئینتەرتەینمەنت بەرھەمی ھێناون تایبەتن تەنھا بە خۆی. واتە ئەو بەرھەمانەی کە پێکدێن لە چەند بەشێک بۆ نموونە: ([[تۆم و جێری]]) {| class="wikitable sortable" |- ! ناونیشان ! ساڵەکان ! تێبینی |- | ''Looney Tunes'' || ١٩٢٩–ئێستا || |- | ''[[تۆم و جێری]]'' || ١٩٤٠–ئێستا || ئەمە لەبنەڕەتدا خاوەندارییەتی لێکرابوو لەلایەن MGMCS |- | ''Dirty Harry'' || ١٩٧١–١٩٨٨ || بەرھەمھێنراوە لەگەڵ ماڵپاسۆ پرۆدەکشن |- | ''The Exorcist'' || ١٩٧٣–٢٠٠٥ || |- | ''Oh, God!'' || ١٩٧٧–١٩٨٤ || |- | ''Superman'' || ١٩٧٨–ئێستا || بەرھەمھێنراوە لەگەڵ [[کۆمیکەکانی دی سی]] |- | ''Caddyshack'' || ١٩٨٠–١٩٨٨ || بەرھەمھێنراوە لەگەڵ [[ئۆریۆن پیکچەرز]] |- | ''Arthur '' || ١٩٨١–٢٠١١ || بەرھەمھێنراوە لەگەڵ ئۆریۆن پیکچەرز |- | ''National Lampoon's Vacation'' || ١٩٨٣–١٩٩٧ || |- | ''Police Academy'' || ١٩٨٤–١٩٩٤ || |- | ''Gremlins'' || ١٩٨٤–١٩٩٠ || |- | ''The NeverEnding Story'' || ١٩٨٤–١٩٩٦ || |- | ''Lethal Weapon'' || ١٩٨٧–١٩٩٨ || produced with [[Silver Pictures]] |- | ''The Lost Boys'' || ١٩٨٧-ئێستا || |- | ''Batman'' || ١٩٨٩–ئێستا || produced with [[DC Comics]] |- | ''Under Siege'' || ١٩٩٢–١٩٩٥ || |- | ''Free Willy'' || ١٩٩٣–٢٠١٠ || produced with [[Regency Enterprises]] |- | ''Grumpy Old Men'' || ١٩٩٣–١٩٩٥ || |- | ''Ace Ventura'' || ١٩٩٤–٢٠٠٩ || produced with [[Morgan Creek Productions]] |- | ''Analyze This'' || ١٩٩٩–٢٠٠٢ || |- | ''The Matrix'' || ١٩٩٩–٢٠٠٣ || produced with [[Village Roadshow Pictures]] and [[Silver Pictures]] |- | ''The Whole Nine Yards'' || ٢٠٠٠–٢٠٠٤ || |- | ''Miss Congeniality''|| ٢٠٠٠–٢٠٠٥ || |- | ''Cats & Dogs'' || ٢٠٠١–٢٠١٠ || produced with [[Village Roadshow Pictures]] |- | ''Harry Potter'' || ٢٠٠١–٢٠١١ || produced with [[Heyday Films]] |- | ''Ocean's Eleven'' || ٢٠٠١–٢٠٠٧ || also distributed the [[Ocean's Eleven (1960 film)|١٩٦٠ film]] |- | ''[[سکووبی دوو]]'' || ٢٠٠٢–٢٠٠٤ || |- | ''A Cinderella Story'' || ٢٠٠٤–٢٠١١ || |- | ''The Sisterhood of the Traveling Pants'' || ٢٠٠٥–٢٠٠٨ || |- | ''Happy Feet'' || ٢٠٠٦–ئێستا || produced with [[Village Roadshow Pictures]] and [[Kennedy Miller Mitchell]] |- | ''The Hangover'' || ٢٠٠٩–ئێستا || produced with [[Legendary Pictures]] And Green Hat Films |- | ''Sherlock Holmes'' || ٢٠٠٩–ئێستا || produced with [[Village Roadshow Pictures]] and [[Silver Pictures]] |- | ''Clash of the Titans'' || ٢٠١٠–ئێستا || produced with [[Legendary Pictures]] |} :'''[[نیو لاین سینەما]]''' {| class="wikitable sortable" |- ! ناونیشان ! ساڵەکان ! تێبینی |- | ''[[The Street Fighter]]'' || ١٩٧٤–١٩٧٦ || produced with [[Toei Company]] |- | ''[[A Nightmare on Elm Street (franchise)|A Nightmare on Elm Street]]'' || ١٩٨٤–٢٠١٢ || |- | ''[[Critters (film series)|Critters]]'' || ١٩٨٦–١٩٩٢ || |- | ''[[House Party (film)|House Party]]'' || ١٩٩٠–٢٠٠١ || |- | ''[[Teenage Mutant Ninja Turtles (film series)|Teenage Mutant Ninja Turtles]]'' || ١٩٩٠–١٩٩٣ || |- | ''[[The Lawnmower Man (film)|The Lawnmower Man]]'' || ١٩٩٢–١٩٩٦ || |- | ''[[The Mask (film)|The Mask]]'' || ١٩٩٤–٢٠٠٥ || produced with [[Dark Horse Entertainment]] |- | ''[[Dumb and Dumber]]'' || ١٩٩٤–٢٠٠٣ || |- | ''[[Friday (1995 film)|Friday]]'' || ١٩٩٥–٢٠٠٢ || |- | ''[[Mortal Kombat]]'' || ١٩٩٥–١٩٩٧ || |- | ''[[Austin Powers (film series)|Austin Powers]]'' || ١٩٩٧–٢٠٠٢ || |- | ''[[Blade (film series)|Blade]]'' || ١٩٩٨–٢٠٠٤ || produced with [[Marvel Entertainment]] |- | ''[[Rush Hour (film series)|Rush Hour]]'' || ١٩٩٨–٢٠٠٧ || |- | ''[[Final Destination (series)|Final Destination]]'' || ٢٠٠٠–٢٠١١ || |- | ''[[The Lord of the Rings film trilogy|The Lord of the Rings]]'' || ٢٠٠١–٢٠٠٣ || produced with [[WingNut Films]] |- | ''[[Harold & Kumar]]'' || ٢٠٠٤–٢٠١١ || |- | ''[[Sex and the City (film)|Sex and the City]]'' || ٢٠٠٨–٢٠١٠ || produced with [[ئێچ بی ئۆ فیلمز|HBO Films]] |- | ''[[Journey to the Center of the Earth (2008 film)|Journey to the Center of the Earth]]'' || ٢٠٠٨–ئێستا || produced with [[Walden Media]] |- | ''[[The Hobbit (film series)|The Hobbit]]'' || ٢٠١٢–ئێستا || produced with [[WingNut Films]] and [[Metro-Goldwyn-Mayer]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ستۆدیۆی فیلم}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Warner Bros. Entertainment}} [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٢٣]] [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩١٨]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٣ لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:وارنەر برەدرز]] [[پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا]] [[پۆل:مافە دەستوورییەکانی وارنەر برۆس پیکچەرز]] [[پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزراون]] [[پۆل:کۆمپانیا ڕاگەیاندنە گشتییەکان کە لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزراون]] [[پۆل:ستۆدیۆکانی فیلم]] s5a650xdwqxkh04d1t0npnkbua241ir 0 37251 1575267 1567887 2026-04-15T12:07:28Z ~2026-23232-81 75769 1575267 wikitext text/x-wiki [[File:Diagram-of-male-and-female-31326553496-o - NASA.jpg|thumb|دایاگرامی "مرۆڤە [[توخم]]" کە لە لایەن [[ناسا]]وە دروستکراوە، [[مێ]]ینەی توخمە مرۆڤ لە لای چەپی وێنەکە، وە لە نزیک ناوەڕاستدا [[فیتوس]]ی تەواو پێنەگەیشتوو وە نەبووە [[کۆرپەلە]]، لە [[سک]]ی [[مێ]]ینەی توخمە مرۆڤ، وە [[نێر]]ینەی توخمە مرۆڤ لە لای ڕاستی وێنەکەدا.]] '''مرۆڤ'''،<ref>https://lex.vejin.net/en/def/henbaneborine/%D9%85%D8%B1%DB%86%DA%A4</ref> '''مرۆ'''،<ref>https://lex.vejin.net/en/def/henbaneborine/%D9%85%D8%B1%DB%86</ref> '''مرۆڤی مۆدێرن''' یان '''ھۆمۆسێپانس''' باوترین و بەربڵاوترین جۆری سەرەتاییە، و دوا جۆری ماوەیە لە جۆری ''ھۆمۆ''. بێ موو و دوو پێ و زیرەکن و باڵایان بە بەرزی تایبەتمەندە. مرۆڤ [[مێشکی مرۆڤ|مێشکێکی]] گەورەی ھەیە، بەمەش توانای زانینی پێشکەوتووتری ھەیە کە توانای گەشەسەندن و گونجاندنیان پێدەدات لە ژینگە جۆراوجۆرەکاندا، ئامرازی زۆر ئاڵۆز پەرەپێبدات و پێکھاتە و [[شارستانێتی|شارستانییەتی]] کۆمەڵایەتی ئاڵۆز پێکبھێنێت. مرۆڤەکان زۆر [[کۆمەڵ|کۆمەڵایەتین]]، تاکەکانی مرۆڤ ئارەزوویان ھەیە سەر بە تۆڕێکی فرە چین بن لە گرووپە کۆمەڵایەتییە ھاوبەشەکان، و جیاوازەکان، لە [[خێزان]] و گرووپە ھاوتاکانەوە تا کۆمپانیا و [[دەوڵەت|دەوڵەتە سیاسییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Human - an overview {{!}} ScienceDirect Topics|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/human|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.sciencedirect.com}}</ref> تا مانگی ئایاری ٢٠٢٤ [[دانیشتووانی جیھان|ژمارەی مرۆڤەکان]] زیاتر لە ٨ ملیار کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=More than half of world’s population live in countries coloured red on RSF’s press freedom map {{!}} RSF|ناونیشان=https://rsf.org/en/more-half-world-s-population-live-countries-coloured-red-rsf-s-press-freedom-map|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=rsf.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bureau|یەکەم=US Census|سەردێڕ=Global Population Estimates Vary but Trends Are Clear: Population Growth Is Slowing|ناونیشان=https://www.census.gov/library/stories/2023/11/world-population-estimated-eight-billion.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Census.gov}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hominin Taxonomy and Phylogeny: What's In A Name? {{!}} Learn Science at Scitable|ناونیشان=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/hominin-taxonomy-and-phylogeny-what-s-in-142102877/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.nature.com|زمان=en}}</ref> مرۆڤ چەندین جار لە ئەفریقاوە بەرەو شوێنەکانی تری جیھان کۆچی کردوە. یەکێک لە ھۆکارەکانی ئەو کۆچانە، نەبوونی کەشوھەوایەکی سەقامگیرانە بووە. سارد و گەرم بوونی کتوپڕی کەشوھەوا مرۆڤی ناچار کردوە کە بەردەوام جێگای ژیانی بگۆڕێت. بەڵگەکانی ئەم کۆچە لە ئاسیا، ئۆقیانووسیا و ئەمریکاش دۆزراوەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Homo sapiens}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|زمان|ژینناسی|گیانلەبەران|زانست|بەردینناسی}} [[پۆل:مرۆڤناسی]] [[پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨]] [[پۆل:مرۆڤ]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] k2z0v5eq1rkf7sq84pjg9mc1yyx927d 0 40519 1575306 1517041 2026-04-15T23:15:10Z ~2026-23316-23 75781 هەندێ هەلە 1575306 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Tigr-euph-el.png|230px|وێنۆک|خاکی مێزۆپۆتامیا]] '''مێزۆپۆتامیا''' یان '''مێسۆپۆتامیا'''، یان '''نێوان چۆمان''' ({{بە ئینگلیزی|Mesopotamia}}، {{بە عەرەبی|بلاد الرافدين}}، {{بە یۆنانی|Μεσοποταμία}}) (بە واتای وڵاتی نێوان دوو ڕووبار) ناوچەیەکی جوگرافییە لەنێوان دوو ڕووباری [[دیجلە]] و [[فورات]]. زۆربەی ئەم ناوچەیە کەوتووەتە ناو [[عێراق]]ی ئێستا و تورکیا و سوریا، دوو نەتەوەی گەورە بە زۆری لەم ناوچەیە دەژین عەرەب و کورد. مێزۆپۆتامیا خاوەنی خاکێکی پڕبەھرەیە و ھەر بەم ھۆیەوە بە درێژایی مێژوو شوێنی کشتوکاڵ بووە و بە لانکەی شارستانیەتی ناسراوە. == وشە == وشەی مێسۆپۆتامیا (Μεσοποταμία) لە [[زمانی یۆنانی]]یەوە ھاتووە، واتای «نێوانی دوو ڕووبار» دەدات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆڵکە}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|مێزۆپۆتامیا|ئاسیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|سووریا|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Mesopotamia}} [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی نزیک]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:جوگرافیای عێراق]] [[پۆل:جوگرافیای سووریا]] [[پۆل:مێژووی سووریا]] [[پۆل:مێزۆپۆتامیا]] [[پۆل:شارستانێتییەکان]] [[پۆل:جوگرافیای کووەیت]] [[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:کەنداوی فارس]] [[پۆل:جوگرافیای ئێران]] [[پۆل:جوگرافیای تورکیا]] [[پۆل:ڕۆژهەڵاتی نزیکی دێرین]] [[پۆل:سووریای دێرین]] [[پۆل:مێژووی دێرینی عێراق]] [[پۆل:ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست]] op82tpondn891jiqgkw595d7wjs0c6w 0 170172 1575286 1574967 2026-04-15T18:49:28Z SpinnerLaserzthe2nd 52212 ([[c:GR|GR]]) [[File:PMA-ICAO2010.jpg]] → [[File:Malaysia Passport.svg]] 1575286 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} == پاسپۆرت ئاسایییەکان ھاوچەرخ == [[File:Passport design world map.png|center|upright=3.3|thumb| ڕەنگی پاسپۆرتی وڵاتانی جیھان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Category:Passports|ناونیشان=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Passports|وێبگە=commons.wikimedia.org|بڵاوکەرەوە=Wikimedia Commons|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> === [[ئەفریقا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion. --> [[File:Africa (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery class="center"> File:Passeport biométrique algérien Couverture.jpg|{{flagicon|Algeria}} [[پاسپۆرتی جەزائیر|جەزائیر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Beninese Passport.jpg|{{flagicon|Benin}} [[Beninese passport|بێنین]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|BFA}} [[Burkinabe passport|بورکینافاسۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cape Verdean Passport Cover.jpg|{{flagicon|Cape Verde}} [[Cape Verdean passport|کەیپڤەرد]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Central African Republic}} [[Central African Republic passport|کۆماری ئەفریقای ناوەندی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Chadian Passport.jpg|{{flagicon|Chad}} [[Chadian passport|چاد]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Comorian Passport.png|{{flagicon|Comoros}} [[Comorian passport|دوورگەکانی قەمەر]] {{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Djiboutian passport.jpg|{{flagicon|Djibouti}} [[Djibouti passport|جیبووتی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Congolese Passport.jpg|{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}} [[Democratic Republic of the Congo passport|کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:New Egyptian Passport.jpg|{{flagicon|Egypt}} [[Egyptian passport|میسر]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Eritrean Passport.jpeg|{{flagicon|Eritrea}} [[Eritrean passport|ئێریتریا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Swazi Passport.jpg|{{flagicon|Eswatini}} [[Swazi passport|Eswatini]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Current Ethiopian Passport.jpg|{{flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopian passport|ئیتیۆپیا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Gabonese passport.jpg|{{flagicon|Gabon}} [[Gabonese passport|گابۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Ghana Biometric Passport.jpg|{{flagicon|Ghana}} [[Ghanaian passport|گانا]]{{ھن}} [[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passaporte Guiné-Bissau.jpg|{{flagicon|Guinea Bissau}} [[Guinea-Bissauan passport|Guinea-Bissau]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kenyan E-passport.jpg|{{flagicon|Kenya}} [[Kenyan passport|کینیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|LBR}} [[Liberian passport|لیبێریا]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Libyan New Passport.jpg|{{flagicon|Libya}} [[Libyan passport|لیبیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Malagasy Passport Cover 2013.svg|{{flagicon|Madagascar}} [[Malagasy passport|ماداگاسکار]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Mauritanian Biometric Passport.png|{{flagicon|Mauritania}} [[Mauritanian passport|مۆریتانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:BioPassMaroc.JPG|{{flagicon|Morocco}} [[Moroccan passport|مەغریب]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Mozambican Passport.jpg|{{flagicon|Mozambique}} [[Mozambican passport|مۆزامبیک]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Namibia Passport.jpg|{{flagicon|Namibia}} [[Namibian passport|نامیبیا]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Niger Passport.JPG|{{flagicon|Niger}} [[Nigerien passport|نیجەر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Nigeria}} [[Nigerian passport|نێجیریا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Rwanda}} [[Rwandan passport|ڕواندا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Helenacover.jpg|{{flagicon|Saint Helena}} [[St. Helena passport|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Santomean Passport.jpg|{{flagicon|São Tomé and Príncipe}} [[Santomean passport|ساوتۆمێ و پرینسیپی]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Senegalese Passport.png|{{flagicon|Senegal}} [[Senegalese passport|سێنیگال]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport of Seychelles cover cropped.jpg|{{flagicon|Seychelles}} [[Seychellois passport|سیشێل]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leonean passport|سییەرالیۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Image not available.png|{{flagicon|Somalia}} [[Somali passport|سۆماڵیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:SA Passport Coat of Arms 2010 web.jpg|{{flagicon|South Africa}} [[South African passport|ئەفریقای باشوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Sudan passport cover.JPG|{{flagicon|Sudan}} [[Sudanese passport|سوودان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport TZ.jpg|{{flagicon|Tanzania}} [[Tanzanian passport|تانزانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Togo passport.png|{{flagicon|Togo}} [[Togolese passport|تۆگۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passeport Tunisie 2014.jpg|{{flagicon|Tunisia}} [[Tunisian passport|توونس]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of Ugandan Passport.jpg|{{flagicon|Uganda}} [[Ugandan passport|ئووگاندا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Sahrawi passport.jpg|{{flagicon|SADR}} [[Sahrawi passport|Western Sahara]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] </gallery> === [[ئەمریکای باکوور]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Location North America.svg|left|frameless|upright]] <gallery mode="traditional" caption="" class="center"> File:British passport (Anguilla) new.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|AIA}} [[پاسپۆرتی ئەنگویلا|ئەنگویلا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Antigua and Barbuda passport|Antigua and Barbuda]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Belize}} [[Belizean passport|Belize]] File:British_passport_(Government_of_Bermuda).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|BMU}} [[Bermudian passport|Bermuda]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Canada}} [[پاسپۆرتی کەنەدا|کەنەدا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British passport (Cayman Islands).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|CYM}} [[British passport (Cayman Islands)|Cayman Islands]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Portada del Pasaporte Costarricense desde 2022.png|{{flagicon|Costa Rica}} [[پاسپۆرتی کۆستاریکا|کۆستاریکا]] File:Current_cover_Cuban_passport.JPG|{{flagicon|Cuba}} [[Cuban passport|کووبا]] File:Dominican Republic Passport.jpg|{{flagicon|Dominican Republic}} [[Dominican Republic passport|کۆماری دۆمینیکان]] File:Passeport Groenland.jpg|{{flagicon|Kingdom of Denmark}} {{flagicon|GRL}} [[Greenlandic passport|Greenland]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Caribbean_Community_Grenada_Passport.jpg|{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Grenada}} [[Grenadian passport|گرینادا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte Mexicano.jpg|{{flagicon|Mexico}} [[پاسپۆرتی مەکسیک|مەکسیک]] File:British passport (Montserrat) new.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|MSR}} [[Montserratian passport|Montserrat]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Front cover of the Panamanian biometric passport.jpg|{{flagicon|Panama}} [[پاسپۆرتی پەنەما|پەنەما]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[Saint Kitts and Nevis passport|Saint Kitts and Nevis]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:SVG passport cover.png|{{flagicon|CARICOM}} {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[Saint Vincent and the Grenadines passport|Saint Vincent and the Grenadines]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British passport (Turks and Caicos Islands).jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|Turks and Caicos Islands}} [[Turks and Caicos Islands passport|Turks and Caicos Islands]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Us-passport.jpg|{{flagicon|USA}} [[United States passport|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئەمریکای باشوور]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:South America (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery caption="" widths="120px" heights="120px" class="center"> File:Passport of Brazil (2019).png| {{flagicon|Mercosur}} {{flagicon|Brazil}} [[Brazilian passport|بەڕازیل]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Portada del pasaporte biométrico actual, vigente desde 2013.jpg| {{flagicon|Chile}} [[Chilean passport|چیلی]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:PasaporteColombiaBiometrico.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Colombia}} [[Colombian passport|کۆلۆمبیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte de la República del Ecuador.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Ecuador}} [[Ecuadorian passport|ئێکوادۆر]] File:Biometric Passport Peru.jpg| {{flagicon|Andean Community}} {{flagicon|Peru}} [[Peruvian passport|پێروو]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasaporte Venezolano Mercosur.jpeg|{{flagicon|Mercosur}} {{flagicon|UNASUR}} {{flagicon|Venezuela}} [[Venezuelan passport|ڤێنیزوێلا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئاسیا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Asia (orthographic projection).svg|left|upright|frameless]] <gallery widths="120" heights="120" class="center" classes="center"> File:Abkhazian passport.jpg|{{flagicon|Abkhazia}} ''[[Abkhazian passport|ئەبخازیا]]'' File:Afghan Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Afghanistan}} [[Afghanistani passport|ئەفغانستان]] File:Armenia Passport.svg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Armenia}} [[Armenian passport|ئەرمەنستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Karabakh passport.jpg|{{flagicon|Artsakh}} ''[[پاسپۆرتی ئارتساخ|ئارتساخ]]'' File:Azerbaijan Passport.svg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Azerbaijan}} [[Azerbaijani passport|ئازەربایجان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Bahraincover.png|{{flagicon|Bahrain}} [[Bahraini passport|بەحرەین]] File:Bangladeshi E-Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Bangladesh}} [[Bangladeshi passport|بەنگلادێش]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Brunei biometric passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Brunei}} [[Bruneian passport|بروونای]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cambodian Passport.svg|{{flagicon|KHM}} [[Cambodian passport|کەمبۆدیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:People's Republic of China Passport 2012.svg|{{flagicon|People's Republic of China}} [[پاسپۆرتی چین|چین]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Cover of East Timorese Passport.jpg|{{flagicon|East Timor}} [[East Timorese passport|تیمۆری ڕۆژھەڵات]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Georgian passport.jpg|{{flagicon|Georgia}} [[Georgian passport|گورجستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Indian Passport cover 2015.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|India}} [[Indian passport|ھیندستان]]{{ھن}} File:Epaspor-nusantara.png|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Indonesia}} [[Indonesian passport|ئیندۆنیزیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Iranian Biometric Passport Cover.jpg|{{flagicon|Iran}} [[Iranian passport|ئێران]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:NB-83720-635162940582157713.jpg|{{flagicon|Iraq}} [[پاسپۆرتی عێراقی|عێراق]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Israeli Passport.svg|{{flagicon|Israel}} [[Israeli passport|ئیسرائیل]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:JapanpassportNew10y.PNG|{{flagicon|Japan}} [[Japanese passport|ژاپۆن]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kazakhstan Passport.svg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstani passport|کازاخستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kuwait passport.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|KWT}} [[Kuwaiti passport|کووەیت]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Kirguiz.jpg|{{flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstani passport|قرغیزستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Laos Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Laos}} [[Laotian passport|لاوس]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:The New Lebanese Biometric Passport.jpg|{{flagicon|Lebanon}} [[Lebanese passport|لوبنان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Macau Biom Passport.jpg|{{flagicon|People's Republic of China}} {{flagicon|MAC}} [[Macao Special Administrative Region passport|ماکاو (Macao Special Administrative Region)]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Malaysia Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Malaysia}} [[Malaysian passport|مالیزیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Maldives ePassport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Maldives}} [[Maldivian passport|مالدیڤ]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:PassportMongolia.png|{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolian passport|مەنگۆلیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Burmese Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Burma}} [[Burmese passport|میانمار]] File:New nepalese passport front.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Nepal}} [[Nepalese passport|نیپال]] File:Pakistani Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Pakistan}} [[Pakistani passport|پاکستان]] File:Regular Philippine Passport.svg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Philippines}} [[فلیپین passport|Philippines]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Qa.png|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|QAT}} [[Qatari passport|قەتەر]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Saudi Arabia Passport.svg|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|KSA}} [[Saudi Arabian passport|عەرەبستانی سعوودی]] File:Singaporean passport biom cover.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Singapore}} [[Singapore passport|سینگاپوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:KOR ePassport.jpg|{{flagicon|Republic of Korea}} [[Republic of Korea passport|کۆریای باشوور]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:South Ossetian passport cover.jpg|{{flagicon|South Ossetia}} ''[[South Ossetian passport|ئۆسێتیای باشوور]]'' File:Sri Lankan Passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:SAARC Logo.svg|link=South Asian Association for Regional Cooperation|20px]] -->{{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lankan passport|سریلانکا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:REPUBLIC OF CHINA (TAIWAN) PASSPORT 2020.png|{{flagicon|Taiwan}} ''[[Taiwan passport|Republic of China (تایوان)]]''{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:P TJK NEW.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Tajikistan}} [[Tajik passport|تاجیکستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Thailand ePassport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Thailand}} [[Thai passport|تایلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Turkmen Passport.svg|{{flagicon|Turkmenistan}} [[Turkmen passport|تورکمانستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:UAE Passport.svg|{{flagicon|GCC}} {{flagicon|UAE}} [[Emirati passport|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Passport of citizen of Uzbekistan. Cover.JPG|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Uzbekistan}} [[Uzbekistani passport|ئۆزبەکستان]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Vietnamese passport.jpg|<!-- Commented out: [[File:Flag_of_ASEAN.svg|ASEAN|23px]] -->{{flagicon|Vietnam}} [[Vietnamese passport|ڤیێتنام]] File:Yemen Passport.svg|{{flagicon|Yemen}} [[Yemeni passport|یەمەن]] </gallery> === [[ئەورووپا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg|left|frameless|upright]] <gallery widths="120" heights="120" class="center"> File:Albanian biometric passport (crop).jpg|{{flagicon|Albania}} [[Albanian passport|ئالبانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaport andorrà.jpg|{{flagicon|AND}} [[Andorran passport|ئەندۆرا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Reisepass at.