ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 744 1575429 1571218 2026-04-19T09:05:18Z ~2026-24075-41 75824 Album 1575429 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} {{زانیاریدانی ئەکتەر |ناو=ئیبراھیم تاتڵیساسibrahim Tatlises |وێنە= İbrahim Tatlıses (8 Temmuz 2007).JPG |ناوی کاتی لەدایکبوون=ئیبراھیم تاتڵیساس |مێژووی لەدایکبوون=١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢ |شوێنی لەدایکبوون = ئورفا |مێژووی مردن= |شوێنی مردن= |درێژی= |ناوی تر= [[ئیمپراتۆر]] |گرنگترین ڕۆڵەکان= |ئایین= [[موسڵمانی سوننە]] |نەتەوە=تورک |ساڵانی ئیشکردن= ١٩٦٥-ئێستا |ھاوسەر= |ھاوبەش= |مناڵەکان=[[ئیدۆ]]{{ھن}}[[ئێلیف ئێدا]] ،[[مەلەک زوبەیدە]] |پێگەی فەڕمی= http://www.tatlises.com.tr/ |خەڵاتەکانی ئۆسکار= }} '''ئیبراھیم تاتڵیساس''' (İbrahim Tatlıses) گۆرانیبێژێکی تورک. باوکی تورکە و دایکی عەرەبە گۆرانییەکانی بە زمانی [[تورک]]ین، لە شاری (ئورفە) لەدایکبووە. کاری ئەکتەریشی کردووە. تا ئێستا زیاتر ٤٠ ئەلبوومی گۆرانی ھەیە. == ژیانی ھونەری == ئیبراھیم تاتڵی یان (ئیبراھیم تاتڵیساس) یەکێکە لە بەناوبانگترین ھونەرمەندەکانی [[تورکیا]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|جیهان]] ''ئیبراھیم'' لە (١/١/١٩٥٢) لە ناوچەی سوێرەک کە سەر بە پارێزگای [[ڕحا|ئورفا]] لە [[باکووری کوردستان]] لە دایکبووە باوکی [[عەرەب|تورکە]] و دایکیشی عەرەبە ئیبۆ بەھۆی ھەژاریەوە نەیتوانیوە بچێتە بەر [[خوێندەواری|خوێندن]] و ھەر لە منداڵیەوە لەگەڵ ''حوسێنی'' برای دەستیان کردووە بە کارکردن. ''ئیبراھیم'' پێش ئەوەی ببێتە [[گۆرانیبێژ]] کاری کرێکاری کردووە. تاتڵیساس لەساڵانی (١٩٦٠)ەکان لە گازینۆ و دانیشتنەکاندا [[گۆرانی]] ووتوە کە لە ساڵی (١٩٦٨) یەکەم ئەلبومی بە ناوی (Kara kiz) واتە (کچی ڕەش) بڵاوکردەوە بەڵام ئەم ئەلبومەی شکستی ھێنا بۆ ماوەی سێ ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا و لە ساڵی (١٩٧١) دووەم ئەلبومی بە ناوی (beni yakma gel sevgidim) بڵاوکردەوە ئەم ئەلبومەشی شکستی ھێنا بۆ ماوەی چوار ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا وە لە [[ئەستەمبوڵ]] ساڵی (١٩٧٥) سێیەم ئەلبومی بە ناوی (ayaginda kundura) بڵاوکردەوە وە ئەم ئەلبومەی جێی خۆی دامەزراند لە بازاری موزیکی [[تورکیا]] و ڕیکۆردێکی تازەی دانا ئیبراھیم لە ھەمان ساڵدا بۆ یەکەم جار چووە نێو ژیانی [[ھاوسەرگیری]] و لەگەڵ (عەدالەت دوراک) دا ھاوسەرگیری ئەنجام دا و ھاوسەرگیریەکەیان ماوەی سێ ساڵی خایاند و لە ساڵی (١٩٧٨) لە یەک جیابونەوە و لە ساڵی (١٩٧٩) ھاوسەرگیری لەگەڵ (پەریھان ساڤاش) دا ئەنجام دا لەم ھاوسەرەی کچێکی دەبێت بەناوی (مەلەک زوبەیدە) لە ساڵی (١٩٨٤) نێوانی ئیبراھیم و پەریھان تێکدەچێت و ئیبۆش پەریھان دەباتە گوندێک و ئازاری جەستەی دەدات ئەمەش بە کارێکی نەشیاو لەلایەن دەوڵەتەوە تەماشا دەکرێت بۆیە بڕیاری دادگایکردنی ئیبراھیم دەدرێت لە (٩/٨/١٩٨٤) لە دادگا ئیبراھیم وەک ئەستۆپاکی خۆی دەڵێت :(من بۆیە لێم دا چونکە نامەوێت ھاوسەری خۆم لەگەڵ کوڕی خەڵکیدا ببینم من ئەمەم پێ قبوڵ نەکرا بۆیە لێم دا) لەویادا ئیبراھیم و پەریھان جیادەبنەوە لە ساڵانی ھەشتاکاند بە ئەلبومەکانی (istemem) (yalan) (mavi mavi) و چەندانی تر ناوبانگێکی زۆری پەیداکرد پاش ئەوەی لەگەڵ پەریھان ساڤاش جیابویەوە ھاوسەرگیری لەگەڵ (دەریا تونا) ئەنجام دا کە لە ھەر سێ فلیمی (gulum benim) (gunah) (yalnizim) دەوری لەگەڵ ئیبۆ بینیوە وە لە ساڵی (١٩٩٢) کوڕێکیان دەبێت بە ناوی (ئیدۆ) وە لە ساڵی (٢٠٠٢) لە یەکتر جیادەبنەوە لە ساڵی (١٩٩٣) پاش ئەوەی کە کێشە دەکەوێتە نێوان کۆمپانیاکەی تاتڵیساس و کۆمپانیای (Raks Muzik) کە بەرھەمەکانی ئیبراھیمی تیا تۆماردەکرێت یەکێک لەو کەسانەی کە لە کۆمپانیاکەی تاتڵیساس کاردەکات تەقە بەناو خەڵکەکەدا دەکات و کەسێک بە ناوی (عەبدوڵا ئۆچماک) بریندار دەبێت و ماوەیەکی زۆر لە نەخۆشخانە دەکەوێت پاش ئەوەی کە لە ساڵی (١٩٩٧) چاکبویەوە لە ڕاگەیاندنەکانەوە ھەڕەشە لە ئیبراھیم دەکات و پاش ئەمە ئیبراھیم سکاڵای یاسایی لەسەر (عەبدوڵا ئۆچماک) تۆماردەکات و عەبدوڵا ئۆچماک بۆ ماوەی (١٣) ساڵ دەکەوێتە زیندانەوە لە ساڵی (٢٠١٠) ئازاد دەکرێت. لە ساڵی (١٩٩٦) لە دوای کلیپی (agliyorum kahrimdan) ئیبراھیم نازناوی ئیمپڕاتۆری پێ دەبەخشرێت پاشان ئیبراھیم دەچێتە ناو [[سیاسەت]] و لە ساڵی (٢٠٠٧) لەسەر لیستی (گەنج پارت) لەسەر شاری (ئەستەمبوڵ خۆی دەپاڵێوێت بەڵام ئەم لیستە دوای ئەوەی شکست دەھێنێت لە ساڵی (٢٠١١) لەسەر لیستی (ئاکپارتی) لەسەر شاری (ئورفا) خۆی دەپاڵێوێت لە پاشان لە شەوی (١٤/٣/٢٠١١) پاش ئەوەی کە لە کەناڵی (beyaz show) دێتە دەرەوە لەلایەن دوو چەکدارەوە بە چەکی کڵاشینکۆف تەقەی لێ دەکەن کە دوو فیشەکی بەردەکەوێت کە یەکێکیان بەر مێشکی و یەکێکیان بەر لوتی دەکەوێت پاشان خێرا ئیبۆ دەبەن بۆ نەخۆشخانەی (ئاجیبادەم) ھەر لەو شەوەدا پێنج نەشتەرگەری بۆ مێشکی دەکەن تا فیشەکەکە دەردەھێنن پاشان چەکدارەکە دەستگیرکرا کە عەبدوڵا ئۆچماکە بە سزای زیندانی (٣٦) ساڵ سزا درا ھیچ لێبوردنێکی گشتیش نایگرێتەوە لە (٧/٤/٢٠١١) کە دەکاتە ڕۆژی سێ شەممە تاتڵیساس ڕەوانەی ئەڵمانیا دەکرێت بۆ وەرگرتنی چارەسەری پزیشکی پاشان لە (٢٧/٩/٢٠١١) ھاوسەرگیری لەگەڵ ئایشەگوڵ یەڵدز ئەنجام دەدات و کچێکیشی لێ دەبێت بە ناوی (ئیلیف ئێدا) لە ساڵی (٢٠١٤) گەورەترین نەشتەرگەری مێشک ئەنجام دەدات کە نەشتەرگەریەکەی سەرکەوتوو دەبێت لە ئێستادا خۆی ئامادە دەکات بۆ بەرھەمھێنانی ئەلبومێکی نوێ ئیبراھیم خاوەنی چەندەھا شتی بەنرخە لە بۆدروم خاوەنی ھۆتێلێکە بە ناوی (بەھەشتی تاتڵیساس) ھەروەھا خاوەنی کفتەخانەیەکە بە ناوی (کفتەی تاتڵیساس) کە ئیدۆی کوڕی و دەریا تونای ھاوسەری پێشووتری بەڕێوەی دەبەن ھەروەھا خاوەنی بەرنامەیەکی تایبەت بە خۆیەتی بە ناوی (ئیبۆ شۆ)ھەروەھا خاوەنی ئاژانسێکە بە ناوی (سێس ئاژانس) کە ھەواڵی تایبەت بە ھونەرمەندانی تورکیا تێیدا بڵاودەکرێتەوە ھەروەھا خاوەنی کەبابخانەیە لە بۆدروم و ئەستەمبوڵ ھەروەھا خاوەنی کەناڵێکە بە ناوی (تاتڵیساس تیڤی) ھەروەھا خاوەنی وێستگەیەکی پاسە بە ناوی (تاتڵیساس توریزم) لە شاری ئورفا و غازی عەنتاب و ئەدەنە و مێرسین و ئەنتاڵیا ھەروەھا لە زۆربەی شارەکانی تورکیا چەندەھا دوکانی جلوبەرگ ھەن کە مارکەی ئیبراھیم تاتڵیساسن ھەروەھا سەرۆکی فەخری یانەی زاخۆیە کە یانەکە چەندین دۆنم زەوییان پێداوە تاکو پڕۆژەی تێدا بکاتەوە کە ٧٠ لە ١٠٠ی بۆ ئیبراھیمە ئیبراھیم بە درێژایی ژیانی لە زۆربەی شارەکانی تورکیا و ئەوروپادا کۆنسێرتی کردووە لە ساڵی (١٩٨٧) لە ئەڵمانیا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٠) لە ئەمریکا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٥) لە گوڵخانە کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٨) دوو کۆنسێرتی ئەنجامدا یەکەمیان لە مێرسین و دووەمیان لە ئیزمیر کە ئەم کۆنسێرتەی لەگەڵ سبیل جان ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠٠٥) لە وڵاتی ئیسرائیل کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠١٠) لە ھەولێر کۆنسێرتێکی ئەنجامدا کۆتا کۆنسێرتیشی لە (٢٦/٤/٢٠١٤) بوو کە لەگەڵ [[شڤان پەروەر]] لە کاتی بانگەشەی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ ھەڵبژاردن ئەنجامیدا خانەوادەی ئیبراھیم پێکھاتووە لە دوو برا و دوو خوشک ناوی براکانی بریتین لە :(ئەحمەد و حوسێن) کە حوسێنی برای وەک خۆی ھونەرمەندە ناوی خوشکەکانی بریتین لە :(گوڵدەن و گوڵشەن) کە گوڵدەنی خوشکی کۆچی دوایی کردووە ئەحمەدی باوکی ئیبراھیم لە ساڵی (١٩٥٩) کۆچی دوایی کردووە بەڵام نایم جەلیکی دایکی تا ئێستا لە ژیاندا ماوە. == پیشەی ئەکتەری == ئیبراھیم بێجگە لە گۆرانی وتن ئەکتەر و دەرھێنەر و نوسەر و بەرھەمھێنەر و بازرگانە ئیبراھیم خاوەنی (٣٥) فلیمە و لە دوو دراماشدا بەشداری کردووە بە ناوی (فورات) و (خەمی ھیجران) کە درامای (فورات) لە ساڵی (١٩٩٧) دەرھێنراوە کە ئیبراھیم خۆی دەوری سەرەکی ھەبووە و دەرھێنەری دراماکەش بووە بەڵام لە درامای (خەمی ھیجران) تەنھا لە پێنج ئەڵقەدا دەوری بینیوە ئیبراھیم خۆی کاری نوسینی بۆ فلیمی (گوناە) کردووە ھەروەھا بۆ ھەر سێ ئەلبومی (at gitsin) و (selam olsun) و (yetmez mi) کردووە ھەروەھا خۆی فلیمی (yalan)ی بەرھەمھێناوە ئیبراھیم لە ڕۆژی (٢٥/٢/٢٠١٦) کلیپێکی بڵاوکردەوە کە گۆرانی (vur gitsin beni) نوێ کردەوە کە شیعرەکەی لەلایەن محەممەد تاھیر پەکیر بۆ نوسراوە کە ئەمساڵ کۆچی دوایی کرد ئاوازەکەشی لەلایەن بورھان بەیارەوە بۆ دانراوە ھەروەھا تیپی مۆسیقای ئەستەمبوڵێس کایت بە ئامێرەکانی ساز و گیتار و فلوت و بانجۆ کە ساز و بانجۆکە لەلایەن ئەحمەد کۆچەوە لێدەدرێت ھەروەھا گیتارەکە لەلایەن ئەردەنچ شینیایلار دەژەنرێت ھەروەھا فلوتەکە لەلایەن بورھان بەیار لێدەدرێت کۆمپانیای پۆڵ پڕۆدەکشن کاری بەرھەمھێنانی بۆ کردووە ھەروەھا کەمال باشبوغ کاری دەرھێنانی بۆ کردووە ئیبراھیم تاتڵیساس بۆ یەکەم جار لە تۆڕی کۆمەڵایەتی لە پرۆفایلی تایبەتی خۆی ناوی منداڵەکانی ئاشکرا دەکات بە پێی ھەواڵەکانی ھەردوو ماڵپەڕی (haber star) و (hurriyet) ئەوەی جێگەی سەرسوڕمانە تا ئێستا نەزانراوە کە ئیبڕاھیم تاتڵیساس خاوەنی ئەو ھەموو منداڵەیە ئەمەش سەرجەم میدیا و ڕاگەیاندنەکانی تورکیای سەرقاڵ کرد ئەوەی زیاتر ھەوادارانی تووشی شۆک کرد ئەوەیە دیلانی کچی ئیبڕاھیم گۆرانیبێژە و بە [[زمانی ئینگلیزی]] گۆرانی دەڵێت بەڵام تا ئێستا بەناوی باوکیەوە ناوی نەھاتووە و ناسراوە بە (دیلان چیتاک) بەڵام تەنھا دیلان بەو شێوەیە نەبوو بەڵکو ھەردوو کوڕەکەی ئیرول و ئەحمەدیش بەھەمان شێوە بە ناوێکی تر جگە لە ناوی ڕاستی باوکیان ناسراون ئیبراھیم ئامۆژگاری کچەکەی دەکات و دەڵێت ھەوڵبدە ھەرگیز لەسەر ستەیج بە جلوبەرگی سەرنجڕاکێش و نیمچە ڕووتەوە دەرنەکەویت لە وەرزی ھاویندا بە جلی ژێرەوە خۆی نمایش نەکات ھەمیشە ژیانی تایبەتی خۆت بپارێزە. == پشتیوانی لە ھەڵمەتی تورکیا بۆ سەر کوردستان == لە کاتی [[ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] لە ساڵی ٢٠١٨دا، دەستەیەک لە گۆرانیبێژان و وەرزشکارانی تورک لە سەفەرێک بۆ پرۆپەگەندا لەگەڵ [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] ھاوڕێ بوون. ئیبراھیم تاتلیسس لەگەڵ [[ئاژدا پەکان]] و [[سیبەل جان]]، لەو گۆرانیبێژانە بوون کە بە ئامادەبوون لە تەنیشتی ئەردۆغان و [[ھولوسی ئاکار]] لە ناوەندێکی سەربازی لە [[پارێزگای خەتای]] لە سنووری تورکیا و سووریا لە ھەڵمەتھێنانی ئەرتەشی تورکیا و ھێزە پشتیوانیلێکراوەکانی ئەو پاڵپشتییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسراوە تورکەکان لە پاڵپشتی لە ئۆپەراسیۆنی عەفرین دیداریان لەگەڵ سەربازەکان کرد|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2018/04/03/turkish-celebrities-meet-with-soldiers-in-hatay-in-support-of-afrin-operation|وێبگە=دەیلی ساباح|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> پشتیوانیی تاتلیسس لە ئەرتەشی تورکیا بووە ھۆکاری ئەوەی ک سەفەری ئەو بۆ باشووری کوردستان لە ساڵی ٢٠٢٣ لەگەڵ ناڕەزایەتیی ھاوڵاتیانی کورد ھاوڕێ ببێت. «یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان» بە بڵاوکردنی نامەیەک ناوی «دەھۆڵژەنی فاشیست» و «پەپووی ئەردۆغان»ی پێبەخشی و پێشوازی لێکردن لە ئەو لە [[ھەولێر]] وەکوو سۆکایەتی بە خوێنی شەھیدانی عەفرین و جینایەتێک دژ بە بەھا ھاوبەشەکانی نەتەوەیی و ھەست و سۆزەکانی قوربانییەکان زانیو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان: پێشوازیکردن لە تاتڵیساس سوکایەتییە بە خوێنی شەھیدان|https://anfsorani.com/ڕۆژئاوا-و-سووریا/yktyy-shnbyrany-zhyaway-kwrdstan-pshwazykrdn-l-tatysas-swkaytyy-b-khwny-shhydan-39816|وێبگە=فرات|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> == ئەو تۆمارگایانەی کە کاسێتی تێدا دەرکردووە == * palandoken plak * studio yalçın * omer plak * turkuola plak * star plak çelik * beyar muzik * emre plak * kaya muzik * raks muzik * universal muzik * erolkose muzik * idobay muzik * poll production == ئەلبومەکان == * ١٩٦٥: Özel Albüm * ١٩٦٨: Kara Kız * ١٩٧٤: Palandöken Plak * ١٩٧٥: ayaginda kundura * ١٩٧٥: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٧٥: Yağmur * ١٩٧٦: Ashab Gecesi * ١٩٧٧: huzrum kalmadi * ١٩٧٨: Doldur Kardeş İçelim * ١٩٧٩: sabuha * ١٩٨٠: ceylan * ١٩٨١: istemem * ١٩٨٢ Mutlu ol yeter * ١٩٨٢: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨٣: yalan * ١٩٨٤: benim hayatim * ١٩٨٥: mavi mavi * ١٩٨٦: Gülüm Benim/Gülümse Biraz * ١٩٨٧: Allah Allah/Hülya * ١٩٨٨: kara zindan * ١٩٨٨: Fosforlu Cevriyem * ١٩٨٩: insanlar * ١٩٩٠: Ben Aşk İçin Ölürüm * ١٩٩٠: soylim mi * ١٩٩١: Vur Gitsin Beni/Yemin Ettim * ١٩٩٢: Ah Keşkem * ١٩٩٣: Mega Aşk * ١٩٩٤: haydi soyle * ١٩٩٥: klasikleri * ١٩٩٦: bende isterem * ١٩٩٦: turku dinle * ١٩٩٨: at gitsin * ١٩٩٩: selam olsun * ٢٠٠١: yetmez mi * ٢٠٠٣: tek tek * ٢٠٠٤: aramam * ٢٠٠٥: Sizler İçin * ٢٠٠٦: İmparator Silerde Geçer * ٢٠٠٧: Bulamadım * ٢٠٠٨: neden * ٢٠٠٩: yağmurla gelen kadın * ٢٠١١: hani gelecektin == فیلمەکان == * ١٩٧٨: sabuha * ١٩٧٨: Ceylan * ١٩٧٩: Kara Yazma * ١٩٧٩: Kara Çadırın Kızı * ١٩٧٩: Fadile * ١٩٨٠: Çile * ١٩٨٠: Ayrılık Kolay Değil * ١٩٨١: Seni Yakacaklar * ١٩٨١: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨١: Tovbe * ١٩٨٢: Yalan * ١٩٨٢: Alişan * ١٩٨٢: Nasıl Isyan Etmem * ١٩٨٣: Yorgun * ١٩٨٣: Gunah * ١٩٨٤: Ayşem * ١٩٨٤: Sevdalandım * ١٩٨٥: Mavi Mavi * ١٩٨٥: Sevmek * ١٩٨٥: Yalnızım * ١٩٨٦: Sarhoş * ١٩٨٦: Gulumse Biraz * ١٩٨٦: Yıkılmışım Ben * ١٩٨٧: Gulum Benim * ١٩٨٧: Dertli Dertli * ١٩٨٧: Allah Allah * ١٩٨٨: Hulya * ١٩٨٨: Aşıksın * ١٩٨٨: Bir Kulum İşte * ١٩٨٨: Kara Zından * ١٩٨٨: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٨٩: Ceylan * ١٩٨٩: fosforlu == دراماکان == * ١٩٩٢: Aşık Oldum * ١٩٩٣: Tetikçi Kemal * ١٩٩٧: Fırat * ٢٠٠٠: imparator * ٢٠٠٦: Bulamadım == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * http://www.haberler.com/ibrahim-tatlises/ * https://web.archive.org/web/20170313144227/http://tatlises.com.tr/ * https://twitter.com/imparatoribo * https://www.instagram.com/tatlises_ibo/ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|فیلم|سیاسەت|تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|İbrahim Tatlıses}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ڕحا]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی تورکیا]] [[پۆل:ئەکتەرە تورکەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی تورک]] [[پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] ibcl0siyns8zh8cbt1i0i381be2le7p 0 7591 1575414 1476707 2026-04-18T19:37:05Z ~2026-24075-55 75815 1575414 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = ھێرشی خێڵی حەمە | subtitle = | partof =[[شەڕی تیرۆر]] {{ھن}}[[ململانێی ئیسلامیی کوردستان]] | image = | caption = | date =٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠١ (٢٠ ساڵ لەمەوبەر) | place =گوندی [[خێڵی حەمە]] | coordinates = | causes = | goals = | methods = | status = | result = | side1 = | side2 = | side3 = | leadfigures1 = | leadfigures2 = | leadfigures3 = | howmany1 = | howmany2 = | howmany3 = | casualties1 =٤٢ پێشمەرگە شەهیدبوون | casualties3 = | fatalities = | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = |casualties2=١٥ چەکداری [[ئەنسارولئیسلام]] کوژران}} '''ھێرشی خێڵی حەمە'''، بریتیبوو لە ھێرشێکی گرووپی [[ئەنسارولئیسلام]] بۆ سەر گوندی [[خێڵی حەمە]] لە ٢٣ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠١ کە دەکاتە ١٢ ڕۆژ پاش [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول]]. لەو ھێرشەدا چەکدارانی ئەنسارولئیسلام ھێرشێکی لەناکاویان کردە سەر گوندەکە کە ئەوکاتە لەژێر دەسەڵاتی ھێزی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]دا بوو و ٤٢ پێشمەرگە شەهیدکران(تیرۆرکران) و تەرمی ھەندێکیان شێواندن ئەویش بە سەربڕین و دەرھێنانی چاو و بڕینی قوڕگ، زمان، لووت و گوێچکەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خێڵی حەمە.. ئەو تاوانە گەورەیەی ڕاستی تیرۆرستانی ئاشکراکرد|ناونیشان=https://www.pukmedia.com/KS/Details/197924|وێبگە=www.pukmedia.com|بڵاوکەرەوە=مەکتەبی ڕاگەیاندنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231215115220/https://www.pukmedia.com/KS/Details/197924|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕووداوەکە == ڕووداوەکە لە کاتژمێر سێی پاش نیوەڕ ڕوویدا. چەکدارانی ئەنسارولئیسلام لە سێ لاوە ھێرشیان کردە سەر ئەو ھێزانەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کە لەو گوندە جێگیرکرابوون. لەبەرئەوەی پێشمەرگەکانی یەکێتی پێشبینیی ھێڕشێکی لەناکاوی ئەنسارولئیسلامیان نەکردبوو چەکدارانی ئەنسار گورزێکی کوشندەیان وەشاند. لەپاش ٣ کاتژمێر شەڕ، ١٥ چەکداری ئەنسارولئیسلام کوژران و لە ٤٢ پێشمەرگەی یەکێتیش پاش کوژرانی ھەندێکیان، ئەوانی تر بەدیل گیران و ھەندێکیان بە چەقۆ و تەوراس و گوللە کوژران و دواتر دەستگیرا بەسەر گوندەکەدا. لەدوای ٢٤ کاتژمێر مانەوەی ئەنسارولئیسلام لە خێڵی حەمە و زیندانبوونی دانیشتووانی گوندەکە لە ماڵەکانی خۆیاندا، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھێرشی کردە سەر گوندی خێڵی حەمە و چەکدارەکانی ئەنسارولئیسلام ھەڵھاتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=22 ساڵ بەسەر تاوانی "خێڵی حەمە"دا تێدەپەڕێت|ناونیشان=https://bmctv.krd/details/57057|وێبگە=bmctv.krd|شوێن=کوردستان|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231215115220/https://bmctv.krd/details/57057|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ساڵی ٢٠١٨ بەردی بناغەی مۆنیۆمێنتی شەھیدانی خێڵی حەمە لە قەزای شارەزوور دانرا. لە شوباتی ٢٠٢١ ئاسایشی شارەزوور تۆمەتبارێکی دەستگیرکرد کە لەسەر دیواربەندی شەھیدانی خێڵی حەمە دروشمی گرووپی ئەنسارولئیسلامی نوسیبوو. لە لێکۆڵینەوەدا تۆمەتبارەکە دانی بە تاوانەکەیدا نابوو «لەژێر کاری ھەندێک وتاری توند ڕەویدا فکرەی توندڕەوی وەرگرتووە».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئاسایشی شارەزوور کەسێکی دەستگیرکرد کە لە خێڵی حەمە دروشمی تیرۆرستی نوسیوە|ناونیشان=https://lvinpress.com/2021/|ئیش=لڤین پرێس|agency=لڤین پرێس|بڵاوکەرەوە=lvinpress.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} # [https://web.archive.org/web/20160308185243/http://knwe.org/direje.aspx?besh=witar&cor=3&jimare=4145 خێڵی حەمە، لووتکەی دڕندەیی تیرۆریستان]، کوردستانی نوێ. {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|کوردستان|عێراق|پارێزگای ھەڵەبجە}} [[پۆل:پەلامارە تیرۆریستییەکانی کوردستان]] [[پۆل:شەڕی ناوخۆی کوردستان]] [[پۆل:عێراق لە ٢٠٠١]] [[پۆل:ململانێکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:٢٠٠١ لە باشووری کوردستان]] [[پۆل:شەرەکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە]] [[پۆل:مێژووی سەربازی ھەرێمی کوردستان]] 0qqkujp2vqeinjj6k9av8v491t074wf 1575415 1575414 2026-04-18T19:37:55Z ~2026-24075-55 75815 1575415 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = ھێرشی خێڵی حەمە | subtitle = | partof =[[شەڕی تیرۆر]] {{ھن}}[[ململانێی ئیسلامیی کوردستان]] | image = | caption = | date =٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠١ (٢٠ ساڵ لەمەوبەر) | place =گوندی [[خێڵی حەمە]] | coordinates = | causes = | goals = | methods = | status = | result = | side1 = | side2 = | side3 = | leadfigures1 = | leadfigures2 = | leadfigures3 = | howmany1 = | howmany2 = | howmany3 = | casualties1 =٤٢ پێشمەرگە شەهیدبوون | casualties3 = | fatalities = | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = |casualties2=١٥ چەکداری [[ئەنسارولئیسلام]] کوژران}} '''ھێرشی خێڵی حەمە'''، بریتیبوو لە ھێرشێکی تیرۆرستی گرووپی [[ئەنسارولئیسلام]] بۆ سەر گوندی [[خێڵی حەمە]] لە ٢٣ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠١ کە دەکاتە ١٢ ڕۆژ پاش [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول]]. لەو ھێرشەدا چەکدارانی ئەنسارولئیسلام ھێرشێکی لەناکاویان کردە سەر گوندەکە کە ئەوکاتە لەژێر دەسەڵاتی ھێزی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]دا بوو و ٤٢ پێشمەرگە شەهیدکران(تیرۆرکران) و تەرمی ھەندێکیان شێواندن ئەویش بە سەربڕین و دەرھێنانی چاو و بڕینی قوڕگ، زمان، لووت و گوێچکەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خێڵی حەمە.. ئەو تاوانە گەورەیەی ڕاستی تیرۆرستانی ئاشکراکرد|ناونیشان=https://www.pukmedia.com/KS/Details/197924|وێبگە=www.pukmedia.com|بڵاوکەرەوە=مەکتەبی ڕاگەیاندنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231215115220/https://www.pukmedia.com/KS/Details/197924|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕووداوەکە == ڕووداوەکە لە کاتژمێر سێی پاش نیوەڕ ڕوویدا. چەکدارانی ئەنسارولئیسلام لە سێ لاوە ھێرشیان کردە سەر ئەو ھێزانەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کە لەو گوندە جێگیرکرابوون. لەبەرئەوەی پێشمەرگەکانی یەکێتی پێشبینیی ھێڕشێکی لەناکاوی ئەنسارولئیسلامیان نەکردبوو چەکدارانی ئەنسار گورزێکی کوشندەیان وەشاند. لەپاش ٣ کاتژمێر شەڕ، ١٥ چەکداری ئەنسارولئیسلام کوژران و لە ٤٢ پێشمەرگەی یەکێتیش پاش کوژرانی ھەندێکیان، ئەوانی تر بەدیل گیران و ھەندێکیان بە چەقۆ و تەوراس و گوللە کوژران و دواتر دەستگیرا بەسەر گوندەکەدا. لەدوای ٢٤ کاتژمێر مانەوەی ئەنسارولئیسلام لە خێڵی حەمە و زیندانبوونی دانیشتووانی گوندەکە لە ماڵەکانی خۆیاندا، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھێرشی کردە سەر گوندی خێڵی حەمە و چەکدارەکانی ئەنسارولئیسلام ھەڵھاتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=22 ساڵ بەسەر تاوانی "خێڵی حەمە"دا تێدەپەڕێت|ناونیشان=https://bmctv.krd/details/57057|وێبگە=bmctv.krd|شوێن=کوردستان|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231215115220/https://bmctv.krd/details/57057|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ساڵی ٢٠١٨ بەردی بناغەی مۆنیۆمێنتی شەھیدانی خێڵی حەمە لە قەزای شارەزوور دانرا. لە شوباتی ٢٠٢١ ئاسایشی شارەزوور تۆمەتبارێکی دەستگیرکرد کە لەسەر دیواربەندی شەھیدانی خێڵی حەمە دروشمی گرووپی ئەنسارولئیسلامی نوسیبوو. لە لێکۆڵینەوەدا تۆمەتبارەکە دانی بە تاوانەکەیدا نابوو «لەژێر کاری ھەندێک وتاری توند ڕەویدا فکرەی توندڕەوی وەرگرتووە».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئاسایشی شارەزوور کەسێکی دەستگیرکرد کە لە خێڵی حەمە دروشمی تیرۆرستی نوسیوە|ناونیشان=https://lvinpress.com/2021/|ئیش=لڤین پرێس|agency=لڤین پرێس|بڵاوکەرەوە=lvinpress.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} # [https://web.archive.org/web/20160308185243/http://knwe.org/direje.aspx?besh=witar&cor=3&jimare=4145 خێڵی حەمە، لووتکەی دڕندەیی تیرۆریستان]، کوردستانی نوێ. {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|کوردستان|عێراق|پارێزگای ھەڵەبجە}} [[پۆل:پەلامارە تیرۆریستییەکانی کوردستان]] [[پۆل:شەڕی ناوخۆی کوردستان]] [[پۆل:عێراق لە ٢٠٠١]] [[پۆل:ململانێکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:٢٠٠١ لە باشووری کوردستان]] [[پۆل:شەرەکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە]] [[پۆل:مێژووی سەربازی ھەرێمی کوردستان]] lc5j5c837la36oiq3fyw2anps34vxli 1575416 1575415 2026-04-18T19:39:28Z ~2026-24075-55 75815 1575416 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = ھێرشی خێڵی حەمە | subtitle = | partof =[[شەڕی تیرۆر]] {{ھن}}[[ململانێی ئیسلامیی کوردستان]] | image = | caption = | date =٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠١ (٢٠ ساڵ لەمەوبەر) | place =گوندی [[خێڵی حەمە]] | coordinates = | causes = | goals = | methods = | status = | result = | side1 = | side2 = | side3 = | leadfigures1 = | leadfigures2 = | leadfigures3 = | howmany1 = | howmany2 = | howmany3 = | casualties1 =٤٢ پێشمەرگە شەهیدکران | casualties3 = | fatalities = | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = |casualties2=١٥ چەکداری [[ئەنسارولئیسلام]] کوژران}} '''ھێرشی خێڵی حەمە'''، بریتیبوو لە ھێرشێکی تیرۆرستی گرووپی [[ئەنسارولئیسلام]] بۆ سەر گوندی [[خێڵی حەمە]] لە ٢٣ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠١ کە دەکاتە ١٢ ڕۆژ پاش [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول]]. لەو ھێرشەدا چەکدارانی ئەنسارولئیسلام ھێرشێکی لەناکاویان کردە سەر گوندەکە کە ئەوکاتە لەژێر دەسەڵاتی ھێزی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]دا بوو و ٤٢ پێشمەرگە شەهیدکران(تیرۆرکران) و تەرمی ھەندێکیان شێواندن ئەویش بە سەربڕین و دەرھێنانی چاو و بڕینی قوڕگ، زمان، لووت و گوێچکەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خێڵی حەمە.. ئەو تاوانە گەورەیەی ڕاستی تیرۆرستانی ئاشکراکرد|ناونیشان=https://www.pukmedia.com/KS/Details/197924|وێبگە=www.pukmedia.com|بڵاوکەرەوە=مەکتەبی ڕاگەیاندنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231215115220/https://www.pukmedia.com/KS/Details/197924|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕووداوەکە == ڕووداوەکە لە کاتژمێر سێی پاش نیوەڕ ڕوویدا. چەکدارانی ئەنسارولئیسلام لە سێ لاوە ھێرشیان کردە سەر ئەو ھێزانەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کە لەو گوندە جێگیرکرابوون. لەبەرئەوەی پێشمەرگەکانی یەکێتی پێشبینیی ھێڕشێکی لەناکاوی ئەنسارولئیسلامیان نەکردبوو چەکدارانی ئەنسار گورزێکی کوشندەیان وەشاند. لەپاش ٣ کاتژمێر شەڕ، ١٥ چەکداری ئەنسارولئیسلام کوژران و لە ٤٢ پێشمەرگەی یەکێتیش پاش کوژرانی ھەندێکیان، ئەوانی تر بەدیل گیران و ھەندێکیان بە چەقۆ و تەوراس و گوللە کوژران و دواتر دەستگیرا بەسەر گوندەکەدا. لەدوای ٢٤ کاتژمێر مانەوەی ئەنسارولئیسلام لە خێڵی حەمە و زیندانبوونی دانیشتووانی گوندەکە لە ماڵەکانی خۆیاندا، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھێرشی کردە سەر گوندی خێڵی حەمە و چەکدارەکانی ئەنسارولئیسلام ھەڵھاتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=22 ساڵ بەسەر تاوانی "خێڵی حەمە"دا تێدەپەڕێت|ناونیشان=https://bmctv.krd/details/57057|وێبگە=bmctv.krd|شوێن=کوردستان|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231215115220/https://bmctv.krd/details/57057|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ساڵی ٢٠١٨ بەردی بناغەی مۆنیۆمێنتی شەھیدانی خێڵی حەمە لە قەزای شارەزوور دانرا. لە شوباتی ٢٠٢١ ئاسایشی شارەزوور تۆمەتبارێکی دەستگیرکرد کە لەسەر دیواربەندی شەھیدانی خێڵی حەمە دروشمی گرووپی ئەنسارولئیسلامی نوسیبوو. لە لێکۆڵینەوەدا تۆمەتبارەکە دانی بە تاوانەکەیدا نابوو «لەژێر کاری ھەندێک وتاری توند ڕەویدا فکرەی توندڕەوی وەرگرتووە».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئاسایشی شارەزوور کەسێکی دەستگیرکرد کە لە خێڵی حەمە دروشمی تیرۆرستی نوسیوە|ناونیشان=https://lvinpress.com/2021/|ئیش=لڤین پرێس|agency=لڤین پرێس|بڵاوکەرەوە=lvinpress.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} # [https://web.archive.org/web/20160308185243/http://knwe.org/direje.aspx?besh=witar&cor=3&jimare=4145 خێڵی حەمە، لووتکەی دڕندەیی تیرۆریستان]، کوردستانی نوێ. {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|کوردستان|عێراق|پارێزگای ھەڵەبجە}} [[پۆل:پەلامارە تیرۆریستییەکانی کوردستان]] [[پۆل:شەڕی ناوخۆی کوردستان]] [[پۆل:عێراق لە ٢٠٠١]] [[پۆل:ململانێکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:٢٠٠١ لە باشووری کوردستان]] [[پۆل:شەرەکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە]] [[پۆل:مێژووی سەربازی ھەرێمی کوردستان]] kg22vimzzexo06jxn7ksyjykouoko1a 1575422 1575416 2026-04-18T22:06:09Z مامۆستا 39489 دەستکاریی [[Special:Contributions/~2026-24075-55|~2026-24075-55]] ([[User talk:~2026-24075-55|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:AramBot|AramBot]] گەڕێندرایەوە 1476707 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = ھێرشی خێڵی حەمە | subtitle = | partof =[[شەڕی تیرۆر]] {{ھن}}[[ململانێی ئیسلامیی کوردستان]] | image = | caption = | date =٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠١ (٢٠ ساڵ لەمەوبەر) | place =گوندی [[خێڵی حەمە]] | coordinates = | causes = | goals = | methods = | status = | result = | side1 = | side2 = | side3 = | leadfigures1 = | leadfigures2 = | leadfigures3 = | howmany1 = | howmany2 = | howmany3 = | casualties1 =٤٢ پێشمەرگە | casualties3 = | fatalities = | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = |casualties2=١٥ چەکداری [[ئەنسارولئیسلام]]}} '''ھێرشی خێڵی حەمە'''، بریتیبوو لە ھێرشێکی گرووپی [[ئەنسارولئیسلام]] بۆ سەر گوندی [[خێڵی حەمە]] لە ٢٣ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠١ کە دەکاتە ١٢ ڕۆژ پاش [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول]]. لەو ھێرشەدا چەکدارانی ئەنسارولئیسلام ھێرشێکی لەناکاویان کردە سەر گوندەکە کە ئەوکاتە لەژێر دەسەڵاتی ھێزی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]دا بوو و ٤٢ پێشمەرگە کوژرا و تەرمی ھەندێکیان شێواندن ئەویش بە سەربڕین و دەرھێنانی چاو و بڕینی قوڕگ، زمان، لووت و گوێچکەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خێڵی حەمە.. ئەو تاوانە گەورەیەی ڕاستی تیرۆرستانی ئاشکراکرد|ناونیشان=https://www.pukmedia.com/KS/Details/197924|وێبگە=www.pukmedia.com|بڵاوکەرەوە=مەکتەبی ڕاگەیاندنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231215115220/https://www.pukmedia.com/KS/Details/197924|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕووداوەکە == ڕووداوەکە لە کاتژمێر سێی پاش نیوەڕ ڕوویدا. چەکدارانی ئەنسارولئیسلام لە سێ لاوە ھێرشیان کردە سەر ئەو ھێزانەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کە لەو گوندە جێگیرکرابوون. لەبەرئەوەی پێشمەرگەکانی یەکێتی پێشبینیی ھێڕشێکی لەناکاوی ئەنسارولئیسلامیان نەکردبوو چەکدارانی ئەنسار گورزێکی کوشندەیان وەشاند. لەپاش ٣ کاتژمێر شەڕ، ١٥ چەکداری ئەنسارولئیسلام کوژران و لە ٤٢ پێشمەرگەی یەکێتیش پاش کوژرانی ھەندێکیان، ئەوانی تر بەدیل گیران و ھەندێکیان بە چەقۆ و تەوراس و گوللە کوژران و دواتر دەستگیرا بەسەر گوندەکەدا. لەدوای ٢٤ کاتژمێر مانەوەی ئەنسارولئیسلام لە خێڵی حەمە و زیندانبوونی دانیشتووانی گوندەکە لە ماڵەکانی خۆیاندا، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھێرشی کردە سەر گوندی خێڵی حەمە و چەکدارەکانی ئەنسارولئیسلام ھەڵھاتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=22 ساڵ بەسەر تاوانی "خێڵی حەمە"دا تێدەپەڕێت|ناونیشان=https://bmctv.krd/details/57057|وێبگە=bmctv.krd|شوێن=کوردستان|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231215115220/https://bmctv.krd/details/57057|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ساڵی ٢٠١٨ بەردی بناغەی مۆنیۆمێنتی شەھیدانی خێڵی حەمە لە قەزای شارەزوور دانرا. لە شوباتی ٢٠٢١ ئاسایشی شارەزوور تۆمەتبارێکی دەستگیرکرد کە لەسەر دیواربەندی شەھیدانی خێڵی حەمە دروشمی گرووپی ئەنسارولئیسلامی نوسیبوو. لە لێکۆڵینەوەدا تۆمەتبارەکە دانی بە تاوانەکەیدا نابوو «لەژێر کاری ھەندێک وتاری توند ڕەویدا فکرەی توندڕەوی وەرگرتووە».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئاسایشی شارەزوور کەسێکی دەستگیرکرد کە لە خێڵی حەمە دروشمی تیرۆرستی نوسیوە|ناونیشان=https://lvinpress.com/2021/|ئیش=لڤین پرێس|agency=لڤین پرێس|بڵاوکەرەوە=lvinpress.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} # [https://web.archive.org/web/20160308185243/http://knwe.org/direje.aspx?besh=witar&cor=3&jimare=4145 خێڵی حەمە، لووتکەی دڕندەیی تیرۆریستان]، کوردستانی نوێ. {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|کوردستان|عێراق|پارێزگای ھەڵەبجە}} [[پۆل:پەلامارە تیرۆریستییەکانی کوردستان]] [[پۆل:شەڕی ناوخۆی کوردستان]] [[پۆل:عێراق لە ٢٠٠١]] [[پۆل:ململانێکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:٢٠٠١ لە باشووری کوردستان]] [[پۆل:شەرەکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە]] [[پۆل:مێژووی سەربازی ھەرێمی کوردستان]] rynzy9zvyf4cpbiek2iw49w42qkrhkv 0 9700 1575447 1558788 2026-04-19T11:26:28Z Nihad nerweyi 73618 (رَضِيَ اللهُ عَنْهُ) , ئەمەم گوری ئەمەم نەبیستوە نازانم راستە یان نا ، 1575447 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} معاوییەی کوڕی سەخڕ کوڕی حەرب کوڕی ئومەیە کوڕی عەبد شەمس کوڕی عەبد مەناف ناسراو بە '''معاوییەی کوڕی ئەبوو سوفیان''' , نازناوەکەی باوکی عەبدول ڕەحمان بووە ویەکێک لە کوڕەکانی ئەبوو سوفیانی کوڕی حەرب بووە ویەکەم خەلیفەی دەوڵەتی ئەمەوییە، والی [[شام]] بوو لە سەردەمی خەلافەتی [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] و لە دووای ڕووداوی کوژرانی عوسمان، عەلی بووە خەلیفە کە بووە ناکۆکیان ھەتا [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی]] کوژرا پاشان حەسەنی کوڕی عەلی وازی لە خەلافەت ھێنا بۆ معاوییە بەپێی ڕیکەوتنێک، وبەم شێوەیە معاوییە [[دەوڵەتی ئەمەوی]] دامەزراند و دیمەشقی کردە پایتەختی و موبایەعەی وەرگرت بۆ یەزیدی کوڕی پێش مردنی. == نەژادی == کوڕی ئەبوو سوفیان (سەخڕ)ی کوڕی حەرب کوڕی ئومەیە کوڕی عەبد شەمس کوڕی عەبد مەناف کوڕی قوسەی کوڕی کیلاب بووە، کە باوکی لە پێشەواکانی قوڕەیش بووە ویەکێک بوو لە داناو خاوەن ڕاکانی مەککەو دایکی معاوییە ھندی کچی عەتبەی کوڕی ڕەبیعەی کوڕی عەبد شەمس کوڕی عەبد مناف بووە. == ژیاننامە == معاوییە پازدە ساڵ پێش کۆچی [[ئیسلام|موسڵمانان]] بەرامبەر لەگەڵ [[٦٠٣]]ی زایینی<ref>https://opac.diamond-ils.org/agent/35424 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904084121/https://opac.diamond-ils.org/agent/35424 |date= ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> لە [[مەککە]]<ref>http://www.ceeol.com/aspx/getdocument.aspx?logid=5&id=5b9d8d8d996f4d5f913e0609188fd9d7{{بەستەری مردوو|url=http://www.ceeol.com/aspx/getdocument.aspx?logid=5&id=5b9d8d8d996f4d5f913e0609188fd9d7 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> لە دایک بووە، ولە کاتی [[فەتحی مەککە]]دا تەمەنی ٢٣ ساڵ بووە، ولەوانە بوو کە [[ئیسلام]] بوو کە فەتح کرا. == خێزان و منداڵەکانی == * مەیسونی کچی بەحدەلی کەلبییە، (یەزید)ی لێ بوو. * فاخیتەی کچی قەرزەی مونافییە. ئەمیش (عەبدولڕەحمان) و (عەبدوڵڵا)ی لێ بوو. * نائیلەی کچی عومارەی کەلبییە. == ئیشەکانی لە سەردەمی ئەبووبەکر == سەرکردایەتی سوپای براکەی (یەزیدی کوڕی ئەبوو سوفیانی) گرتە دەست لە خەلافەتی ئەبووبەکردا، و[[ھەڵگەڕاوەکان]]ی کوشت لە شەڕی یەمامەدا، پاشان خەلیفە [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] لەگەڵ یەزیدی برایدا ناردی بۆ فەتحی [[شام]] ولەگەڵیا بوو ڕۆژی فەتحی سەیدا و عەرقە و جەبەل و بەیروت لە کەنارەکانی شام. یەکێک لەکارەکانی پەردەداری لەنێوان خۆی و خەڵکی دروست کرد == ولایەتی شام == معاوییەی کوڕی ئەبوو سوفیان ولایەتی ئوردنی لە [[شام]] گرتە دەست لە ساڵی ٢١ک لە سەردەمی [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]]، لە دوای مردنی یەزیدی برای، خەلیفە عومەر معاوییەی کردە والی [[دیمەشق]] و دەوروبەری، پاشان خەلیفە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] کردییە والی ھەموو شام، لە دوای وەفاتی عوسمان ساڵی ٣٥ک دەرچوو لە فەرمانی خەلیفە [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] وداوای حەقسەندنەوەی لە بکوژانی عوسمانی کوڕی عەفان دەکرد، ولە پێش ئەوەشدا ڕووداوی جەمەل ڕوویدا کە عائشەی کچی ئەبووبەکر خێزانی پێغەمبەر [[محەممەد]] ڕووبەرووی خەلیفە عەلی بوونەوە وسەرکردەی سوپاکە تەڵخەی کوڕی عوبەیدوڵڵا وزوبێری کوڕی عەوام بوون کە ھەموویان دەرچوون بۆ ئەوەی حەقی کوژرانی عوسمان بسێنن، ولە دوای ئەو ڕوودوە معاوییەش لەگەڵ خەلیفە عەلی کوڕی ئەبووتالیب ڕووبەڕووبونەوە [[شەڕی سەفین]] لە نیوانیان ڕوویدا، ولە دوای کوژرانی عەلی، موبایەعە درا بە حەسەنی کوڕی عەلی لە [[عێراق]] و[[حیجاز]] بەڵام معاوییە ڕووبەرووی بۆیەوە وحەسەن بۆ ئەوەی ڕێ لە خوێن ڕشتنی موسڵمانان بگرێت وازی لە خەلافەت ھێنا بۆ معاوییە بە مەرجێک دوای خۆی معاوییە خەلافەت بگەڕێنێتەوە بۆ حەسەن وحسەینی برای، بەم شێوەیە معاوییە بووە خەلیفەی موسڵمانان ودیمەشقی کردە پایتەختی دەوڵەتی خەلافەتی ئیسلامی. == فەتحە ئیسلامییەکان == لە دوای دامەزراندنی [[دەوڵەتی ئەمەوی]] و معاوییە خەلافەتی گرتە دەست و دەوڵەتە ئیسلامییەکەی بەھێز کرد فەتحی ئیسلامی دەستی پێکرد، ولە سەردەمی معاوییەدا ڕووبەری دەوڵەتی ئیسلامی فراوان بوو و لە ئاڕاستەی وڵاتی ڕۆم و سەند و کابول و ئەھواز و وڵاتی ئەودیو ڕووبار و باکووری ئەفەریقادا، ومعاوییەی یەکەم کەشتیگەلی جەنگی دروست کرد لە [[مێژووی ئیسلام]]دا و دوورگەی [[قوبرس]] وسەقڵییە و ناوچە و دوورگەکانی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاستی]] پێ فەتح کرد. معاوییە توانی ڕێگە لە دەوڵەتی بیزەنتی تەسک بکاتەوە لەسەر سنوورەکانی لەگەڵیاندا ودەستی گرت بەسەر دوورگەی ڕۆدس و ئەڕواد، کە دوورگەی ئەڕواد لەسەر کەنارەکانی [[شام]] لە [[سووریا|سوریا]] گرنگییەکی زۆری ھەبوو لەبەر نزیکبوونی لە قوستەنتینییە، معاوییە گەمارۆی ئەو شارەی دا ھەرچەن ئەم گەمارۆدانانە زیانێکی گەورەی لە ڕۆم خست بەڵام نەیانتوانی فەتحی قوستەنتینییە بکەن ومعاوییە ناوەندی بۆ دروستکردنی کەشتی دەریای دروست کرد لە شارەکانی کەناری شامدا و لە دوورگەی ڕەوزە، ھەروەک ئەو پلانەی جێبەجێکرد بۆ گواستنەوەی عەرەبە موسڵمانەکان بۆ دوورگەکانی دەریای ناوەڕاست بۆ پارێزگاریکردنی وبڵاوکردنەوی [[ئیسلام]] تێیدا، موسڵمانان دابەزین لە سەقڵییە ساڵی ٤٨ک. == حالەتی نەتەوەی ئیسلامی پێش ئەوە معاوییە خەلافەت بگرێتە دەست == معاوییەیبەرپرسەی ئومەی ئیسلامی گرتە دەست، کە سێ بەش بوون لەو کاتانە، بەشی یەکەم، ئەوانەی داوای حەق سەندنی کوژرانی خەلیفە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفانیان]] دەکرد، وبەشی دووەم، ئەوانەبوون کە [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتاڵیبیان]] خۆشئەویست و خۆی نەوەکانیان بە شایانتر دەزانی بۆ وەرگرتنی خەلافەت کە زۆرینەیان لە [[عێراق]] بوون و کەمێکیان لە [[میسر]] بوون، وبەشی سێیەم، خەواریجییەکان بوون، کە دژی ھەردوو تاقمەکەی تر بوون وبە لە ئایین لادەریان دادەنان، ویەکەم ئەرکیان بە کوشتنی معاوییە و کۆمەڵەکەی عەلی دادەنا، ئەوەی گرنگ بوو بۆ معاوییە وقەلەقی کردبوو [[خەواریج]]یەکان بوون کە باشی سیاسەت سوودی نەبوو لەگەڵیان وڕۆچوونێکی توند ڕۆچوون لە ئاییندا، معاوییە دوایان کەوت وبە دوای ئەونەدا چوو کە لە زانیارییە ئیسلامییەکان لایان دەدا. [[پەڕگە:Umayyad Mosque-Dome of the Treasury.jpg|وێنۆک|250px|مزگەوتی ئەمەوی، کە لە سەردەمی معاوییە بنیات نرا]] == سیاسەتی ناوخۆ == === دامەزراندنی دیوانە ناوەندییەکان، کە پێک ھاتبوو لە === * دیوانی پەیامەکان کە دەستەیەک بوون سەرپەرشتی نووسینی پەیامەکانی خەلیفە و فەرمان و ڕێکەوتنەکانیان دەکرد. * دیوانی خاتم کە بەدوای نھێنی و پاراستنی نێراوەکانی دەوڵەتدا دەچوو. * دیوانی پۆستە کە ڕژێمی پۆستە ھاتە دەوڵەتی ئیسلامییەوە لەو کاتانەدا. * ڕژێمی نووسینەکان، کە نووسەری دانا بۆ نووسینی پەیام ونوسەر بۆ دیوانی سەرباز وبۆ دیوانی پۆلیس ودیوانی داد. === دابینکردنی ئاسایش بۆ دەوڵەت === * گرنگییەکی زۆری دا بە دابینکردنی ئەمن وئاسایش بۆ خەڵک دا و پاسەوان و پۆلیسی دانا کە پاسەوانەکانی لە ترسی ئەو خەواریجانە دانا کە دەیانویست بیکوژن، وپۆلیسیش بۆ پاراستنی یاسا وئاسایش. * بە باشی پیاو وبەرپرسەکانی ھەڵئەبژارد * پەیڕەوی ھەردوو سیاسەتی توندڕەوی ونەرم ڕەوی دەکرد * دەزگای زانیاری زۆر بەھێز بوو لە ناوەوە ودەرەوەدا لەو سەردەمە. لە نموونەی ئەمەشا ئاگاداربوون بوو لەو نێرراوانەی لە نێوان حسەین وخەڵکی عێراقدا بوو. * گرنگی دا بە سوپای ئیسلامی. ولەو شتانەی کە بۆ یەکەم جار معاوییە لە جیھانی ئیسلامیدا دای نا ئەوەبوو کە یەکەم کەس بوو لە ناو خەلیفەکاندا کە ڕای سپارد حوکم بدرێتە دەست کوڕەکەی لە دوای خۆی. == کۆچی دوایی == کۆچی دوایی کرد لە [[دیمەشق]]<ref>http://www.jstor.org/stable/4057316</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bt.com.bn/files/digital/Islamia/Issue103/SP18Jun.8.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018165654/http://www.bt.com.bn/files/digital/Islamia/Issue103/SP18Jun.8.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە تەمەنی ٧٨ ساڵیدا دوای ئەوەی فەرمانی کرد بە دانانی کوڕەکەی (یەزیدی کوڕی معاوییە) لە جێگەی خۆی، نێژرا لە دیمەشق ومردنی ساڵی ٦٠ک بوو، دوای ئەوەی کە ٢٠ ساڵ والی و ٢٠ ساڵ خەلیفە بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|ژیاننامە|مێژوو|سیاسەت|محەممەد|ئیسلام|عەرەبستانی سعوودی}} {{پۆلی کۆمنز|Muawiyah I}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٦٠٢]] [[پۆل:مردووانی ٦٨٠]] [[پۆل:ھاوەڵەکان]] [[پۆل:خەلیفە ئەمەویەکان]] [[پۆل:خەڵکی مەککە]] bhkm2k2pvfsbcq1iiem425bx28m8ojf 0 25025 1575428 1427079 2026-04-19T08:14:48Z 1silent scientist 51740 1575428 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = عەبابەیلێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| عبابیلي }}<br>{{lang-en| Ababaile }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = گوندی عەبابەیلێ.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی عەبابەیلێ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.1708| 46.0332}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی عەبابەیلێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.1708| 46.0332 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەڵەبجە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەڵەبجە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سیروان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٠٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٣١ کەس<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''عەبابەیلێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سیروان]] لە [[قەزای ھەڵەبجە]] لە [[پارێزگای ھەڵەبجە]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref> کەوتووەتە ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەڵەبجە]] لە دامێنی چیای شنروێ. لە ١٩٣٣ [[خوێندنگە]]ی تێدا کراوەتەوە و لە ١٩٧٤ خوێندنگەیەکی نوێی بۆ کراوەتەوە. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٧ خوێندنگەیەکی نوێی بۆ کراوەتەوە. عەبابەیلێ تەنھا ٤ کم لە ھەڵەبجەوە دوورە. لە [[زستان]]دا کەشوھەوایەکی ساردی ھەیە و تێکرای ڕێژەی [[باران]]بارین دەگاتە ٥٠٠ بۆ ٩٠٠ ملم. == ناو == == جوگرافیا == عەبابەیلێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[جەلیلە، ھەڵەبجە|جەلیلە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دەڵەمەڕ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[زەلەکێ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شاری [[ھەڵەبجە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/way/772909025#map=13/35.1695/46.0294</ref> == مێژوو == * مێژووی ئاوەدانکردنەوەی مێژوویەکی کۆنی ھەیە بە ھۆی بوونی گۆڕستانەکەی کە دەگەڕێتەوە بۆ پێش [[ئیسلام]]. * لە [[شۆڕشەکانی شێخ مەحموود|شۆڕشی شێخ مەحموود]] لە کاتی ھاتنی ئینگلیز بۆ ناوچەکە ھەردوو براو کەسایەتی گوندەکە شێخ ڕەشید و شێخ کەریم توانیان سەرکردایەتی شەڕی ئەشکەوەڵ بکەن دژی ئینگلیز کۆشتارێکی زۆر لە ئینگلیز بکەن. لە ئەنجامدا بوەھۆی سوتانی گوندی عەبابەیلێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دوو ساڵ لە کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/95039.PDF?ver=132385097450000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دەبلیو ئاڕ ھەر|زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە گەڵ ھەڵگیرسانددنی [[شۆڕشی ئەیلوول]] ساڵی ١٩٦١ دامەرزاندنی یەکەمین مەفرەزەی سەرەتای شۆڕشی ئەیلوول بە سەرکردایەتی م. شێخ حەمەومینی شێخ عەبدوڵڵای عەبابەیلێ سەرپەرشتی یەکەمین مەفرەزەی چەکداری بوو کە دوواتریش لەساڵی ١٩٦٨ بوە قائیمقامی [[ھەڵەبجە]]. * لە گەڵ دامەرزاندنی یەکەمین مەفرەزەی سەرەتای لە [[کوردستان]] کە لە ناوچەی [[ھەڵەبجە]] و [[شارەزوور]] بەسەرکردایەتی شێخ عەلی کەشکۆڵی عەبابەیلێی بوو. * داود بەگی عەبابەیلێ کە کوڕی حەمەسەعید بەگی وەسمان پاشای جافە کچی یەکێک لە شێخەکانی عەبابەیلێ مارەدەکات ماڵیشی دێتە گوندەکە کۆشکێکی ناوازە دروست دەکات بۆ یەکەمجار مۆلیدەی کارەبا دەھێنێتە گوندەکە. * گۆڕستانی گوندەکە بە یەکێک لە گۆڕستانە گەورەکانی کوردستان ناسراوە لەبەرئەوەی کە گۆڕی پیاوچاوکێکی لێیە بە ناوی (ئەبو عوبەیدەی ئەنساری) ھەروەھا چەندین گۆڕی کەسایەتی گەورەی کوردی لێیە وەک گۆڕی شاژنە [[عادیلە خانم]] و ھەردوو کوڕە شاعیرەکەی [[تاھیر بەگی جاف]] و [[ئەحمەد موختار جاف]] و گۆڕی [[فەتحوڵڵا بەگی جافرسان]] و چەندان کەسایەتی تری ناوچەکە. * [[شاکر فەتاح]] تەنھا بۆ ماوەی (٦) مانگ قایمقامی [[ھەڵەبجە]] بوو واتە لە (٢٤\٨\١٩٤٦ بۆ ٢٨\٢\١٩٤٧)، م. شاکر فەتاح لە کتێبی ئاوێنەی ژینم بەم جۆرە دەڵێت : داخەکەم لە [[ھەڵەبجە]] زۆر نەمامەوە تا بە دڵی خۆم ڕەنجی تێدا بدەم زۆر پێشنیازم کرد بە دامەرزاندنی (لادێی ھەڵەبجە) لە گوندی عەبابەیلێ ، ئەو سەردەمە بە ناحیە وتراوە کارگێڕی لادێ. بەڵێ بەداخەوە لە لایەن ھەندێک کەسی دەستڕۆیشتۆی ئەو سەردەمەی [[ھەڵەبجە]]وە لە [[بەغدا]] نقڵی [[شاکر فەتاح]] دەردەکەن ئاواتەکەی نایەتەدی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاوێنەی ژینم | ناونیشان = https://archive.org/details/renas_20160406_1135|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = [[شاکر فەتاح]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(١٣٦٥) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٧٣١) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == خوێندەواری == * پێش ئەوەی قوتابخانەی تێدا بکرێتەوە خاوەنی [[حوجرە]] بوو کە چەندین فەقێی تێدابوو کە زانای گەورە م. باباڕەسوڵی [[بیدەن]] مامۆستای حوجرەکە بوو. * گوندی عەبابەیلێ لە دوای [[سلێمانی]] و [[ھەڵەبجە]] و [[تەوێڵە]] بە چوارەمین شوێن دادەنرێت کە قوتابخانەی تێداکرابێتەوە لە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەڵەبجە]]. چەندین مامۆستای گەورە خزمەتیان کردووە وەک: [[عەبدوڵڵا گۆران|م. گۆرانی شاعیر]] و . م. حەمەسەعی میرزا ڕەشید [[بانە]]ی. == ئەمانەش ببینە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]] 2ratok8gx7ud3t294doiqsac1b1q4p9 0 43254 1575400 1575387 2026-04-18T12:00:32Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575400 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = سەید ڕووحوڵڵا خومەینی | ناوی_خۆماڵی = سید ڕوحاللە مصطفوی موسوی خمینی | زمانی_ناوی_خۆماڵی = فارسی | وێنە =[[پەڕگە:Ruhollah_Khomeini_by_Jamaran_1.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی وێنە = 230px | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢ | شوێنی لەدایکبوون = [[خومەین]]، [[ئێران]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | شوێنی مردن = [[تاران]]، [[ئێران]] | ھۆکاری مردن = [[جەڵدەی دڵ]] | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = مەزارگەی خومەینی | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[فارس]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٧٩–١٩٨٩ | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناسراو_بەناوی = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو =پۆستەکە دامەزرا -[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] وەکوو شای ئێران | جێگر =[[عەلی خامنەیی]] | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = خەدیجە سەقەفی | یار = | منداڵەکان = ٧ لەوانە مستەفا ٬زەھرا، فەریدە و ئەحمەد | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = Ruhollah Khomeini signature.png | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ ={{URL|imam-khomeini.ir}} }} '''سەید ڕووحوڵڵا موستەفەوی خومەینی''' ({{بە فارسی|سید ڕوحاللە موسوی خمینی}}؛ ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢ لە [[خومەین]] – ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لە [[تاران]])، ناسراو بە '''ئایەتوڵڵا خومەینی''' یان '''ئیمام خومەینی'''، پێشەوا، نووسەر، شاعیر و مەرجەعێکی تەقلیدی [[شیعە]]ی ئێرانی بوو، کە وەکوو دامەزرێنەر و یەکەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] ھەتا دواڕۆژی ژیانی لەسەر کار بوو. خومەینی یەکێک لە ڕێبەرانی جەماوەری ئێران بوو کە لە ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]] و سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]دا ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو.<ref>http://www.iranchamber.com/history/rkhomeini/ayatollah_khomeini.php</ref><ref>http://www.britannica.com/eb/article-32981</ref> خومەینی لە مەدرەسە فیقە و [[فەلسەفەی ئیسلامی]] و [[عیرفان]]ی خوێندووە و لە ساڵی ١٣١٣دا گەیشتووەتە ئیجتیھاد. بە گوتەی [[ساواک]] مۆڵەتی ئیجتیھادەکەی لە عەبدولکەریم حائری یەزدی وەرگرتووە بەپێی وەشانێکی دیکە نەیکردووە ئیجتیھاد لە ھیچ کەسێک داوای مۆڵەتی نەکردووە و مۆڵەتی لەو شێوەیەی بە کەس نەداوە. دژی سیاسەتەکانی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بەتایبەت [[شۆڕشی سپی]] و پێدانی مافی دەنگدان بە ژنان لەلایەن شاوە خەباتی کردووە و بەھۆی تۆمەتبارکردنی شا بە پەیڕەوکردنی سیاسەتەکانی [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە ساڵی ١٣٤٢، بۆ ماوەی ١٠ مانگ زیندانی کرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=خبرگزاری باشگاە خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جھان ||دوایین١=YJC|سەردێڕ=از ماجرای دستگیری امام خمینی (ڕە) در 15 خرداد 42 تا قیامی کە ڕنگ خون گرفت|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/6115389/از-ماجرای-دستگیری-امام-خمینیرھ-در-15-خرداد-42-تا-قیامی-کھ-رنگ-خون-گرفت|وێبگە=yjc.ir/fa|شوێن=تاران|زمان=fa}}</ref> و ساڵی دواتر، بەھۆی وتارەکانی دژی تەسلیمبوون بە ڕاوێژکارە سەربازییەکانی ئەمریکا، دەربەدەر کرا، سەرکردایەتی ئیسلامییەکان و ئۆپۆزسیۆنی کرد و دەستی کرد بە داڕشتنی تیۆری دەسەڵاتی ئایینی - کە بنەماکانی تا شۆڕش بۆ خەڵک بە نادیاری مانەوە - لە ڕۆژانی کۆتاییدا کە بەرەو سەرکەوتنی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران، وەک ڕێبەرەکەی، شورای شۆڕشگێڕی و حکوومەتی کاتی پێکھێنا. لە ١٢ی ڕێبەندان ١٣٥٧، خومەینی گەڕایەوە بۆ ئێران و لە ٢٢ی ڕێبەندان شۆڕشەکە سەرکەوتنی بەدەستھێنا. == ساڵانی سەرەتایی == === پاشخان === ڕوحوڵڵا خومەینی لە ڕەچەڵەکی خاوەن زەوییە بچووکەکان و پیاوانی ئایینی و بازرگانەکانەوە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Ervand |دوایین=Abrahamian |سەردێڕ=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |ناونیشان=https://archive.org/details/radicalislamiran0000abra |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=١-٨٥٠٤٣-٠٧٧-٢|پەڕەکان=[https://archive.org/details/radicalislamiran٠٠٠٠abra/page/٢٠ ٢٠]}}</ref> باوباپیرانی بەرەو کۆتایی سەدەی ١٨ لە ماڵە ڕەسەنەکەیانەوە لە نیشاپور لە پارێزگای خۆراسان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران بۆ مانەوەیەکی کورت بۆ شانشینی ئاواد کە ناوچەیەکە لە ویلایەتی مۆدێرن ئۆتار پرادێش لە ھیندستان کە فەرمانڕەواکانی موسڵمانی [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعە دوازدە ئیمامی]] بە ڕەچەڵەک فارس بوون کۆچیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Algar|یەکەم١=Hamid|بەستەری نووسەر١=Hamid Algar|editor1-last=Koya|editor1-first=Abdar Rahman|سەردێڕ=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Islamic Book Trust|ژپنک=٩٧٨–٩٦٧٥٠٦٢٢٥٤|پەڕە=١٩|chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref><ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i |date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> لە ماوەی حوکمڕانییەکەیاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان بانگھێشتی ژمارەیەکی بەردەوام لە زانایانی فارسی، شاعیر، دادوەر، تەلارساز و وێنەکێشیان کرد.<ref name="Avadh"/> لە کۆتاییدا خێزانەکەی لە شارۆچکەیەکی بچووک لە کینتور، نزیک لوکناو پایتەختی ئاوەد نیشتەجێ بوون.<ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''], 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] by Baqer Moin</ref> باپیرەی خومەینی، سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی، لە کینتوور لەدایکبووە.<ref name="Iranian"/><ref name="Moin1999"/> لە ساڵی ١٨٣٠ لێنۆی بەجێھێشت بۆ سەردان کردنی گۆڕی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب]] لە نەجەف، عێراقی عوسمانی (عێراقی ئێستا) و ھەرگیز نەگەڕایەوە. بە گوتەی مۆین ئەم کۆچکردنە بۆ دەربازبوون بوون لە بڵاوبوونەوەی دەسەڵاتی بەریتانیا لە ھیندستان بوو. لە ساڵی ١٨٣٤ سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی سەردانی ئێرانی کرد و لە ساڵی ١٨٣٩ لە خومەین نیشتەجێ بوو. ھەرچەندە لە ئێران مایەوە و نیشتەجێ بوو، بەڵام بەردەوام بە ناوی ھیندی ناسراوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ مانەوەی لە ھیندستان و تەنانەت ڕوحوڵڵا خومەینی لە ھەندێک لە غەزەلەکانیدا زمانی ھیندی وەک ناوی قەڵەم بەکارھێناوە. باپیری خومەینی، میرزا ئەحمەد موجتەھید خونساری، ئەو پیاوە ئایینییە بوو کە لە کاتی ناڕەزایەتی تووتندا فەتوای قەدەغەکردنی بەکارھێنانی [[تووتن]]ی دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff writer |سەردێڕ=Imam Khomeini's Biography |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin |یەکەم١=Baqer |سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٧٩٠-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC|orig-year=1999|ساڵ=٢٠٠٩}}</ref> === منداڵی === بەپێی بەڵگەنامەی لەدایکبوونی، ڕوحوڵڵا موسەوی خومەینی کە ناوی یەکەمی بە واتای «ڕۆحی خوا» دێت، لە ١٧ی گوڵانی ١٩٠٠ لە خومەین سەر بە [[پارێزگای مەرکەزی]] لەدایک بووە ھەرچەندە مورتەزای برای (دواتر بە ئایەتوڵڵا پەسەندی دە ناسراوە) ڕۆژی لەدایکبوونی خۆی لە ٢٤ی ڕەزبەری ١٩٠٢ ساڵیادی لەدایکبوونی کچی محمد، فاتیمە دادەنێت .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Researcher's Note: Ruhollah Khomeini's birth date|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|وێبگە=[[Britannica.com]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230412021509/https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khomeini (1900–1989) |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/khomeini_ayatollah.shtml |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=BBC History}}</ref> دوای کوژرانی باوکی، زیاتر لە دوو ساڵ دوای لەدایکبوونی لە ساڵی ١٩٠٣، لەلایەن خاڵۆزایییەوە پەروەردە کزا. ڕووحوڵڵا لە تەمەنی شەش ساڵییەوە دەستی بە خوێندنی سەرەتایی قورئان و فارسی کرد. ساڵی دواتر دەستی کرد بە خوێندن لە قوتابخانەیەکی ناوچەکە، لەوێ فێری ئایین و نۆحە خانی (خوێندنەوەی ماتەمینی) و بابەتەکانی تری نەریتی بوو. بە درێژایی تەمەنی منداڵی بە ھاوکاری خزم و کەسوکاری لەوان جەعفەر ئامۆزای دایکی و مۆرتەزا پەسەندی دە برا گەورەکەی درێژە بە خوێندنی ئایینی دا. === پەروەردە و وانەوتنەوە === [[پەڕگە:خمینی و ھمدرسان.JPG|وێنۆک|خومەینی وەک خوێندکارێک لەگەڵ ھاوڕێکانی (دووەم لە ڕاستەوە)]] لەدوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]]، ڕێکخستن کرا بۆ ئەوەی لە مەدرەسەی ئیسلامی لە [[ئەسفەھان]] بخوێنێت، بەڵام لەبری ئەوە چوو بۆ مەدرەسەی [[ئەراک]]. خرایە ژێر سەرکردایەتی ئایەتوڵڵا عەبدولکەریم حائری یەزدی. خومەینی لە ساڵی ١٩٢٠دا ڕووی لە شاری ئەراک کرد و دەستی بە خوێندن کرد. ساڵی دواتر ئایەتوڵڵا حانری یەزدی گواسترایەوە بۆ مەدرەسەی ئیسلامی لە شاری قوم لە باشووری ڕۆژاوای [[تاران]] و قوتابییەکانی بانگھێشت کرد بۆ شوێنکەوتن. خومەینی بانگھێشتەکەی قبوڵ کرد و لە قوتابخانەی دار ئەلشەفا لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو. لێکۆڵینەوەکانی خومەینی بریتی بوون لە شەریعەتی ئیسلامی ([[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]]) و فیقھی ([[فیقھی ئیسلامی|فیقھ]])، بەڵام تا ئەو کاتە خومەینی حەزێکی لە شیعر و [[فەلسەفە]] ([[عیرفان]])یشی بەدەستھێنابوو. کەواتە خومەینی لەگەڵ گەیشتن بە قوم داوای ڕێنوێنی لە میرزا عەلی ئەکبەر یەزدی زانای فەلسەفە و عیرفان دەکات. یەزدی لە ساڵی ١٩٢٤ کۆچی دوایی کرد، بەڵام خومەینی لەگەڵ دوو مامۆستای دیکە بە ناوەکانی جەواد عەقا مەلەکی تەبریزی و ڕافیعی [[قەزوین]] بەردەوام بوو لە پەیڕەوکردنی حەز و ئارەزووی [[فەلسەفە]]؛ بەڵام ڕەنگە گەورەترین کاریگەری لەسەر خومەینی مامۆستایەکی دیکە بووبێت بە ناوی میرزا محمد عەلی شەھابادی و عیرفانی مێژوویی سۆفی، لەوانە مەلا سەدرا و [[ئیبن عەرەبی]]. خومەینی فەلسەفەی یۆنانی کۆنی خوێندووە و ھەم لەژێر کاریگەری ھەردوو فەلسەفەی ئەرستۆ کە بە دامەزرێنەری [[ژیربێژی (مەنتیق)|ژیربێژی]] سەیری دەکرد<ref name="imamreza">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Philosophy as Viewed by Ruhollah Khomeini |ناونیشان=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110614032732/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=www.imamreza.net}}</ref> و ھەم [[ئەفلاتوون]] کە بۆچوونەکانی «لە بواری خودایی» دا بە «گۆڕ و پتەو» دەزانی بە شێوەیەکی سەرەکی لەژێر کاریگەری [[ئیبن سینا]] و [[مەلا سەدرا]] بوو.<ref>Kashful-Asrar, p. 33 by Ruhollah Khomeini.</ref><ref name="imamreza"/> === لایەنە سیاسییەکان === زۆرجار وانەوتنەوەکانی لە مەدرەسەدا لەسەر گرنگی ئایین بۆ پرسە کۆمەڵایەتی و سیاسییە پراکتیکییەکانی ئەو سەردەمە بوو، ھەروەھا لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا دژی سیکولاریزم کاری دەکرد. خومەینی ھەروەھا بەھای دا بە ئامانجی ئیسلامییەکان وەک شێخ فەزلوڵڵا نوری و ئەبولقاسم کاشانی. خومەینی فەزلوڵڵا نوری وەک «کەسایەتییەکی پاڵەوان» دەبینی و ناڕەزایەتییەکانی خۆی بە دەستوور و دەسەڵاتی سیکولار لە ئەنجامی ناڕەزایەتییەکانی نوری دژی دەستووری ساڵی ١٩٠٧ دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=AJ6i2-s7hoQC&q=khomeini+pepsi+roast+in+the+fires+of+hell&pg=PT107 |سەردێڕ=Khomeini's Ghost: Iran since 1979|نووسەر=Con Coughlin |ڕێکەوت= ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Pan MacMillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٧٤٣١٠-٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TteJzQyDS5kC&q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&pg=PA45|سەردێڕ=Globalisation, Religion & Development |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=International Journal of Politics & Economics |پەڕە=٤٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٦٨٢٥٦-٠-٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=OeqHjo6JkUsC&q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&pg=PA159|سەردێڕ=A Social History of Iranian Cinema, Volume 3: The Islamicate Period, 1978–1984|نووسەر=Hamid Naficy |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Duke University Press Books |پەڕە=١٥٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٤٨٧٧-١}}</ref> == چالاکیی سیاسی سەرەتایی == === پاشبنەما === لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، پیاوانی ئایینی خۆیان بە ھێزێکی سیاسی بەھێز لە ئێراندا نیشان دابوو کە دژی ئیمتیازێک بۆ بەرژەوەندییەکی بیانی (بەریتانی)، دەستپێشخەری ناڕەزایەتی تووتنیان کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fischer|یەکەم١=Michael M. J.|سەردێڕ=Iran: From Religious Dispute to Revolution|ڕێکەوت=ی ی 2003|بڵاوکەرەوە=Univ of Wisconsin Press|شوێن=Wisconsin|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٩-١٨٤٧٣-٥|پەڕە=٣١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Iran.html?id=QzDMzTWRnFIC&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> خومەینی لە تەمەنی ٦١ ساڵیدا دوای مردنی ئایەتوڵڵا سەید حوسێن بۆروجێردی (١٩٦١)، پێشەنگی ئایینی شیعەگۆڕەپانی سەرکردایەتی بە کراوەیی بینی، ھەرچەندە بێدەنگ بوو؛ چینی ڕۆحانیی ھەر لە بیستەکانی سەدەی ڕابردووەوە کە مۆدێرنیزەری [[سیکولاریزم|سێکۆلار]] و دژە ڕۆحانیی [[ڕەزا شا|ڕەزاشا پەھلەوی]] ھاتە سەر دەسەڵات، لە دۆخی بەرگریدا بوو. [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەد ڕەزاشا]] کوڕی ڕەزا [[شۆڕشی سپی]] ڕێکخست کە ئەمەش بەرەنگاربوونەوەکی دیکە بوو بۆ [[مەلا]]کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Musavi Khomeini, Ayatollah Summary|ناونیشان=http://www.bookrags.com/biography/ruhollah-musavi-khomeini-ayatollah/|وێبگە=bookrags.com|بڵاوکەرەوە=BookRags, Inc.|زمان=en}}</ref> === دژایەتی شۆڕشی سپی === شا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٦٣ [[شۆڕشی سپی]] ڕاگەیاند، کە بەرنامەیەکی شەش خاڵیی چاکسازییە و داوای چاکسازی لە زەوی و زار و بە نیشتیمانیکردنی دارستانەکان و فرۆشتنی کارگە دەوڵەتییەکان بە بەرژەوەندییە تایبەتییەکان و گۆڕانکارییەکانی ھەڵبژاردن بۆ مافی مافی ژنان و ڕێگەدان بە غەیرە موسڵمانان دەکرد وەرگرتنی پۆست، ھاوبەشکردنی قازانج لە پیشەسازیدا، و ھەڵمەتێکی خوێندەواری لە قوتابخانەکانی وڵاتدا. ھەندێک لەو دەستپێشخەرییانە بە مەترسیدار سەیر دەکران، بەتایبەتی لەلایەن مەلا شیعەکانی (زانایانی ئایینی) بەھێز و ئیمتیازدارەوە، ھەروەھا وەک ڕەوتی ڕۆژاواییکردن لەلایەن نەریتخوازەکانەوە. خومەینی بە «ھێرشکردن بۆ سەر ئیسلام» سەیری ئەوانی دەکرد. خومەینی کۆبوونەوەی مەرجەعە باڵاکانی دیکەی [[قوم]] بانگھێشت کرد و ڕازییان کرد کە بڕیاری بایکۆتی ڕیفراندۆمی شۆڕشی سپی بدەن. خومەینی لە ٢٢ی ڕێبەندانی ١٩٦٣ بەیاننامەیەکی بە وشەی توند دەرکرد کە ھەم شا و ھەم پلانی چاکسازییەکەی شەرمەزار کرد. دوای دوو ڕۆژ شا ستوونێکی زرێپۆشی بردە قوم، وتارێکی پێشکەش کرد و بە توندی ھێرشی کردە سەر مەلاکان وەک چینێک. خومەینی درێژەی بە ئیدانەکردنی بەرنامەکانی شا دا و مانیفێستێکی دەرکرد کە واژووی ھەشت زانای ئایینی باڵای شیعەی دیکەی لەسەر بوو. لە مانیفێستەکەی خومەینیدا ئاماژە بەوە کراوە کە شا بە شێوەی جۆراوجۆر دەستووری پێشێل کردووە، ئەو تەشەنەسەندنی گەندەڵی ئەخلاقی لەو وڵاتەدا شەرمەزار دەکات و شای بە ملکەچبوون بۆ ئەمریکا و ئیسرائیل تۆمەتبار کردووە. ھەروەھا فەرمانی دا کە ئاھەنگی نەورۆز بۆ ساڵی ١٣٤٢ی ئێران (کە کەوتە بەر ٢١ی ئازاری ١٩٦٣) وەک نیشانەی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سیاسەتەکانی حکوومەت ھەڵبوەشێتەوە. پاشنیوەڕۆی ڕۆژی عاشورا (٣ی خەرمانانی ١٩٦٣) خومەینی لە مەدرەسەی فەیزییە وتارێکی پێشکەش کرد کە شای کێشا ھاوتەریبی خەلیفەی [[یەزید کوڕی معاویە|یەزید]] کە لەلایەن شیعەکانەوە وەک 'ستەمکار' ھەست پێدەکرێت و و شای بە "بەدبەخت، " پیاوی بەدبەخت" و ئاگادارکردنەوەی ئەوەی کە ئەگەر ڕێگاکانی نەگۆڕێت ڕۆژێک دێت کە خەڵک سوپاسی ڕۆشتنی لە وڵات دەکەن. ڕێکەوتی ٥ی خەرمانانی ١٣٥٧ی ھەتاوی (١٥ی خورداد) کاتژمێر ٣:٠٠ی سەرلەبەیانی، دوو ڕۆژ دوای ئەم ئیدانەکردنی ئاشکرای شا، خومەینی لە شاری قوم ڕاگیرا و بۆ تاران ڕاگوێزرا. دوابەدوای ئەم چالاکییە، سێ ڕۆژ ئاژاوەی گەورە لە سەرتاسەری ئێران ڕوویدا و نزیکەی ٤٠٠ کەسیش گیانیان لەدەستدا. ئەو ڕووداوە ئێستا بە بزووتنەوەی ١٥ خورداد ناودەبرێت. خومەینی تا مانگی پووشپەڕ لەژێر دەستبەسەری ماڵەوەدا مایەوە. == ژیان لە تاراوگەدا == [[پەڕگە:خمینی_در_ترکیه.JPG|وێنۆک|خومەینی لە دەربەدەری لە [[بورسا]]، تورکیا بەبێ جل و بەرگی مەلایەتی]] خومەینی زیاتر لە ١٤ ساڵ لە تاراوگەدا بەسەر بردووە و زۆربەیان لە [[نەجەف|شاری نەجەف]]ی عێراق بووە. سەرەتا لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦٤ ڕەوانەی تورکیا کرا و لەوێ لە شاری [[بورسا]] لە ماڵی عەقید عەلی سێتینەری دەزگای زانیاری سەربازی [[تورکیا]] مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Elaine|دوایین١=Sciolino|سەردێڕ=The People's Shah|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all|وێبگە=The New York Times|زمان=en|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٠٠}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٦٥، دوای کەمتر لە ساڵێک، ڕێگەی پێدرا ڕوو لە نەجەف بکات، تا ساڵی ١٩٧٨ لەوێ مایەوە، دواتر لەلایەن [[سەددام حوسێن]] جێگری سەرۆکی ئەوکاتەوە دەرکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fisk|یەکەم١=Robert|سەردێڕ=The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Knopf Doubleday Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٧-٤٢٨٧١-٤|پەڕە=١٦٢|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Great_War_for_Civilisation.html?id=jp2mZr7BoGsC|زمان=en}}</ref> لەم کاتەدا ناڕازیبوون لە شا خەریک بوو چڕتر بووەوە و خومەینی لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨ بە [[ڤیزە]]ی گەشتیاری سەردانی نۆفلی شاتۆی کرد کە یەکێکە لە گەڕەکەکانی [[پاریس]]ی فەرەنسا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Revolution, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=http://www.britannica.com/eb/article-9045329/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> تا کۆتایییەکانی شەستەکان، خومەینی یەکێک بوو لە شەش مەرجەعی تەقلید (نموونە بۆ لاساییکردنەوە) بوو لە جیھانی شیعەدا بۆ «سەدان ھەزار» شیعە یان زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mottahedeh|یەکەم١=Roy P.|سەردێڕ=The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran|ڕێکەوت=ی ی 1985|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧١-٥٥١٩٧-١|پەڕە=٢٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_mantle_of_the_Prophet.html?id=KvprAAAAIAAJ|زمان=en}}</ref> لەکاتێکدا خومەینی لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا بیرۆکەی دەسەڵاتی پاشایەتی سنوورداری لەژێر دەستووری ساڵی ١٩٠٦دا قبوڵ کرد – وەک لە کتێبەکەیدا کەشف ئەلئەسرار بەڵگەی لەسەرە – دوای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو ئەو بیرۆکەیەی ڕەتکردبووەوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٠ خومەینی زنجیرەیەک وتاری لە نەجەف سەبارەت بە حکوومەتی ئیسلامی پێشکەش کرد، دواتر وەک کتێبێک بە ناوی جۆراوجۆر حکوومەتی ئیسلامی یان حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقیھ (حوکمەتی ئیسلامی: وەڵایەت فەقییە) بڵاوکرایەوە. ئەم پرەنسیپە، پێش شۆڕش بۆ خەڵک نەناسرابوو، لە دوای شۆڕشەوە بە دەستووری نوێی ئێرانەوە لکێنرا.<ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 218</ref> [[پەڕگە:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|150px|وێنۆک|alt=دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف|دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف]] === وەڵایەتی فەقییە (دەستەڵاتی زانای ئایینی) === ئەمە ناسراوترین و کاریگەرترین کاری خومەینی بوو، و بیرۆکەکانی خۆی لەسەر دەسەڵاتداری (لەو کاتەدا) داڕشت: * یاساکانی کۆمەڵگا تەنھا دەبێت لە یاساکانی خودا (شەرع) پێک بھێنرێن، کە بەسە چونکە «ھەموو کاروباری مرۆڤایەتی» و «ڕێنمایی و دەستوور دابین دەکات ،» بۆ ھەر «بابەتێک» لە «ژیانی مرۆڤدا»<ref>''[[Islam and Revolution]]'' (1981), pp. 29–30.</ref> دادەمەزرێنێت. * لەبەر ئەوەی شەریعەت یاسایەکی گونجاوە، پێویستە ئەوانەی پۆستی حکومی دەگرن، زانیارییان لەسەر شەریعەت ھەبێت. بەو پێیەی زانایانی ئایینی ئیسلامی شارەزاترینن، فەرمانڕەوای وڵات دەبێ فەقیھێک بێت کە «لە زانست و دادپەروەری لە ھەموو ئەوانی تر بەرزتر بێت»،<ref>''Islam and Revolution'' (1981), p. 59.</ref> (کە بە مەرجەع ناسراوە)، ھەروەھا ھەبوونی زیرەکی و توانای کارگێڕی. حوکمڕانی پاشا و یان کۆبوونەوەکان «ئەوانەی کە نوێنەری زۆرینەی خەڵک دەکەن» (واتە [[پەرلەمان]] و دەسەڵاتی ھەڵبژێردراوی یاسادانان) لەلایەن ئیسلامەوە بە «ھەڵە» ناسێنراوە.<ref>''Islam and Revolution'', (1981), pp. 31, 56.</ref> * ئەم سیستەمە دەسەڵاتدارییە بۆ ڕێگریکردن لە نادادپەروەری و گەندەڵی و چەوساندنەوەی دەسەڵاتداران بەسەر ھەژاران و لاوازەکان و کوفر و لادان لە ئیسلام و شەریعەت؛ ھەروەھا بۆ لەناوبردنی کاریگەری و پیلانەکانی دژە ئیسلام لەلایەن زلھێزە دەرەکییە غەیرە موسڵمانەکانەوە پێویستە.<ref>''Islam and Revolution'' (1981), p. 54.</ref> === چالاکی سیاسی پێش شۆڕش === فۆرمێکی دەستکاریکراوی سیستەمی ویلایەتی فەقیھ دوای دەستبەکاربوونی خومەینی و شوێنکەوتووانی وەرگیرا و خومەینی یەکەمین «پاسەوان»یان «ڕێبەری مەزن»ی کۆماری ئیسلامی بوو؛ بەڵام لەم نێوەندەدا خومەینی تەنیا باسی «حکوومەتی ئیسلامی»ی دەکرد، ھەرگیز بە ڕستەیی نەیخستەڕوو کە بەڕاستی مانای چییە.<ref name="Schirazi"/> ڕەنگە ئەوانەی دەوروبەری ئاگاداری پێویستیی دەستەڵاتداری فەقیھ بووبن بەڵام «لە چاوپێکەوتن، وتارەکان، پەیام و فەتواکان لەو ماوەیەدا یەک ئاماژە بە ولایەتی فەقیھ نەکراوە.»<ref name="Schirazi">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Schirazi|یەکەم١=Asghar|سەردێڕ=The Constitution of Iran: Politics and the State in the Islamic Republic: Asghar Schirazi Translated by John O&#39;Kane|journal=Digest of Middle East Studies|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|ناونیشان=https://www.academia.edu/7644699|زمان=en|issn=1060-4367}}</ref> خومەینی ئاگادار بوو کە بیروبۆچوونەکانی بۆ دەستەڵاتی زانای ئایینیلە دەرەوەی تۆڕی ئیسلامی دژ بە شاکەی بڵاو نەکاتەوە و چینی مامناوەندی سێکۆلار لە بزووتنەوەکەی نەترسێنێت. بزووتنەوەکەی جەختی لە پۆپۆلیزم دەکرد، باسی لە شەڕکردن بۆ مۆستەزعەفین دەکرد، کە زاراوەیەکی قورئانییە بۆ چەوساوەکان یان بێبەشەکان، کە لەم چوارچێوەیەدا بە مانای «لە ئێران ھەمووان جگە لە شا و دیوانی شا» ھاتە ئاراوە.<ref name="Kepel">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kepel|یەکەم١=Gilles|سەردێڕ=جیھاد: شوێنپێی ئیسلامی سیاسی: Jihad: the trail of political Islam|ڕێکەوت=ی ی 2002|بڵاوکەرەوە=Cambridge, Mass. : Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٠٨٧٧-٩|پەڕە=١١١|ناونیشان=https://www.hup.harvard.edu/books/9780674010901|زمان=en}}</ref> لە ئێران، ژمارەیەک لە ھەنگاوە ھەڵەکانی شا، لەوانە سەرکوتکردنی ناڕەزایی دەربڕین، دژایەتی ڕژێمەکەی لێکەوتەوە. کۆپی کاسێتی وتارەکانی، کە بە توندی ئیدانەی شا دەکرد، بۆ نموونە "سیخوڕی جوولەکە، مارە ئەمریکییەکە کە دەبێت بە بەرد لە سەری بدرێت " بوو بە کاڵایەکی باو لە ئێراندا و یارمەتیدەر بوو بۆ لابردنی ئەفسانەی شا و شکۆمەندی دەسەڵاتی لەبەرچاوی خەڵکدا.<ref name="Kepel"/> === پەیوەندی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا === بەگوێرەی بی بی سی، پەیوەندییەکانی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا "بەشێکە لە کۆکراوەی بەڵگەنامەکانی حکومەتی ئەمەریکا کە تازە ئاشکرا کراون، وەک بروسکەی دیپلۆماسی، تێبینی سیاسی، تۆماری کۆبوونەوەکان". بەڵگەنامەکان ئەوە دەردەخەن کە ئیدارەی [[جیمی کارتەر|کارتەر]] یارمەتی خومەینی داوە بۆ گەڕانەوە بۆ ئێران بە ڕێگریکردن لە کودەتای سەربازی لەلایەن سوپای ئێرانەوە و خومەینی بە ئەمریکییەکانی لە فەڕەنسا وتووە پەیامێک بە [[واشینگتن دی سی|واشینگتن]] بگەیەنێت کە نابێت ترسی نەوتیان ھەبێت. ئەم بابەتە ڕاست نییە کە ئێمە بە ئەمریکا نەوت نافرۆشین."<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Two Weeks in January: America's secret engagement with Khomeini-دوو ھەفتەی مانگی ژانویە: پەیوەندییە نھێنییەکانی ئەمریکا لەگەڵ خومەینی|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-36431160|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=BBC News|agency=بی بی سی|بڵاوکەرەوە=bbc.com|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|زمان=En}}</ref> == ڕێبەری مەزنی ئێران == === گەڕانەوە بۆ ئێران === [[پەڕگە:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|220px|وێنۆک|گەیشتنی خومەینی لە ١ی ڕەشەمەی ١٩٧٩ بە یاوەریی فڕۆکەوانێکی ئایر فرانس. کاتێک پرسیاری لەبارەی ھەستەکانی گەڕانەوەی لە دەربەدەری لە فڕۆکەکەدا لێکرا، وەڵامی ھیچ دایەوە؛ «ھیچ.»]] شا لە ١٦ی ژانویەی ١٩٧٩ وڵاتی بەجێھێشت بۆ چارەسەری پزیشکی (بە ڕواڵەت "لە پشوودا")، ھەرگیز نەگەڕایەوە. دوای دوو ھەفتە و لە ڕۆژی پێنجشەممە ١ی ڕەشەممەی ١٩٧٩ خومەینی بە سەرکەوتن گەڕایەوە بۆ ئێران و لەلایەن جەماوەرێکی دڵخۆشەوە پێشوازی لێکرا کە دەوترێت پێنج ملیۆن کەس بوون. لە گەشتە بەکرێگیراوەکەی ئایر فرانس بۆ گەڕانەوەی بۆ تاران، ١٢٠ ڕۆژنامەنووس یاوەری بوون کە سێیان ژن بوو. یەکێک لە ڕۆژنامەنووسەکان بە ناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: یەکێک لە ڕۆژنامەنووسان بەناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: ئایەتوڵڵا، ئایا دەتوانیت پێمان بڵێیت ھەستت چۆنە سەبارەت بە گەڕانەوە بۆ ئێران؟ خومەینی لە ڕێگەی سادق قوتبزادەی یاریدەدەرییەوە وەڵامی دایەوە: "ھیچی" (ھیچ). لێدوانەکەی - کە لەو کاتەدا زۆر باسی لێوەکرا و ھەروەھا لەو کاتەوە - لەلایەن ھەندێک کەسەوە بە ڕەنگدانەوەی بیروباوەڕە عیرفانییەکانی و وابەستەنەبوون بە خۆ دادەنرا. === شۆڕش === خومەینی بە توندی دژی حکوومەتی کاتی شاپوور بەختیار وەستایەوە و بەڵێنیدا «من بە دەمیاندا دەدەم، حکوومەت دادەمەزرێنم».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=متن، صوت و فیلم سخنرانی امام خمینی در 12 بھمن 57 - تسنیم|ناونیشان=https://tn.ai/650172|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم|شوێن=تاران|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/650172 |date=شوباتی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Taheri|یەکەم١=Amir|سەردێڕ=The Spirit of Allah: Khomeini and the Islamic Revolution|ڕێکەوت=ی ی 1986|بڵاوکەرەوە=Hutchinson|شوێن=Bethesda, Md|ژپنک=٩٧٨-٠-٩١٧٥٦١-٠٤-٧|پەڕە=٢٤١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/The_Spirit_of_Allah.html?id=SQYPAAAAMAAJ&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> خومەینی لە ١١ی بەفرانبار (٢٢ی بەھمەن) دا، [[مەھدی بازرگان]]، سەرۆک وەزیرانی کاتیی ڕکابەری خۆی بۆ خۆی دەستنیشان کرد و داوای کرد «بەو پێیەی من ئەوم داناوە، دەبێت گوێڕایەڵی بن». . ھۆشداریشی دا کە ئەوە «حکوومەتی خودایە»،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin|یەکەم١=Baqer|سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah|ڕێکەوت=ی ی 1999|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|شوێن=England|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-١٢٨-٢|پەڕە=٢٠٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Khomeini.html?id=b2OL9IEXaAgC&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> و نافەرمانی دژی ئەو یان بازرگان بە «یاخیبوون لە خودا» دادەنرێت، و «یاخیبوون لە خودا کوفرە». لەگەڵ پەرەسەندنی بزووتنەوەی خومەینی، سەربازەکان دەستیان کرد بە لادان بۆ لای ئەو و خومەینی بەختی ناخۆشی لەسەر ئەو سەربازانە ڕاگەیاند کە خۆیان ڕادەست نەدەکرد. لە ١١ی ڕەشەممەدا لەگەڵ بڵاوبوونەوەی شۆڕش و دەستبەسەرداگرتنی چەکخانەکان، سوپا بێلایەنی ڕاگەیاند و ڕژێمی بەختیار ڕووخا. لە ١٢ی خاکەلێوە ٢٦٧٩ (٣٠ و ٣١ی ئازاری ١٩٧٩)دا ڕیفراندۆمێک بۆ جێگرتنەوەی دەسەڵاتی پاشایەتی بە کۆماری ئیسلامی- بە پرسیارێکەوە: "ئایا دەبێت دەسەڵاتی پاشایەتی لە بەرژەوەندی حکومەتێکی ئیسلامی ھەڵبوەشێتەوە؟"- بە دەنگی ٩٨٪ بە بەڵێ بۆ جێگرەوە تێپەڕی. === سەرەتای پتەوکردنی دەسەڵات === کاتێک خومەینی لە پاریس بوو، بەڵێنی «سیستەمێکی سیاسی دیموکراتی» بۆ ئێران دا، بەڵام کاتێک گەییشتە دەسەڵات، داکۆکی لە دروستکردنی دەوڵەتی ئایینی کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC News {{!}} Middle East {{!