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Austria}} [[Austrian passport|نەمسا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Пашпарт. Рэспубліка Беларусь. 2001.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Belarus}} [[Belarusian passport|بیلاڕووس]] File:Belgian Passport 2008 cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Belgium}} [[Belgian passport|بەلجیکا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Bosnian Passport Cover.jpg|{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Bosnia and Herzegovina passport|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] {{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passportbg.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Bulgaria}} [[Bulgarian passport|بولگاریا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Croatian biometric passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Croatia}} [[Croatian passport|کرواتیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Czech passport 2007 cover.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Czech Republic}} [[Czech passport|کۆماری چیک]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Danish Passport Cover.svg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Denmark}} [[Danish passport|دانمارک]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Eesti pass.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Estonia}} [[Estonian passport|ئیستۆنیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passeport Îles Féroé.jpg|{{flagicon|Kingdom of Denmark}} {{flagicon|FRO}} [[Faroese passport|دوورگەکانی فارۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Finnish passport cover PRADO.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Finland}} [[Finnish passport|فینلاند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:French Passport Cover.svg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|France}} [[French passport|فەڕەنسا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Reisepass Bundesrepublik Deutschland – Einband Vorderseite 2017.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Germany}} [[German passport|ئەڵمانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport of Gibraltar.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|Gibraltar}} [[Gibraltar passport|Gibraltar]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Greek Passport.svg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Greece}} [[Greek passport|یۆنان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Guernsey passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|GGY}} [[Guernsey passport|Guernsey]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Hungarian passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Hungary}} [[Hungarian passport|مەجارستان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Icelandic Passport Front Cover.jpg|{{flagicon|Iceland}} [[Icelandic passport|ئایسلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Eirepas.JPG|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Ireland}} [[Irish passport|ئیرلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Isle of man passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|IMN}} [[Manx passport|Isle of Man]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Italian biometric passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Italy}} [[Italian passport|ئیتالیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Jersey passport.jpg|{{flagicon|United Kingdom}} {{flagicon|JEY}} [[Jersey passport|Jersey]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaporta_e_Kosoves.svg|{{flagicon|Kosovo}} ''[[Kosovan passport|کۆسۆڤۆ]]''{{ھن}}[[file:EPassport logo.svg|20px]] File:LR Pase.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Latvia}} [[Latvian passport|لاتڤیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:FürstentumLiechtensteinReisepassCover.jpg|{{flagicon|Liechtenstein}} [[Liechtenstein passport|لیختنشتاین]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Pasas2008.gif|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Lithuania}} [[Lithuanian passport|لیتوانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Luxembourg Biometric Passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Luxembourg}} [[Luxembourgish passport|لوکسەمبورگ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Front cover of a current Maltese biometric passport.JPG|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Malta}} [[Maltese passport|ماڵتا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:PAEM.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Moldova}} [[Moldovan passport|مۆلدۆڤا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Monaco}} [[Monaco passport|مۆناکۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport of Montenegro.png|{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegrin passport|مۆنتینیگرۆ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Nederlanden paspoort 2011.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Netherlands}} [[Dutch passport|ھۆلەند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Macedonain Passport.jpg|{{flagicon|North Macedonia}} [[North Macedonia passport|قوبرسی باکوور]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passport Northern Cyprus.jpg|{{flagicon|Northern Cyprus}} ''[[Northern Cypriot passport|Northern Cyprus]]''{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Norwegian Passport, New Design.jpg|{{flagicon|Norway}} [[Norwegian passport|نەرویژ]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Polska ePaszport 2019.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Poland}} [[Polish passport|پۆڵەندا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Passaporte Português .jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Portugal}} [[Portuguese passport|پورتوگال]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Romanian New Passport 2019.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Romania}} [[Romanian passport|ڕۆمانیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Russian ePassport.jpg|{{flagicon|CIS}} {{flagicon|Russia}} [[Russian passport|ڕووسیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Serbian Passport.svg|{{flagicon|Serbia}} [[Serbian passport|سربیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Slovak passport biometric.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Slovakia}} [[Slovak passport|سلۆڤاکیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Slovenian_Passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Slovenia}} [[Slovenian passport|سلۆڤێنیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] |{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Sweden}} [[Swedish passport|سوێد]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Swiss Pass 2010.jpg|{{flagicon|Switzerland}} [[Swiss passport|سویس]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Transnistria.jpg|{{flagicon|Transnistria}} ''[[Transnistrian passport|ترانسنیستریا]]'' File:TurkeyPassport.jpg|{{flagicon|Turkey}} [[Turkish passport|تورکیا]]{{ھن}}[[File:EPassport_logo.svg|20x20px]] File:Ukrainian passport 2015.jpg|{{flagicon|Ukraine}} [[Ukrainian passport|ئوکراینا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:British Passport cover 2010 (non-EU).jpg|British Passport cover 2010 (non-EU)]]|{{flagicon|United Kingdom}} [[British passport|شانشینی یەکگرتوو]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Vatican passport.jpg|{{flagicon|Holy See}} [[Vatican passport|ڤاتیکان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Åland passport.jpg|{{flagicon|European Union}} {{flagicon|Finland}} {{flagicon|Åland}} ''[[Åland passport|ئۆلەند]]''{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] </gallery> === [[ئۆقیانووسیا]] === <!--Non-free files of passport covers cannot be used for the individual entries per Wikipedia's non-free content use policy (WP:NFCCP). See article talk page for relevant discussion--> [[File:Oceania (orthographic projection).svg|left|frameless|upright]] <gallery caption="" widths="120px" heights="120px" class="center"> File:Australian Passport ("P" Series).jpg|{{flagicon|Australia}} [[Australian passport|ئوسترالیا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Fiji}} [[Fijian passport|فیجی]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Kiribati}} [[Kiribati passport|کیریباس]] File:RMI passport cover.jpg|{{flagicon|Marshall Islands}} [[Marshallese passport|دوورگەکانی مارشاڵ]] File:Micronesia passport.jpg|{{flagicon|Micronesia}} [[Micronesian passport|ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Nauru}} [[Nauruan passport|نائووروو]] File:New Zealand Passport Biometric.jpg|{{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand passport|نیوزیلاند]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Palau}} [[Palauan passport|پالاو]] File:Cover of Papua New Guinean Passport.gif|{{flagicon|PNG}} [[Papua New Guinean passport|پاپوا گینێی نوێ]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Solomon Islands}} [[Solomon Islands passport|دوورگەکانی سلێمان]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:NonFreeImageRemoved.svg|{{flagicon|Tonga}} [[Tongan passport|تۆنگا]]{{ھن}}[[File:EPassport logo.svg|20px]] File:Cover of Tuvaluan Passport.jpg|{{flagicon|Tuvalu}} [[Tuvaluan passport|تووڤالوو]] File:Cover of Vanuatuan Passport.jpg|{{flagicon|Vanuatu}} [[Vanuatu passport|ڤانواتوو]] </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Passports}} {{تووڵی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:دیپلۆماسی]] [[پۆل:پێڕستەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:بەڵگەکانی حکوومەتی]] 8v2cuhcwdrz2a0amaut4lgm76e44lzw 0 178329 1575309 1508461 2026-04-16T09:49:32Z Burhan br 216 زیادکردنى زانیارى 1575309 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شارستان باوی''' یەکێ لە شارستانەکانی [[پارێزگای خووزستان|پارێزگای خووزستانە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[مەلاسانی|ملاسانییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref> زۆینەى دانیشتووانى عەرەبن و بەشێکى لە هۆزى [[بەختیاری|(بەختیاری)]]<nowiki/>ن.{{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=باوی|دامەزرێنەر=|قەبارەی_وێنە=|شرۆڤەی_وێنە=|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|ناوی_دابەشکراو٢=[[مەلاسانی]]|سەردێڕی_دامەزران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|ھۆکاری_ناونران=|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|ژمارەی_دانیشتووان=٨٢،٨١٢|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|ئێران}}|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|وێبگە=}} == بارودۆخ جوگرافیایی == شارستان باوی لە [[باشوور|باشووری]] پارێزگای خووزستانەو هەڵکەوتووە. == دابەشکاری کارگێڕی == ئەم شارستانە ٢ [[ناوچە]]، ٣ [[شار]] و ٤ [[گوندەوار|گوندستانی]] هەیە. == ئەمانەش ببینە == [[پارێزگای خووزستان]] [[مەلاسانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bavi County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|دەیەی ٢٠١٠|جوگرافیا}} [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای خووزستان]] 51qdcoql3t813c1o2gd7suplihyc4op 0 216381 1575259 1575183 2026-04-15T12:01:59Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575259 wikitext text/x-wiki '''ئاندرێ ئەلێکساندرۆڤیچ ژدانۆڤ''' (٢٦ی شوبات (١٤ شوبات. ساڵنامەی جوولیانی) ١٨٩٦ – ٣١ ئابی ١٩٤٨) سیاسەتمەدار و ئایدیۆلۆژیستێکی کولتووری [[سۆڤیەت]] بووە. دوای [[جەنگی جیھانی دووەم]] وا بیردەکرایەوە کە ژدانۆڤ جێنشینی چاوەڕوانی [[جۆزێف ستالین]] بێت بەڵام پێش ئەو کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٩٤٥ تا ١٩٤٨ وەک «پڕوپاگەندەکاری سەرەکی»یەکێتی سۆڤیەت وەسف کراوە.<ref name="autoRef Zubok">V. M. Zubok and Konstantin Pleshakov. Inside the Kremlin's Cold War: from Stalin to Khrushchev. Harvard: Harvard UP, 1996, p.119</ref> == مردن == [[پەڕگە:Kremlin_Wall_Necropolis_05.JPG|وێنۆک|ڕاست|گۆڕی ژدانۆڤ لە نەکرۆپۆلیسی دیواری کرێملین]] ژدانۆڤ لە ٣١ی ئابی ١٩٤٨ لە مۆسکۆ بەھۆی سستبوونی دڵەوە کۆچی دوایی کرد. لەوانەیە مردنی ئەو لە ئەنجامی ھەڵە دەستنیشانکردنی بە ئەنقەست بووبێت<ref>Jonathan Haslam (2011). ''Russia's Cold War''. Yale University Press. p. 104.</ref>ژدانۆڤ لە نەکرۆپۆلیسی دیواری کرێملین بە خاک سپێردرا، لە یەکێک لە دوازدە گۆڕی تاکەکەسی کە دەکەوێتە نێوان گۆڕستانی لینین و دیواری کرێملینی [[مۆسکۆ]]. == میراتەکە == سەرەڕای قسەکردن بە ئەخماتۆڤا، شۆستاکۆڤیچ، پرۆکۆفیێڤ و کەسایەتییە کولتوورییەکانی دیکە و ئەو مەترسییە ڕواڵەتییەی کە دامەزراندنی کۆمینفۆرم بۆ ئاشتی دروستی کرد، ژدانۆڤ لەلایەن زۆرێک لە زانایانی سۆڤیەتەوە بە «میانڕەو» لە چوارچێوەی ستالینیستی دوای جەنگدا ھەژمار دەکرێت ڕژێم<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=e.g. "Despite his reputation as a hardliner, Zhdanov appears to have been a more moderate influence that Stalin's other top deputies." Hahn |یەکەم١=Werner G. |سەردێڕ=Postwat Soviet Politics, The Fall of Zhdanov and the Defeat of Moderation, 1946-53 |ڕێکەوت=١٩٨٢|بڵاوکەرەوە=Cornell U.P. |شوێن=Ithaca, N.Y. |ژپنک=٠-٨٠١٤-١٤١٠-٥|پەڕە=٢٠}}</ref> خراپترین ڕووداوەکانی ساڵانی کۆتایی ستالین، وەک درز لەگەڵ یوگسلاڤیا، کاروباری لینینگراد، دادگاییکردنی نمایش لە [[بولگاریا]] و [[ھەنگاریا]] و [[چیکۆسلۆڤاکیا]] و پیلانی پزیشکە دژە جوولەکەکان ھەموویان دوای مردنی ژدانۆڤ ڕوویانداوە. کاروباری لینینگراد پاکتاوکردنی دڕندانە بوو لە ھاوپەیمانەکانی پێشووی ژدانۆڤ، بەتایبەتی کوزنێتسۆڤ و [[نیکۆلای ڤۆزنێسنسکی]]. دیارترین کەس کە لەو پاکتاوکردنەدا ڕزگاری بوو، ئەلێکسی کۆسیگین سەرۆکوەزیرانی داھاتوو بوو. [[نیکیتا خروشچۆڤ]] لە کتێبی بیرەوەرییەکانی خرۆشۆڤدا بیری ھێنایەوە کە ژدانۆڤ کەسێکی مەیخۆر بووە و لە دوایین ڕۆژەکانیدا [[ستالین]] ھاوار دەکاتە سەری کە واز لە خواردنەوە بھێنێت و پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە تەنھا شەربەتی میوە بخواتەوە.<ref>[[Simon Sebag Montefiore]] (2003). ''[[Stalin: The Court of the Red Tsar]]''. {{ISBN|1-4000-4230-5}}.</ref> ستالین باسی لەوە کردبوو کە ژدانۆڤ جێگرەوەی بێت، بەڵام ناخۆشی تەندروستی ژدانۆڤ، دەرفەتێکی بۆ ڕکابەرەکانی لە مەکتەبی سیاسی لاڤرێنتی بێریا و جۆرجی مالێنکۆڤ و نیکیتا خرۆشۆڤ ڕەخساند بۆ ئەوەی لەژێر کاریگەریدا بن. دواتر ستالین مردنی ژدانۆڤ دەخاتە ئەستۆی پزیشکانی کرێملین و پیلانگێڕانی «زایۆنیستەکان».<ref>V. M. Zubok and Konstantin Pleshakov. Inside the Kremlin's Cold War: from Stalin to Khrushchev. Harvard: Harvard UP, 1996, p.136</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Andrei Zhdanov}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|سۆشیالیزم|سیاسەت|چاند|ڕووسیا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:کۆمۆنیستە ڕووسەکان]] [[پۆل:سیاسەتدارانی سۆڤیەت]] [[پۆل:بەلشەفییە کۆنەکان]] [[پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین]] [[پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش]] [[پۆل:ستالینیزم]] kd8dbnbb3b8p4k7oxme1xgaov8b76t2 4 241625 1575303 1575192 2026-04-15T21:01:01Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1575303 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|١٥ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٥٣١٥٧ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|١٥ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٤٤٥٦ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١٥ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٣٨٩ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|١٣ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٤٤١ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|١١ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٢١١٧٩ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] mv1bzjcru3sfa11bmqtrpokldimpxav 0 254349 1575255 1575222 2026-04-15T12:01:19Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575255 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئیلنجاخ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ئیلنجاخ}} <br>{{lang-en| Ilnjagh}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.82136| 44.57053}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ئیلنجاخ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.82136| 44.57053 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شوان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٤٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ئیلنجاخ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شارەدێی [[ڕێدار]] بە دووری (١٦کم).<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''ئیلنجاخ''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[جگیلە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[ئۆمەرمەندانی خواروو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[چوخلیجە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[مەرزیخەی سەروو]].<ref>https://www.openstreetmap.org/way/839622148#map=13/35.8331/44.5781</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٢٥١) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٢٣٠) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی شوان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] amnzvug8cdx7u0r05m1vtpteq15qwz2 0 281538 1575256 1575218 2026-04-15T12:01:29Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575256 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئیسماعیلاوا | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.50463| 44.09406}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ئیسماعیلاوا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.50463| 44.09406 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ئیسماعیلاوا''' (''{{lang-ar| إسماعیلاوا}})، ({{lang-en| Ismai'lawa }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[دووبز]] بە دووری (٢٨)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''ئیسماعیلاوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[دوورم]]. * لە باشوورەوە گوندی [[سەخرە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ڕەمڵ]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[دوورمی کۆن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئیسماعیلاوا | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2486472608 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٤٩) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٤٤) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] a7osmnrajpqbi71rw87d0duveoo46a5 0 292394 1575287 1562151 2026-04-15T19:59:47Z ~2026-23298-40 75777 چاکسازی (بچووک) 1575287 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٦}} [[File:Manda(Harki).jpg|250px]] == ڕەگ و ڕیشە == مێژووی قوبیلەی [[مەندا]] تێکەڵە بە مێژووی گشتی [[هەرکی|هەرکییەکان]]. بەپێی گێڕانەوە زارەکییەکان و سەرچاوە مێژووییەکان، مەندا بەشێک بوون لەو کۆمەڵە گەورەیەی عەشیرەتی ([[هەرکی]]) کە لە ناوچەکانی باکووری کوردستان ([[شەمزینان]]) سەر بە پارێزگای (جولەمێرگ) ، باشووری کوردستان ناوچەی ([[بادینان]]) سەر بە پارێزگای دهوك ، ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا (دەستەبێل) سەر پارێزگای (ئورمیە) نیشتەجێن. ئەوان خاوەنی ڕەگێکی مێژوویی قووڵن لە ناوچەکانی دەوروبەری [[هەولێر]] و [[ئاکرێ]]. == پێکهاتەی کۆمەڵایەتی == قوبیلەی مەندا لە ڕووی پێکهاتەی کۆمەڵایەتییەوە دابەش دەبێت بەسەر چەندین بنەماڵە، ماڵ و لق. ئەم دابەشبوونە لە سەر بنەمای ڕەچەڵەک و ڕیشەی باپیرە گەورەکان و هەندێکجار ناوی شوێنەکان دیاری کراوە. === لق و ماڵە سەرەکییەکان === ئەمانە بەشێک لە ماڵ و بنەماڵە گەورەکانی ناو مەندان: * حەجی ئاغا * ماڵە زاهێر * هەسنی * ماڵە عیسا * بەدری * مام براهیما * ماڵە کورەرەش * ماڵە گیادین * ئاودیا * ئاقوبا * شابی * ماڵە حاج * مام حاجیکا * مام شێخا * کانیە سپی * ماڵە مەد حەمەدی * ماڵە کیوی * بابە زینی * ماڵە سیار * ماڵە حوسێن == ناوچەکانی نیشتەجێبوون == مەنداکان بە شێوەیەکی گشتی لەم ناوچانەدا دەژین: {| class="wikitable" |- ! وەرز !! ناوچە |- | '''کوێستان (هاوینان)''' || ناوچە بەرزەکانی شاخەوییەکانی سەر سنووری نێوان تورکیا و عێراق/ئێران (وەک دەوروبەری شەمزینان و مەرگەوەڕ). |- | '''گەرمیان (زستانان)''' || دەشتەکانی دەوروبەری هەولێر، بەردەڕەش، و ناوچەکانی تری گەرمیان لە باشووری کوردستان. |} == ژیان و ئابووری == سەرچاوەی سەرەکی داهاتی مەنداکان [[ئاژەڵداری]] (مەڕ و بزن) بووە. ئەوان ژیانێکی بەرهەمهێنیان هەبووە و بەرهەمە شیرەمەنییەکان و خورییان بازرگانی پێوە کردووە. {{بێپۆل|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٦}} t77nouxdjrew80n9k282qnxyhd5v0zc 3 292893 1575298 1563629 2026-04-15T20:17:31Z -Haryad 40333 یەکەم وتار 1575298 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٢٢، ١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) {{یەکەم وتار}} [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:١٧، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 8z1g5c8s1bmappms975219wj643roku 1575300 1575298 2026-04-15T20:55:33Z -Haryad 40333 سەرچاوە 1575300 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٢٢، ١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) {{یەکەم وتار}} [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:١٧، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == دانانی سەرچاوە == سەرەتا دەستخۆشی لە کارەکانت ئەکەم بۆ دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیا. بینیم لە وتاری [[گرگنی شین]] کە سەرچاوەکان لە کۆتاییی وتارەکە دائەنێیت؛ پێویستە ئاماژە بەوە کەم کە ئەگەر وتارەکە لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگێڕی، ئەبێ سەرچاوەکانیش ھەر لەوێ لەبەر بگریتەوە و لە ویکیپیدیای کوردیشدا ڕێک لە دوای ڕستەکان دایان بنێیتەوە، بە ھەمان شێوەی کە لە ویکییە ئینگلیزییەکە کراوە. بۆ ئەوەی وتارەکانت جێگەی متمانە بن و بە شێوەیەکی زانستی بمێننەوە، پێویستە لە کاتی نووسینی وتار ئاماژە بە سەرچاوەکان کەیت. دەتوانی بۆ ئاشنابوون بە چۆنێتیی داڕشتنی ناوەڕۆک، سەردانی [[ویکیپیدیا:شێواز/ڕێکخستنی وتار|شێوازی ڕێکخستنی وتار]]ەکە کەیت، ھەروەھا بۆ فێربوونی شێوازی دروستیی دانانی ھەر زانیارییەک و بەستنەوەی بە سەرچاوە بڕواپێکراوەکان، پێویستە لاپەڕەی [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|سەرچاوەکان]] بە وردی بخوێنیتەوە. بەم کارە ھاوکار ئەبی لە پاراستنی کوالێتی و ڕاستوێژیی ئەو بابەتانەی بڵاویان ئەکەیتەوە. بە ھیوای پەیڕەوکردنیان لە وتارەکانت. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 29rj4gxwqg6oqmak65njcvoumyalla1 0 293254 1575308 1566372 2026-04-15T23:51:04Z Kontributor 2K 58580 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Cabo San Lucas Race Start 2013 photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Cabo San Lucas Race Start 2013 photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 1575308 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Cabo San Lucas Race Start 2013 photo Don Ramey Logan.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|دەستپێکی پێشبڕکێی نیوپۆرت بیچ بۆ کابۆ سان لوکاس ٢٠١٣]] '''پێشبڕکێی یەخت''' وەرزشێکی چارۆکەوانییە کە یەختە چارۆکەدارەکان و بەلەمە چارۆکەدارە گەورەترەکان دەگرێتەوە، بە جیاواز لە پێشبڕکێی بەلەمی بچووک، کە بەلەمە کراوەکان دەگرێتەوە. لە چەندین یاخت پێکھاتووە، لە کێبڕکێیەکی ڕاستەوخۆدا، کە بە دەوری ڕێڕەوێکدا پێشبڕکێ دەکەن کە بە نیشانە سەرئاوکەوتووەکان (بوویەکان)یان ئامێرە جێگیرەکانی تری ڕێدۆزی دیاری کراوە یان پێشبڕکێکردن بۆ مەودای درێژتر بەناو ئاوی کراوەدا لە خاڵێکەوە بۆ خاڵێکی تر. دەکرێت زنجیرەیەک پێشبڕکێ بە نیشانە سەرئاوکەوتووەکان یان چەندین قۆناغ لە پێشبڕکێی خاڵ-بۆ-خاڵدا لەخۆ بگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Yachting races}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 48pn2uxni883vpgvjwui8smfhmuoe3z 0 293463 1575296 1575195 2026-04-15T20:02:11Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1575296 wikitext text/x-wiki {{سخ-و٧}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{لەبەرگیراوە|بەش=وتار|ناونیشان=https://kfmeast.org/pages/28|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''[https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20260225183039677518&lng=3 مانیفێستی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی ئایندە]''' <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=مانیفێستی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی ئایندە دیدگای بزووتنەوەی ئایندە بۆ مرۆڤ و نیشتمان لەگەڵ خەلک. لە پێناو خەلک. لەلایەن خەلکەوە دیدگا |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20260225183039677518 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref>[[//ckb.wiktionary.org/wiki/پەڕگە:بزووتنەوەی_ئایندەی_کوردستان.jpg|link=https://ckb.wiktionary.org/wiki/%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95:%D8%A8%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C_%D8%A6%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86.jpg|وێنۆک|مانیفێستی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی ئایندە]] '''ڕەند مەریوانی''' '''سەرپەرشتیاری گشتی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان''' '''[[مانیفێستی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی ئایندە]]''' {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان ڕۆژهەڵات|وێنە=[[File:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان.jpg|thumb|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]]|image caption=کوردستانی ازاد گەلێکی پێشکەوتوو شارستانی|yearsactive=ساڵی ٢٠٢٠|term=دیدگای بزووتنەوەی ئایندە بۆ مرۆڤ و نیشتمان لەگەڵ خەڵک. لە پێناو خەڵک. لەلایەن خەڵکەوە}} '''[https://www.kurdipedia.org/Default.aspx?q=20260225183039677518&lng=1 دیدگای بزووتنەوەی ئایندە بۆ مرۆڤ و نیشتمان]''' '''[https://ainde.org/kurdi/ لەگەڵ خەڵک. لە پێناو خەڵک. لەلایەن خەڵکەوە.]''' '''دیدگای زانستی بۆ ڕێنێسانسی نەتەوە و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی'''  ( = فەلسەفە و بنەما فیکرییەکانی بزووتنەوەی ئایندە == بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان پڕۆژەیەکی سیاسی و فیکرییە کە جەخت لەسەر گۆڕانکاریی ڕیشەیی لە کۆمەڵگەی [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]]دا دەکاتەوە. ئەم بزووتنەوەیە لە ڕێگەی مانیفێست و بڵاوکراوە فیکرییەکانیەوە، چەمکی "شۆڕشی سپی" لە ناخی تاکەکانەوە دەخاتە ڕوو، کە ئامانجی بونیادنانی کۆمەڵگەیەکە لەسەر بنەمای عەقڵانییەت، لۆژیک و زانست.<ref name="KFM">مانیفێستی ڕۆژهەڵاتی ئایندە، تۆڕی میدیایی کەی ئێف ئێم [https://kfmeast.org kfmeast.org]</ref> === خوێندنەوەی مێژوویی و دیالەکتیکی === بزووتنەوەکە خاوەنی دیدگایەکی دیالەکتیکییە بۆ مێژوو (Dialectics of Civilization). بەپێی ئەم دیدگایە، قەیرانەکانی ئێستا لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا تەنها سیاسی نین، بەڵکو قەیرانی "ئەقڵ و مەعریفە"ن. بزووتنەوەکە مێژووی جوڵانەوەکانی کوردستان و سیستەمە حوکمڕانەکان بەم شێوەیەی خوارەوە شی دەکاتەوە: • '''تێز (دۆخی ڕابردوو):''' کۆمەڵگەیەکی نەریتی کە ڕووبەڕووی ستەمی داگیرکەری بووەتەوە. • '''ئەنتی-تێز (کاردانەوە):''' جوڵانەوە نەتەوەییە کلاسیکییەکان کە زیاتر لەسەر بنەمای سۆز و خەباتی چەکداری دروست بوون، بەڵام نەیانتوانیوە مۆدێلێکی شارستانیی بەدیل پێشکەش بکەن. • '''سێنتێز (بزووتنەوەی ئایندە):''' پێشکەشکردنی "ڕێگای سێیەم" کە تێکەڵەیەکە لە زانست و ئەقڵانییەت بۆ تێپەڕاندنی بنبەستە مێژووییەکان.