}} Analysis: The forces for change|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/269799.stm|وێبگە=news.bbc.co.uk|بڵاوکەرەوە=British Broadcasting Corporation|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=en}}</ref> کە لەسەر بنەمای پارێزگای فەقییە وەرگیراوە. ئەم پرۆسەیە دەستی کرد بە سەرکوتکردنی گرووپەکانی ناو ھاوپەیمانێتییە فراوانەکە بەڵام لە دەرەوەی تۆڕەکەی کە ھیوایان بە خومەینی بەستبوو بەڵام چیتر خومەینی پێویستی بە پشتیوانی ئەوان نەبوو. ھەروەھا ئەمەش بووە ھۆی پاکتاوکردن یان گۆڕینی زۆرێک لە سیاسەتمەدارانی سێکۆلار لە ئێران و خومەینی و کەسە نزیکەکانی ئەم ھەنگاوانەی خوارەوەیان گرتەبەر:دامەزراندنی دادگاکانی شۆڕشی ئیسلامی؛ جێگرتنەوەی ھێزی سەربازی و پۆلیسی پێشوو؛ دانانی زانایانی باڵای دینی و ڕۆشنبیرانی ئیسلامی ئێران بە بەرپرسی نووسینی دەستوورێکی دینی، لەگەڵ ڕۆڵێکی ناوەندی بۆ دەسەڵاتی فەقییە؛ دروستکردنی پارتی کۆماری ئیسلامی لە ڕێگەی مۆتجاھیدەکانی خومەینی بە ئامانجی دامەزراندنی حکوومەتێکی دینی و ڕووخاندنی ھەر ئۆپۆزسیۆنێکی سێکۆلار؛ گۆڕینی ھەموو یاسا سێکۆلارەکان بە یاسای ئیسلامی؛ و بێلایەنکردن یان سزادانی ئیلاھیناسە باڵاکان ("ڕکابەرەکانی خومەینی لە پلەبەندی ئایینیدا")، کە بیرۆکەکانی لەگەڵ بیرۆکەکانی خومەینی ناکۆکی ھەبوو، لەوانە محەممەد کازم شەریعەتمەداری، حەسەن تەباتەبایی قۆمی و [[حوسێنعەلی مونتەزیری]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cloninger|یەکەم١=Susan C.|دوایین٢=Leibo|یەکەم٢=Steven A.|سەردێڕ=Understanding Angry Groups: Multidisciplinary Perspectives on Their Motivations and Effects on Society|ڕێکەوت=ی ی 2017|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|شوێن=Santa Barbara, California|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٣٣٥١-٩|پەڕەکان=٣٤٢–٣٥٣|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Understanding_Angry_Groups_Multidiscipli.html?id=PiwRDgAAQBAJ&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> ھەندێک ڕۆژنامەکان داخران، ئەوانەی ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە داخستنی ڕۆژنامەکان ھێرشیان کرایە سەر.<ref>Moin ''Khomeini'', (2000), p.219</ref> گرووپە ئۆپۆزسیۆنەکانی وەک بەرەی دیموکراسی نیشتمانی و پارتی کۆماریخوازی گەلی موسڵمان ھێرشیان کرایە سەر و دواجار قەدەغە کران.<ref>Bakhash, Shaul, ''The Reign of the Ayatollahs'', p.68–69</ref> === دەستووری ئیسلامی و بوون بە ڕێبەری مەزن === وەک بەشێک لە گواستنەوە لە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی سیاسی بەرفراوان بۆ حوکومەتی توندوتیژی ئایینی، خومەینی بۆ یەکەم جار ڕای گەیاند کە پشتگیری لە دەستووری کاتی کۆماری ئیسلامی دەکات کە ھیچ پۆستێکی بۆ حوکمی باڵای زانای ئیسلامی تێدا نەبوو. دوای ئەوەی لایەنگرانی زۆرینەی ڕەھای کورسییەکانی ئەو لیژنەیەیان بەدەستھێنا کە گۆڕانکاریی کۆتاییان لە ڕەشنووسەکەدا (ئەنجومەنی شارەزایان)<ref>Schirazi, ''Constitution of Iran'' Tauris, 1997 p.22–23</ref> ئەنجامدا، دەستووری پێشنیارکراویان نووسییەوە بۆ ئەوەی [[شەرعزان]]ێکی باڵای ئیسلامی سەرکردایەتی وڵات بکات، ھەروەھا [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ی بەھێزتر بۆ [[ڤیتۆ]]کردنی یاسا نائیسلامییەکان و پشکنینی کاندیدەکان بۆ پۆستەکان و دوورخستنەوەی ناموسڵمانان. ڕێبەری مەزنی ئینقلابی ئیسلامی لە کتێبەکەیدا بە ناوی حکوومەتی ئیسلامی: وەڵایەتی فەقییە (حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقییە) لە ساڵی ١٩٧٠دا کە بەسەر لایەنگرانیدا دابەشکرابوو و لە خەڵک ڕاگیرابوو، لە نزیکەوە بەدواداچوونی بۆ بیرۆکەکانی خومەینی دەکرد بەڵام نە بە تەواوی. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٧٩ دەستووری نوێی کۆماری ئیسلامی بە ڕیفراندۆمی نەتەوەیی پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sial|یەکەم١=Omar|سەردێڕ=A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran|journal=GlobaLex {{!}} Foreign and International Law Research|ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm|بڵاوکەرەوە=New York University School of Law.|شوێن=New York|زمان=En}}</ref> خومەینی خۆی بە ڕێبەر دەستنیشان کرا و بە فەرمی بە «ڕێبەری شۆڕش» ناسێنرا. لە ٢ ی شوباتی ١٩٨١، [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]] وەک یەکەم سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا. ڕەخنەگران گلەییان لەوە دەکرد کە خومەینی بەڵێنەکەی بۆ ئامۆژگاریکردن لە جیاتی بەڕێوەبردنی وڵاتی شکاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Swenson|یەکەم١=Elmer|سەردێڕ=Khomeini's REVERSALS of Promises|journal=gemsofislamism.tripod.com|ناونیشان=http://gemsofislamism.tripod.com/khomeini_promises_kept.html|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THE IRANIAN: Khomeini before & after revolution|ناونیشان=https://www.iranian.com/Opinion/2003/August/Khomeini/|وێبگە=www.iranian.com|زمان=en}}</ref> === قەیرانی دیل گرتن === [[پەڕگە:Iran hostage crisis - Iraninan students comes up U.S. embassy in Tehran.jpg|302px|وێنۆک|خوێندکارانی ئێرانی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا، تاران داگیر دەکەن]] پێش پەسەندکردنی دەستوور، لە ٢٢ ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای]] دوورخراو و نەخۆشی ھێنا بۆ وڵاتەکە بۆ چارەسەری شێرپەنجە. لە ئێران دەستبەجێ خۆپیشاندان دەستی پێکرد و خومەینی و گرووپە چەپەکان داوایان کرد شا بۆ دادگاییکردن و لەسێدارەدان بگەڕێتەوە بۆ ئێران. لە ٤ ی تشرینی دووەمدا، گرووپێک لە خوێندکارانی ئێرانی کە خۆیان بە خوێندکارانی موسڵمانی شوێنگری ھێڵی ئیمام ناودەبرد، کۆنتڕۆڵی باڵیۆزخانەی ئەمریکایان لە تاران گرتە دەست و ٥٢ کارمەندی باڵیۆزخانەکەیان بۆ ماوەی ٤٤٤ ڕۆژ بە دیلی گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠|سەردێڕ=The Mystic Who Lit The Fires of Hatred. 7 January 1980 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071023031644/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> لە ئەمریکا دیل گرتن وەک پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسای نێودەوڵەتی تەماشا دەکرا و توڕەیی توند و ھەستی دژە ئێرانی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bowden|یەکەم١=Mark|سەردێڕ=Guests of the Ayatollah: The Iran Hostage Crisis: The First Battle in America's War with Militant Islam|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Open Road + Grove/Atlantic|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٥٨٤-٦٠٨-٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Guests_of_the_Ayatollah.html?id=5m0kyPc18l4C&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> === پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی ئیسلامی === خومەینی باوەڕی بە یەکڕیزی موسڵمانان، بە ھەناردەکردنی شۆڕشەکەی بۆ سەرتاسەری جیھان و دواجاریش یەکێک لە «ئامانجە گەورەکانی شۆڕش» بە «دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی لەسەر ئاستی جیھان» بوو. ئەو پێیوابوو شیعە و موسڵمانانی سوننە کە ژمارەیان زیاترە، پێویستە «یەکگرتوو بن و بە توندی دژی [[زلھێز]]ە ڕۆژاوایی و خۆبەزلزانەکان بوەستن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Imam Emphasized Unity Between Shia and Sunni: Ayatollah Mousawi Jazayeri|ناونیشان=http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|وێبگە=Imam Khomeini|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208151025/http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەفتەی لەدایکبوونی [[محەممەد]] (ھەفتەی نێوان ١٢ تا ١٧ی ڕەبیع الاول)ی وەک ھەفتەی یەکگرتوویی و کۆتا ھەینی ڕەمەزانی وەک [[ڕۆژی قودس]] لە ساڵی ١٩٨١ ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |سەردێڕ=Iran's unfinished crisis Nazenin Ansari, 16–09–2009 |بڵاوکەرەوە=Opendemocracy.net |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141110165615/https://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === شەڕی ئێران و عێراق === شەڕی ئێران و عێراق دوای ماوەیەکی کورت لە گەیشتنە دەسەڵات، خومەینی داوای شۆڕشی ئیسلامی لە سەرانسەری جیھانی ئیسلامی، وەکوو عێراق دراوسێی عەرەبی ئێران کرد. عێراق تاکە وڵاتی گەورەی دراوسێی ئێران بوو کە زۆرینەی دانیشتووانەکەی شیعە بوون.<ref>1980 April 8 – Broadcast call by Khomeini for the pious of Iraq to overthrow Saddam Hussein and his regime. Al-Dawa al-Islamiya party in Iraqi is the hoped for catalyst to start rebellion. From: Mackey, ''The Iranians'', (1996), p.317</ref>لە ھەمان کاتدا [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرکردەی [[بەعسیزم|بەعسی عەرەبی عێراقی]] بە پەرۆش بوو بۆ سوود وەرگرتن لە لاوازی سوپای ئێران و ئاژاوەی شۆڕشگێڕانە بەتایبەت بۆ داگیرکردنی [[پارێزگای خووزستان]] کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]] و لاوازکردنی ھەوڵەکانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران بۆ ھاندانی زۆرینەی شیعە لە وڵاتەکەیدا. لە ئەیلوولی ١٩٨٠، عێراق ھێرشێکی تەواوی کردە سەر ئێران و سەرەتای جەنگی ئێران و عێراق (ئەیلوولی ١٩٨٠ - ئابی ١٩٨٨). تێکەڵەیەک لە بەرھەڵستکاری توند و ناکارامەیی سەربازی ھێزە عێراقییەکان زوو پێشڕەوی عێراقیان وەستاند و سەرەڕای ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی بۆ بەکارھێنانی گازی ژەھراوی لەلایەن سەدامەوە، ئێران لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٢ نزیکەی ھەموو ناوچە لەدەستچووەکانی لە ھێرشەکەدا بەدەست ھێنایەوە. ئەم داگیرکارییە ئێرانییەکانی لە پشت ڕژێمی نوێوە کۆکردەوە، پێگەی خومەینی بەرز کردەوە و ڕێگەی دا سەرکردایەتی خۆی بەھێز بکات. دوای ئەم گۆڕانکارییە لە ھەڵوێستدا، خومەینی پێشنیاری ئاگربەستی عێراقی ڕەتکردەوە و لە جیاتی ئەوە داوای قەرەبووکردنەوە و لابردنی سەدام حوسێنی لە دەسەڵات کرد.<ref>Wright, ''In the Name of God'' (1989), p.126</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Smith |یەکەم=William E. |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071015110904/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The $150 Billion Question |magazine=Time |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ١٩٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٢، کودەتایەکی سەربازی سەرنەکەوتوو لە دژی خومەینی ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN SAYS AN ATTEMPTED COUP BY ARMY GROUP WAS FOILED|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1982/06/28/world/iran-says-an-attempted-coup-by-army-group-was-foiled.html|وێبگە=The New York Times|بڵاوکەرەوە=nytimes.com|شوێن=New York|زمان=en}}</ref> ھەرچەندە ژمارەی دانیشتووان و ئابووری ئێران سێ ئەوەندەی عێراق بوو، بەڵام عێراق سوودی لە پشتیوانی وڵاتانی کەنداوی عەرەبی دراوسێ و بلۆکی سۆڤیەت و وڵاتانی ڕۆژاوا وەرگرت. وڵاتانی عەرەبی [[کەنداوی فارس]] و ڕۆژاوا دەیانویست دڵنیا بن کە شۆڕشی ئیسلامی لە کەنداو بڵاو نەبێتەوە، لەکاتێکدا یەکێتی سۆڤیەت نیگەران بوو لە ھەڕەشەیەکی شاراوە کە ڕژێمەکەی لە ئاسیای ناوەڕاست لە باکوور دەخاتە مەترسییەوە. ھەرچەندە ئێران لە سەردەمی شادا بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنی ھەبوو کە لەلایەن ئەمریکاوە دابین دەکرا و سەرەڕای سیاسەتەکانی خومەینی دژ بە ڕۆژاوا ئەمریکا لە ساڵانی ھەشتاکان بە نھێنی و نایاسایی چەکی بۆ ئێران قاچاخ دەکرد. لە کاتی جەنگدا، ئێرانییەکان ھێرشی شەپۆلی مرۆڤیان بەکارھێنا (ئەو کەسانەی کە بە پێ دەڕۆیشتن بۆ مردنێکی دیاریکراو، سەربازانی منداڵیشیان لەخۆگرتبوو) و خومەینی بەڵێنی دا کە ئەگەر لە جەنگدا بمرن، خۆکارانە دەچنە بەھەشت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mohammadi|یەکەم١=Kamin|سەردێڕ=The Cypress Tree|ڕێکەوت=ی ی 2012|بڵاوکەرەوە=A&C Black|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٨٨-٣٤٢٩-٩|ناونیشان=https://books.google.it/books?id=L_RqWaBZqLcC&q=would+be+used+in+human—wave+attacks,+used+to+walk+over+minefields,+giving+their+lives+for+Khomeini,+brainwashed+into+thinking+that+it+was+sweeter+to+die,&pg=PA205&redir_esc=y|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Carol|یەکەم١=Steven|سەردێڕ=Understanding the Volatile and Dangerous Middle East: A Comprehensive Analysis|ڕێکەوت=ی ی 2015|بڵاوکەرەوە=iUniverse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩١٧-٦٦٥٨-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=iIy5CgAAQBAJ&q=khomeini+human+wave+attack+promise+walking+to+certain+death&pg=PT872|زمان=en}}</ref> بەدواداچوونەکانی خومەینی بۆ سەرکەوتن دواجار بێھودە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Shane Harris and Matthew M.|دوایین١=Aid|سەردێڕ=Exclusive: CIA Files Prove America Helped Saddam as He Gassed Iran|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran|وێبگە=Foreign Policy|زمان=en|ڕێکەوت=18ی ئەیلوولی 2025}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Iranian Revolution, Family, Ayatollah, & Facts {{!}}|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316812/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|بڵاوکەرەوە=Britannica|زمان=en}}</ref> تا مانگی ئازاری ساڵی ١٩٨٤ دوو ملیۆن لە خوێندەوارترین ھاووڵاتیانی ئێران وڵاتیان بەجێھێشتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Ladan|دوایین١=Boroumand|سەردێڕ=Iranians Turn Away from the Islamic Republic|ناونیشان=https://www.journalofdemocracy.org/articles/iranians-turn-away-from-the-islamic-republic/|وێبگە=Journal of Democracy|بڵاوکەرەوە=journalofdemocracy.org|شوێن=Washington|زمان=en}}</ref> خومەینی لە مانگی گەلاوێژی ساڵی ١٩٨٨، بە وتەی خۆی، «کوپەکەی ژەھری خواردەوە» و ئاگربەستێکی بە ناوبژیوانی نەتەوە یەکگرتووەکان قبوڵ کرد. سەرەڕای تێچووی زۆری شەڕەکە کە ٤٥٠ بۆ ٩٥٠ ھەزار قوربانیی ئێرانی و ٣٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بوو، بەڵام خومەینی پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە درێژکردنەوەی شەڕ بۆ ناو عێراق لە ھەوڵێکدا بۆ ڕووخاندنی سەدام ھەڵە نەبووە. لە "نامەیەکدا بۆ پیاوانی ئایینی" نووسیویەتی "تەوبە ناکەین، تەنانەت بۆ یەک ساتیش پەشیمان نابینەوە بۆ ئەدای کارکردنمان لە کاتی شەڕدا. ئایا لەبیرمان چووە کە شەڕمان کردووە بۆ جێبەجێکردنی ئەرکی ئایینی خۆمان و ئەنجامەکەی پرسێکی پەراوێزییە؟".<ref>Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 285</ref> === فەتوای دژی چەکی کیمیایی === موحسین ڕەفیقدۆست فەرماندەی سوپای پاسداران لە ساڵی ١٩٨٢ تا ١٩٨٩ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ گارێس پۆرتەر جەختی لەوە کردەوە کە خومەینی دژایەتی پێشنیازەکەی کردووە بۆ دەستپێکردنی کارکردن لەسەر [[چەکی ناوکی|چەکی ئەتۆمی]] و کیمیایی بە فەتوایەک کە وردەکارییەکانی سەبارەت بە کات و دەرکردنی ھەرگیز ئاشکرا نەکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Gareth|دوایین١=Porter|سەردێڕ=(کاتێک ئایەتوڵڵا وتی نەخێر بە ئەتۆم) When the Ayatollah Said No to Nukes|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2014/10/16/when-the-ayatollah-said-no-to-nukes/|وێبگە=Foreign Policy|بڵاوکەرەوە=Foreign Policy|شوێن=Washington|زمان=en|ڕێکەوت=2ی تشرینی یەکەمی 2025}}</ref> === فەتوا لە دژی کوردەکان === لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، خومەینی فەتوایەکی (بڕیاری شەرعی) دەرکرد و تێیدا جیھادی (شەڕی) دژ بە گرووپە یاخیبووەکانی کورد ڕاگەیاند، بەتایبەتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (KDPI) و کۆمەڵە. ئەم بڕیارە دوای [[شەڕی پاوە]] ھات، کە تێیدا چەکدارانی کورد گەمارۆی پێگەکانی حکوومەتیان دابوو. خومەینی یاخیبووەکانی وەک موحاریب (ئەوانەی شەڕ لە دژی خودا دەکەن) ناساند. دوای بڕیارەکە، دادوەری شۆڕش [[سادق خەڵخاڵی]] دادگاییکردنی خێرا و کورتکراوەی لە سنە، پاوە، مەریوان، سەقز و مەھاباد ئەنجامدا، کە بووە ھۆی لەسێدارەدانی سەدان کەس بە تۆمەتی چالاکی دژە شۆڕش. بەپێی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس لە کاتی ململانێ فراوانەکەدا (١٩٧٩–١٩٨٣) کوژراون، و ھەزاران کەسیش لە دادگاییکردنە خێراکاندا سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=IHRDC |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979 |ناونیشان=https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Iran Human Rights Documentation Center |زمان=en-US}}</ref> === ژیان لە سەردەمی خومەینیدا === لە وتارێکدا لە ١ی شوباتی ١٩٧٩، کە لەبەردەم ئاپۆرایەکی گەورەی جەماوەردا پاش گەڕانەوەی لە تاراوگە بۆ ئێران پێشکەشی کرد، خومەینی چەندین بەڵێنی بە ئێرانییەکان دا سەبارەت بە ڕژێمە ئیسلامییەکەی داھاتووی: حکوومەتێکی ھەڵبژێردراوی گەل کە نوێنەرایەتی خەڵکی ئێران بکات بێ ئەوەی پیاوانی ئایینی دەستوەردانی تێدا بکەن. ئەو بەڵێنیدا کە «نابێت ھیچ کەسێک لەم وڵاتەدا بێ ماڵ و حاڵ بمێنێتەوە»، ھەروەھا ئێرانییەکان لەبەردەم دەرگاکانیاندا خزمەتگوزارییەکانی تەلەفۆن، گەرمکەرەوە، کارەبا، پاس و نەوت بە بێبەرامبەر بەدەست دەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin |یەکەم١=Baqer |سەردێڕ=Khomeini: life of the Ayatollah |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Thomas Dunne Books |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٢٦٤٩٠-١|پەڕە=٢٥٨|edition=First U.S. |ناونیشان=https://www.goodreads.com/book/show/216746.Khomeini |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> لە سایەی دەسەڵاتی خومەینیدا، ئێران بەتەواوی بە ئیسلامی کرا. شەریعەتی ئیسلامی جێبەجێ کرا و پۆشاکی ئیسلامی بەسەر ژنان و پیاواندا لەلایەن سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی و گرووپە ئیسلامییەکانی دیکەوە سەپێندرا. ژنان ناچار کران قژیان دابپۆشن، و پۆشینی شۆرت بۆ پیاوان قەدەغە کرا. خواردنەوە کحولییەکان، زۆربەی فیلمە ڕۆژاوایییەکان، و تێکەڵاوبوونی ژنان و پیاوان لە کاتی مەلەکردن یان خۆدانە بەر ھەتاو قەدەغە کران. پرۆگرامی خوێندنی ئێران لە سەرجەم قۆناغەکاندا لە ڕێگەی «شۆڕشی ڕۆشنبیریی ئیسلامی»یەوە بە ئیسلامی کرا؛ ئەم پرۆسەیەش بەوردی لەلایەن «لیژنەی بەئیسلامیکردنی زانکۆکان»ەوە جێبەجێ کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranculture.org/en/about/tarikh.php |سەردێڕ=Secretariat of the Supreme Council of the Cultural Revolution. Brief history of the SCCR |بڵاوکەرەوە=Iranculture.org |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20071230042759/http://www.iranculture.org/en/about/tarikh.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> لە تەممووزی ١٩٧٩، خومەینی پەخشکردنی ھەر جۆرە مۆسیقایەکی لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی ئێراندا قەدەغە کرد،<ref name="ReferenceA"/> جگە لە مۆسیقای سەربازی و ئایینی. ئەم قەدەغەکردنە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ (واتە نزیکەی تا کۆتایی تەمەنی خومەینی) بەردەوام بوو.<ref>قەدەغەکردنەکە لە شۆڕشەوە دەستی پێکرد و ١٠ ساڵی خایاند. [http://www.iranian.com/History/2001/September/BBC/ Hossein Shahidi. 'BBC Persian Service 60 years on.'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211214010513/http://www.iranian.com/History/2001/September/BBC/ |date=14 December 2021}} The Iranian. 24 September 2001</ref> بە وتەی جانێت ئافاری: «ڕژێمە تازە دامەزراوەکەی ئایەتوڵڵا خومەینی، بە خێرایی دەستی کرد بە سەرکوتکردنی فێمینیستەکان، کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکان، لیبراڵەکان و چەپڕەوەکان – ھەموو ئەمانەش لەپێناو و بە ناوی ئیسلامەوە بوو.»<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Janet |دوایین=Afari|سەردێڕ=Foucault and the Iranian Revolution: Gender and the Seductions of Islamism|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٠٧٨٦-١|پەڕە=١٦٣}}</ref> بەڵام لە ڕووی ئابوورییەوە، ئەو خزمەتگوزارییە خۆڕاییانەی بەڵێنیان لەسەر درابوو جێبەجێ نەکرا. لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخەکاندا، داھاتی ڕاستەقینەی ئێرانییەکان بۆ خوار ئاستی بژێویی چینی ناوەڕاست دابەزی، ئەمەش وای کرد خەڵک بە کردەیی ڕووبەڕووی ھەژاری ببنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Tara |دوایین١=Rahmani |سەردێڕ=Life on the Ground in Iran: From the View of the People |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|journal=Wilson Center. MENA360 |ناونیشان=https://www.wilsoncenter.org/article/life-ground-iran-view-people |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === مافی ژنان و منداڵان === خومەینی لە کاتی ڕووخانی شا و گەڕانەوەی دواتری بۆ وڵات، پشتیوانییەکی بەرفراوان و چالاکانەی لە ژنان کرد، و داوای دەکرد ژنان بێنە ناو ھەموو بوارەکانی ژیانەوە، تەنانەت پێشبینی ئەوەشی دەکرد کە ژنێک ببێتە سەرۆکی دەوڵەت؛ بەڵام کاتێک گەڕایەوە، ھەڵوێستەکانی سەبارەت بە مافەکانی ژنان بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕانکارییان بەسەردا ھات. خومەینی یاسای جیابوونەوەی ساڵی ١٩٦٧ی ئێرانی ھەڵوەشاندەوە، و ھەر جیابوونەوەیەکی بەپێی ئەو یاسایە بە پووچەڵ دانا. سەرەڕای ئەوەش، خومەینی پشتیوانی لە مافی جیابوونەوەی ژنان دەکرد وەک ئەوەی لە شەریعەتی ئیسلامیدا ڕێگەی پێدراوە. خومەینی جەختی لەسەر ھەڵوێستی نەریتی دەستدرێژی سێکسی لە یاسای ئیسلامیدا کردەوە کە تێیدا دەستدرێژی سێکسی لەلایەن ھاوسەرەوە ھاوتای دەستدرێژی سێکسی یان زینا نەبوو لەژێر ھەندێک بارودۆخی دیاریکراودا. چەند فەتوایەکی ئەو سەبارەت بە پرسەکانی ژنان ئەمانە دەگرێتەوە: مەسەلەی ٢٤١٢ – ئەو ژنەی کە گرێبەستی ھاوسەرگیری ھەمیشەیی کردووە، نابێت بەبێ مۆڵەتی مێردەکەی لە ماڵ بچێتە دەرەوە، و دەبێت ڕازی بێت بە ھەر چێژێک کە ئەو دەیەوێت و بەبێ بیانوویەکی شەرعی ڕێگری لێ نەکات لە خەوتن لەگەڵیدا. ئەگەر لەم بابەتانەدا گوێڕایەڵی مێردەکەی بێت، ئەوا لەسەر مێردەکە پێویستە خواردن، جلوبەرگ، ماڵ و ئەو شتەکانی تری بۆ دابین بکات کە لە پەڕتووکەکاندا باسکراون، و ئەگەر دابینی نەکات، ئەوا قەرزارباری ژنەکەیە، چ توانای ھەبێت یان نەبێت. مەسەلەی ٢٤١٣ – ئەگەر ژن لەو بابەتانەی لە مەسەلەی پێشوودا باسکراون گوێڕایەڵی مێردەکەی نەکات، ئەوا گوناھبارە و مافی خواردن، جلوبەرگ، نیشتەجێبوون و پێکەوە خەوتنی نییە، بەڵام مارەیییەکەی لەدەست نادات. مەسەلەی ٢٤١٤ – پیاو مافی ئەوەی نییە ژنەکەی ناچار بکات خزمەتی ماڵ بکات. مەسەلەی ٢٤٢٠ – ئەگەر لە کاتی خوێندنەوەی مارەبڕینی ھەمیشەییدا کاتێکی دیاریکراویان بۆ پێدانی مارەیی دیاری نەکردبێت، ئەوا ژنەکە دەتوانێت ڕێگری لە مێردەکەی بکات لە خەوتن لەگەڵیدا پێش وەرگرتنی مارەیییەکە، چ مێردەکە توانای پێدانی مارەیییەکەی ھەبێت یان نەبێت؛ بەڵام ئەگەر پێش وەرگرتنی مارەیی ڕازی بێت بە جووتبوون و مێردەکەش جووتبوونی لەگەڵدا بکات، ئیتر ناتوانێت بەبێ بیانوویەکی شەرعی ڕێگری لە مێردەکەی بکات لە جووتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khomeini |یەکەم=Ruhollah |سەردێڕ=رساله توضیح المسائل حضرت آیةالله العظمی امام خمینی قدس سره |بڵاوکەرەوە=Imam Khomeini (PBUH) Editing and Publishing Institute |ساڵ=٢٠٢٤|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٣٥-٠٢٥-٣|edition=2nd |شوێن=Iran-Tehran |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2013–2014 |پەڕەکان=٤٣٠–٤٣١|زمان=Persian |trans-title=A treatise explaining the verdicts of Grand Ayatollah Imam Khomeini (Quds Sera)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mousavi Khomeini |یەکەم=Sayed Rohullah |سەردێڕ=the resale of Ayatollah Khomeini |ناونیشان=https://www.leader.ir/fa/book/2?sn=544 |وێبگە=2412 Sentence|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20180225074639/https://www.leader.ir/fa/book/2?sn=544|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aghtaie|یەکەم=Nadia|سەردێڕ=Breaking the silence: rape law in Iran and controlling women's sexuality|chapter=Breaking the silence|ڕێکەوت=٢٠١١|زنجیرە=International Approaches to Rape|پەڕەکان=١٢١–١٤٦|editor-last=Westmarland|editor-first=Nicole|edition=1st|بڵاوکەرەوە=Bristol University Press|doi=10.2307/j.ctt9qgkd6.10|jstor=j.ctt9qgkd6.10|editor2-last=Gangoli|editor2-first=Geetanjali}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khomeini|یەکەم=Ruhollah|سەردێڕ=A Clarification of Questions: An Unabridged Translation of Resaleh Towzih al-Masael|پەڕەکان=١–٣٩٣|ساڵ=٢٠١٩|orig-year=1984|no-pp=yes|ئەوانی تر=foreword by Michael M. J. Fischer and Mehdi Abedi|chapter=Resaleh Towzih al-Masael |بڵاوکەرەوە=Routledge|doi=10.4324/9780429047114-1|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٢٩-٠٤٧١١-٤|s2cid=197985749|translator-last=Borujerdi|translator-first=J.}}</ref> === چەوساندنەوەی ھاوزایەندخوازان === ماوەیەکی کەم دوای گەیشتنی بە پۆستی ڕێبەری باڵا لە شوباتی ١٩٧٩دا، خومەینی سزای لەسێدارەدانی بەسەر [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخواز]]اندا سەپاند. لە نێوان مانگەکانی شوبات و ئازاردا، ١٦ ئێرانی بەھۆی تاوانی پەیوەندیدار بە سەرپێچییە سێکسییەکانەوە لەسێدارە دران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Brian |دوایین=Whitaker |سەردێڕ=Unspeakable Love: Gay and Lesbian Life in the Middle East |بڵاوکەرەوە=Saqi Books|ساڵ=٢٠١١|ژپنک= ٩٧٨-٠-٨٦٣٥٦-٤٨٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0YhBQAAQBAJ&q=Soon+after+coming+to+power+in+1979,+Ayatollah+Khomeini+established+the+death+penalty+for+homosexuality.+In+February+and+March+1979+there+were+16+executions+for+crimes+related+to+sexual+violatio&pg=PT44}}</ref> ھەروەھا خومەینی [[دادگای شۆڕشی ئیسلامی|دادگای شۆڕش]]ی دامەزراند. بەپێی وتەی مێژوونووس ئێرڤاند ئەبراھامیان، خومەینی ھانی دادگا ئایینییەکانی دەدا بۆ بەردەوامبوون لە جێبەجێکردنی تێگەیشتنی خۆیان بۆ شەریعەت. وەک بەشێک لە ھەڵمەتی «پاککردنەوەی» کۆمەڵگا،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Seliktar |یەکەم١=Ofira |سەردێڕ=Failing the Crystal Ball Test |بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٦٨٧٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LzjKeAekZL8C&q=%22Revolutionary+Tribunals%22+Khomeini+after+the+revolution&pg=PA135|ساڵ=٢٠٠٠|via=[[Google Books]]}}</ref> ئەم دادگایانە زیاتر لە ١٠٠ کەسیان لە ئالوودەبووانی ماددە ھۆشبەرەکان، لەشفرۆشان، ھاوڕەگەزخوازان، دەستدرێژیکاران و داوێنپیسان بە تۆمەتی «بڵاوکردنەوەی گەندەڵی لەسەر زەوی» لەسێدارە دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Ervand |دوایین=Abrahamian |سەردێڕ=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-٠٧٧-٣|پەڕەکان=٥٣}}</ref>بەپێی وتەی نووسەر ئارنۆ شمیت، "خومەینی جەختی لەوە کردەوە کە دەبێت 'ھاوڕەگەزخوازان' لەناو ببرێن، چونکە ئەوان [[مشەخۆری|مشەخۆر]] و تێکدەری نەتەوەن لە ڕێگەی بڵاوکردنەوەی 'پەڵەی خراپەکارییەوە'." لە ساڵی ١٩٧٩دا، ڕای گەیاندبوو کە لەسێدارەدانی ھاوڕەگەزخوازان (ھەروەھا [[لەشفرۆشی|لەشفرۆش]]ان و داوێنپیسانیش) لە شارستانییەتێکی ئەخلاقیدا کارێکی گونجاوە، ڕێک بە ھەمان مانای بڕین و لێکردنەوەی پێستی ڕزیو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Arno |دوایین=Schmid |سەردێڕ=Sexuality and Eroticism Among Males in Moslem Societies |بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٩١٨٣٩٣-٩١-٣|پەڕەکان=١٨٥–١٨٦}}</ref> === مافی ڕەگەزگۆڕاوەکان === بەڵام، [[ترانسجێندەر]] بوون لەلایەن خومەینییەوە وەک نەخۆشییەک دەستنیشانکرا کە دەتوانرێت لە ڕێگەی نەشتەرگەریی پەسەندکردنی ڕەگەزەوە چارەسەر بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.spiegel.de/international/world/the-gay-sons-of-allah-wave-of-homophobia-sweeps-the-muslim-world-a-647913-2.html|سەردێڕ=The Gay Sons of Allah: Wave of Homophobia Sweeps the Muslim World|یەکەم١=Juliane von|دوایین١=Mittelstaedt|یەکەم٢=Daniel|دوایین٢=Steinvorth|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|newspaper=Spiegel Online|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181230071424/http://www.spiegel.de/international/world/the-gay-sons-of-allah-wave-of-homophobia-sweeps-the-muslim-world-a-647913-2.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە، حکوومەتی ئێران ئەنجامدانی نەشتەرگەریی گۆڕینی ڕەگەزی (لەژێر ڕەزامەندی پزیشکیدا) و گۆڕینی بەڵگەنامە یاسایییە پەیوەندیدارەکانی بۆ پیشاندانی ڕەگەزە نوێیەکە یاسایی کردووە. لە ساڵی ١٩٨٣دا، خومەینی فەتوایەکی دەرکرد کە تێیدا ڕێگەی بە نەشتەرگەرییەکانی گۆڕینی ڕەگەز دا وەک چارەسەرێک بۆ «ئەو کەسانەی وەک ترانسسێکسواڵ دەستنیشانکراون».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7259057.stm|سەردێڕ=Iran's 'diagnosed transsexuals'|دوایین=Barford|یەکەم=Vanessa|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080229004936/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7259057.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hays |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Film – Iran's gay plan |ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/entertainment/iran-s-gay-plan-1.729253 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100222091444/http://www.cbc.ca/arts/film/story/2008/08/26/f-homosexuality-iran-sex-change.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=CBC News}}</ref> === کۆچ و ئابووری === دەوترێت خومەینی جەختی لەسەر «لایەنی ڕۆحی بەسەر لایەنی ماددیدا» کردووەتەوە.<ref name="Sorenson"/><ref>(Brumberg, ''Reinventing Khomeini'' (2001), p. &nbsp;125)</ref> شەش مانگ دوای یەکەم وتاری، بێزاری خۆی لە سکاڵاکان سەبارەت بە دابەزینی بەرچاوی ئاستی بژێوی ژیان لە ئێران دەربڕی: «ناتوانم باوەڕ بەوە بکەم کە ئامانجی ھەموو ئەم قوربانیدانانە بۆ ئەوە بووبێت کاڵەک ھەرزانتر بێت.» لە بۆنەیەکی تردا کە جەختی لە گرنگی شەھیدبوون دەکردەوە بەسەر خۆشگوزەرانی ماددیدا، وتی: «ئایا کەسێک دەتوانێت ئاواتەخواز بێت منداڵەکەی شەھید بێت بۆ ئەوەی خانووێکی باش بەدەست بھێنێت؟ مەسەلەکە ئەمە نییە. مەسەلەکە جیھانێکی ترە.» ھەروەھا دەوترێت وەڵامی پرسیارێکی داوەتەوە سەبارەت بە سیاسەتە ئابوورییەکانی بە ڕاگەیاندنی ئەوەی کە 'ئابووری بۆ کەرە'. ئەم بێباکییەیە لە سیاسەتی ئابووری دەوترێت «یەکێکە لەو ھۆکارانەی کە ڕوونکردنەوە دەدات لەسەر ئاستی ناتەواوی ئابووری ئێران لە دوای شۆڕشەوە.»<ref name="Sorenson">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=Zrpmm4120OUC&q=%22economics+is+for+donkeys%22+khomeini&pg=PA206 |سەردێڕ= An Introduction to the Modern Middle East, By David S. Sorenson |ساڵ=٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ژپنک= ٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٣٩٩-٠|دوایین= Sorenson |یەکەم= David S. |بڵاوکەرەوە= Avalon}}{{Dead link|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> ھۆکارەکانی تر بریتین لە شەڕی درێژخایەن لەگەڵ عێراق، کە تێچووەکەی بووە ھۆی قەرزی حکوومەت و ھەڵاوسان، دابەزینی داھاتی کەسی و بێکاری بێپێشینە، ناکۆکی ئایدۆلۆژی سەبارەت بە ئابووری، و «گوشار و گۆشەگیری نێودەوڵەتی» وەک سزاکانی ئەمریکا دوای قەیرانی بارمتەکان.<ref name=Maloney->{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maloney |یەکەم=Suzanne |سەردێڕ=The Iran Primer. The Revolutionary Economy |ناونیشان= http://iranprimer.usip.org/resource/revolutionary-economy |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101028103217/http://iranprimer.usip.org/resource/revolutionary-economy |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[United States Institute of Peace]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ساڵ=٢٠١٠}}</ref> بەھۆی شەڕی ئێران-عێراقەوە، دەوترێت ھەژاری لە نزیکەی ٤٥٪ زیاد بووە لە ماوەی شەش ساڵی یەکەمی دەسەڵاتی خومەینی. کۆچکردن لە ئێرانیش گەشەی کردووە، بەپێی ڕاپۆرتەکان بۆ یەکەمین جار لە مێژووی وڵاتەکەدا. لە دوای شۆڕش و شەڕ لەگەڵ عێراقەوە، خەمینەیەک "دوو تا چوار ملیۆن کارئافرێن، پیشەیی، تەکنیکی، و پیشەکار ماھر (لەگەڵ سەرمایەیانەوە)" کۆچیان کردووە بۆ وڵاتانی تر.<ref>However, a significant degree of this can be attributed to Iranians fleeing during the war.[http://www.washingtoninstitute.org/templateC04.php?CID=23 ''Iran's Economic Morass: Mismanagement and Decline under the Islamic Republic''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617210433/http://www.washingtoninstitute.org/templateC04.php?CID=23 |date=17 June 2009}} {{ISBN|0-944029-67-1}}[https://archive.org/donate/ <nowiki> [Donate book to Archive.org]</nowiki>]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Harrison |یەکەم=Frances |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6240287.stm |سەردێڕ=Huge cost of Iranian brain drain By Frances Harrison |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091111081939/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6240287.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === سەرکوتکردنی ئۆپۆزیسیۆن === ستراتیژی خومەینی بۆ ڕووخاندنی شا بە کۆکردنەوەی ھاوپەیمانییەکی فراوان لە لایەنگرانی جیاواز (لیبراڵەکان، موسڵمانە میانڕەوەکان، موسڵمانە چەپەکان، [[مارکسیزم|مارکسییەکان]]، گەنجە ھەژارەکانی شار و ھتد) وەسف کراوە، بەبێ ئەوەی ھەرگیز بە تەواوی ڕوونی بکاتەوە کە دوای گەیشتن بە دەسەڵات چی دەکات، (و لە ڕاستیشدا بە پێدانی بەڵێنگەلێک کە نەیدەتوانی جێبەجێیان بکات). بەڵام دوای گرتنەدەستی دەسەڵات، نەک ھەر شا و دەزگاکانی دەسەڵاتەکەی لەناوبرد، بەڵکو دەستی کرد بە دوورخستنەوەی ھاوپەیمانە نەویستراو (و نەگونجاوەکانی)یەک لە دوای یەک (وەک بەرەی نەتەوەیی دیموکراتی، حکوومەتی کاتی، پاشان سەرۆک [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر]] و گەریلاکانی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] و ھتد)، بە بەکارھێنانی ھەرچەندە ھێزێک کە پێویست بوو. لە کۆتاییدا تەنھا یەک لایەن مایەوە—ئەویش بازرگانەکانی بازاڕ بوون، کە زۆرجار پەیوەست بوون بە پلەبەندی سیاسی-ئایینییەوە، و لە ڕووی دارایییەوە لە سیستەمە نوێیەکەدا گەشەیان دەکرد. لەم پرۆسەیەدا خەڵکێکی زۆر کوژران یان مافەکانی مرۆڤیان پێشێل کرا. == سەرچاوەکان == == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} === سەرچاوەکان === {{refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Ansari |یەکەم= Hamid |ناونیشان= http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |سەردێڕ= The Narrative of Awakening |بڵاوکەرەوە= The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٤ی ئایاری ٢٠١٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Bakhash |یەکەم= Shaul |سەردێڕ= The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |بڵاوکەرەوە=Basic Books |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Brumberg |یەکەم= Daniel |سەردێڕ= Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |بڵاوکەرەوە= University of Chicago Press |ژپنک= ٠-٢٢٦-٠٧٧٥٨-٦|ساڵ= ٢٠٠١}} * {{cite encyclopedia |title = Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last = Choksy |first = Jamsheed K. |author-link = Jamsheed Choksy |url = http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia = Encyclopaedia Iranica |year = 2015}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |دوایین= Dabashi |یەکەم= Hamid |سەردێڕ= Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran|ساڵ= ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers |ژپنک=١-٤١٢٨-٠٥١٦-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Daniel |یەکەم= Elton L. |سەردێڕ= The History of Iran |ناونیشان= https://archive.org/details/historyofiran0000dani |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٣٠٧٣١-٨|ساڵ=٢٠٠١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= DeFronzo |یەکەم=James |سەردێڕ= Revolutions And Revolutionary Movements |بڵاوکەرەوە=Westview Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٣٥٤-٩|ساڵ=٢٠٠٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان= https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Harney |یەکەم= Desmond |سەردێڕ= The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=١٩٩٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |دوایین= Hoveyda |یەکەم= Fereydoun |سەردێڕ= The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Praeger/Greenwood|ژپنک=٠-٢٧٥-٩٧٨٥٨-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Karsh |یەکەم= Efraim |سەردێڕ=Islamic Imperialism: A History |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٠٠-١٢٢٦٣-٣|ساڵ=٢٠٠٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Keddie |یەکەم=Nikkie R. |سەردێڕ= Modern Iran: Roots and Results of Revolution |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٠-٣٠٠-٠٩٨٥٦-١|ساڵ=٢٠٠٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Khomeini |یەکەم١= Ruhollah |دوایین٢=Algar |یەکەم٢=Hamid |سەردێڕ= Islamic Government: Governance of the Jurist |بڵاوکەرەوە=Alhoda UK |ژپنک= ٩٦٤-٣٣٥-٤٩٩-٧|ساڵ=٢٠٠٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini |یەکەم= Ruhollah |editor = Algar, Hamid (translator and editor) |سەردێڕ= Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |ناونیشان= https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Mizan Press |شوێن=Berkeley, CA |ساڵ=١٩٨١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini, Ruhollah |سەردێڕ= Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |بڵاوکەرەوە=Bantam |ساڵ=١٩٨٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Lee |یەکەم= James |سەردێڕ= The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |ساڵ=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Philosophical Library|ژپنک=٠-٨٠٢٢-٢٤٦٥-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Mackey |یەکەم= Sandra |سەردێڕ= The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |بڵاوکەرەوە=Dutton |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک= ٠-٥٢٥-٩٤٠٠٥-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Milani |یەکەم= Mohsen M. |سەردێڕ=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |بڵاوکەرەوە=Westview Press|ژپنک=٠-٨١٣٣-٨٤٧٦-١|ساڵ=١٩٩٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Moin |یەکەم= Baqer |سەردێڕ= Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |ژپنک= ٠-٣١٢-٢٦٤٩٠-٩|ساڵ=٢٠٠٠|ناونیشان= https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Molavi, Afshin |سەردێڕ= The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |بڵاوکەرەوە= Norton paperbacks |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Rāhnamā |یەکەم= 'Ali |سەردێڕ= Pioneers of Islamic Revival |بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک= ١-٨٥٦٤٩-٢٥٤-٠|ساڵ=١٩٩٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Reich |یەکەم= Bernard |سەردێڕ=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٢٦٢١٣-٦|ساڵ=١٩٩٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Schirazi, Asghar |سەردێڕ= The Constitution of Iran |بڵاوکەرەوە=Tauris |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Taheri |یەکەم= Amir |سەردێڕ= The Spirit of Allah |بڵاوکەرەوە=Adler & Adler |ساڵ=١٩٨٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Willett|یەکەم= Edward C. |سەردێڕ=Ayatollah Khomeini |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=The Rosen Publishing Group|ژپنک=٠-٨٢٣٩-٤٤٦٥-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= In the Name of God: The Khomeini Decade |ناونیشان= https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Simon & Schuster |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧١-٦٧٢٣٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= The Last Revolution |بڵاوکەرەوە=Knopf |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٠}} {{refend}} {{S-start}} {{S-off}} {{S-bef|before = ناونیشانی نوێ}} {{S-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=١٩٧٩–١٩٨٩}} {{S-aft|after = [[عەلی خامنەیی]]}} {{s-mil}} {{S-bef|before=[[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]]}} {{S-ttl|title=[[فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئێران]]|years=١٩٨١–١٩٨٩}} {{S-aft|after=[[عەلی خامنەیی]]}} {{S-end}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{کەسایەتیی ساڵی گۆڤاری تایم}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|شەڕی سارد|ھیندستان|تۆپی پێ|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Ruhollah Khomeini}} [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠]] [[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە]] [[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]] ay9i614dbnc1se32e56zaugmiur9q4a 0 75943 1575425 1549917 2026-04-19T02:20:16Z Pirehelokan 5097 1575425 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Eurasian_Coot_on_the_Thames.jpg|چەپ|٣٠٠px|وێنۆک|'''ڕەشبەش ''']] '''ڕەشبەش''' یا گامارۆلە باڵندەیەکی مامناوەندی ئاوژییە، لە تۆرەمەی [[مریشکاویلە]]. ==ناوەکان== *بە [[کوردی]] : [[ڕەشبەشە]] ، [[کوڕەبەشە]] ، [[گامارۆ]] ، [[گامارولە]] ، [[مریشکە ڕەشە]] ، [[مریشکی حەبەشە]] ، [[گامارۆلە]] *بە [[ئینگلیزی]] : Coot *بە [[عەرەبی]] : غرە ==لێکدانەوە== باڵندەیەکە لە تۆرەمەی [[مریشکاویلە]] ، ڕەش و بەشە، لاقی شینە، قامکەکانیان ھەرکام بە جیا پەردەیان ھەیە، بە باڕی بۆرە و بەرسینگ و ملی مەیلەو سپییە. زیاتر لە ئاودایە، بینە دەکێشێ، زستانان بە گەل دەژی، بە دژواری ھەڵدەفڕێ و دەبێ ماوەیەکی زۆر بە سەر ئاودا ڕابکا تا باڵ دەگرێ، لە ئاوی تفت و شیریندا دەژی، لە ناو قامیش و گیا و گوڵی قەراخ ئاو ھێلانە دەکا. ==سەرچاوە== بەحری، ئەحمەد، [[فەرھەنگی باڵندە]]، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر. {{پۆلی کۆمنز|Fulica}} {{شریتی دەروازە|باڵندەکان|ژینناسی}} [[پۆل:مەلەکانی کوردستان]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] m0oiw6f3a4w28jhrx7eq5s16er1ge1e 4 89337 1575419 1572383 2026-04-18T21:00:50Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1575419 wikitext text/x-wiki {{/سەرپەڕە}} <onlyinclude>'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ٢١:٠٠، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</onlyinclude> {| class="wikitable sortable" |- ! ناوی پۆل بە ئینگلیزی !! ژمارەی{{ھن}}نێوانویکییەکان |- | [[:en:Category:Project (main)|Category:Project (main)]] || ٣٠٦ |- | [[:en:Category:Sports competitors|Category:Sports competitors]] || ١٧٢ |- | [[:en:Category:Astrology|Category:Astrology]] || ١٥٣ |- | [[:en:Category:Sexuality|Category:Sexuality]] || ١٥٠ |- | [[:en:Category:Saints|Category:Saints]] || ١٤٧ |- | [[:en:Category:Jurists|Category:Jurists]] || ١٤٥ |- | [[:en:Category:All languages|Category:All languages]] || ١٤٥ |- | [[:en:Category:Molluscs|Category:Molluscs]] || ١٤١ |- | [[:en:Category:Constellations|Category:Constellations]] || ١٤٠ |- | [[:en:Category:Paleontology|Category:Paleontology]] || ١٣٥ |- | [[:en:Category:Monarchs|Category:Monarchs]] || ١٣٥ |- | [[:en:Category:Literary genres|Category:Literary genres]] || ١٣٠ |- | [[:en:Category:Carnivorans|Category:Carnivorans]] || ١٢٧ |- | [[:en:Category:Pages where post-expand include size is exceeded|Category:Pages where post-expand include size is exceeded]] || ١٢٥ |- | [[:en:Category:Bishops|Category:Bishops]] || ١٢٥ |- | [[:en:Category:Ancient Greek|Category:Ancient Greek]] || ١٢٥ |- | [[:en:Category:Canines|Category:Canines]] || ١٢٤ |- | [[:en:Category:Sport of athletics|Category:Sport of athletics]] || ١٢٤ |- | [[:en:Category:Performing arts|Category:Performing arts]] || ١٢٣ |- | [[:en:Category:Models (profession)|Category:Models (profession)]] || ١٢١ |- | [[:en:Category:Semiotics|Category:Semiotics]] || ١٢١ |- | [[:en:Category:Genealogy|Category:Genealogy]] || ١٢٠ |- | [[:en:Category:Anarchists|Category:Anarchists]] || ١٢٠ |- | [[:en:Category:Abbreviations|Category:Abbreviations]] || ١١٩ |- | [[:en:Category:Rosaceae|Category:Rosaceae]] || ١١٨ |- | [[:en:Category:Pages where expansion depth is exceeded|Category:Pages where expansion depth is exceeded]] || ١١٧ |- | [[:en:Category:Asteraceae|Category:Asteraceae]] || ١١٧ |- | [[:en:Category:Textiles|Category:Textiles]] || ١١٧ |- | [[:en:Category:Belgian writers|Category:Belgian writers]] || ١١٦ |- | [[:en:Category:2026 deaths|Category:2026 deaths]] || ١١٦ |- | [[:en:Category:Metrology|Category:Metrology]] || ١١٥ |- | [[:en:Category:Canadian writers|Category:Canadian writers]] || ١١٤ |- | [[:en:Category:American television series|Category:American television series]] || ١١٤ |- | [[:en:Category:Art movements|Category:Art movements]] || ١١٤ |- | [[:en:Category:Philologists|Category:Philologists]] || ١١٤ |- | [[:en:Category:Poaceae|Category:Poaceae]] || ١١٣ |- | [[:en:Category:Arachnids|Category:Arachnids]] || ١١٣ |- | [[:en:Category:Composers by nationality|Category:Composers by nationality]] || ١١٢ |- | [[:en:Category:Mycology|Category:Mycology]] || ١١٢ |- | [[:en:Category:Passeriformes|Category:Passeriformes]] || ١١٢ |- | [[:en:Category:French films|Category:French films]] || ١١١ |- | [[:en:Category:Bashkortostan|Category:Bashkortostan]] || ١١١ |- | [[:en:Category:Crustaceans|Category:Crustaceans]] || ١١١ |- | [[:en:Category:Eastern Orthodoxy|Category:Eastern Orthodoxy]] || ١١١ |- | [[:en:Category:Galicia (Spain)|Category:Galicia (Spain)]] || ١١٠ |- | [[:en:Category:Cantons of Switzerland|Category:Cantons of Switzerland]] || ١١٠ |- | [[:en:Category:Aircraft|Category:Aircraft]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Clergy|Category:Clergy]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Capital punishment|Category:Capital punishment]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Portuguese footballers|Category:Portuguese footballers]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Cognitive science|Category:Cognitive science]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Christian festivals and holy days|Category:Christian festivals and holy days]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Vice presidents of the United States|Category:Vice presidents of the United States]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Equidae|Category:Equidae]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Ice hockey|Category:Ice hockey]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Niger–Congo languages|Category:Niger–Congo languages]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Interlingue|Category:Interlingue]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Artiodactyls|Category:Artiodactyls]] || ١٠٩ |- | [[:en:Category:Deities|Category:Deities]] || ١٠٨ |- | [[:en:Category:Galliformes|Category:Galliformes]] || ١٠٨ |- | [[:en:Category:Imperialism|Category:Imperialism]] || ١٠٨ |- | [[:en:Category:Immunology|Category:Immunology]] || ١٠٧ |- | [[:en:Category:Venezuelan politicians|Category:Venezuelan politicians]] || ١٠٧ |- | [[:en:Category:Physicists by nationality|Category:Physicists by nationality]] || ١٠٧ |- | [[:en:Category:Autobiographies|Category:Autobiographies]] || ١٠٧ |- | [[:en:Category:Talk namespace templates|Category:Talk namespace templates]] || ١٠٧ |- | [[:en:Category:Solanaceae|Category:Solanaceae]] || ١٠٦ |- | [[:en:Category:Île-de-France|Category:Île-de-France]] || ١٠٦ |- | [[:en:Category:Antisemitism|Category:Antisemitism]] || ١٠٦ |- | [[:en:Category:Pedagogues|Category:Pedagogues]] || ١٠٦ |- | [[:en:Category:Portuguese writers|Category:Portuguese writers]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Drama films|Category:Drama films]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Archaeological sites|Category:Archaeological sites]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Malayalam language|Category:Malayalam language]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Onomastics|Category:Onomastics]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Natural resources|Category:Natural resources]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Finno-Ugric languages|Category:Finno-Ugric languages]] || ١٠٥ |- | [[:en:Category:Conductors (music)|Category:Conductors (music)]] || ١٠٤ |- | [[:en:Category:Fabaceae|Category:Fabaceae]] || ١٠٤ |- | [[:en:Category:Romansh language|Category:Romansh language]] || ١٠٤ |- | [[:en:Category:Serbo-Croatian|Category:Serbo-Croatian]] || ١٠٤ |- | [[:en:Category:Subcultures|Category:Subcultures]] || ١٠٤ |- | [[:en:Category:West Germanic languages|Category:West Germanic languages]] || ١٠٤ |- | [[:en:Category:Religious faiths, traditions, and movements|Category:Religious faiths, traditions, and movements]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Ukrainians|Category:Ukrainians]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Organic compounds|Category:Organic compounds]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Action films|Category:Action films]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Beekeeping|Category:Beekeeping]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Psychiatrists|Category:Psychiatrists]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Bovidae|Category:Bovidae]] || ١٠٣ |- | [[:en:Category:Sportspeople by nationality|Category:Sportspeople by nationality]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Recreation|Category:Recreation]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Cultural anthropology|Category:Cultural anthropology]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Numismatics|Category:Numismatics]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Asturian language|Category:Asturian language]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Lamiaceae|Category:Lamiaceae]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Anthems|Category:Anthems]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Spanish monarchs|Category:Spanish monarchs]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:English nouns|Category:English nouns]] || ١٠٢ |- | [[:en:Category:Toxicology|Category:Toxicology]] || ١٠١ |- | [[:en:Category:Virtue|Category:Virtue]] || ١٠١ |- | [[:en:Category:People from Germany|Category:People from Germany]] || ١٠١ |- | [[:en:Category:Krasnodar Krai|Category:Krasnodar Krai]] || ١٠٠ |- | [[:en:Category:Russian musicians|Category:Russian musicians]] || ١٠٠ |- | [[:en:Category:Colombian writers|Category:Colombian writers]] || ١٠٠ |- | [[:en:Category:Cucurbitaceae|Category:Cucurbitaceae]] || ١٠٠ |- | [[:en:Category:Perissodactyla|Category:Perissodactyla]] || ١٠٠ |- | [[:en:Category:Ports and harbours|Category:Ports and harbours]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Provence-Alpes-Côte d'Azur|Category:Provence-Alpes-Côte d'Azur]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Fashion designers|Category:Fashion designers]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Austrian scientists|Category:Austrian scientists]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Pharaohs|Category:Pharaohs]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Competitors in the sport of athletics|Category:Competitors in the sport of athletics]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Counties of England|Category:Counties of England]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Parts of speech|Category:Parts of speech]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Speeches|Category:Speeches]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Generals|Category:Generals]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Essayists|Category:Essayists]] || ٩٩ |- | [[:en:Category:Brassicaceae|Category:Brassicaceae]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Wikipedia files|Category:Wikipedia files]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Sports competitions|Category:Sports competitions]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Monasteries|Category:Monasteries]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Perception|Category:Perception]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Apiaceae|Category:Apiaceae]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Bantu languages|Category:Bantu languages]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Rosales|Category:Rosales]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Voivodeships of Poland|Category:Voivodeships of Poland]] || ٩٨ |- | [[:en:Category:Language isolates|Category:Language isolates]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Vocabulary|Category:Vocabulary]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Place names|Category:Place names]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Malvaceae|Category:Malvaceae]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Rutaceae|Category:Rutaceae]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Orchidaceae|Category:Orchidaceae]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Plant morphology|Category:Plant morphology]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Biologists by nationality|Category:Biologists by nationality]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Swiss scientists|Category:Swiss scientists]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Chuvashia|Category:Chuvashia]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Slavs|Category:Slavs]] || ٩٧ |- | [[:en:Category:Swedish scientists|Category:Swedish scientists]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Seoul|Category:Seoul]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Prussia|Category:Prussia]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Manufacturing|Category:Manufacturing]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Turkic peoples|Category:Turkic peoples]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Lepidoptera|Category:Lepidoptera]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Public domain files|Category:Public domain files]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Gymnastics|Category:Gymnastics]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Gastropods|Category:Gastropods]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Competitions|Category:Competitions]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Austroasiatic languages|Category:Austroasiatic languages]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Cyclists|Category:Cyclists]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Geopolitics|Category:Geopolitics]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Kannada language|Category:Kannada language]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Tourist attractions|Category:Tourist attractions]] || ٩٦ |- | [[:en:Category:Paintings|Category:Paintings]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Communes in France|Category:Communes in France]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:American psychologists|Category:American psychologists]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Interdisciplinary subfields|Category:Interdisciplinary subfields]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Marsupials|Category:Marsupials]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Punishments|Category:Punishments]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Cities in Portugal|Category:Cities in Portugal]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Confucianism|Category:Confucianism]] || ٩٥ |- | [[:en:Category:Cyrillic script|Category:Cyrillic script]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Superstitions|Category:Superstitions]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Architectural elements|Category:Architectural elements]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Humanists|Category:Humanists]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Anatidae|Category:Anatidae]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Association football competitions|Category:Association football competitions]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Literary characters|Category:Literary characters]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Pali|Category:Pali]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Sakha Republic|Category:Sakha Republic]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Horror films|Category:Horror films]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Maharashtra|Category:Maharashtra]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Organizations based in the United States|Category:Organizations based in the United States]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Flanders|Category:Flanders]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Biochemists|Category:Biochemists]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Phasianidae|Category:Phasianidae]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Producers|Category:Producers]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Monks|Category:Monks]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:English verbs|Category:English verbs]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:English adjectives|Category:English adjectives]] || ٩٤ |- | [[:en:Category:Letters (message)|Category:Letters (message)]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Scots language|Category:Scots language]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Low German|Category:Low German]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Cardinals (Catholic Church)|Category:Cardinals (Catholic Church)]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Manitoba|Category:Manitoba]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Nature conservation|Category:Nature conservation]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:American physicians|Category:American physicians]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Buryatia|Category:Buryatia]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Balearic Islands|Category:Balearic Islands]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Cities in Nigeria|Category:Cities in Nigeria]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Liguria|Category:Liguria]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Cities in Cuba|Category:Cities in Cuba]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Cities in Belarus|Category:Cities in Belarus]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Fables|Category:Fables]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:Freemasonry|Category:Freemasonry]] || ٩٣ |- | [[:en:Category:West Slavic languages|Category:West Slavic languages]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Computer programmers|Category:Computer programmers]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:American basketball players|Category:American basketball players]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Krasnoyarsk Krai|Category:Krasnoyarsk Krai]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Christian denominations|Category:Christian denominations]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:American military personnel|Category:American military personnel]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:British biologists|Category:British biologists]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Senses|Category:Senses]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Uttar Pradesh|Category:Uttar Pradesh]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Irkutsk Oblast|Category:Irkutsk Oblast]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Melanesia|Category:Melanesia]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Protista|Category:Protista]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Collecting|Category:Collecting]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Astrologers|Category:Astrologers]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Euphorbiaceae|Category:Euphorbiaceae]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Adygea|Category:Adygea]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Counties of the United States|Category:Counties of the United States]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Periodicals|Category:Periodicals]] || ٩٢ |- | [[:en:Category:Feminine given names|Category:Feminine given names]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Essays|Category:Essays]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Military personnel by nationality|Category:Military personnel by nationality]] || ٩١ |- | [[:en:Category:East Slavic languages|Category:East Slavic languages]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Scientific disciplines|Category:Scientific disciplines]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Pays de la Loire|Category:Pays de la Loire]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Moons of Jupiter|Category:Moons of Jupiter]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Systems theory|Category:Systems theory]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Corvidae|Category:Corvidae]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Radio stations|Category:Radio stations]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Charadriiformes|Category:Charadriiformes]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Cities in Bangladesh|Category:Cities in Bangladesh]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Mayotte|Category:Mayotte]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Åland|Category:Åland]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Easter|Category:Easter]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Ericaceae|Category:Ericaceae]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Eskaleut languages|Category:Eskaleut languages]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Fagaceae|Category:Fagaceae]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Hymenoptera|Category:Hymenoptera]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Skiing|Category:Skiing]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Footwear|Category:Footwear]] || ٩١ |- | [[:en:Category:French nouns|Category:French nouns]] || ٩١ |- | [[:en:Category:History of Indonesia|Category:History of Indonesia]] || ٩١ |- | [[:en:Category:Children's writers|Category:Children's writers]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Lizards|Category:Lizards]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Cities and towns in Lebanon|Category:Cities and towns in Lebanon]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Sicilian language|Category:Sicilian language]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Secretaries-general of the United Nations|Category:Secretaries-general of the United Nations]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:American diplomats|Category:American diplomats]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Marche|Category:Marche]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Arecaceae|Category:Arecaceae]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Mountains of Azerbaijan|Category:Mountains of Azerbaijan]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Umbria|Category:Umbria]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Kaliningrad Oblast|Category:Kaliningrad Oblast]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Lighthouses|Category:Lighthouses]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Udmurtia|Category:Udmurtia]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Asturias|Category:Asturias]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Formula One drivers|Category:Formula One drivers]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Malayo-Polynesian languages|Category:Malayo-Polynesian languages]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Anseriformes|Category:Anseriformes]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Oleaceae|Category:Oleaceae]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Pinaceae|Category:Pinaceae]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Javanese language|Category:Javanese language]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Montserrat|Category:Montserrat]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Rabbis|Category:Rabbis]] || ٩٠ |- | [[:en:Category:Yaroslavl Oblast|Category:Yaroslavl Oblast]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Epic poems|Category:Epic poems]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Astronautics|Category:Astronautics]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Human sexuality|Category:Human sexuality]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Medical treatments|Category:Medical treatments]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Geography-related lists|Category:Geography-related lists]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:People involved in religion|Category:People involved in religion]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Music awards|Category:Music awards]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Palestine|Category:Palestine]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Missionaries|Category:Missionaries]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Holy Roman Emperors|Category:Holy Roman Emperors]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Television presenters|Category:Television presenters]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Romance films|Category:Romance films]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Antibiotics|Category:Antibiotics]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:West Bengal|Category:West Bengal]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:First ladies of the United States|Category:First ladies of the United States]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Naples|Category:Naples]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Film festivals|Category:Film festivals]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Florence|Category:Florence]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Populated places in France|Category:Populated places in France]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Perm Krai|Category:Perm Krai]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Glaciers|Category:Glaciers]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Rio de Janeiro (city)|Category:Rio de Janeiro (city)]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Mythological creatures|Category:Mythological creatures]] || ٨٩ |- | [[:en:Category:Occult|Category:Occult]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Navies|Category:Navies]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Sports venues|Category:Sports venues]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Indian musicians|Category:Indian musicians]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Municipalities of Spain|Category:Municipalities of Spain]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Historical films|Category:Historical films]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Asterales|Category:Asterales]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Wikipedia articles needing translation|Category:Wikipedia articles needing translation]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Asparagales|Category:Asparagales]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Peninsulas of Europe|Category:Peninsulas of Europe]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Administrative law|Category:Administrative law]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Austria-Hungary|Category:Austria-Hungary]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Politicians from Georgia (country)|Category:Politicians from Georgia (country)]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Naturalists|Category:Naturalists]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Lao language|Category:Lao language]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Causes of death|Category:Causes of death]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Sverdlovsk Oblast|Category:Sverdlovsk Oblast]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Lagomorphs|Category:Lagomorphs]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Arkhangelsk Oblast|Category:Arkhangelsk Oblast]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Nonmetals|Category:Nonmetals]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Khabarovsk Krai|Category:Khabarovsk Krai]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Biomolecules|Category:Biomolecules]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Culture of Finland|Category:Culture of Finland]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Languages of Nepal|Category:Languages of Nepal]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Muscicapidae|Category:Muscicapidae]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Headgear|Category:Headgear]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Paleontologists|Category:Paleontologists]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Chancellors of Germany|Category:Chancellors of Germany]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Moraceae|Category:Moraceae]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Camelids|Category:Camelids]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Bailiwick of Guernsey|Category:Bailiwick of Guernsey]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:German nouns|Category:German nouns]] || ٨٨ |- | [[:en:Category:Disputed territories|Category:Disputed territories]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Lamiales|Category:Lamiales]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Bloggers|Category:Bloggers]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Rivers of Belarus|Category:Rivers of Belarus]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Kartvelian languages|Category:Kartvelian languages]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Dutch philosophers|Category:Dutch philosophers]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Sapindales|Category:Sapindales]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Literature by period|Category:Literature by period]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Foreign relations by country|Category:Foreign relations by country]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Centre-Val de Loire|Category:Centre-Val de Loire]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Coups d'état|Category:Coups d'état]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:French military personnel|Category:French military personnel]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Monarchs of Sweden|Category:Monarchs of Sweden]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Illustrators|Category:Illustrators]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:American boxers|Category:American boxers]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Democratic Republic of the Congo people|Category:Democratic Republic of the Congo