<ref name="Kurdipedia">بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان، کوردیپێدیا [https://www.kurdipedia.org kurdipedia.org]</ref> === پڕۆژەی ڕێگای سێیەم === بزووتنەوەی ئایندە خۆی وەک "هێزی سێیەم" پێناسە دەکات؛ بەو مانایەی کە نە دەچێتە ناو چوارچێوەی سیستەمی حوکمڕانی ئێستا و نە پەیڕەوی لە مۆدێلە کلاسیکییەکانی ئۆپۆزیسیۆن دەکات. ئەم ڕێگایە پشت بە پسپۆڕان و تەکنۆکراتەکان دەبەستێت لە جیاتی سیاسییە نەریتییەکان.<ref name="KFM" /> === دیدگای ئابووری و کۆمەڵایەتی === بزووتنەوەکە ستراتیژییەتێکی "مرۆڤ-سەنتەر" پەیڕەو دەکات و باوەڕی بە یەکگرتنەوەی پرسی نەتەوەیی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی هەیە. لایەنە سەرەکییەکانی ئەم دیدگایە بریتین لە: • '''ئابووریی بەرهەمهێن:''' گۆڕینی ئابووری لە مشەخۆرییەوە بۆ ئابوورییەک کە پشتیوان بێت بۆ جووتیار، کرێکار و پیشەوەران. • '''حوکمی دامەزراوەیی:''' گۆڕینی سیستەمی حوکمڕانی لە کەسییەوە بۆ سیستەمێکی دامەزراوەیی کە پسپۆڕان تێیدا بڕیاردەر بن. • '''مرۆڤی سەربەخۆ:''' باوەڕبوون بەوەی ئازادیی خاک بەبێ ئازادیی تاک و گۆڕینی "ڕەعیەت" بۆ "هاوڵاتی" مەحاڵە. == بەراوردکاری سیاسی == لە دیدی بزووتنەوەی ئایندەوە، سیستەمی ئێستای ئێران بەهۆی دۆگمای ئایینی و تاکڕەوییەوە شەرعییەتی مانەوەی نەماوە، و لەولاشەوە پارتە کلاسیکییەکان تەنها وەک "کاردانەوەیەکی سۆزداری" ماونەتەوە و پڕۆژەی زانستییان بۆ دوای گۆڕانکارییەکان پێ نییە. لێرەدا بزووتنەوەی ئایندە خۆی وەک "حەتمییەتێکی مێژوویی" بۆ دابینکردنی سەقامگیری و بونیادنانەوە پشان دەدات.<ref name="Kurdipedia" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == • [https://kfmeast.org ماڵپەڕی کەی ئێف ئێم - مانیفێستی بزووتنەوەی ئایندە] • [https://www.kurdipedia.org لاپەڕەی فەرمیی بزووتنەوەی ئایندە لە کوردپێدیا] [[پۆل:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]] [[پۆل:ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەت لە کوردستان]] [[پۆل:مانیفێستە سیاسییەکان]] )     کتێبی دووەم : • لە کاتێکدا کۆمەڵگەی کوردی لەو پەڕی نا ئومێدی بێ ئاسۆیی دایە و، لە هەموو لایەکەوە ئاستەنگە نێودەوڵەتی و هەرێمیەکان فراوانتر و قوڵتر بونەتەوەلە سەردەمێکدا کە مرۆڤی کورد لەنێوان بەرداشی داگیرکاری و بێ بەرنامەییدا دەهاڕدرێت، بزووتنەوەی ئایندە وەک زەروورەتێکی مێژوویی و وەڵامێکی زانستی بۆ پرسیارە بێ وەڵامەکان، لەدایک دەبێت. لە کاتێکدا بزووتنەوەی ڕزگاری خوازی کورد لە ڕوژهەڵاتی کوردستان خەفە دەکرێت و دترنجێنرێتە نێو کەمپەکان و ڕوژانە بەبەرچاوی جیهانەوە دەیان گەنجی کورد لە سێدارە دەدرێت ودەخرێتە نێو زیندانەکانی کۆماری پەت و سێدارە، ئالەم ساتەدا کە هیوایەک بۆ ئازادی و ژیان نەماوەتەوەدۆخی ڕۆژهەڵات بەتەواوی لەبەردەم نەهامەتی و بارگرانیەکی سەخت دایە ، بزووتنەوەی ئایندە دێت ، بە پلان و ستراتیژی نوێوە تا ماف و ئازادی بۆ هاونێشتمانیان و کۆمەڵگەی ستەم لێکراوی کوردی بگێڕێتەوە .ئەو کۆڵبەرەی کە مان و ژیانی پێکەوە گرێداوە و ئەوکرێکارە بێکارەی کە ژیانی هەڕاج کردوە لە بازاڕی نا ئومێدیدا ، ئەو دیمەنە تراژیدیەم هەرگیز بیر ناچێت کە ساڵانێک پێش ئێستا کاتێک لە گوندێکی کوردستان دەگەڕام، جووتیارێکی بەتەمەن دەستی گرتم و وتی ژیان لە نێو قڵیشەکانی دەستمدایە ... هەر بۆیە ئەمڕۆ لە بزووتنەوەی ئایندەدا، بڕیارمان داوە دەسەڵات و ماف و ژیان بۆ ئەو دەستە قڵیشاوانە بگەڕێنینەوە." <nowiki>:</nowiki> دۆخی ئێستا: The Diagnosis <nowiki>:</nowiki> [https://kfmeast.org/ بزووتنەوەی ئایندە] باوەڕی وایە کە قەیرانی ڕۆژهەڵات تەنها سیاسی نییە، بەڵکو کلتووری کۆمەڵایەتیشە. ئێمە دەمانەوێت شۆڕشێکی هزری بەرپا بکەین ئەقڵ زاڵ بێت. باسکردنی حکومەتی بچووک، شایستەسالاری، دەسەڵاتی جووتیار و کرێکار و پسپۆڕان بەشی نەخشەڕێگای جێبەجێکردن (The Action Plan) عەقڵ و ئازادی (The Book of Reason and Freedom) تێڕوانینێکی زانستی بۆ دۆزی کورد و مرۆڤ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. تایبەتمەندی: ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئێمە هێزی ئەقڵین بەرامبەر هێزی ، سۆز. ڕێگای سێیەم (The Third Way) ئاماژەیە بۆ ئەوەی ئێمە نە ڕژێمین، نە حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان ، بەڵکو ڕێگای سێیەم و ئایندەین. تێزی مرۆڤی سەربەخۆ (The Thesis of Independent Human) ئازادیی خاک بەبێ ئازادیی تاک مەحاڵە. [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|شوێنی جوگرافی وجیۆپۆلەتیکی کوردستان.]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=مانیفێستی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی ئایندە دیدگای بزووتنەوەی ئایندە بۆ مرۆڤ و نیشتمان لەگەڵ خەلک. لە پێناو خەلک. لەلایەن خەلکەوە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/Default.aspx?q=20260225183039677518&lng=1 |وێبگە=kurdipedia|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ئاماژەیە بۆ ئایندە و ڕەتکردنەوەی ڕابردووی سواو. مانیفێست: وشەیەکی جیهانی و شۆڕشگێڕانەیە (وەک مانیفێستی کۆمۆنیست، بەڵام بۆ سەردەمی نوێ). زانست و دادپەروەری: ئاماژە بە جیاوازیی ئێمەو ئەوان . فەلسەفەی ئێمە (The Philosophy) سیستەمی ئایندە (The System) کتێبی دووەم : "قەیرانەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، تەنها لە گۆڕینی دەسەڵاتێک بۆ دەسەڵاتێکی دی کورت ناکرێنەوە، بەڵکو ڕەگ و ڕیشەی ئەم قەیرانانە دەگەڕێتەوە بۆ وشکبوونی سەرچاوەکانی مەعریفە و باڵادەستیی خورافە بەسەر ئەقڵدا. بزووتنەوەی ئایندە هەڵگری مەشخەڵی 'شۆڕشێکی سپییە لە ناخی تاکەکانەوە؛ شۆڕشێک کە ئامانجیەتی کۆت و زنجیری هزر وبیر بپسێنێت و سەروەری بۆ لۆژیک و زانست بگەڕێنێتەوە، تاوەکو کۆمەڵگەیەک بونیاد بنێین کە تێیدا مرۆڤ بەهای هەبێت پێش ئەوەی ببێتە ژمارەیەک لە سندوقی دەنگداندا. (مرۆڤ سەنتەری، ڕێنێسانس، عەقڵانییەت). شیکردنەوەی دیالەکتیکی بۆ قەیرانی ڕۆژهەڵات بۆچی حیزبەکان و ڕژێم شکستیان هێناوە. نەخشەڕێگای ڕێنێسانسی نەتەوەیی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی. جیهان بینی بزووتنەوەی ئایندە بۆ مرۆڤ و نیشتمان بیر و فەلسەفەی سەردەمیانە یە و بە ووردی و پوختی کار لەسەر ئەم خاڵانە دەکات کە لە خوارەو باسی دەکەم وەک و پرۆسەیەیکی زنجیری پێکەوە گرێدراوی نەتەوەیی و سیاسی و کۆمەڵایەتی و چینایەتی. نەتەوە خاک نیشتمان مرۆڤ سەنتەری ڕێنێسانس عەقڵانییەت بزووتنەوەی ئایندە ، خاوەنی تێڕوانینێکی مۆدێرنە ، دروست بووە یاریەکە لە یاریگاکەدابگۆڕێت وەک حەتمییەتێکی مێژوویی" (Historical Inevitability) لە گۆڕەپانەکەدا . دیالەکتیکی شارستانی (Dialectics of Civilization). ئەم تیۆرییە بریتیە لە دیدو تێڕوانینی بزووتنەوەی ئایندە ، لە ڕابردوو بۆ ئایندە . خوێندنەوەی مێژووی (ڕابردوو): بۆچی دۆخەکە بەم ڕۆژە گەیشتوە؟ زۆربەی حیزبەکان مێژوو وەک "ستەمی داگیرکەر" دەبینن، بەڵام بزووتنەوەی ئایندە، مێژوو وەک "قەیرانی ئەقڵ" دەبینێت. •تێز (Thesis - دۆخی کۆن): کۆمەڵگەی کوردی کۆمەڵگەیەکی نەریتی و کشتوکاڵی یە، بەڵام بێ دەوڵەت و بێ سیستەم. •ئەنتی-تێز (Antithesis - دۆخی داگیرکاری): دەوڵەتی ناوەند (ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی ئێران) بە ئایدیای ساختە ویوتوپیای ئایینی و ئاسن و ئاگرەوە هاتن. ئەوان "سیستەمی داپڵۆسێنەر"یان هەبووەو هەیە . •کێشەی مێژوویی: جوڵانەوە کوردییەکان (حیزبە تەقلیدییەکان کلاسیکیەکان ) هەوڵیان دا بە چەک و هەستی نەتەوەیی ڕووبەڕووی ئەو سیستەمە ستەمگەرە ببنەوە ، بەڵام نەیانتوانیوە "مۆدێلێکی شارستانی" پێشکەش بکەن کە لە مۆدێلی داگیرکەر باڵاتر بێت. •دەرەنجام: بۆیە ململانێکە بووە بازنەیەکی داخراو (شۆڕش ، تێکشکاندن ، بێهیوایی.) خوێندنەوەی دیالەکتیکی بۆ ئێستا: ئێمە کێن و ئەوانی تر کێن؟ لێرەدا نهێنیی دروست بوونی پرۆژەیەکی وەکو بزووتنەوەی ئایندە دەردەکەوێت. بزووتنەوەی ئایندە خۆی وەک بەشێک لە ململانێی (دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆن) نابینێت، بەڵکو خۆی وەک "هێزی سێیەم" دەبینێت.هێزی سێهەم بەمانای ئەلتەرناتیڤی داگیر کەر و داگیر کراو. • جەمسەری یەکەم (ڕژێم): نوێنەرایەتی "زەبری هێز" دەکات (Thesis). • جەمسەری دووەم (حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان): نوێنەرایەتی "پەرچەکرداری سۆزداری" دەکەن (Antithesis 1). • جەمسەری سێیەم (بزووتنەوەی ئایندە): نوێنەرایەتی "ئەقڵانییەت و سیستەم" دەکات (Synthesis). شیکردنەوەی ئێستا: "لە ئێستادا، کۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران بە گشتی ، لە بۆشاییەکی گەورەدا دەژی؛ هاونیشتمانی لە ڕژێم بێزارن، و لە دروشمی سواوی حیزبە کلاسیکیەکانیش نائومێدن. ئەم "بۆشاییە مێژووییە" تەنها بە هێزێک پڕ دەکرێتەوە کە پڕۆژەی زانستیی هەبێت." تێڕوانین بۆ "داهاتوو": ئایندە لە دیدگای بزووتنەوەی ئایندەوە. ئێمە چۆن دەڕوانینە داهاتوو؟ ئایا داهاتوو هەر شەڕە؟ نەخێر. بەپێی یاسای "نەفیی نەفی (Negation of the Negation) 1. ڕژێم ئازادیی کوردی "نەفی" کردەوە (داگیرکاری). 2. [https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=84818 شۆڕشە کلاسیکیەکان] هەوڵیان دا ڕژێم "نەفی" بکەنەوە (بە شەڕی چەکداری)، بەڵام سەرکەوتوو نەبوون چونکە بنەمای ستراتیژ و کۆمەڵایەتییان لاواز بوو.لە بەرانبەردا داگیرکەر بەهێزە. 3. بزووتنەوەی ئایندە دێت بۆ ئەوەی "بێ سیستەمی" نەفی بکاتەوە. دیدگای داهاتوو (The Future Vision) داهاتووی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بریتی نییە لە گۆڕینی ئاڵایەک بە ئاڵایەکی تر، بەڵکو بریتییە لە گۆڕینی "کۆمەڵگەی ڕەعیەت" بۆ "کۆمەڵگەی بەڕێوەبەر". • ئابووری: لە جیاتی ئابووریی مشەخۆر، ئابووریی بەرهەمهێن (جووتیار و پیشەوەر). • سیاسەت: لە جیاتی حوکمی سەرکردە، حوکمی دامەزراوە (پسپۆڕان). • کۆمەڵگە: لە جیاتی عەشیرەت وئایین ، هاوڵاتیبوونی یەکسان. گۆڕینی چەمکی "سەرکەوتن" • حیزبەکان دەڵێن: سەرکەوتن واتە بە دەستەوە گرتنی دەسەڵات. • بزووتنەوەی ئایندە دەڵێت: سەرکەوتن واتە "دروستکردنی مرۆڤێک کە شیاوی ، داگیرکردن نەبێت". کاتێک ئێمە کار لەسەر زانست و ئابووری و هۆشیاری دەکەین، تێزو ئەنتی تێز ناتوانن دژایەتیمان بکەن، چونکە دژایەتیکردنی ئێمە دەبێتە دژایەتیکردنی زانست و نان. ٢. چارەسەری "زانستی" لەجیاتی "سۆزداری" • کاتێک خەڵک دەڵێن "برسیمانە": حزبە کلاسیکیەکان دەڵێن: "خەتای ڕژێمە، وەرن خۆپیشاندان بکەن." بزووتنەوەی ئایندە دەڵێت: "خەتای ڕژێمە، بەڵام ئەمەش پلانی ئێمەیە بۆ خۆبەڕێوەبەریی ئابووری (کۆئۆپەراتیڤ) تا لە برسا نەمرین و بتوانین بەرگری بکەین. ئەنجام: کۆمەڵگە لە دەوری ئەوەی ستراتیژ و ڕێگەچارەی (Solution) پێیە کۆدەبێتەوە ، نەک ئەوەی تەنها هاوار دەکات. یەکگرتنەوەی "چینایەتی" و "نەتەوەیی" • چەپەکان تەنها باسی کرێکار دەکەن، نەتەوەییەکان تەنها باسی ئاڵا دەکەن. • بزووتنەوەی ئایندە دەڵێت: "کرێکاری کورد چەوساوەترە چونکە کوردە، و کوردی چەوساوە بێدەسەڵاتترە چونکە داگیر کراوە و دووجار وەک مرۆڤ و وەک نەتەوە چەوساوەتەوە ." ئێمە تاکە هێزین کە ئەم دوو باڵە (نیشتمان و نان)مان بەیەکەوە گرێ داوە. ئەمەش وادەکات هیچ بۆشاییەک بۆ نەیارەکانمان نەمێنێتەوە. کورتەی فەلسەفەکە لە یەک ڕستەی دیالەکتیکیدا: "بزووتنەوەی ئایندە، وەڵامێکی زانستی و مێژووییە بۆ تێپەڕاندنی قەیرانی بێ-سیستەمیی ڕابردوو و ستەمی ئێستا، بە ئاراستەی بونیادنانی شارستانییەتێکی مرۆیی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان."و ئێران بەگشتی . ئەمە شیکارییەکی قوڵ و ستراتیژییە. بەپێی ئەو فەلسەفەیەی دامان ڕشتووە (ماتریالیزمی مێژوویی و دیالەکتیکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان )، ئێمە سێ گۆشەی ململانێکە (کۆماری ئیسلامی، حزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان کان، گۆڕونی کۆمەڵایەتی ) دەخەینە ژێر وردبینەوە. لەم بەراوردکارییەدا، "بزووتنەوەی ئایندە" وەک "حەتمییەتی مێژوویی" (Historical Necessity) دەردەکەوێت، واتە تاکە چارەسەر کە دەتوانێت گرێکوێرەکە بکاتەوە. نەخشە ڕێگای بەراوردکارییەکە: گۆشەی یەکەم: ڕژێمی کۆماری ئیسلامی (تێز - Thesis) لە فەلسەفەی ئێمەدا نوێنەرایەتی "چەقبەستووییی مێژوو و داگیرکاریی نەتەوەیی و چینایەتی و هەژموونی ئایینی " دەکات. • دنیابینی (فەلسەفە): پشتی بەستووە بە "دۆگمای ئایینی". دەیەوێت مێژوو لە خاڵێکدا ڕابگرێت. مرۆڤ لای ئەوان "بەندە"یە نەک هاوڵاتی. • بنەمای ئابووری (ماتریالیزم): سیستمێکی ،سەرمایەداریی تاڵانکەر. داهاتی نەوت و سامانی وڵات دەدزێت بۆ چینێکی دەسەڵاتداری ئایینی گەندەڵ لە بواری هەژمونگەری میلیشیای ئاییندا بە فیڕۆی دەدات ، لەکاتێکدا زۆرینەی خەڵک لە هەژاریدان. • پەیوەندی لەگەڵ کۆمەڵگەدا، پەیوەندییەکە لەسەر بنەمای،ترس و تۆقاندن و سەپاندنی ئایینی . • دەیەوێت خەڵک نەخوێنەوار و هەژار بن تا پرسیار نەکەن. • ئەنجام: ئەم سیستمە بەپێی یاسای مێژوو "شیاوی مانەوە نییە"، چونکە دژی ڕەوتی پێشکەوتنی نوێگەری مرۆڤایەتییە. گۆشەی دووەم: حزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکانی ئۆپۆزیسیۆن (ئەنتی-تێز - Antithesis) لە فەلسەفەی ئێمەدا نوێنەرایەتی "پەرچەکرداری سۆزداری و دووبارەکردنەوەی مێژوو" دەکەن. • دنیابینی (فەلسەفە): پشتیان بەستووە بە "هەستی نەتەوەیی ڕووت". کێشەکەیان لەگەڵ ڕژێم تەنها ئەوەیە "کێ حوکم دەکات؟" نەک "چۆن حوکم دەکرێت؟". • بنەمای ئابووری (ماتریالیزم): خاوەنی "هیچ پڕۆژەیەکی ئابووری زانستی و وەرچەرخانی کۆمەڵایەتی نین". باسی خاک دەکەن، بەڵام باسی ئەوە ناکەن نانی جووتیار و کرێکارو خەڵکی هەژار چۆن دابین دەکەن. ئەوان خەباتی چینایەتییان فەرامۆش کردووە. • پەیوەندی لەگەڵ کۆمەڵگەدا: پەیوەندییەکە لەسەر بنەمای ،سۆز و ڕابردووشەهیدوو قوربانی . • شانازی بە مێژووی خەباتی شاخەوە دەکەن،دیانەوێت کۆی کۆمەڵگە بە حزبی بکەن وجەماوەری حیزبییان دەوێ نەک مۆڤ وکۆمەڵگەی ئازاد. • ئەنجام: ئەمانە ناتوانن ببنە جێگرەوە، چونکە دەیانەوێت بە "میتۆدی کۆن" شەڕی "دوژمنێکی بەهێزتر لەخۆیان " بکەن. ئەوان "نەفی"ی ڕژێم دەکەن، بەڵام "بونیاد"ی نوێیان پێ نییە. گۆشەی سێیەم: بزووتنەوەی ئایندە (سەنتێز - Synthesis) لە فەلسەفەی ئێمەدا نوێنەرایەتی "ڕێنێسانس و ئایندەخوازیی زانستی" دەکرێت. • دونیابینی (فەلسەفە): پشت دەبەستێت بە "زانست و مرۆڤ سەنتەری". تێگەیشتووە کە کێشەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان تەنها گۆڕینی ئاڵا و ستەمی سەر نەتەوەیەک نییە، بەڵکو گۆڕینی عەقڵیەتە. • بنەمای ئابووری (ماتریالیزم): باوەڕی بە چینە هاوبەشەکان هەیە. تێگەیشتووە کە ئازادیی سیاسی بەبێ دادپەروەریی چینایەتی (مافی جووتیار و کرێکار ژن ) درووشمێکی ناتەندروست و نابەجێیە . • پەیوەندی لەگەڵ کۆمەڵگەدا پەیوەندییەکە ،دامەزراوەیی و پیشەیی، لە جیاتی ئەوەی خەڵک بکاتە چەکدار، دەیانکاتە (ئەندازیار، دکتۆر، بیرمەند)ی شۆڕشگێڕ. • ئەنجام: ئەمە تاکە هێزە کە "شایستەی بەڕێوەبردنە"، چونکە هەم خاوەنی فیکرە (وەک فەیلەسوف) و هەم خاوەنی بەرنامەیە (وەک دەوڵەت). خشتەی بەراوردکاریی دیالەکتیکی بۆ تێگەیشتنی درووست پێوەر، کۆماری ئیسلامی (ڕابردوو)حزبە تەقلیدی وکلاسیکیەکان (کاردانەوە) بزووتنەوەی ئایندە (داهاتوو) سەرچاوەی شەرعیەت"ئاسمان و ئایین خوێنی شەهیدان و مێژو ئەقڵ، زانست و دەنگی خەڵک"ڕوانین بۆ تاک ، ڕەعیەت (کۆیلە) تاک ،لایەنگر (ژمارە) تاک،هاوڵاتی هۆشیا (سەنتەر)ڕوانین بۆ ژن ئامرازێک بۆ خزمەتی پیاو سیمبولێک بۆ جوانکاری هێزێکی سەرەکی گۆڕانکاری میتۆدی کارکردن سەرکوت و زیندان بەیاننامە و چالاکی چەکداری بونیادنانی دامەزراوە شۆڕشی هزری ستراکچەردیکتاتۆریی ئایینی سەرۆکایەتیی تەقلیدی (بنەماڵە/سەرکردە) شایستەسالاری حکومەتی پسپۆڕان ئامانجی کۆتایی مانەوەی دەسەڵاتی ئایین ڕوخانی ڕژێم (بەبێ پلانی دواتر) دروستکردنی کۆمەڵگایەکی مۆدێرن و دادپەروەر بەراوردی مێژوویی: بۆچی "بزووتنەوەی ئایندە" ؟ بەپێی تیۆری "ماتریالیزمی مێژوویی": 1شکستی کۆماری ئیسلامی حەتمییە: چونکە ناتوانێت وەڵامی پێداویستییە ئابووری و فکرییەکانی نەوەی نوێ و سەردەم بداتەوە.یان دەبێت ملبدات بۆ چەمکە سەردەمیەکان دیموکرتی و فیدڕاڵی . 2. بێهێزیی حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان سروشتییە: چونکە ئەوان ناتوانن "ئەلتەرناتیڤ" پێشکەش بکەن. خەڵک لە "داڕمانی ڕژێم" دەترسێت ئەگەر جێگرەوەکەی "ئاژاوە" بێت (وەکو باشوری کوردستان ). کە چەند نموونەیەکی خێڵەکی و میلیشیایی و ناشیرینیان پیشانی جیهانداوە . 3. بزووتنەوەی ئایندە پێویستییە: چونکە ئێمە "مۆدێلی دەوڵەت" پێشکەش دەکەین بەر لەوەی دەوڵەت دروست بێت. کاتێک کۆمەڵگە دەبینێت ئێمە ئەومتمانەیەیان پێدەبەخشین و "دەستەی کشتوکاڵ" و "پلانی ئابووری" و "فەلسەفەی ڕۆشنی بەڕێوەبردنی وڵاتین.کۆی چینەکانی کۆمەڵگە لەم پلان و پرۆسەیەدا بەشداری پێدەکەین . "کۆماری ئیسلامی نوێنەری تاریکییە، حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان نوێنەری توڕەیین، بەڵام بزووتنەوەی ئایندە نوێنەری ڕووناکییە. مێژوو فێری کردووین: تاریکی بە توڕەیی لاناچێت، بەڵکو تەنها بە ڕووناکی (مەعریفە و زانست) دەڕەوێتەوە." ئەمە پرسیارێکی زۆر گرنگ و هەستیارە. ڕاستە، لە گۆڕەپانەکەدا "دروشمی هاوبەش" زۆرن، بەڵام لە زانستی سیاسەتدا جیاوازییەکی گەورە هەیە لە نێوان "بانگەشەی ئایدیۆلۆژی" (Ideological Claim) و "پڕۆژەی پڕاکتیکی" (Practical Project). بەپێی ئەو فەلسەفە "دیالەکتیکی و زانستییەی" بۆ بزووتنەوەی ئایندەمان داڕشتووە، ئێمە شیکردنەوەیەکی "ڕەخنەگرانەی زانستی" (نەک دژایەتی لایەن و حیزب) بۆ ئەو هێزانە دەکەین، تا دەربکەوێت بۆچی بزووتنەوەی ئایندە تەنها ژمارەیەک نییە، بەڵکو پێویستییە . کێشەی "کۆمەڵە و دیموکرات" (چەپ و سۆسیال-دیموکراسیی کلاسیک) • بانگەشە: ئەوان دەڵێن ئێمە سۆسیالیستین یان سۆسیال-دیموکراتین و بڕوامان بە دادپەروەری هەیە. • ڕەخنەی بزووتنەوەی ئایندە (لە ڕووی زانستییەوە): قەیرانی میتۆد: سۆسیالیزمی ئەوان زیاتر "نەریتی و مێژووییە". واتە شانازی بە مێژووی ڕابردوویانەوە دەکەن، بەڵام ئایا داهاتوو چی "ماستەرپلانێکی ئابووری"یان هەیە؟ ئایا تیمی ئابووریناسیان هەیە کە دیراسەی بانکی و دیجیتاڵی کردبێت ئایا پڕۆژەی ڕۆێشنبیرکردنی کۆمەڵگەیان هەیە ؟ ستراکچەر: هەرچەندە دروشمەکەیان مۆدێرنە، بەڵام ستراکچەری حیزبەکەیان هێشتا "هەرەمی و تەقلیدییە". بڕیار لای سەرکردایەتی سیاسییە، نەک لای "پسپۆڕان". جیاوازیی ئێمە: بزووتنەوەی ئایندە سۆسیالیزم ناکاتە دروشم، بەڵکو دەیکاتە "دامەزراوە" (وەک کانوونی پلاندانانی ئابووری). ئێمە دەڵێن: "سۆسیالیزم واتە ئەندازیار و جووتیار بڕیاردەر بن، نەک مەکتەبی سیاسی." کێشەی "پژاک" (کۆنفیدراڵیزم و نەتەوەی دیموکراتیک) • بانگەشە: چارەسەری دیموکراتیک، ژینگە، ژن، تێپەڕاندنی دەوڵەت-نەتەوە. • ڕەخنەی بزووتنەوەی ئایندە: قەیرانی ئایدیۆلۆژیای پەتی: پڕۆژەی پژاک (فەلسەفەی ئۆجەلان) پڕۆژەیەکی زۆر نافەلسەفی و ئاڵۆز و بێسەرەو بەرە . زۆرجار وەک "ئایینێکی سیاسی" دەردەکەوێت کە دەبێت باوەڕت بە هەمووی هەبێت. خۆیان نەبێت کەس نایەوێت ئەوە جێبەجێبکات ، ئاینێکی بێ شوێنکەوتوو تورک و فارس و عەرەب دەست لەدەوڵەتی نەتەوەیی خۆیان بەردەدەن و لە گەڵ کورددا بەدیموکراسی دەژین خەونی بەتاڵ . نامۆبوون لەگەڵ چینی ناوەڕاست: زمان و زاراوەکانیان بۆ خەڵکی ئاسایی، مامۆستا، و ئەندازیاری شارنشین زۆر نامۆیە. جیاوازیی ئێمە: بزووتنەوەی ئایندە پشت بە "فەلسەفەیەک" نابەستێت کە لە دەرەوە هاتبێت، بەڵکو پشت بە "زانست و لۆژیک" دەبەستێت. ئێمە ناڵێن "وەرن باوەڕ بە سەرۆک بهێنن"، دەڵێن "وەرن با بە زانست وڵات بەڕێوەببەین". پڕۆژەی ئێمە"واقیعییە" (Pragmatic) نەک یۆتۆپیایی. کێشەی "پاک" (سەربەخۆیی خواز) • بانگەشە: دەوڵەتی سەربەخۆ، کوردایەتی پەتی.کرێگرتەی جەنابی سەرۆک لە هەولێر ...... • ڕەخنەی بزووتنەوەی ئایندە: قەیرانی "ڕۆژی دواتر": ئەوان تەنها باسی "ئامانج" (دەوڵەت) دەکەن، بەڵام باسی "ڕێگا" ناکەن. باشە سبەی دەوڵەت دروست بوو، کێ ئیدارەی ئابووری دەدات؟ سیستەمی پەروەردە چی لێ دێت؟ ئەگەر پلانت نەبێت، دەوڵەتەکە دەبێتە دیکتاتۆری . پاک هێزێکی میلیشیای دروستکراو، وەک هێزی ڕۆژی خۆرئاوای کوردستان ، نەخوێندەواری کوالێتی ئا‌غایە . فەرامۆشکردنی چینایەتی: ئەوان دەڵێن "با جارێ ڕزگاربین، دوایی باسی نان دەکەین". ئەمە مەترسیدارە. جیاوازیی ئێمە: بزووتنەوەی ئایندە دەڵێت: "سەربەخۆیی بەبێ دیموکراسی و یەکسانی، تەنها گۆڕینی ئاغایە"ئاغای کولێتی ئایینی و ئاغای کوالێتی خێڵەکی جیاوازیان نیە . ئێمە پێمان وایە دەبێت "بونیادی دەوڵەت" دروست بکرێت (مرۆڤ و دامەزراوە) ئینجا سەربەخۆیی ڕادەگەیەنرێت. خاڵی جەوهەری: بۆچی بزووتنەوەی ئایندە "پڕۆژە"یە نەک تەنها "دروشمی سۆسیالیزم"؟ لێرەدا ئێمە دەتوانین بەم خشتەیە وەڵامی هەموویان بدەینەوە، بەپێی تیۆری "ماتریالیزمی بونیادنەر": بابەت لای حزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان (دیموکرات/کۆمەڵە/پژاک/پاک) لای بزووتنەوەی ئایندە ڕێنێسانس سۆسیالیزم و عەدالەت دروشمێکە لە ڕۆژانی ١ی ئایار دەوترێتەوە. پلانێکی زەریبی و ئابوورییە لە "ناوەندی ئابووری" داڕێژراوە سەربەخۆیی و خاک خەونێکی سۆزدارییە و هۆنراوەی بۆ دەنووسن. ئامادەکردنی ژێرخانی دەوڵەتە (کارەبا، ئاو، کشتوکاڵ تکنۆلۆژیا) بە زانست. ئازادی ژن دانانی چەند ژنێک لە سەرکردایەتی ( وەک دیکۆر). شۆڕشی کولتووری لە خێزان و قوتابخانەوە بۆ گۆڕینی عەقڵیەتی پیاوسالاری. سەرکردایەتی سیاسییەکان بڕیار دەدەن، پسپۆڕان جێبەجێ دەکەن. پسپۆڕان بڕیار دەدەن (شایستەسالاری)، سیاسییەکان هەماهەنگی دەکەن. چۆن ئەمە دەسەلمێنن؟ (The Proof) کاتێک خەڵک دەپرسێت "پڕۆژەی ئێوە چییە؟"، وەڵامی ئێمە نابێت دروشم بێت. دەبێت بڵێن: "بڕوانن، حیزبەکانی تر باسی سۆسیالیزم دەکەن، بەڵام ئێمە خاوەنی پڕۆژەی بووژانەوەی گوندەکانین کە لەلایەن ئەندازیارەکانمانەوە نووسراوەتەوە. ئەوان باسی دیموکراسی دەکەن، بەڵام ئێمە خاوەنی 'سیستەمی ناوەندی شارەکانین کە دەسەڵاتمان داوەتە خوارەوە. ئەوان باسی سەربەخۆیی دەکەن، بەڵام ئێمە خەریکی دروستکردنی 'مرۆڤی سەربەخۆین لەڕێگەی پڕۆژەی ڕێنێسانسەوە." کورتەی دیالەکتیکی: حیزبەکانی تر "ئایدیۆلۆژیا" (Ideology) دەفرۆشنەوە. بزووتنەوەی ئایندە "تەکنۆلۆژیا و مەعریفەی بەڕێوەبردن" (Methodology) پێشکەش دەکات. ئەمەیە نهێنیی نەبوونی پڕۆژە لای ئەوان، و بوونی پڕۆژە لای ئێمە. کلیلی تێگەیشتنە لە شکست و چەقبەستوویی دۆخی سیاسیی ئێستای ڕۆژهەڵاتی کوردستان. لە زانستی سیاسەتدا پێی دەوترێت "شەرعیەتی مێژوویی" (Historical Legitimacy). واتە حیزبەکە دەڵێت: "من شایستەی حوکمڕانیم، چونکە لە شاخ بووین". بەڵام کۆمەڵگە دەپرسێت: "باشە ئەوە ڕابردوو بوو، بۆ داهاتوو چیت پێیە؟". بەڵام بزووتنەوەی ئایندە ئەم خاڵە دەکاتە چەکی بەهێزی خۆی "فەلسەفەی ژیان دژی فەلسەفەی یادەوەری" پەیرەو دەکات. جیاوازیی نێوان "خاک پەرستی"ناسونالیزمی کلاسیک و "مرۆڤ دۆستی" حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان تووشی وەرەمێک بوون پێی دەوترێت "فەتیشیزمی خاک" (Fetishism of Land). • تێڕوانینی ئەوان (ڕابردوو): هەموو شتێک دەکەنە قوربانی بۆ "خاک". مرۆڤ دەمرێت دەکوژرێت ، شار وێران دەبێت، گرنگ نییە، گرنگ ئەوەیە دروشمی خاک بەرز بێت. • تێڕوانینی بزووتنەوەی ئایندە "خاک بۆ خزمەتی مرۆڤە، نەک مرۆڤ بۆ خزمەتی خاک". خاکی ڕزگارکراو چییە ئەگەر مرۆڤەکەی تێیدا برسی و نەخوێنەوار و بێ بەها بێت؟ وەکو ( محەمەد ما‌‌‌‌غوت دەڵێت : نیشتمان جووتێ پێڵاو ناهێنێ کە مرۆڤ پێی پەتی بێت . شۆڕشی ئێمە بۆ "بەها دانە بە مرۆڤ". کاتێک مرۆڤ بەهێز بوو، خاکیش دەپارێزێت. بەڵام مرۆڤی لاواز، خاکەکەی دەفرۆشێت. ٢. جیاوازیی نێوان "بازرگانی بە شەهید" و "وەفا بۆ شەهید" ئەمە خاڵێکی هەستیارە، ئێمە دژی سیمبول و پیرۆزیەکانمان نین ئێمە دژی بەکار هێنانی پیرۆزیەکانمانین بۆ بەرژەوەندی سیاسی ، وەک لە باشووری کوردستان دەیبینین خەڵک شەهید دەدات و دەستێکی چەپەڵ بەرهەمی خوێنەکی دەخوات .بۆیە ئێمە نامانەوێت ئەو نموونە ڕەشەی باشور لە ڕۆژهەڵاتیش دووبارە ببێتەوە . • تێڕوانینی ئەوان (سۆزداری): وێنەی شەهید هەڵدەواسن و لەژێر سێبەری وێنەکەدا گەندەڵی دەکەن یان شکستەکانیان دەشارنەوە. دەڵێن: "ڕەخنە مەگرن، ئێمە شەهیدمان داوە". • تێڕوانینی بزووتنەوەی ئایندە (واقیعی): ئێمە دەڵێین: "گەورەترین خیانەت لە شەهید ئەوەیە وڵاتێک دروست بکەیت کە خانەوادەو منداڵی شەهیدەکە تێیدا ئاسوودە نەبێت." باشترین وەفا بۆ خوێنی ڕابردوو، بونیادنانی سیستەمێکی دادپەروەرە بۆ داهاتوو. شەهید گیانی نەبەخشی بۆ ئەوەی وێنەکەی هەڵبواسرێت، گیانی بەخشی بۆ ئەوەی خەڵک بە خۆشی بژین. ئێمە بزووتنەوەیەکین بۆ "ژیان" تێدەکۆشین، نەک بۆ "مەرگ".. جیاوازیی نێوان "سەرکردەی کاریزما" و "سەرکردەی بەڕێوەبەر" • تێڕوانینی ئەوان: حیزب پشت ئەستوورە بە کەسەکان ، ئەگەر سکرتێرەکە بمرێت، حزبەکە تووشی هەڵوەشان و لێکترازان و کێشە دەبێت. چونکە هەموو شتێک بەستراوەتەوە بە سۆز بۆ ئەو کەسە.نموونە زۆر بەردەستە . •تێڕوانینی بزووتنەوەی ئایندە: ئێمە باوەڕمان بە "دامەزراوە" هەیە. لە بزووتنەوەی ئایندەدا، سەرکردە پیرۆز نییە، بەڵکو "بەڕێوەبەرێکی گشتییە". خەڵک دەبێت متمانەی بە "بەرنامەکە" هەبێت، نەک بە "کەسایەتیەکان". چونکە کەسایەتیەکان دەڕۆن، بەڵام بەرنامە و سیستەم دەمێنێتەوە. چۆن ئەمە دەکرێتە دروشم و وتاری سیاسی؟ ڕابردوو پەرستی دەربارەی مێژوو: "ڕێز لە مێژوو دەگرین وەک مامۆستایەک، بەڵام پەسەندی ناکەین ببێتە زیندانەوانمان. ئێمە نامانەوێت تەنها شانازی بەوەوە بکەین کە باپیرانمان چییان کردووە، دەمانەوێت نەوەکانی داهاتوو شانازی بەوەوە بکەن کە ئێمە چی دەکەین." دەربارەی سۆز و ئەقڵ: "ڕۆژهەڵاتی کوردستان پێویستی بە فرمێسک نییە بۆ ڕابردوو، پێویستی بە نەخشەڕێگایە بۆ داهاتوو. سۆز و خرۆشان دەتوانێت شۆڕش هەڵبگیرسێنێت، بەڵام تەنها عەقڵ و زانست دەتوانێت دەوڵەت بەڕێوە ببات." دەربارەی سەرکردە: "سەردەمی پاڵەوانە ئەفسانەییەکان کۆتایی هات نامانەوێت چیتر کارێزما دابتاشین . ئێستا سەردەمی پاڵەوانە بێدەنگەکانە؛ ئەو جووتیارەی بەرهەم دەهێنێت، ئەو مامۆستایەی نەوەیەک پەروەردە دەکات، ئەو ئەندازیارەی پردێک دروست دەکات. بزووتنەوەی ئایندە ماڵی ئەمانەیە." ستراتیژ: حیزبە تەقلیدی وکلاسیکیەکان ، دەیانەوێت یارییەکە لە گۆڕەپانی "بیرەوەری" (Memory) بۆ هەمیشە بهێڵنەوەوبەرجەستەبێت . بزووتنەوەی ئایندە یارییەکە دەگوازێتەوە بۆ گۆڕەپانی "پڕۆژە" (Project). ئەوان باسی ڕابردوو دەکەن ، ئێمە باسی داهاتوودەکەین . ئەم جیاوازییە ئەوە بۆ هەموان ڕوون دەکاتەوە کە چەند لە جیهان بینی و ستراتیژەوە دوورین لە یەک . هەر ئەم ستراتیژەیە کە ، بزووتنەوەی ئایندە لە "ڕێکخراوێکی سیاسی یەوە دەگوازێتەوە بۆ "قوتابخانەیەکی فکری" (School of Thought). ئەمە بەرزترین ئاستی ڕێکخستنی سیاسییە. مارکسیزم لەسەر دوو پایە وەستاوە: چۆن لە جیهان دەڕوانین (دیالەکتیک) چۆن مێژوو دەخوێنینەوە (ماتریالیزمی مێژوویی). بزووتنەوەی ئایندە، بەپێی ئەو سێ بنەمایە (نەتەوە، چینایەتی، ڕێنیسانس) کە هەیەتی، فەلسەفەیەکی تایبەتی داڕشتوە کە هاوتای ئەوەی مارکسیزم بێت بەڵام بە "مۆدێلی کوردی و کوردستانی ". فەلسەفەی ئایندەخوازی: Futurism Philosophy یەکەم: هاوتای "ماتریالیزمی دیالەکتیکی" لە مارکسیزمدا دەڵێت: "ماددە بنەمایە و هەموو شتێک لە ململانێدایە". لە بزووتنەوەی ئایندەدا،ئێمە ناوی دەنێین: "دیالەکتیکی ئاگایی و شوناس" (Dialectics of Consciousness and Identity). بنەماکانی ئەم فەلسەفەیە: ماددە بەتەنها بەس نییە: مرۆڤ تەنها پێویستی بە نان نییە (وەک مارکس دەڵێت)، بەڵکو پێویستی بە شوناس و ئازادیش هەیە. بۆیە فەلسەفەی بزووتنەوەی ئایندە تێکەڵەیەکە لە "پێداویستی ئابووری" و "پێداویستی هەستی نەتەوەیی". یاسای دژبەری (The Law of Contradiction): لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دوو هێزی دژبەیەک هەن: هێزی کۆنەپەرستی و داگیرکاری (تێز) دژی هێزی نەتەوەیی و ڕزگاری خواز (ئەنتی-تێز). لە ئەنجامی پێکدادانی ئەم دوو هێزە، "کۆمەڵگەی ئایندە" (سەنتێز) لەدایک دەبێت. گۆڕانکاری چەندێتی بۆ چۆنێتی: کاری بزووتنەوەی ئایندە ئەوەیە هێندە هۆشیاری بڵاو بکاتەوە (چەندێتی)، تا لەناکاو دەبێتە هۆی گۆڕانی سیستەمی سیاسی و کۆمەڵایەتی (چۆنێتی). واتە ڕێنێسانس بە کەڵەکەبوونی مەعریفە دروست دەبێت. دووەم: هاوتای "ماتریالیزمی مێژوویی" مارکس دەڵێت: "مێژوو بریتییە لە ململانێی چینایەتی". بزووتنەوەی ئایندە دەڵێت: "مێژوو بریتییە لە ململانێی دادپەروەری و داگیرکاری" کلاسیک و مۆدێرن ئەمەش .ناو دەنێین: "واقیعگەریی مێژوویی ڕۆژهەڵاتی کوردستان " (HistoricaRealism of the East). چۆن مێژوو دەخوێنینەوە؟ بزوێنەری مێژوو: لە دیدگای بزووتنەوەی ئایندەوە ، مێژوو تەنها بە پارە (ئابووری) ناجوڵێت، بەڵکو بە "ئیرادەی نەتەوەیی ، دادپەروەری کۆمەڵایەتی" دەجوڵێت. قۆناغەکانی مێژووی کورد: قۆناغی بێ ئاگایی: کاتێک کورد تەنها خەریکی عەشیرەت و خێڵو پەرستن بوو. قۆناغی شۆڕشی کلاسیک: کاتێک تەنها چەکی هەڵگرت بەبێ گۆڕینی بیرکردنەوە. قۆناغی ئایندە (قۆناغی مۆدێرن ): قۆناغی "مرۆڤی ئازاد لە خاکی ئازاد". واتە ڕزگارکردنی مێشک و گیرفان و خاک بەیەکەوە. سێیەم: سێکوچکەی فەلسەفی (The Philosophical Trinity) ١. بوونناسی (Ontology): ئێمە کێین؟ • تیۆری: مرۆڤی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان تووشی "نامۆبوون " (Alienation) بووە. هەم لەلایەن داگیرکەرەوە ناسنامەی لێ سەندراوەتەوە، هەم لەلایەن سیستەمی سەرمایەداری و چینایەتییەوە ڕەنجەکەی دزراوە. •ئەرکی بزووتنەوەی ئایندە : گێڕانەوەی "خوودی مرۆڤ" بۆ خۆییەتی . مەعریفەناسی (Epistemology): چۆن دەزانین؟ •تیۆری: سەرچاوەی زانیاری ئێمە "وەحی" یان "قسەی سەرۆک" نییە، بەڵکو "زانست و ئەزموونە" (Science & Praxis) . پراکتیک: هەر بڕیارێک لە ناوەندی بڕیار دەربچێت، دەبێت پاساوی زانستی و لۆژیکی هەبێت. ڕەتکردنەوەی خورافیات بەشێکە لەم مەعریفەیە. ڕەوشتناسی (Ethics): • تیۆری: باشترین شت "خزمەتە بە گشتی". بەرژەوەندی تاک لە خزمەت بەرژەوەندی گشتیدایە. • بەهاکان: یەکسانی ژن و پیاو، پاراستنی ژینگە، دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامان.گێڕانەوەی پیشەو کایەکان بۆشوێنی بنچینەیی خۆیان .بەهای زانست ، بەهای پیشەیی ، بەهای کۆمەڵایەتی ، هتد . کورتەی "مانیفێستی فەلسەفیی بزووتنەوەی ئایندە" "فەلسەفەی مرۆڤگەرایی شۆڕشگێڕ" "بزووتنەوەی ئایندە باوەڕی وایە کە ستەمی سەر ڕۆژهەڵاتی کوردستان ستەمێکی 'دوانەیە' (Dual Oppression): ستەمی نەتەوەیی و ستەمی چینایەتی. بۆیە چارەسەرەکەش دەبێت 'دیالەکتیکی دوانەیی' بێت. ئێمە مێژوو وەک ڕووبارێک دەبینین کە دەبێت بەرەو 'شایستەیی و دادپەروەری' بڕوات. ڕێنیسانسی ئێمە بریتییە لە تێکشکاندنی ئەو بتە فکری و کۆمەڵایەتییانەی کە وایانکردووە تاک ملکەچ بێت. ئامانجی کۆتایی ئێمە دروستکردنی 'کۆمەڵگەی هۆشیارە، کە تێیدا: • جووتیار خاوەن خاکە (ئابووری). • تاک خاوەن بڕیارە (سیاسی). • نەتەوە خاوەن شوناسە (کولتووری)." ئەم دیدگایانەمان خستوەتە بەرنامەی کارەوە؟ خولی فکری: بۆ ئەندامان وانەی "دیالەکتیکی شوناس" دەوترێتەوە. شیکردنەوەی سیاسی: کاتێک ڕووداوێک دەقەومێت (نموونەخۆپیشاندانێک)، بزووتنەوەکە بە پێوەری "دیالەکتیک" شیکاری بۆ دەکات (ململانێی کۆن و نوێ)، نەک تەنها وەک هەواڵێک. لەبەر ئەمەیە بزووتنەوەی ئایندە خاوەنی "تیۆریی تایبەت بە خۆیەتی " و نە کۆپی مارکسیزم یان لیبرالیزم نین، بەڵکو ئێمە ئایندەخوازین" (Futurist).ئەم پڕۆژەیەی "بزووتنەوەی ئایندە" کە دامان ڕشتووە (پشتبەستوو بە شایستەسالاری، ڕێنیسانسی فکری، و تێکەڵکردنی نەتەوە و دادپەروەری)، ئەگەر بیخەینە بەردەم دادگای فەلسەفە و مێژوو، دەبینین پشتیوانییەکی بەهێزی لەلایەن گەورەترین بیرمەندانی جیهانەوە دەبێت. لێرەدا هەڵسەنگاندنی ئەم پڕۆژەیە دەخەینە ڕوو لە چاوی پێنج قوتابخانەی فکریی جیهانییەوە: لە دیدی "پلاتۆن" (باوکی فەلسەفەی سیاسی) چەمکی پەیوەندیدار: شایستەسالاری و پاشای فەیلەسوف (Philosopher King) • ڕا: پلاتۆن دژی دیموکراسیی هەڕەمەکی و پۆپۆلیستی بوو. ئەو دەیوت: "شارەکان ئاسوودە نابن تاوەکو فەیلەسوفەکان (خەڵکانی دانا و پسپۆڕ) حوکم نەکەن." • هەڵسەنگاندن بۆ بزووتنەوەی ئایندە: لە دیدی پلاتۆنەوە ئەگەر سەیری ئەم بەشەی پڕۆژەکە بکرێت "ئەندازیار بۆ ئەندازیاری و جووتیار بۆ کشتوکاڵ". بایەخی فەلسەفی هەیە بە بڕوای پلاتۆن، کێشەی حیزبە تەقلیدییەکان و کلاسیکیەکان ئەوەیە کە "سەرباز" دەیەوێت کاری "بازرگان" بکات، یان "سیاسی" دەیەوێت کاری "دادوەر" بکات. پڕۆژەکەی بزووتنەوەی ئایندە دەسەڵات دەداتە "پسپۆڕان" (Technocrats)، جێبەجێکردنی خەونەکەی پلاتۆنە بۆ دروستکردنی "شاری نموونەیی" (Kallipolis). ٢. لە دیدی "ئەنتۆنیۆ گرامشی" (فەیلەسوفی نوێی ئیتاڵی) چەمکی پەیوەندیدار: ڕۆشنبیری ئۆرگانیک و هەیمەنەی کولتووری (Cultural Hegemony) • ڕا: گرامشی باوەڕی وابوو کە گۆڕانکاری بە تەنها بە گرتنی دەسەڵات (گۆش) ناکرێت، بەڵکو دەبێت پێشتر "شۆڕشی کولتووری" لەناو کۆمەڵگادا بکرێت.هەڵسەنگاندن بۆ بزووتنەوەی ئایندە: گرامشی پشتیوانی لەو بەشە دەکات کە ناومان ناوە "ڕێنێسانس". گرامشی دەڵێت "ڕۆشنبیری ئۆرگانیک". واتە ئەوانە نین کە تەنها کتێب دەخوێننەوە، بەڵکو ئەوانەن کە لەناو کێڵگە و کارگەکانن (ئەندازیار و جووتیارەکان) و هۆشیاری بڵاو دەکەنەوە. ئەو پێی وایە ستراتیژ بۆ گۆڕینی "هزر" پێش "حوکمڕانی"، تاکە ڕێگایە بۆ ئەوەی دوای سەرکەوتن تووشی دیکتاتۆری نەبینەوە. لە دیدی "ماکس ڤێبەر" (باوکی کۆمەڵناسیی مۆدێرن) چەمکی پەیوەندیدار: دەسەڵاتی ئەقڵانی-یاسایی (Rational-Legal Authority) • ڕا: ڤێبەر دەسەڵاتی دابەش کردبوو بۆ سێ جۆر: تەقلیدی (شێخ و ئاغا)، کاریزمی (سەرکردەی پاڵەوان)، ئەقڵانی (دامەزراوە و یاسا). ئەو پێی وابوو دەوڵەتی مۆدێرن تەنها بەوەی سێیەم بەڕێوە دەچێت. • هەڵسەنگاندن بۆ بزووتنەوەی ئایندە: ڤێبەر ڕەخنە لە حیزبە تەقلیدییەکان و کلاسیکەکانی ڕۆژهەڵات دەگرێت کە هێشتا لەسەر بنەمای "کاریزما و تەقلید" دەژین. بەڵام بۆ بزووتنەوەی ئایندە لە دیدی ڤێبەرەوە : "ئەم پڕۆژەیە نوێنەرایەتی قۆناغی پێگەیشتنی کۆمەڵگەی کوردی دەکات." گۆڕینی ناوی "مەڵبەند" بۆ "دەستە و بۆرد"، و گۆڕینی "سۆز" بۆ "پلان"، لای ڤێبەر واتە گواستنەوەی کورد لە خێڵەوە بۆ "دەوڵەت". لە دیدی "فرانتس فانۆن" (تیۆریسێنی دژە-داگیرکاری) چەمکی پەیوەندیدار: خراپییەکانی بۆرژوازیی نیشتمانی •دیدگا: فانۆن لە کتێبی "دوایینەکانی سەر زەوی" هۆشداری دەدات کە زۆرجار حیزبە شۆڕشگێڕەکان دوای ڕزگاری، دەبنە دیکتاتۆری نوێ چونکە تەنها بیریان لە "ئاڵا" کردۆتەوە نەک "دادپەروەری".ئەم تیۆریە پڕاو پڕ لە باشوری کوردستاندا بە زەقی ڕنگی داوەتەوە ، باشوری کوردستاندا ئەزمونی حکومڕانیەکی ناسیونالیستی خێڵەکی شکست خواردوو بەڕێدەبات .ستەمی ناسیونالیستی خێڵەکی چڕترە لە ستەمی نەتەوەیی داگیرکەر. •هەڵسەنگاندن بۆ بزووتنەوەی ئایندە: دیدی فانۆن باشترین پارێزەری پڕۆژەکەی بزووتنەوەی ئایندەیە . ئەو دەڵێت: تێگەیشتوون ڕزگاریی نیشتمانی بەبێ ڕزگاریی چینایەتی و کۆمەڵایەتی، تەنها گۆڕینی پۆلیسەکانە. تێڕوانینی بزووتنەوەی ئایندە بۆ ئەوەی "مرۆڤی کورد" لە هەژاری و نەزانی ڕزگار بکرێت هاوتەریب لەگەڵ ڕزگاریی خاک، جەوهەری فەلسەفەی فانۆنە. لە دیدی "یۆرگن هابرماس" (فەیلەسوفی ئەڵمانی) چەمکی پەیوەندیدار: کردەی پەیوەندی و فەزای گشتی (Communicative Action) •ڕا: هابرماس باوەڕی وایە کێشەکانی کۆمەڵگە بە زەبر چارەسەر ناکرێن، بەڵکو بە "دیالۆگی ئەقڵانی" لەنێوان هاوڵاتیاندا چارەسەر دەکرێن. •هەڵسەنگاندن بۆ بزووتنەوەی ئایندە: هابەرماس ستایشی ئەو ستراکچەرە دەکات کە ناومان ناوە "ناوەندی شار و شارۆچکەکان". ئەم ناوەندانە دەبنە ئەو "فەزا گشتییە"ی کە تێیدا جووتیار و دکتۆر و مامۆستا بە زمانی "داتا و زانست" قسە دەکەن، نەک بە زمانی "تۆمەت و هەڵچوون ". ئەمە بەرزترین ئاستی شارستانییەتە. بزووتنەوەی ئایندە لە دیدی بیرمەندانەوە : ئەگەر ئەم بیرمەندانە کۆببنەوە بۆ نووسینی ڕاپۆرتێک لەسەر "بزووتنەوەی ئایندە"، ڕەنگە ئەمەیان بنووسیایە: "ئەم پڕۆژەیە هەوڵێکی دەگمەن و بوێرانەیە لە ڕۆژهەڵاتی کورستاندا . لە کاتێکدا هەمووان سەرقاڵی ، ڕابردوو، وپاڵەوانسازین ، بزووتنەوەی ئایندە خەریکی بونیادنانی 'سیستەم' و ئەقڵە. ئەم پڕۆژەیە تەنها حیزبێک نییە، بەڵکو 'پرۆسەی مۆدێرنیزەکردنی نەتەوەی کوردە'. بزووتنەوەی ئایندە دەیەوێت کورد لە قۆناغی ، سۆزەوە بەرێتە قۆناغی 'لۆژیک'. ئەمە ڕێگایەکی سەختە، بەڵام تاکە ڕێگایە بۆ مانەوە و سەرکەوتنی هەمیشەیی." ئەم خوێندنەوەیە چی دەبەخشێت بە بزووتنەوەی ئایندە؟ ئەمە متمانەیەکی (Confidence) بێ وێنەی پێ دەبەخشێت. کاتێک ئەنتی تێزی کلاسیک بە شیعر و قسەی سۆزداری هێرش دەکات، بەڵام ئێمە دەزانین کە فەلسەفەی جیهانی و زانستی مێژوو لە پشتمانە. ئێمە لە بەرەی "ڕاستی"داین، ئەوان لە بەرەی "خەیاڵ". بۆ ئەوەی بنەما و فکری "بزووتنەوەی ئایندەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان" بکەین بە ئایدیۆلۆژیایەکی تۆکمە و نووسراو، پێویستە ئەو سێ پایە سەرەکییە (مافی چارەی خۆنووسین، خەباتی چینایەتی، گۆڕانی کۆمەڵایەتی) لە چوارچێوەیەکی فەلسەفی و سیاسییدا داڕێژینەوە. لێرەدا نەخشەڕێگایەکم بۆ ئامادەکردوون کە چۆن ئەم باوەڕانە بکەین بە "مانیفێست" یان ئایدیۆلۆژیایەکی سیاسی دیاریکراو. دەتوانین ناوی بنێین "سۆسیال-دیموکراسیی شۆڕشگێڕی ڕۆژهەڵاتی کوردستان یان "ئایندەخوازیی پێشکەوتنخواز". ١. پێناسەی ناسنامەی فکری (The Core Identity) سەرەتا دەبێت بزووتنەوەکە خۆی لە یەکێک لە قوتابخانە فکرییەکاندا ببینێتەوە. بەپێی سیناریۆ ئامادە کراوەکان ، ئەم بزووتنەوەیە تێکەڵەیەکە لە "نەتەوەییبوون" و "چەپبوون". • پێناسە: بزووتنەوەی ئایندە، هێزێکی سیاسیی پێشکەوتنخوازە (Progressive) کە باوەڕی بە پەیوەستی "ڕزگاریی نیشتمانی" و "یەکسانیی چینایەتی" هەیە. واتە: ئازادیی خاک بەبێ یەکسانیی هاوڵاتیان بێ مانایە. داڕشتنی سێ بنەمای سەرەکییەکە (The Three Pillars) دەبێت بۆ هەر یەک لەو سێ خاڵەی ئاماژەمان پێداوە، تیۆری و ڕێکار دابنرێت: بنەمای یەکەم : مافی چارەی خۆنووسین (پرسی نەتەوەیی) ئەمە تایبەتمەندییە سیاسییەکەیە بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان. • کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان نەتەوەیەکی داگیرکراوە و مافی خۆیەتی بڕیار لە چارەنووسی خۆی بدات. • شێوازی جێبەجێکردن: ڕەتکردنەوەی ناوەندگەری (دژایەتی سیستەمی مەرکەزی تاران). باوەڕ بە فیدرالیزمی نەتەوەیی یان کۆنفیدراڵی دیموکراتیک (بەپێی ستراتیژی بزووتنەوەی ئایندە. پاراستنی زمانی کوردی و کولتووری نەتەوەیی وەک بەشێک لە بەرگری سیاسی. بنەمای دووەم : خەباتی چینایەتی (پرسی ئابووری و یەکسانی) ئەمە تایبەتمەندییە ئابوورییەکەیە (لایەنی چەپ و سۆسیالیستی). • بنەما: دژایەتیکردنی چەوساندنەوەی کرێکاران، جووتیاران و زەحمەتکێشانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ، چ لەلایەن دەوڵەتەوە بێت یان سەرمایەداری خۆماڵی. • شێوازی جێبەجێکردن: دادپەروەریی کۆمەڵایەتی: دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامانی وڵات. پشتیوانی لە سەندیکا و ڕێکخراوە کرێکارییەکان. دژایەتیکردنی بەتایبەتیکردن (Privatization) کە زیان بە هەژاران دەگەیەنێت. بنەمای سێیەم: گۆڕانی کۆمەڵایەتی (پرسی مۆدێرنیتە و کولتوور) ئەمە تایبەتمەندییە ڕۆشنبیرییەکەیە کە بزووتنەوەی ئایندە لە حیزبە کلاسیکییەکان جیا دەکاتەوە. • بنەما: کۆمەڵگەی کوردی پێویستی بە شۆڕشی هزری و کولتووری هەیە بۆ ئەوەی بەرەو ئایندە بڕوات. • شێوازی جێبەجێکردن: پرسی ژنان: یەکسانی تەواوەتی ژن و پیاو ئەمە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان زۆر گرنگەبەتایبەت دوای شۆڕشی ژینا. سێکۆلاریزم: جیاکردنەوەی ئایین لە دەسەڵاتی سیاسی بۆ ڕێگریکردن لە دەسەڵاتی تیۆکراسی ئێران و ناوخۆ . ژینگەپارێزی: پاراستنی سروشتی کوردستان وەک بەشێک لە نیشتمانپەروەری. دروشم و ستراتیژ (Slogan & Strategy) بۆ ئەوەی فکرەکە ببێتە ئایدیۆلۆژیا، دەبێت دروشمێک هەبێت کە هەموان کۆبکاتەوە. • دروشمی پێشنیارکراو: "ئازادی بۆ نیشتمان، یەکسانی بۆ مرۆڤ، پێشکەوتن بۆ ئایندە". • میتۆدی خەبات: خەباتی مەدەنی و جەماوەری (ڕێکخستنی شەقام). هۆشیارکردنەوەی تاک (بەرزکردنەوەی ئاستی مەعریفەی سیاسی). دیپلۆماسی نێودەوڵەتی بۆ ناساندنی دۆزی ڕۆژهەڵاتی کوردستان. پێکهاتەی مانیفێستی بزووتنەوەی ئایندە : بۆ ئەوەی بزووتنەوەی ئایندە ببێتە خاوەن فەلسەفەیەکی ڕوون یان پەیڕەوی فکری،کار لەسەرئەم تیۆریاندەکات: 1. پێشەکی (Introduction): شیکردنەوەی دۆخی ئێستای ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران و پێویستیی دروستبوونی ئەم بزووتنەوەیە. 2. بڕوای ئێمە (Our Creed): شیکردنەوەی ئەو سێ خاڵەی سەرەوە (نەتەوە، چینایەتی، کۆمەڵایەتی). 3. دنیابینی ئایندە (Vision): بزووتنەوەکە چۆن دەڕوانێتە داهاتوویڕۆژهەڵاتی کوردستان ؟ (پێکەوەژیان، ئاشتی، دیموکراسی). 4. ڕەخنە لە دۆخی هەنووکەیی: بۆچی سیستەمی ئێستا و حیزبە کلاسیکییەکان وەڵامدەرەوە نین؟ 5. کورتەی ئایدیۆلۆژیاکە بە زاراوەی سیاسی: ئایدیۆلۆژیای بزووتنەوەی ئایندە بریتییە لە: "نەتەوەخوازیی چەپی دیموکراتیک" (Democratic Left Nationalism). کە تێیدا "نەتەوە" ئامانجە، "چەپ/چینایەتی" ڕێگای گەیشتنە بە دادپەروەری، و "گۆڕانی کۆمەڵایەتی" ئامرازی نوێکردنەوەی کۆمەڵگایە. ئەمە خاڵە زۆر گرنگ و جەوهەرییەکەیە. کاتێک باسی "ڕێنێسانس" (وەرچەرخان و ژیانەوە) دەکەین، مانای ئەوەیە "بزووتنەوەی ئایندە" تەنها بزووتنەوەیەکی سیاسی نییە بۆ گرتنەدەستەی دەسەڵات، بەڵکو پرۆژەیەکی شارستانی و ڕۆشنبیرییە بۆ گۆڕینی ئەقڵیەت و ستراکچەری کۆمەڵگە. بۆ ئەوەی ئەمە بکەینە ئایدیۆلۆژیا، دەبێت "تیۆریی مرۆڤی نوێ" و "ئەقڵانییەت" بکەینە سەردێڕی کارەکان. جیاوازیی ئێمە لەگەڵ حزبە تەقلیدییەکان ئەوەیە: ئەوان دەیانەوێت دەسەڵات بگۆڕن، ئێمە دەمانەوێت "مرۆڤ و کۆمەڵگا" بگۆڕین بەر لە دەسەڵات. چوارچێوەی ئایدیۆلۆژییبزووتنەوەیئایندەیەوەک"بزووتنەوەیەکی ڕێنێسانسی (Renaissance Movement)": بنەمای فەلسەفی: "ئەقڵانییەت و ڕەخنە" (Rationalism & Criticism) حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان ، زۆرجار لەسەر بنەمای "گوێڕایەڵی" و "کەسایەتی پەرستی" کار دەکەن. بەڵام بۆ ڕێنێسانس، دەبێت ئەمە پێچەوانە بکرێتەوە: • کۆتایی هێنان بە پیرۆزی سازی (Desacralization): هیچ سەرکردەیەک ، دەقێک ، یان دابونەریتێک پیرۆز نییە کە نەتوانرێت ڕەخنەی لێ بگیرێت. ئایدیۆلۆژیای بزووتنەوەی ئایندە "پیرۆزی" تەنها بۆ (مرۆڤ و ئازادی) دادەنێت، نەک بۆ حیزب و سەرکردە. • ئەقڵ سەنتەری: بڕیارەکان لەسەر بنەمای زانست، لۆژیک و بەرژەوەندی گشتی دەدرێن، نەک لەسەر بنەمای سۆز وخرۆشان و نەتەوەیی ڕووت یان شەریعەتی ئایینی. • شۆڕشی هزری پێش ئەوەی چەک هەڵبگرین، دەبێت قەڵەم و کتێب هەڵبگرین. ڕزگارکردنی خاکی کوردستان بەبێ ڕزگارکردنی مێشکی تاک لە خورافیات، تەنها گۆڕینی داگیرکەرێکە بە ستەمکارێکی خۆماڵی. ٢. بنەمای کۆمەڵایەتی: "لە ڕەعیەتەوە بۆ هاوڵاتی" (From Subject to Citizen) حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان کۆمەڵگە دەکەن بە "جەماوەری حیزب"، بەڵام بزووتنەوەی ئایندە دەبێت کۆمەڵگە بکات بە "کۆمەڵگەی مەدەنی". • تاکگەرایی ئەرێنی (Positive Individualism): ڕێزگرتن لە ئازادی تاکەکەسی. لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بنەماڵە زاڵە، ئێمە دەبێت کار لەسەر ئەوە بکەین کە "تاک" بەها و کەرامەتی هەبێت بەبێ ئەوەی سەر بە هیچ گرووپێک بێت. • یەکسانیی جێندەری ڕاستەقینە: نەک تەنها ژن بەشداری سیاسی بێت، بەڵکو شۆڕش دژی ئەو کولتوورە پیاوسالارییە بکرێت کە لە ناخی کۆمەڵگەدا ڕەگی داکوتاوە (تەنانەت لەناو خێزانەکانیشدا). دروشمی "ژن، ژیان، ئازادی" باشترین نموونەی ئەم ڕێنێسانسەیە کە ئێمە دەتوانین بیکەنە بەشێک لە فەلسەفەی خۆمان. ٣. بنەمای پەروەردەیی و کولتووری: "دروستکردنی مرۆڤی ئایندە" ڕێنێسانس لە ئەوروپا بە هونەر و ئەدەب و فەلسەفە دەستی پێکرد. بزووتنەوەی ئایندەش دەبێت خاوەنی "پڕۆژەی ڕۆشنبیری" بێت، نەک تەنها بەرنامەی سیاسی. • گرنگیدان بە هونەر و ئەدەب: شیعر، ڕۆمان، شانۆ و موزیک تەنها بۆ کات بەسەربردن نین، بەڵکو ئامرازن بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری کۆمەڵگە. • پەروەردەی ڕەخنەگرانە: ئامانجی بزووتنەوەکە دروستکردنی هاودیدێکە کە پرسیار دەکات ("بۆچی؟" و "چۆن؟")، نەکهاودیدێک کە تەنها دەڵێت "بەڵێ". ٤. پەیوەندی نێوان "خەباتی چینایەتی" و "ڕێنێسانس" لێرەدا خاڵە بەهێزەکەی ئێمە دەردەکەوێت. حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان کاتێک باسی چینایەتی دەکەن، تەنها باسی (نان) دەکەن. بەڵام ئێمە دەبێت بڵێین: • هەژاری تەنها نەبوونی پارە نییە، بەڵکو نەبوونی هۆشیارییە. • سەرمایەداری و داگیرکەری ئایینی دەیانەوێت خەڵکی کوردستان لە نەزانیندا بهێڵنەوە بۆ ئەوەی ئاسانتر بچەوسێنرێنەوە. بۆیە خەباتی چینایەتیی ئێمە، هاوکات خەباتە دژی نەزانینە. کرێکارێکی هۆشیار، ترسناکترین دوژمنە بۆ دیکتاتۆر. کورتەی ئایدیۆلۆژیاکە (ناونیشانی پێشنیارکراو): "ڕۆشنگەریی نەتەوەیی" (National Enlightenment) یان "سۆسیالیزمی مرۆڤ-مەحوەر" (Human-Centric Socialism) ئەمە چۆن لە بەرنامەی بزووتنەوەی ئیندەدا بچەسپێنین ؟ لە پەیڕەوی ناوخۆ یان ستراتیژی بزووتنەوەی ئایندەدا، بەشێک زیاد دەکەین بە ناوی "پڕۆژەی کولتووری و شارستانی": "بزووتنەوەی ئایندە باوەڕی وایە کە قەیرانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان تەنها قەیرانی سیاسی نییە، بەڵکو قەیرانی کولتووری و مەعریفییە. بۆیە ئێمە جیا لە خەباتی سیاسی، کار دەکەین بۆ هەڵگیرسانی شۆڕشێکی ڕۆشنبیری (ڕێنێسانس) کە تێیدا ئەقڵ بەسەر خورافیاتدا، ئازادی بەسەر کۆیلایەتیدا، و زانست بەسەر نەزانیندا سەربکەوێت. ئامانجمان بونیادنانی کۆمەڵگەیەکە کە تاک تێیدا ئازاد و هوشیار بێت، پێش ئەوەی تەنها هەڵگری ناسنامەیەکی نەتەوەیی بێت." بە کورتی: ئێمە دەمانەوێت "هزروو بیری کورد " ڕزگار بکەین، پێش ئەوەی "خاکی کورد" ڕزگار بکەن، چونکە ئەگەر عەقڵ ئازاد نەبێت، خاک ئازاد نابێت. ئەم تیۆریەی ئاماژەمان پێداوە ، لە زانستی سیاسەت و کۆمەڵناسیدا پێی دەگوترێت "گەڕانەوە بۆ شایستەسالاری" (Meritocracy) و "دابەشکردنی کار" (Division of Labor) بە شێوەیەکی زانستی. ئەمە وەڵامێکی کوشندەیە بۆ ئەو "شێواندنە کۆمەڵایەتییەی" (Social Distortion) کە ئێستا هەیە، کە تێیدا حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان هەموو چین و توێژەکانیان کردووە بە "کارگوزاری حزب ؛ مامۆستا دەبێت حیزبی بێت، دادوەر دەبێت حیزبی بێت، جووتیار ئەگەر حیزبی نەبێت پەین و ئاوی پێ نادرێت. بۆ ئەوەی ئەمە بکەینە بەشێک لە ئایدیۆلۆژیای بزووتنەوەی ئایندە، دەتوانین لەژێر ناونیشانی "دامەزراوەییکردنی کۆمەڵگە و گێڕانەوەی شکۆ بۆ پیشەکان" دابڕێژین. ١. چەمکی ڕاستکردنەوەی هەڕەمی کۆمەڵگە ئایدیۆلۆژیای بزووتنەوەی ئایندە باوەڕی وایە کە سیستەمی سیاسیی خراپ، بووەتە هۆی تێکدانی پێکهاتەی کۆمەڵگە. • دۆخی ئێستا: سیاسەتمەدار جێگای ئەندازیاری گرتووەتەوە، بازرگان بڕیار بۆ دادوەر دەدات، و کرێکار و جووتیار ناچار کراون واز لە پیشەکەیان بهێنن و ببنە پاسەوان یان کۆڵبەر. • دۆخی ئایندە (ئامانجی ئێمە): هەر تاکێک لە کۆمەڵگە دەبێت لەو شوێنەدا بێت کە لێی شارەزایە و بەرهەمدارە، و دەبێت "شکۆی پیشەکەی" بۆ بگەڕێندرێتەوە. چۆن ئەمە دەکرێتە بەرنامەی کار؟ (سێ بنەما) بنەمای یەکەم: سەربەخۆیی پیشەیی (Professional Independence) ئەمە خاڵە جەوهەرییەکەیە دژی حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان . • بۆ دادوەران: دادگا دەبێت شوێنی "یاسا" بێت نەک "بڕیار بە خواستی حیزبی ". دادوەر تەنها کاتێک دەتوانێت دادوەر بێت کە نەترسێت لەوەی مووچەکەی یان ژیانی بکەوێتە مەترسییەوە. • بۆ ئەندازیاران و پزیشکان: پڕۆژەکان و کەرتی تەندروستی دەبێت لەسەر بنەمای "تەکنۆکرات" بەڕێوە بچن. واتە بڕیاری زانستی باڵاتر بێت لە بڕیاری سیاسی. بنەمای دووەم: بەهێزکردنی سەندیکا و ڕێکخراوە پیشەییەکان بۆ ئەوەی "کرێکار، کرێکار بێت"، دەبێت هێزی هەبێت. • پێویستە سەندیکای جووتیاران و کرێکاران سەربەخۆ بن لە حیزب. • جووتیار جووتیار بێت: واتە سیاسەتی کشتوکاڵی وا دابڕێژرێت کە جووتیار ناچار نەبێت زەوییەکەی بفرۆشێت یان کۆچ بکات بۆ شار. کاتێک داهاتی جووتیارێک مسۆگەر بێت، شانازی بە پیشەکەیەوە دەکات و دەبێتەوە بە بڕبڕەی پشتی ئابووری. بنەمای سێیەم: نەهێشتنی دەستێوەردانی حیزبی (Depoliticization of Professions) حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان، هەموو شتێکیان سیاسی کردووە. بەڵام دیدی بزووتنەوەی ئایندە بەم جۆرەیە : • پۆلیس و ئاسایش ئەرکیان پاراستنی خەڵکە، نەک پاراستنی بەرپرس. • مامۆستا ئەرکی پەروەردەیە، نەک بانگەشەی هەڵبژاردن. • هونەرمەند ئەرکی داهێنانە، نەک ستایشکردنی سەرکردە داڕشتنی دەقەکە بۆ ناو ئایدیۆلۆژیاکە ئەمە دەقێکی پێشنیارکراوە بۆ ئەوەی بخرێتە ناو پەڕتووکی فکری بزووتنەوەی ئایندەوە: "پرەنسیپی مرۆڤی شایستە لە شوێنی شایستە" "بزووتنەوەی ئایندە باوەڕی وایە کە کۆمەڵگەی تەندروست، کۆمەڵگەیەکە کە تێیدا پیشە و پسپۆڕییەکان ڕێزیان لێ دەگیرێت و تێکەڵ بە ململانێی سیاسی ناکرێن. ئامانجی ئێمە کۆتایی هێنانە بەو پۆپۆلیزم و بەرژەوەندیخوازییەی کە بووەتە هۆی ئەوەی دادوەر ببێتە حزبی ، ئەندازیار بێکار بێت، و جووتیار خاکەکەی جێ بهێڵێت. ئێمە خەبات دەکەین بۆ (گەڕانەوەی بەها بۆ کار): • با جووتیار پاشای زەوییەکەی بێت و بەری ڕەنجەکەی بخوات. • با کرێکار خاوەنی ماف و بیمەی ژیانی خۆی بێت و وەک داینەمۆی وڵات سەیر بکرێت. • با دادوەر و ئەندازیار و مامۆستا، سەربەخۆ بن و تەنها لەسەر بنەمای زانست و ویژدان کار بکەن، دوور لە هەژمونی حیزب. ئێمە دەمانەوێت هەموو کەسێک لە شوێنی خۆیدا بێت، تا چەرخی کۆمەڵگە بە ڕێکی و دادپەروەری بگەڕێت." دروشمی تایبەت بەم بەشە: • "پسپۆڕی بۆ خزمەت، سیاسەت بۆ بەڕێوەبردن." • "ڕێز لە پسپۆڕ، شکۆ بۆ جووتیار، ماف بۆ کرێکار." بە کورتی: فەلسەفەی ئێمە لێرەدا ئەوەیە: "سیاسەت نابێت دەست وەربداتە هەموو شتێک". حیزب ئەرکی ئەوەیە زەمینە خۆش بکات بۆ ئەوەی خەڵکانی پسپۆڕ (جووتیار، پزیشک، هتد) کارەکەی خۆیان بە باشترین شێوە بکەن. ئەمە بیرۆکەیەکی زۆر سەردەمییانە و پێشکەوتووە. کاتێک بزووتنەوەیەک خۆی وەک "حکومەتێکی سێبەر" (Shadow Government) یان "حکومەتێکی بچووک" ڕێک دەخات، پەیامەکەی بۆ کۆمەڵگە ئەوەیە: "ئێمە ئامادەین بۆ بەڕێوەبردن، نەک تەنها بۆ قسەکردن." بۆ ئەوەی پەیكەری بزووتنەوەی ئایندە لە شێوەی حیزبی تەقلیدی (مەکتەبی سیاسی، مەڵبەند، ناوچە، ڕێکخستن) دەربچێت و ببێتە دامەزراوەیەکی زانستی، پێویستە ناوی بەشەکان بگۆڕین بۆ (ناوەند، دەستە، ئەنجومەن) کە لە وەزارەت و دەزگای دەوڵەتی دەچن. نەخشەی پێشنیارکراوی پەیكەری حکومەتە بچووکەکەی ئایندە. ئاستی یەکەم: لوتکەی بڕیار (سەرۆکایەتی وەک ئەنجومەنی وەزیران) لە جیاتی "مەکتەبی سیاسی"، دەسەڵاتی جێبەجێکردن لە شێوەی کابینەیەکی حکومی دەبێت. • ناوی پێشنیارکراو: "ناوەندی بڕیار • پێکهاتە: پێک دێت لە بەرپرسی ناوەندە پسپۆڕییەکان (وەک وەزیرەکان) و سەرپەرشتیاری بزووتنەوەکە. • ئەرک: داڕشتنی سیاسەتی گشتی و چاودێری جێبەجێکردنی پڕۆژەکان، نەک دەستوەردان لە وردەکارییەکان. ئاستی دووەم: ناوەندە پسپۆڕییەکان (وەک وەزارەتەکان) لێرەدا جیاوازییە گەورەکە دەکەین. لە جیاتی ئەوەی بەشەکان لەسەر بنەمای "جوگرافیا" بن، لەسەر بنەمای "کەرتی پسپۆڕی" دەبن. هەر ناوەندێک لەلایەن پسپۆڕێکی ئەو بوارەوە بەڕێوە دەبرێت (دکتۆر، ئەندازیار، ئابووریناس). ١. کەرتی ئابووری و دادی کۆمەڵایەتی (تایبەت بە چینایەتی) • ناوی ناوەند: "ناوەندی پلاندانانی ئابووری و گەشەپێدان" • بەشەکانی ناوەوە: فەرمانگەی کاروباری کرێکاران و سەندیکاکان: (بۆ پاراستنی مافی کرێکار). بەشی وەبەرهێنان و داهاتی نیشتمانی: (بۆ توێژینەوەی سامانی وڵات). بەشی هاوکاریی کۆمەڵایەتی: (بۆ دۆزینەوەی چارەسەر بۆ هەژاران). ٢. کەرتی کشتوکاڵ و ژینگە (تایبەت بە جووتیاران) • ناوی ناوەند: "ناوەندی بووژانەوەی کشتوکاڵ و پاراستنی ژینگە" • ئەرک: ئەمە شوێنی ئەندازیارانی کشتوکاڵ و جووتیارە پێشەنگەکانە. • بەشەکانی ناوەوە: o بەشی ئاو و ئاودێری. o بەشی بەبازاڕکردنی بەروبوومی جووتیاران. o بەشی پاراستنی دارستان و ژینگەی کوردستان. ٣. کەرتی پەروەردە و ڕۆشنگەری (تایبەت بە ڕێنێسانس) • ناوی ناوەند: "ناوەندی ڕۆشنگەری و پەروەردەی شارستانی" • ئەرک: جێگرەوەی بەشی ڕاگەیاندن و ڕێکخستنە، بەڵام بە شێوازی زانستی. • بەشەکانی ناوەوە: o ئەکادیمیای پێگەیاندنی سەرکردە: (بۆ پەروەردەکردنی هاودید). o بەشی هونەر و ئەدەب: (بۆ نووسەران و هونەرمەندان). o بەشی توێژینەوەی ستراتیژی: (بۆ بیرمەندان و فەیلەسوفەکان). ٤. کەرتی داد و یاسا (تایبەت بە دادوەران و مافپەروەران) • ناوی ناوەند: "کۆمیسیۆنی دادوەری و مافی مرۆڤ" • ئەرک: چاودێریکردنی پێشێلکارییەکان و ئامادەکردنی پڕۆژەیاسا بۆ ئایندە. • بەشەکانی ناوەوە: o بەشی پارێزەران و یاساناسان. o بەشی مافی ژنان و یەکسانی جێندەری. ٥. کەرتی ئاوەدانکردنەوە (تایبەت بە ئەندازیاران و پیشەوەران) • ناوی ناوەند: "فەرمانگەی تەکنیک و ژێرخانی وڵات" • ئەرک: کۆکردنەوەی ئەندازیار و پیشەوەران بۆ دیراسەکردنی شارەکان. • بەشەکانی ناوەوە: o بەشی شارسازی و پلاندانانی شار. o بەشی پیشەسازی و وزە. ٦. کەرتی سیاسی و دیپلۆماسی (تایبەت بە دۆزی نەتەوەیی) • ناوی ناوەند: "ناوەندی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و دیپلۆماسی" • ئەرک: ناساندنی دۆزی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە جیهان بە زمانی سەردەم. ئاستی سێیەم: ڕێکخستنە لۆکاڵییەکان (وەک شارەوانییەکان) لە جیاتی ئەوەی بڵێین "مەڵبەند" یان "کۆمیتە" کە ناوی حیزبین، پێکهاتەی شارەکان و گوندەکان دەکەینە شێوەی "ناوەندی خۆجێیی". • ناوی پێشنیارکراو: "ناوەندی بەڕێوەبردنی شار/ناوچە" (City Administration Council) • شێوازی کار: ئەم ناوەندە وەک "شارەوانییەکی سێبەر" کار دەکات. لە هەر شارێکدا، نوێنەری مامۆستایان، نوێنەری کرێکاران، نوێنەری جووتیاران و بازرگانان تێیدا ئەندامن. ئامانج: ئەوان کێشەکانی شارەکەیان دیاری دەکەن و ڕاپۆرت دەدەنە ناوەندە پسپۆڕییەکان بۆ چارەسەر. نموونەی شێوازی کارکردنی ئەم پەیكەرە (Scenario): ئەگەر کێشەیەک بۆ "جووتیارانی مەریوان" دروست بێت: لە حیزبی تەقلیدیدا: بەرپرسی مەڵبەند بەیاننامەیەک دەردەکات (هیچ چارەسەر ناکات). بزووتنەوەی ئایندە: o ناوەندی بەڕێوەبردنی مەریوان کێشەکە بە داتا دەنێرێت بۆ "دەستەی بووژانەوەی کشتوکاڵ". o ئەندازیارانی کشتوکاڵ چارەسەری زانستی (پڕۆژە) ئامادە دەکەن. o "دەستەی جێبەجێکردن" بڕیار دەدات فشار بکرێت یان پڕۆژەکە وەک ئەلتەرناتیڤ بە خەڵک بناسێنرێت. سوودی ئەم پەیكەرە چییە؟ 1. کۆتایی هێنان بە "کادیری هەموو شت زان": ئیتر بەرپرسێکی سیاسی ناتوانێت دەست وەربداتە کاری کشتوکاڵ، چونکە ئەوە کاری "دەستەی کشتوکاڵە. 2. ڕاکێشانی خەڵکی پسپۆڕ: دکتۆرێک یان ئەندازیارێک نایەتە ناو "مەڵبەند" دانیشێت، بەڵام شانازی دەکات ئەندامی "ناوەندی پلاندانان" بێت. 3. مەشقکردن بۆ دەوڵەتداری: هاودیدەکانمان لە ئێستاوە فێر دەبن چۆن وڵات بەڕێوە ببەن، نەک تەنها چۆن کۆبوونەوەی حیزبی بکەن. ئەمە هەنگاوێکی زۆر تەکنیکیە. گۆڕینی "ناو" هەنگاوی یەکەمە بۆ گۆڕینی "ناوەڕۆک". وشەکانی (کادیر، ئەندام، مەڵبەند، کۆمیتە، بەش) بۆنی کۆنەپەرستیی حیزبی و گوێڕایەڵیی کوێرانەیان لێ دێت. بۆ ئەوەی بزووتنەوەی ئایندە وەک "سیستەمێکی مۆدێرن و پسپۆڕ" دەربکەوێت، پێشنیار دەکەم ئەم فەرهەنگە نوێیە بەکاربهێنن. ئێمە چەمکی (Merrit - شایستەیی) دەکەینە بنەمای ناونانەکان. لیستی ناوە نوێیەکان و ستراکچەرە پێشنیارکراوەکە: یەکەم: گۆڕینی ناوی "کادیر" و "ئەندام" لە حیزبی تەقلیدی و کلاسیکدا ، کادیر واتە "جێبەجێکار". لە بزووتنەوەی ئایندە، ئێمە پێویستمان بە "داهێنەر" و "خاوەن دیدگا" هەیە. لەجیاتی وشەی (کادیر)، دەتوانن ئەم پلەبەندییە بەکاربهێنن: 1. بۆ ئەندامانی گشتی (هەواداران و خەڵکی ئاسایی): o لەجیاتی "ئەندام"، بڵێن: "هاوبەشان" یان "هاودید". o ماناکەی: واتە ئەو کەسە تەنها ژمارەیەک نییە لە تۆمارەکاندا، بەڵکو "هاوبەشە" لە خەون و دیدگای بزووتنەوەکە. 2. بۆ کەسانی پسپۆڕ (ئەندازیار، دکتۆر، مامۆستا، پارێزەر): o لەجیاتی "کادیری پێشکەوتوو"، بڵێن: "ڕاوێژکار" (Consultant) یان "شایستە" (Merit). o ماناکەی: ئەم کەسە بەهۆی ئەقڵ و زانستەکەیەوە لەناو بزووتنەوەکەیە، نەک بەهۆی واستە و کۆنەپەرستی. 3. بۆ چالاکوانانی مەیدانی (ئەوانەی کاری ڕێکخستن دەکەن): o لەجیاتی "بەرپرس"، بڵێن: "ڕێکخەر o ماناکەی: ئەرکی ئەم کەسە ڕێکخستنەوەیە بەڵکو ڕێکخستدنەوەی ناڕێکیەکانی ناو کۆمەڵگەیە. دووەم: گۆڕینی ناوی "بەش" و "ئەنجومەن" و "مەڵبەند" لەجیاتی ئەوەی پێکهاتەکە هەرەمی بێت، دەیکەین بە "تۆڕی پیشەیی" (Professional Network). ناوەکان دەبێت لە دامەزراوەی مەدەنی و زانستی بچن. پێشنیاری من بەکارهێنانی وشەی "کانوون" (Center/Hearth) و "ژوور" (Chamber) و سەکۆ" (Platform)یە ١. بۆ توێژە پیشەییەکان (لەجیاتی ڕێکخراوە دیموکراتییەکان) ئەم شوێنانە دەبنە ماڵی ڕاستەقینەی پسپۆڕەکان: • بۆ مامۆستایان و پەروەردەکاران: o ناوی نوێ: "تۆڕی ناوەندی پەروەردە و ڕۆشنگەری" • بۆ ئەندازیاران و تەکنیکاران: o ناوی نوێ: "ژووری تەکنیک و ئاوەدانکردنەوە" (وەک ژووری بازرگانی وایە، بەڵام بۆ ئەندازیاران). • بۆ پزیشکان و کارمەندانی تەندروستی: o ناوی نوێ: " تۆڕی ناوەندی تەندروستیی نیشتمانی" • بۆ کرێکاران و ڕەنجدەران: o ناوی نوێ: "سەکۆی کار و دادپەروەری" • بۆ جووتیاران: o ناوی نوێ: "خانەی جووتیاران و گەشەی سەوز" (وشەی "خانە" هەستێکی گەرم و نزیک دەبەخشێت). ٢. بۆ ئاستی سەرکردایەتی و بڕیاردان لەجیاتی "مەکتەبی سیاسی" و "سەرکردایەتی": • بۆ بەڕێوەبردنی گشتی: o ناوی نوێ: "ناوەندی پلاندانان و ستراتیژ واتا ناوەندی گشتی " (Planning & Strategy o ئەندامەکانی پێیان دەوترێت: "ئەندامی ناوەند" (نەک ئەندامی مەکتەبی سیاسی). • بۆ پەیوەندییەکان: o ناوی نوێ: "هێڵی دیپلۆماسی" (Diplomatic Line). سێیەم: نموونەی ناساندنی کەسێک لەم سیستەمە نوێیەدا با بڵێین ( تێکۆشەر ) ئەندازیارە و لە بزووتنەوەی ئایندە کار دەکات. • لە سیستەمی کۆن: دەوترێت: "تێکۆشەر کادیری مەڵبەندە و لێپرسراوی بەشی ئەندازیارانە." (ئەمە زۆر سواوە). • لە سیستەمی بزووتنەوەی ئایندە: دەوترێت: "ئەندازیار تێکۆشەر، ڕاوێژکارە لە ژووری تەکنیک و ئاوەدانکردنەوە." با بڵێین (خاتوون شیلان) چالاکوانی ژنانە. • لە سیستەمی کۆن: دەوترێت: "لێپرسراوی یەکێتی ژنانە." • لە سیستەمی بزووتنەوەی ئایندە: دەوترێت: "شیلان خان،ڕێکخەرە لە سەکۆی یەکسانی و کۆمەڵگە. چوارەم: سوودی ئەم ناوە نوێیانە چییە؟ 1. شکاندنی بەربەستی دەروونی: خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەگشتی بێزارن لە وشەی "حیزب" و "بەرپرس". کاتێک دەڵێیت "ناوەند" یان "ژوور"، هەست دەکەن مامەڵە لەگەڵ دامەزراوەیەکی مۆدێرن دەکەن. 2. هەستکردن بە بەها (Merit): کاتێک بە کەسێک دەڵێیت "ڕاوێژکار" یان "ڕێکخەر"، هەست دەکات ڕێز لە تواناکەی گیراوە، نەک تەنها ژمارەیەک بێت بۆ خۆپیشاندان. 3. تێکەڵبوونی چینەکان: "ژووری تەکنیک" تەنها بۆ ئەندامان نییە، دەکرێت ئەندازیارێکی بێلایەنیش بێتە ناوی بۆ گفتوگۆی زانستی، بەمەش دەرگای بزووتنەوەکە بۆ هەموو کۆمەڵگە دەکرێتەوە. ئەم فەرهەنگە (Terminology) وادەکات بزووتنەوەی ئایندە لە ڕۆژی یەکەمەوە وەک "حکومەت و دەوڵەت" دەربکەوێت، نەک وەک گرووپێکی چەکدار یان سیاسیی تەقلیدی. ئەم دابەشکارییە زۆر زانستی و پوختە. ئەم هەرەمە ڕێک لە ستراکچەری "حکومەت" دەچێت (سەرۆکایەتی، ئەنجومەنی وەزیران، وەزارەتەکان، پارێزگاکان). ئەمە وادەکات بڕیار لە سەرەوە بۆ خوارەوە بە فیلتەری زانستیدا تێپەڕێت و جێبەجێ بکرێت. پڕکردنەوەی ناوەڕۆکی هەرەمەکە بەپێی ئەو فەلسەفەیەی (شایستەسالاری و حکومەتی بچووک) کە باسمان کرد: ١. لوتکەی هەرەم: سەرپەرشتیاری گشتی (The General Supervisor) ئەم پۆستە وەک "سەرۆکی دەوڵەت" یان "سەرچاوەی ستراتیژی فکری" وایە. • پێناسە: سیمبولی یەکڕیزی و پارێزەری ستراتیژیی گشتیی بزووتنەوەکەیە. • ئەرکەکان: o چاودێریکردنی گشتیی ڕەوتی بزووتنەوەکە (کە ئایا لە ڕێبازە نەتەوەیی و چینایەتییەکە لایداوە یان نا؟). o ناوبژیوان لە کاتی دروستبوونی ناکۆکی لە ناوەندی بڕیاردا. o نوێنەرایەتیکردنی بزووتنەوەکە لە ئاستی نێودەوڵەتی و لوتکەدا. • ناوی ئەندامان: ئەم کەسە پێی دەوترێت "سەرپەرشتیاری گشتی " ٢. ئاستی باڵا: ناوەندی بڕیار (Decision Center) ئەمە وەک "ئەنجومەنی وەزیران" یان "بۆردی ستراتیژی" وایە. • پێناسە: بەرزترین دەسەڵاتی جێبەجێکردنە. لێرەدا سیاسەتەکان دادەڕێژرێن نەک وردەکارییەکان. • پێکهاتە: پێکدێت لە "بەرپرسی ناوەندەکان پسپۆڕییەکان" (واتە وەزیری کشتوکاڵ، وەزیری ئابووری، هتد.. کە لە ناو بزووتنەوەکەدان). • شێوازی ئەندامێتی: بە ئەندامەکانی دەوترێت "بڕیاردەران" (Decision Makers) یان "ئەندامانی ناوەندی پلان دانان و ستراتیژی". • ئەرکەکان: o پەسەندکردنی پڕۆژەکان (بۆ نموونە: پەسەندکردنی پلانی ساڵانەی کەرتی کشتوکاڵ). o دەرکردنی هەڵوێستی سیاسی فەرمی بەرامبەربابەتی نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕووداوەکانی ئێران و ناوچەکە. ٣. ئاستی تەکنیکی: ناوەندی گشتی (The General Center) ئەمە دڵی بزووتنەوەکەیە، وەک "وەزارەتەکان و بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەکان" کار دەکات. پەیوەندی نێوان "سەرەوە" و "خوارەوە" ڕێک دەخات. • پێناسە: شوێنی کۆبوونەوەی "تەکنۆکرات" و "پسپۆڕانە. لێرەدا قسەی سیاسی ناکرێت، تەنها قسەی زانستی و پیشەیی دەکرێت. • پێکهاتە: دابەش دەبێت بەسەر ئەو ژوور و ناوەندانەی پێشتر باسمان کرد: o ناوەندی پلاندانانی ئابووری. o ناوەندی پەروەردە و فێرکردن. o ژووری ئەندازیاری و ئاوەدانکردنەوە. o سەکۆی جووتیاران و ژینگە. • شێوازی ئەندامێتی: لێرەدا بە ئەندامان دەوترێت "ڕاوێژکار" (Consultants). • ئەرکەکان: o وەرگرتنی کێشەکان لە شارەکانەوە و دۆزینەوەی چارەسەری زانستی بۆیان. o ئامادەکردنی ڕاپۆرت بۆ "ناوەندی بڕیار". ٤. ئاستی جەماوەری: ناوەندی شار و شارۆچکەکان (Local Centers) ئەمە وەک "ئەنجومەنی پارێزگا" یان "شارەوانی" کار دەکات. جێگرەوەی (مەڵبەند و کۆمیتە)ی حزبییە. • پێناسە: ڕووی ڕاستەقینەی بزووتنەوەکەیە لەناو خەڵکدا. هەر ناوەندێک لە شارێکدا (مەریوان، سنە، سەقز، بانە، کرماشان ، ئێلام ورمێ هتد) حکومەتێکی بچووکە بۆ خۆی. • پێکهاتە: هەر ناوەندێکی شار، کۆپییەکی بچووککراوەی "ناوەندی گشتی یە. واتە: o لە ناوەندی شاری سنە، ئێمە "یەکەی کشتوکاڵ"، "یەکەی مامۆستایان"، "یەکەی کرێکاران"ـمان هەیە. • شێوازی ئەندامێتی: بە بەرپرسانی ئەم ئاستە دەوترێت "ڕێکخەر" (Builder) یان "نوێنەری شار". • ئەرکەکان: o گوێگرتن لە خەڵک و تۆمارکردنی کێشەکان. o جێبەجێکردنی ئەو پلانانەی لە "ناوەندی گشتی یەوە دێن. o ڕێکخستنی چالاکی مەدەنی و خۆپیشاندان و هەڵمەتی هۆشیاری. چۆن ئەم هەرەمە کار دەکات؟ (میکانیزمی جوڵە) با نموونەیەک وەربگرین: "کێشەی بێکاریی گەنجان لە شاری کرماشان 1. ناوەندی شاری کرماشان (ئاستی ٤): ڕێکخەرەکان ڕاپۆرتێک ئامادە دەکەن کە ڕێژەی بێکاری بەرزبووەتەوە و گەنجان توڕەن. 2. ناوەندی گشتی (ئاستی ٣): کێشەکە دەچێتە "ناوەندی ئابووری". ئابووریناس و ڕاوێژکارەکان دیراسەی دەکەن و پلانێک دادەنێن (نموونە: پڕۆژەی پشتیوانی بۆ کارگە بچووکەکان). 3. ناوەندی بڕیار (ئاستی ٢): پلانەکەی ناوەندی گشتی دەبینن، بودجە یان بڕیاری سیاسی بۆ دەردەکەن و دەیکەن بە بڕیاری فەرمی بزووتنەوە. 4. سەرپەرشتیاری گشتی (ئاستی ١): پشتگیری مەعنەوی پڕۆژەکە دەکات و لە وتارێکدا موژدە دەداتە خەڵکی کرماشان . جیاوازیی ئەم هەرەمە لەگەڵ حیزبی تەقلیدی وکلاسیک: • لە حیزبی تەقلیدی و کلاسیکدا: بڕیار لە سەرەوە دەدرێت بەبێ زانیاری، خوارەوە تەنها جێبەجێ دەکات. • لە بزووتنەوەی ئایندە: کێشە لە خوارەوە (شارەکان) دەستنیشان دەکرێت، لە ناوەڕاست (ناوەندی گشتی) چارەسەر دەدۆزرێتەوە، لە سەرەوە (ناوەندی بڕیار) پەسەند دەکرێت. ئەمە پێی دەوترێت: "سەنتڕالیزمی دیموکراتیکی زانستی". نەخشەو ناوەکان قورسایی و هەیبەتی سیاسییان هەیە. مادام دەمانەوێت پەیكەرەکە لە "حکومەت" بچێت، دەتوانین زاراوە "ئیداری و فەرمییەکان" بەکاربهێنین کە هەم مۆدێرنن و هەم باو. چۆنیەتی گواستنەوەی بزووتنەوەی ئایندە بۆ ئایدیۆلۆژیا بۆ ئەوەی بزووتنەوەی ئایندەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ببێتە ئایدیۆلۆژیایەک، پێویستە چەند هەنگاوێکی بنەڕەتی بگرینەبەر: ١. دەستنیشانکردنی بنەماکانی فکری بیرۆکەی ناوەندی: پێناسەکردنی ڕوونی تێڕوانینی چەپگەرانە و نەتەوەیی بە شێوەیەکی یەکگرتوو. ئامانجە درێژخایەنەکان: دیاریکردنی ئاراستەی کۆمەڵایەتی، ئابووری و سیاسی چەمکە سەرەکیەکان: وەک دادپەروەری کۆمەڵایەتی، مافی نەتەوەیی، دیموکراسی ٢. دروستکردنی چوارچێوەی تیۆری نووسینی دۆکیومێنتە فکرییەکان و مانیفێستۆکان شیکردنەوەی ئابووری-کۆمەڵایەتی لە چوارچێوەی چەپگەرانەدا پەیوەستکردنی چەپگەری بە مەسەلەی نەتەوەیی کوردی ٣. بڵاوکردنەوە و فێرکردن دامەزراندنی قوتابخانەی سیاسی بۆ ڕاوێژکارەکان بەرهەمهێنانی کتێب، گۆڤار و پەرتووکی تیۆری بەکارهێنانی میدیای کۆمەڵایەتی بۆ گەیاندنی بیرکاری ٤. نموونەی پراکتیکی جێبەجێکردنی بیرکاریەکان لە کاری ڕۆژانەدا دروستکردنی ئەزموونی سەرکەوتوو کە بکرێتە نموونە پەیوەست بوون بە خەباتی کرێکاران و هەژاران ٥. بەردەوامی و نوێبوونەوە گەشەپێدانی بیرکاری بەپێی گۆڕانکاری مانەوە لەسەر بنەماکان بەڵام نوێبوونەوە لە شێوازەکاندا وەڵامدانەوەی تیۆری بۆ کێشە نوێیەکان تێبینی: ئایدیۆلۆژیا تەنها مانیفێستۆ نییە، بەڵکو کۆمەڵە بیرۆکەیەکی یەکگرتووە کە ژیانی خەڵک ڕێنمایی دەکات و جیهانبینییەکی تەواو پێشکەش دەکات. پێویستی بە کات، بەردەوامی و باوەڕی قووڵ هەیە. بینینێکی یەکگرتوو: شۆڕشی "سێ ئاستی" ئەمە تێڕوانینێکی زۆر پێشکەوتوو و دیالێکتیکییە. ئێمە لە ڕاستیدا داوای چوارچێوەیەکی تیۆری دەکەین کە تێیدا: خەباتی نەتەوەیی جودا لە سۆسیالیزم سۆسیالیزم جودا لە شۆڕشی کۆمەڵایەتی شۆڕشی سیاسی جودا لە گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی بەڵکو: هەموویان پڕۆسەیەکی یەکگرتوون پێکەوە ١. بنەمای تیۆری: "شۆڕشی فراوان" (Total Revolution) تیزی سەرەکی: "گۆڕینی دەسەڵات بێ گۆڕینی کۆمەڵگە ، دەسەڵاتی نوێ، ستەمی کۆن" بۆچی ناکرێت جیا بکرێنەوە: لە ئاستی تیۆری: ستەمی نەتەوەیی لە ناو چینایەتی دا دەژی (دەوڵەتی فارس ، چینی حوکمڕانی فارس) سیستمی سەرمایەداری پشت بە ستەمی نەتەوەیی دەبەستێت (سامانی کوردستان بۆ ناوەند) کۆمەڵگەی پاتریارکی هەم نەتەوە و هەم چین بەرهەم دێنێتەوە لە ئاستی مێژوویی: نموونەی شکستخواردوو: عێراق 2003: گۆڕانی سیاسی ✓ → گۆڕانی کۆمەڵایەتی ✗ → نەماوە ئێران 1979: شۆڕش ✓ → گۆڕانی بنەڕەت ✗ → دیکتاتۆریەتی نوێ ئەفغانستان: گۆڕانی حکومەت ✓ → هەمان سیستم ✗ → کاولبوون نموونەی سەرکەوتوو (نیسبی): ڤێتنام: خەباتی نیشتمانی + شۆڕشی کۆمەڵایەتی + گۆڕانی کولتووری کوبا: ڕزگاری نیشتمانی + دەستپێکردنی سۆسیالیزم + کەمپەینی خوێندنەوار مۆدێلی "سێ گۆڕانکاری یەکگرتوو" خەباتی سیاسی: ├─ ناڕەزایەتی و مانگرتن ├─ ڕێکخستنی جوڵەی گشتی └─ پلاتفۆڕمی مەدەنی خەباتی ئابووری: ├─ مانگرتنی کرێکاران ├─ گێڕانەوەی زەوی بۆ جوتیاران └─ دامەزراندنی کۆمەڵگەی هاوکاری خەباتی کۆمەڵایەتی: ├─ شکاندنی تابووەکان ├─ بزووتنەوەی ئافرەتان └─ گۆڕینی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان بەندی سێیەم: "دەمی شۆڕش" لەم دەمەدا هەموو سێ ئاست پێکەوە بەرجەستە دەبن: قەیرانی سیاسی (لاوازی دەسەڵات) + قەیرانی ئابووری (تێکچوونی سیستم) + قەیرانی کۆمەڵایەتی (شکستی ئایدۆلۆژیای کۆن) قۆناغی خەبات و یەک ڕیزی و بنیاد نان. بەندی چوارەم: بنیاتنانی سیستمی نوێ دەسەڵاتی نوێ (سیاسی) ↓ کۆمەڵگەی نوێ (کولتووری) ئابووری نوێ (چینایەتی) مرۆڤی نوێ (هەستی نوێ) ٤. پرینسیپە پراکتیکییەکان هەموو خەباتی سیاسییەک، کۆمەڵایەتییە نموونەی کۆنکرێت: شێوازی هەڵە: "ئێستا با سەرەتا سەربەخۆیی بگرین، دواتر باس لە ئافرەتان بکەین" شێوازی ڕاست: "لە ناو خەباتماندا بۆ سەربەخۆیی، ئافرەتان ڕۆڵی یەکسانیان هەیە و ئێمە ئێستا ئاوا نێرسالاری دەشکێنین" "هەموو کارێکی ڕۆژانە، سیاسییە" پراکتیک: کۆمیونە بنیاد بنێ (کۆمەڵگەی بچووک) کە تێیدا: بڕیار بە شێوەی دیموکراتیک دەدرێت (سیاسی) سامان بە هاوبەشی هەیە (ئابووری) ژن و پیاو بەرابەرن (کۆمەڵایەتی) زمانی کوردی قسە دەکرێت (نەتەوەیی) ڕێکخراو ، نموونەی مینیاتۆری کۆمەڵگەی داهاتوو بزووتنەوەی ئایندە دەبێ خۆی وەک کۆمەڵگەی ئایدیاڵ ڕەفتار بکات: لە ناوخۆی ڕێکخراودا: دیموکراسی بنکەیی (هەموو دەنگدان دەکەن) دادپەروەری ئابووری (هەموو مووچەی یەکسانن) بەرابەری ڕەگەز (ژنان ٥٠٪ ڕابەری)✓ فێرکردنی بەردەوام (خوێندنی شێوازی نوێ) خۆڕەخنەگری (ڕەخنەو ئامۆژگاری ئەندامان) تیۆری: "دیالێکتیکی سێگانە" هێگل/مارکس دەیانگوت: Thesis تیز) → Antithesis (ئەنتی ێتیز Synthesis (سینتیز بزووتنەوەی ئایندە دەڵێت : ستەمی نەتەوەی ستەمی چینایەتی ستەمی کۆمەڵایەتی سیستمێکی یەکگرتووی ستەم کەواتە: خەباتی نەتەوەیی خەباتی چینایەتی خەباتی کۆمەڵایەتی شۆڕشێکی یەکگرتوو ئەمە تیۆریەکی زۆر لۆژیکییە چونکە: دوژمن سیستمێکی یەکگرتووە کەواتە خەبات دەبێ یەکگرتوو بێت کرێکارانی کورد (نەتەوەیی ، چینایەتی) ژنانی کورد (نەتەوەیی ، چینایەتی ،ڕەگەزی) جوتیارانی هەژار (نەتەوەیی ، چینایەتی ، لادێ) هاوپەیمانێتی فراوان : خەڵک بە ئەزموونی ژیان تێدەگەن: "من کوردم ،چەوساوەم (نەتەوەیی) من هەژارم ،بێکارم (ئابووری) من ئافرەتم ، ماف نییە (کۆمەڵایەتی) کەواتە: هەر سێکیان پێکەوە دژمنن!" خەباتی چەکداری (نەتەوەیی) دروستکردنی کۆمیون (ئابووری) جینۆلۆژی = شۆڕشی ژنان (کۆمەڵایەتی) مانیفێستۆی ئایندە: "سێ شۆڕش، یەک بزووتنەوە" "ئێمە باوەڕمان وایە کە ڕزگاری نەتەوەی کوردستان ناکرێت جیا بکرێتەوە لە ڕزگاری چینی کرێکار و هەژار، و ناکرێت جیا بکرێتەوە لە ڕزگاری ژنان و هەموو ستەملێکراوان. ستەمی نەتەوەیی، ستەمی چینایەتی، و ستەمی کۆمەڵایەتی سێ بنەمای یەک ستەمن. کۆماری ئیسلامی هەم دەوڵەتێکی فارس-شۆڤینیستە، هەم سیستمێکی سەرمایەداری و ئایینی یە، هەم کۆمەڵگەیەکی نێرسالار و تاریک پەرستە.کەواتە خەباتمان لە هەر سێ ئاستدایە، لە هەمان کاتدا:خەباتی نەتەوەیی: بۆ مافی چارەنووس و سەربەخۆیی کوردستان خەباتی چینایەتی: بۆ دادپەروەری ئابووری و سۆسیالیزمخەباتی کۆمەڵایەتی: بۆ گۆڕینی بنەڕەتی لە پەیوەندییە مرۆییەکانشۆڕشی ئێمە نە تەنها گۆڕینی حکومەتە، بەڵکو گۆڕینی کۆمەڵگە و مرۆڤە. ئێمە نە تەنها دەوڵەتی نوێ مان دەوێت، بەڵکو کۆمەڵگەیەکی نوێ و مرۆڤێکی نوێشمان دەوێت .ئەمە "شۆڕشی فراوان"ە: نەتەوەیی ، کۆمەڵایەتی ،چینایەتی ،یەکگرتوو و جیانەکراوە."سێ شۆڕش، یەک ڕێگە"نەتەوە + چین + کۆمەڵگە = شۆڕش"ئازادی نەتەوە، ئازادی چین، ئازادی مرۆڤ"دژی هەموو جۆرە ستەمێک، لە هەموو ئاستێک"گۆڕانی دەسەڵات بێ گۆڕانی کۆمەڵگە هیچ بەهاو بایەخێکی نیە.. ئەنجامی فەلسەفی پێشنیار کردنی تیۆرییەکی نوێ : "شۆڕشی گشتگیر" (Total Revolution) هەموو جۆرە ستەمێک بە یەکەوە گرێدراون کەواتە ناتوانیت تەنها یەکێکیان چارەسەر بکەیتپێویستە هەمان کاتدا لە هەموو ئاستێک بجوڵێیتبزووتنەوەی ئایندە نموونەی کۆمەڵگەی داهاتووە . تیۆری سێ ستەم ١. چۆن ئەم تیۆریە فێری خەڵک بکەین بە شێوەیەکی سادە؟ ٢. چۆن لە پراکتیکدا دەستپێ بکەین (چی یەکەم هەنگاو بێت)؟ ٣. چۆن بزووتنەوەی ئایندە ئەم دیدگایە پراکتیک بکات ؟ چۆن بزووتنەوەی ئایندە دەکەین بە ئایدۆلۆژی و فکری نەتەوەیی؟ ئەمە گەورەترین پرسیارە و گرنگترین ئامانجە! یەکەم: تێگەیشتن لە "ئایدۆلۆژی" چییە ئایدۆلۆژی شێوازی بیرکردنەوەی حیزبی نیە ئایدۆلۆژی شێوەی بیرکردنەوە گشتیە نموونەکان: ├─ مارکسیزم ، شێوەی تێڕامانی جیهان ├─ لیبراڵیزم ، شێوەی تێڕامانی ئازادی ├─ فێمینیزم ، شێوەی تێڕامانی ڕەگەز └─ بزووتنەوەی ئایندە شێوەی تێڕامانی...؟ سێ ئاستی "کاتێک کەسێک دەڵێ 'من لەسەر فکری بزووتنەوەی ئایندەم'، چی مانای هەیە؟" دووەم: بنەماکانی "فکری بزووتنەوەی ئایندە" با چەند ستوونی فکری دیاری بکەین: دیموکراسی ڕادیکاڵ (Radical Democracy) بیروباوەڕ: "دەسەڵات پێویستە لە خوارەوە بێت، نەک لە سەرەوە" مانای پراکتیکی: هەموو بڕیارە گەورەکان بە ڕێفراندۆم هیچ ڕێبەرێک "بۆ هەمیشە" نییە ڕۆتەیشنی دەسەڵات (بۆماوەیی نیە لێپرسینەوەی بەردەوام دەنگی هەژار ، دەنگی دەوڵەمەند جیاوازی لەگەڵ دیموکراسی کۆن: کۆن: دەنگ بدە و 4 ساڵ بێدەنگ بە نوێ: بەشداری بەردەوام لە هەموو بڕیارێک "دەسەڵات هی خەڵکە، نەک هی ڕێبەران" فیدراڵیزمی ئەخلاقی (Ethical Federalism) مانای پراکتیکی: کوردستان بەشێکە لە ئێران، بەڵام سەربەخۆیە لە بڕیارەکانی فەرهەنگ/زمان/پەروەردە کوردی ئابووری/سیاسەتی ناوخۆیی کوردی بەرگری /دەرەوە/دراوهاوبەش لەگەڵ ئێران هەموو نەتەوەکان مافی یەکسانیان هەیە جیاوازی لەگەڵ فکری تر: ناسیۆنالیزمی کلاسیک : "تەنها کورد" ئیسلامیزم: "تەنها موسڵمان" فیدراڵیزمی ئەخلاقی: "هەموومان لە جیاوازیدا" مافەکانی مرۆڤ وەک ئاین (Human Rights as Religion) بیروباوەڕ: "مافەکانی مرۆڤ سەقامگیرترە لە هەر ئایدۆلۆژییەک" مانای پراکتیکی: ژیان = پیرۆزترین شت ئازادی = مافی سروشتی ڕەوا = بنەمای کۆمەڵگە دیدگا = بەهای ئێمە کەرامەتی مرۆڤ "ژیان پیرۆزە. هەموو ژیانێک." ژینۆسەنتریزم (Gynocentrism / Feminism) بیروباوەڕ: "کۆمەڵگە کە ئافرەتان تیای ئازادن ، مرۆڤ تیای ئازادە " مانای پراکتیکی: ڕێبەرایەتی ئافرەت هەموو یاساکان لە ڕوانگەی ئافرەتەوە دابڕێژرێتەوە توندوتیژی دژ بە ئافرەت = تاوانی گەورە ئازادی پۆشاک/کار/ژیان = مافی بنەڕەتی پیاوان و ئافرەتان هاوبەشن لە بونیادنانی ئایندە جیاوازی لەگەڵ فێمینیزمی کلاسیک: کلاسیک: "ئافرەتان = پیاوان" نوێ: "ئافرەتان جیاوازن، بەڵام یەکسانن لە مافدا" ئەمە واتە: دایکایەتی = کار و ئەرکی کۆمەڵایەتییە پارێزگاری لە مناڵ = ئەرکی هەردووکیانە دەنگی ئافرەت لە بڕیاری شەڕ/ئاشتیدا "ژن، ژیان، ئازادی - بنەمای کۆمەڵگەیە، نەک دروشم" ژینگەپارێزی نەتەوەیی (Eco-Nationalism) بیروباوەڕ: "کوردستان تەنها سیاسەت نییە، زەوی و سروشتیشە" مانای پراکتیکی: ڕووبارەکان = خوێن و مافی ئێمەن چیاکان = ناسنامەی ئێمەن بەفر/دارستان/ئاژەڵ = میراتی ئێمەن هەر پرۆژەیەک ژینگە لەبەرچاو بگیرێ نەوەی داهاتوو مافی سروشتی پاکی هەیە ئەمە واتە: دژایەتی بە بەنداوەکانی تورکیا/ئێران کە ئاوەکانمان دەبڕن پاراستنی دارستانەکان لە برینەوە دژایەتی بە پیسبوونی هەوا/ئاو وزەی سروشتی (خۆر/با/ئاو) > وزەی چەور جیاوازی: ناسیۆنالیزمی کلاسیک : "خاک = سیاسەت" ژینگە-ناسیۆنالیزمی مۆدێرن : "خاک = ژیان" "کوردستان بە بێ سروشتی، تەنها ناوە لەسەر نەخشەیە" دیجیتاڵ-دیموکراسی (Digital Democracy) بیروباوەڕ: "تەکنەلۆژیا ئامرازی ئازادکردنە، نەک کۆنترۆڵکردن" مانای پراکتیکی: ئینتەرنێتی ئازاد = مافی بنەڕەتی دەنگدانی ئۆنلاین شەفافیەتی بلۆکچەین بەشداری دیجیتاڵی هەموان دەسەڵات هی خەڵکە ئێمە باوەڕمان وایە کە هیچ کەسێک، هیچ حیزبێک، هیچ ڕێبەرێک مافی "هەمیشە" دەسەڵاتی نییە. دەسەڵات قەرزە. خەڵک دەیداتێ. خەڵک دەیگرێتەوە. کوردستان بەشێکە لە ئێرانی فیدڕاڵ دیموکرات : ئێمە باوەڕمان بە ئێڕانی فیدڕڵ دیموکرات هەیە ئێمە مافی خۆمان دەپارێزین. ئێمە دەڵێین: "ئێران دەبێ فیدراڵ بێ. کوردستان دەبێ سەربەخۆ بێ لە کاروباری خۆیدا. بەڵام هاوبەش لە ئایندەیەکی دیموکراتدا." ئێمە پاسەوانی زەوی خۆمانین. بۆ ئێمە. بۆ منداڵەکانمان. بۆ هەزار ساڵی داهاتوو. ئێمە چی دەکەین ڕاستگۆیی لە هەموو بارودۆخێک شەفافیەت لە هەموو کارێک بەشداری بۆ هەموو کەسێک لێپرسینەوە لە هەموو بڕیارێک کار بۆ هەموو نەوەیەک بانگهێشتمان ئەگەر تۆ باوەڕت بەمانە هەیە: دیموکراسی، نەک دیکتاتۆری شەفافیەت، نەک گەندەڵی کەرامەت، نەک کۆیلایەتی ئایندە، نەک مێژوو، ڕابوردوو ئەوا تۆ لە بزووتنەوەی ئایندەیت. ئێمە حیزب نین. ئێمە بزووتنەوەین. ئێمە ڕێبەر نین. ئێمە هاوڕێین. ئێمە پێکەوە بڕیار دەدەین. وەرە بەشداربە ئاینەدە هی تۆشە بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان لەگەڵ خەڵک. لە پێناوی خەڵک. لەلایەن خەڵکەوە. چوارەم: دروستکردنی "کەلتوور" (Culture) ئای دیۆلۆژی تەنها فکر نییە. شێوەی ژیانیشە. زمان و سیمبۆل ڕەنگەکان: زەرد (خۆر، ڕووناکی، زانیاری) سور (قوربانی، بەرگری، خوێن) سەوز (سروشت، ژیان، هیوا) سیمبۆلەکان: چیا (بەرزی، بەرگری، سەربەخۆیی) ڕووبار (بەردەوامی، ژیان، گۆڕانکاری) کۆتر (ئازادی، بەرزفڕین، ئاسۆ) خۆر (ڕووناکی، ئومێد، بەیانی نوێ) دەستەواژەکان هاوبەش" نەک "ڕێبەر" بزووتنەوە" نەک "حیزب" ئایندە" نەک "ڕابردوو" نەوە" نەک "کەسایەتی" بەڵێ" نەک تەنها "نەخێر " کولتوور ڕۆژە تایبەتەکان: ├─ 16 ی سێپتامبر = ڕۆژی ژینا (ڕۆژی ئافرەت) ├─ 21 ی مارس = نەورۆز (ڕۆژی سروشت) ├─ 10 ی دسامبر = ڕۆژی مافەکانی مرۆڤ ├─ سەرەتای هەر ساڵ = ڕۆژی دامەزراندنی بزووتنەوە └─ کۆتایی هەر ساڵ = ڕۆژی لێپرسینەوە (ئەکاونتەبیلیتی) کۆبونەوەکان هەموو ئەندامان دەگرێنەوە باسی کارەکان هەڵسەنگاندنی ڕێبەرایەتی دەنگدان بۆ هەر گۆڕانکارییەک یادکردنەوەی بۆنەو یادە نەتەوەیی و نیشتمانیەکان چۆن ئەم فکرە بگەیەنین بە خەڵک؟ یەکخستنی چەپگەری و نەتەوەیی: چوارچێوەیەکی تیۆری ئەمە یەکێکە لە گرنگترین پرسیارە تیۆرییەکان. با بیخەینە ڕوو بە شێوەیەکی سیستماتیک: ١. تێگەیشتن لە پەیوەندی بنەڕەتی چەپگەری پێشنیار دەکات:دادپەروەری کۆمەڵایەتی و ئابووری دژایەتی بە چینایەتی و دەسەڵاتی سەرمایەداری ئازادی و بەرابەری بۆ هەموو مرۆڤێک. مەسەلەی نەتەوەیی دەڵێت:کورد وەک نەتەوەیەک ستەملێکراوە مافی چارەنووس خۆبەڕێوەبەری ناسنامە و کولتووری نەتەوەیی خاڵی یەکبوونەوە: هەردووکیان دژی ستەمن - چەپ دژی ستەمی چینایەتییە، نەتەوەیی دژی ستەمی نەتەوەییە. ٢. چوارچێوەی تیۆری یەکگرتوو "ستەمی دووقات" (Double Oppression) کوردی کرێکار/هەژار ،ستەمی نەتەوەیی ،ستەمی چینایەتی کۆماری ئیسلامیدەسەڵاتی دەوڵەتی فارس ، سیستمی سەرمایەداری/ئۆلیگارشی تیۆری: کورد تەنها لەبەر کوردبوونی ستەملێکراو نییە، بەڵکو لەبەر چینی کۆمەڵایەتیشی. خەباتی ڕزگاری پێویستی بە هەردوو ئاستەکە هەیە. ٣. مۆدێلە جیهانییەکان لینین و مەسەلەی نەتەوەیی:مافی جیابوونەوەی نەتەوەکان ، نەتەوە ستەملێکراوەکان پێویستە بەشداری شۆڕشی جیهانی یەکیەتی خۆویستانەی گەلان. ماو تسێ تۆنگ:خەباتی نیشتمانپەروەرانە دژی ئیمپریالیزم پەیوەستی خەباتی نەتەوەیی بە خەباتی چینایەتی هۆ شی مین (ڤێتنام):ڕزگاری نەتەوەیی دادپەروەری کۆمەڵایەتی دژایەتی هەم بە داگیرکاری و هەم بە سەرمایەداری . ئەرنستۆ چی گیڤارا:خەباتی نیشتمانی لە ئەمریکای لاتین شۆڕشی کۆمەڵایەتی دژی ئیمپریالیزم ٤. ڕێگەی پراکتیکی بۆ یەکخستن لە ئاستی بیرکاری: "نەتەوەی کوردستان تەنها بە بە دەستهێنانی سۆسیالیزم دەتوانێت ڕزگار بێت، چونکە:" دەوڵەتە ڕەگەزپەرستەکان (ئێران، تورکیا، عێراق) پشت بە سیستمی سەرمایەداری و دەسەڵاتی چینی حوکمڕان دەبەستن ، دابەشبوونی سامان لە کوردستان دروست نابێت بێ دامەزراندنی سیستمێکی دادپەروەرانەئیمپریالیزم هەمیشە لە دژی ڕزگاری ڕاستەقینەی نەتەوەکانە: باڵە نەتەوەخوازەکان دەڵێن "چەپ نەتەوە لەبیر دەکات" ئێمە نەتەوەی کوردمان بە ناوەندی خەبات دادەنێین. بەڵام باوەڕمان وایە کە ڕزگاری تەواو تەنها بە دامەزراندنی دادپەروەری کۆمەڵایەتی دێت. "نەتەوەیەکی ستەملێکراو ناتوانێت نەتەوەیەکی دیکە ستەم لێ بکات" == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}         56gvgzvas1m5j8xaeed96z68x1pd32c 2 293917 1575315 1570613 2026-04-16T11:40:11Z جيهان شيركو 51328 - قاجى ره ش تربة سبى 1575315 wikitext text/x-wiki '''ناوى شوێنەواره كانى قەزای ناوەندی [[ ھەولێر]] : [[File:قلعة_أربيل.png|قەڵای ھەولێر ساڵی ٢٠٢٤jpg|وێنۆک|500px|ناوەڕاست|[[ قەڵای ھەولێر]]]] 1-[[ قەڵای ھەولێر]] 2- قووڵگەی مەرگ لە باغلومنارە 3- خەرابەی ئیفراز 4- خەرابەی ئیمام سۆفی لە گوندی دارەتوو + گردی عه لى مه ولان + خەرابەی تڕخێنە 5- خەرابەی ئیمام تەها لە تۆپزاوا 6- خەاربەی ئۆرل برست 7- گردی باستام لە جەمەدوبز 8 - گردی بەردینە لە تەندوورە + قەبرستانی یەکی گوند 9- خەرابەی پراغ 10- گردی پەلک لە گردەشێری زاب 11- خەرابەی پیرزین 12- خەرابەی بیرکۆلە 13- گردی تەرمووسک 14- گردی تلتا ( مەسینا ) عەنکاوە + گردی قەسر + گردی مار عودە + گردی یەڵدا 15- گردی گردەچاڵ 16- خەرابەی چالووکی گچکە 17- قەبرستانی جێژنیکانی ئەفەندی 18- خەرابەی جێژنیکانی عەرەب 19- گردی جنانلە کەسنەزانی ئیسماعیل ٢0- قەڵای جوانی لە گردەشێر + قەڵای فوکانیە 21- گردی گردجووتیار 22- گردی حاجی لەر لە تووڕەق 23- گردی حەسەن ئاکدار لە بێریات 24- خەرابەی حەسەن کایە لە باترنوخ 25- خەرابەی حەلواچی لە گوندی ڕەشکین + خەرابەی شێخ تەهای لە ڕەشکینی 26-گردی خەزنەی حاجی سادقی 27- گردی خەزنەی کەسنەزانی حاجی سمایلی 28- گردی خەزنەی داربەندی 29- خەرابەی خەلیلی خەرابەدراوی + قەبرستانی دەروێش عەبدوالله + گردی قادراغەی + گردەشێر لە گوندی خەرابەدراوی ''' 30- گردی دەلوگول 31- قەلای دێرێ 32- گردی گردەڕەش 33- گردی ڕەشکینی 34- گردی گردەڕەشەی زابی 35- گردی گردەزەردی 36- گردی ساروەی لە گوندی شێراوە 37- گردی سەعداوە 38- گردی سەید ئەحمەدی لە ساتووری 39- گردی سەید ئەحمەدی لە سوێری گردی سەید حوسێنی لە کوردەبان 40- خەرابەی سەیدان 41- قەبرستانی شاوێسی 42- گردی شوزال 43- قەبرستانی شوك 44- گردی شێخ ئەحمەدی لە لە جمکە 45- گردشێخ احمد لە قەراچۆغان+ گردی شێخ قەسرێ +گرد مەسینە گوندی قەڵاچۆغان 46- گردی شێراوە 47- خەرابەی شینماران لە گوندی گەڕيسۆری 48- گردی عەبدولعەزیزی لە گوندی ڕۆژینە 49- ئەشکەفتی عەدۆی لە گوندی شیوەڕەشی 50- گردعارەق 51- گردی عومەراوە لەگوندی سەرکەڕک 52- خەرابەی غایلە لە گوندی قۆڕیتان + خەرابەی قۆڕیتان 53- گردی قالینچ ئاغا لەناو شای هەولێر 54- گردی باخچان لەناو شای هەولێر 55- گردی کلک مشکی لەناو شای هەولێر 56- گردی قەتەوی 57- گردی قەراتگە لە گوندی کۆلەک 58- گردی قەراتگە لە گوندی قەرامورتکەی 59-خەرابەی وەستاعەرەبی لە گوندی بەرحوشتری 60-خەرابەی گوندی قەراتگە 61- خەرابەی قووچ لە گوندی سەیدان + خەرابەی کەمارە لە گوندی سەیدان 62- قەرابەی قولی لان 63- خەرابەی کانی قرژاڵە 64- کاولانی بن بێرنز 65- کاولەشاخۆڵان 66- کاولە قوچەبڵباس 67- جەرابەی کەڕک 68- گردی گەزنەی 69- گردی کەلکان + خەرابەی کەلکان خەرابەی قوچاغ لە گوندی بۆلاق 70- خەرابەی تیماری گچکە 71- خەرابەی گوندی کەورگۆسک 72- گردی مام چۆغان 73- خەرابەی گوندی مەموندان 74- گردی محورە لە گوندی پیڕەشی 75- مەلاچرک لە بەحرکەی 76- قەبرستانی مەلا بەعرور لە گوندی قەفەر 77- قەسری گوندی مەلاعومەر 78- گردی مەلاخەتیبی لەو گوندی کونەگورگ 79- قەبرستانی تیماری گەورە 80- گردی ئاخۆڵان 81- قاجى ره ش تربة سبى fdd0pq7omfsk3u40rn6fm8xxf3hpl0e 0 293972 1575318 1570923 2026-04-16T11:47:28Z -Haryad 40333 شائەمراز، ٢ دەروازە 1575318 wikitext text/x-wiki باڵندەی '''ڕۆبنی ئەورووپی''' ( '''''Erithacus rubecula''''') کە بە سادەیی بە '''ڕۆبنی سنگ سوور''' یان '''ڕۆبن''' ناسراوە لە بەریتانیا و ئێرلەندا، باڵندەیەکی بچووکی مێرووخۆری پاسێرینە و سەر بە خێزانی مێشوولەگرەکانی جیھانی کۆنە Muscicapidae. <ref name="ioc">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2016 |editor-last=Gill |editor-first=Frank |editor-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela Rasmussen |ناونیشان=http://www.worldbirdnames.org/bow/chats/ |ڕێکەوتی سەردان=20 May 2016 |وێبگە=World Bird List Version 6.2}}</ref> لە سەرانسەری ئەورووپا و تا ڕۆژھەڵاتی [[سیبیریا|سیبیریای]] ڕۆژاوا و بە ڕادەیەکی باشوور تا باکووری ئەفریقا دەدۆزرێت. لە ڕۆژاوا و باشووری مەودای خۆیدا نیشتەجێیە بە دامەزراوی، و لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی مەودای کۆچ دەکات کە زستانەکانی سەختترن. درێژیی ١٢.٥-١٤ سانتیمەترە (٤.٩-٥.٥ ئینچ). نێر و مێ ھاوشێوەن لە پەڕەکانیاندا، سنگێکی سووری پرتەقاڵیباویان ھەیە و قەراغی ڕوخساریان ڕەنگێکی خۆڵەمێشییە بە بەشێکی سەرەوەی قاوەیی و سکێکی سپی. لاوەکانیان جیاوازن، ھەموو جەستەیان قاوەیی پەڵەدارە و سنگی سووریان نییە. لاوەکانی یەکەم زستان لە گەورەکان دەچن، تەنھا ئەوە نەبێت کە ڕەنگە زەردوقاوەیی باوەکەی نوکی پەڕە شاراوەکانیان دیارە، کە لە پێگەیشتووەکاندا قورسە بۆ بینین یان نامێنێت. == ئیتیمۆلۆژی == سنگە پرتەقاڵییە ناوازەکەی ھەردوو ڕەگەزەکە، کاری ھەبوو لەسەر ناوە ڕەسەنەکەی ڕۆبنی ئەورووپی کە "سنگ سوور" بوو. وشەی ''پرتەقاڵ'' لە زمانی ئینگلیزیدا تا سەدەی ١٦ ناوێکی ناسراوی ڕەنگێک نەبوو، بەڵام لەم کاتەدا میوەیەک بە ھەمان ناو ناسرابوو. ناوەکانی دیکەی باڵندەکە بە زمانە جیاوازەکانیش ئاماژە دەدەن بۆ ڕەنگە ناوازەکە: چێکی ''červenka،'' ھۆڵەندی ''{{lang|nl|roodborstje}}''، فەڕەنسی ''{{lang|fr|rouge-gorge}}''، سویدی ''rödhake،'' ئەڵمانی ''{{lang|de|Rotkehlchen}}''، ئیتاڵی ''{{lang|it|pettirosso}}''، ئیسپانی {{lang|es|petirrojo}}، ھەنگاری ''vörösbegy''، و پورتوگالی ''{{lang|pt|pisco-de-peito-ruivo}}''. <ref>{{Cite book|last=Holland, J.|title=Bird Spotting|publisher=Blandford|year=1965|location=London, UK|page=225}}</ref> لە سەدەی پازدەھەمدا، کاتێک کە ناونانی جۆرە ئاژەڵە باوەکان بە ناوی مرۆڤ بڵاوبوو، باڵندەکە بە ''ڕۆبن سنگسوور'' ناسرا، کە دواتر کورتکرایەوە بۆ ''ڕۆبن''. <ref>{{Cite book|last=Lack|first=D.|title=Robin Redbreast|publisher=Oxford, Clarendon Press|year=1950|location=Oxford|page=44}}</ref> وەک ناوێکی ناسراو ، ڕۆبن لە بنەڕەتدا [[ناوی بچووککراو|بچووککراوەی]] ناوی (ڕۆبەرت)ە . ھەروەھا، زاراوەی ''ڕۆبن'' بۆ ھەندێک باڵندەی خێزانی دیکە بەکاردێت کە سنگیان سوور یان پرتەقاڵییە. لەوانە ڕۆبینی ئەمریکی ( ''Turdus migratorius'', جۆرێک لە [[ڕەشیشە]]) و ڕۆبینی ئۆسترالاژی لە خێزانی Petroicidae کە پەیوەندییەکانیان ڕوون نییە. ناوە ئینگلیزییە کۆنەکانی دیکەی ئەم باڵندەیە بریتین لە ''ruddock'' و ''robinet'' . لە ئەدەبیاتی ئەمریکی کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، ئەم ڕۆبینە زۆرجار بە ''ڕۆبینی ئینگلیزی'' ناودەبرا. <ref>{{Cite book|last=Sylvester|first=Charles H.|url=https://archive.org/details/bwb_S0-AXA-671_2/page/254/mode/1up?q=robin|title=Journeys Through Bookland, Volume 2|publisher=Bellows-Reeve Company|year=1909|location=Chicago|page=254}}</ref> ==== ڕۆبینەکانی دوورگەکانی کەناری ==== [[پەڕگە:Erithacus_rubecula_-Canary_Islands,_Spain_-adult_and_juvenile-8.jpg|وێنۆک|ڕۆبنی پێگەیشتوو و لاو لە گران کاناریا]] [[پەڕگە:Erithacus_rubecula_superbus,_Los_Silos,_Tenerife_1.jpg|وێنۆک|ڕۆبنی تێنریفێیی ''Erithacus rubecula superbus'', لۆس سیلۆس، تێنەریفێ]] [[پەڕگە:European_robin_(Erithacus_rubecula)_juvenile.jpg|وێنۆک|لاو، ساسێکس]] [[پەڕگە:Rouge-gorge_à_une_mangeoire.jpg|وێنۆک|ڕۆبنێک تۆو دەخوات لا فەڕەنسا]] [[پەڕگە:European_Robin_(Erithacus_rubecula)_with_mealworm.jpeg|وێنۆک|ڕۆبن لەگەڵ کرمی ژەم]] [[پەڕگە:European_Robin_Erithacus_rubecula.ogv|چەپ|وێنۆک|ڕۆبنی ئەورووپی لەسەر خاکی بەفراوی خۆراک دەخوات]] [[پەڕگە:04-European_Robin-nX-1.webm|چەپ|وێنۆک|خۆراکدانی ڕۆبنی ئەورووپی.]] == خوێندنەوەی زیاتر == * {{Cite book|last=Lack|first=Andrew|title=Redbreast: The Robin in Life and Literature|publisher=SMH Books|year=2008|isbn=978-0-9553827-2-7}} == بەستەری دەرەکییەکان == {{کۆمنز}} {{تووڵی دەروازە|باڵندەکان|ژینناسی}} {{Wikispecies|Erithacus rubecula}} [[پۆل:مەلەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:باڵندەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:ڕۆبن]] [[پۆل:ڕۆبنی ئەورووپی]] qb1o1mjoqdpkvzyu3invrpdsb3a8jm3 0 294138 1575262 1574445 2026-04-15T12:03:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575262 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنە گشتییەکان''' لە [[سوێد]] لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٩١ بەڕێوەچوون. [[پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد]] وەک گەورەترین پارت لە ڕیکتداگ مایەوە، و ١٣٨ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستھێنا. بەھەر حاڵ، ئەوە خراپترین ئەنجامی پارتەکە بوو لە دوای ساڵی ١٩٢٨ەوە بە ٣٧٫٧٪ی دەنگەکان.<ref name="SCB">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://share.scb.se/ov9993/data/historisk%20statistik/SOS%201911-%2FValstatistiken%2FAllmänna%20valen%20(SOS)%201970-1998%2FValstatistik-Allmanna-valen-1991-Del-1-Riksdagsvalet.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|زمان=sv}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Swedish general election, 1991}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} e0u377n7q1x8j786ofsqqi8ys2lsfxb 0 294169 1575261 1574458 2026-04-15T12:03:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575261 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} لە دیزاینی ئەرکی بۆشاییدا، '''خولگەی گواستنەوەی زەوی-جێگیر''' ('''جی تی ئۆ''')یان '''خولگەی گواستنەوەی ھاوکاتی زەوی''' جۆرێکی زۆر ھێلکەییی [[خولگەی دەوری زەوی|خولگەی ناوەند-زەوییە]]، بەزۆری بە [[نزیکترین و دوورترین|پێریجییەک]] کە وەک [[خولگەی نزیکی زەوی]] (ئێڵ ئی ئۆ) نزم بێت و [[نزیکترین و دوورترین|ئاپۆجییەک]] کە وەک خولگەی زەوی-جێگیر (جی ئی ئۆ) بەرز بێت. ئەو [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردانەی]] کە بۆ خولگەی ھاوکاتی زەوی (جی ئەس ئۆ)یان جی ئی ئۆ مەبەستن، زۆرجار وەک ھەنگاوێکی ناوەندی بۆ گەیشتن بە خولگەی کۆتایییان دەخرێنە ناو جی تی ئۆ. بەرھەمھێنەرانی پێڕاگوێزەکانی ھەڵدان زۆرجار ڕیکلام بۆ بڕی ئەو بارستایییە سوودبەخشە دەکەن کە پێڕاگوێزەکە دەتوانێت بیخاتە ناو جی تی ئۆ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.ulalaunch.com/site/docs/product_cards/guides/Delta%20IV%20Users%20Guide%20June%202013.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131014123330/http://www.ulalaunch.com/site/docs/product_cards/guides/Delta%20IV%20Users%20Guide%20June%202013.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|پەڕەکان=٢-١٠}} accessed 2013 July 27.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} f8vrdn5purffj33r6mbo90biq5iv3vd 0 294170 1575260 1574462 2026-04-15T12:03:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575260 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کۆمەڵگەی ھەڵدانی بۆشاییی ١٧'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=McDowell |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ١٩٩٨|ناونیشان=http://planet4589.org/space/jsr/back/news.350|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100503232748/http://planet4589.org/space/jsr/back/news.350 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|وێبگە=Jonathan's Space Report}}</ref> ('''ئەس ئێڵ سی-١٧''')، پێشتر بە '''کۆمەڵگەی ھەڵدانی ١٧''' ('''ئێڵ سی-١٧''') دەستنیشان کرابوو، شوێنێکی ھەڵدان بوو لە [[وێستگەی ھێزی بۆشاییی کەیپ کەنەڤەرال]]، [[فلۆریدا]] کە بۆ ھەڵدانی پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی تۆڕ و [[دێڵتا (خێزانی مووشەک)|دێڵتا]] لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨ و ٢٠١١ بەکارھاتووە. لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٥٦ دروست کراوە، ئەس ئێڵ سی-١٧ خاوەنی دوو سەکۆی ھەڵدانی [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|پێڕاگوێزی ھەڵدانی خەرجکراو]] (ئی ئێڵ ڤی)یە، ئەوانیش '''ئەس ئێڵ سی-١٧ ئەی''' و '''ئەس ئێڵ سی-١٧ بی'''ن. سەکۆکان لەلایەن باڵی ٤٥ی بۆشایی بەڕێوە دەبران و پاڵپشتییان لە زیاتر لە ٣٠٠ ھەڵدانی مووشەکی [[وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگری]]، [[ناسا]] و بازرگانی کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cape Canaveral Space Launch Complex 17}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} oneu1n8xavh7r1a7xhedrerltg6iccd 0 294230 1575263 1574367 2026-04-15T12:03:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575263 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''شارێکی ژینگەیی''' یان '''ئێکۆستی''' «نیشتەجێبوونێکی مرۆیییە کە لەسەر شێوەی پێکھاتە و فەرمانی خۆژێنی و خۆڕاگری سیستمە ئیکۆلۆژییە سروشتییەکان مۆدێل کراوە»، وەک ئەوەی لەلایەن ئێکۆستی بیڵدەرزەوە پێناسە کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ecocitybuilders.org/what-is-an-ecocity/|سەردێڕ=What is an Ecocity? |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Ecocity Builders |زمان=en-US}}</ref> ڕێکخراوێکی قازانجەنەویست کە لەلایەن ڕیچارد ڕێجستەرەوە دەستی پێکردووە، کە یەکەم جار زاراوەکەی لە وتارە ساڵی ١٩٨٤ەکەیدا بەکارھێناوە، «ئێکۆستییەکان: کردنی شارەکان بە بەردەوام تەحەدایەکی یەکلاکەرەوەیە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Richard |یەکەم=Register |ڕێکەوت=١٩٨٤|سەردێڕ=EcoCities: Making cities sustainable is a crucial challenge |ناونیشان=https://www.context.org/iclib/ic08/register/ |journal=In Context |بەرگ=١|issue=8 |پەڕەکان=٣١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> بە سادەیی، شارێکی ژینگەیی شارێکی لەڕووی ئیکۆلۆژییەوە تەندروستە. [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] شارە ژینگەیییەکان بە «ئەو شارانە پێناسە دەکات کە خۆشگوزەرانیی ھاووڵاتیان و کۆمەڵگە باشتر دەکەن لە ڕێگەی [[پلاندانانی شاری|پلاندانان]] و بەڕێوەبردنی یەکخراوی شار کە سوود لە سوودەکانی سیستمە ئیکۆلۆژییەکان دەبینن و ئەم سەرمایانە بۆ نەوەکانی داھاتوو دەپارێزن و پەروەردەیان دەکەن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://siteresources.worldbank.org/INTURBANDEVELOPMENT/Resources/336387-1270074782769/Eco2_Cities_Book.