people]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:German journalists|Category:German journalists]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Plant physiology|Category:Plant physiology]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Developmental biology|Category:Developmental biology]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Philately|Category:Philately]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Tuva|Category:Tuva]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Vegetarianism|Category:Vegetarianism]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Fringillidae|Category:Fringillidae]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Humorists|Category:Humorists]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Anti-communism|Category:Anti-communism]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Populated places in the United States|Category:Populated places in the United States]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Germanic peoples|Category:Germanic peoples]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Auvergne-Rhône-Alpes|Category:Auvergne-Rhône-Alpes]] || ٨٧ |- | [[:en:Category:Provinces of South Africa|Category:Provinces of South Africa]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Sexually transmitted diseases and infections|Category:Sexually transmitted diseases and infections]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Danish scientists|Category:Danish scientists]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Greek scientists|Category:Greek scientists]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Violinists|Category:Violinists]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Perciformes|Category:Perciformes]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Populated places in Italy|Category:Populated places in Italy]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Saratov Oblast|Category:Saratov Oblast]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Subdivisions of Italy|Category:Subdivisions of Italy]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Chemists by nationality|Category:Chemists by nationality]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Astronomers by nationality|Category:Astronomers by nationality]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Freemasons|Category:Freemasons]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Turin|Category:Turin]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:British chemists|Category:British chemists]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Editors|Category:Editors]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Belgian painters|Category:Belgian painters]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Bashkir language|Category:Bashkir language]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Dog breeds|Category:Dog breeds]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Stavropol Krai|Category:Stavropol Krai]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Trentino-Alto Adige/Südtirol|Category:Trentino-Alto Adige/Südtirol]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Central Africa|Category:Central Africa]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:English mathematicians|Category:English mathematicians]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Cities in Nepal|Category:Cities in Nepal]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Decorative arts|Category:Decorative arts]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Operas|Category:Operas]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Nizhny Novgorod Oblast|Category:Nizhny Novgorod Oblast]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Novosibirsk Oblast|Category:Novosibirsk Oblast]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Populated places in Poland|Category:Populated places in Poland]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Populated places in Russia|Category:Populated places in Russia]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Chuvash language|Category:Chuvash language]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:German literature|Category:German literature]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Companies|Category:Companies]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Bourgogne-Franche-Comté|Category:Bourgogne-Franche-Comté]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Buddhists|Category:Buddhists]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Gruiformes|Category:Gruiformes]] || ٨٦ |- | [[:en:Category:Ingushetia|Category:Ingushetia]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Alcohols|Category:Alcohols]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Skyscrapers|Category:Skyscrapers]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Arts in the United States|Category:Arts in the United States]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Housing|Category:Housing]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Mountain passes|Category:Mountain passes]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Anacardiaceae|Category:Anacardiaceae]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Byzantine emperors|Category:Byzantine emperors]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Biographical films|Category:Biographical films]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Dependent territories|Category:Dependent territories]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Spanish philosophers|Category:Spanish philosophers]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Rivers of Portugal|Category:Rivers of Portugal]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Crafts|Category:Crafts]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Puerto Rican people|Category:Puerto Rican people]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Insurance|Category:Insurance]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Motorcycles|Category:Motorcycles]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Norwegian musicians|Category:Norwegian musicians]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Brazilian musicians|Category:Brazilian musicians]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Beaches|Category:Beaches]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Polish sportspeople|Category:Polish sportspeople]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Colombian footballers|Category:Colombian footballers]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Saskatchewan|Category:Saskatchewan]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Oxygen compounds|Category:Oxygen compounds]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Caribbean islands|Category:Caribbean islands]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Leningrad Oblast|Category:Leningrad Oblast]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Cnidarians|Category:Cnidarians]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Bankers|Category:Bankers]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Malvales|Category:Malvales]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Restaurants|Category:Restaurants]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Writing implements|Category:Writing implements]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Cannabis|Category:Cannabis]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Meat dishes|Category:Meat dishes]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Act|Category:Act]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Chelyabinsk Oblast|Category:Chelyabinsk Oblast]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Families|Category:Families]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Manx language|Category:Manx language]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Myrtaceae|Category:Myrtaceae]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Sardinian language|Category:Sardinian language]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Pacifism|Category:Pacifism]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Betulaceae|Category:Betulaceae]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:California counties|Category:California counties]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Pacifists|Category:Pacifists]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Men|Category:Men]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Cities in Chile|Category:Cities in Chile]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Hauts-de-France|Category:Hauts-de-France]] || ٨٥ |- | [[:en:Category:Psychoactive drugs|Category:Psychoactive drugs]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Wrestlers|Category:Wrestlers]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Voronezh Oblast|Category:Voronezh Oblast]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Pediatrics|Category:Pediatrics]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:British film directors|Category:British film directors]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Latin-script letters|Category:Latin-script letters]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Rulers|Category:Rulers]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:English phrases|Category:English phrases]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Extinct animals|Category:Extinct animals]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Mountain climbers|Category:Mountain climbers]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Renewable energy|Category:Renewable energy]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Companies of the Netherlands|Category:Companies of the Netherlands]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Salicaceae|Category:Salicaceae]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Theatres|Category:Theatres]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:People of World War II|Category:People of World War II]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Belgorod Oblast|Category:Belgorod Oblast]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Linguists by nationality|Category:Linguists by nationality]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Indian scientists|Category:Indian scientists]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Physical exercise|Category:Physical exercise]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:DJs|Category:DJs]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Tyumen Oblast|Category:Tyumen Oblast]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Optical devices|Category:Optical devices]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Vietnamese politicians|Category:Vietnamese politicians]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:History of Scotland|Category:History of Scotland]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:War films|Category:War films]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Ranunculaceae|Category:Ranunculaceae]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Music festivals|Category:Music festivals]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Amino acids|Category:Amino acids]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Kamchatka Krai|Category:Kamchatka Krai]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Kursk Oblast|Category:Kursk Oblast]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Poales|Category:Poales]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Cities in Kenya|Category:Cities in Kenya]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:J. R. R. Tolkien|Category:J. R. R. Tolkien]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Drawing|Category:Drawing]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Wallis and Futuna|Category:Wallis and Futuna]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Baltic states|Category:Baltic states]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Cartographers|Category:Cartographers]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Fast food|Category:Fast food]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Inorganic compounds|Category:Inorganic compounds]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Sapindaceae|Category:Sapindaceae]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Aosta Valley|Category:Aosta Valley]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Arts in Azerbaijan|Category:Arts in Azerbaijan]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Molise|Category:Molise]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Crops|Category:Crops]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Kashubian language|Category:Kashubian language]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Grand Est|Category:Grand Est]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Spanish nouns|Category:Spanish nouns]] || ٨٤ |- | [[:en:Category:Deaths by cause|Category:Deaths by cause]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Coats of arms|Category:Coats of arms]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Accipitridae|Category:Accipitridae]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Malpighiales|Category:Malpighiales]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Vladimir Oblast|Category:Vladimir Oblast]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Family law|Category:Family law]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Prime ministers of Azerbaijan|Category:Prime ministers of Azerbaijan]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Cathedrals|Category:Cathedrals]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Provinces of Vietnam|Category:Provinces of Vietnam]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Anglicanism|Category:Anglicanism]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Samara Oblast|Category:Samara Oblast]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Equestrianism|Category:Equestrianism]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Valencian Community|Category:Valencian Community]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Celts|Category:Celts]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Piciformes|Category:Piciformes]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Translators by nationality|Category:Translators by nationality]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Indian mathematicians|Category:Indian mathematicians]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:English-language literature|Category:English-language literature]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Provinces of Belgium|Category:Provinces of Belgium]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Electronic music|Category:Electronic music]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Kra–Dai languages|Category:Kra–Dai languages]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:British Virgin Islands|Category:British Virgin Islands]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Rubiaceae|Category:Rubiaceae]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Mughal Empire|Category:Mughal Empire]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Centenarians|Category:Centenarians]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Poisons|Category:Poisons]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Numeral systems|Category:Numeral systems]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Apocynaceae|Category:Apocynaceae]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Sports equipment|Category:Sports equipment]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Cities in Georgia (U.S. state)|Category:Cities in Georgia (U.S. state)]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Record producers|Category:Record producers]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Culture of Ukraine|Category:Culture of Ukraine]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Educational institutions|Category:Educational institutions]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Ants|Category:Ants]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Jersey|Category:Jersey]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Cities in Washington (state)|Category:Cities in Washington (state)]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Ericales|Category:Ericales]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Guarani language|Category:Guarani language]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Hindu deities|Category:Hindu deities]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Lexicographers|Category:Lexicographers]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Murmansk Oblast|Category:Murmansk Oblast]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Ryazan Oblast|Category:Ryazan Oblast]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Paganism|Category:Paganism]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Power stations|Category:Power stations]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Logicians|Category:Logicians]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:United States senators|Category:United States senators]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Amur Oblast|Category:Amur Oblast]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Caryophyllales|Category:Caryophyllales]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Professions|Category:Professions]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Russo-Ukrainian war|Category:Russo-Ukrainian war]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Nouvelle-Aquitaine|Category:Nouvelle-Aquitaine]] || ٨٣ |- | [[:en:Category:Piracy|Category:Piracy]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Smolensk Oblast|Category:Smolensk Oblast]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Amusement parks|Category:Amusement parks]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Overseas France|Category:Overseas France]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Rapid transit|Category:Rapid transit]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Fabales|Category:Fabales]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Echinoderms|Category:Echinoderms]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:French diplomats|Category:French diplomats]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Guangdong|Category:Guangdong]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Iridaceae|Category:Iridaceae]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Kabardino-Balkaria|Category:Kabardino-Balkaria]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Municipalities of Germany|Category:Municipalities of Germany]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Rivers of Belgium|Category:Rivers of Belgium]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Inventors by nationality|Category:Inventors by nationality]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Japanese scientists|Category:Japanese scientists]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:German military personnel|Category:German military personnel]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Chinese scientists|Category:Chinese scientists]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Polish mathematicians|Category:Polish mathematicians]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Ancient Roman poets|Category:Ancient Roman poets]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Thai politicians|Category:Thai politicians]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Portuguese explorers|Category:Portuguese explorers]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:American comedians|Category:American comedians]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Novgorod Oblast|Category:Novgorod Oblast]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Body fluids|Category:Body fluids]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Writers by period|Category:Writers by period]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:South Slavic languages|Category:South Slavic languages]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:House of Habsburg|Category:House of Habsburg]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Surrealism|Category:Surrealism]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Columbiformes|Category:Columbiformes]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Culture of South Korea|Category:Culture of South Korea]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Gardens|Category:Gardens]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Altai Republic|Category:Altai Republic]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Chemical compounds by element|Category:Chemical compounds by element]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Altai Krai|Category:Altai Krai]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Annelids|Category:Annelids]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Transport infrastructure|Category:Transport infrastructure]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Serbian sportspeople|Category:Serbian sportspeople]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Graphics|Category:Graphics]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Culture of Armenia|Category:Culture of Armenia]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Cities in Cyprus|Category:Cities in Cyprus]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Culture of Belgium|Category:Culture of Belgium]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Coraciiformes|Category:Coraciiformes]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Toponymy|Category:Toponymy]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Amaranthaceae|Category:Amaranthaceae]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Bryansk Oblast|Category:Bryansk Oblast]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Ethnologists|Category:Ethnologists]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Cupressaceae|Category:Cupressaceae]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Sandpipers|Category:Sandpipers]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Liliaceae|Category:Liliaceae]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:People by political orientation|Category:People by political orientation]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Publishers (people)|Category:Publishers (people)]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Authors|Category:Authors]] || ٨٢ |- | [[:en:Category:Military units and formations|Category:Military units and formations]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Librarians|Category:Librarians]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ivorian footballers|Category:Ivorian footballers]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Caryophyllaceae|Category:Caryophyllaceae]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Mental processes|Category:Mental processes]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 files|Category:Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 files]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ancient literature|Category:Ancient literature]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Dramatists and playwrights by nationality|Category:Dramatists and playwrights by nationality]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Religion and politics|Category:Religion and politics]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Sculptures|Category:Sculptures]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Cities in Yemen|Category:Cities in Yemen]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ivorian people|Category:Ivorian people]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Tver Oblast|Category:Tver Oblast]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Danish philosophers|Category:Danish philosophers]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Writers from Georgia (country)|Category:Writers from Georgia (country)]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ancient Roman politicians|Category:Ancient Roman politicians]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Christian theology|Category:Christian theology]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Groups (periodic table)|Category:Groups (periodic table)]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Amaryllidaceae|Category:Amaryllidaceae]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Star Trek|Category:Star Trek]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Omsk Oblast|Category:Omsk Oblast]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ulyanovsk Oblast|Category:Ulyanovsk Oblast]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Federal districts of Russia|Category:Federal districts of Russia]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Testudines|Category:Testudines]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Murder victims|Category:Murder victims]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Beauty pageants|Category:Beauty pageants]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Exoplanets|Category:Exoplanets]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Portuguese sportspeople|Category:Portuguese sportspeople]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ice hockey players|Category:Ice hockey players]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Fagales|Category:Fagales]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Hemiptera|Category:Hemiptera]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Khakassia|Category:Khakassia]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Waste|Category:Waste]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Vice presidents|Category:Vice presidents]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Animal diseases|Category:Animal diseases]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Artillery|Category:Artillery]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Croatian writers|Category:Croatian writers]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Geneva|Category:Geneva]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Grammatical cases|Category:Grammatical cases]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Magadan Oblast|Category:Magadan Oblast]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Race (human categorization)|Category:Race (human categorization)]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Salads|Category:Salads]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Montreal|Category:Montreal]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Television in the United States|Category:Television in the United States]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Administrative regions of Greece|Category:Administrative regions of Greece]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Lipetsk Oblast|Category:Lipetsk Oblast]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Dutch nouns|Category:Dutch nouns]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Squamata|Category:Squamata]] || ٨١ |- | [[:en:Category:Ethnic groups in the United States|Category:Ethnic groups in the United States]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Possible copyright violations|Category:Possible copyright violations]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Digital technology|Category:Digital technology]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Falconiformes|Category:Falconiformes]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:North Ossetia–Alania|Category:North Ossetia–Alania]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Social classes|Category:Social classes]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Broadcasting|Category:Broadcasting]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:UEFA|Category:UEFA]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Lauraceae|Category:Lauraceae]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Zabaykalsky Krai|Category:Zabaykalsky Krai]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Isotopes|Category:Isotopes]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Martial artists|Category:Martial artists]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Contemporary history|Category:Contemporary history]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Sculptors by nationality|Category:Sculptors by nationality]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Tanzanian people|Category:Tanzanian people]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Norwegian monarchs|Category:Norwegian monarchs]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Dublin (city)|Category:Dublin (city)]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Combinatorics|Category:Combinatorics]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Safety|Category:Safety]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Kaluga Oblast|Category:Kaluga Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Singaporean people|Category:Singaporean people]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:American computer scientists|Category:American computer scientists]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Mongol Empire|Category:Mongol Empire]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Macedonia (region)|Category:Macedonia (region)]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Pskov Oblast|Category:Pskov Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Monarchs of Denmark|Category:Monarchs of Denmark]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Madhya Pradesh|Category:Madhya Pradesh]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Hydrogen compounds|Category:Hydrogen compounds]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Proboscideans|Category:Proboscideans]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Pelecaniformes|Category:Pelecaniformes]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Crete|Category:Crete]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Cakes|Category:Cakes]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Jewish Autonomous Oblast|Category:Jewish Autonomous Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Community of Madrid|Category:Community of Madrid]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Alkali metals|Category:Alkali metals]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Biological classification|Category:Biological classification]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Bioinformatics|Category:Bioinformatics]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Cyprinidae|Category:Cyprinidae]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Culture of Portugal|Category:Culture of Portugal]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Cities in Iceland|Category:Cities in Iceland]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Brassicales|Category:Brassicales]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Paridae|Category:Paridae]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Football clubs in Portugal|Category:Football clubs in Portugal]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Folklorists|Category:Folklorists]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Kirov Oblast|Category:Kirov Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Kostroma Oblast|Category:Kostroma Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Netherlands Antilles|Category:Netherlands Antilles]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Archbishops|Category:Archbishops]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Terrorist incidents|Category:Terrorist incidents]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Tula Oblast|Category:Tula Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Orenburg Oblast|Category:Orenburg Oblast]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Cities in Pakistan|Category:Cities in Pakistan]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Cities in Uzbekistan|Category:Cities in Uzbekistan]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Gymnasts|Category:Gymnasts]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Russian nouns|Category:Russian nouns]] || ٨٠ |- | [[:en:Category:Cacti|Category:Cacti]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Passeridae|Category:Passeridae]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Conspiracy theories|Category:Conspiracy theories]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Military leaders|Category:Military leaders]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Solanales|Category:Solanales]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:New Brunswick|Category:New Brunswick]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Sports terminology|Category:Sports terminology]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Sports events|Category:Sports events]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:American animated films|Category:American animated films]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Jurisprudence|Category:Jurisprudence]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:American