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181214114504/https://siteresources.worldbank.org/INTURBANDEVELOPMENT/Resources/336387-1270074782769/Eco2_Cities_Book.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=siteresources.worldbank.org}}</ref> ئەگەرچی پێناسەیەکی جیھانیی قبوڵکراو بۆ 'شارێکی ژینگەیی' نییە، لەنێوان پێناسە بەردەستەکاندا، ھەندێک کۆدەنگی لەسەر تایبەتمەندییە بنەڕەتییەکانی شارێکی ژینگەیی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|نژیاروانی|ئەندازیاری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} t6qa6c5jzr5sav8aiet50lj877cfof4 0 294261 1575266 1573386 2026-04-15T12:06:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575266 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پارکی زانست و تەکنەلۆژیای قەتەر''' ('''کیوو ئێس تی پی''') شوێنێکە بۆ کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانی تەکنەلۆژیا لە [[قەتەر]]، و ھێنەرەوەیەکی کارە تەکنەلۆژییە نوێیەکانە. لە ئازاری ٢٠٠٩ وەک بەشێک لە دامەزراوەی قەتەر کرایەوە، مەبەستی پارکی زانست ھاندانی پەرەپێدانی ئابووریی زانیاریی قەتەرە.<ref name="egov">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://portal.www.gov.qa/wps/portal/!ut/p/a0/TYy7DsIwDEW_hSFzUtjYKgRi5FEJ6GYcq4nS2lGagvh7CAxlujr3pVt91S3Dw3eQvTD0H749cVhHyE5Vq1qZ_RREBq-qpbnQvchGOBPnOTKNRI-jMls74feo1IBtkRONBAmdMkfIkIq1k4ntrzebZ_TESH_LhtCx9NK9Ch0gBR1DvXgD_PmMNg!!/|سەردێڕ=Hukoomi - Your Official Gateway to Information and Services in Qatar |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> بە وەبەرھێنانێکی زیاتر لە ٨٠٠ ملیۆن دۆلار لەلایەن دامەزراوەی قەتەرەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Vineetha Menon |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.arabianbusiness.com/qatar-foundation-pumps-800-million-into-r-d-hub-65118.html|سەردێڕ=Qatar Foundation pumps $800 million into R&D hub |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> کیوو ئێس تی پی ھەروەھا بوو بە یەکەم [[ناوچەی بازرگانیی ئازاد]]ی قەتەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lesley Walker |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشان=http://dohanews.co/qatari-spanish-jv-win-qr1-6bn-contract-to-build-new-economic-zone/|سەردێڕ=Qatari-Spanish JV win QR1.6bn contract to build new economic zone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151207152024/http://dohanews.co/qatari-spanish-jv-win-qr1-6bn-contract-to-build-new-economic-zone/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Qatar Science & Technology Park}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|زانست|نژیاروانی|قەتەر}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5peaiv3nbio8tx8ttarxpeapc1kir4e 0 294317 1575264 1574351 2026-04-15T12:04:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575264 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''مووشەکی پاڵنەری ڕەقی مەکۆکی بۆشایی''' (ئێس ئاڕ بی)یەکەم مووشەکی سووتەمەنی ڕەق بوو کە بۆ پاڵنانی سەرەکی لەسەر پێڕاگوێزێک بەکاربھێنرێت کە بۆ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ]] بەکارھاتبێت.<ref name="SRB_rtf">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dunbar |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.nasa.gov/returntoflight/system/system_SRB.html|سەردێڕ=NASA - Solid Rocket Boosters |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130406193019/http://www.nasa.gov/returntoflight/system/system_SRB.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> جووتێک لەوان ٨٥٪ی پاڵنانی [[مەکۆکی ئاسمانی|مەکۆکی بۆشایی]]یان لە کاتی ھەڵدان و بۆ دوو خولەکی یەکەمی سەرکەوتن دابین دەکرد. دوای تەواوبوونی سووتەمەنی، فڕێ دەدران، و بە پەرەشوت دەکەوتنە ناو زەریای ئەتڵەسی، لەوێ دەدۆزرانەوە، پشکنینیان بۆ دەکرا، نۆژەن دەکرانەوە، و [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی دووبارە بەکارھاتوو|دووبارە بەکاردەھێنرانەوە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|وزە}} {{پۆلی کۆمنز|Space Shuttle Solid Rocket Boosters}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} l92sdwvckj3ory7os98om8801f0yamz 0 294337 1575265 1573762 2026-04-15T12:06:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575265 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Coat_of_arms_of_England_(1603–1649).svg|وێنۆک|نیشانەی پاشایەتی پاشا [[جەیمزی یەکەمی ئینگلتەرا|جەیمزی یەکەم]]. لە ساڵی ١٦٢٤دا، تاج ئەو مۆڵەتە شاھانەیەی کە پێشتر بە کۆمپانیای ڤێرجینیا درابوو ھەڵوەشاندەوە، و ڕاستەوخۆ حکوومەتی کۆلۆنییەکەی گرتە دەست.]] '''کۆلۆنیی تاج''' یان '''کۆلۆنیی شاھانە''' [[کۆلۆنی|کۆلۆنییەک]] بوو کە لەلایەن [[شانشینی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]]، و پاشان [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیای مەزن]] یان [[شانشینی یەکگرتوو]] لە چوارچێوەی ئینگلتەرا و دواتر [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیادا]] بەڕێوە دەبرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=writer |یەکەم=Staff |ناونیشان=https://www.marines.mil/portals/1/Publications/Islands%20of%20the%20Commonwealth%20Caribbean%20Study_4.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|پەڕە=٣٨٨|وتەگێڕانەوە=Barbados Success-fully resisted British efforts in the late eighteenth and nineteenth centuries to abolish its House of Assembly and install crown colony government (see Glossary). The British had found local assemblies to be intractable and cumbersome to manage from London. Under the system called crown colony government, which was installed in all of the Commonwealth Caribbean islands except Barbados, the British replaced these argumentative assemblies with a uni-cameral legislature, the majority of whose members were appointed by the governor, and in which the king theoretically represented the lower classes...}}</ref> بەزۆری پارێزگارێک ھەبوو بۆ نوێنەرایەتیکردنی تاج، کە لەلایەن پاشای بەریتانیاوە لەسەر ڕاوێژی [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو]] دادەنرا، بە ھاوکاریی یان بێ ھاوکاریی ئەنجومەنێکی ناوخۆیی. لە ھەندێک حاڵەتدا، ئەم ئەنجومەنە دابەش دەبوو بۆ دوو بەش: ئەنجومەنی جێبەجێکار و ئەنجومەنی یاسادانان، و ئەنجومەنی جێبەجێکار ھاوشێوەی ئەنجومەنی تایبەت (Privy Council) بوو کە ڕاوێژ بە پاشا دەدات. ئەندامانی ئەنجومەنە جێبەجێکارەکان لەلایەن پارێزگارەکانەوە دیاری دەکران، و ئەو ھاووڵاتییە بەریتانیانەی لە کۆلۆنییەکانی تاج نیشتەجێ بوون یان ھیچ نوێنەرایەتییەکیان لە حکوومەتی ناوخۆییدا نەبوو، یان نوێنەرایەتییەکی سنوورداریان لە [[ئەنجومەنی خواروو|ئەنجومەنی خواروودا]] ھەبوو. لە چەند کۆلۆنییەکی تاجدا، ئەم نوێنەرایەتییە سنووردارە بە تێپەڕبوونی کات گەشەی کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:مێژووی ئیستیعمار]] [[پۆل:شێوازی حوکمڕانی ئیمپڕاتۆریەتی بریتانیا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] dai7e47hrpsgx3no409t9zll9ujsj3w 0 294426 1575258 1575190 2026-04-15T12:01:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575258 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | birth_date = ٦ی شوباتی ١٩٦٨ | native_name = نزار محمد سعيد آميدي | name = Nizar Amidi |image = Nzar Amedi picture.jpg | office1 = [[سەرۆککۆماری عێراق]] | term_start1 = ١١ی نیسانی ٢٠٢٦ | prime_minister1 = [[محەممەد شیاع سوودانی]] | predecessor1 = [[لەتیف ڕەشید]] | office2 = Minister of Environment | term_start2 = ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | prime_minister2 = محەممەد شیاع سوودانی | predecessor2 = جاسم عەبدولعەزیز | successor2 = ھەڵۆ عەسکەر | party = [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] | alma_mater = [[زانکۆی مووسڵ]] }} '''نزار محەممەد سەعید محەممەد''' ناسراو بە '''نزار ئامێدی''' ({{langx|ar|نزار محمد سعيد آميدي}} لەدایکبووی ٦ی شوباتی ١٩٦٨)[[ئەندازیار]]، [[سیاسەتوان|سیاسەتوانی]] کوردی عێراقە. لە ١١ی نیسانی ٢٠٢٦ وەک [[سەرۆککۆماری عێراق]] ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=نزار ئامێدی بە سەرکۆماری نوێی عێراق ھەڵبژێردرا |ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/عێراق/نزار-ئامێدی-بە-سەرکۆماری-نوێی-عێراق-ھەڵبژێردرا/3902179 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Anadolu |زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=نزار ئامێدی كێیە؟ |ناونیشان=https://www.rachlaken.com/all-detail.aspx?Jimare=62823 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.rachlaken.com}}</ref>ئەندامی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە]]، پێشتر لە ساڵی ٢٠٢٢ تا ٢٠٢٤ وەک [[وەزیری ژینگە]] کاری کردووە. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == نزار لە ٦ی شوباتی ١٩٦٨، لە قەزای [[ئامێدی]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لەدایکبووە. بۆ خوێندنی باڵا ڕووی لە [[مووسڵ|موسڵ]] کردووە و لە ساڵی ١٩٩٣ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاری لە [[زانکۆی مووسڵ]] وەرگرتووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/news/politics/561309/من-هو-نزار-ئاميدي-رئيس-جمهورية-العراق-الجديد؟|سەردێڕ=من هو نزار ئاميدي رئيس جمهورية العراق الجديد؟ |وێبگە=Al Sumaria |زمان=ar}}</ref> دواتر لە ھەردوو شاری سلێمانی و بەغدا ژیاوە و کاری کردووە. ئامیدی خێزاندارە و خاوەنی چوار منداڵە.<ref name="964media">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=<!-- not stated --> |ناونیشان=https://en.964media.com/43954|سەردێڕ=PUK names Nizar Amedi for Iraq presidency as nomination window closes |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=+964}}</ref> == پیشەی سیاسی == ناوبراو چەندین پۆستی حکوومی و سیاسی لە دەوڵەتی نوێی فیدراڵی عێراقدا ھەبووە، وەکو پەیوەندیی نێوان [[حکوومەتی عێراق|حکوومەتی فیدراڵی عێراق]] و [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]. === وەزیری ژینگە === نزار لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ەوە وەک وەزیری ژینگەی عێراق لە حکوومەتی [[محەممەد شیاع سوودانی]] کاری کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.alaraby.co.uk/politics/اكتمال-حكومة-السوداني-بعد-منح-البرلمان-الثقة-لوزيري-البيئة-والإعمار|سەردێڕ=اكتمال حكومة السوداني بعد منح البرلمان الثقة لوزيري البيئة والإعمار |وێبگە=العربي الجديد |زمان=ar-AR}}</ref> تا کۆتایی مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ دەستلەکارکێشانەوەی بووە. پێش ئەوەش لە سەردەمی سەرۆکایەتی [[فوئاد مەعسووم]] و [[بەرھەم ساڵح]]، و بۆ ماوەیەکی کورت لە ماوەی سەرۆکایەتی [[لەتیف ڕەشید]]، بەڕێوەبەری دیوانی سەرۆککۆمار بووە. == سەرۆکایەتی کۆمار == بەپێی [[سیاسەتی عێراق]] کە لەلایەن نوخبەی دەسەڵاتدار لە عێراقەوە لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە پەسەندکراوە، سەرۆکوەزیران دەبێت [[شیعە|موسڵمانی شیعە]] بێت و سەرۆکی پەرلەمان [[سوننە|موسڵمانی سوننە بێت]] و سەرۆککۆمار کە تاڕادەیەکی زۆر فەرمانگەیەکی ڕێوڕەسمییە، دەبێت کورد بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/2026/04/11/iraq-elects-nizar-ameidi-as-president-following-months-of-deadlock/|سەردێڕ=Iraq elects Nizar Amedi as president following months of deadlock |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[The National (United Arab Emirates)|The National]]}}</ref> بە پێچەوانەی ڕێککەوتنەکانی پێشووی نێوان ھەردوو حزبی دەسەڵاتداری کوردی ([[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی]]) کە تێیدا بە جۆرێک دەبێت کە سەرۆکایەتی فیدراڵی لەلایەن یەکێتیی و سەرۆکایەتی [[ھەرێمی کوردستان]] لەلایەن پارتییەوە بەڕێوەبچێت، سەرەڕای ئەوەش پارتی [[فوئاد حوسێن]]ی بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کۆماری عێراق ٢٠٢٦ کاندید کرد، تەحەدای ئامێدی کرد بۆ ئەو پۆستە. بەھۆی ئەو ناکۆکییەوە دانیشتنەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ و شوباتی ٢٠٢٦ی پەرلەمان دەنگدانی سەرۆککۆماری دواخست. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی بۆ ماوەی پێنج مانگ دوای [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢٥]] سەرۆک وەزیرانی نوێ دەستنیشان نەکرێت، چونکە سەرۆک وەزیران لەلایەن سەرۆککۆمارەوە کاندید دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/04/10/iraqi-parliament-to-convene-on-saturday-for-another-attempt-to-elect-president/|سەردێڕ=Iraqi parliament to convene on Saturday for another attempt to elect president |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The National}}</ref><ref name="AP-11042026">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Abdul-Zahra |یەکەم=Qassim |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://apnews.com/article/iraq-president-nizar-amidi-d4279d9afb91ad10bcb761c1ea71a993|سەردێڕ=Iraq elects Kurdish politician Nizar Amidi as president amid war fallout |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="AA-11042026">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/politics/nizar-amidi-elected-iraqs-president/3902198|سەردێڕ=Nizar Amidi elected Iraq's president |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Anadolu Agency}}</ref> لە ١١ی نیسانی ٢٠٢٦، نزار لە خولی دووەمی دەنگدان لەلایەن [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] بە [[سەرۆککۆماری عێراق]] ھەڵبژێردرا، بە ٢٢٧ دەنگ بەرامبەر بە ١٥ دەنگ بۆ نەیارەکەی، کە [[موسەننا ئەمین]] بوو لە [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]]. ئامیدی بە ٢٠٨ دەنگ پێشەنگی گەڕی یەکەمی گرت، بەڵام لە ٢٢٠دەنگ کەم بوو، کە زۆرینەی دوو لەسەر سێی دەستوور داوا دەکات.<ref name="AP-110420262">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Abdul-Zahra |یەکەم=Qassim |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://apnews.com/article/iraq-president-nizar-amidi-d4279d9afb91ad10bcb761c1ea71a993|سەردێڕ=Iraq elects Kurdish politician Nizar Amidi as president amid war fallout |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="AA-110420262">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/politics/nizar-amidi-elected-iraqs-president/3902198|سەردێڕ=Nizar Amidi elected Iraq's president |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Anadolu Agency}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iraqi-parliament-elects-nizar-amedi-countrys-new-president-2026-04-11/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Reuters}}</ref> بەم شێوەیە بە کۆدەنگی وەکو دەیەمین سەرۆککۆماری عێراق ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/politics/nizar-amidi-elected-iraqs-president/3902198|سەردێڕ=Nizar Amidi elected Iraq's president |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|کوردستان|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Nizar Amidi}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]] [[پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] jjhsrvwry1rsc53ubkm3knxhmzkdrih 0 294472 1575297 1575193 2026-04-15T20:15:06Z -Haryad 40333 شائەمراز، باشترکردنی تایپ 1575297 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Blue dwarf star artistic recreation-bpk.jpg|وێنۆک|ئمپرێشنی نیگارکێشێک بۆ گرگنێکی شین]] '''گرگنی شین''' ئەستێرەیەکەن لە ڕیزبەندیی پۆلی گریمانەییی گەلەئەستێرەکاندا کە لە [[گرگنی سوور|گرگنی سوورەوە]] گەشە دەکەن، دوای ئەوەی بەشێکی زۆری سووتەمەنیی [[ھایدرۆجین]]ی گرگنە سوورەکە تەواو دەبێت. لەبەر ئەوەی گرگنە سوورەکان بەھێواشی ھایدرۆجینەکەیان تێکەڵ و بەکار دەبەن و بەتەواوی وەچەرخانن، پێشبینی دەکرێت تەمەنیان تریلیۆنان ساڵ بێت؛ بەڵام لە ئێستادا گەردوون تەمەنی ئەوەندە نییە کە ھێشتا ھیچ گرگنێکی شین دروست بووبێت. پێشبینیی بوونی داھاتوویان لەسەر بنەمای مۆدێلی گریمانەیی دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}<ref name="Adams-Bodenheimer-Laughlin-2005">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=F.C. |دوایین١=Adams |یەکەم٢=P. |دوایین٢=Bodenheimer |یەکەم٣=G. |دوایین٣=Laughlin |ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=M dwarfs: Planet formation and long term evolution |journal=Astronomische Nachrichten |بەرگ= ٣٢٦|issue=10 |پەڕەکان=٩١٣–٩١٩|doi=10.1002/asna.200510440 |bibcode=2005AN....326..913A |doi-access=free}}</ref><ref name="Adams-Laughlin-Graves-2004">{{cite conference | last1=Adams | first1=F.C. | last2=Laughlin | first2=G. | last3=Graves | first3=G.J.M. | year=2004 | title=Red dwarfs and the end of the Main Sequence | series=Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica | volume=22 | pages=46–49 | citeseerx=10.1.1.692.5492 }}</ref><ref name="Laughlin-Bodenheimer-Adams-1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Laughlin |یەکەم١=G. |دوایین٢=Bodenheimer |یەکەم٢=P. |دوایین٣=Adams |یەکەم٣=F.C. |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ١٩٩٧|سەردێڕ=The end of the Main Sequence | journal=The Astrophysical Journal |بەرگ=٤٨٢| issue=1 |پەڕەکان=٤٢٠–٤٣٢| doi=10.1086/304125 | bibcode=1997ApJ...482..420L | s2cid=121940819 | doi-access=free}}</ref> {{Commons category|Blue Dwarf}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:جۆری ئەستێرەکان]] [[پۆل:دیاردەی ئەستێرەکان]] [[پۆل:دیاردە ئەستێرەیییەکان]] [[پۆل:پەرەسەندنی ئەستێرەکان]] jiauoho8q6t4wl0l7zu819ah6lrqc0q 1575301 1575297 2026-04-15T20:57:43Z -Haryad 40333 چاکسازی (بچووک) 1575301 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Blue dwarf star artistic recreation-bpk.jpg|وێنۆک|ئمپرێشنی نیگارکێشێک بۆ گرگنێکی شین]] '''گرگنی شین''' ئەستێرەیەکن لە ڕیزبەندیی پۆلی گریمانەییی گەلەئەستێرەکاندا کە لە [[گرگنی سوور|گرگنی سوورەوە]] گەشە دەکەن، دوای ئەوەی بەشێکی زۆری سووتەمەنیی [[ھایدرۆجین]]ی گرگنە سوورەکە تەواو دەبێت. لەبەر ئەوەی گرگنە سوورەکان بەھێواشی ھایدرۆجینەکەیان تێکەڵ و بەکار دەبەن و بەتەواوی وەچەرخانن، پێشبینی دەکرێت تەمەنیان تریلیۆنان ساڵ بێت؛ بەڵام لە ئێستادا گەردوون تەمەنی ئەوەندە نییە کە ھێشتا ھیچ گرگنێکی شین دروست بووبێت. پێشبینیی بوونی داھاتوویان لەسەر بنەمای مۆدێلی گریمانەیی دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}<ref name="Adams-Bodenheimer-Laughlin-2005">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=F.C. |دوایین١=Adams |یەکەم٢=P. |دوایین٢=Bodenheimer |یەکەم٣=G. |دوایین٣=Laughlin |ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=M dwarfs: Planet formation and long term evolution |journal=Astronomische Nachrichten |بەرگ= ٣٢٦|issue=10 |پەڕەکان=٩١٣–٩١٩|doi=10.1002/asna.200510440 |bibcode=2005AN....326..913A |doi-access=free}}</ref><ref name="Adams-Laughlin-Graves-2004">{{cite conference | last1=Adams | first1=F.C. | last2=Laughlin | first2=G. | last3=Graves | first3=G.J.M. | year=2004 | title=Red dwarfs and the end of the Main Sequence | series=Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica | volume=22 | pages=46–49 | citeseerx=10.1.1.692.5492 }}</ref><ref name="Laughlin-Bodenheimer-Adams-1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Laughlin |یەکەم١=G. |دوایین٢=Bodenheimer |یەکەم٢=P. |دوایین٣=Adams |یەکەم٣=F.C. |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ١٩٩٧|سەردێڕ=The end of the Main Sequence | journal=The Astrophysical Journal |بەرگ=٤٨٢| issue=1 |پەڕەکان=٤٢٠–٤٣٢| doi=10.1086/304125 | bibcode=1997ApJ...482..420L | s2cid=121940819 | doi-access=free}}</ref> {{Commons category|Blue Dwarf}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:جۆری ئەستێرەکان]] [[پۆل:دیاردەی ئەستێرەکان]] [[پۆل:دیاردە ئەستێرەیییەکان]] [[پۆل:پەرەسەندنی ئەستێرەکان]] l9c39wh4fgsmcvjxmd6n3yoaci8gnkm 1575302 1575301 2026-04-15T21:00:31Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1575302 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Blue dwarf star artistic recreation-bpk.jpg|وێنۆک|ئمپرێشنی نیگارکێشێک بۆ گرگنێکی شین]] '''گرگنی شین''' ئەستێرەیەکن لە ڕیزبەندیی پۆلی گریمانەییی گەلەئەستێرەکاندا کە لە [[گرگنی سوور|گرگنی سوورەوە]] گەشە دەکەن، دوای ئەوەی بەشێکی زۆری سووتەمەنیی [[ھایدرۆجین]]ی گرگنە سوورەکە تەواو دەبێت. لەبەر ئەوەی گرگنە سوورەکان بەھێواشی ھایدرۆجینەکەیان تێکەڵ و بەکار دەبەن و بەتەواوی وەچەرخانن، پێشبینی دەکرێت تەمەنیان تریلیۆنان ساڵ بێت؛ بەڵام لە ئێستادا گەردوون تەمەنی ئەوەندە نییە کە ھێشتا ھیچ گرگنێکی شین دروست بووبێت. پێشبینیی بوونی داھاتوویان لەسەر بنەمای مۆدێلی گریمانەیی دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}<ref name="Adams-Bodenheimer-Laughlin-2005">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=F.C. |دوایین١=Adams |یەکەم٢=P. |دوایین٢=Bodenheimer |یەکەم٣=G. |دوایین٣=Laughlin |ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=M dwarfs: Planet formation and long term evolution |journal=Astronomische Nachrichten |بەرگ= ٣٢٦|issue=10 |پەڕەکان=٩١٣–٩١٩|doi=10.1002/asna.200510440 |bibcode=2005AN....326..913A |doi-access=free}}</ref><ref name="Adams-Laughlin-Graves-2004">{{cite conference | last1=Adams | first1=F.C. | last2=Laughlin | first2=G. | last3=Graves | first3=G.J.M. | year=2004 | title=Red dwarfs and the end of the Main Sequence | series=Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica | volume=22 | pages=46–49 | citeseerx=10.1.1.692.5492 }}</ref><ref name="Laughlin-Bodenheimer-Adams-1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Laughlin |یەکەم١=G. |دوایین٢=Bodenheimer |یەکەم٢=P. |دوایین٣=Adams |یەکەم٣=F.C. |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ١٩٩٧|سەردێڕ=The end of the Main Sequence | journal=The Astrophysical Journal |بەرگ=٤٨٢| issue=1 |پەڕەکان=٤٢٠–٤٣٢| doi=10.1086/304125 | bibcode=1997ApJ...482..420L | s2cid=121940819 | doi-access=free}}</ref> {{Commons category|Blue Dwarf}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:جۆری ئەستێرەکان]] [[پۆل:دیاردەی ئەستێرەکان]] [[پۆل:دیاردە ئەستێرەیییەکان]] [[پۆل:پەرەسەندنی ئەستێرەکان]] [[پۆل:پەرەسەندنی ئەستێرەكان]] j2ky4lvdmnp93gqis55c91npcjdx4n0 1575304 1575302 2026-04-15T21:06:43Z -Haryad 40333 بەسەرداچوونەوە (بچووک) 1575304 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Blue dwarf star artistic recreation-bpk.jpg|وێنۆک|ئمپرێشنی نیگارکێشێک بۆ گرگنێکی شین]] '''گرگنی شین''' ئەستێرەیەکن لە ڕیزبەندیی پۆلی گریمانەییی گەلەئەستێرەکاندا کە لە [[گرگنی سوور|گرگنی سوورەوە]] گەشە دەکەن، دوای ئەوەی بەشێکی زۆری سووتەمەنیی [[ھایدرۆجین]]ی گرگنە سوورەکە تەواو دەبێت. لەبەر ئەوەی گرگنە سوورەکان بەھێواشی ھایدرۆجینەکەیان تێکەڵ و بەکار دەبەن و بەتەواوی وەچەرخانن، پێشبینی دەکرێت تەمەنیان تریلیۆنان ساڵ بێت؛ بەڵام لە ئێستادا گەردوون تەمەنی ئەوەندە نییە کە ھێشتا ھیچ گرگنێکی شین دروست بووبێت. پێشبینیی بوونی داھاتوویان لەسەر بنەمای مۆدێلی گریمانەیی دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <ref name="Adams-Bodenheimer-Laughlin-2005">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=F.C. |دوایین١=Adams |یەکەم٢=P. |دوایین٢=Bodenheimer |یەکەم٣=G. |دوایین٣=Laughlin |ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=M dwarfs: Planet formation and long term evolution |journal=Astronomische Nachrichten |بەرگ= ٣٢٦|issue=10 |پەڕەکان=٩١٣–٩١٩|doi=10.1002/asna.200510440 |bibcode=2005AN....326..913A |doi-access=free}}</ref><ref name="Adams-Laughlin-Graves-2004">{{cite conference | last1=Adams | first1=F.C. | last2=Laughlin | first2=G. | last3=Graves | first3=G.J.M. | year=2004 | title=Red dwarfs and the end of the Main Sequence | series=Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica | volume=22 | pages=46–49 | citeseerx=10.1.1.692.5492 }}</ref><ref name="Laughlin-Bodenheimer-Adams-1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Laughlin |یەکەم١=G. |دوایین٢=Bodenheimer |یەکەم٢=P. |دوایین٣=Adams |یەکەم٣=F.C. |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ١٩٩٧|سەردێڕ=The end of the Main Sequence | journal=The Astrophysical Journal |بەرگ=٤٨٢| issue=1 |پەڕەکان=٤٢٠–٤٣٢| doi=10.1086/304125 | bibcode=1997ApJ...482..420L | s2cid=121940819 | doi-access=free}}</ref> {{Commons category|Blue Dwarf}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:جۆری ئەستێرەکان]] [[پۆل:دیاردەی ئەستێرەکان]] [[پۆل:دیاردە ئەستێرەیییەکان]] [[پۆل:پەرەسەندنی ئەستێرەکان]] [[پۆل:پەرەسەندنی ئەستێرەكان]] g32lee0lb1ulb3taagxoufjqaip2kvt 0 294485 1575277 1575240 2026-04-15T16:11:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|London Heathrow Airport}} 1575277 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی ھیتڕۆ''' ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی لەندەن ھیتڕۆ''' دەناسرێت و تا ساڵی ١٩٦٦ ناوی فڕۆکەخانەی لەندەن بوو، سەرەکیترین و گەورەترین فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتییە کە خزمەت بە [[لەندەن]] دەکات، کە پایتەختی ئینگلتەرا و شانشینی یەکگرتووە. گەورەترینە لە نێوان شەش فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکەی ناو سیستەمی فڕۆکەخانەی لەندەن (ئەوانی تر بریتین لە گاتویک، ستانستێد، لووتۆن، سیتی و ساوسێند).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|London Heathrow Airport}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pdjaf84lw64k6l02rnxumh2k6sq572y 1575278 1575277 2026-04-15T17:02:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]]، [[دەروازە:فڕین|فڕین]] و [[دەروازە:لەندەن|لەندەن]] 1575278 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی ھیتڕۆ''' ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی لەندەن ھیتڕۆ''' دەناسرێت و تا ساڵی ١٩٦٦ ناوی فڕۆکەخانەی لەندەن بوو، سەرەکیترین و گەورەترین فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتییە کە خزمەت بە [[لەندەن]] دەکات، کە پایتەختی ئینگلتەرا و شانشینی یەکگرتووە. گەورەترینە لە نێوان شەش فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکەی ناو سیستەمی فڕۆکەخانەی لەندەن (ئەوانی تر بریتین لە گاتویک، ستانستێد، لووتۆن، سیتی و ساوسێند).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|London Heathrow Airport}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فڕین|لەندەن}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jswus6d8mbo3o3z7p795lvcmmuhbi2e 1575294 1575278 2026-04-15T20:01:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1575294 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی ھیتڕۆ''' ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی لەندەن ھیتڕۆ''' دەناسرێت و تا ساڵی ١٩٦٦ ناوی فڕۆکەخانەی لەندەن بوو، سەرەکیترین و گەورەترین فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتییە کە خزمەت بە [[لەندەن]] دەکات، کە پایتەختی ئینگلتەرا و شانشینی یەکگرتووە. گەورەترینە لە نێوان شەش فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکەی ناو سیستەمی فڕۆکەخانەی لەندەن (ئەوانی تر بریتین لە گاتویک، ستانستێد، لووتۆن، سیتی و ساوسێند).