models|Category:American models]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Archery|Category:Archery]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:American sociologists|Category:American sociologists]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Ukrainian musicians|Category:Ukrainian musicians]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:JavaScript|Category:JavaScript]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Hungarian composers|Category:Hungarian composers]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Belgian scientists|Category:Belgian scientists]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Monegasque people|Category:Monegasque people]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Geneticists|Category:Geneticists]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Polish chemists|Category:Polish chemists]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:South Korean singers|Category:South Korean singers]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Azerbaijani people by occupation|Category:Azerbaijani people by occupation]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Cattle|Category:Cattle]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Languages of Bhutan|Category:Languages of Bhutan]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Sturnidae|Category:Sturnidae]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Alkaline earth metals|Category:Alkaline earth metals]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Ho Chi Minh City|Category:Ho Chi Minh City]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:European cuisine|Category:European cuisine]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Japonic languages|Category:Japonic languages]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Southern Europe|Category:Southern Europe]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Modernism|Category:Modernism]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Alkaloids|Category:Alkaloids]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Boraginaceae|Category:Boraginaceae]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Choreographers|Category:Choreographers]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Council of Europe|Category:Council of Europe]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Executed people|Category:Executed people]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Indo-European peoples|Category:Indo-European peoples]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Legislators|Category:Legislators]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Rituals|Category:Rituals]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Romani language|Category:Romani language]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Oryol Oblast|Category:Oryol Oblast]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Myrtales|Category:Myrtales]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Archaeological cultures|Category:Archaeological cultures]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Tunnels|Category:Tunnels]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Penza Oblast|Category:Penza Oblast]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Plantaginaceae|Category:Plantaginaceae]] || ٧٩ |- | [[:en:Category:Karachay-Cherkessia|Category:Karachay-Cherkessia]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Observances|Category:Observances]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Record labels|Category:Record labels]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Trade unions|Category:Trade unions]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Financial markets|Category:Financial markets]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Directors by nationality|Category:Directors by nationality]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Chemical bonding|Category:Chemical bonding]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Rivers of Georgia (country)|Category:Rivers of Georgia (country)]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Pokémon|Category:Pokémon]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Real estate|Category:Real estate]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Populated places in Spain|Category:Populated places in Spain]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Thai singers|Category:Thai singers]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Norwegian scientists|Category:Norwegian scientists]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Scottish scientists|Category:Scottish scientists]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Leporidae|Category:Leporidae]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Timekeeping|Category:Timekeeping]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Presidents of Georgia|Category:Presidents of Georgia]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Neologisms|Category:Neologisms]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Belgian sportspeople|Category:Belgian sportspeople]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Application software|Category:Application software]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:German engineers|Category:German engineers]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Hirundinidae|Category:Hirundinidae]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Somalian people|Category:Somalian people]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:South Korean actors|Category:South Korean actors]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Jurists by nationality|Category:Jurists by nationality]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Coins|Category:Coins]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Belgian musicians|Category:Belgian musicians]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Belgian singers|Category:Belgian singers]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:British medical doctors|Category:British medical doctors]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Military alliances|Category:Military alliances]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Counties of Sweden|Category:Counties of Sweden]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Victoria (state)|Category:Victoria (state)]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Napoleonic Wars|Category:Napoleonic Wars]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Futures studies|Category:Futures studies]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Navarre|Category:Navarre]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Kemerovo Oblast|Category:Kemerovo Oblast]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Fossil fuels|Category:Fossil fuels]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Consonants|Category:Consonants]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Castilla–La Mancha|Category:Castilla–La Mancha]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Cantabria|Category:Cantabria]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Chondrichthyes|Category:Chondrichthyes]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Curaçao|Category:Curaçao]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Culture of Estonia|Category:Culture of Estonia]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Apiales|Category:Apiales]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Music of Azerbaijan|Category:Music of Azerbaijan]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Actinopterygii|Category:Actinopterygii]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Polygonaceae|Category:Polygonaceae]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Chukotka Autonomous Okrug|Category:Chukotka Autonomous Okrug]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Cannabaceae|Category:Cannabaceae]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Astrophysicists|Category:Astrophysicists]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Bihar|Category:Bihar]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Classical antiquity|Category:Classical antiquity]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Districts of Germany|Category:Districts of Germany]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Extremadura|Category:Extremadura]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Ivanovo Oblast|Category:Ivanovo Oblast]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Sámi languages|Category:Sámi languages]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Silent films|Category:Silent films]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Prokaryotes|Category:Prokaryotes]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Stationery|Category:Stationery]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Cultural organizations|Category:Cultural organizations]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Baroque|Category:Baroque]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Tomsk Oblast|Category:Tomsk Oblast]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Asparagaceae|Category:Asparagaceae]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Fashion accessories|Category:Fashion accessories]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Vologda Oblast|Category:Vologda Oblast]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Monocots|Category:Monocots]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Counties of Norway|Category:Counties of Norway]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:West Frisian languages|Category:West Frisian languages]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Italian nouns|Category:Italian nouns]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Prime ministers of Poland|Category:Prime ministers of Poland]] || ٧٨ |- | [[:en:Category:Songwriters|Category:Songwriters]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Northeast Caucasian languages|Category:Northeast Caucasian languages]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:20th-century works|Category:20th-century works]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Dutch mathematicians|Category:Dutch mathematicians]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Differential equations|Category:Differential equations]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Helicopters|Category:Helicopters]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Culture of the Soviet Union|Category:Culture of the Soviet Union]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Yukon|Category:Yukon]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Newfoundland and Labrador|Category:Newfoundland and Labrador]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Haute-Savoie|Category:Haute-Savoie]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Slovenian writers|Category:Slovenian writers]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Czech scientists|Category:Czech scientists]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Production (economics)|Category:Production (economics)]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:German theologians|Category:German theologians]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Crocodilia|Category:Crocodilia]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Kharkiv Oblast|Category:Kharkiv Oblast]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Danish musicians|Category:Danish musicians]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Bas-Rhin|Category:Bas-Rhin]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Linguists from Germany|Category:Linguists from Germany]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Zimbabwean politicians|Category:Zimbabwean politicians]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Civil servants|Category:Civil servants]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:IUCN Red List least concern species|Category:IUCN Red List least concern species]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Legal professions|Category:Legal professions]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Sports films|Category:Sports films]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Regions of the United States|Category:Regions of the United States]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Carbon compounds|Category:Carbon compounds]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Newspapers published in the United States|Category:Newspapers published in the United States]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Ciconiiformes|Category:Ciconiiformes]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Sausages|Category:Sausages]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Judoka|Category:Judoka]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Baseball players|Category:Baseball players]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Languages of Egypt|Category:Languages of Egypt]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Weightlifting|Category:Weightlifting]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Convolvulaceae|Category:Convolvulaceae]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:British television series|Category:British television series]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Bromeliaceae|Category:Bromeliaceae]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Environmentalists|Category:Environmentalists]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Ethnographers|Category:Ethnographers]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Russian Civil War|Category:Russian Civil War]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Old Norse|Category:Old Norse]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Science and technology awards|Category:Science and technology awards]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Tokelau|Category:Tokelau]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Seven Wonders of the Ancient World|Category:Seven Wonders of the Ancient World]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Individual adjectives|Category:Individual adjectives]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:English adverbs|Category:English adverbs]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Portuguese nouns|Category:Portuguese nouns]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Japanese nouns|Category:Japanese nouns]] || ٧٧ |- | [[:en:Category:Computer engineering|Category:Computer engineering]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Wikipedia semi-protected pages|Category:Wikipedia semi-protected pages]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Province of Soria|Category:Province of Soria]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Ceramics|Category:Ceramics]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Musical compositions|Category:Musical compositions]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:English-language writers|Category:English-language writers]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Singer-songwriters|Category:Singer-songwriters]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Theatre directors|Category:Theatre directors]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Clubs and societies|Category:Clubs and societies]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Nilo-Saharan languages|Category:Nilo-Saharan languages]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Russian cosmonauts|Category:Russian cosmonauts]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Human pregnancy|Category:Human pregnancy]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Cities in Madagascar|Category:Cities in Madagascar]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Geography of Europe by country|Category:Geography of Europe by country]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Liliales|Category:Liliales]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Populated places in Canada|Category:Populated places in Canada]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Autism|Category:Autism]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Bioethics|Category:Bioethics]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Lanthanides|Category:Lanthanides]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Rallidae|Category:Rallidae]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Politics of South Africa|Category:Politics of South Africa]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Explorers by nationality|Category:Explorers by nationality]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Gentianales|Category:Gentianales]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Vancouver|Category:Vancouver]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Kosovan people|Category:Kosovan people]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:New Year celebrations|Category:New Year celebrations]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Russian biologists|Category:Russian biologists]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Bouches-du-Rhône|Category:Bouches-du-Rhône]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Sudanese people|Category:Sudanese people]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Fossils|Category:Fossils]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Peruvian footballers|Category:Peruvian footballers]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Hungarian mathematicians|Category:Hungarian mathematicians]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Economic policy|Category:Economic policy]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Terrorists|Category:Terrorists]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Italian physicians|Category:Italian physicians]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Subfields of sociology|Category:Subfields of sociology]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Church Fathers|Category:Church Fathers]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Languages of Myanmar|Category:Languages of Myanmar]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Dictatorship|Category:Dictatorship]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Punjab, India|Category:Punjab, India]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Scouting|Category:Scouting]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Culture of Vietnam|Category:Culture of Vietnam]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Conifers|Category:Conifers]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Cypriniformes|Category:Cypriniformes]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Southern Africa|Category:Southern Africa]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Respiratory diseases|Category:Respiratory diseases]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Kyiv Oblast|Category:Kyiv Oblast]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Culture of Colombia|Category:Culture of Colombia]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Culture of Croatia|Category:Culture of Croatia]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Culture of Iceland|Category:Culture of Iceland]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Irish literature|Category:Irish literature]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Former monarchies|Category:Former monarchies]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Meditation|Category:Meditation]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:English politicians|Category:English politicians]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Wallonia|Category:Wallonia]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Food additives|Category:Food additives]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Jewish languages|Category:Jewish languages]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Regions of Finland|Category:Regions of Finland]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:South Holland|Category:South Holland]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Presidents of Colombia|Category:Presidents of Colombia]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Pulitzer Prize winners|Category:Pulitzer Prize winners]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Mormonism|Category:Mormonism]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Rain|Category:Rain]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:New Testament people|Category:New Testament people]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Paradoxes|Category:Paradoxes]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Cushitic languages|Category:Cushitic languages]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Indigenous peoples of the Americas|Category:Indigenous peoples of the Americas]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Wind|Category:Wind]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Classification systems|Category:Classification systems]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Czech nouns|Category:Czech nouns]] || ٧٦ |- | [[:en:Category:Volleyball players|Category:Volleyball players]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Prime ministers of Finland|Category:Prime ministers of Finland]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Presidents of China|Category:Presidents of China]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Retail markets|Category:Retail markets]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Future events|Category:Future events]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Military aircraft|Category:Military aircraft]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Populated places in Belgium|Category:Populated places in Belgium]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Biological processes|Category:Biological processes]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Military affairs|Category:Military affairs]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Russian businesspeople|Category:Russian businesspeople]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Saxifragales|Category:Saxifragales]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Education in Russia|Category:Education in Russia]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Submarines|Category:Submarines]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Cuban writers|Category:Cuban writers]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Sports trophies and awards|Category:Sports trophies and awards]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Politics of Portugal|Category:Politics of Portugal]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Theatre by country|Category:Theatre by country]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Football in Portugal|Category:Football in Portugal]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Belgian monarchs|Category:Belgian monarchs]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Investment|Category:Investment]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Swedish biologists|Category:Swedish biologists]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Danish poets|Category:Danish poets]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Swedish poets|Category:Swedish poets]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Marne (department)|Category:Marne (department)]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Lviv Oblast|Category:Lviv Oblast]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Aisne|Category:Aisne]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Game theory|Category:Game theory]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Barbadian people|Category:Barbadian people]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Police officers|Category:Police officers]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Greek historians|Category:Greek historians]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Spanish sculptors|Category:Spanish sculptors]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Scottish monarchs|Category:Scottish monarchs]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Mary, mother of Jesus|Category:Mary, mother of Jesus]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Wikipedia files on Wikimedia Commons|Category:Wikipedia files on Wikimedia Commons]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Coordinate systems|Category:Coordinate systems]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Federalism|Category:Federalism]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Modern art|Category:Modern art]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Sultans|Category:Sultans]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Cocos (Keeling) Islands|Category:Cocos (Keeling) Islands]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:German cuisine|Category:German cuisine]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Nebulae|Category:Nebulae]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Hérault|Category:Hérault]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Swords|Category:Swords]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Organists|Category:Organists]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Culture of New Zealand|Category:Culture of New Zealand]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Culture of Lithuania|Category:Culture of Lithuania]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Culture of Albania|Category:Culture of Albania]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Cities and towns in Bosnia and Herzegovina|Category:Cities and towns in Bosnia and Herzegovina]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Cities in Turkmenistan|Category:Cities in Turkmenistan]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Digital libraries|Category:Digital libraries]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Ammunition|Category:Ammunition]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Counties of Hungary|Category:Counties of Hungary]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Muridae|Category:Muridae]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Zurich|Category:Zurich]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Buildings and structures in China|Category:Buildings and structures in China]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Actinides|Category:Actinides]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:National sports teams|Category:National sports teams]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Agronomists|Category:Agronomists]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:European Parliament|Category:European Parliament]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Literary movements|Category:Literary movements]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Shrubs|Category:Shrubs]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Presidents of Estonia|Category:Presidents of Estonia]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Primulaceae|Category:Primulaceae]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Papaveraceae|Category:Papaveraceae]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Udmurt language|Category:Udmurt language]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Latin nouns|Category:Latin nouns]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Verbs|Category:Verbs]] || ٧٥ |- | [[:en:Category:Ethnic groups in India|Category:Ethnic groups in India]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Leipzig|Category:Leipzig]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Christian saints|Category:Christian saints]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Prime ministers of Portugal|Category:Prime ministers of Portugal]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Russian military personnel|Category:Russian military personnel]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Members of the Dominican Order|Category:Members of the Dominican Order]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Nurses|Category:Nurses]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Regions of England|Category:Regions of England]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Berbers|Category:Berbers]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Micronations|Category:Micronations]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Arts in Germany|Category:Arts in Germany]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Organizations based in Azerbaijan|Category:Organizations based in Azerbaijan]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Indian actresses|Category:Indian actresses]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Electronics companies|Category:Electronics companies]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Culture of Belarus|Category:Culture of Belarus]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Osaka|Category:Osaka]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Culture of Bulgaria|Category:Culture of Bulgaria]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Human names|Category:Human names]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Apes|Category:Apes]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Paralympic Games|Category:Paralympic Games]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Uruguayan writers|Category:Uruguayan writers]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Hindu mythology|Category:Hindu mythology]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Politics of Latvia|Category:Politics of Latvia]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Politics of Belgium|Category:Politics of Belgium]] || ٧٤ |- | [[:en:Category:Economy of South Korea|Category:Economy of South Korea]] || ٧٤ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 3td82udhbfqp1x4wl2l1eh35cqlgymm 0 103808 1575402 1504884 2026-04-18T12:31:07Z Serchia 5238 بەسەرداچوونەوە (بچووک) 1575402 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-جوگرافیا}} [[پەڕگە:Greater Zab River near Erbil Iraqi Kurdistan.jpg|thumb|زێی گەوره، نزیک [[هەولێر]]، [[باشووری کوردستان]]|300px]] '''زێی گەورە''' یان '''زێی بادینان''' (بە [[کوردیی باکووری]]: ''Zêyê Mezin'' یان ''Zêyê Behdînan'') ڕووبارێکی کوردستانە کە سێ بەشی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]]، [[باکووری کوردستان|باکوور]]، [[باشووری کوردستان|باشوور]] دەپێوێ. زێی گەورە لە خاکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دەردەکەوێ، لە ناوچەی [[جۆلەمێرگ]] دەچێتە ناو [[باکووری کوردستان]] و دواتر دەربازی [[باشووری کوردستان]] دەبێت و بە ناوچەی گرک و [[دەشتی ھەولێر (قەزا)|دەشتی ھەولێر]] دا دەرباز دەبێ، لە سەرزەوی [[نەمروود]] دا تێکەڵی [[دیجلە]] دەبێت و ئاوەکەی زیاد دەکا. دیجلە ٣٣٪ی ئاوەکەی خۆی لە ئاوی زێی گەورە وەردەگرێ. == سەرچاوەکان == * [[:ku:Zêyê Mezin|ویکیپیدیای کوردیی کرمانجی - Zêyê Mezin]] {{پۆلی کۆمنز|Great Zab}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|تورکیا|جوگرافیا|کوردستان|ئاو}} [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:جوگرافیای پارێزگای وان]] [[پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:ڕووبارەکانی عێراق]] [[پۆل:ڕووبارەکانی تورکیا]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان]] gii6kk7v2to1xmndqogt9nki8llidjm 0 143988 1575438 1560901 2026-04-19T09:21:55Z -Haryad 40333 دوایین گۆڕانکاریی دەق ڕەد کرایەوە (لە لایەن [[تایبەت:بەشدارییەکان/~2026-70676-0|~2026-70676-0]]) و گەڕێنرایەوە بۆ پێداچوونەوەی 1477002 لە لایەن Aram: دەربەندی ڕانیەیە نەک پشدەر 1575438 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دەربەندی ڕانیە | ناوی_خۆماڵی = Darbandi Ranya | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دەربەندی ڕانیە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٥١٨ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دەربەندی ڕانیە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[ئیدارەی ڕاپەڕین]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> == جوگرافیا == '''دەربەندی ڕانیە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بانوەقەل]]، لە باشوور لەگەڵ [[سەرسیان]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[خڕەچەو]]، لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تۆپاوا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی|گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] arok0ppoyrhuxivpg89balp16g4xumr 0 159018 1575421 1575397 2026-04-18T21:01:33Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1575421 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Walmart logo (2025; Stacked alt).svg|200px|thumb]] {{داتابۆکس}} '''وۆڵ مارت''' ({{بە ئینگلیزی|Wal-Mart}}) ھاوبەشگایەکی فرۆشتنی کەلوپەلە بەگەورەترین ھاوبەشگا دادەنرێت لە ڕووی زۆری داھاتییەوە، ھاوبەشگایەکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمەریکییە]]. == مێژوو == دەستپێکی ھاوبەشگاکە بۆ ١٩٦٢ دەگەڕێتەوە یەکەم بازاڕی لەلایەن سام واڵتن کرایەوە، لە ساڵی ١٩٦٨ یەکەم بازاڕی لە دەرەوەی ھەرێمی ئەریکنساس کردەوە، لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٢ پشکی لە بۆرسەی ئەمریکی بەرزبویەوە، == بازاڕەکان == ھاوبەشگاکە پتر لە ١٠٩٠٠ بازاڕی لەسەرانسەری جیھان ھەیە، کە ٤٠٩٢بازاڕی لە ولاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکایە ئەوانیتری بە ڕێژەی جیاواز دابەش بوونە بەسەر ھەریەک لە وڵاتانی [[کەنەدا]] و [[مەکسیک]] و [[ئینگلتەرا]] و [[ئەڵمانیا]]، خێزانی والتن دەستیان بەسەر ھاوبەشگاکە داگرتوە بە جۆرێک ئەندامانی خێزانەکە لە پلە ھەرە بەرزەکانی ھاوبەشگاکەن بەجۆرێک زۆربەیان ناویان لەڕێزبەندی ھەرە دەوڵەمرندەکانی جیھانن بەگوێرەی گۆڤاری فۆربیس == کاروباری گشتی == ھاوبەشگاکە ڕوبەروی ڕەخنەی توند بۆتەوە لەلایەن کۆمەڵە کۆمەڵایەتیەکانی ئەمریکا بەھۆی خراپی مامەلە کۆمەڵایەتیەکانیان لەگەڵ فەرمانبەرەکانیان بەھۆیەوە سەدان لقی بچوکی داخراوە. === پێگەی ئەلیکترۆنی === Walmart.com توانیویەتی ٣٠٤ میلیۆن کەس ڕابکێشێت ساڵانە == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/وول_مارت|سەردێڕ = وول مارت|زمان = عەرەبی|سەردان = ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی}} * [https://web.archive.org/web/20191115125021/https://corporate.walmart.com/ Wal-Mart Stores Corporate Site] {{پۆلی کۆمنز|Walmart|وۆڵ مارت}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] [[پۆل:کۆلکە-وتارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئابوری]] [[پۆل:کەنەدا]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە]] [[پۆل:کۆمپانیاکان لە تێکڕای پیشەسازیی داو جۆنز]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە]] [[پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە]] [[پۆل:وردەفرۆشە سەرھێڵەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠]] [[پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧]] 2ntns8gaw8np49c5bct6xqsxdgozy65 0 220835 1575408 1575381 2026-04-18T16:03:58Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Warner Bros. Home Entertainment|Warner Bros. Home Entertainment]] بۆ [[:Commons:Category:Warner Bros. Discovery Home Entertainment|Warner Bros. Discovery Home Entertainment]] 1575408 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Warner Bros. Home Entertainment 2023.svg|وێنۆک]] '''وارنەر برۆس ھۆم ڤیدیۆ''' یان '''وارنەر برۆس ھۆم ڤیدیۆ ئینتەرتەیمێنت''' ({{بە ئینگلیزی|Warner Bros. Home Video}}) لە ساڵی ١٩٧٨ بە ناوی وارنەر ھۆم ڤیدیۆ (بۆ [[وارنەر میدیا]]) دامەزراوە. کۆمپانیاکە لە ئەمریکا بە بیست فیلم لەسەر ڤیدیۆکاسێتی Betamax و VHS لە کۆتایی ساڵی ١٩٧٩ دەستیپێکرد. دواتر کۆمپانیاکە ھێڵەکەی فراوانتر کرد و ناونیشانی زیادەی لەخۆگرت بە درێژایی ساڵانی ١٩٧٩ و ١٩٨٠.