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|London Heathrow Airport}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فڕین|لەندەن}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} n0vwm34vxfgo4lmzanljg20o2rb6ufp 0 294486 1575253 1575239 2026-04-15T12:00:59Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575253 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی لەندەن گاتویک''' یەکێکە لە چەندین فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکانی کە خزمەت بە لەندەنی گەورە و باشووری ئینگلتەرا دەکەن. کەوتووەتە نزیک کراولی، لە وێست سەسێکس ({{Convert|30|mi}} لە باشووری ناوەندی لەندەن)، ئینگلتەرا. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، گاتویک دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە بوو لەسەر بنەمای ھاتوچۆی گشتیی گەشتیاران لە شانشینی یەکگرتوودا، دوای ھیسڕۆ، و دەیەمین قەرەباڵغترین بوو لە ئەورووپا لەسەر بنەمای ھاتوچۆی گشتیی گەشتیاران. ڕووبەری گشتیی {{Convert|674|ha}} دادەپۆشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aerohabitat.eu/uploads/media/BAA_-_Gatwick_Interim_Master_Plana_2015.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180915225519/http://www.aerohabitat.eu/uploads/media/BAA_-_Gatwick_Interim_Master_Plana_2015.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nu96o7fhzlfjeollvlgx2p5tndnvc9t 1575272 1575253 2026-04-15T16:04:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|London Gatwick Airport}} 1575272 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی لەندەن گاتویک''' یەکێکە لە چەندین فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکانی کە خزمەت بە لەندەنی گەورە و باشووری ئینگلتەرا دەکەن. کەوتووەتە نزیک کراولی، لە وێست سەسێکس ({{Convert|30|mi}} لە باشووری ناوەندی لەندەن)، ئینگلتەرا. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، گاتویک دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە بوو لەسەر بنەمای ھاتوچۆی گشتیی گەشتیاران لە شانشینی یەکگرتوودا، دوای ھیسڕۆ، و دەیەمین قەرەباڵغترین بوو لە ئەورووپا لەسەر بنەمای ھاتوچۆی گشتیی گەشتیاران. ڕووبەری گشتیی {{Convert|674|ha}} دادەپۆشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aerohabitat.eu/uploads/media/BAA_-_Gatwick_Interim_Master_Plana_2015.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180915225519/http://www.aerohabitat.eu/uploads/media/BAA_-_Gatwick_Interim_Master_Plana_2015.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|London Gatwick Airport}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8894dldax4xa5ab3hl32aaxii7mkr0g 1575283 1575272 2026-04-15T17:03:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]]، [[دەروازە:فڕین|فڕین]] و [[دەروازە:لەندەن|لەندەن]] 1575283 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی لەندەن گاتویک''' یەکێکە لە چەندین فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکانی کە خزمەت بە لەندەنی گەورە و باشووری ئینگلتەرا دەکەن. کەوتووەتە نزیک کراولی، لە وێست سەسێکس ({{Convert|30|mi}} لە باشووری ناوەندی لەندەن)، ئینگلتەرا. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، گاتویک دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە بوو لەسەر بنەمای ھاتوچۆی گشتیی گەشتیاران لە شانشینی یەکگرتوودا، دوای ھیسڕۆ، و دەیەمین قەرەباڵغترین بوو لە ئەورووپا لەسەر بنەمای ھاتوچۆی گشتیی گەشتیاران. ڕووبەری گشتیی {{Convert|674|ha}} دادەپۆشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aerohabitat.eu/uploads/media/BAA_-_Gatwick_Interim_Master_Plana_2015.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180915225519/http://www.aerohabitat.eu/uploads/media/BAA_-_Gatwick_Interim_Master_Plana_2015.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|London Gatwick Airport}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فڕین|لەندەن}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8rdeitjqy6tuedjt1jlguqyudlof6bw 1575289 1575283 2026-04-15T20:01:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1575289 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی لەندەن گاتویک''' یەکێکە لە چەندین فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکانی کە خزمەت بە لەندەنی گەورە و باشووری ئینگلتەرا دەکەن. کەوتووەتە نزیک کراولی، لە وێست سەسێکس ({{Convert|30|mi}} لە باشووری ناوەندی لەندەن)، ئینگلتەرا. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، گاتویک دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە بوو لەسەر بنەمای ھاتوچۆی گشتیی گەشتیاران لە شانشینی یەکگرتوودا، دوای ھیسڕۆ، و دەیەمین قەرەباڵغترین بوو لە ئەورووپا لەسەر بنەمای ھاتوچۆی گشتیی گەشتیاران. ڕووبەری گشتیی {{Convert|674|ha}} دادەپۆشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aerohabitat.eu/uploads/media/BAA_-_Gatwick_Interim_Master_Plana_2015.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180915225519/http://www.aerohabitat.eu/uploads/media/BAA_-_Gatwick_Interim_Master_Plana_2015.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|London Gatwick Airport}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فڕین|لەندەن}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] c7r3etjtr2t12o0pjfrxvx4n3yxu9cl 0 294487 1575252 1575243 2026-04-15T12:00:49Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575252 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی ئەمستەردام سخیپۆڵ'''، کە بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''فڕۆکەخانەی سخیپۆڵ''' ({{Langx|nl|Luchthaven Schiphol}}) دەناسرێت، سەرەکیترین فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی [[ھۆڵەندا]]یە، و یەکێکە لە ناوەندە سەرەکییەکانی ھاوپەیمانیی ھێڵە ئاسمانییەکانی سکای تیم (SkyTeam).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ahmed |یەکەم=Shamim |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشان=https://m.theindependentbd.com//magazine/details/7145/Amsterdam-–-Venice-of-the-North|سەردێڕ=Amsterdam � Venice of the North |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220615062341/https://m.theindependentbd.com//magazine/details/7145/Amsterdam-%E2%80%93-Venice-of-the-North |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=theindependentbd.com}}</ref> ئەم فڕۆکەخانەیە {{Convert|9|km|mi nmi}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ئەمستەردام]]، لە شارەوانیی ھارلێمەرمێر لە پارێزگای باکووری ھۆڵەندا ھەڵکەوتووە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پێنجەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھان بوو لەسەر بنەمای ھاتوچۆی گشتیی گەشتیارانی نێودەوڵەتی. بە نزیکەی ٧٢ ملیۆن گەشتیار لە ساڵی ٢٠١٩دا، سێیەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی [[ئەورووپا]]یە لە ڕووی قەبارەی گەشتیارانەوە و قەرەباڵغترینە لە ئەورووپا لە ڕووی جووڵەی فڕۆکەکانەوە. بە تۆناژی باری ساڵانەی ١٫٧٤ ملیۆن، چوارەم قەرەباڵغترینە لە ئەورووپادا. ئەی ئێم ئێس ڕووبەری گشتیی {{Convert|6,887|acres|ha}} زەوی دادەپۆشێت.<ref name="landArea">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.schiphol.nl/en/route-development/page/amsterdam-airport-schiphol-airport-facts/|سەردێڕ=Schiphol {{!}} All the major facts on Amsterdam Airport Schiphol |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807032706/https://www.schiphol.nl/en/route-development/page/amsterdam-airport-schiphol-airport-facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Schiphol}}</ref> فڕۆکەخانەکە لەسەر چەمکی یەک-تێرمیناڵ دروست کراوە: یەک تێرمی ناڵی گەورە کە دابەش کراوە بۆ سێ ھۆڵی بەڕێکردن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] to8i6juy472tqa2h13tiolyfjyceupz 1575273 1575252 2026-04-15T16:04:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Amsterdam Airport Schiphol}} 1575273 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی ئەمستەردام سخیپۆڵ'''، کە بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''فڕۆکەخانەی سخیپۆڵ''' ({{Langx|nl|Luchthaven Schiphol}}) دەناسرێت، سەرەکیترین فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی [[ھۆڵەندا]]یە، و یەکێکە لە ناوەندە سەرەکییەکانی ھاوپەیمانیی ھێڵە ئاسمانییەکانی سکای تیم (SkyTeam).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ahmed |یەکەم=Shamim |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشان=https://m.theindependentbd.com//magazine/details/7145/Amsterdam-–-Venice-of-the-North|سەردێڕ=Amsterdam � Venice of the North |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220615062341/https://m.theindependentbd.com//magazine/details/7145/Amsterdam-%E2%80%93-Venice-of-the-North |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=theindependentbd.com}}</ref> ئەم فڕۆکەخانەیە {{Convert|9|km|mi nmi}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ئەمستەردام]]، لە شارەوانیی ھارلێمەرمێر لە پارێزگای باکووری ھۆڵەندا ھەڵکەوتووە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پێنجەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھان بوو لەسەر بنەمای ھاتوچۆی گشتیی گەشتیارانی نێودەوڵەتی. بە نزیکەی ٧٢ ملیۆن گەشتیار لە ساڵی ٢٠١٩دا، سێیەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی [[ئەورووپا]]یە لە ڕووی قەبارەی گەشتیارانەوە و قەرەباڵغترینە لە ئەورووپا لە ڕووی جووڵەی فڕۆکەکانەوە. بە تۆناژی باری ساڵانەی ١٫٧٤ ملیۆن، چوارەم قەرەباڵغترینە لە ئەورووپادا. ئەی ئێم ئێس ڕووبەری گشتیی {{Convert|6,887|acres|ha}} زەوی دادەپۆشێت.<ref name="landArea">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.schiphol.nl/en/route-development/page/amsterdam-airport-schiphol-airport-facts/|سەردێڕ=Schiphol {{!}} All the major facts on Amsterdam Airport Schiphol |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807032706/https://www.schiphol.nl/en/route-development/page/amsterdam-airport-schiphol-airport-facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Schiphol}}</ref> فڕۆکەخانەکە لەسەر چەمکی یەک-تێرمیناڵ دروست کراوە: یەک تێرمی ناڵی گەورە کە دابەش کراوە بۆ سێ ھۆڵی بەڕێکردن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Amsterdam Airport Schiphol}} [[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pydmfgf0c2gg5hvl6zu966bd6wbgqgg 1575282 1575273 2026-04-15T17:03:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1575282 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی ئەمستەردام سخیپۆڵ'''، کە بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''فڕۆکەخانەی سخیپۆڵ''' ({{Langx|nl|Luchthaven Schiphol}}) دەناسرێت، سەرەکیترین فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی [[ھۆڵەندا]]یە، و یەکێکە لە ناوەندە سەرەکییەکانی ھاوپەیمانیی ھێڵە ئاسمانییەکانی سکای تیم (SkyTeam).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ahmed |یەکەم=Shamim |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشان=https://m.theindependentbd.com//magazine/details/7145/Amsterdam-–-Venice-of-the-North|سەردێڕ=Amsterdam � Venice of the North |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220615062341/https://m.theindependentbd.com//magazine/details/7145/Amsterdam-%E2%80%93-Venice-of-the-North |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=theindependentbd.com}}</ref> ئەم فڕۆکەخانەیە {{Convert|9|km|mi nmi}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ئەمستەردام]]، لە شارەوانیی ھارلێمەرمێر لە پارێزگای باکووری ھۆڵەندا ھەڵکەوتووە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پێنجەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھان بوو لەسەر بنەمای ھاتوچۆی گشتیی گەشتیارانی نێودەوڵەتی. بە نزیکەی ٧٢ ملیۆن گەشتیار لە ساڵی ٢٠١٩دا، سێیەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی [[ئەورووپا]]یە لە ڕووی قەبارەی گەشتیارانەوە و قەرەباڵغترینە لە ئەورووپا لە ڕووی جووڵەی فڕۆکەکانەوە. بە تۆناژی باری ساڵانەی ١٫٧٤ ملیۆن، چوارەم قەرەباڵغترینە لە ئەورووپادا. ئەی ئێم ئێس ڕووبەری گشتیی {{Convert|6,887|acres|ha}} زەوی دادەپۆشێت.<ref name="landArea">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.schiphol.nl/en/route-development/page/amsterdam-airport-schiphol-airport-facts/|سەردێڕ=Schiphol {{!}} All the major facts on Amsterdam Airport Schiphol |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807032706/https://www.schiphol.nl/en/route-development/page/amsterdam-airport-schiphol-airport-facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Schiphol}}</ref> فڕۆکەخانەکە لەسەر چەمکی یەک-تێرمیناڵ دروست کراوە: یەک تێرمی ناڵی گەورە کە دابەش کراوە بۆ سێ ھۆڵی بەڕێکردن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Amsterdam Airport Schiphol}} {{شریتی دەروازە|فڕین}} [[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7ohqhrxbxi1ohxo3lhpuwwka2exptqw 1575290 1575282 2026-04-15T20:01:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1575290 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی ئەمستەردام سخیپۆڵ'''، کە بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''فڕۆکەخانەی سخیپۆڵ''' ({{Langx|nl|Luchthaven Schiphol}}) دەناسرێت، سەرەکیترین فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی [[ھۆڵەندا]]یە، و یەکێکە لە ناوەندە سەرەکییەکانی ھاوپەیمانیی ھێڵە ئاسمانییەکانی سکای تیم (SkyTeam).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ahmed |یەکەم=Shamim |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشان=https://m.theindependentbd.com//magazine/details/7145/Amsterdam-–-Venice-of-the-North|سەردێڕ=Amsterdam � Venice of the North |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220615062341/https://m.theindependentbd.com//magazine/details/7145/Amsterdam-%E2%80%93-Venice-of-the-North |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=theindependentbd.com}}</ref> ئەم فڕۆکەخانەیە {{Convert|9|km|mi nmi}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ئەمستەردام]]، لە شارەوانیی ھارلێمەرمێر لە پارێزگای باکووری ھۆڵەندا ھەڵکەوتووە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پێنجەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھان بوو لەسەر بنەمای ھاتوچۆی گشتیی گەشتیارانی نێودەوڵەتی. بە نزیکەی ٧٢ ملیۆن گەشتیار لە ساڵی ٢٠١٩دا، سێیەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی [[ئەورووپا]]یە لە ڕووی قەبارەی گەشتیارانەوە و قەرەباڵغترینە لە ئەورووپا لە ڕووی جووڵەی فڕۆکەکانەوە. بە تۆناژی باری ساڵانەی ١٫٧٤ ملیۆن، چوارەم قەرەباڵغترینە لە ئەورووپادا. ئەی ئێم ئێس ڕووبەری گشتیی {{Convert|6,887|acres|ha}} زەوی دادەپۆشێت.<ref name="landArea">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.schiphol.nl/en/route-development/page/amsterdam-airport-schiphol-airport-facts/|سەردێڕ=Schiphol {{!}} All the major facts on Amsterdam Airport Schiphol |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807032706/https://www.schiphol.nl/en/route-development/page/amsterdam-airport-schiphol-airport-facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Schiphol}}</ref> فڕۆکەخانەکە لەسەر چەمکی یەک-تێرمیناڵ دروست کراوە: یەک تێرمی ناڵی گەورە کە دابەش کراوە بۆ سێ ھۆڵی بەڕێکردن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Amsterdam Airport Schiphol}} {{شریتی دەروازە|فڕین}} [[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} djbykk99dpmfla1aoo30amvcukt572x 0 294488 1575251 1575245 2026-04-15T12:00:39Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575251 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ڕۆژاوای سیدنی (نانسی بێرد واڵتن)''' ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی باجێریس کریک''' یان '''فڕۆکەخانەی ڕۆژاوای سیدنی''' دەناسرێت، فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەییی لەژێر دروستکردنە لە لودێنھام و باجێریس کریک، [[نیو ساوت وێلز]]، کە {{Convert|44|km|mi}} لە ناوەندی بازرگانیی سیدنییەوە دوورە. پێکەوە لەگەڵ گەشەپێدانی ناوچەکانی دەوروبەری، بەشێکی سەرەکیی پلانی ئێرۆترۆپۆلیسی ڕۆژاوای سیدنییە.<ref>{{Cite report|url=https://www.planningportal.nsw.gov.au/WSAPP|title=Western Sydney Aerotropolis Precinct Plans|date=March 2022|publisher=NSW Government}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.liverpool.nsw.gov.au/development/major-projects/badgerys-creek-aerotropolis|سەردێڕ=Western Sydney Aerotropolis}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] db521j0k64cpw2m6s2foryajfzkk6nu 1575274 1575251 2026-04-15T16:04:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Western Sydney Airport}} 1575274 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ڕۆژاوای سیدنی (نانسی بێرد واڵتن)''' ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی باجێریس کریک''' یان '''فڕۆکەخانەی ڕۆژاوای سیدنی''' دەناسرێت، فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەییی لەژێر دروستکردنە لە لودێنھام و باجێریس کریک، [[نیو ساوت وێلز]]، کە {{Convert|44|km|mi}} لە ناوەندی بازرگانیی سیدنییەوە دوورە. پێکەوە لەگەڵ گەشەپێدانی ناوچەکانی دەوروبەری، بەشێکی سەرەکیی پلانی ئێرۆترۆپۆلیسی ڕۆژاوای سیدنییە.<ref>{{Cite report|url=https://www.planningportal.nsw.gov.au/WSAPP|title=Western Sydney Aerotropolis Precinct Plans|date=March 2022|publisher=NSW Government}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.liverpool.nsw.gov.au/development/major-projects/badgerys-creek-aerotropolis|سەردێڕ=Western Sydney Aerotropolis}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Western Sydney Airport}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7jx5uj539u5dstlvjr9mt05dmivxwem 1575281 1575274 2026-04-15T17:03:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فڕین|فڕین]] و [[دەروازە:ئەندازیاری|ئەندازیاری]] 1575281 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ڕۆژاوای سیدنی (نانسی بێرد واڵتن)''' ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی باجێریس کریک''' یان '''فڕۆکەخانەی ڕۆژاوای سیدنی''' دەناسرێت، فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەییی لەژێر دروستکردنە لە لودێنھام و باجێریس کریک، [[نیو ساوت وێلز]]، کە {{Convert|44|km|mi}} لە ناوەندی بازرگانیی سیدنییەوە دوورە. پێکەوە لەگەڵ گەشەپێدانی ناوچەکانی دەوروبەری، بەشێکی سەرەکیی پلانی ئێرۆترۆپۆلیسی ڕۆژاوای سیدنییە.<ref>{{Cite report|url=https://www.planningportal.nsw.gov.au/WSAPP|title=Western Sydney Aerotropolis Precinct Plans|date=March 2022|publisher=NSW Government}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.liverpool.nsw.gov.au/development/major-projects/badgerys-creek-aerotropolis|سەردێڕ=Western Sydney Aerotropolis}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Western Sydney Airport}} {{شریتی دەروازە|فڕین|ئەندازیاری}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fftcw81u50i0npc68tj12o5vkukhr61 1575291 1575281 2026-04-15T20:01:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1575291 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ڕۆژاوای سیدنی (نانسی بێرد واڵتن)''' ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی باجێریس کریک''' یان '''فڕۆکەخانەی ڕۆژاوای سیدنی''' دەناسرێت، فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەییی لەژێر دروستکردنە لە لودێنھام و باجێریس کریک، [[نیو ساوت وێلز]]، کە {{Convert|44|km|mi}} لە ناوەندی بازرگانیی سیدنییەوە دوورە. پێکەوە لەگەڵ گەشەپێدانی ناوچەکانی دەوروبەری، بەشێکی سەرەکیی پلانی ئێرۆترۆپۆلیسی ڕۆژاوای سیدنییە.<ref>{{Cite report|url=https://www.planningportal.nsw.gov.au/WSAPP|title=Western Sydney Aerotropolis Precinct Plans|date=March 2022|publisher=NSW Government}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.liverpool.nsw.gov.au/development/major-projects/badgerys-creek-aerotropolis|سەردێڕ=Western Sydney Aerotropolis}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Western Sydney Airport}} {{شریتی دەروازە|فڕین|ئەندازیاری}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 137biboq9mfv90tjluy8s2o9p6zihzk 0 294489 1575276 1575247 2026-04-15T16:05:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Melbourne Airport}} 1575276 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی مێلبۆرن''' (ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی تولامارین''' دەناسرێت) فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە [[مێلبۆرن]]، [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، ئوسترالیا دەکات. دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە ئوسترالیا کە بەپێی جووڵەی گەشتیاران دەپێورێت، و ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات. لە ساڵی ١٩٧٠ دامەزراوە و جێگەی فڕۆکەخانەی ئێسێندنی گرتووەتەوە، فڕۆکەخانەی مێلبۆرن سەرەکیترین فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە ویلایەتی ڤیکتۆریا دەکات. فڕۆکەخانەکە نەخشەیەکی چوار تێرمی ناڵی یەکگرتووی ھەیە بە یەک تێرمی ناڵی نێونەتەوەیی، یەک تێرمی ناڵی ناوخۆییی ھەرزان، و دوو تێرمی ناڵی ناوخۆییی ستاندارد، لە ئێستادا {{Convert|1,070|ha}} لە زەویی فڕۆکەخانەکە دادەپۆشێت. {{Convert|18|km}} لە باکووری ڕۆژاوای ناوەندی شارەکەیە، لە ناو گەڕەکی ھاوسێی نزیک تولامارین.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Melbourne Airport}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکان، دامەزرانی ١٩٧٠]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٧٠ لە ئوسترالیا]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lv2hljttq1gwpok3sblye4t8rw3kwpi 1575279 1575276 2026-04-15T17:02:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1575279 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی مێلبۆرن''' (ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی تولامارین''' دەناسرێت) فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە [[مێلبۆرن]]، [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، ئوسترالیا دەکات. دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە ئوسترالیا کە بەپێی جووڵەی گەشتیاران دەپێورێت، و ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات. لە ساڵی ١٩٧٠ دامەزراوە و جێگەی فڕۆکەخانەی ئێسێندنی گرتووەتەوە، فڕۆکەخانەی مێلبۆرن سەرەکیترین فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە ویلایەتی ڤیکتۆریا دەکات. فڕۆکەخانەکە نەخشەیەکی چوار تێرمی ناڵی یەکگرتووی ھەیە بە یەک تێرمی ناڵی نێونەتەوەیی، یەک تێرمی ناڵی ناوخۆییی ھەرزان، و دوو تێرمی ناڵی ناوخۆییی ستاندارد، لە ئێستادا {{Convert|1,070|ha}} لە زەویی فڕۆکەخانەکە دادەپۆشێت. {{Convert|18|km}} لە باکووری ڕۆژاوای ناوەندی شارەکەیە، لە ناو گەڕەکی ھاوسێی نزیک تولامارین.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Melbourne Airport}} {{شریتی دەروازە|فڕین}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکان، دامەزرانی ١٩٧٠]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٧٠ لە ئوسترالیا]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] e91va9es0oa9e2dvihcdh2vo09at4u6 1575293 1575279 2026-04-15T20:01:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1575293 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی مێلبۆرن''' (ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی تولامارین''' دەناسرێت) فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە [[مێلبۆرن]]، [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، ئوسترالیا دەکات. دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە ئوسترالیا کە بەپێی جووڵەی گەشتیاران دەپێورێت، و ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات. لە ساڵی ١٩٧٠ دامەزراوە و جێگەی فڕۆکەخانەی ئێسێندنی گرتووەتەوە، فڕۆکەخانەی مێلبۆرن سەرەکیترین فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە ویلایەتی ڤیکتۆریا دەکات. فڕۆکەخانەکە نەخشەیەکی چوار تێرمی ناڵی یەکگرتووی ھەیە بە یەک تێرمی ناڵی نێونەتەوەیی، یەک تێرمی ناڵی ناوخۆییی ھەرزان، و دوو تێرمی ناڵی ناوخۆییی ستاندارد، لە ئێستادا {{Convert|1,070|ha}} لە زەویی فڕۆکەخانەکە دادەپۆشێت. {{Convert|18|km}} لە باکووری ڕۆژاوای ناوەندی شارەکەیە، لە ناو گەڕەکی ھاوسێی نزیک تولامارین.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Melbourne Airport}} {{شریتی دەروازە|فڕین}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکان، دامەزرانی ١٩٧٠]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٧٠ لە ئوسترالیا]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sjg8eksmd4lna5hnr5o74qgbujpgiff 0 294490 1575250 1575249 2026-04-15T12:00:29Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575250 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی لاگواردییا''' کە بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''لاگواردییا''' یان '''ئێڵ جی ئەی''' دەناسرێت، فڕۆکەخانەیەکی مەدەنییە لە گەڕەکی ئیست ئێڵمھێرس لە کوینز لە [[نیوویۆرک|نیوویۆرک سیتی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە لە کەناری باکووری ڕۆژاوای لۆنگ ئایلەند ھەڵکەوتووە و ھاوسنوورە لەگەڵ کەنداوی فڵەشینگ. بە داپۆشینی ڕووبەری {{Convert|680|acre|ha}} {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦|٠١|٠١}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://skyvector.com/airport/LGA/Laguardia-Airport|سەردێڕ=LGA - Laguardia Airport {{!}} SkyVector |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=skyvector.com}}</ref> دامەزراوەکە لە ساڵی ١٩٢٩ دامەزراوە، و لە ساڵی ١٩٣٩دا وەک فڕۆکەخانەیەکی گشتی دەستی بە کارکردن کردووە. بە ناوی فیۆرێلۆ ئێچ. لاگواردییا، سەرۆک شارەوانیی پێشووی نیوویۆرک سیتی ناونراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] oneuh8ewdc0cjo6v4x11z0fnxl7jc1g 1575275 1575250 2026-04-15T16:04:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|LaGuardia Airport}} 1575275 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی لاگواردییا''' کە بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''لاگواردییا''' یان '''ئێڵ جی ئەی''' دەناسرێت، فڕۆکەخانەیەکی مەدەنییە لە گەڕەکی ئیست ئێڵمھێرس لە کوینز لە [[نیوویۆرک|نیوویۆرک سیتی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە لە کەناری باکووری ڕۆژاوای لۆنگ ئایلەند ھەڵکەوتووە و ھاوسنوورە لەگەڵ کەنداوی فڵەشینگ. بە داپۆشینی ڕووبەری {{Convert|680|acre|ha}} {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦|٠١|٠١}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://skyvector.com/airport/LGA/Laguardia-Airport|سەردێڕ=LGA - Laguardia Airport {{!}} SkyVector |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=skyvector.com}}</ref> دامەزراوەکە لە ساڵی ١٩٢٩ دامەزراوە، و لە ساڵی ١٩٣٩دا وەک فڕۆکەخانەیەکی گشتی دەستی بە کارکردن کردووە. بە ناوی فیۆرێلۆ ئێچ. لاگواردییا، سەرۆک شارەوانیی پێشووی نیوویۆرک سیتی ناونراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|LaGuardia Airport}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lyafilhkubx80qcnnwvbubfdps3a6xe 1575280 1575275 2026-04-15T17:02:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1575280 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی لاگواردییا''' کە بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''لاگواردییا''' یان '''ئێڵ جی ئەی''' دەناسرێت، فڕۆکەخانەیەکی مەدەنییە لە گەڕەکی ئیست ئێڵمھێرس لە کوینز لە [[نیوویۆرک|نیوویۆرک سیتی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە لە کەناری باکووری ڕۆژاوای لۆنگ ئایلەند ھەڵکەوتووە و ھاوسنوورە لەگەڵ کەنداوی فڵەشینگ. بە داپۆشینی ڕووبەری {{Convert|680|acre|ha}} {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦|٠١|٠١}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://skyvector.com/airport/LGA/Laguardia-Airport|سەردێڕ=LGA - Laguardia Airport {{!}} SkyVector |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=skyvector.com}}</ref> دامەزراوەکە لە ساڵی ١٩٢٩ دامەزراوە، و لە ساڵی ١٩٣٩دا وەک فڕۆکەخانەیەکی گشتی دەستی بە کارکردن کردووە. بە ناوی فیۆرێلۆ ئێچ. لاگواردییا، سەرۆک شارەوانیی پێشووی نیوویۆرک سیتی ناونراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|LaGuardia Airport}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 19ffvded94e3d7koniqfs801u9awf43 1575292 1575280 2026-04-15T20:01:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1575292 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی لاگواردییا''' کە بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''لاگواردییا''' یان '''ئێڵ جی ئەی''' دەناسرێت، فڕۆکەخانەیەکی مەدەنییە لە گەڕەکی ئیست ئێڵمھێرس لە کوینز لە [[نیوویۆرک|نیوویۆرک سیتی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە لە کەناری باکووری ڕۆژاوای لۆنگ ئایلەند ھەڵکەوتووە و ھاوسنوورە لەگەڵ کەنداوی فڵەشینگ. بە داپۆشینی ڕووبەری {{Convert|680|acre|ha}} {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦|٠١|٠١}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://skyvector.com/airport/LGA/Laguardia-Airport|سەردێڕ=LGA - Laguardia Airport {{!}} SkyVector |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=skyvector.com}}</ref> دامەزراوەکە لە ساڵی ١٩٢٩ دامەزراوە، و لە ساڵی ١٩٣٩دا وەک فڕۆکەخانەیەکی گشتی دەستی بە کارکردن کردووە. بە ناوی فیۆرێلۆ ئێچ. لاگواردییا، سەرۆک شارەوانیی پێشووی نیوویۆرک سیتی ناونراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|LaGuardia Airport}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} g4v9m6tsqitynocm8j5usz3tsobcqf3 3 294491 1575268 2026-04-15T12:41:13Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1575268 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٤١، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 4k8aayj6sd8s9gtslg56ibfm6ckipje 3 294492 1575270 2026-04-15T12:58:54Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1575270 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ١٢:٥٨، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) fpxr7re2zfwfjcv7ghbedesr5jmlnj6 0 294493 1575284 2026-04-15T18:38:48Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1311982208|Arses of Persia]]» 1575284 wikitext text/x-wiki .... == سەرچاوەکان == [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] k57ykc1dx2v3zsi6uzdbj5iz6p8f15d 1575285 1575284 2026-04-15T18:45:05Z 1silent scientist 51740 1575285 wikitext text/x-wiki '''ئارسس''' (بە [[فارسیی کۆن]]: [[wikt:Reconstruction:Old Persian/R̥šā|R̥šā]]؛ بە [[یۆنانیی کۆن]]: [[wikt:Ἀρσής|Ἀρσής]])، ھەروەھا بە ناوی پاشایەتییەکەی '''ئەرتەخشەشتەی چوارەم''' یان '''ئەردەشێری چوارەم''' ({{IPAc-en|ˌ|ɑr|t|ə|ˈ|z|ɜr|k|s|iː|z}}؛ بە فارسیی کۆن: [[wiktionary:𐎠𐎼𐎫𐎧𐏁𐏂𐎠|𐎠𐎼𐎫𐎧𐏁𐏂𐎠]]؛ بە یۆنانیی کۆن: [[wiktionary:Ἀρταξέρξης|ئەرتەخشەشتە]])، دوازدەھەمین [[شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] بوو لە ٣٣٨ تا ٣٣٦ پێش زایین. ئارسس سەرکەوت بۆ سەر تەخت، دوای ئەوەی باوکی [[ئەردەشێری سێیەم]]—کە ببووە ھۆی گەشانەوەی ئیمپراتۆریەتیی فارسی—لە لایەن خەسێنراو [[باگۆئاس]] ژەھرخوارد کرا. ئەمەی دوایی ئارسسی خستە سەر تەخت بەو ئومێدەی کە بتوانێت کۆنترۆڵی بکات. بە لاوازبوونی ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی لە تیرۆرکردنی ئەرتەخشەشتەی سێیەم و جێنشینی ئارسس، [[کۆمەڵەی کۆرینت|کۆمەڵەی یۆنانی]] لە ساڵی ٣٣٦ ھێزیان نارد بۆ [[ئاسیا]]. ئارسس، لە ھەوڵێکدا بۆ ڕزگارکردنی خۆی لە ژێر کاریگەرییەکانی باگۆئاس، ھەوڵیدا خەسێنراوەکە ژەھرخوارد بکات؛ بەڵام سەرکەوتوو نەبوو، لەبری ئەوە بە فەرمانی باگۆئاس خۆی بە ژەھر مرد. باگۆئاس ئامۆزای ئارسس [[داریووشی سێیەم]]ی خستە سەر تەخت لە دوای ئەو. ==ناو== ئەو لە سەرچاوە یۆنانییەکاندا بە ئارسس ناسراوە و وادیارە ئەوە ناوی ڕاستەقینەی بووە، بەڵام [[نووسراوی سێزمانەی لێتۆن|سێزمانەی زانتوس]] و پارچە گۆزەکانی [[ساماریا]] ڕایدەگەیێنن کە ئەو ناوی پاشایەتیی ئەرتەخشەشتەی چوارەمی وەرگرتووە، بە شوێنکەوتنی باوکی و باپیری. ئارسس شێوەی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] ناوە [[زمانی فارسیی کۆن|فارسیی کۆن]]ەکەیە کە «ڕشا»یە، کە ھەروەھا لە شێوەی [[زمانی ئاڤێستایی|ئەڤێستایی]] «ئەرشان-»دا ھاتووە و لە چەندین ناوی لێکدراوی فارسیی کۆندا بەکارھاتووە، وەک «ئەرشەکا»، «ئەرشاما»، و «خەشایارشا». زاراوەکە لە ڕووی زمانەوانییەوە پەیوەندی بە «ئارسێن»ی یۆنانییەوە ھەیە، بە واتای «نێر، پیاوانە».{{sfn|LeCoq|1986|p=548}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] 1e7qroo8nwea342d6kd0m9y0g3n4o3d 1575288 1575285 2026-04-15T20:00:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1575288 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''ئارسس''' (بە [[فارسیی کۆن]]: [[wikt:Reconstruction:Old Persian/R̥šā|R̥šā]]؛ بە [[یۆنانیی کۆن]]: [[wikt:Ἀρσής|Ἀρσής]])، ھەروەھا بە ناوی پاشایەتییەکەی '''ئەرتەخشەشتەی چوارەم''' یان '''ئەردەشێری چوارەم''' ({{IPAc-en|ˌ|ɑr|t|ə|ˈ|z|ɜr|k|s|iː|z}}؛ بە فارسیی کۆن: [[wiktionary:𐎠𐎼𐎫𐎧𐏁𐏂𐎠|𐎠𐎼𐎫𐎧𐏁𐏂𐎠]]؛ بە یۆنانیی کۆن: [[wiktionary:Ἀρταξέρξης|ئەرتەخشەشتە]])، دوازدەھەمین [[شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] بوو لە ٣٣٨ تا ٣٣٦ پێش زایین. ئارسس سەرکەوت بۆ سەر تەخت، دوای ئەوەی باوکی [[ئەردەشێری سێیەم]]—کە ببووە ھۆی گەشانەوەی ئیمپراتۆریەتیی فارسی—لە لایەن خەسێنراو [[باگۆئاس]] ژەھرخوارد کرا. ئەمەی دوایی ئارسسی خستە سەر تەخت بەو ئومێدەی کە بتوانێت کۆنترۆڵی بکات. بە لاوازبوونی ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی لە تیرۆرکردنی ئەرتەخشەشتەی سێیەم و جێنشینی ئارسس، [[کۆمەڵەی کۆرینت|کۆمەڵەی یۆنانی]] لە ساڵی ٣٣٦ ھێزیان نارد بۆ [[ئاسیا]]. ئارسس، لە ھەوڵێکدا بۆ ڕزگارکردنی خۆی لە ژێر کاریگەرییەکانی باگۆئاس، ھەوڵیدا خەسێنراوەکە ژەھرخوارد بکات؛ بەڵام سەرکەوتوو نەبوو، لەبری ئەوە بە فەرمانی باگۆئاس خۆی بە ژەھر مرد. باگۆئاس ئامۆزای ئارسس [[داریووشی سێیەم]]ی خستە سەر تەخت لە دوای ئەو. ==ناو== ئەو لە سەرچاوە یۆنانییەکاندا بە ئارسس ناسراوە و وادیارە ئەوە ناوی ڕاستەقینەی بووە، بەڵام [[نووسراوی سێزمانەی لێتۆن|سێزمانەی زانتوس]] و پارچە گۆزەکانی [[ساماریا]] ڕایدەگەیێنن کە ئەو ناوی پاشایەتیی ئەرتەخشەشتەی چوارەمی وەرگرتووە، بە شوێنکەوتنی باوکی و باپیری. ئارسس شێوەی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] ناوە [[زمانی فارسیی کۆن|فارسیی کۆن]]ەکەیە کە «ڕشا»یە، کە ھەروەھا لە شێوەی [[زمانی ئاڤێستایی|ئەڤێستایی]] «ئەرشان-»دا ھاتووە و لە چەندین ناوی لێکدراوی فارسیی کۆندا بەکارھاتووە، وەک «ئەرشەکا»، «ئەرشاما»، و «خەشایارشا». زاراوەکە لە ڕووی زمانەوانییەوە پەیوەندی بە «ئارسێن»ی یۆنانییەوە ھەیە، بە واتای «نێر، پیاوانە».{{sfn|LeCoq|1986|p=548}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] f0u5dhd0t34wtzvic0sqdr267mpfjgv 1575299 1575288 2026-04-15T20:30:08Z 1silent scientist 51740 1575299 wikitext text/x-wiki '''ئارسس''' (بە [[فارسیی کۆن]]: [[wikt:Reconstruction:Old Persian/R̥šā|R̥šā]]؛ بە [[یۆنانیی کۆن]]: [[wikt:Ἀρσής|Ἀρσής]])، ھەروەھا بە ناوی پاشایەتییەکەی '''ئەرتەخشەشتەی چوارەم''' یان '''ئەردەشێری چوارەم''' ({{IPAc-en|ˌ|ɑr|t|ə|ˈ|z|ɜr|k|s|iː|z}}؛ بە فارسیی کۆن: [[wiktionary:𐎠𐎼𐎫𐎧𐏁𐏂𐎠|𐎠𐎼𐎫𐎧𐏁𐏂𐎠]]؛ بە یۆنانیی کۆن: [[wiktionary:Ἀρταξέρξης|ئەرتەخشەشتە]])، دوازدەھەمین [[شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] بوو لە ٣٣٨ تا ٣٣٦ پێش زایین. ئارسس سەرکەوت بۆ سەر تەخت، دوای ئەوەی باوکی [[ئەردەشێری سێیەم]]—کە ببووە ھۆی گەشانەوەی ئیمپراتۆریەتیی فارسی—لە لایەن خەسێنراو [[باگۆئاس]] ژەھرخوارد کرا. ئەمەی دوایی ئارسسی خستە سەر تەخت بەو ئومێدەی کە بتوانێت کۆنترۆڵی بکات. بە لاوازبوونی ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی لە تیرۆرکردنی ئەرتەخشەشتەی سێیەم و جێنشینی ئارسس، [[کۆمەڵەی کۆرینت|کۆمەڵەی یۆنانی]] لە ساڵی ٣٣٦ ھێزیان نارد بۆ [[ئاسیا]]. ئارسس، لە ھەوڵێکدا بۆ ڕزگارکردنی خۆی لە ژێر کاریگەرییەکانی باگۆئاس، ھەوڵیدا خەسێنراوەکە ژەھرخوارد بکات؛ بەڵام سەرکەوتوو نەبوو، لەبری ئەوە بە فەرمانی باگۆئاس خۆی بە ژەھر مرد. باگۆئاس ئامۆزای ئارسس [[داریووشی سێیەم]]ی خستە سەر تەخت لە دوای ئەو. ==ناو== ئەو لە سەرچاوە یۆنانییەکاندا بە ئارسس ناسراوە و وادیارە ئەوە ناوی ڕاستەقینەی بووە، بەڵام [[نووسراوی سێزمانەی لێتۆن|سێزمانەی زانتوس]] و پارچە گۆزەکانی [[ساماریا]] ڕایدەگەیێنن کە ئەو ناوی پاشایەتیی ئەرتەخشەشتەی چوارەمی وەرگرتووە، بە شوێنکەوتنی باوکی و باپیری. ئارسس شێوەی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] ناوە [[زمانی فارسیی کۆن|فارسیی کۆن]]ەکەیە کە «ڕشا»یە، کە ھەروەھا لە شێوەی [[زمانی ئاڤێستایی|ئەڤێستایی]] «ئەرشان-»دا ھاتووە و لە چەندین ناوی لێکدراوی فارسیی کۆندا بەکارھاتووە، وەک «ئەرشەکا»، «ئەرشاما»، و «خەشایارشا». زاراوەکە لە ڕووی زمانەوانییەوە پەیوەندی بە «ئارسێن»ی یۆنانییەوە ھەیە، بە واتای «نێر، پیاوانە».{{sfn|LeCoq|1986|p=548}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] 1e7qroo8nwea342d6kd0m9y0g3n4o3d 0 294494 1575307 2026-04-15T23:43:19Z Basurakre 75513 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349136849|Common redstart]]» 1575307 wikitext text/x-wiki باڵندەی '''ڕێدستارتی باو''' ( '''''Phoenicurus phoenicurus''''' )، یان تەنھا '''ڕێدستارت''' ، [[باڵندە|باڵندەیەکی]] بچووکی پاسێرینە لە جۆری ''Phoenicurus'' . پێشتر وەک پۆلەکەی ئەندامێکبوو لە خێزانی [[تۆرەمەی ڕەشیشەکان|رەشیشەکان]]، (Turdidae) پۆلدەکرا، بەڵام ئێستا بە مێشگری جیھانی کۆن ناسراوە (خێزانی Muscicapidae). == ناساندن == ڕێدستارتی باو لە ھەندێک شتدا نزیکی لە [[ڕۆبنی ئەورووپی|ڕۆبنی ئەوروپیدا]] پیشان دەدات. هەمان شێوەی گشتی هەیە، و ڕەفتاری هاوشێوەی چات، و هەمان درێژی هەیە لە 13-14.5 سانتیم بەڵام کەمێک باریکتر و کێشی کەمێک نزمترە، بە کێشێکی 11-23 گرام. کلکێکی پرتەقاڵی-سووری ھەیە کە خۆی و ڕێدستارتی دیکە ناوەکانیان لێ وەرگرتووە ("ستارت" وشەیەکی کۆنە بۆ "کلک")، زۆرجار دەلەرزێت. لە نێو باڵندەی باوی ئەوروپیدا، تەنها باڵندەی ڕێدستارتی ڕەش ( ''Phoenicurus ochruros'' ) کلکێکی ڕەنگی هاوشێوەی هەیە. <ref name="Hoyo">{{Cite book|url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse|title=Handbook of the Birds of the World, vol. 10|publisher=Lynx Edicions|year=2005|isbn=84-87334-72-5|editor-last=Hoyo|editor-first=J. del|location=Barcelona|page=771|display-editors=et al|url-access=registration}}</ref> <ref name="Snow">{{Cite book|last=Snow, D. W.|title=The Birds of the Western Palearctic|last2=Perrins, C. M.|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=0-19-854099-X|edition=Concise|location=Oxford|hdl=11245/1.132115}}</ref> [[پەڕگە:Phoenicurus_phoenicurus_female.jpg|ڕاست|وێنۆک|مێ]] [[پۆل:مەلەکانی ئەورووپا]] ho9ihed1cd31ykfhzubgy7r6gcdlssr 1575313 1575307 2026-04-16T11:33:04Z -Haryad 40333 شائەمراز، ڕێکخستنەوەی ڕێزمانی و ڕێنوس 1575313 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێدستارتی باو''' یان تەنھا '''ڕێدستارت''' ({{بە ئینگلیزی|Common redstart}}) [[باڵندە]]یەکی بچووکی پاسێرینە (باڵندەی چۆلەکەیی) لە ڕەگەزی Phoenicurus. پێشتر ئەم جۆرە وەک ئەندامێک لە خێزانی [[تۆرەمەی ڕەشیشەکان]] پۆلێن دەکرا، بەڵام ئێستا خراوەتە نێو خێزانی مێشگرەکانی جیھانی کۆن (Muscicapidae). == ناساندن == ڕێدستارتی باو لە چەند تایبەتمەندییەکدا لە [[ڕۆبنی ئەورووپی]] دەچێت؛ ھەمان شێوەی گشتی و ڕەفتاری ھاوشێوەی چاتی (جۆرە باڵندەیەکە) ھەیە. درێژییەکەی لە نێوان ١٣ بۆ ١٤.٥ سانتیمە، بەڵام بەراورد بە ڕۆبن کەمێک باریکترە و کێشی سووکترە (نێوان ١١ بۆ ٢٣ گرام). ئەم باڵندەیە کلکێکی پرتەقاڵی-سووری ھەیە، کە ھۆکاری ناونانی خۆی و جۆرەکانی تری ڕێدستارتە (وشەی "Start" لە ئینگلیزیی کۆندا بە واتای "کلک" دێت) و زۆرجار کلکی دەلەرزێنێت. لە نێو باڵندە باوەکانی ئەورووپادا، تەنیا باڵندەی ڕێدستارتی ڕەش (''Phoenicurus ochruros'') ڕەنگی کلکی ھاوشێوەی ئەمەیە. (''Phoenicurus ochruros'') کلکێکی ڕەنگی ھاوشێوەی ھەیە.<ref name="Hoyo">{{Cite book|url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse|title=Handbook of the Birds of the World, vol. 10|publisher=Lynx Edicions|year=2005|isbn=84-87334-72-5|editor-last=Hoyo|editor-first=J. del|location=Barcelona|page=771|display-editors=et al|url-access=registration}}</ref><ref name="Snow">{{Cite book|last=Snow, D. W.|title=The Birds of the Western Palearctic|last2=Perrins, C. M.|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=0-19-854099-X|edition=Concise|location=Oxford|hdl=11245/1.132115}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مەلەکانی ئەورووپا]] eu0040tsj8w4wwxs8muryh7r0fbhfp0 1575314 1575313 2026-04-16T11:37:25Z -Haryad 40333 /* ناساندن */ بەسەرداچوونەوە (بچووک) 1575314 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێدستارتی باو''' یان تەنھا '''ڕێدستارت''' ({{بە ئینگلیزی|Common redstart}}) [[باڵندە]]یەکی بچووکی پاسێرینە (باڵندەی چۆلەکەیی) لە ڕەگەزی Phoenicurus. پێشتر ئەم جۆرە وەک ئەندامێک لە خێزانی [[تۆرەمەی ڕەشیشەکان]] پۆلێن دەکرا، بەڵام ئێستا خراوەتە نێو خێزانی مێشگرەکانی جیھانی کۆن (Muscicapidae). == ناساندن == ڕێدستارتی باو لە چەند تایبەتمەندییەکدا لە [[ڕۆبنی ئەورووپی]] دەچێت؛ ھەمان شێوەی گشتی و ڕەفتاری ھاوشێوەی چاتی (جۆرە باڵندەیەکە) ھەیە. درێژییەکەی لە نێوان ١٣ بۆ ١٤.٥ سانتیمە، بەڵام بەراورد بە ڕۆبن کەمێک باریکترە و کێشی سووکترە (نێوان ١١ بۆ ٢٣ گرام). ئەم باڵندەیە کلکێکی پرتەقاڵی-سووری ھەیە، کە ھۆکاری ناونانی خۆی و جۆرەکانی تری ڕێدستارتە (وشەی "Start" لە ئینگلیزیی کۆندا بە واتای "کلک" دێت) و زۆرجار کلکی دەلەرزێنێت. لە نێو باڵندە باوەکانی ئەورووپادا، تەنیا باڵندەی ڕێدستارتی ڕەش (''Phoenicurus ochruros'') ڕەنگی کلکی ھاوشێوەی ئەم باڵندەیەیە.<ref name="Hoyo">{{Cite book|url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse|title=Handbook of the Birds of the World, vol. 10|publisher=Lynx Edicions|year=2005|isbn=84-87334-72-5|editor-last=Hoyo|editor-first=J. del|location=Barcelona|page=771|display-editors=et al|url-access=registration}}</ref><ref name="Snow">{{Cite book|last=Snow, D. W.|title=The Birds of the Western Palearctic|last2=Perrins, C. M.|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=0-19-854099-X|edition=Concise|location=Oxford|hdl=11245/1.132115}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مەلەکانی ئەورووپا]] 8lv0g6vl9uchcnhqbc9amjo73xe4pg7 1575316 1575314 2026-04-16T11:41:56Z -Haryad 40333 زیادکردنی [[داڕێژە:تووڵی دەروازە|دەروازەی]] گیانلەبەران، + باڵندە 1575316 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێدستارتی باو''' یان تەنھا '''ڕێدستارت''' ({{بە ئینگلیزی|Common redstart}}) [[باڵندە]]یەکی بچووکی پاسێرینە (باڵندەی چۆلەکەیی) لە ڕەگەزی Phoenicurus. پێشتر ئەم جۆرە وەک ئەندامێک لە خێزانی [[تۆرەمەی ڕەشیشەکان]] پۆلێن دەکرا، بەڵام ئێستا خراوەتە نێو خێزانی مێشگرەکانی جیھانی کۆن (Muscicapidae). == ناساندن == ڕێدستارتی باو لە چەند تایبەتمەندییەکدا لە [[ڕۆبنی ئەورووپی]] دەچێت؛ ھەمان شێوەی گشتی و ڕەفتاری ھاوشێوەی چاتی (جۆرە باڵندەیەکە) ھەیە. درێژییەکەی لە نێوان ١٣ بۆ ١٤.٥ سانتیمە، بەڵام بەراورد بە ڕۆبن کەمێک باریکترە و کێشی سووکترە (نێوان ١١ بۆ ٢٣ گرام). ئەم باڵندەیە کلکێکی پرتەقاڵی-سووری ھەیە، کە ھۆکاری ناونانی خۆی و جۆرەکانی تری ڕێدستارتە (وشەی "Start" لە ئینگلیزیی کۆندا بە واتای "کلک" دێت) و زۆرجار کلکی دەلەرزێنێت. لە نێو باڵندە باوەکانی ئەورووپادا، تەنیا باڵندەی ڕێدستارتی ڕەش (''Phoenicurus ochruros'') ڕەنگی کلکی ھاوشێوەی ئەم باڵندەیەیە.<ref name="Hoyo">{{Cite book|url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse|title=Handbook of the Birds of the World, vol. 10|publisher=Lynx Edicions|year=2005|isbn=84-87334-72-5|editor-last=Hoyo|editor-first=J. del|location=Barcelona|page=771|display-editors=et al|url-access=registration}}</ref><ref name="Snow">{{Cite book|last=Snow, D. W.|title=The Birds of the Western Palearctic|last2=Perrins, C. M.|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=0-19-854099-X|edition=Concise|location=Oxford|hdl=11245/1.132115}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|باڵندە}} [[پۆل:مەلەکانی ئەورووپا]] jx0pgzg1zvb510xjcfx4ai3r8wtexl1 1575317 1575316 2026-04-16T11:42:12Z -Haryad 40333 سڕینەوەی [[داڕێژە:تووڵی دەروازە|دەروازەی]] باڵندە و زیادکردنی باڵندەکان 1575317 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێدستارتی باو''' یان تەنھا '''ڕێدستارت''' ({{بە ئینگلیزی|Common redstart}}) [[باڵندە]]یەکی بچووکی پاسێرینە (باڵندەی چۆلەکەیی) لە ڕەگەزی Phoenicurus. پێشتر ئەم جۆرە وەک ئەندامێک لە خێزانی [[تۆرەمەی ڕەشیشەکان]] پۆلێن دەکرا، بەڵام ئێستا خراوەتە نێو خێزانی مێشگرەکانی جیھانی کۆن (Muscicapidae). == ناساندن == ڕێدستارتی باو لە چەند تایبەتمەندییەکدا لە [[ڕۆبنی ئەورووپی]] دەچێت؛ ھەمان شێوەی گشتی و ڕەفتاری ھاوشێوەی چاتی (جۆرە باڵندەیەکە) ھەیە. درێژییەکەی لە نێوان ١٣ بۆ ١٤.٥ سانتیمە، بەڵام بەراورد بە ڕۆبن کەمێک باریکترە و کێشی سووکترە (نێوان ١١ بۆ ٢٣ گرام). ئەم باڵندەیە کلکێکی پرتەقاڵی-سووری ھەیە، کە ھۆکاری ناونانی خۆی و جۆرەکانی تری ڕێدستارتە (وشەی "Start" لە ئینگلیزیی کۆندا بە واتای "کلک" دێت) و زۆرجار کلکی دەلەرزێنێت. لە نێو باڵندە باوەکانی ئەورووپادا، تەنیا باڵندەی ڕێدستارتی ڕەش (''Phoenicurus ochruros'') ڕەنگی کلکی ھاوشێوەی ئەم باڵندەیەیە.<ref name="Hoyo">{{Cite book|url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse|title=Handbook of the Birds of the World, vol. 10|publisher=Lynx Edicions|year=2005|isbn=84-87334-72-5|editor-last=Hoyo|editor-first=J. del|location=Barcelona|page=771|display-editors=et al|url-access=registration}}</ref><ref name="Snow">{{Cite book|last=Snow, D. W.|title=The Birds of the Western Palearctic|last2=Perrins, C. M.|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=0-19-854099-X|edition=Concise|location=Oxford|hdl=11245/1.132115}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|باڵندەکان}} [[پۆل:مەلەکانی ئەورووپا]] 808by502aiks6opj2qxkhnqqfn1rato 0 294495 1575310 2026-04-16T10:26:54Z Burhan br 216 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/74071682|فول سوداني]]» 1575310 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:2005groundnut.PNG|وێنۆک|نەخشەى بەرهەمهێنانی بادەمى زەوىى لە جیهاندا]] '''بادەمى زەوى''' یان '''وەنەشامى''' یان '''باویى شامى [https://ferheng.info/alfba/15566/]''' بە پندار یان گۆبەریش ناودەبرێت. (بە عەرەبی: الفول السودانی) و ({{بە ئینگلیزی|Peanut}} ) (ناوى زانستى : Archis Hypogea) لە بازاڕەکانى باشوورى کوردستاندا بە '''فستق عەبید''' ناودەبرێت'''.''' ڕووەکێکی ساڵانەیە لە خێزانی گەنمەشامی ، زێدى رەسەنى ناوچە گەرمەکانی [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]] . == مێژوو == ناوی ڕەسەنی (فستقی کۆیلە)یە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=عوض |first=مروة |ڕێکەوت=2021-02-16 |ناونیشان=https://elmeezan.com/%d9%81%d8%b3%d8%aa%d9%82-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%af-%d9%82%d8%b5%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%83%d8%b3%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%83%d8%ab%d8%b1-%d8%b4%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%a9/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210216131226/https://elmeezan.com/فستق-العبيد-قصة-المكسرات-الأكثر-شعبية/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-02-16 |ڕێکەوتی سەردان=2021-05-09 |وێبگە=الميزان |زمان=ar}}</ref> زێدى رەسەنى ناوچە کەمەریەکانى ئەمریکای باشوورە، پورتوگالیەکان لەوێوە، لە سەرەتای سەدەی شازدیەمدا گواستیانەوە بۆ ڕۆژئاوای ئەفریقا . لەوێشەوە بۆ ڕۆژهەڵاتى ئەفریقا و سودان. دواتر لە سەدەى هەژدەسەمدا بۆ باکوورى ئەمریکا. ئێستا لە چین و هیندستان بووە بە گرنگترین بەرهەمە چێنراوەکانى وڵات. لە دواتر لە میسڕ و لە شام چێنرا و بەرهەمەکەى لەێوە گەیشتە بازاڕەکانى کوردستان بۆیە هەر بە بادەمى یاخود فستقی شامى ناودەبرا. == شێوەى رووەک == بەرزی ئەم رووەکە ٣٠ سانتیمەتر تا ٩٠ دەبێت و گوڵەکانى بچووک و رەنگ زەردن لاچکەکانى شۆڕن و بە زەویەوە نووساون و هور کەلە دوو یان سێ دانە دەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=البعلبكي |first=منير |بەستەری نووسەر=منير البعلبكي |ڕێکەوت=1991 |ناونیشان=http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=252703 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131006195349/http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=252703 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 أكتوبر 2013 |ڕێکەوتی سەردان=27 أيار 2013 م |وێبگە=موسوعة المورد |پەڕەکان= |زمان= |format=}}</ref> == بەرهەمهێنان == لە کۆی بەرهەمی جیهانی وڵاتى [[چین]] پێشەنگە لە بەرهەمهێنانی باوى شامى بە ڕێژەی 41.5% ، لە دوای ئەویش [[ھیندستان|هیندستان]] دێت بە ڕێژەی 18.2% [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|و ئەمریکا]] بە ڕێژەی 6.8%. == بەکارهێنان == بەرهەمێکی بەسوودە پڕە لە [[پرۆتین]] و [[چەوری]] تەندروست و [[ڕیشاڵی خۆراکی|ڕیشاڵ]] و [[ڤیتامین]] [[معادن (مغذيات)|و کانزاکان]]. یارمەتی باشترکردنی تەندروستی [[دڵ]] دەدات و لە ئامادەکردنى [[زەلاتە|زەڵاتە]] [[کێک|و کێک]] و شیرینی بەکاردێت . جگە لەوەش چاندنی یارمەتیدەرە بۆ [[ئابوور|ئابووری]] و هەلی کار دەڕەخسێنێت. {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:ڕوەکەکان]] [[پۆل:فندقی و تۆوە خۆراکییەکان]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] a6j9a1f0tqal3346pbpnkuanrb37jvg 1575311 1575310 2026-04-16T10:30:26Z Burhan br 216 نەخشە و وێنە 1575311 wikitext text/x-wiki '''بادەمى زەوى''' یان '''وەنەشامى''' یان '''باویى شامى [https://ferheng.info/alfba/15566/]''' بە پندار یان گۆبەریش ناودەبرێت. (بە عەرەبی: الفول السودانی) و ({{بە ئینگلیزی|Peanut}} ) (ناوى زانستى : Archis Hypogea) لە بازاڕەکانى باشوورى کوردستاندا بە '''فستق عەبید''' ناودەبرێت'''.''' ڕووەکێکی ساڵانەیە لە خێزانی گەنمەشامی ، زێدى رەسەنى ناوچە گەرمەکانی [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]] . [[پەڕگە:Arachis hypogaea - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-163.jpg|وێنۆک|شێوەى رووەکى '''بادەمى زەوى''']] == مێژوو == ناوی ڕەسەنی (فستقی کۆیلە)یە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=عوض |first=مروة |ڕێکەوت=2021-02-16 |ناونیشان=https://elmeezan.com/%d9%81%d8%b3%d8%aa%d9%82-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%af-%d9%82%d8%b5%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%83%d8%b3%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%83%d8%ab%d8%b1-%d8%b4%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%a9/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210216131226/https://elmeezan.com/فستق-العبيد-قصة-المكسرات-الأكثر-شعبية/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-02-16 |ڕێکەوتی سەردان=2021-05-09 |وێبگە=الميزان |زمان=ar}}</ref> زێدى رەسەنى ناوچە کەمەریەکانى ئەمریکای باشوورە، پورتوگالیەکان لەوێوە، لە سەرەتای سەدەی شازدیەمدا گواستیانەوە بۆ ڕۆژئاوای ئەفریقا . لەوێشەوە بۆ ڕۆژهەڵاتى ئەفریقا و سودان. دواتر لە سەدەى هەژدەسەمدا بۆ باکوورى ئەمریکا. ئێستا لە چین و هیندستان بووە بە گرنگترین بەرهەمە چێنراوەکانى وڵات. لە دواتر لە میسڕ و لە شام چێنرا و بەرهەمەکەى لەێوە گەیشتە بازاڕەکانى کوردستان بۆیە هەر بە بادەمى یاخود فستقی شامى ناودەبرا. [[پەڕگە:2005groundnut.PNG|وێنۆک|نەخشەى بەرهەمهێنانی بادەمى زەوىى لە جیهاندا]] == شێوەى رووەک == بەرزی ئەم رووەکە ٣٠ سانتیمەتر تا ٩٠ دەبێت و گوڵەکانى بچووک و رەنگ زەردن لاچکەکانى شۆڕن و بە زەویەوە نووساون و هور کەلە دوو یان سێ دانە دەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=البعلبكي |first=منير |بەستەری نووسەر=منير البعلبكي |ڕێکەوت=1991 |ناونیشان=http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=252703 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131006195349/http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=252703 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 أكتوبر 2013 |ڕێکەوتی سەردان=27 أيار 2013 م |وێبگە=موسوعة المورد |پەڕەکان= |زمان= |format=}}</ref> == بەرهەمهێنان == لە کۆی بەرهەمی جیهانی وڵاتى [[چین]] پێشەنگە لە بەرهەمهێنانی باوى شامى بە ڕێژەی 41.5% ، لە دوای ئەویش [[ھیندستان|هیندستان]] دێت بە ڕێژەی 18.2% [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|و ئەمریکا]] بە ڕێژەی 6.8%. == بەکارهێنان == بەرهەمێکی بەسوودە پڕە لە [[پرۆتین]] و [[چەوری]] تەندروست و [[ڕیشاڵی خۆراکی|ڕیشاڵ]] و [[ڤیتامین]] [[معادن (مغذيات)|و کانزاکان]]. یارمەتی باشترکردنی تەندروستی [[دڵ]] دەدات و لە ئامادەکردنى [[زەلاتە|زەڵاتە]] [[کێک|و کێک]] و شیرینی بەکاردێت . جگە لەوەش چاندنی یارمەتیدەرە بۆ [[ئابوور|ئابووری]] و هەلی کار دەڕەخسێنێت. {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:ڕوەکەکان]] [[پۆل:فندقی و تۆوە خۆراکییەکان]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] ta2nnysq0boxnl5d8e83bxdzocsewut 1575312 1575311 2026-04-16T10:38:35Z Burhan br 216 راستكردنەوە 1575312 wikitext text/x-wiki '''بادەمى زەوى''' یان '''وەنەشامى''' یان '''باویى شامى [https://ferheng.info/alfba/15566/]''' بە پندار یان گۆبەریش ناودەبرێت. (بە عەرەبی: الفول السودانی) و ({{بە ئینگلیزی|Peanut}} ) (ناوى زانستى : Archis Hypogea) لە بازاڕەکانى باشوورى کوردستاندا بە '''فستق عەبید''' ناودەبرێت'''.''' ڕووەکێکی ساڵانەیە لە خێزانی گەنمەشامی ، زێدى رەسەنى ناوچە گەرمەکانی [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]] . [[پەڕگە:Arachis hypogaea - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-163.jpg|وێنۆک|شێوەى رووەکى '''بادەمى زەوى''']] == مێژوو == ناوی ڕەسەنی (فستقی کۆیلە)یە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=عوض |first=مروة |ڕێکەوت=2021-02-16 |ناونیشان=https://elmeezan.com/%d9%81%d8%b3%d8%aa%d9%82-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%af-%d9%82%d8%b5%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%83%d8%b3%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%83%d8%ab%d8%b1-%d8%b4%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%a9/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210216131226/https://elmeezan.com/فستق-العبيد-قصة-المكسرات-الأكثر-شعبية/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-02-16 |ڕێکەوتی سەردان=2021-05-09 |وێبگە=الميزان |زمان=ar}}</ref> زێدى رەسەنى ناوچە کەمەریەکانى ئەمریکای باشوورە، پورتوگالیەکان لەوێوە، لە سەرەتای سەدەی شازدەیەمدا گواستیانەوە بۆ ڕۆژئاوای ئەفریقا . لەوێشەوە بۆ ڕۆژهەڵاتى ئەفریقا و سوودان. دواتر لە سەدەى هەژدەیەمدا برایە باکوورى ئەمریکا. ئێستا لە چین و هیندستان بووە بە گرنگترین بەرهەمە چێنراوەکانى وڵات. لە دواتر لە میسڕ و لە شام چێنرا و بەرهەمەکەى لەێوە گەیشتە بازاڕەکانى کوردستان بۆیە هەر بە بادەمى یاخود فستقی شامى ناودەبرا. [[پەڕگە:2005groundnut.PNG|وێنۆک|نەخشەى بەرهەمهێنانی بادەمى زەوىى لە جیهاندا]] == شێوەى رووەک == بەرزی ئەم رووەکە ٣٠ تا ٩٠ سانتیمەتر دەبێت و گوڵەکانى بچووک و رەنگ زەردن لاچکەکانى شۆڕن و بە زەویەوە نووساون و هەر کەلێکى دوو یان سێ دانە دەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=البعلبكي |first=منير |بەستەری نووسەر=منير البعلبكي |ڕێکەوت=1991 |ناونیشان=http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=252703 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131006195349/http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=252703 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 أكتوبر 2013 |ڕێکەوتی سەردان=27 أيار 2013 م |وێبگە=موسوعة المورد |پەڕەکان= |زمان= |format=}}</ref> == بەرهەمهێنان == لە کۆی بەرهەمی جیهانی وڵاتى [[چین]] پێشەنگە لە بەرهەمهێنانی باوى شامى بە ڕێژەی 41.5% ، لە دوای ئەویش [[ھیندستان|هیندستان]] دێت بە ڕێژەی 18.2% [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|و ئەمریکا]] بە ڕێژەی 6.8%. == بەکارهێنان == بەرهەمێکی بەسوودە پڕە لە [[پرۆتین]] و [[چەوری]] تەندروست و [[ڕیشاڵی خۆراکی|ڕیشاڵ]] و [[ڤیتامین]] [[معادن (مغذيات)|و کانزاکان]]. یارمەتی باشترکردنی تەندروستی [[دڵ]] دەدات و لە ئامادەکردنى [[زەلاتە|زەڵاتە]] [[کێک|و کێک]] و شیرینی بەکاردێت . جگە لەوەش چاندنی یارمەتیدەرە بۆ [[ئابوور|ئابووری]] و هەلی کار دەڕەخسێنێت. == سەرچاوەکان: == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:ڕوەکەکان]] [[پۆل:فندقی و تۆوە خۆراکییەکان]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] 5lkc6xf8wk7sklz92ed4cmojccklt9c