<ref>https://archive.org/details/newpotofgold00step</ref> ==مێژوو== کۆمپانیاکە لە ئەمریکا بە بیست فیلم لەسەر ڤیدیۆکاسێتی Betamax و VHS لە کۆتایی ساڵی ١٩٧٩ دەستیپێکرد، دواتر کۆمپانیاکە ھێڵەکەی فراوانتر کرد و ناونیشانی زیادەی لەخۆگرت بە درێژایی ساڵانی ١٩٧٩ و ١٩٨٠. وارنەر برۆس دەستی کرد بە لقکردن لە بازاڕی ڤیدیۆدیسکدا، مۆڵەتی ناونیشانەکانی بە فۆرماتەکانی ڤیدیۆدیسکی MCA DiscoVision و SelectaVisionی RCAدا، ئەمەش ڕێگەی بە ھەردوو کۆمپانیاکەدا فیلمەکان لە ژێر ناوی خۆیاندا بخەنە بازاڕەوە و دابەشی بکەن.<ref>http://www.cedmagic.com/museum/press/release-1982-03-30.html</ref> تا ساڵی ١٩٨٥، وارنەر خەریکی بڵاوکردنەوەی ماددە لە ژێر ناوی خۆیان بوو بە ھەردوو فۆرماتەکە. ناونیشانەکانی فیلمی وارنەر ھۆم ڤیدیۆ لەلایەن کۆمپانیای ڕۆدشۆ ھۆم ڤیدیۆوە لە سەرانسەری جیھاندا دابەشکراون و بەرھەمدەھێنرێن، جگە لە ئوسترالیا و نیوزلەندا بەھۆی فیلمەکانی ھاوتا فیلمەکەی کە لەلایەن ڤیلەج ڕۆدشۆوە بڵاوکراونەتەوە.<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-dec-10-fi-62449-story.html</ref> ھەروەھا وارنەر تاقیکردنەوەی لەسەر بازاڕی "تەنھا بە کرێ" بۆ ڤیدیۆکان کرد، شێوازێک کە لەلایەن کۆمپانیای [[فۆکسی سەدەی ٢٠ەم]] بەکارھێنرا بۆ یەکەم بڵاوکردنەوەی فیلمی جەنگی ئەستێرەکان لە ساڵی ١٩٨٢. لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمپانیای وارنەر ھۆم ڤیدیۆ کۆکردنەوەی ئەرشیفی وارنەری ناساند، کە ڕێگە بە خەڵک دەدات [[دی ڤی دی]] دروستکراوی تایبەت بە فیلم و زنجیرە تەلەفزیۆنییە دەگمەنەکان لە کتێبخانەکانی وارنەر و تۆرنەر داوا بکەن.<ref>https://www.nytimes.com/1990/10/24/business/the-media-business-pathe-settles-time-warner-dispute.html</ref> فیلمەکان بە شێوەی دابەزاندنی دیجیتاڵیش بەردەستن. دەتوانرێت دیڤیدی و دابەزاندنی وارنەر ئەرشیف بە شێوەی ئۆنلاین لە ماڵپەڕی وارنەر، لە ماڵپەڕی [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئەمازۆن]] یان دیڤیدییەکانی سەر بە کۆمپانیای تەرنەر کلاسیک مووڤیزی بێ سنوور داوا بکرێت. لە ١٤ی ١ی ٢٠٢٠، کۆمپانیای یونێڤێرساڵ و وارنەر برۆس ھۆم ئینتەرتەینمەنت ڕایانگەیاند کە ھاوبەشی دەکەن لە کارێکی ھاوبەشی فرەنەتەوەیی بۆ ماوەی ١٠ ساڵە، کە کارە فیزیکییەکانیان لە ئەمریکای باکوور تێکەڵ دەکەن. لە ٧ی نیسانی ٢٠٢٠ کۆمیسیۆنی ئەورووپا یەکگرتنەکەی پەسەند کرد. دواتر کۆمپانیاکە ناوی لێنرا Studio Distribution Services, LCC.<ref>https://web.archive.org/web/19970329103433/http://www.videodiscovery.com/vdyweb/dvd/dvdfaq.html</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمەیشن|فیلم|کۆمپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا}} {{پۆلی کۆمنز|Warner Bros. Discovery Home Entertainment}} [[پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە بێربانک، کالیفۆڕنیایە]] fxj1v4xwzw22tr4suegxh4xqwyksla5 4 241625 1575420 1575385 2026-04-18T21:00:53Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1575420 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|١٨ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٥٣١٩٤ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١٧ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٣٩١ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|١٥ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٤٤٥٦ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|١٣ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٤٤١ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|١١ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٢١١٧٩ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] juguzhf9girpus5vm2kn3pacize0v7b 0 242862 1575426 1472038 2026-04-19T05:42:00Z Ziv 45722 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Diachronic map of the Portuguese Empire (1415-1999).png]] → [[File:All areas of the world that were once part of the Portuguese Empire.png]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:All areas of the world that were once part of the Portuguese Empire.png]] 1575426 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:All areas of the world that were once part of the Portuguese Empire.png|وێنۆک|342x342پیکسڵ|نەخشەی ئیمپڕاتۆرییەتی پورتوگالی و ھەموو کۆلۆنیالەکانی.]]'''ئیمپڕاتۆرییەتی پورتوگالی'''<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Portuguese Empire|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Portuguese_Empire&oldid=1173814340|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> (بە [[زمانی پورتوگالی|پورتوگالی]]؛ Império português) (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]؛Portuguese Empire)یان '''ئیمپڕاتۆری کۆلۆنیالی پورتوگالی''' یان '''[[پاشایەتی]] پورتوگالی''' ئیمپڕاتۆرییەکی [[کۆلۆنیالیزم|کۆلۆنیالی]] بوو کە لەلایەن [[زمانی پورتوگالی|پورتوگالییەکان]] بەڕێوەدەبرا کە [[ڕووبەر]]ی وڵاتەکە دەگەیشتە ٤٫٠٨ میل چوارگۆشە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cartwright|یەکەم=Mark|سەردێڕ=Portuguese Empire|ناونیشان=https://www.worldhistory.org/Portuguese_Empire/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=World History Encyclopedia|زمان=en}}</ref> ([[١٨١٥|١٨١٥ز]]) ئیمپڕاتۆرییەتی پورتوگالی یەکێکە لە ئیمپڕاتۆرییە گەورەکانی جیھان کە کۆلۆنیالەکانی لە [[ئاسیا]] و [[ئەورووپا]] و [[ئەفریقا|ئەفریقیا]] و [[ئەمریکای لاتینی]] دەگرتەوە کە گەورەترین بەشی وڵاتەکە لە ئەمریکای لاتین بوو کە ھەموو [[بەڕازیل]] و بەشی تری [[کیشوەر|کیشوەرەکەی]] دەگرتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[پورتوگال]] * [[بەڕازیل]] * [[زمانی پورتوگالی]] * [[ئەمریکای لاتینی]] * [[داگیرکاری|کۆلۆنیالیزم]] * [[پاشایەتی]] == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Portuguese Empire}} [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] 78sj66axkmeueuo71nw0q5sitpagtgj 1 244212 1575405 1575399 2026-04-18T15:36:44Z -Haryad 40333 وەڵام 1575405 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]: [[تۆڕی کۆمەڵایەتی|ئەمە]] تۆڕی کۆمەڵایەتییە. media جەمعی medium-ە کە لە فەرھەنگەکاندا بە ھۆ، ڕاگەیێنە یا ناوەند مانا کراوەتەوە.[https://lex.vejin.net/en/search/?t=medium&f=0] تکایە نەختێ وردتر کار بکە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١١:٤٨، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: دەستخۆش بۆ پێشنیارکردنی ئەم ناوە. ناوێکی زۆر باشە و گونجاوە بۆ وتارەکە. ئەگەر لای تۆ ئاسایی بێ و ھیچ کێشەیەک نییە، با وتارەکە گوێزینەوە بۆ «ڕاگەیێنە کۆمەڵایەتییەکان». [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٠٤، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سیانم نووسیوە، نازانم کامیان باشە. ھەروەھا، ئێستا کۆمەڵایەتیم بۆ social پێ باش و ڕاست نییە. کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵ + ـایەتی دروست بووە. «ـایەتی» ناوی دەرھەست (abstract noun) دروست دەکا (لە [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/ayet%C3%AE ئێرە] بنۆڕە)، بەڵام کۆمەڵایەتی وەکوو ھاواڵناو بە کار ھاتووە! ھیچ وشەیەک شک دەبەی کە «ـایەتی»ی پێ لکابێ و ھاواڵناو بێ؟ بە ڕای من، ئەمە ھەڵەیە و دەبا «کۆمەڵی» یان «کۆمەڵگەیی» با. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٥٠، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[ب:حوسێن|حوسێن]]: بابەتی پاشگری «ایەتی» و ھاوەڵناو: ڕاستە پاشگری «-ایەتی» لە بنەڕەتا بۆ دروستکردنی ناوی واتایی/دەرھەست (Abstract Noun) بە کار یەت (وەک:دۆستایەتی، خزمایەتی، مرۆڤایەتی)، بەس لە زۆر شوێن ئەم ناوانە ئەتوانن وەک «ناو-ھاوەڵناو» ڕۆڵ بگێڕن یان لە ڕێگەی گۆڕانی ئەرکی وشەوە ببنە ھاوەڵناو. * نموونە بۆ '''دۆستایەتی''':«ئەوەی ئەو پزیشکە کردی، ڕەفتارێکی مرۆڤایەتیی گەورە بوو» لێرە وەسفی ڕەفتارەکە ئەکات. * نموونە بۆ '''خزمایەتی''':«سەردانی خزمایەتی دەبێتە ھۆی توندکردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان.» لێرە وەسفی جۆری سەردانەکە ئەکات. ئەمە دیاردەیەکی زمانەوانییە کە پێی دەوترێت (Functional Shift) یان گۆڕانی ئەرکی وشە. لە [https://lex.vejin.net/ck/def/zhyan/social فەرھەنگی ژیان] (وەک adj دانراوە) و لە [https://lex.vejin.net/ck/def/kurdistanica/social کوردستانیکا] (وەک noun, adj دانراوە) وشەی «کۆمەڵایەتی» وەک بەرامبەری Social جێگیر بووە. وە لەم [[چینی کۆمەڵایەتی|وتارەش]] بینیم کە بەکارھێنەر @Aza دروستی کردووە. کەسێکی وردە لە دروست کردنی وتارەکانە و ئەگەر کێشەیەکی لە دانانی ئەو وشەیە ھەبوایە، بەو ناوە وتارەکەی دروست نەئەکرد. بەپێی [https://ferhengikaawa.com/index.php فەرھەنگی کاوە] بەرامبەر وشەی «اجتماعی»دا، وشەی «کۆمەڵایەتی» وەک یەکەم بژاردە دایناوە. ئاماژەشی بەوە کردووە کە ئەم وشەیە «ھاوەڵناوێکی ڕێژەییە»؛ ئەمەش بەو مانایەیە کە وشەکە لە ئەنجامی لکانی پاشگری «ایەتی» بە ناوی «کۆمەڵ» دروست بووە تاوەکو پەیوەندی و ڕێژەیەک نیشان بات. ئەمە سەرچاوەیەکی ترە کە لە فەرھەنگییە بنەڕەتییەکان، «کۆمەڵایەتی» نەک ھەر وەک ناو، وەک ھاوەڵناوێکی تەواو ستاندارد بۆ چەمکی Social ناسێنراوە. ئەگەر بەراوردێ بکەین لە نێوان «کۆمەڵایەتی»، «کۆمەڵی» و «کۆمەڵگەیی» * کۆمەڵی: زیاتر بۆ ئاماژەیان بە (Group) یان کۆمەڵێکی دیاریکراو بە کار یەت، نەک بۆ چەمکە گشتییەکەی Society. * کۆمەڵگەیی: بەرامبەرێکی باشە بۆ (Societal)، کە پەیوەستە بە پێکھاتەی کۆمەڵگەوە. * کۆمەڵایەتی: وەک زاراوەیەکی گشتگیر بۆ پەیوەندییە مرۆیییەکان و کارلێکی نێوان تاکەکان (Social Interaction) لە زمانا جێی خۆی کردۆتەوە. ئەمانە هەمووی ڕای من بوون و ئەمەوێ بڵێم لەنجامی گۆڕینی «کۆمەڵایەتی» بۆ «کۆمەڵی» ڕەنگە تێنەگەیشتن لای خوێنەر دروست بکات؛ چونکە وشەی یەکەم بووە بە تێرمێکی جێگیر لە زانستە مرۆڤایەتییەکان لە زۆرێک لە وتارەکانیش بە کار ھاتووە [https://w.wiki/LaBd بڕوانە]. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٥:٣٦، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) eru99238l2dk4r2eitgz02vzo9uiwlx 1575406 1575405 2026-04-18T15:41:55Z -Haryad 40333 1575406 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]: [[تۆڕی کۆمەڵایەتی|ئەمە]] تۆڕی کۆمەڵایەتییە. media جەمعی medium-ە کە لە فەرھەنگەکاندا بە ھۆ، ڕاگەیێنە یا ناوەند مانا کراوەتەوە.[https://lex.vejin.net/en/search/?t=medium&f=0] تکایە نەختێ وردتر کار بکە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١١:٤٨، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: دەستخۆش بۆ پێشنیارکردنی ئەم ناوە. ناوێکی زۆر باشە و گونجاوە بۆ وتارەکە. ئەگەر لای تۆ ئاسایی بێ و ھیچ کێشەیەک نییە، با وتارەکە گوێزینەوە بۆ «ڕاگەیێنە کۆمەڵایەتییەکان». [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٠٤، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سیانم نووسیوە، نازانم کامیان باشە. ھەروەھا، ئێستا کۆمەڵایەتیم بۆ social پێ باش و ڕاست نییە. کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵ + ـایەتی دروست بووە. «ـایەتی» ناوی دەرھەست (abstract noun) دروست دەکا (لە [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/ayet%C3%AE ئێرە] بنۆڕە)، بەڵام کۆمەڵایەتی وەکوو ھاواڵناو بە کار ھاتووە! ھیچ وشەیەک شک دەبەی کە «ـایەتی»ی پێ لکابێ و ھاواڵناو بێ؟ بە ڕای من، ئەمە ھەڵەیە و دەبا «کۆمەڵی» یان «کۆمەڵگەیی» با. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٥٠، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[ب:حوسێن|حوسێن]]: بابەتی پاشگری «ایەتی» و ھاوەڵناو: ڕاستە پاشگری «-ایەتی» لە بنەڕەتا بۆ دروستکردنی ناوی واتایی/دەرھەست (Abstract Noun) بە کار یەت (وەک:دۆستایەتی، خزمایەتی، مرۆڤایەتی)، بەس لە زۆر شوێن ئەم ناوانە ئەتوانن وەک «ناو-ھاوەڵناو» ڕۆڵ بگێڕن یان لە ڕێگەی گۆڕانی ئەرکی وشەوە ببنە ھاوەڵناو. * نموونە بۆ '''دۆستایەتی''':«ئەوەی ئەو پزیشکە کردی، ڕەفتارێکی مرۆڤایەتیی گەورە بوو» لێرە وەسفی ڕەفتارەکە ئەکات. * نموونە بۆ '''خزمایەتی''':«سەردانی خزمایەتی دەبێتە ھۆی توندکردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان.» لێرە وەسفی جۆری سەردانەکە ئەکات. ئەمە دیاردەیەکی زمانەوانییە کە پێی دەوترێت (Functional Shift) یان گۆڕانی ئەرکی وشە. لە [https://lex.vejin.net/ck/def/zhyan/social فەرھەنگی ژیان] (وەک adj دانراوە) و لە [https://lex.vejin.net/ck/def/kurdistanica/social کوردستانیکا] (وەک noun, adj دانراوە) وشەی «کۆمەڵایەتی» وەک بەرامبەری Social جێگیر بووە. وە لەم [[چینی کۆمەڵایەتی|وتارەش]] بینیم کە بەکارھێنەر @Aza دروستی کردووە. کەسێکی وردە لە دروست کردنی وتارەکانە و ئەگەر کێشەیەکی لە دانانی ئەو وشەیە ھەبوایە، بەو ناوە وتارەکەی دروست نەئەکرد. بەپێی [https://ferhengikaawa.com/index.php فەرھەنگی کاوە] بەرامبەر وشەی «اجتماعی»دا، وشەی «کۆمەڵایەتی» وەک یەکەم بژاردە دایناوە. ئاماژەشی بەوە کردووە کە ئەم وشەیە «ھاوەڵناوێکی ڕێژەییە»؛ ئەمەش بەو مانایەیە کە وشەکە لە ئەنجامی لکانی پاشگری «ایەتی» بە ناوی «کۆمەڵ» دروست بووە تاوەکو پەیوەندی و ڕێژەیەک نیشان بات. ئەمە سەرچاوەیەکی ترە کە لە فەرھەنگییە بنەڕەتییەکان، «کۆمەڵایەتی» نەک ھەر وەک ناو، وەک ھاوەڵناوێکی تەواو ستاندارد بۆ چەمکی Social ناسێنراوە. ئەگەر بەراوردێ بکەین لە نێوان «کۆمەڵایەتی»، «کۆمەڵی» و «کۆمەڵگەیی» * کۆمەڵی: زیاتر بۆ ئاماژەیان بە (Group) یان کۆمەڵێکی دیاریکراو بە کار یەت، نەک بۆ چەمکە گشتییەکەی Society. * کۆمەڵگەیی: بەرامبەرێکی باشە بۆ (Societal)، کە پەیوەستە بە پێکھاتەی کۆمەڵگەوە. * کۆمەڵایەتی: وەک زاراوەیەکی گشتگیر بۆ پەیوەندییە مرۆیییەکان و کارلێکی نێوان تاکەکان (Social Interaction) لە زمانا جێی خۆی کردۆتەوە. ئەمانە هەمووی ڕای من بوون و ئەمەوێ بڵێم لە ئەنجامی گۆڕینی «کۆمەڵایەتی» بۆ «کۆمەڵی» ڕەنگە تێنەگەیشتن لای خوێنەر دروست بکات؛ چونکە وشەی یەکەم بووە بە تێرمێکی جێگیر لە زانستە مرۆڤایەتییەکان لە زۆرێک لە وتارەکانیش بە کار ھاتووە [https://w.wiki/LaBd بڕوانە]. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٥:٣٦، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 6ivs36no82ahlw8yh81xjgotnrcm64y 1575409 1575406 2026-04-18T16:43:46Z حوسێن 42516 /* ناوی وتار */ وەڵامدانەوە 1575409 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]: [[تۆڕی کۆمەڵایەتی|ئەمە]] تۆڕی کۆمەڵایەتییە. media جەمعی medium-ە کە لە فەرھەنگەکاندا بە ھۆ، ڕاگەیێنە یا ناوەند مانا کراوەتەوە.[https://lex.vejin.net/en/search/?t=medium&f=0] تکایە نەختێ وردتر کار بکە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١١:٤٨، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: دەستخۆش بۆ پێشنیارکردنی ئەم ناوە. ناوێکی زۆر باشە و گونجاوە بۆ وتارەکە. ئەگەر لای تۆ ئاسایی بێ و ھیچ کێشەیەک نییە، با وتارەکە گوێزینەوە بۆ «ڕاگەیێنە کۆمەڵایەتییەکان». [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٠٤، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سیانم نووسیوە، نازانم کامیان باشە. ھەروەھا، ئێستا کۆمەڵایەتیم بۆ social پێ باش و ڕاست نییە. کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵ + ـایەتی دروست بووە. «ـایەتی» ناوی دەرھەست (abstract noun) دروست دەکا (لە [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/ayet%C3%AE ئێرە] بنۆڕە)، بەڵام کۆمەڵایەتی وەکوو ھاواڵناو بە کار ھاتووە! ھیچ وشەیەک شک دەبەی کە «ـایەتی»ی پێ لکابێ و ھاواڵناو بێ؟ بە ڕای من، ئەمە ھەڵەیە و دەبا «کۆمەڵی» یان «کۆمەڵگەیی» با. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٥٠، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[ب:حوسێن|حوسێن]]: بابەتی پاشگری «ایەتی» و ھاوەڵناو: ڕاستە پاشگری «-ایەتی» لە بنەڕەتا بۆ دروستکردنی ناوی واتایی/دەرھەست (Abstract Noun) بە کار یەت (وەک:دۆستایەتی، خزمایەتی، مرۆڤایەتی)، بەس لە زۆر شوێن ئەم ناوانە ئەتوانن وەک «ناو-ھاوەڵناو» ڕۆڵ بگێڕن یان لە ڕێگەی گۆڕانی ئەرکی وشەوە ببنە ھاوەڵناو. * نموونە بۆ '''دۆستایەتی''':«ئەوەی ئەو پزیشکە کردی، ڕەفتارێکی مرۆڤایەتیی گەورە بوو» لێرە وەسفی ڕەفتارەکە ئەکات. * نموونە بۆ '''خزمایەتی''':«سەردانی خزمایەتی دەبێتە ھۆی توندکردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان.» لێرە وەسفی جۆری سەردانەکە ئەکات. ئەمە دیاردەیەکی زمانەوانییە کە پێی دەوترێت (Functional Shift) یان گۆڕانی ئەرکی وشە. لە [https://lex.vejin.net/ck/def/zhyan/social فەرھەنگی ژیان] (وەک adj دانراوە) و لە [https://lex.vejin.net/ck/def/kurdistanica/social کوردستانیکا] (وەک noun, adj دانراوە) وشەی «کۆمەڵایەتی» وەک بەرامبەری Social جێگیر بووە. وە لەم [[چینی کۆمەڵایەتی|وتارەش]] بینیم کە بەکارھێنەر @Aza دروستی کردووە. کەسێکی وردە لە دروست کردنی وتارەکانە و ئەگەر کێشەیەکی لە دانانی ئەو وشەیە ھەبوایە، بەو ناوە وتارەکەی دروست نەئەکرد. بەپێی [https://ferhengikaawa.com/index.php فەرھەنگی کاوە] بەرامبەر وشەی «اجتماعی»دا، وشەی «کۆمەڵایەتی» وەک یەکەم بژاردە دایناوە. ئاماژەشی بەوە کردووە کە ئەم وشەیە «ھاوەڵناوێکی ڕێژەییە»؛ ئەمەش بەو مانایەیە کە وشەکە لە ئەنجامی لکانی پاشگری «ایەتی» بە ناوی «کۆمەڵ» دروست بووە تاوەکو پەیوەندی و ڕێژەیەک نیشان بات. ئەمە سەرچاوەیەکی ترە کە لە فەرھەنگییە بنەڕەتییەکان، «کۆمەڵایەتی» نەک ھەر وەک ناو، وەک ھاوەڵناوێکی تەواو ستاندارد بۆ چەمکی Social ناسێنراوە. ئەگەر بەراوردێ بکەین لە نێوان «کۆمەڵایەتی»، «کۆمەڵی» و «کۆمەڵگەیی» * کۆمەڵی: زیاتر بۆ ئاماژەیان بە (Group) یان کۆمەڵێکی دیاریکراو بە کار یەت، نەک بۆ چەمکە گشتییەکەی Society. * کۆمەڵگەیی: بەرامبەرێکی باشە بۆ (Societal)، کە پەیوەستە بە پێکھاتەی کۆمەڵگەوە. * کۆمەڵایەتی: وەک زاراوەیەکی گشتگیر بۆ پەیوەندییە مرۆیییەکان و کارلێکی نێوان تاکەکان (Social Interaction) لە زمانا جێی خۆی کردۆتەوە. ئەمانە هەمووی ڕای من بوون و ئەمەوێ بڵێم لە ئەنجامی گۆڕینی «کۆمەڵایەتی» بۆ «کۆمەڵی» ڕەنگە تێنەگەیشتن لای خوێنەر دروست بکات؛ چونکە وشەی یەکەم بووە بە تێرمێکی جێگیر لە زانستە مرۆڤایەتییەکان لە زۆرێک لە وتارەکانیش بە کار ھاتووە [https://w.wiki/LaBd بڕوانە]. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٥:٣٦، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] «نموونە بۆ دۆستایەتی»ت نووسیوە و کەچی «مرۆڤایەتی» بە نموونە هێناوە! دەڵێی لەگەڵ ژیریی دەستکرددا قسە دەکەم. «مرۆڤایەتی» کە وەکوو هاواڵناو بە کار هاتووە، هەر وەک مەسەلەی «کۆمەڵایەتی»یە و هەڵەیە. عەرەب «إنساني» بە کار دەبا، ئەمە دەقاودەق دەبێ بە «مرۆوی/مرۆڤی» یان «مرۆیی» و دەشتوانین «مرۆڤدۆستانە» بە کار ببەین. هیچکەسیش «خزمایەتی» وەک هاواڵناو بە کار نابا، نموونەکەت هەڵە بوو. :وشەی social وەکوو هاواڵناوی society بە کار دێ (لە [https://en.wiktionary.org/wiki/social#Adjective مانای دووەم] بنۆڕە) و ئێمە [[کۆمەڵگا]]مان بۆ society داناوە، بۆیە «کۆمەڵگایی» (یان «کۆمەڵگەیی») دەبێ هاواڵناوەکەی بێ. «کیمیا» بە مانای chemistry بێ، chemical دەبێ بە «کیمیایی» یان «کیمیایەتی»؟ «دژایەتی»، «برایەتی»، «کەسایەتی» و گەلێکی دیکە هەموو ناون، خێرە «کۆمەڵایەتی» هاواڵناوە؟ مەرج نییە هەر شتێک لە فەرهەنگەکاندا هاتبوو (بەتایبەت تازەکان)، ڕاست بێ. :ئەو وتارەی کاک ئازایش کۆنە و ڕەنگە نەیزانیبێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٣، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) d8au6l7bejf8n97ha5k6sjqgsaeclxd 1575412 1575409 2026-04-18T18:09:38Z -Haryad 40333 وەڵام 1575412 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]: [[تۆڕی کۆمەڵایەتی|ئەمە]] تۆڕی کۆمەڵایەتییە. media جەمعی medium-ە کە لە فەرھەنگەکاندا بە ھۆ، ڕاگەیێنە یا ناوەند مانا کراوەتەوە.[https://lex.vejin.net/en/search/?t=medium&f=0] تکایە نەختێ وردتر کار بکە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١١:٤٨، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: دەستخۆش بۆ پێشنیارکردنی ئەم ناوە. ناوێکی زۆر باشە و گونجاوە بۆ وتارەکە. ئەگەر لای تۆ ئاسایی بێ و ھیچ کێشەیەک نییە، با وتارەکە گوێزینەوە بۆ «ڕاگەیێنە کۆمەڵایەتییەکان». [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٠٤، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سیانم نووسیوە، نازانم کامیان باشە. ھەروەھا، ئێستا کۆمەڵایەتیم بۆ social پێ باش و ڕاست نییە. کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵ + ـایەتی دروست بووە. «ـایەتی» ناوی دەرھەست (abstract noun) دروست دەکا (لە [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/ayet%C3%AE ئێرە] بنۆڕە)، بەڵام کۆمەڵایەتی وەکوو ھاواڵناو بە کار ھاتووە! ھیچ وشەیەک شک دەبەی کە «ـایەتی»ی پێ لکابێ و ھاواڵناو بێ؟ بە ڕای من، ئەمە ھەڵەیە و دەبا «کۆمەڵی» یان «کۆمەڵگەیی» با. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٥٠، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[ب:حوسێن|حوسێن]]: بابەتی پاشگری «ایەتی» و ھاوەڵناو: ڕاستە پاشگری «-ایەتی» لە بنەڕەتا بۆ دروستکردنی ناوی واتایی/دەرھەست (Abstract Noun) بە کار یەت (وەک:دۆستایەتی، خزمایەتی، مرۆڤایەتی)، بەس لە زۆر شوێن ئەم ناوانە ئەتوانن وەک «ناو-ھاوەڵناو» ڕۆڵ بگێڕن یان لە ڕێگەی گۆڕانی ئەرکی وشەوە ببنە ھاوەڵناو. * نموونە بۆ '''مرۆڤایەتی''':«ئەوەی ئەو پزیشکە کردی، ڕەفتارێکی مرۆڤایەتیی گەورە بوو» لێرە وەسفی ڕەفتارەکە ئەکات. * نموونە بۆ '''خزمایەتی''':«سەردانی خزمایەتی دەبێتە ھۆی توندکردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان.» لێرە وەسفی جۆری سەردانەکە ئەکات. ئەمە دیاردەیەکی زمانەوانییە کە پێی دەوترێت (Functional Shift) یان گۆڕانی ئەرکی وشە. لە [https://lex.vejin.net/ck/def/zhyan/social فەرھەنگی ژیان] (وەک adj دانراوە) و لە [https://lex.vejin.net/ck/def/kurdistanica/social کوردستانیکا] (وەک noun, adj دانراوە) وشەی «کۆمەڵایەتی» وەک بەرامبەری Social جێگیر بووە. وە لەم [[چینی کۆمەڵایەتی|وتارەش]] بینیم کە بەکارھێنەر @Aza دروستی کردووە. کەسێکی وردە لە دروست کردنی وتارەکانە و ئەگەر کێشەیەکی لە دانانی ئەو وشەیە ھەبوایە، بەو ناوە وتارەکەی دروست نەئەکرد. بەپێی [https://ferhengikaawa.com/index.php فەرھەنگی کاوە] بەرامبەر وشەی «اجتماعی»دا، وشەی «کۆمەڵایەتی» وەک یەکەم بژاردە دایناوە. ئاماژەشی بەوە کردووە کە ئەم وشەیە «ھاوەڵناوێکی ڕێژەییە»؛ ئەمەش بەو مانایەیە کە وشەکە لە ئەنجامی لکانی پاشگری «ایەتی» بە ناوی «کۆمەڵ» دروست بووە تاوەکو پەیوەندی و ڕێژەیەک نیشان بات. ئەمە سەرچاوەیەکی ترە کە لە فەرھەنگییە بنەڕەتییەکان، «کۆمەڵایەتی» نەک ھەر وەک ناو، وەک ھاوەڵناوێکی تەواو ستاندارد بۆ چەمکی Social ناسێنراوە. ئەگەر بەراوردێ بکەین لە نێوان «کۆمەڵایەتی»، «کۆمەڵی» و «کۆمەڵگەیی» * کۆمەڵی: زیاتر بۆ ئاماژەیان بە (Group) یان کۆمەڵێکی دیاریکراو بە کار یەت، نەک بۆ چەمکە گشتییەکەی Society. * کۆمەڵگەیی: بەرامبەرێکی باشە بۆ (Societal)، کە پەیوەستە بە پێکھاتەی کۆمەڵگەوە. * کۆمەڵایەتی: وەک زاراوەیەکی گشتگیر بۆ پەیوەندییە مرۆیییەکان و کارلێکی نێوان تاکەکان (Social Interaction) لە زمانا جێی خۆی کردۆتەوە. ئەمانە هەمووی ڕای من بوون و ئەمەوێ بڵێم لە ئەنجامی گۆڕینی «کۆمەڵایەتی» بۆ «کۆمەڵی» ڕەنگە تێنەگەیشتن لای خوێنەر دروست بکات؛ چونکە وشەی یەکەم بووە بە تێرمێکی جێگیر لە زانستە مرۆڤایەتییەکان لە زۆرێک لە وتارەکانیش بە کار ھاتووە [https://w.wiki/LaBd بڕوانە]. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٥:٣٦، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] «نموونە بۆ دۆستایەتی»ت نووسیوە و کەچی «مرۆڤایەتی» بە نموونە هێناوە! دەڵێی لەگەڵ ژیریی دەستکرددا قسە دەکەم. «مرۆڤایەتی» کە وەکوو هاواڵناو بە کار هاتووە، هەر وەک مەسەلەی «کۆمەڵایەتی»یە و هەڵەیە. عەرەب «إنساني» بە کار دەبا، ئەمە دەقاودەق دەبێ بە «مرۆوی/مرۆڤی» یان «مرۆیی» و دەشتوانین «مرۆڤدۆستانە» بە کار ببەین. هیچکەسیش «خزمایەتی» وەک هاواڵناو بە کار نابا، نموونەکەت هەڵە بوو. :وشەی social وەکوو هاواڵناوی society بە کار دێ (لە [https://en.wiktionary.org/wiki/social#Adjective مانای دووەم] بنۆڕە) و ئێمە [[کۆمەڵگا]]مان بۆ society داناوە، بۆیە «کۆمەڵگایی» (یان «کۆمەڵگەیی») دەبێ هاواڵناوەکەی بێ. «کیمیا» بە مانای chemistry بێ، chemical دەبێ بە «کیمیایی» یان «کیمیایەتی»؟ «دژایەتی»، «برایەتی»، «کەسایەتی» و گەلێکی دیکە هەموو ناون، خێرە «کۆمەڵایەتی» هاواڵناوە؟ مەرج نییە هەر شتێک لە فەرهەنگەکاندا هاتبوو (بەتایبەت تازەکان)، ڕاست بێ. :ئەو وتارەی کاک ئازایش کۆنە و ڕەنگە نەیزانیبێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٣، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::[[ب:حوسێن|حوسێن]]: تەنیا وشەیەک بە ھەڵە دانرابێ، مانای ئەوەیە لەگەڵ ژیریی دەستکرد قسە ئەکەی؟ شوێنی وشەکەم بە ھەڵە دانا، لەگەڵ نموونەکەی تر لێم تێکەڵ ببوو. ھەرچۆنێک بێ سپاس کە پێو وتم. بۆ فەرھەنگەکەش با قسەی تۆ بێ. باشە چەندین وتارمان ھەیە کە ئاوا دروست کراوە بەو پێیە بێ یان ھەموویان ھەڵە دانراون یان لەوانەیە وا نەبێ. خاڵێکی تر ویستم بیڵێم؛ ئەگەر پێوەری دانانی وتارەکە، پێوەری باوی وشەکە بێ، لای ئێمە «سۆشیال میدیا» زۆر باوترە، «تۆڕە کۆمەڵاتییەکان»یشی پێ ئەڵێن، ھەرچەنە کە وتاری [[تۆڕی کۆمەڵایەتی]]یش (social network) ھەیە ئێمە باسی «social media» ئەکەین ئاوا بەناو خەڵکا ڕۆشتووە. ئەگەر پێوەرەکە لەسەر دروستی بێ، ئەوا پێشنیارەکەی تۆ ھیچ کێشەیەکی نییە، بەس بە شێوەیەکی باو نەمبینیوە بەکار بێت. ئەگەر لەسەر ھیچ وشەیەک ڕێکنەکەوتن، با وشە باوەکە بێ؛ ھەر وەک خۆی بە ئینگلیزی و بە ڕێنووسی کوردی بەم شێوەیە «سۆشیال میدیا» بنووسرێتەوە. بۆ وشەی "میدیا"ش (media) بەڕای من وشەی "ڕاگەیێنەکان" گونجاوە، لە [https://lex.vejin.net/ck/def/zkurd-IT/media فەرھەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاریش] ھاتووە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٨:٠٩، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) lf2v41t3ecpt7tnupcaxae3xswaxroi 0 251661 1575411 1567202 2026-04-18T17:27:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1575411 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{زس}} '''ئۆڤەرماچ''' چەمکێکە لە بیرکردنەوەی سەربازیی مۆدێرندا کە بایەخ بە بوونی سوودی زەبەلاح دەدات بەسەر نەیارێکدا بە جیاوازییەکی بەرچاوتر لەچاو شەڕی نەریتی. پەیوەندیی بە باڵادەستیی سەربازییەوە ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Button |یەکەم=Robert W. |ناونیشان=https://www.rand.org/blog/2017/03/thinking-constructively-about-overmatch.html|سەردێڕ=Thinking Constructively About Overmatch |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=www.rand.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} swj3hmhqils6vl5iqsojnikoykvs15v 0 252502 1575430 1501396 2026-04-19T09:11:54Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343430527|United States Alien Terrorist Removal Court]]» 1575430 wikitext text/x-wiki The '''United States Alien Terrorist Removal Court''' is a special court in the United States created in 1996 to determine whether aliens (non-citizens) should be deported from the United States on the grounds that they are terrorists.<ref name="ligree-toomuch">{{بیرخستنەوەی وێب |last=[[Linda Greenhouse]] |ڕێکەوت=August 7, 2013 |ناونیشان=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2013/08/07/too-much-work/ |ڕێکەوتی سەردان=August 8, 2013 |وێبگە=Opinionator blog—A Gathering of Opinion From Around the Web}}</ref> The court has never conducted proceedings. It consists of five [[دادگا فیدراڵییەکان لە ئەمریکا|Article III judges]], selected by the [[سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|Chief Justice of the United States]].<ref name="initial-members">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1996 |ناونیشان=http://www.uscourts.gov/news/TheThirdBranch/96-09-01/Alien_Terrorist_Removal_Court_Members_Selected.aspx |ڕێکەوتی سەردان=August 8, 2013}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە c2s4g1vlrics48ethkqks9kvnscf3zb 1575431 1575430 2026-04-19T09:13:47Z Tessla 41338 1575431 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگای دوورخستنەوەی تیرۆریستانی بیانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگایەکی تایبەتە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کە لە ساڵی ١٩٩٦دا بۆ دیاریکردنی ئەوەی دروست کراوە کە ئایا بیانییەکان (نا-هاووڵاتییان) دەبێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دووربخرێنەوە لەسەر ئەو بنەمایەی کە ئەوان تیرۆریستن.<ref name="ligree-toomuch">{{بیرخستنەوەی وێب |last=[[Linda Greenhouse]] |ڕێکەوت=August 7, 2013 |ناونیشان=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2013/08/07/too-much-work/ |ڕێکەوتی سەردان=August 8, 2013 |وێبگە=Opinionator blog—A Gathering of Opinion From Around the Web}}</ref> دادگاکە تا ئێستا هیچ ڕێوشوێنێکی دادگایی ئەنجام نەداوە. لە پێنج [[دادگا فیدراڵییەکان لە ئەمریکا|دادوەری ماددەی سێیەم]] پێکدێت، کە لەلایەن [[سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە هەڵدەبژێردرێن.<ref name="initial-members">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1996 |ناونیشان=http://www.uscourts.gov/news/TheThirdBranch/96-09-01/Alien_Terrorist_Removal_Court_Members_Selected.aspx |ڕێکەوتی سەردان=August 8, 2013}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 8x3hrwk2e72rm211tcaflya1to2hz9c 1575432 1575431 2026-04-19T09:14:10Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[دادگای لابردنی تیرۆریستانی بێگانە لە ئەمریکا]]ی گواستەوە بۆ [[دادگای دوورخستنەوەی تیرۆریستانی بیانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 1575431 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگای دوورخستنەوەی تیرۆریستانی بیانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگایەکی تایبەتە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کە لە ساڵی ١٩٩٦دا بۆ دیاریکردنی ئەوەی دروست کراوە کە ئایا بیانییەکان (نا-هاووڵاتییان) دەبێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دووربخرێنەوە لەسەر ئەو بنەمایەی کە ئەوان تیرۆریستن.<ref name="ligree-toomuch">{{بیرخستنەوەی وێب |last=[[Linda Greenhouse]] |ڕێکەوت=August 7, 2013 |ناونیشان=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2013/08/07/too-much-work/ |ڕێکەوتی سەردان=August 8, 2013 |وێبگە=Opinionator blog—A Gathering of Opinion From Around the Web}}</ref> دادگاکە تا ئێستا هیچ ڕێوشوێنێکی دادگایی ئەنجام نەداوە. لە پێنج [[دادگا فیدراڵییەکان لە ئەمریکا|دادوەری ماددەی سێیەم]] پێکدێت، کە لەلایەن [[سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە هەڵدەبژێردرێن.<ref name="initial-members">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1996 |ناونیشان=http://www.uscourts.gov/news/TheThirdBranch/96-09-01/Alien_Terrorist_Removal_Court_Members_Selected.aspx |ڕێکەوتی سەردان=August 8, 2013}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 8x3hrwk2e72rm211tcaflya1to2hz9c 0 252504 1575434 1501400 2026-04-19T09:15:10Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349624500|United States Foreign Intelligence Surveillance Court]]» 1575434 wikitext text/x-wiki The '''United States Foreign Intelligence Surveillance Court''' ('''FISC'''; also called the '''FISA Court''') is a [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|U.S. federal court]] established under the Foreign Intelligence Surveillance Act of 1978 (FISA) to oversee requests for surveillance warrants against foreign [[سیخوڕی|spies]] inside the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States]] by federal law enforcement and intelligence agencies. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Articles with hCards]] 6pnwka74qmqgeaqftrroupmpu948pcq 1575435 1575434 2026-04-19T09:17:40Z Tessla 41338 چاکسازیی ڕێنووس 1575435 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگای چاودێریی ھەواڵگریی دەرەکیی ئەمریکا''' ('''ئێف ئای ئێس سی'''؛ ھەروەھا پێی دەوترێت '''دادگای ئێف ئای ئێس ئەی''') [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دادگایەکی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ە کە لەژێر یاسای چاودێریی ھەواڵگریی دەرەکیی ساڵی ١٩٧٨ (ئێف ئای ئێس ئەی) دامەزراوە بۆ چاودێریکردنی داواکارییەکانی فەرمانی چاودێریکردن دژی [[سیخوڕی|سیخوڕە]] بیانییەکان لە ناو [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لەلایەن دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای فیدراڵی و دەزگاکانی ھەواڵگرییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Articles with hCards]] cm3b7akc9azki0b0crdl9tw3u8juiv7 0 252505 1575436 1501399 2026-04-19T09:20:28Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338844029|United States Foreign Intelligence Surveillance Court of Review]]» 1575436 wikitext text/x-wiki The '''United States Foreign Intelligence Surveillance Court of Review''' ('''FISCR''') is a [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|U.S. federal court]] whose sole purpose is to review denials of applications for electronic surveillance warrants (called FISA warrants) by the [[دادگای چاودێریی ھەواڵگریی دەرەکیی ئەمریکا|United States Foreign Intelligence Surveillance Court]] (or FISC). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Articles with hCards]] ptpwqv4ktpn034tkob3urz1upd0miih 1575437 1575436 2026-04-19T09:21:37Z Tessla 41338 شائەمراز 1575437 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگای پێداچوونەوەی چاودێریی ھەواڵگریی دەرەکیی ئەمریکا''' ('''ئێف ئای ئێس سی ئاڕ''') [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دادگایەکی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ە کە تەنیا مەبەستی پێداچوونەوەیە بە ڕەتکردنەوەی داواکارییەکانی فەرمانی چاودێریی ئەلیکترۆنی (کە بە فەرمانی ئێف ئای ئێس ئەی ناودەبرێن) لەلایەن [[دادگای چاودێریی ھەواڵگریی دەرەکیی ئەمریکا]] (یان ئێف ئای ئێس سی).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Articles with hCards]] 6ngbiwhsjm791lgzlzz9wi7o20uzpr6 3 292893 1575424 1575300 2026-04-19T00:36:42Z MeerFarhad97 74793 /* دانانی سەرچاوە */ وەڵامدانەوە 1575424 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٢٢، ١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) {{یەکەم وتار}} [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:١٧، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == دانانی سەرچاوە == سەرەتا دەستخۆشی لە کارەکانت ئەکەم بۆ دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیا. بینیم لە وتاری [[گرگنی شین]] کە سەرچاوەکان لە کۆتاییی وتارەکە دائەنێیت؛ پێویستە ئاماژە بەوە کەم کە ئەگەر وتارەکە لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگێڕی، ئەبێ سەرچاوەکانیش ھەر لەوێ لەبەر بگریتەوە و لە ویکیپیدیای کوردیشدا ڕێک لە دوای ڕستەکان دایان بنێیتەوە، بە ھەمان شێوەی کە لە ویکییە ئینگلیزییەکە کراوە. بۆ ئەوەی وتارەکانت جێگەی متمانە بن و بە شێوەیەکی زانستی بمێننەوە، پێویستە لە کاتی نووسینی وتار ئاماژە بە سەرچاوەکان کەیت. دەتوانی بۆ ئاشنابوون بە چۆنێتیی داڕشتنی ناوەڕۆک، سەردانی [[ویکیپیدیا:شێواز/ڕێکخستنی وتار|شێوازی ڕێکخستنی وتار]]ەکە کەیت، ھەروەھا بۆ فێربوونی شێوازی دروستیی دانانی ھەر زانیارییەک و بەستنەوەی بە سەرچاوە بڕواپێکراوەکان، پێویستە لاپەڕەی [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|سەرچاوەکان]] بە وردی بخوێنیتەوە. بەم کارە ھاوکار ئەبی لە پاراستنی کوالێتی و ڕاستوێژیی ئەو بابەتانەی بڵاویان ئەکەیتەوە. بە ھیوای پەیڕەوکردنیان لە وتارەکانت. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :سپاس بۆ تێبینییەکەت. بەڵام چەندە هەوڵ ئەیەم ناتوانم سەرچاوەکان لە ویکیپیدییای ئنگلیزییەوە کۆپی و پەیست بکەم، چووکە کاتێک وا ئەکەم هەمووی ئەبێت بە چەند کۆدێکی سەیر و سەمەرە، ئاسانترین شێوازی کۆپی کردنی سەرچاوەکان چییە؟ یان جاری وایە لە ویکی ئنگلیزی سەرچاوەکان نووسراوە RefList و ئیتر هیچ سەرچاوەیەک بە دیار نییە بۆ کۆپی کردن. [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٠٠:٣٦، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) h758jwsh1icn18d1731chc494av3kuz 1575427 1575424 2026-04-19T07:58:16Z -Haryad 40333 /* دانانی سەرچاوە */ وەڵام 1575427 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٢٢، ١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) {{یەکەم وتار}} [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:١٧، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == دانانی سەرچاوە == سەرەتا دەستخۆشی لە کارەکانت ئەکەم بۆ دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیا. بینیم لە وتاری [[گرگنی شین]] کە سەرچاوەکان لە کۆتاییی وتارەکە دائەنێیت؛ پێویستە ئاماژە بەوە کەم کە ئەگەر وتارەکە لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگێڕی، ئەبێ سەرچاوەکانیش ھەر لەوێ لەبەر بگریتەوە و لە ویکیپیدیای کوردیشدا ڕێک لە دوای ڕستەکان دایان بنێیتەوە، بە ھەمان شێوەی کە لە ویکییە ئینگلیزییەکە کراوە. بۆ ئەوەی وتارەکانت جێگەی متمانە بن و بە شێوەیەکی زانستی بمێننەوە، پێویستە لە کاتی نووسینی وتار ئاماژە بە سەرچاوەکان کەیت. دەتوانی بۆ ئاشنابوون بە چۆنێتیی داڕشتنی ناوەڕۆک، سەردانی [[ویکیپیدیا:شێواز/ڕێکخستنی وتار|شێوازی ڕێکخستنی وتار]]ەکە کەیت، ھەروەھا بۆ فێربوونی شێوازی دروستیی دانانی ھەر زانیارییەک و بەستنەوەی بە سەرچاوە بڕواپێکراوەکان، پێویستە لاپەڕەی [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|سەرچاوەکان]] بە وردی بخوێنیتەوە. بەم کارە ھاوکار ئەبی لە پاراستنی کوالێتی و ڕاستوێژیی ئەو بابەتانەی بڵاویان ئەکەیتەوە. بە ھیوای پەیڕەوکردنیان لە وتارەکانت. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :سپاس بۆ تێبینییەکەت. بەڵام چەندە هەوڵ ئەیەم ناتوانم سەرچاوەکان لە ویکیپیدییای ئنگلیزییەوە کۆپی و پەیست بکەم، چووکە کاتێک وا ئەکەم هەمووی ئەبێت بە چەند کۆدێکی سەیر و سەمەرە، ئاسانترین شێوازی کۆپی کردنی سەرچاوەکان چییە؟ یان جاری وایە لە ویکی ئنگلیزی سەرچاوەکان نووسراوە RefList و ئیتر هیچ سەرچاوەیەک بە دیار نییە بۆ کۆپی کردن. [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٠٠:٣٦، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@MeerFarhad97: لەوانەیە کێشە لەوە بێ کە دەستکاریی ناوەوەی تاگی <code><nowiki><ref></ref></nowiki></code> ئەکەیت. ئەم تاگانە زۆر ھەستیارن؛ ئەگەر تەنیا یەک پیت یان ھێمایەکیان لێ بێتەوە، ھەموو سەرچاوەکە تێکەچێت و وەک کۆدێکی ھەڵە و بە سوور دەرەکەوێت. بۆ چاککردنی سەرچاوەی وتاری گرنگنی شین، دوای ئەم ھەنگاوانە بکەوە: کاتێک دەقێک لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە ئەگوازیتەوە، ئەبێت لە بەشی Edit Source (دەستکاریی سەرچاوە) کار بکەی. ھەر سەرچاوەیەک بە تاگی <code><nowiki><ref></nowiki></code> دەست پێ ئەکات و بە <code><nowiki></ref></nowiki></code> کۆتایی یەت. ئەبێت تەواوی کۆدەکە لە<code><nowiki><ref></nowiki></code> تا کۆتایییەکەی کە <code><nowiki></ref></nowiki></code>ە، وەک '''خۆی لەبەر بگریتەوە و بیھێنیتە ناو ویکیی کوردی. ھیچ پیتێکی ناو تاگەکە مەگۆڕە'''. بۆ ڕێکخستنی لیستی سەرچاوەکان (RefList) کە ئەمە شێوازی سەرچاوەیە بۆ ئەو سەرچاوانە بە کار یەت کە لەناو دەقەکەیا دانراون، تا بە ڕێکوپێکی لە کۆتاییی پەڕەکەیا دەرکەون. بۆ ئەوەی لە ویکیی کوردیش وا دەرکەوێ دوای ئەم ھەنگاوانە بکەوە: لە ویکیپیدیای ئینگلیزیدا بڕۆ بۆ بەشی References کلیک لە Edit Source (دەستکاریی سەرچاوە) بکە ئەم کۆدە لەوێ بدۆزەرەوە کە بەم شێوەیە دەست پێ ئەکات: <code><nowiki>{{reflist|25em|refs=</nowiki></code> ئەمە سەرەتای لیستی سەرچاوەکانە. ئەمە و ھەموو ئەوەی لە ناوی یایە لەبەری بگرەوە تا ئەگەیتە کۆتایییەکەی کە بەمە بەستراوە: <code><nowiki>}} <!-- end "refs=" --></nowiki></code> لە ویکیی کوردی لە بەشی «سەرچاوەکان» داینێرەوە. کێشەی سەرچاوەکانت نامێنێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٥٧، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ndq2ysld41sw2br2gmw6zyspvzf78t8 0 294187 1575401 1575323 2026-04-18T12:01:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1575401 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Eez_monument_4_6_2011.png|وێنۆک|سنوورەکانی پێشووی (٢٠١١) شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی میراتی دوورگەکانی ئارام بە شینی کاڵ دیاریکراون.]] [[پەڕگە:Soldierfish, Baker Island NWR.jpg|وێنۆک|ماسیی سەرباز، پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی [[دوورگەی بەیکەر]]]] [[پەڕگە:Grey_reef_sharks,Pacific_Remote_Islands_MNM.png|وێنۆک|قرشە خۆڵەمێشییەکانی ڕیف، شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی میراتی دوورگەکانی ئارام]] [[پەڕگە:Melonhead whales (15159453908).jpg|وێنۆک|نەھەنگە سەر-کاڵەکییەکان]] [[پەڕگە:Palmyra_Atoll_wildlife_(DSC00379).jpg|وێنۆک|باڵندە دەریایییەکان لەسەر ڕوەکەکانی دوورگەی پالمێرا]] '''شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی میراتی دوورگەکانی ئارام'''، کە پێشتر ناوی '''شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی دوورگە دوورەدەستەکانی ئارام''' بوو، گرووپێکە لە [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرزەوییە دوورگەیییەکانی ئارامی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کە ڕێکنەخراون و زۆربەیان تۆمارنەکراون، لەلایەن خزمەتگوزاریی ماسی و ژیانی کێویی ویلایەتە یەکگرتووەکانی سەر بە [[وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[بەڕێوبەرایەتی نیشتیمانی زەریایی و بەرگی ھەوا|بەڕێوەبەرایەتیی نیشتمانیی ئۆقیانووسی و بەرگی ھەوا]] (نووا)ی سەر بە [[وەزارەتی بازرگانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بازرگانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەڕێوە دەبرێن.<ref name="Proclamation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171001054220/https://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=fws.gov}}</ref> ئەم پەناگە دوورانە «بەربڵاوترین کۆمەڵەی ناوچە پارێزراوەکانی ژیانی دەریایی و وشکانین لەسەر ھەسارەکە کە لەژێر دەسەڵاتی یەک وڵاتدا بن».<ref name="Proclamation"/><ref name="Compilation"/> ئەوان پارێزگاری لە چەندین جۆری خۆماڵی دەکەن لەوانە مەرجانەکان، [[ماسی]]، قۆچەقانی، شیردەرە دەریایییەکان، باڵندە دەریایییەکان، باڵندە ئاوییەکان، باڵندە وشکانییەکان، [[مێروو|مێرووەکان]]، و ڕوەکێک کە لە شوێنەکانی تردا نادۆزرێتەوە.<ref name="CIA World Factbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/print/um.html|سەردێڕ=CIA - The World Factbook -- United States Pacific Island Wildlife Refuges |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060629185328/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/print/um.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦}}</ref> == مێژوو == شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی دوورگە دوورەدەستەکانی ئارام لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، لەلایەن سەرۆکی ئەمریکا [[جۆرج دەبلیوو بوش]] وەک شوێنەوارێکی نیشتمانی ڕاگەیەندرا،<ref name="Proclamation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171001054220/https://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=fws.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fws.gov/uploadedFiles/Region_1/NWRS/Zone_1/Pacific_Remote_Islands_Marine_National_Monument/Documents/PP%20PRIMNM.pdf "Presidential Proclamation 8336"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> و بەدوای دروستکردنی شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی پاپاھانوومۆکواکێیا لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٦دا ھات لە باکووری ڕۆژاوای دوورگەکانی ھاوایی. ڕووبەرە بنەڕەتییەکە نزیکەی {{Convert|83,000|sqmi|}} بوو. لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤ لەلایەن سەرۆکی ئەمریکا [[باراک ئۆباما]] فراوانتر کرا. شوێنەوارەکە {{Convert|490,343|sqmi}} دادەپۆشێت، و ناوچەکانی دووری باشوور و ڕۆژاوای ھاوایی دەگرێتەوە: [[دوورگەی بەیکەر]]، [[دوورگەی ھاولاند]]، دوورگەی جارڤیس، دوورگەی مەرجانیی جۆنستن، ڕیفی کینگمان، دوورگەی مەرجانیی پالمێرا، و دوورگەی وێک. لە دوورگەی بەیکەر، دوورگەی ھاولاند، دوورگەی جارڤیس، ڕیفی کینگمان، و دوورگەی مەرجانیی پالمێرا، ناوچە وشکانییەکان، ڕیفەکان، و ئاوەکان تا دووری {{Convert|12|nmi}} (ڕادیۆس) بەشێکن لە سیستمی پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی. بۆ [[دوورگەی بەیکەر]]، [[دوورگەی ھاولاند]]، ڕیفی کینگمان، و دوورگەی مەرجانیی پالمێرا، چالاکییەکانی پەیوەندیدار بە ماسیگری بەرەو دەریا لە سنوورەکانی پەناگەی {{Convert|12|nmi|km}} تا سنووری ئێم ئێن ئێم-ی {{Convert|50|nmi|km}} (نزیکەی {{Convert|100|nmi|km}} چوارگۆشە) لەلایەن نوواوە بەڕێوە دەبرێن. بۆ دوورگەی جارڤیس، دوورگەی مەرجانیی جۆنستن، و دوورگەی وێک، چالاکییەکانی پەیوەندیدار بە ماسیگری بەرەو دەریا لە سنوورەکانی پەناگەی {{Convert|12|nmi|km}} تا سنووری ئێم ئێن ئێم-ی {{Convert|200|nmi|km}} (ئاوەکانی ناوچەی ئابووریی تایبەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان) لەلایەن نوواوە بەڕێوە دەبرێن. ناوچە وشکانییەکان لە دوورگەکانی وێک و جۆنستن لەژێر دەسەڵاتی ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دەمێننەوە، بەڵام ئاوەکان لە ٠ تا {{Convert|12|nmi|km}} وەک یەکەکانی سیستمی پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی پارێزراون. شوێنەوارەکە بەڕووی ماسیگریی بازرگانی و چالاکییەکانی تری دەرھێنانی سەرچاوەکاندا، وەک کانزاکاریی قووڵایی دەریا، داخراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States Pacific Island Wildlife Refuges}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:پۆلینیزیا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2z4ycn9w55an6y2du1i2sssdy96ppz8 0 294498 1575413 1575396 2026-04-18T18:15:50Z Harki Muhammad 67394 /* سەرچاوەکان */ 1575413 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ Infobox website | name = تروس سۆشیاڵ (Truth Social) | logo = Truth Social logo 2022.svg | type = [[تۆڕی کۆمەڵایەتی]] | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی پورتوگالی|پورتوگالی]] | foundation = ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ | location = ساراسۆتا، فلۆریدا | owner = گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترەمپ (TMTG) | founder = [[دۆناڵد ترەمپ]]، ئاندی دین، وێس مۆس | url = {{URL|https://truthsocial.com}} | registration = پێویستە | num_users = ٦٫٣ ملیۆن (خەمڵاندنی ٢٠٢٥) | launch_date = ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ | current_status = چالاک }} '''تروس سۆشیاڵ''' (بە ئینگلیزی: Truth Social) پلاتفۆڕمێکی سۆشیاڵ میدیای ئەمریکییە لە جۆری تەکنەلۆژیای جێگرەوە. خاوەنەکەی گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترەمپ (TMTG)یە، کە کۆمپانیایەکی ئەمریکییە و زۆرینەی پشکەکانی لەلایەن سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[دۆناڵد ترەمپ]]ەوە خاوەندارێتی دەکرێت. ئەم پلاتفۆرمە وەک جێگرەوەیەک بۆ [[تویتەر]] و [[فەیسبووک]] دروست کراوە و زیاتر ڕوو لە بەکارھێنەرانی پارێزگار و لایەنگرانی ترەمپ دەکات. == مێژوو == === پاشخان (بەکگراوند) === دۆناڵد ترەمپ بیرۆکەی دروستکردنی پلاتفۆڕمێکی نوێی سۆشیاڵ میدیای وروژاند دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢١ لە فەیسبووک و تویتەر قەدەغە کرا، ئەمەش دوای ھێرشکردنە سەر تەلاری پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان (٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١) ھێرشەکەی ٦ی کانوونی دووەم بۆ سەر کاپیتۆڵ. === دامەزراندن و دارایی === گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترەمپ (TMTG) لەلایەن وێس مۆس و ئاندی لیتینیسکی دامەزرا کە پێشتر لە بەرنامەی ی ترەمپ بەشدار بوون. کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٢٤ لە بازاڕی [[نازداک]] بە ھێمای (DJT) تۆمارکرا. سەرەڕای ئەوەی کۆمپانیاکە زیانی داراییی گەورەی ڕاگەیاندووە (زیاتر لە ٥٨ ملیۆن دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٣)، بەڵام بەھای پشکەکانی بە ملیارەھا دۆلار دەخەمڵێندرێت. == پلاتفۆرم و نەرمەکاڵا == تروس سۆشیاڵ لە ڕووی شێوازەوە زۆر لە تویتەر دەچێت. بەکارھێنەران دەتوانن پۆست بکەن کە پێی دەوترێت (ڕاستییەکان) و پۆستی کەسانی دیکە بڵاو بکەنەوە کە پێی دەوترێت. ئەم پلاتفۆرمە کۆدی سەرچاوە کراوەی ماستۆدۆن بەکاردەھێنێت. کۆمپانیای ڕەمبڵ خزمەتگوزاریی ھەور و ژێرخانی تەکنەلۆژی بۆ دابین دەکات. == بەکارھێنان == بەپێی خەمڵاندنەکانی سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥، پلاتفۆرمەکە خاوەنی ٦٫٣ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکە لە مانگێکدا. تا ساڵی ٢٠٢٦، ماڵپەڕەکە لە ڕیزبەندی ٢٤ەمی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دێت لە ناوخۆی ئەمریکادا بەپێی ترافیکی ماڵپەڕەکە. == چالاکییە دیارەکان == === دۆناڵد ترەمپ === ترەمپ ئەم پلاتفۆرمە وەک دەزگای سەرەکیی خۆی بۆ بڵاوکردنەوەی ھەواڵ و ڕاگەیەندراوەکانی بەکاردێنێت. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، ترەمپ ڤیدیۆیەکی دروستکراوی [[زیرەکی دەستکرد]] بڵاوکردەوە کە تێیدا نیشانی دەدا ھێرش دەکاتە سەر خۆپیشاندەرانی «ھیچ پاشایێک»، ئەمەش مشتومڕێکی زۆری نایەوە. === تیمی ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی دیموکراتەکان === تیمی ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی [[جۆ بایدن]] و دواتر کامڵا ھێریس لە ساڵی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤ ئەکاونتیان لە تروس سۆشیاڵ کردەوە بۆ ئەوەی ڕاستەوخۆ ڕەخنە لە ترەمپ بگرن لەناو پلاتفۆرمەکەی خۆیدا. == پەیوەندیدار == * [[دۆناڵد ترەمپ]] * گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترەمپ * [[تۆڕی کۆمەڵایەتی]] == سەرچاوەکان == {{ویکیپیدیای ئینگلیزی}} [[پۆل:تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:دۆناڵد ترەمپ]] [[پۆل:ماڵپەڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی فلۆریدا]] pc4xyqolve7de9j6977uyubo8akqwyu 1575445 1575413 2026-04-19T10:26:04Z -Haryad 40333 زیادکردنی [[داڕێژە:تووڵی دەروازە|دەروازەی]] ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، + تەکنۆلۆژیا، + کۆمپانیا، + ئینتەرنێت 1575445 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ Infobox website | name = تروس سۆشیاڵ (Truth Social) | logo = Truth Social logo 2022.svg | type = [[تۆڕی کۆمەڵایەتی]] | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی پورتوگالی|پورتوگالی]] | foundation = ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ | location = ساراسۆتا، فلۆریدا | owner = گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترەمپ (TMTG) | founder = [[دۆناڵد ترەمپ]]، ئاندی دین، وێس مۆس | url = {{URL|https://truthsocial.com}} | registration = پێویستە | num_users = ٦٫٣ ملیۆن (خەمڵاندنی ٢٠٢٥) | launch_date = ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ | current_status = چالاک }} '''تروس سۆشیاڵ''' (بە ئینگلیزی: Truth Social) پلاتفۆڕمێکی سۆشیاڵ میدیای ئەمریکییە لە جۆری تەکنەلۆژیای جێگرەوە. خاوەنەکەی گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترەمپ (TMTG)یە، کە کۆمپانیایەکی ئەمریکییە و زۆرینەی پشکەکانی لەلایەن سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[دۆناڵد ترەمپ]]ەوە خاوەندارێتی دەکرێت. ئەم پلاتفۆرمە وەک جێگرەوەیەک بۆ [[تویتەر]] و [[فەیسبووک]] دروست کراوە و زیاتر ڕوو لە بەکارھێنەرانی پارێزگار و لایەنگرانی ترەمپ دەکات. == مێژوو == === پاشخان (بەکگراوند) === دۆناڵد ترەمپ بیرۆکەی دروستکردنی پلاتفۆڕمێکی نوێی سۆشیاڵ میدیای وروژاند دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢١ لە فەیسبووک و تویتەر قەدەغە کرا، ئەمەش دوای ھێرشکردنە سەر تەلاری پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان (٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١) ھێرشەکەی ٦ی کانوونی دووەم بۆ سەر کاپیتۆڵ. === دامەزراندن و دارایی === گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترەمپ (TMTG) لەلایەن وێس مۆس و ئاندی لیتینیسکی دامەزرا کە پێشتر لە بەرنامەی ی ترەمپ بەشدار بوون. کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٢٤ لە بازاڕی [[نازداک]] بە ھێمای (DJT) تۆمارکرا. سەرەڕای ئەوەی کۆمپانیاکە زیانی داراییی گەورەی ڕاگەیاندووە (زیاتر لە ٥٨ ملیۆن دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٣)، بەڵام بەھای پشکەکانی بە ملیارەھا دۆلار دەخەمڵێندرێت. == پلاتفۆرم و نەرمەکاڵا == تروس سۆشیاڵ لە ڕووی شێوازەوە زۆر لە تویتەر دەچێت. بەکارھێنەران دەتوانن پۆست بکەن کە پێی دەوترێت (ڕاستییەکان) و پۆستی کەسانی دیکە بڵاو بکەنەوە کە پێی دەوترێت. ئەم پلاتفۆرمە کۆدی سەرچاوە کراوەی ماستۆدۆن بەکاردەھێنێت. کۆمپانیای ڕەمبڵ خزمەتگوزاریی ھەور و ژێرخانی تەکنەلۆژی بۆ دابین دەکات. == بەکارھێنان == بەپێی خەمڵاندنەکانی سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥، پلاتفۆرمەکە خاوەنی ٦٫٣ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکە لە مانگێکدا. تا ساڵی ٢٠٢٦، ماڵپەڕەکە لە ڕیزبەندی ٢٤ەمی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دێت لە ناوخۆی ئەمریکادا بەپێی ترافیکی ماڵپەڕەکە. == چالاکییە دیارەکان == === دۆناڵد ترەمپ === ترەمپ ئەم پلاتفۆرمە وەک دەزگای سەرەکیی خۆی بۆ بڵاوکردنەوەی ھەواڵ و ڕاگەیەندراوەکانی بەکاردێنێت. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، ترەمپ ڤیدیۆیەکی دروستکراوی [[زیرەکی دەستکرد]] بڵاوکردەوە کە تێیدا نیشانی دەدا ھێرش دەکاتە سەر خۆپیشاندەرانی «ھیچ پاشایێک»، ئەمەش مشتومڕێکی زۆری نایەوە. === تیمی ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی دیموکراتەکان === تیمی ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی [[جۆ بایدن]] و دواتر کامڵا ھێریس لە ساڵی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤ ئەکاونتیان لە تروس سۆشیاڵ کردەوە بۆ ئەوەی ڕاستەوخۆ ڕەخنە لە ترەمپ بگرن لەناو پلاتفۆرمەکەی خۆیدا. == پەیوەندیدار == * [[دۆناڵد ترەمپ]] * گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترەمپ * [[تۆڕی کۆمەڵایەتی]] == سەرچاوەکان == {{ویکیپیدیای ئینگلیزی}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|ئینتەرنێت}} [[پۆل:تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:دۆناڵد ترەمپ]] [[پۆل:ماڵپەڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی فلۆریدا]] 290j4lyz56r5yxfmk9w9ve5fxs5cmzo 1575446 1575445 2026-04-19T10:31:46Z -Haryad 40333 @[[ب:Harki Muhammad|Harki Muhammad]]: سەرچاوەکان ئەبێ لە ویکیی ئینگلیزییەوە لەبەری گریتەوە (کە لە دوای نوسینەکان دائەنرێ و بە شین دەرەکەون) و وەکو ئەوێ چۆنن دانراوە لێرە دای ئەنێیتەوە 1575446 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ Infobox website | name = تروس سۆشیاڵ (Truth Social) | logo = Truth Social logo 2022.svg | type = [[تۆڕی کۆمەڵایەتی]] | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی پورتوگالی|پورتوگالی]] | foundation = ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ | location = ساراسۆتا، فلۆریدا | owner = گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترامپ (TMTG) | founder = [[دۆناڵد ترامپ]]، ئاندی دین، وێس مۆس | url = {{URL|https://truthsocial.com}} | registration = پێویستە | num_users = ٦٫٣ ملیۆن (خەمڵاندنی ٢٠٢٥) | launch_date = ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ | current_status = چالاک }} '''تروس سۆشیاڵ''' (بە ئینگلیزی: Truth Social) پلاتفۆڕمێکی سۆشیاڵ میدیای ئەمریکییە لە جۆری تەکنەلۆژیای جێگرەوە. خاوەنەکەی گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترامپ (TMTG)یە، کە کۆمپانیایەکی ئەمریکییە و زۆرینەی پشکەکانی لەلایەن سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[دۆناڵد ترامپ]]ەوە خاوەندارێتی دەکرێت. ئەم پلاتفۆرمە وەک جێگرەوەیەک بۆ [[تویتەر]] و [[فەیسبووک]] دروست کراوە و زیاتر ڕوو لە بەکارھێنەرانی پارێزگار و لایەنگرانی ترامپ دەکات. == مێژوو == === پاشخان (بەکگراوند) === دۆناڵد ترامپ بیرۆکەی دروستکردنی پلاتفۆڕمێکی نوێی سۆشیاڵ میدیای وروژاند دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢١ لە فەیسبووک و تویتەر قەدەغە کرا، ئەمەش دوای ھێرشکردنە سەر تەلاری پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان (٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١) ھێرشەکەی ٦ی کانوونی دووەم بۆ سەر کاپیتۆڵ. === دامەزراندن و دارایی === گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترامپ (TMTG) لەلایەن وێس مۆس و ئاندی لیتینیسکی دامەزرا کە پێشتر لە بەرنامەی ی ترامپ بەشدار بوون. کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٢٤ لە بازاڕی [[نازداک]] بە ھێمای (DJT) تۆمارکرا. سەرەڕای ئەوەی کۆمپانیاکە زیانی داراییی گەورەی ڕاگەیاندووە (زیاتر لە ٥٨ ملیۆن دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٣)، بەڵام بەھای پشکەکانی بە ملیارەھا دۆلار دەخەمڵێندرێت. == پلاتفۆرم و نەرمەکاڵا == تروس سۆشیاڵ لە ڕووی شێوازەوە زۆر لە تویتەر دەچێت. بەکارھێنەران دەتوانن پۆست بکەن کە پێی دەوترێت (ڕاستییەکان) و پۆستی کەسانی دیکە بڵاو بکەنەوە کە پێی دەوترێت. ئەم پلاتفۆرمە کۆدی سەرچاوە کراوەی ماستۆدۆن بەکاردەھێنێت. کۆمپانیای ڕەمبڵ خزمەتگوزاریی ھەور و ژێرخانی تەکنەلۆژی بۆ دابین دەکات. == بەکارھێنان == بەپێی خەمڵاندنەکانی سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥، پلاتفۆرمەکە خاوەنی ٦٫٣ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکە لە مانگێکدا. تا ساڵی ٢٠٢٦، ماڵپەڕەکە لە ڕیزبەندی ٢٤ەمی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دێت لە ناوخۆی ئەمریکادا بەپێی ترافیکی ماڵپەڕەکە. == چالاکییە دیارەکان == === دۆناڵد ترامپ === ترامپ ئەم پلاتفۆرمە وەک دەزگای سەرەکیی خۆی بۆ بڵاوکردنەوەی ھەواڵ و ڕاگەیەندراوەکانی بەکاردێنێت. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، ترامپ ڤیدیۆیەکی دروستکراوی [[زیرەکی دەستکرد]] بڵاوکردەوە کە تێیدا نیشانی دەدا ھێرش دەکاتە سەر خۆپیشاندەرانی «ھیچ پاشایێک»، ئەمەش مشتومڕێکی زۆری نایەوە. === تیمی ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی دیموکراتەکان === تیمی ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی [[جۆ بایدن]] و دواتر کامڵا ھێریس لە ساڵی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤ ئەکاونتیان لە تروس سۆشیاڵ کردەوە بۆ ئەوەی ڕاستەوخۆ ڕەخنە لە ترامپ بگرن لەناو پلاتفۆرمەکەی خۆیدا. == پەیوەندیدار == * [[دۆناڵد ترامپ]] * گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترامپ * [[تۆڕی کۆمەڵایەتی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|ئینتەرنێت}} [[پۆل:تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:دۆناڵد ترامپ]] [[پۆل:ماڵپەڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی فلۆریدا]] 0oore9nr8qm180esgz7yhghne60arhg 0 294500 1575403 2026-04-18T14:32:26Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/73616353|مجزرة قانا 1996]]» 1575403 wikitext text/x-wiki '''کۆمەڵکوژیی قانا''' لە [[١٨ی نیسان|١٨ی نیسانی]] [[١٩٩٦]] لە بارەگای [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یونیفیل]] لە گوندی قانا لە باشووری [[لوبنان]] ڕوویدا. هێزەکانی ئیسرائیل بارەگاکەیان تۆپباران کرد، دوای ئەوەی هاووڵاتیانی مەدەنی پەنایان بۆ ئەوێ برد لە [[ئۆپەراسیۆنی ترێی تووڕەیی|ئۆپەراسیۆنی ترێی توڕەییەوە]]. بەهۆی تۆپبارانەکەوە 106 هاوڵاتی گیانیان لەدەستدا و ژمارەیەکی دیکەش برینداربوون. == سەرچاوەکان == 6ywhfv5quzd5iflp7p69jjktz1cchsk 1575404 1575403 2026-04-18T14:34:14Z 1silent scientist 51740 1575404 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کۆمەڵکوژیی قانا''' لە ١٨ی نیسانی ١٩٩٦ لە بارەگای [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یونیفیل]] لە گوندی قانا لە باشووری [[لوبنان]] ڕوویدا. ھێزەکانی ئیسرائیل بارەگاکەیان تۆپباران کرد، دوای ئەوەی ھاووڵاتیانی مەدەنی پەنایان بۆ ئەوێ برد لە [[ئۆپەراسیۆنی ترێی تووڕەیی|ئۆپەراسیۆنی ترێی توڕەییەوە]]. بەھۆی تۆپبارانەکەوە ١٠٦ ھاووڵاتی گیانیان لەدەستدا و ژمارەیەکی دیکەش برینداربوون. == سەرچاوەکان == k6lu69zyxljlyx2jamhiwec45qtyn9p 1575407 1575404 2026-04-18T16:00:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Qana massacre}} 1575407 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کۆمەڵکوژیی قانا''' لە ١٨ی نیسانی ١٩٩٦ لە بارەگای [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یونیفیل]] لە گوندی قانا لە باشووری [[لوبنان]] ڕوویدا. ھێزەکانی ئیسرائیل بارەگاکەیان تۆپباران کرد، دوای ئەوەی ھاووڵاتیانی مەدەنی پەنایان بۆ ئەوێ برد لە [[ئۆپەراسیۆنی ترێی تووڕەیی|ئۆپەراسیۆنی ترێی توڕەییەوە]]. بەھۆی تۆپبارانەکەوە ١٠٦ ھاووڵاتی گیانیان لەدەستدا و ژمارەیەکی دیکەش برینداربوون. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Qana massacre}} 56sc4y86ebgc9j8o1nvpkoidrou2kt4 1575410 1575407 2026-04-18T17:00:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] 1575410 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کۆمەڵکوژیی قانا''' لە ١٨ی نیسانی ١٩٩٦ لە بارەگای [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یونیفیل]] لە گوندی قانا لە باشووری [[لوبنان]] ڕوویدا. ھێزەکانی ئیسرائیل بارەگاکەیان تۆپباران کرد، دوای ئەوەی ھاووڵاتیانی مەدەنی پەنایان بۆ ئەوێ برد لە [[ئۆپەراسیۆنی ترێی تووڕەیی|ئۆپەراسیۆنی ترێی توڕەییەوە]]. بەھۆی تۆپبارانەکەوە ١٠٦ ھاووڵاتی گیانیان لەدەستدا و ژمارەیەکی دیکەش برینداربوون. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Qana massacre}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ١٩٩٠}} ayj9tfuuv78ki0abahaq71yw5ofurvm 1575417 1575410 2026-04-18T20:00:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1575417 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}'''کۆمەڵکوژیی قانا''' لە ١٨ی نیسانی ١٩٩٦ لە بارەگای [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یونیفیل]] لە گوندی قانا لە باشووری [[لوبنان]] ڕوویدا. ھێزەکانی ئیسرائیل بارەگاکەیان تۆپباران کرد، دوای ئەوەی ھاووڵاتیانی مەدەنی پەنایان بۆ ئەوێ برد لە [[ئۆپەراسیۆنی ترێی تووڕەیی|ئۆپەراسیۆنی ترێی توڕەییەوە]]. بەھۆی تۆپبارانەکەوە ١٠٦ ھاووڵاتی گیانیان لەدەستدا و ژمارەیەکی دیکەش برینداربوون. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Qana massacre}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ١٩٩٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 5jusjngpqqc8cmo2kssjacq4cevxci7 1575418 1575417 2026-04-18T21:00:33Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1575418 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}'''کۆمەڵکوژیی قانا''' لە ١٨ی نیسانی ١٩٩٦ لە بارەگای [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یونیفیل]] لە گوندی قانا لە باشووری [[لوبنان]] ڕوویدا. ھێزەکانی ئیسرائیل بارەگاکەیان تۆپباران کرد، دوای ئەوەی ھاووڵاتیانی مەدەنی پەنایان بۆ ئەوێ برد لە [[ئۆپەراسیۆنی ترێی تووڕەیی|ئۆپەراسیۆنی ترێی توڕەییەوە]]. بەھۆی تۆپبارانەکەوە ١٠٦ ھاووڵاتی گیانیان لەدەستدا و ژمارەیەکی دیکەش برینداربوون. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Qana massacre}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ١٩٩٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٦]] 8hz1rdj2aro9t4odimtzf6fqb0eo83x 3 294501 1575423 2026-04-18T23:02:00Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1575423 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٢٣:٠٢، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) gwcd7cgq2pd72o0ppxkol14sjlebj7t 0 294502 1575433 2026-04-19T09:14:10Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[دادگای لابردنی تیرۆریستانی بێگانە لە ئەمریکا]]ی گواستەوە بۆ [[دادگای دوورخستنەوەی تیرۆریستانی بیانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 1575433 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دادگای دوورخستنەوەی تیرۆریستانی بیانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 7b12u7yksw2nd7xm3arpwldmscfbmyx 0 294503 1575439 2026-04-19T09:23:26Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349798473|2026 Beninese presidential election]]» 1575439 wikitext text/x-wiki Presidential elections were held in [[بێنین|Benin]] on 12 April 2026 following parliamentary elections on 11 January in accordance with the election code.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://bridge-project.org/event/election-observation/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-04-17 |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-08-12 |ناونیشان=https://wadr.org/benin-cena-releases-2026-general-election-timetable/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-08 |وێبگە=WADR |زمان=en-US}}</ref> President Patrice Talon, who was serving his second and final constitutional term, had repeatedly stated that he did not intend to amend the constitution to seek re-election.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-01-06 |ناونیشان=https://www.africanews.com/2025/01/06/kemi-seba-announces-candidacy-for-benins-2026-presidential-election/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-04-17 |وێبگە=Africanews |زمان=en}}</ref> The election resulted in a landslide victory for finance minister Romuald Wadagni, who won over 94% of the vote. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە fxifnx0o39m1htbtrz8twnxcx3q8dgg 1575440 1575439 2026-04-19T09:24:08Z Tessla 41338 شائەمراز 1575440 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان لە [[بێنین]] لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ لە دوای ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی ١١ی کانوونی دووەم و بەپێی کۆدی ھەڵبژاردن بەڕێوەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://bridge-project.org/event/election-observation/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-04-17 |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-08-12 |ناونیشان=https://wadr.org/benin-cena-releases-2026-general-election-timetable/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-08 |وێبگە=WADR |زمان=en-US}}</ref> سەرۆک پاتریس تالۆن، کە لە خولی دووەم و کۆتاییی دەستووریی خۆیدا بوو، چەندین جار ڕای گەیاندبوو کە بە نیازی ھەموارکردنەوەی دەستوور نییە بۆ ئەوەی دووبارە خۆی کاندید بکاتەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-01-06 |ناونیشان=https://www.africanews.com/2025/01/06/kemi-seba-announces-candidacy-for-benins-2026-presidential-election/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-04-17 |وێبگە=Africanews |زمان=en}}</ref> ھەڵبژاردنەکە بوو بەھۆی سەرکەوتنێکی گەورە بۆ وەزیری دارایی ڕۆمواد واداگنی، کە زیاتر لە ٩٤٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ni9zriuywf0bluues0enwjztlwtf4ca 0 294504 1575441 2026-04-19T09:26:03Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349580582|2026 Masters Tournament]]» 1575441 wikitext text/x-wiki The '''2026{{بۆشایییەکان}}Masters Tournament''' was the 90th{{بۆشایییەکان}}edition of the Masters Tournament and the first of the four men's major golf championships held in 2026. The tournament was played April{{بۆشایییەکان}}9–12 at Augusta National Golf Club in [[ئۆگاستا|Augusta, Georgia]], United States. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Rory McIlroy won the tournament for the second consecutive year, one stroke ahead of runner-up Scottie Scheffler. He joined Jack Nicklaus, Nick Faldo and [[تایگەر وودز|Tiger Woods]] as the only players to win two years consecutively. تاقیکردنەوە و من [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] jn11p09caazjzjx3gg4atdw1nkt6e3a 1575442 1575441 2026-04-19T09:26:53Z Tessla 41338 شائەمراز 1575442 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی ماستەرزی ٢٠٢٦''' ٩٠ەمین خولی پاڵەوانێتیی ماستەرز و یەکەمین خول لە چوار پاڵەوانێتیی گەورەی گۆڵفی پیاوان بوو کە لە ساڵی ٢٠٢٦دا بەڕێوەچوو. پاڵەوانێتییەکە لە ٩–١٢ی نیسان لە یانەی گۆڵفی نیشتمانیی ئۆگاستا لە [[ئۆگاستا|ئۆگاستا، جۆرجیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەنجامدرا. ڕۆری مەکێلرۆی بۆ دووەم ساڵی لەسەریەک پاڵەوانێتییەکەی بردەوە، بە یەک لێدان لە پێش سکۆتی شێفلەری دووەمەوە بوو. ئەو چووە پاڵ جاک نیکلاوس، نیک فاڵدۆ و [[تایگەر وودز]] وەک تەنھا ئەو یاریزانانەی کە دوو ساڵ لەسەریەک سەرکەوتنیان بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 02ry54klam41ll1zd0uee4laq3n2zvu 0 294505 1575443 2026-04-19T09:28:37Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349871749|1986 World Snooker Championship]]» 1575443 wikitext text/x-wiki The '''1986 World Snooker Championship''' (also referred to as the '''1986 Embassy World Snooker Championship''' for the purposes of sponsorship) was a professional [[سنووکەر|snooker]] tournament that took place between 19&nbsp;April and 5&nbsp;May 1986 at the Crucible Theatre in [[شێفیڵد|Sheffield]], England. It was the sixth and final ranking event of the 1985–86 snooker season and the 1986 edition of the World Snooker Championship, first held in 1927. The total prize fund was £350,000 with £70,000 awarded to the winner. The event was sponsored by cigarette manufacturer Embassy. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The defending champion was Dennis Taylor, who had won his first world title by defeating Steve Davis 18–17 in the 1985 World Snooker Championship final. In defence of his title, Taylor lost in the first round 6–10 to qualifier Mike Hallett. World number&nbsp;16 Joe Johnson defeated Davis 18–12 in the final to win his sole ranking event. Prior to the competition, the bookmakers' odds for a Johnson victory were 150/1. There were 20 century breaks compiled in total during the tournament, the highest of which was a 134 made by Davis in the opening frame of his quarter-final win. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 2gltatvymey5qtmf1hxqsq3trk28hyx 1575444 1575443 2026-04-19T09:30:20Z Tessla 41338 شائەمراز 1575444 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی سنووکەری جیھانیی ١٩٨٦''' (ھەروەھا بۆ مەبەستی سپۆنسەرکردن بە '''پاڵەوانێتیی سنووکەری جیھانیی ئیمباسیی ١٩٨٦''' ئاماژەی پێ دەکرێت) پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە نێوان ١٩ی نیسان و ٥ی ئایاری ١٩٨٦ لە کروسیبڵ تیاتەر لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ئەمە شەشەمین و دوایین ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ١٩٨٥–٨٦ و خولی ١٩٨٦ی پاڵەوانێتیی سنووکەری جیھانی بوو، کە یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٧دا بەڕێوەچوو. کۆی گشتیی سندوقی خەڵاتەکان ٣٥٠٬٠٠٠ پاوەند بوو کە ٧٠٬٠٠٠ پاوەندی بەخشرایە براوەکە. ڕووداوەکە لەلایەن کۆمپانیای بەرھەمھێنەری جگەرەی ئیمباسی سپۆنسەر کرا. پاڵەوانی بەرگریکار دێنیس تایلۆر بوو، کە یەکەم نازناوی جیھانیی خۆی بە بردنەوەی لە ستیڤ دەیڤس ١٨–١٧ لە یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی سنووکەری جیھانیی ١٩٨٥دا بەدەستھێنابوو. لە بەرگریکردن لە نازناوەکەیدا، تایلۆر لە خولی یەکەمدا ٦–١٠ بە مایک ھالێتی سەرکەوتوو دۆڕا. جۆ جۆنسۆن کە ڕیزبەندی ١٦ی جیھانی بوو، لە یاریی کۆتاییدا ١٨–١٢ لە دەیڤسی بردەوە بۆ ئەوەی تاکە ڕووداوی ڕیزبەندیی خۆی بباتەوە. پێش پێشبڕکێکە، پێشبینییەکانی گرەوچییەکان بۆ سەرکەوتنی جۆنسۆن ١٥٠/١ بوو. لە کاتی پاڵەوانێتییەکەدا بە گشتی ٢٠ برەیکی سەدە تۆمارکران، کە بەرزترینیان ١٣٤ بوو کە لەلایەن دەیڤسەوە لە فرەیمی دەستپێکی بردنەوەی قۆناغی چارەکی کۆتاییدا تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] oh897kmh5fssmpzvdeqebz3vvkwuo64